Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 50/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 lipca 2022 r., nr [...], Wójt Gminy W. (dalej rówież jako: "Wójt" albo "organ I instrancji") odmówił: 1) umorzenia należności z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., w całości; 2) odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., w części; 3) odmówił umorzenia odsetek ustawowych od wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N.; 4) odmówił rozłożenia na raty zadłużenia wraz z odsetkami tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N..

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 02 grudnia 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek M. G. o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych W. G., K. G. i A. N. oraz odsetek od nich.

Decyzją z dnia 25 lutegi 2020 r. Wójt Gminy [...] odmówił umorzenia należności oraz odsetek ustawowych z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 20 kwietnia 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Równiez kolejne decyzje Wójta z dnia 03 lipca 2020 r. oraz 01 września 2020 r. były uchylane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 01 wrzesnia 2020 r. oraz 06 kwietnia 2021 r.

Kolejną decyzją z dnia 29 listiopada 2022 r. organ I instancji odmówł umorzenia należności wypłacanych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń na rzecz W. G., K. G. i A. N. w całości, części oraz umorzenia odsetek oraz odmówił rozłożenia na raty zadłużenia wraz z odsetkami, jednak decyzja powyższa została uchylona przez Samorządowe Kolegim Odwoławcze deyzją z dnia 03 marca 2022 r.

Następnie Wójt wskazał, że ze stanu faktycznego ustalonego w sprawie wynika, że M. G. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") ma 44 lata, posiada wykształcenie podstawowe oraz prawo jazdy kategorii B, C, E. Od 2001 r. nie mieszka w domu rodzinnym (ul. [...], K.). Od wielu lat przebywa poza granicami kraju w [...], gdzie pracował zarobkowo. Od dnia 19 lutego 2019 r. z uwagi na stan zdrowia przebywał na zwolnieniu lekarskim. W lutym 2019 r. przeszedł operację kręgosłupa, która zakończyła się 3 tygodniową rehabilitacją. Następnie w roku 2020 r. przebył również operację obojczyka, miał złamane 4 żebra. Jest pod stałą kontrolą specjalistów w zakresie cukrzycy u diabetologa, w zakresie problemów zdrowotnych z kręgosłupem - u nEurologa, w zakresie problemów z obojczykiem u ortopedy. Zażywa na stałe leki. Otrzymywał zasiłek chorobowy w [...], który na przestrzeni toczącego się postępowania był różny (od [...] Euro do [...] Euro). Otrzymywał też zasiłek dla bezrobotnych, aktualnie pobiera go w kwocie [...]Euro miesięcznie do lipca 2022 r. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, niezdolności do pracy i nigdy o takie nie występował. Aktualnie zamieszkuje sam. Ma 5 dzieci, w tym najstarsza córka jest pełnoletnia i założyła już własną rodzinę, zaś najmłodszy syn F. mieszka w [...]. Na córkę W. G. ma ustalone alimenty w kwocie [...]zł miesięcznie, na K. G. ma ustalone alimenty w kwocie [...]zł miesięcznie, na A. N. ma ustalone alimenty w kwocie [...]zł miesięcznie, przy czym wnioskodawca nie wywiązuje się z powyższych obowiązków. Z nadesłanych we wrześniu 2021 r. dokumentów wynika, że alimenty na syna F. zostały w listopadzie 2020 r. podwyższone przez Sąd Rodzinny w D. i wynoszą obecnie [...] Euro. W uzasadnieniu orzeczenia o podwyższeniu alimentów Sąd podniósł, że pomimo wykazywania przez wnioskodawcę złej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej "pozwany zawarł umowę kredytu ratalnego z bankiem [...], którego raty miesięczne wynoszą [...] Euro. Ponadto pozwany posiada terminowe ubezpieczenie na życie w towarzystwie ubezpieczeniowym. S. za, które musi płacić [...] Euro miesięcznie oraz ubezpieczenie ochrony prawnej w D. za które należy płacić [...] Euro miesięcznie ponadto pozwany jest winien zapłaty z tytułu kosztów sądowych z poprzednich postępowań sądowych na łączną kwotę około [...] Euro miesięcznie pozwany zawarł ze skarbem państwa o spłatę raty w wysokości [...] Euro miesięcznie (...) Nieistotne może być to, czy pozwany faktycznie nadal jest niezdolny do pracy. Ponieważ nawet biorąc pod uwagę zasiłek chorobowy pobierany do lipca 2022 r. włącznie oraz zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany od sierpnia 2021 r. pozwany jest zdolny finansowo do wywiązywania się ze swoich zobowiązań. (...) Nie ulega wątpliwości w celu zakupu pojazdu pozwany musi ponieść koszty ubezpieczenia ochrony prawnej i ubezpieczenia na życie z własnych środków jakie ma na swoje utrzymanie. (...) w odniesieniu do kredytu zaciągniętego w banku obowiązuje również to, że zobowiązania mogą być zaciągane wyłącznie z uwzględnieniem kwestii związanych ze świadczeniami alimentacyjnymi. Dlatego też, zwłaszcza jeśli nie ma gwarancji na utrzymanie małoletnich dzieci w wysokości minimalnych świadczeń alimentów, konieczne jest kompleksowe wyważenie interesów". Z pisma, które wpłynęło do organu w dniu 19 listopada 2021 r. wynika, że alimenty na syna F. wynoszą [...] Euro, a wnioskodawca ich nie płaci.

