Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1875/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-57/2021/AP w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-57/2021/AP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2021 r. nr 2 w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 20 grudnia 1991 r. K. Z. "działając w imieniu swoim własnym i uprawnionych osób" zwróciła się do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione za granicą. Do wniosku dołączono kopie pełnomocnictw udzielonych K. Z. przez W. Z., S. Z. i M. K. do występowania w ich imieniu i dochodzenia praw majątkowych-spadkowych, reprywatyzacyjnych, odszkodowawczych i wszelkich innych należnych im po rodzicach. Do wniosku dołączono także kopię postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia 7 sierpnia 1991 r., sygn. akt [...], dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po R. Z. i po K. Z., kopię wyciągu z arkusza posiadłości gruntowej w gminie L., liczba karty księgi gruntowej Tab. [...] z dnia 20 października 1935 r., "ocenę przybliżoną majątku ziemskiego w L. powiat S. województwo [...], do r. 1950 na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, następnie zaanektowanego w ramach korekty granic przez Związek Radziecki" z dnia 30 listopada 1990 r., wykonaną na zlecenie wnioskodawczyni przez biegłego sądowego w celu wystąpienia o odszkodowanie za mienie pozostawione za granicą, kopię planu sytuacyjnego "L. Zakł. [...] Przem. R. Z." z dnia 31 sierpnia 1940 r., kopię pierwszej strony cennika "L. Zakłady Rolniczo-Przemysłowe R. Z. S.A." [k. 22].

Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia 29 grudnia 2004 r., znak: [...], przekazał wniosek K. Z. zgodnie z właściwością Wojewodzie Mazowieckiemu [k. 29].

Wnioskiem z dnia 18 września 2008 r. K. Z. zwróciła się do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej matkę K. Z. nieruchomości "fabryka [...] majątek L., powiat S., przed wojną województwo [...]" [k.39].

W rozpatrywanej sprawie został zgromadzony m. in. następujący materiał dowodowy:

1. Dowody dotyczące nieruchomości na Kresach Wschodnich:

• "Odpis poświadczony z rejestru handlowego dział [...]. Nr [...]" wydany przez Sąd Okręgowy w Z. Wydział Cywilny. Z odpisu tego wynika, że podczas ponownej rejestracji spółki w sierpniu 1940 r.: "Kapitał zakładowy wynosi 305 000 zł podzielony

na 305 udziałów po 1000 zł każdy całkowicie gotówką wpłacony". Odpis ten został wydany niemieckiemu zarządowi firmy L. w dniu 10 lutego 1944 r. Zgodnie

z tym odpisem w dniu 8 października 1942 r. doszło do kolejnej zmiany danych rejestrowych, tak w zakresie kapitału, jak i zarządu. Z wpisu dokonanego w dniu

21 kwietnia 1943 r. wynika, że spółka została przejęta przez okupanta,

zaś powiernikiem firmy został z dniem 1 marca 1943 r. F. M. [k. 280];

• wyciąg hipoteczny L. ks. zam. [...] stanu majątkowego własności i ciężarów majętności "L." obj. wyk. hip. L. [...] ks. gr. dla większych posiadłości. Z dokumentu tego wynika: 1) nabycie prawa własności nieruchomości przez R. i K. Z. na podstawie kontraktu kupna-sprzedaży z dnia 11 września 1919 r., 2) na datę 12 sierpnia 1930 r. stan ten nie uległ zmianie, 3) zgodność wyciągu hipotecznego L. ks. zam. [...] na datę 13 czerwca 1940 r. zaświadczona przez notariusza J. J. [k. 59];

• wyciąg z arkusza posiadłości gruntowej w gminie L., liczba karty księgi gruntowej Tab. [...] z dnia 20 października 1935 r., zgodnie z którym R. Z. i K. z domu K. byli właścicielami tego mienia po 1/2 części, wielkość posiadanych gruntów w gminie L. wynosiła 352 ha 60 a 52 m2 [k. 67];

