Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2075/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10 , art. 11, 77 § 1, 80, 81 , art. 61 § 1 , art. 104 § 2, art. 156 § 1 pkt 3;
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 6 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej ze skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 4817/15 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2015 r. nr RR,pro-rs-029-4085/15 w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia w sektorze owoców i warzyw i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 4817/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. M., zwanej dalej także "skarżącą", na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2015 r., nr RR.pro-rs-029-4085/15, w przedmiocie uchylenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności i przekazania do ponownego rozpatrzenia.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 29 czerwca 2011 r. skarżąca, działając przez pełnomocnika, złożyła w Oddziale Terenowym Agencji Rynku Rolnego w Gorzowie Wielkopolskim, zwanym dlaje także "OT ARR" oświadczenie o "niezbieraniu/zielonych plonach w związku z wystąpieniem kryzysu spowodowanego szczepem bakterii EHEC". Zadeklarowała przeprowadzenie w dniach od 27 maja 2011 r. do 17 czerwca 2011 r. działania "niezbieranie" oraz działania "zielone zbiory" dla uprawy pomidora - w obu przypadkach na powierzchni 6,85 ha. W dniu 11 lipca 2011 r. skarżąca złożyła w OT ARR wniosek o udzielenie wsparcia w sektorze owoców i warzyw z tytułu kryzysu spowodowanego szczepem bakterii EHEC wraz z oświadczeniem, że w okresie od dnia 27 maja 2011 r. do dnia 16 czerwca 2011 r. zrealizowała działania dotyczące uprawy pomidora: "zielony zbiór" oraz "niezbieranie" na powierzchni 6,85 ha - w odniesieniu do każdego z działań. 13 lipca 2011 r. strona złożyła korektę tego wniosku zwiększając powierzchnię do odpowiednio 4,01 ha oraz 4,06 ha. Decyzją z dnia 9 września 2011 r. Dyrektor OT ARR przyznał skarżącej wsparcie w sektorze owoców i warzyw z tytułu kryzysu spowodowanego szczepem bakterii EHEC w wysokości 1 175 768,11 zł do: 4,06 ha powierzchni uprawy pomidorów w szklarniach, na której przeprowadzono działanie "zielony zbiór" oraz do 3,04 ha powierzchni uprawy pomidorów w szklarniach, na której przeprowadzono działanie "niezbieranie". Jednocześnie Dyrektor odmówił skarżącej udzielenia wsparcia do 0,97 ha powierzchni uprawy pomidorów w szklarniach, na której przeprowadzono działanie "niezbieranie".

W oparciu o wyniki kontroli ex post przeprowadzonej u skarżącej w dniach od 17 stycznia 2013 r. do 17 kwietnia 2013 r. przez Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w Zielonej Górze nie potwierdzono prawidłowości wypłaty środków z EFRG. W konsekwencji Dyrektor OT ARR wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 9 września 2011 r. i decyzją z dnia 6 września 2013 r. uchylił swoją decyzję z dnia 9 września 2011 r., w której odmówił stronie udzielenia wsparcia do łącznej powierzchni 7,10 ha uprawy pomidora, na której przeprowadzono operacje związane z mechanizmem pomocy "Wsparcie kryzysowe na rynkach owoców ' warzyw". W dalszej kolejności na przestrzeni lat 2013-2015 sprawa ta kilkukrotnie przechodziła tok instancji na skutek odwołań od kolejnych decyzji wydawanych w trybie wznowionego postępowania. Dwukrotnie przeszła również drogę postępowania sądowoadministracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 października 2014 r. oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2326/19, wraz z wyrokiem NSA z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt I GSK 717/18).