Organ I instancji zauważył, że w toku prowadzonego postępowania wnioskodawca podawał, że nie posiada samochodu. Ponadto, to w toku postępowania przed sądem w [...] wskazywał, że zobowiązany jest do płacenia alimentów w Polsce na rzecz córki K. [...] Euro oraz A. [...] Euro. Natomiast w piśmie (data wpływu 09 wrzesnaia 2021 r.) jak zresztą innych początkowo składanych twierdził, że jest zobowiązany do zapłaty alimentów na rzecz trzech córek W. [...] zł K. [...] zł, A. [...] zł.

W dalszej kolejności organ I instancji wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania w roku 2020, gdy organ podejmował działania w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, złożył on oświadczenie o wysokości ponoszonych wydatków. Wskazał wówczas, że na miesięczne wydatki składają się: [...] Euro miesięcznie prąd, [...] Euro miesięcznie gaz, [...] Euro miesięcznie czynsz najmu mieszkania, [...] Euro miesięcznie telefon, [...] Euro za transport syna F. , [...] Euro alimenty na syna F. (obecnie sprawa w Sądzie o podwyższenie do kwoty [...]Euro), [...] Euro zakup żywności i środków higienicznych. Wnioskodawca podnosił, że jest do zapłaty alimentów na rzecz W. G. - [...] zł, K. G. - [...] zł, A. N. -[...] zł, ale nie płaci aliemntów gdyż posiada liczne zadłużenia i stara się "wiązać koniec z końcem". Wnioskdodawa oświadczył, że nie posiada majątku, który mógłbym sprzedać, ani innych źródeł dochodów aniżeli zasiłek dla bezrobotnych oraz nie jest w stanie podjąć żadnej pracy - bo nie pozwalają mu na to schorzenia. Wójt podkreśliił, że kiedy wnioskodawca został wezwany do udokumentowania wydatków i ich wysokości oraz faktycznego ich ponoszenia np. wyciągiem z rachunku bankowego, złożył jedynie wyrywkowe dokumenty, które nie wykazywały żądanych do udowodnienia okoliczności.

Z przedłożonych pierwotnie dokumentów wynikało, że zasiłek dla bezrobotnych, jaki otrzymawał wnioskodawca wynosi [...] Euro miesięcznie, zaś deklarowane wydatki [...] Euro miesięcznie, co wskazuje, że wydaje ok. [...] Euro więcej niż wynosi zasiłek. Wnioskodawca pierwotnie wskazywał na pomoc finansową dła dorosłej już córki, co do której nie miał już obowiązku alimentacyjnego. Jednakże gdy Wójt (mający z urzędu wiedzę o dochodach córki P. , która pobierała świadczenia) zakwestionował ten fakt, wnioskodawca nie odniósł się do tego, ale też na późniejszych etapach postępowania nie powoływał się na wspieranie finansowe tej córki.

W toku ponownie prowadzonego postępowania wnioskodawca został wezwany do pełnego udokumentowania sytuacji zdrowotnej, materialnej itp. w terminie 4 miesięcy, tak by miał możliwość zgromadzenia wszelkiej dokumentacji (o tak długi termin uprzednio sam wnosił). Pomimo tego z obowiązku nie wywiązał się, przedłożył szczątkowe informacje i dokumenty, w części powielił poprzednio złożone. Dla przykładu, wyciąg z rachunku bankowego, który w sposób bezsporny pozwoliłby na ocenę sytuacji finansowej, wnioskodawca przedłożył tylko za okres od kwietnia 2021 r. do czerwca 2021 r. Zdaniem Wójta jest to o tyle istotne, że liczne paragony nie mają takiej samej wartości dowodowej jak wyciąg z rachunku, bowiem brak jest dowodu, że wszystkie dotyczą zakupów wyłącznie wnioskodawcy. Należy też zauważyć, że pomimo złej sytuacji finansowej oraz faktu, iż nie mógł (po wypadku i w trakcie leczenia) prowadzić samochodu spłaca kredyt na auto i nie sprzedał go, musi więc ponosić dodatkowo koszt jego utrzymania.

W dalszej części uzasadnienia Wójt zwrócił uwagę, że wnioskdoawca od lipca 2015 r. do czewrac 2020 r. sam wpłacał na zadłużenie wobec Funduszu alimentacyjnego oraz podniósł, że z przetłumaczonego dokumentu z dnia 07 sierpnia 2019 r. wynika, że gdy wnioskodawca pracował (do 18 lutego 2019 r.) jego wynagrodzenie dzienne wynosiło [...] Euro za każdy dzień kalendarzowy. Z powyższego wynika, że średnio miesięcznie (licząc średnio 30 dni w miesiącu) otrzymywał [...] Euro ([...] x 30), czyli wg. średniego kursu Euro [...] zł zarabiał [...] zł, Z wniosku o umorzenie (z dnia 27 listopada 2019 r.) wynika, że od 19 lutego 2019 r. pozostaje na zwolnieniu lekarskim, stąd średni kurs Euro określono na dzień 28 lutego 2019 r. Otrzymując tak wysokie jak na polskie realia wynagrodzenie wnioskodawca spłacał zaległość z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie. Uzyskiwanie wysokiego wynagrodzenia tłumaczy też zdolność kredytową wnioskodawcy i uzyskanie kredytu w [...]. Za środki te nie dokonał jednak spłaty zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego ale zakupił samochód. Co więcej z zestawienia wpłat jakie czynił na rzecz alimentów bieżących wynika, że płacił je do czasu wystąpienia z niniejszym wnioskiem, czyli pomimo już złego staniu zdrowia i jak twierdzi trudnej sytuacji finansowej (spłacał do czerwca 2020 r. a pracował do 18 lutego 2019 r.) posiadał środki na spłatę zobowiazań.