• umowa spółki z dnia 7 stycznia 1935 r. "Zakłady Przemysłowe R. Z. w L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" [k. 258];

• "Odpis poświadczony z Rejestru handlowego [...]" wydany przez Sąd Okręgowy we L. jako Sąd Rejestrowy [...] z dnia 24 grudnia 1938 r. [k. 113];

• oświadczenie świadka K. B. z dnia 3 lipca 1962 r. [k. 288];

• oświadczenie K. Z. z dnia 30 grudnia 2009 r., zgodnie z którym "Rodzice moi K. i R. Z., wraz ze mną i moimi siostrami, uciekli do W. po wtargnięciu Armii Czerwonej do Polski (...). Kupili w listopadzie 1939 roku mieszkanie na ul. [...], które wymienili na większe w grudniu 1939 roku na ul. [...]. Tu mieszkaliśmy do aresztowania przez Gestapo, czyli do 30 grudnia 1942 roku." [k. 153];

• plan sytuacyjny "L. Zakł. [...]. Przem. R. Z." z dnia 31 sierpnia 1940 r. [k. 4];

• kopia pierwszej strony cennika "L. Zakłady Rolniczo-Przemysłowe R. Z. S.A.", cennik jest ważny od dnia 10 stycznia 1937 r., pod zamieszczoną tam fotografią widnieje opis "Dwór w L. - Siedziba Dyrekcji Zakładów", poniżej zapis "Wyrób [...]," [k, 5];

• "ocena przybliżona majątku ziemskiego w L. powiat S. województwo [...], do r. 1950 na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, następnie zaanektowanego w ramach korekty granic przez Związek Radziecki" z dnia 30 listopada 1990 r., wykonana na zlecenie wnioskodawczyni przez biegłego sądowego [k. 20];

• przekazane przez Archiwum Państwowe w L. uwierzytelnione kopie dokumentów (protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 8 kwietnia 1948 r. i pism datowanych od dnia 24 marca 1949 r. do dnia 24 sierpnia 1949 r.) dotyczących majątku L., wykonane na podstawie zespołu akt nr [...] - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. [1919-1949] 1950-1973 [1974-1991] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa sygn. [...] Akta Majątku L., powiat H. przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 3 poz. 13 z 1945 r.) [k. 533];

• oświadczenie świadka A. U. z dnia 29 kwietnia 2010 r. oraz oświadczenie świadka M. J. z dnia 23 czerwca 2010 r., w których wskazano m. in., że R. i K. Z. byli obywatelami polskimi, w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali w L., powiat S., województwo [...], opuścili swój majątek tuż przed wkroczeniem wojsk radzieckich do L., a także wskazano na informacje dotyczące fabryki [...] w S. [k. 185, k. 191];

• opis fabryki [...] R. Z. w S. oraz plany fabryki [k. 186].

2. Dowody dotyczące postępowań spadkowych:

• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla K.- [...] w K. z dnia 7 sierpnia 1991 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po R. Z. zmarłym w dniu [...] maja 1946 r. w W., na podstawie ustawy nabyli: wdowa K. Z. w 4/16 części oraz dzieci: K. Z., M. K., S. Z. oraz W. Z., po 3/16 części z wyłączeniem przedmiotów wchodzących w skład wspólnoty małżeńskiej, które na podstawie ustawy nabyły ww. dzieci po 1/4 części; zgodnie z ww. postanowieniem spadek po K. Z. z domu K. zmarłej w dniu [...] czerwca 1980 r. w L. ([...]), na podstawie ustawy nabyły dzieci: K. Z., M. K., S. Z. oraz W. Z., po 1/4 części [k. 61];

• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po W. Z. zmarłym w dniu [...] grudnia 1994 r. w [...], ostatnio stale tam zamieszkałym na podstawie ustawy nabyli: brat S. Z., siostra M. K. oraz siostra K. Z., po 1/3 części każde z nich [k. 218];

• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla K.- [...] w K. z dnia 21 sierpnia 1996 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po S. Z. zmarłym w dniu [...] maja 1996 r. w K., ostatnio zamieszkałym w K., na podstawie ustawy nabyły: żona A. Z. w 1/2 części oraz siostry K. Z. i M. K., po 1/4 części każda z nich [k. 233];

• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 20 marca 2001 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po M. K. zmarłej w dniu [...] kwietnia 1999 r. w L. ([...]), na podstawie ustawy nabyli: mąż B. K. w 4/16 części oraz dzieci: A. K., Z. K., M. K. oraz R. K., po 3/16 części [k. 62];

• postanowienie Sądu Rejonowego dla K.- [...] w K., z dnia 10 grudnia 2004 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po A. Z., zmarłej w dniu [...] czerwca 2004 r. w K. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 23 stycznia 2001 r. nabyła w całości D. J. [k. 240];

• postanowienie Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po B. K., zmarłym w dniu [...] maja 2006 r. w L. ([...]), ostatnio stale tam zamieszkałym na podstawie ustawy nabyły dzieci: R. K., A. K., Z. K. oraz J. K., po 1/4 części każde z nich [k. 228];

• postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po K. Z., zmarłej w dniu [...] maja 2015 r., na podstawie testamentu nabyli: siostrzeniec R. K. w 7/10 części oraz siostrzenice A. K., Z. K. i M. K., po 1/10 części każda z nich [k. 339].

Przedstawiając stan faktyczny sprawy należy wyraźnie rozróżnić majątek

w postaci fabryki [...] i innych nieruchomości w L. od majątku w postaci fabryki [...] w S. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie z dnia 14 września 2009 r. D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w L. [k. 238].

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 24 maja 2013 r., Nr 939/2013 odmówił K. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. Z. nieruchomości położonych w L., gmina W., powiat S., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [301].

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia 15 lipca 2013 r., nr DRiR-ML-382/13 (MSP/DRiR/2286/13), uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji [k. 320],

Na powyższą decyzję K. Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r.,

sygn. akt I SA/Wa 2134/13, oddalił skargę Strony [k. 328].

Wyrokiem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2421/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Biorąc pod uwagę treść wniosku K. Z. z dnia 20 grudnia 1991 r., doprecyzowanego wnioskiem z dnia 18 września 2008 r. oraz załączone przy składaniu tych wniosków dokumenty, organ wojewódzki prowadził przez długi czas przedmiotowe postępowanie jedynie w odniesieniu do fabryki [...] w L. i pozostałych nieruchomości w L. W piśmie z dnia 14 września 2011 r. ówczesny pełnomocnik Strony wskazał, że załącza do akt postępowania oświadczenia dwóch świadków w sprawie fabryki w S., tj. oświadczenie świadka A. U. z dnia 29 kwietnia 2010 r. oraz oświadczenie świadka M J z dnia 23 czerwca 2010 r. [k. 192]. A. U. w ww. oświadczeniu stwierdziła m. in., że fabryka [...] w S. położona przy ul. [...] była podporządkowana o wiele większej fabryce w L. [k. 185].

W dniu 14 stycznia 2019 r. do Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo z dnia 7 stycznia 2019 r. radcy prawnego I. P., pełnomocnika R. K., zatytułowane "Stanowisko w sprawie". Do pisma załączono szereg dokumentów m. in. opis fabryki [...] R. Z. w S. oraz dokumentację fabryki [...] w L. W konkluzji tego pisma wniesiono o "potwierdzenie prawa do rekompensaty" [k. 447]. Ponadto także z pisma pełnomocnika Strony z dnia 2 lutego 2021 r. wynikało, że Strony są zainteresowane również potwierdzeniem prawa do rekompensaty za nieruchomość w S.