Niezależnie od toczącego się w trybie wznowieniowym postępowania w sprawie przyznania skarżącej wsparcia w sektorze owoców i warzyw z tytułu kryzysu spowodowanego szczepem bakterii EHEC Prezes Agencji Rynku Rolnego, w ślad za swoją decyzją odwoławczą z dnia 25 kwietnia 2014 r. wydaną w opisanym wyżej trybie wznowieniowym a następnie uchyloną przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2014 r., wydał w dniu 9 września 2014 r. decyzję, w której ustalił skarżącej nienależnie pobrane środki z tytułu wsparcia w łącznej kwocie 550.513,73 zł. Od tej decyzji skarżąca również wniosła odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organ ten decyzją z dnia 13 października 2015 r. uchylił decyzję pierwszoinstancyjną w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ta ostatnia decyzja kasacyjna została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 maja 2019, sygn. akt V SA/Wa 4817/15 oddalił skargę.

Sąd I instancji, odnosząc się do wniosku skarżącej co do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na wydanie wobec M. M. decyzji ostatecznej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2015 r., nr RR.prp-rs-029-4087/15, która dotyczy zwrotu kwoty 550.513,73 zł będącej odpowiednikiem 138.494,02 euro, mocą której uchylono decyzję Dyrektora OT ARR z dnia 4 sierpnia 2015 r., nr ODK/GO/2015/001/DNW, i umorzono postępowanie pierwszej instancji w całości, stwierdził, że wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony. Decyzje, na które na rozprawie powoływała się skarżąca dotyczą wprawdzie nienależnie pooranych środków przez M. M. w kwocie 550.513,73 zł z tytułu pomocy w sektorze owoców i warzyw z uwagi na kryzys wywołany szczepem bakterii EHEC (tak jak zaskarżona do Sądu decyzja i decyzja ją poprzedzająca), jednak Sąd I instancji uznał, że decyzje te zostały wydane jako drugie w kolejności. Wprawdzie decyzja ostateczna Ministra z dnia 13 października 2015 r., nr RR.pro-rs-029-4087/15, uchylająca decyzję Dyrektora OT ARR z dnia 4 sierpnia 2015 r., nr ODK/GO/2015/001/DNW, ustalającą nienależnie pobrane środki finansowe, została wydana tego samego dnia, co decyzja Ministra, nr RR.pro-rs-029-4085/15, która została wydana po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 9 września 2014 r., nr ODK/GO/2014/005/DNW, i która została zaskarżona do WSA, została ona jednak wydana w toku mającego już miejsce postępowania administracyjnego. Tym samym fakt, że obydwie decyzje organu II instancji, zostały wydane tego samego dnia, pozostaje bez znaczenia dla okoliczności, że zaskarżona w przedmiotowej sprawie decyzja ostateczna dotyczyła postępowania administracyjnego wszczętego wcześniej. Nie było zatem podstaw do prowadzenia drugiego postępowania w tej samej sprawie, a decyzję zaskarżoną należy w tej sytuacji uznać za decyzję ostateczną wydaną jako pierwszą w już toczącym się postępowaniu administracyjnym, które zostało wszczęte wcześniej.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd I instancji stwierdził, że nie dostrzega naruszenia art. 138 § 2 K.p.a. powiązanego z naruszeniem art. 61§ 1 K.p.a. poprzez fakt uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy ze względu na brak doręczenia powiadomienia o wszczęciu przez organ postępowania z urzędu, postępowanie to jako niewszczęte powinno zostać umorzone na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd wyjaśnił, że na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych, jeżeli przepisy ustawy albo przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji przez dyrektorów oddziałów terenowych oraz Prezesa Agencji, stosuje się przepisy K.p.a. z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Zdaniem Sądu I instancji strona została zawiadomiona - jakkolwiek nie oddzielnym pismem - o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych środków pomocy poprzez doręczenie jej dwóch not debetowych dotyczących dochodzonej należności głównej i odsetek, z treści których jednoznacznie wynika podstawa na jakiej organ uznał za konieczne ubiegać się o zwrot środków od strony. W ocenie Sądu I instancji treść not nie pozostawiała wątpliwości co do tego, że organ dochodzi zwrotu określonych środków z tytułu uprzednio wypłaconej pomocy. W tym stanie rzeczy fakt braku przesłania oddzielnego pisma do strony, nie jest zdaniem Sądu I instancji uchybieniem tego rodzaju ażeby można było skutecznie dowodzić, że postępowanie administracyjne w sprawie nie zostało wszczęte a zatem powinno być z tego powodu umorzone.