Organ I instnacji podnióśł, że wnioskodawca pomimo braku, jak twierdzi, możliwości pracy w uprzednio wykonywanym zawodzie kierowcy nie podjął udziału w jakiejkolwiek formie dokształcenia, która w przyszłości umożliwiałby mu uzyskiwanie dochodu. Z dokumentu z dnia 7 sierpnia 2019 r. wynika, że w przypadku udziału w programie dokształceniowym zostanie zmieniony kod umieszczany na nocie uznaniowej. Aktualny stan zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego na dzieci W. G., K. G. i A. N. wynosi [...] zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie.

Wójt zwrócił następnie uwagę, że w toku postępowania komornik przekazał kwotę [...]zł, co dowodzi możliwości spłaty nie tylko z bieżących dochodów wnioskodawcy ale i innych źródeł, a Sąd Rodzinny w D. znając realia finansowe utrzymania się w [...] oraz wysokość zasiłku wnioskodawcy, jego zobowiązania i stan zdrowia uznał, że wnioskodawca nawet w obecnej sytuacji może płacić wyższe alimenty. Tym samym brak jest przesłanek by uznać, iż nie jest on w stanie spłacać zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Skoro wnioskodawca mógł w [...] podjąć się spłacania zadłużenia (z tytułu postępowania sądowego) w ratach (co wynika z przetłumaczonych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy), nie ma podstaw by i w tym postępowaniu bezwarunkowo odrzucał taką możliwość. Zadłużenie wobec instytucji publicznych polskich czy n. winny być traktowane na równi. W ocenie organu I instancji skoro wnioskodawca nie podsiada orzeczenia o niezdolności od pracy, ani orzeczenia o niepełnosprawności i jest w stosunkowo młodym wieku, zasadnym jest przyjęcie iż ma realne szanse zatrudnienia i tym samym sukcesywne spłacanie zadłużenia. Wreszcie Wójt zwrócił uwagę, że N. Urząd przyznający zasiłki uznał koszty zakwaterowania wnioskodawcy są nadmierne.

Odwołujac się do orzeczeń sądów administracynych organ I instancji wskazał, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sama trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie może być podstawą do umorzenia należności, również zła sytuacja zdrowotna nie przeważa za umorzeniem należności, które są konsekwencją wcześniejszego uchylania się przez niego od obowiązku alimentacyjnego. Początek nie wywiązywania się przez wnioskodawcę z obowiązku alimentacyjnego nastąpił już w 2010 r. gdy wnioskodawca miał 31 łat był zdrowy, aktywny i w pełni winien był wywiązywać się z finansowych zobowiązań wobec dzieci. W okresie pracy w [...] gdy uzyskiwał wysokie wynagrodzenie i zaciągnął kredyt, ale nie spłacił zaległości wobec funduszu. Płacił jedynie [...] zł miesięcznie czyli niewiele jak na ówczesne zarobki.

Reasumując, oceniając sytuację wnioskodawcy trzeba podkreślić, że z akt sprawy wynika, że zadłużenie w [...] posiadał już od maja/czerwca 2018 r. czyli gdy miał stosunkowo wysokie dochody z pracy kierowcy. Tym samym powinien dołożyć wszelkich starań, celem wywiązania się z ciążących na nim obowiązków zarówno wobec zaciągniętych zobowiązań jak i na dzieci. Wnioskodawca nie miał i nie ma na utrzymaniu innych osób niż swoje dzieci, a zaległości nie powstały nagle lecz są wynikiem wieloletniego uchylania się od płacenia alimentów czyli de facto przeniesienia kosztów utrzymania dzieci na Skarb Państwa. Wójt podniósł, że niewątpliwie sytuacja wnioskodawcy jest obecnie trudna, ale sam fakt posiadania przez niego aktualnie ograniczonych możliwości płatniczych nie uzasadnia umorzenia ani całości, ani części należności wraz z należnymi odsetkami. Przedmiotowe zadłużenie powstało na skutek kilkuletniego uporczywego nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, gdy wnioskodawca był człowiekiem zdrowym i w sile wieku i z tytułu pracy na terenie [...] uzyskiwał relatywnie wysokie dochody. Obecnie wnioskodawca nie deklaruje działań w celu uzyskania w przyszłości innego źródła zarobkowania oraz nie współpracuje z organem, lecz jedynie oczekuje na umorzenie należności. Wielokrotnie w toku postępowania prowadzonego od 2019 r. wnioskodawca przedkładał szczątkową, wyrywkową dokumentację zarówno co do stanu zdrowia jak i sytuacji majątkowej czy wydatków. Przykładowo skarżący podnosił argumenty o alimentowaniu najstarszej pełnoletniej córki, na które przestał powoływać się gdy tut. organ wykazał nieprawdziwość tego twierdzenia, zataił fakt posiadania samochodu (wartościowego składnika majątku) a gdy organ podniósł ten fakt podał, że zbyła go była żona, lecz nie udowodnił tej okoliczności. Skoro zaciągnął na niego kredyt to był jego właścicielem lub współwłaścicielem i musiał zgodzić się na zbycie i mógł wykazać dowodami ten fakt oraz uzyskane środki.

