Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 250/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 i art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Marcin Kojło, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 28 lutego 2023 r. nr SKO.440/4/2023 w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku oddala skargę.


UZASADNIENIE

J.G. (dalej powoływany jako: "skarżący") w dniu 29 lipca 2021 r. wystąpił do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie mu pilnej pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego polegającego na zakupie posiłku lub dostarczaniu mu takich posiłków do domu, zgodnie z programem rządowym i uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. nr OPS.5023.1.7.2021 orzekł o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 27 września 2021 r. znak SKO.440/55/2021.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł skarżący wnosząc o jej uchylenie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 859/21 WSA w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy W. z dnia 20 sierpnia 2021 roku numer OPS.5023.1.7.2021. W uzasadnieniu sąd stwierdził nieprawidłowość wyliczenia dochodu strony opartego na błędnym doliczeniu do dochodu jednorazowego świadczenia z pomocy dla rolników dotkniętych kryzysem związanym z COVID–19 w wysokości 5759 złotych. Jednocześnie skład orzekający przypomniał, ze decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku jest decyzją uznaniową, a spełnienie kryterium dochodowego nie jest jedyną przesłanką przyznania zasiłku celowego.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy W. decyzją z dnia 31 maja 2022 r. nr OPS.5023.1.7.2022, po raz kolejny odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ w pierwszej kolejności stwierdził, że dochód strony z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wyniósł 703,23 zł i nie przekroczył kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku zgodnie z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z 15 października 2018r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz uchwałą Rady Gminy W. z ,,, stycznia 2019 r. nr [...]/2019 w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.

Pomimo stwierdzenia spełnienia kryterium dochodowego organ odmówił przyznania wnioskowanej pomocy uznając, że jej przyznanie byłoby niesłuszne w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Organ zwrócił uwagę, że skarżący jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie wykluczającym możliwości zapewnienia sobie posiłków. Porusza się o własnych siłach, nie wymaga pomocy osób trzecich i jest w stanie prowadzić gospodarstwo rolne nastawione na hodowlę byków. Niepełnosprawność strony nie czyni go niezdolnym do pracy o czym świadczy brak przyznanej renty chorobowej. Jak dalej podkreślił organ, osoby w gorszym stanie zdrowia posiadające inne problemy zdrowotne niż zgłaszane przez wnioskodawcę bóle kręgosłupa i zwyrodnienie stawów, same w swoim zakresie zapewniają i przygotowują posiłki. Nie odmawiają też, jak wnioskodawca, pomocy w formie produktów żywnościowych. Organ zwrócił też uwagę, że skarżący otrzymał w grudniu 2020 roku znaczną pomoc finansową z ARMiR dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19, którą to pomoc mógł przeznaczyć na zakup żywności. Ponadto w 2021 roku skarżący otrzymał pomoc z OPS w W. w łącznej wysokości 1600 zł, a zatem nie pozostał bez żadnych środków do życia. Tym bardziej, że w 2022 roku skarżącemu przyznane zostało świadczenie pieniężne na zakup posiłków w wysokości 150 zł na okres od stycznia do czerwca 2022 r.

W ocenie organu I instancji skoro skarżący posiada gospodarstwo rolne, to w pierwszej kolejności powinien zacząć wykorzystywać własne zasoby i sam częściowo zaspokoić swoje potrzeby w tym względzie. Powinien w miarę swoich możliwości spróbować podjąć pracę zarobkową z uwzględnieniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które nie skreśla z rynku pracy. Tymczasem skarżący prezentuje roszczeniowy charakter i pasywną postawę, a każdorazowe wskazywanie przez ośrodek pomocy społecznej próby rozwiązania trudnej sytuacji spotykają się z kategoryczną odmową i brakiem rozważenia proponowanych rozwiązań co ma odzwierciedlenie w składanych odwołaniach, w których znajdują się inwektywy kierowane do pracowników ośrodka.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wniósł od niego odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z 23 czerwca 2022 r. nr SKO.440/42/2022 orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że skarżący w momencie złożenia wniosku spełniał wprawdzie kryterium dochodowe do uzyskania pomocy ze środków przekazywanych w ramach Programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, ale na przeszkodzie w przyznaniu wnioskowanego świadczenia stanęły dwie okoliczności. Po pierwsze, wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w dniu 29 lipca 2021 r., natomiast ostateczna kończąca rozpatrywanie tego wniosku decyzja została wydana w dniu 23 czerwca 2022 r., powyższe czyni niemożliwym przyznanie tej formy pomocy z mocą wsteczną. Po drugie, decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup gorącego posiłku na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2022 r., co czyni niemożliwym przyznanie tej formy pomocy na podstawie wniosku z dnia 29 lipca 2021 r., gdyż sprawa przyznania pomocy w formie gorącego posiłku na maj i czerwiec 2022 r. została rozstrzygnięta już inną decyzją ostateczną.