Sąd I instancji stwierdził, że w treści odwołania skarżąca kwestionowała decyzję organu pierwszej instancji z dnia 9 września 2014 r. jako wydaną zarówno z naruszeniem przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, wskazując na brak - jej zdaniem - wystarczających ustaleń faktycznych w sprawie dla uznania, że środki przewidziane do zwrotu ustalone tą decyzją istotnie powinny zostać zwrócone. Skarżąca twierdziła, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest konieczne tym bardziej, że decyzja Prezesa ARR z dnia 25 kwietnia 2014 r., która między innymi posłużyła jako kanwa dla powyższej decyzji o zwrocie nienależnie pobranych środków, została uchylona wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 22 października 2014 r., sygn akt V SA/Wa 1564/14, a organ nie poczynił samodzielnych ustaleń w tej kwestii. Minister oceniając prawidłowość decyzji Prezesa ARR, w zaskarżonej decyzji podzielił te zarzuty skargi, które dotyczyły konieczności poczynienia ustaleń faktycznych sprawy w zakresie wyjaśnienia podstaw uznania przez ten organ, że część wypłaconych stronie środków, uznał on za nienależne, nadto wskazania podstawy prawnej tak przyjętych ustaleń z przytoczeniem obowiązujących w tej mierze przepisów prawa i właściwego, zgodnego z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienia decyzji przez organ I instancji.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpiła M. M. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.", zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Po pierwsze, zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 145 § 3 P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji drugiej instancji, poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji i zaniechanie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie w sytuacji, gdy sprawa dotycząca zwrotu środków została już rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną - decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2015 r., nr RR.pro-rs-029-4087/15, zaś kolejna decyzja administracyjna w sprawie nie może być wydana z uwagi na sankcję nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., jaką byłaby ona obarczona.

Po drugie, zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 145 § 3 P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a. i art. 61 § 4 K.p.a. oraz art. 81 K.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zaniechanie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie w sytuacji, gdy decyzja kasacyjna organu drugiej instancji została wydana mimo niedoręczenia skarżącej przez organ pierwszej instancji zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie, co oznacza, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zostało w ogóle wszczęte i z tego względu nie może być dalej prowadzone, a zatem z uwagi na powyższą wadliwość decyzja organu pierwszej instancji podlegała uchyleniu, a postępowanie w pierwszej instancji umorzeniu (na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Po trzecie, zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 145 § 3 P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zaniechanie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji naruszył art. 61 § 4 K.p.a. (nie doręczył skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie), co nie mogło by być sanowane poprzez ponowne przeprowadzenie sprawy przez organ pierwszej instancji, co oznacza, że organ drugiej instancji zamiast uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, winien był tę decyzję uchylić, a postępowanie w sprawie, jako w ogóle nie wszczęte, umorzyć na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Po czwarte, zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 145 § 3 P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., art. 81 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zaniechanie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie mimo pominięcia przez organ drugiej instancji faktu uniemożliwienia skarżącej wypowiedzenia się w przedmiocie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji; nierozpatrzenia przez organ drugiej instancji zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz zgłoszonych w toku postępowania odwoławczego w piśmie z dnia 25 września 2015 r., a w konsekwencji brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego sprawy w kontekście zarzutów skarżącej, brak prawidłowego uzasadnienia decyzji oraz niewyjaśnienie przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ odwoławczy orzekając o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ (na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.), w sytuacji gdy rzetelne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy powinno skutkować orzeczeniem o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji (na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Po piąte, zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 145 § 3 P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 81 K.p.a. oraz art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 41 ust. 2 lit. a Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 48 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez zaniechanie uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zaniechanie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie mimo, że skarżąca została pozbawiona prawa do bycia wysłuchanym, zanim została wydana decyzja przez organ pierwszej instancji w sprawie.