Analiza wydatków prowadzona już w toku wcześniejszych postępowań wykazała, że wydawał więcej niż miał dochodów, co dowodzi, że musiał posiadać inne środki pieniężne. Podobnie sprawę ocenił n. Urząd wskazując w piśmie z dnia 16 lutego 2022 r. (arkusz kalkulacyjny za okres 02 stycznia 2022 do 31 lipca 2022 - Świadczenia zgodnie z przepisami Kodeksu Ubezpieczeń Społecznych II), że wnioskodawca ponosi nieadekwatne (nadmierne) koszty zakwaterowania. Jednak skoro je ponosi to musi posiadać na to środki. Wnioskodawca nie wskazał, by w [...] lub Polsce ubiegał się o przyznanie renty z uwagi na stan zdrowia uniemożliwiający mu pracę. Sytuacja taka ma miejsce już do 2019 r. i wnioskodawca nie zapowiada podjęcia kroków w tym celu, co dziwi przy tak złym jak twierdzi stanie zdrowia. Wnioskodawca przedkłada tyko wyrywkowe informacje (np. rachunki bankowe za wygodny dla niego krótki okres, pomimo żądania organu za większy), przy czym nie można na organ prowadzący postępwanie przerzucać ciężaru ponownego żadania od wnioskodawcy wykazania stanu zdrowia skoro przedkładana dokumentacja jest powieleniem poprzednio złożonej lub informacjami dotyczącymi np. schodzeń przepuklina dysku, jakie można znaleźć w literaturze podręcznikowej, a która nie mówi o stanie zdrowia wnioskodawcy. Wnioski jakie należy wyciągnąć choćby z ostatnich dokumentów dowodzą, że na przestrzeni lat od 2020 r. wydatki wnioskodawcy są nadmierne, jeśli jednak są faktycznie ponoszone świadczy to o lepszej sytuacji finansowej niż wskazywana przez niego.

Odwołanie od powyższej deczji wniósł M. G., Podnoszac zarzuty naruszenia: art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1205, dalej również jako: "ustawa") poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego wraz z trudną sytuacją zdrowotną, nie może być podstawą do uchylenia należności alimentacyjnych, w sytuacji gdy dłużnik uprzednio, gdy posiadał zdolności finansowe nie uregulował zobowiązania w pełnej wysokości oraz brak ustalenia czy dłużnik rokuje poprawę stanu zdrowia; art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: "K.p.a."), co miało istotny wpływ na wynik sprawy - sprzeczność ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym, niepopartą dowodami ocenę możliwości powrotu do zdrowia wnioskodawcy, brak ustaleń faktycznych co do ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków, wynikających z rachunku bankowego i paragonów, brak odniesienia tych wydatków do uzyskiwanych dochodów, a w konsekwencji oceny czy kwota jaką uzyskuje wystarcza mu na podstawowe potrzeby, brak wszechstronnej oceny dowodów, niezbadanie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; art. 84 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie a w konsekwencji niepowołanie biegłego celem wydania opinii w sprawie, pomimo wystąpienia na gruncie sprawy zagadnień wymagających wiadomości specjalnych, tj. dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy, możliwości wyzdrowienia oraz możliwości podjęcia zatrudnienia; art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych i zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że sytuacja dochodowa i rodzinna przemawia za taką koniecznością.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 listopada 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 lipca 2022 r., nr [...] o odmowie: 1) umorzenia należności z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., w całości; 2) odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., w części; 3) odmowie umorzenia odsetek ustawowych od wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N.; 4) odmowie rozłożenia na raty zadłużenia wraz z odsetkami tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N..

W uzasadnieniu powyzszego rozstrzygnięcia przytoczono treść przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a następnie wskazano, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by okoliczności dochodowe i rodzinne wnioskodawcy dawały podstawę do zastosowania najdalej idącej w skutkach ulgi, jaką jest umorzenia przedmiotowych należności z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części. M. G. wprawdzie nie zakończył leczenia i nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim, jednak nie pobiera renty, jak również nie złożył wniosku a rentę. Poza tym nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, które wykluczałoby go z rynku pracy bądź zmniejszało jego zdolność zarobkową.

Kolegium wskazało, że według stanu na dzień 04 listopada 2019 r. z medycznego punktu widzenia wnioskodawca jest czasowo niezdolny do pracy, natomiast według stanu na dzień 04 marca 2020 r. formalnie ostatnia aktywność wnioskodawcy jest rozsądnie przewidywana na 6 godzin i więcej w przyszłości. Niemniej jednak skarżący przyjmuje podstawę bierną w tym zakresie, podkreślając swój zły stan zdrowia a wręcz wskazując, że sytuacja jego z pewnością nie ulegnie zmianie. Odwołujący obecnie nie podejmuje żadnego zatrudnienia, a jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie socjalne w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto wnioskodawca jest osobą w wieku produkcyjnym, ma bowiem 44 lat, a zatem może pracować i osiągać regularne dochody.