Wojewoda Mazowiecki zawiadomieniem nr 23 z dnia 5 listopada 2020 r., znak: SPN.III JP.7725-382/08, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przekazał wniosek K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. Z. i K. Z. majątku L., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z właściwością Wojewodzie Małopolskiemu [k. 507],

Wojewoda Małopolski zawiadomieniem z dnia 19 listopada 2020 r.,

znak: WS-VIII.7541.1.9.2020.TG, na podstawie art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 183

§ 2 k.p.a. wezwał prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. do udziału

w niniejszym postępowaniu.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 1 odmówił R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J., potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych w L., gmina W., powiat s., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [k. 344], natomiast decyzją z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 2 odmówił ww. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości budynkowej położonej w S., powiat s., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [k. 556].

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli: R. K., A. K., Z. K. oraz M. K.

Minister rozpatrując sprawę wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. Na podstawie

art. 9 ww. ustawy, organem wyższego stopnia w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw administracji publicznej.

Wojewoda Małopolski ustalając na podstawie postanowień spadkowych krąg spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości stwierdził, że w dniu 8 maja 2015 r. zmarła jedna ze spadkobierczyń właścicieli pozostawionej nieruchomości, tj. K. Z.. W związku z tym faktem organ I instancji uznał, że oświadczenie z dnia 14 września 2009 r. D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za nieruchomość ziemską i przemysłową w L. nie wywołuje określonych w nim skutków prawnych. Uzasadniając to twierdzenie Wojewoda Małopolski wskazał, m. in. że

w ocenie organu I instancji niezbywalny charakter prawa do rekompensaty wynikający

z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. powoduje, że w sytuacji śmierci osoby wskazanej lub osoby wskazującej prawo to powraca do osoby wskazującej lub jej następców prawnych. Organ wojewódzki stwierdził, że stanowisko takie uzasadnia również to,

że art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przewiduje niezależny od ogólnego prawa spadkowego sposób nabywania prawa do rekompensaty w związku ze śmiercią osoby uprawnionej. Wojewoda Małopolski wskazał, że w przepisie tym nie została uregulowana kwestia "dziedziczenia" wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty, niemniej z uwagi na ww. sui generis sposób nabycia prawa do rekompensaty

ze względu na śmierć osoby uprawnionej, brak jest - zdaniem organu I instancji - podstaw do uznania, że wskazanie to wchodzi w skład spadku na zasadach ogólnych. Prawo do rekompensaty jest bowiem uprawnieniem publicznoprawnym, nie zaś cywilnoprawnym. Wobec powyższego Wojewoda Małopolski stwierdził, że osobami potencjalnie uprawnionymi do prawa do rekompensaty w przedmiotowej sprawie są: R. K., D. J., A. K., Z. K. oraz M. K.

Organ wojewódzki odnosząc się do kwestii zakresu wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożonych w niniejszej sprawie stwierdził, że zgodnie

z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie, wnioski K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej złożone w ustawowym terminie, nie obejmowały nieruchomości budynkowej położonej w S. Wojewoda wskazał, że wynikający z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, tj. 31 grudnia 2008 r., jest terminem prawa materialnego i z jego upływem wygasają możliwości zgłaszania roszczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji podkreślił, że osoba która nie wystąpiła w wyznaczonym terminie z wnioskiem o rekompensatę za daną nieruchomość, uchybiła terminowi prawa materialnego, co skutkuje tym, iż z upływem wskazanego terminu, tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. traci możliwość potwierdzenia prawa za tę nieruchomość.

Wojewoda stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości budynkowej położonej w S. został złożony dopiero w dniu 14 stycznia 2019 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji). Wojewoda wskazał, że odstąpił od szczegółowej analizy spełnienia pozostałych przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., ponieważ brak objęcia nieruchomości wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, złożonym w ustawowym terminie powoduje utratę prawa do rekompensaty za te nieruchomości. Wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ wojewódzki stwierdził, że na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W podsumowaniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wojewoda Małopolski stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej wnioskodawcom prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości budynkowej położonej w S.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Minister odnosząc się do strony podmiotowej niniejszego postępowania stwierdził, że Wojewoda Małopolski, prawidłowo ustalił Strony w postępowaniu. Ponadto niezależnie od faktu prawidłowej oceny wpływu śmierci K. Z. (jednej ze spadkobierczyń właścicieli pozostawionej nieruchomości) na skuteczność oświadczenia z dnia 14 września 2009 r. D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty (organ słusznie uznał, że w takiej sytuacji oświadczenie nie wywołuje skutków prawnych) to podkreślić należy, iż przedmiotowe oświadczenie o wskazaniu dotyczyło majątku w L. a nie w S.