Na podstawie sformułowanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i o uchylenie decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji a także o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie. Alternatywnie sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W skardze kasacyjnej sformułowano także wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą nieważności, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., bowiem nie dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. W postępowaniu w przedmiocie ustalenia skarżącej nienależnie pobranych środków z tytułu wsparcia najpierw w dniu 9 września 2014 r. została wydana decyzja przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego a następnie - na skutek odwołania M.M. – w dniu 13 października 2015 r. decyzja kasacyjna przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z akt administracyjnych oraz akt sądowych z postępowania przed Sądem I instancji wynika, że po wydaniu przez Prezesa ARR decyzji z dnia 9 września 2014 r. w tym samym przedmiocie decyzję wydał w dniu 4 sierpnia 2015 r. (także w pierwszej instancji) Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w Gorzowie Wielkopolskim. Na skutek odwołania wniesionego od tej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odrębną decyzją z dnia 13 października 2015 r. uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego z dnia 4 sierpnia 2015 r. i umorzył postępowanie przed tym organem w całości. W istocie w sprawie ustalenia skarżącej nienależnie pobranych środków z tytułu wsparcia toczyły się dwa postępowania – wcześniejsze zakończone w pierwszej instancji w dniu 9 września 2014 r. decyzją właściwego organu (Prezesa ARR) oraz późniejsze zakończone w pierwszej instancji w dniu 4 sierpnia 2015 r. decyzją niewłaściwego organu (Dyrektora Oddziału Terenowego ARR). W obu przypadkach wniesiono dowołania od tych decyzji do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zatem w obu przypadkach decyzje pierwszoinstancyjne były nieostateczne. Z uwagi na okoliczność, że decyzja

Dyrektora Oddziału Terenowego ARR z dnia 4 sierpnia 2015 r. wydana była przez niewłaściwy organ oraz w sprawie, w której już wcześniej właściwy organ w pierwszej instancji wydał rozstrzygnięcie Minister musiał wyeliminować tę decyzję z obrotu prawnego i zakończyć wadliwie uruchomione postępowanie w sposób procesowy – to znaczy poprzez jego umorzenie. Decyzja odwoławcza Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2015 r. uchylająca decyzję Dyrektora Oddziału Terenowego ARR z dnia 4 sierpnia 2015 r. jest decyzją rozstrzygającą sprawę administracyjną procesową a nie sprawę administracyjną materialną. Jest to decyzja, która stosownie do treści art. 104 § 2 in fine K.p.a. kończy postępowanie w danej instancji w inny sposób niż przez jej rozstrzygnięcie co do istoty, czyli w inny sposób niż przez rozstrzygnięcie o prawach i/lub obowiązkach strony. W decyzji kończącej jedynie postępowanie (rozstrzygającej sprawę administracyjną procesową) nie dochodzi do autorytatywnej konkretyzacji praw lub obowiązków jednostki wynikających z norm prawa materialnego, dlatego jej wydanie nie powoduje stanu powagi rzeczy osądzonej w sprawie administracyjnej materialnej. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy z uwagi na to, że w tej samej sprawie materialnej dwa różne organy wydały w pierwszej instancji niezależnie od siebie dwie decyzje, z których ta z dnia 4 sierpnia 2015 r. była wydana przez niewłaściwy organ i jednocześnie była drugą w kolejności a odwołania wniesione od obu decyzji rozpoznawał jednocześnie ten sam organ odwoławczy (Minister), zaistniała bezwzględna konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego tej drugiej decyzji i umorzenia poprzedzającego jej wydanie postępowania. Ten prawidłowy zabieg procesowy pozwolił Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi równolegle rozpoznać odwołanie od decyzji Prezesa ARR z dnia 9 września 2014 r., a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu nie jest obarczone wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Z tego względu niezasadny jest pierwszy zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej.