Organ II instancji uznał, że wprawdzie sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże nie ma charakteru szczególnego, co powoduje, iż organ I instancji zasadnie odmówił umorzenia przedmiotowych należności w całości, jak i w części. Nawet trudna sytuacja materialna i zdrowotna zobowiązanego nie stanowi samodzielnej przesłanki umorzenia należności, które skutkowałoby przesunięciem obowiązku alimentacyjnego M. G. na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym.

Kolegium odwołując się do bogatego orzecznictwa w zakresie ulg podniosło, iż przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności publicznoprawnych powinno być rozpatrywane po wyczerpaniu możliwości uregulowania zobowiązania innymi sposobami. Umorzenie należności oznaczałoby bowiem całkowitą i nieodwracalną rezygnację Skarbu Państwa z należnych mu środków, zatem podejmując decyzję o umorzeniu należności organ musi mieć pewność, iż wszelkie próby odzyskania należności Skarbowi Państwa zobowiązań, również w trybie egzekucji administracyjnej - okażą się bezskuteczne i nie ma żadnych szans na uregulowanie przez podatnika zaległych zobowiązań. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, iż pomimo starań nie może powiększyć swoich dochodów a nadzwyczajne okoliczności wyłączyły te możliwości.

Pomimo braku możliwość podjęcia pracy w uprzednio wykonywanym zawodzie, tj. kierowcy samochodu wnioskodawca nie podjął się dalszego szkolenia zawodowego po ukończeniu szkoły głównej (tj. n. szkoły osiągającej stopień przygotowania do nauki zawodu), jak również udziału w jakiejkolwiek formie dokształcenia, która w przyszłości umożliwiałaby mu uzyskiwanie dochodu. Tymczasem z dokumentu znajdującego się w aktach sprawy z dnia 07 sierpnia 2019 r. wynika, że w przypadku udziału w programie dokształceniowym zostanie zmieniony kod umieszczany na nocie odsetkowej.

Zdaniem organu II instancji, gdyby przyjąć, że wnioskodawca nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, czy też nie może obecnie znaleźć pracy, to jego powinnością jest podejmowanie stale działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji w takim stopniu, by mógł wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego.

Dodatkowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, że wnioskodawca pomimo złego stanu zdrowia i jak twierdzi trudnej sytuacji finansowej, posiadał środki na spłatę zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego aż do czerwca 2020 r. Nadto, w toku postępowania okazało się, że Odwołujący nie posiadając pracy i oszczędności mógł spłacić kwotę [...]zł wraz z odsetkami, co dowodzi możliwości spłaty nie tylko z bieżących dochodów wnioskodawcy, ale i innych źródeł. Co więcej, organ I instancji proponował wnioskodawcy możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty powstałej zaległości zarówno w zaproponowanej kwocie jak i wskazania dogodnej dla siebie, jednakże skarżący domaga się wyłącznie umorzenia w całości bądź w części istniejącego zadłużenia, w związku z czym organ odmówił rozłożenia zadłużenia na raty.

Mając powyższe na względzie Kolegium uznało, że w przeprowadzonym kilkukrotnie postępowaniu organ dokonał szczegółowych i prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji rodzinnej, osobistej i majątkowej wnioskodawcy. W konsekwencji organ doszedł do wniosku, że nie jest zasadne w niniejszej sprawie umorzenie, tak w całości jak i w części, kwoty nienależnie pobranego świadczenia, a organ I instancji z należytą starannością przeprowadził postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie. W szczególności Wójt ustalił szczegółowo sytuację rodzinną i majątkową wnioskodawcy, a po jego stronie nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności, przemawiające za umorzeniem zaległości, tak w całości jak i w części.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. G. podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, brak ustalenia wysokości zadłużenia, sprzeczność ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym, niepopartą dowodami ocenę możliwości powrotu do zdrowia wnioskodawcy, brak ustaleń faktycznych, co do ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków, wynikających z rachunku bankowego i paragonów, brak wszechstronnej oceny dowodów, niezbadanie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak osobnego uzasadnienia dla rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia chociażby części albo jedynie odsetek;

2. art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów, w szczególności odgórne nastawienie na oddalenie wniosku wnioskodawcy i dostosowanie argumentacji do przyjętego rozstrzygnięcia, z pominięciem, że wnioskodawca od 19 lutego 2019 r. jest niezdolny do pracy, w sprawie brak obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie powrotu do zdrowia wnioskodawcy, a sytuacja materialna wnioskodawcy jest szczególnie trudna, gdyż jest on osobą samotną i została ogłoszona wobec niego upadłość konsumencka;

3. art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie jakimi przesłankami organ się kierował decyzję, gdyż np. możliwości zarobkowe - zostały ustalone na podstawie faktu, że nie przedłożył dowodów na ustalone prawo do renty, albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;

4. art. 84 § 1 K.p.a. w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie a w konsekwencji niepowołanie biegłego z zakresu medycyny pracy, ortopedii i chirurgii celem wydania opinii na okoliczność stanu zdrowia skarżącego;

5. art. 79a § 1 K.p.a. poprzez brak wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane;

6. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych i zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że sytuacja dochodowa i rodzinna przemawia za taką koniecznością, a nadto uznanie, że dla umorzenia zachodzić musi sytuacja szczególnie wyjątkowa, podczas gdy przepis nie stanowi o szczególnie wyjątkowej sytuacji, a jedynie wskazuje na sytuację dochodową i rodzinną niepozwałającą na spełnienie świadczenia;

7. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji przez organ II instancji, podczas gdy w/w zarzuty uzasadniały jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania albo zmianę.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł w pierwszej kolejności, że pomimo wielokrotnych uwag z w sprawie nie zostało ustalone zajakie miesiące posiadam zadłużenie oraz ile wynoszą "ustawowe odsetki" i za jaki okres należy je liczyć. Organ w pierwszej kolejności powinien określić dokładną wysokość zadłużenia, aby wykazać czego w rzeczywistości odmawia albo co umarza.