Organ odwoławczy odnosząc się do kwestii zakresu wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożonych w niniejszej sprawie stwierdził, że istotnie

z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, iż wnioski K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożone w ustawowym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., nie obejmowały nieruchomości budynkowej położonej w S. Wnioskiem z dnia 20 grudnia 1991 r. K. Z. "działając w imieniu swoim własnym i uprawnionych osób" zwróciła się do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione za granicą. Do wniosku dołączono następujące dokumenty dotyczące nieruchomości pozostawionej w L.: kopię wyciągu z arkusza posiadłości gruntowej w gminie L., liczba karty księgi gruntowej Tab. [...] z dnia 20 października 1935 r., "ocenę przybliżoną majątku ziemskiego w L. powiat S. województwo [...], do r. 1950 na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, następnie zaanektowanego w ramach korekty granic przez Związek Radziecki" z dnia 30 listopada 1990 r., wykonanej na zlecenie wnioskodawczyni przez biegłego sądowego w celu wystąpienia o odszkodowanie za mienie pozostawione za granicą, kopię planu sytuacyjnego "L. Zakł. [...]. Przem. R. Z." z dnia 31 sierpnia 1940 r., kopię pierwszej strony cennika "L. Zakłady Rolniczo-Przemysłowe R. Z. S.A."

Należy zwrócić uwagę, że ww. ocena przybliżona majątku ziemskiego, sporządzona na zlecenie wnioskodawczyni już w samym tytule wskazuje, że dotyczy ona majątku ziemskiego położonego w L. Z dowodu tego wynika, że został on sporządzony w oparciu m. in. o informacje pochodzące od wnioskodawczyni, tj. K. Z. (córki R. i K. Z., która w momencie wybuchu II Wojny Światowej miała 15 lat). W dokumencie tym zostały opisane i wycenione poszczególne składniki majątku ziemskiego w L. w tym dwór oraz zakład przemysłowy, w skład którego wchodziła m. in. fabryka [...], [...], magazyn [...]. Fabryka [...] widnieje również na załączonym do wniosku planie sytuacyjnym "L. Zakł. [...]. Przem. R. Z." z dnia 31 sierpnia 1940 r. Z ww. oceny przybliżonej majątku ziemskiego w L. i planu sytuacyjnego wynika, że fabryka [...] o której mowa w tych dowodach stanowiła część majątku położonego w L. Drugi wniosek K. Z. dotyczący potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej, tj. wniosek z dnia 18 września 2008 r. skierowany do Wojewody Mazowieckiego dotyczy pozostawionych przez jej matkę K. Z. takich nieruchomości jak "fabryka [...] i majątek L., powiat S., przed wojną województwo [...]". Z ww. wniosków K. Z. złożonych do dnia 31 grudnia 2008 r. oraz z dokumentów dołączonych do wniosku nie wynika zatem, aby żądanie Strony dotyczyło nieruchomości budynkowej położonej w S. W ww. wnioskach oraz w dokumentach nie ma mowy o nieruchomościach położonych w S., czy o miejscowości S.. Dopiero w piśmie z dnia 14 września 2011 r. ówczesny pełnomocnik Strony wskazał, że załącza do akt postępowania oświadczenia dwóch świadków w sprawie fabryki w S., tj. oświadczenie świadka A. U. z dnia 29 kwietnia 2010 r. oraz oświadczenie świadka M. J. z dnia 23 czerwca 2010 r. [k. 192]. A. U. w ww. oświadczeniu stwierdziła m. in., że fabryka [...] w S. położona przy ul. [...] była podporządkowana o wiele większej fabryce w L. [k. 185]. Następnie radca prawny I. P., pełnomocnik R. K. do pisma