Drugi i trzeci zarzut skargi kasacyjnej związany jest z naruszeniem art. 61 § 1 K.p.a. z uwagi na brak doręczenia skarżącej przez organ pierwszej instancji pisemnego zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W aktach administracyjnych brak jest stosownego zawiadomienia strony o wszczęciu z postępowania z urzędu. Za takie zawiadomienie nie można bowiem uznać dwóch not debetowych, tym bardziej, że pochodzą one z września 2014 r., czyli z momentu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. To uchybienie organu – w ocenie Sądu I instancji – nie przesądzało o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Z uwagi na podniesienie tego uchybienia w zakresie prawa procesowego również jako zarzutu kasacyjnego należy stwierdzić, że mógłby on zadecydować o uwzględnieniu skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdyby to naruszenie prawa procesowego miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ten istotny wpływ zaistniałby wtedy, gdy doręczenie przez organ stronie pisemnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu spowodowałoby wydanie innego rozstrzygnięcia w sprawie niż to, które zostało wydane, a więc gdyby ta czynność procesowa ważyła na treści czy sposobie rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej. Naczelny Sąd Administracyjny takiego wpływu nie dostrzega i jakkolwiek doszło tu do naruszenia przez organ przepisów postępowania, to jednak owo naruszenie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z tych względów te zarzuty kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.

Zarzuty czwarty i piąty eksponują uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się w przedmiocie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji (pozbawienie prawa do bycia wysłuchanym) a także nierozpatrzenie przez organ drugiej instancji zarzutów podniesionych w odwołaniu oraz zgłoszonych w toku postępowania odwoławczego i brak prawidłowego uzasadnienia decyzji. Skarżąca kasacyjne wskazała, że doszło do naruszenia art. 7, 11, 77 § 1, 80, 81 i 107 § 3 K.p.a. Zarzuca również pozbawienie prawa do bycia wysłuchanym i jakkolwiek nie powołuje art. 10 K.p.a., to - przez przywołanie art. 41, 47 i 48 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej - wskazuje na naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu.

Odnosząc się do tych zarzutów należy zwrócić uwagę, że sąd administracyjny dokonuje kontroli będącego przedmiotem skargi przejawu działania lub bezczynności organu wykonującego administrację publiczną w oparciu o stan prawny i stan faktyczny istniejący (obowiązujący) w chwili, gdy te działania były podejmowane lub powinny były być podjęte. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi do Sądu I instancji była decyzja wydana w dniu 13 października 2015 r. w odniesieniu do decyzji organu pierwszej instancji z dnia 9 września 2014 r. Podstawę materialnoprawną wydania tej (tych) decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 633 ze zm.). Co istotne, ustawa ta - w czasie orzekania przez organy obu instancji – zawierała art. 7 ust. 1. Stosownie do treści tego przepisu, jeżeli przepisy ustawy albo przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji przez dyrektorów oddziałów terenowych oraz Prezesa Agencji, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Skoro z woli ustawodawcy wskazane przepisy K.p.a. w momencie orzekania przez organy administracji nie mogły być przez nie stosowane, to brak ich zastosowania nie stanowi naruszenia prawa. Zarzut naruszenia art. 11 i 107 § 3 K.p.a. również jest nieuzasadniony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera bowiem wszystkie niezbędne elementy, o których stanowi art. 107 § 3 K.p.a., a z uwagi na specyfikę rozstrzygnięcia kasacyjnego podjętego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. wyjaśnia jego motywy oraz zawiera wskazania dla organu pierwszej instancji co do dalszego postępowania. Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa do bycia wysłuchanym (art. 41 ust. 2 lit a Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej) należy stwierdzić, że skarżąca kasacyjnie utożsamia go w istocie z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (przez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do materiału dowodowego przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji). W tym zakresie nie mogło dojść do naruszenia tego prawa, bowiem tego rodzaju uprawnienie wynika z art. 10 K.p.a., który – jak wyżej wskazano – nie mógł być stosowany przez organy administracji w chwili podejmowania rozstrzygnięć. Natomiast prawo strony do wysłuchania w szerszym zakresie niż opisany w art. 10 K.p.a. było w postępowaniu respektowane przez organy obu instancji. Świadczy o tym znajdująca się w aktach sprawy korespondencja strony z organami obu instancji, a w szczególności pismo z zarzutami skarżącej z dnia 25 września 2015 r. skierowane do organu odwoławczego, na które zresztą powołuje się również w skardze kasacyjnej.

W tych okolicznościach skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 180 P.p.s.a.