Po drugie w zaskarżonej decyzji organ II instancji, ustalił okoliczności niezgodne z prawdą. Stwierdzenie "W dniu 15 kwietnia 2019 r. otrzymał wypowiedzenie z pracy ze skutkiem na dzień 31 maja 2019 r. Od tego czasu nie pracuje" pozostaje mylące. Od dnia 19 lutego 2019 r. skarżący przebywał na zwolnieniu chorobowym z uwagi na pogarszający się stan zdrowia. Skarżący wskazał również, że okres zasiłku chorobowego został wyczerpany, wobec czego skarżący pobiera zasiłek socjalny wypłacany przez [...] Urząd Pracy. Organ instancji całkowicie jednak pominął, iż w aktach sprawy znajdują się zaświadczenia dotyczące niezdolności do pracy, która trwa od 19 lutego 2019 r. do nadal. Organy I i II instancji nie ustaliły okresu niezdolności do pracy, a jedynie okres pobierania zasiłku chorobowego. Na okoliczność niezdolności do pracy skarżący na bieżąco przedstawiał dowody .

Skarżący wskazał, że nie jestem w stanie przyjechać do Polski, by uzyskać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o rencie. Dodatkowo skarżący zakwestionował ustalanie jego stanu zdrowia w latach 2019 oraz 2020, a więc ustalenie stanu faktycznego nie na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika.

Za niezrozumiałe skarżący uznał przyjęcie, że fakt, że kiedyś spłacał swoje zobowiązania jest argumentem, na okoliczność, że teraz też może je spłacą. Skarżący podniósł, że spłacał zadłużenie dopóki miałe dość wysoki zasiłek chorobowy, a organ całkowicie pomija treść moich pism, a nadto nie zbadał dokładnie skąd pochodziła kwota [...]zł wraz z odsetkami – kwota powyższa wynikała z podziału majątku wspólnego z byłą żoną. Kwota ta w całości przypadła na rzecz Funduszu Alimentacyjnego. Skarżący przedłożył dowody, iż ogłosił upadłość konsumencką i nie ma majątku.

Następnie skarżący wskazał, że uzasadnienie decyzji odnosi się jedynie do odmowy umorzenia należności w całości. Organ nie wskazał osobnego uzasadnienia dlaczego nie umorzy należności chociażby w części albo dlaczego nie umorzy wyłącznie odsetek. Zdaniem skarżącego organ nie wyjaśnił również, dlaczego jedynie określone dowody mogą przesądzać o kwestii wykazania możliwości zarobkowych oraz nie wyjaśnił, jakie orzeczenia powinienem przedstawić mieszkając w [...], jak również nie uzasadnił dlaczego opinia biegłego nie mogła być dowodem na okoliczność niemożności podjęcia pracy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwolawcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję organu Wójta z dnia 27 lipca 2022 r. o odmowie: 1) umorzenia należności z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., w całości; 2) odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N., w części; 3) odmowie umorzenia odsetek ustawowych od wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N.; 4) odmowie rozłożenia na raty zadłużenia wraz z odsetkami tytułu wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz W. G., K. G. i A. N..

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Niewątpliwie decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza przy tym dowolności. Jak zgodnie przyjmuje się, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, wynika również z zasad i celów określonych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej regulacją art. 77 § 1 K.p.a. Organ powinien wykazać, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę.

W rozpoznawanej sprawie przesłankami umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co wynika wprost z treści art. 30 ust. 2 ustawy. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu, czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika, itp. Ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie pozwala na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź odmowę umorzenia (por.m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2311/14, Baza NSA).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona jedynie w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jest to o tyle istotne, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola decyzji w niniejszym postępowaniu nie stanowi kolejnego rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, a więc nie może odnosić się do istoty zawisła go sporu, a jedynie do ustalenia, czy spełnione zostały wszystkie określone przepisami prawa warunki uzasadniające podjęcie rozstrzygnięcia w realiach uznania administracyjnego. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie powinno było być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia - sytuacji dochodowej i rodzinnej - podmiotu wnioskującego, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulg w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty w przypadku objętym dyspozycją art. 30 ust. 2 ustawy. Prowadzi to do wniosku, że Sąd nie może dokonać odmiennej niż organ administracji oceny, czy w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy zaistniały przesłanki dla umorzenia przypadających od niego należności, gdyż oznaczałoby to wkroczenie w materie zastrzeżone przez prawodawcę dla uznania organu.