z dnia 7 stycznia 2019 r. zatytułowanego "Stanowisko w sprawie" (pismo wpłynęło

do organu I instancji w dniu 14 stycznia 2019 r.) dołączył szereg dokumentów m. in. dokumenty dotyczące pozostawionych nieruchomości wskazując, że właścicielami nieruchomości L. byli R. i K. Z. W piśmie tym wskazano również: "Ponadto dołączam: 1. Opis fabryki [...] R. Z. w S. 2. Dokumentacja fabryki [...] w L. (zawierająca plan sytuacyjny fabryki i plan [...]) (...)." W konkluzji pisma z dnia 7 stycznia 2019 r. wniesiono o "potwierdzenie prawa do rekompensaty." Jak wynika z powyższego dokumenty dołączone do tego pisma dotyczą dwóch fabryk [...] położonych w różnych miejscowościach, w S. i w L. [k. 447].

Minister wskazał, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

jak i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych na gruncie niniejszej sprawy opisując stan faktyczny i prawny sprawy wskazały, że K. Z. wnioskiem z dnia 30 grudnia 1991 r. (data wpływu do organu) wystąpiła o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w miejscowości L., gmina W., powiat S., województwo [...].

Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I OSK1538/16: "Wskazanie innych nieruchomości niż wskazane w pierwotnym wniosku nie może być potraktowane jako precyzowanie, czy też modyfikacja tego wniosku, bowiem ten wniosek odmiennie kształtuje nawiązany wcześniej stosunek prawny pomiędzy organem a wnioskującym (...). W ustawie brak jest jakichkolwiek przepisów, które pozwalałyby przyjąć, że wnioski, które należało złożyć

w nieprzekraczalnym terminie, mogły być uzupełniane w dowolnym czasie, w tym po dniu 31 grudnia 2008 r. Omawiana ustawa wprowadza rozwiązania o charakterze szczególnym. Jej przepisy muszą być więc interpretowane i stosowane w sposób ścisły. Nie jest zatem dopuszczalne rozszerzenie zgłoszonego żądania w każdym czasie

o kolejne nieruchomości nieujawnione przed wskazaną datą. Wnioski, o jakich mowa

w art. 5 ust. 1 ustawy, są wnioskami o ukształtowanie prawa do rekompensaty. Granice tego prawa muszą być zatem w pełni ukształtowane w zakreślonych przez ustawodawcę ramach czasowych." Zgodnie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3088/19: "Ze względu na określony termin skorzystania ze wskazanego w tym przepisie uprawnienia

[art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.] wnioskodawca powinien w tym terminie uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych mu ustawą,

lecz najpóźniej do 31 grudnia 2008 r. wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żąda przyznania mu rekompensaty. Przepis ten nie pozwala po tym okresie skutecznie domagać się rekompensaty za inne mienie niż zgłoszone przed 31 grudnia 2008 r.,

a wszelkie roszczenia zgłoszone po tej dacie wygasają.

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniósł R. K. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 28 kpa w zw. z art. 30 §4 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy w stosunku

do D. J., która nie była stroną w sprawie, a więc wydanie decyzji w warunkach określonych w art. 156 §1 pkt 4 kpa kwalifikujących do stwierdzenia jej nieważności,

2. art. 107 §3 kpa poprzez brak uzasadnienia prawnego dla poparcia teorii uprawnienia "przenoszącego się" pomiędzy majątkami osoby wskazanej a osoby wskazującej,

a także uzasadnienie następstwa prawnego na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa z 2005 r.) w sposób niezrozumiały; ponadto brak uzasadnienia dla twierdzenia, że strona nie złożyła wniosku o nieruchomość w S.,

3. art. 6 kpa poprzez stwierdzenie, że oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej nie wywołuje skutków prawnych, podczas gdy żaden przepis prawa nie daje organowi kompetencji do rozstrzygania o skuteczności oświadczeń woli, które spełniają wymogi przewidziane dla nich przez ustawę,

4. art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 9 kpa w zw. z art. 61 §1 kpa w zw. z art. 63 §2 kpa i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

(dalej jako: ustawa z 2005 r.) poprzez arbitralne określenie żądania strony i przyjęcie,

że wniosek nie obejmował nieruchomości w S., podczas gdy wniosek dotyczył nieruchomości w L. i fabryki [...], ponadto z dowodów (m.in. oświadczeń świadków) wynika, że nieruchomość w S. była częścią zakładów w L.

Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a to: art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. poprzez przyjęcie,

że strona nie złożyła wniosku za nieruchomość w S. w terminie określonym ustawą, podczas gdy złożyła go wnioskiem z 30.12.1991 r. i wnioskiem z 18.09.2008 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części dotyczącej D. J. jako wydanej wobec osoby niebędącej stroną i uchylenie decyzji w pozostałej części, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, prowadzone

na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), wszczynane jest na wniosek zainteresowanego, przy czym ustawa zakreśliła w art. 5 ust. 1 termin złożenia takiego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Niewystąpienie ze stosownym wnioskiem

w tym terminie powoduje, że wygasa uprawnienie osoby ubiegającej się

o potwierdzenie tego prawa. Termin ten ma charakter terminu prawa materialnego

i stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie i nie budzi żadnych wątpliwości. Konsekwencją niepełnienia wymogu wniesienia wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. jest wydanie przez wojewodę decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy.

Wniosek zakreśla granice sprawy administracyjnej, która została nim wszczęta. Dlatego rozszerzenie zakresu żądania na inne mienie niż zgłoszone przed tą datą oznacza, że roszczenie takie zostało zgłoszone po terminie, a zatem wygasło i organ wydaje w stosunku do tego żądania decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z dnia

20 grudnia 1991 r., ponowionym 18 września 2008 r. złożonym przez K. Z. Wnioskodawczyni wskazała, że działając w imieniu swoim własnym i uprawnionych osób występuje o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione za granicą załączając jednocześnie dokumenty dotyczące wyłącznie nieruchomości położonej w L.

Natomiast do pisma wnioskodawców z dnia 14 września 2011 r. załączone zostały oświadczenia świadków w sprawie fabryki w S.

W dniu 14 stycznia 2019 r. do organu wojewódzkiego wpłynęło pismo

z 7 stycznia 2019 r., w którym wniesiono o potwierdzenie prawa do rekompensaty

i jednocześnie załączono szereg dokumentów dotyczących fabryki [...] w S.

Organ I instancji odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty uznając,

że w odniesieniu do tego majątku wniosek został złożony 14 stycznia 2019 r., a więc

po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie organ uznał, że we wniosku z 20 grudnia 1991 r. i wniosku z 18 września 2008 r. do tej nieruchomości roszczenia nie zostały zgłoszone. Istotne zatem jest ustalenie jakie granice sprawy administracyjnej zostały zakreślone wnioskiem z dnia 20 grudnia 1991 r., ponowionym wnioskiem z 18 września 2008 r. a więc czy wniosek ten dotyczył także nieruchomości stanowiącej fabrykę [...] w S. Analiza materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie, iż ani wnioskiem

z 20 grudnia 1991 r., ani wnioskiem z 18 września 2008 r. nie objęto roszczenia

o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości położone w S. We wniosku z 20 grudnia 1991 r., jak również we wniosku z 18 września 2008 r. została zgłoszona tylko nieruchomość położona w L. Natomiast majątek w S. pojawia się dopiero w piśmie z 14 września 2011 r., a następnie w piśmie z 7 stycznia 2019 r. Tak więc wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej w S. został zgłoszony po terminie zakreślonym w art. 5 ust. 1 ustawy.