Idąc dalej, podkreślenia wymaga, że postępowanie prowadzone w oparciu o artykuł 30 ust. 2 ustawy jest postępowaniem wnioskowanym, co nakłada na wnioskodawcę szczególny rodzaj obowiązku. Jest on bowiem zobowiązany do współdziałania z organami prowadzącymi postępowanie w celu ustalenia czy spełnia on przesłanki uzasadniające przyznaniem mu wnioskowanej ulgi. Innymi słowy, ma on obowiązek przedstawienie dokumentów, które jednoznacznie pozwalałyby wskazać, że przyznanie mu wnioskowanej ulgi jest uzasadnione i przemawia za tym nie tylko jego własny interes, ale jest również dopuszczalne w świetle interesu publicznego, który musi być każdorazowo uwzględniony przy wydawaniu decyzji uznaniowych.

Równocześnie Sąd zauważa, że przepisy K.p.a. nie nakładają na organy administracji publicznej obowiązku tłumaczenia dokumentów przedkładanych przez skarżącego. Oznacza to, że w przypadku jaki miał miejsce w niniejszej sprawie – gdzie skarżący przedkładał dokumenty w języku n. – nie było podstaw do dokonywania ich tłumaczenia przez tłumacza przysięgłego, a organ powinien był wezwać skarżącego to przedłożeniu dokumentów w języku polskim.

Umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Już w preambule do ustawy zaznaczono, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W przedmiotowej sprawie uczynienie zadość wnioskowi skarżącemu wiązałoby się zatem z przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru związanego z utrzymaniem trójki (z piątki) dzieci skarżącego.

W tym miejscu zauważyć należy, że dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Podkreślić należy, iż sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.

W powyższym zakresie zauważyć należy, że ogłoszenie przez skarżącego upadłości konsumenckiej nie może z góry przesądzać o spełnieniu przesłanek uzasadniających umorzenie należności wypłaconych na rzecz dzieci skarżącego z Funduszu Alimentacyjnego. Podkreślenia bowiem wymaga, że umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu.

Sąd wskazuje, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający, a ocena stanu faktycznego powinna odnosić się zarówno do jego aktualnej sytuacji, oceny, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości, gdyż inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie nawet na rynku lokalnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017 r. sygn. I OSK 3474/15, Baza NSA).

Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zauważyć, że w wyniku trwającego od 2019 r. postępowania ustalono, że skarżący ma 44 lata, posiada wykształcenie podstawowe oraz prawo jazdy kategorii B, C i E. Od 2001 r. nie mieszka w domu rodzinnym w Polsce i od wielu lat przebywa poza granicami kraju w [...], gdzie pracował zarobkowo, jako kierowca ciężarówki (od 2014 r. do 19 lutego 2019 r.). Od dnia 19 lutego 2019 r. z uwagi na stan zdrowia nie pracuje. W marcu 2019 r. przeszedł mikrochirurgiczną sekwesterektomię dysku [...] z dekompresją dysku [...] W okresie od dnia 12 lutego 2020 r. do dnia 04 marca 2020 r. skarżący przeszedł ambulatoryjną terapię układu mięśniowo-szkieletowego. W maju 2020 r. skarżący na skutek upadku z roweru, doznał zniekształconego wieloodłamowego złamania obojczyka lewego oraz szeregu złamań żeber. W kwietniu 2021 r. rozpoznano u skarżącego zwichnięcie przy górnej części kości ramiennej ze zwężeniem przestrzeni podbarkowej, w tym samym miesiącu przeszedł operację całkowitego usunięcia metalu wszczepionego 17 lat temu w celu zaopatrzenia złamania podudzia po prawej stronie. Skarżący leczy się na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę dietetyczną, otyłość oraz zespół łagodnego obturacyjnego bezdechu sennego leczony przy pomocy maski C-PAP. Jest pod stałą kontrolą specjalistów, jednak nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie pobiera renty, jak również nie złożył wniosku o przyznanie renty.

Odwołujący otrzymywał zasiłek chorobowy do lipca 2022 r. włącznie, a obecnie utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...]Euro miesięcznie, co deklaruje jako swój jedyny dochód.

W tak ustalonym stanie faktycznym obowiązkiem organów było dokonanie oceny, czy za umorzeniem należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Aimentacyjnego przemawia sytuacją dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co powinno mieć oparcie w dowodach przedstawionych przez skarżącego.

Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że organy dokonały powyższej oceny, dochodząc do konkluzji, że choć niewątpliwie sytuacja wnioskodawcy jest trudna, to jednak sam fakt posiadania przez niego aktualnie ograniczonych możliwości płatniczych nie uzasadnia umorzenia ani całości, ani części należności wraz z należnymi odsetkami. W szczególności organy wzięły pod uwagę, że przedmiotowe zadłużenie powstało na skutek kilkuletniego uporczywego nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego (również wtedy, gdy wnioskodawca był zdrowy), a obecnie skarżący nie deklaruje działań w celu uzyskania w przyszłości innego źródła zarobkowania oraz nie współpracuje z organem, lecz jedynie oczekuje na umorzenie należności. Zasadnie w uzasadnieniu organu I instancji zwrócono uwagę, że skarżący wielokrotnie w toku postępowania prowadzonego od 2019 r. przedkładał szczątkową, wyrywkową dokumentację zarówno co do stanu zdrowia jak i sytuacji majątkowej czy wydatków, chociażby poprzez zatajenie faktu posiadania samochodu, spłaty zaciągniętego na jego zakup kredytu, czy też rzeczywistych wydatków. Nie sposób zatem ustalić rzeczywistej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Co znamienne, ani w odwołaniu, ani w skardze do sądu administracyjnego, skarżący nie odniósł się do powyższej kwestii, skupiając się na kwestii wykazania, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu podejmowanie zatrudnienia. W szczególności skarżący nie odniósł się do wątpliwości związanych z podwyższeniem alimentów na rzecz swojego piątego dziecka, kwestii związanych z posiadaniem samochodu, na który wziął kredyt, czy też kwestii związanych ze stanowiskiem organów n., dotyczących zbyt wysokiej kwoty przeznaczanej na najem mieszkania. Nie została więc wyjaśniona kwestia, że wydatki wnioskodawcy są nadmierne w stosunku do jego dochodów, co może świadczyć, że jego sytuacja finansowa jest lepsza niż wskazywana przez niego.