Zgłoszenie tego roszczenia po 31 grudnia 2008 r. skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ to roszczenie wygasło.

Takie rozstrzygnięcie zapadło w zaskarżonych decyzjach. Zatem decyzje te są zgodne z prawem, co czyni zarzuty skargi bezzasadnymi.

W żadnym razie nie można uznać, że wniosek z 20 grudnia 1991 r. dotyczył również nieruchomości w S. Wprawdzie we wniosku tym ogólnie określono zakres żądania. Jednak do wniosku zostały załączone wyłącznie dokumenty dotyczące nieruchomości pozostawionej w L.

Należy wyraźnie podkreślić, że postępowanie w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza że to strona określa treść i zakres wniosku. Organ jest powołany do badania jego zasadności w ramach swych kompetencji procesowych. Również złożony w dniu 18 września 2008 r. nie dotyczył nieruchomości w S. W powołanym wniosku wyraźnie wskazano na nieruchomość w L.

Należy zatem stwierdzić, że ostateczną granicą czasową, do której wnioski

o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogły być składane, czy też skutecznie modyfikowane poprzez wskazanie kolejnych nieruchomości, które nie były objęte pierwotnym wnioskiem jest ustalona przez ustawodawcę data 31 grudnia 2008 r. Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia żądania w sprawie rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zachowanie tego terminu stanowi zatem dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Skoro termin na składanie powyższych wniosków ma charakter materialny, to oczywistym jest, że nie można go przywracać

ani usprawiedliwiać skutków jego upływu, a tym samym okoliczności, które spowodowały uchybienie terminu, nie mogą mieć znaczenia prawnego. Po upływie zakreślonego przez ustawodawcę terminu uprawnienia do skutecznego domagania się rekompensaty wygasają. Terminem prawa materialnego jest bowiem okres, w którym ma nastąpić całkowite ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach określonego stosunku materialnego. Jest to więc okres, który ustawodawca zakreśla dla osób uprawnionych do złożenia wyraźnego oświadczenia czy i w jakim zakresie domagają się oni zrealizowania przysługujących im praw podmiotowych. Jeżeli przepis wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie

im rekompensaty, a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to w ocenie składu orzekającego

w niniejszej sprawie - oczywistym jest, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani byli wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty (por. wyrok NSA 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 594/12). Dlatego też sformułowane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są niezasadne.

Przy czym zauważyć należy, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt I OSK 2421/14 dotyczącym nieruchomości

w L. Sąd stwierdził, że K. Z. wnioskiem z 1991 r. wystąpiła o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami RP nieruchomości położonej w miejscowości L.

Zgodnie zaś z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony

i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wystąpienia podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wobec jej skierowania do osoby nie będącej stroną,

tj. D. J., Sąd nie podzielił stanowiska skarżących w tej kwestii z uwagi na to, że ma ona marginalne znaczenie w niniejszej sprawie zważywszy na fakt złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z uchybieniem terminu ustawowego. Ponadto zaś w niniejszym postępowaniu brali udział spadkobiercy K. Z. Przede wszystkim zaś oświadczenie D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej dotyczyło majątku w L. a nie w S.

O wadzie kwalifikowanej z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. można mówić wówczas,

gdy decyzję skierowano do osoby, która w ogóle nie może być stroną, nie zaś do osoby, co do której można różnie oceniać, czy rzeczywiście trafnie uznano, że powinna być adresatem decyzji. W kwestii czy w przypadku śmierci osoby wskazanej jako uprawnionej do rekompensaty prawo to powraca do osoby wskazującej stanowiska sądów są różne. Np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2025/14 Sąd stwierdził, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 par. 1 kc i z tego względu nie wchodzi w skład spadku. Odmienny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

w prawomocnym wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2589/20. Wobec czego Sąd uznał powyższy zarzut za chybiony.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo

o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.