Mając, zatem powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw, gdyż brak jest takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności organy zrealizowały obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., a więc zebrały materiał dowodowy, który umożliwił podjęcie rozstrzygnięcia, a następnie dokonały wyczerpującej oceny przedłożonych środków dowodowych dochodząc do wniosku, że sytuacja skarżącego – ustalona na podstawie przedstawionych przez niego okoliczności faktycznych – nie uzasadniała skorzystania z uprawnień, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. W ocenie Sądu nie doszło tym samym do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów związanych z brakiem prowadzenia postępowania oddzielenia dla każdego z żądań skarżącego, zwrócić należy uwagę, że przesłanki umorzenia należności pozostają takie same zarówno dla umorzenia należności głównej, jak i odsetek, co oznacza, że wobec braku jednoznacznego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, w tym jego możliwości zarobkowych, skutkującej uznaniem przez organ, że brak jest podstaw do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy, nie było konieczności wydania osobnego rozstrzygnięcia, co do kwoty głównej oraz co do odsetek. Dodatkowo mieć należy na względzie, że organ I instancji proponował wnioskodawcy możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty powstałej zaległości zarówno w zaproponowanej kwocie jak i wskazania dogodnej dla siebie, jednakże skarżący domagał się wyłącznie umorzenia w całości bądź w części istniejącego zadłużenia.

Przechodząc do zarzutu braku powołania całkowitej wysokości aktualnie ciążących na dłużniku należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, a więc wysokości jego aktualnego zadłużenia względem budżetu Państwa, Sąd w niniejszym składzie stoi na stanowisko, że wskazanie takiej kwoty byłoby niezbędne w przypadku uczynienia zadość jego wnioskowi, gdyż w tym przypadku oznaczałoby przedstawienie konkretnej kwoty, jakiej dłużnik (skarżący), nie musi zwracać w związku z udzieleniem mu ulgi od spłaty tych należności. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, takiego ustalenia w sprawie nie poczyniono. Dodatkowo, nawet gdyby przyjąć, że na organach spoczywał taki obowiązek, to brak wskazania kwoty zadłużenia nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W zakresie naruszenia art. 84 K.p.a. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że w rozpoznawanej sprawie, nie było potrzeby powołania biegłego, gdyż zagadnienia dotyczące stanu zdrowia nie wymagają wiadomości specjalnych i mogły zostać ustalone na podstawie przedłożonej dokumentacji. Uzupełniająco wskazać należy, że kwestia możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia skarżącego nie może być przedmiotem ustaleń w ramach prowadzonego postępowania dotyczącego umorzenia należności wypłacanych z Funduszu Alimentacyjnego, a powinna być przedmiotem ustaleń w ramach postępowania dotyczącego zdolności skarżącego do podjęcia zatrudnienia przed właściwymi organami emerytalno – rentowymi. To skarżący był zobowiązany do przedłożenia dokumentów, z których wynikałaby niemożność podjęcia przez niego zatrudnienia, co przesądzałoby o ograniczonych możliwościach zarobkowych – z czego też skorzystał – jednakże nie może on oczekiwać od organów administracji publicznej, że te będą prowadzić postępowanie w celu ustalenia powyższych okoliczności faktycznych. Stąd też za niezrozumiały należy uznać zarzuty skarżącego dotyczące niemożności wszczęcia przed organami polskimi postępowania w sprawie ustalenia niezdolności do pracy, co dodatkowo wskazuje i uprawdopodobnienie brak współpracy skarżącego w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 79a § 1 K.p.a. poprzez brak wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, Sąd wskazuje, że w ramach prowadzonego od 2019 r. postępowania organy pierwszej oraz drugiej instancji wielokrotnie wskazywały oraz wzywały skarżącego do przedłożenia dokumentów umożliwiających wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia. Regulacja zawarta w art. 79a § 1 K.p.a. nie może być interpretowana w ten sposób, jak chce tego skarżący, że obowiązkiem organów administracji publicznej jest wskazanie dowodów, jakie przemawiałyby za wydaniem korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Dokonując oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy nie sposób przyjąć, aby istniał jakiś dowód przesądzający z góry okoliczności umorzenia należności, gdyż rozstrzygnięcie powyższe zapada na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a więc oceny wszystkich okoliczności faktycznych składających się na sytuację, w jakiej znajduje się skarżący. W toku prowadzonego – co warte kolejny raz podkreślenia – trzy lata postępowania skarżący miał możliwość przedstawienia stosownych dowodów, z czego, jak powyżej wskazano, korzystał w sposób bardzo wybiórczy.

Podsumowując dotychczasowe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a wniesiona skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.