Powyższa decyzja, na skutek skargi wnioskodawcy, została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 listopada 2022 r. (sygn. II SA/Bk 602/22), który stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy przeprowadzając postępowanie naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 15 k.p.a. regulujący zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia WSA ustalił, że przedmiotem poddanego kontroli sądu postępowania administracyjnego było rozpoznanie wniosku skarżącego z 29 lipca 2021 r. o przyznanie pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku, przyznawanego w oparciu o uchwałę Nr 140 Rady Ministrów z 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz uchwałę Rady Gminy W. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Za bezsporne sąd uznał, że objęta programem rządowym ww. pomoc realizowana jest w trybie przewidzianym w przepisach ustawy o pomocy społecznej i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w przepisie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jak stanowi zaś powołany przepis zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.

Dalej nawiązując do wydanego uprzednio wyroku WSA w Białymstoku z 10 marca 2022 r. sygn. II SA/Bk 859/21, mocą którego uchylone zostały dwie pierwsze negatywne dla skarżącego decyzje organów obu instancji w sprawie przyznania celowej pomocy pieniężnej na zakup posiłku, o którą to pomoc skarżący wnioskował 29 lipca 2021 r., sąd przypomniał, że zadaniem organów administracji publicznej było ponowne merytoryczne rozpatrzenie tego wniosku z uwzględnieniem przesądzonej przez sąd okoliczności błędnego wyliczenia dochodu strony pod kątem spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy. Jednocześnie, mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, nakazał przeanalizowanie pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających przyznanie bądź odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwzględnieniem zarówno możliwości finansowych OPS w W., jak też sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz odzwierciedleniem ustaleń organu w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji.

W ocenie sądu, o ile organ pierwszej instancji do zaleceń wydanych w poprzednim wyroku zastosował się, na co wskazuje uzasadnienie decyzji Wójta Gminy W. z 31 maja 2022 r., o tyle Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży rozpatrując odwołanie, uchyliło się od merytorycznej oceny sprawy upatrując bezprzedmiotowości ponownego rozpatrywania wniosku strony z 29 lipca 2021 r. z uwagi na przyznanie skarżącemu decyzją z 21 stycznia 2022 r. świadczenia pieniężnego na zakup gorącego posiłku na okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. Wskazało także, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia z datą wsteczną. Skład orzekający nie podzielił stwierdzenia organu odwoławczego jakoby przyznanie skarżącemu pomocy pieniężnej na zakup posiłku na okres I półrocza 2022 r. co do zasady uniemożliwiało przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku za taki okres wsteczny (czyli za 2021 r.) w którym konkretna potrzeba bytowa nie była zaspokojona. Z tego powodu sąd zalecił Kolegium ustalenie, czy skarżący w 2021 roku ubiegał się innymi wnioskami o pomoc pieniężną na zakup posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007) oraz jak te wnioski zostały rozpatrzone. W ocenie składu orzekającego brak ustaleń organu jak była praktyka organu w zakresie określania przedziału czasu na jaki z konkretnego wniosku strony przyznawana była pomoc pieniężna na zakup posiłku oraz ustaleń co do zaspokojenia potrzeb strony w roku 2021 r. w zakresie pomocy finansowej na zakup posiłku, nie pozwala na uznanie sprawy za należycie wyjaśnioną. Sąd zauważył przy tym, że tylko ustalenie co do zaspokojonych potrzeb strony w zakresie pomocy na pieniężnej na zakup posiłków w przedziale czasu objętym konkretnym wnioskiem, stanowiłoby okoliczność przemawiającą za niecelowością przyznania po raz kolejny takiego samego zasiłku celowego. Zasiłek celowy ma bowiem charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Jednak sam upływ czasu powiązany z przyznaniem skarżącemu pomocy pieniężnej na zakup posiłku w okresie późniejszym, nie może, zdaniem WSA, świadczyć o niezasadności złożonego wniosku w dniu 29 lipca 2021 r., bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym analizy zaspokojenia konkretnej potrzeby bytowej skarżącego i sytuacji materialnej i rodzinnej w jakiej się znajduje.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, rozpatrując sprawę ponownie, decyzją z 28 lutego 2023r. nr SKO.440/4/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło podstawę prawną ubiegania się o wnioskowane świadczenie podkreślając, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego (świadczenia pieniężnego) ma charakter decyzji uznaniowej. Dalej, stwierdzając, że skarżący spełnia kryterium dochodowe do przyznania wnioskowanej pomocy, organ przeanalizował pozostałe przesłanki jej przyznania z uwzględnieniem sytuacji życiowej i materialnej skarżącego.

Uwzględniając z kolei zalecenia wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. II SA/Bk 602/22, SKO ustaliło, że pomoc pieniężna udzielana przez OPS w W. w ramach Programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 jest pomocą okresową, udzielaną w okresach półrocznych, a skarżący w 2021 roku otrzymał pomoc społeczną w łącznej kwocie 1600 zł. Jak podkreśliło SKO, przedmiotowa pomoc, została mu przyznana w drugim półroczu 2021 roku. Nawiązując zaś do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Kolegium skonkludowało, że świadczenia pomocy społecznej mogą mieć jedynie charakter uzupełniający i pomocniczy, uwzględnienie zaś całości zgłoszonego żądania ani nie odpowiada celom ani też możliwościom pomocy społecznej. SKO zgodziło się jednocześnie z konkluzją organu I instancji, że skarżący jest co prawda osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednak niepełnosprawność ta nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, czy zapewnienia sobie posiłków. Tym bardziej, że na terenie Gminy W. znajduje się wiele osób samotnie gospodarujących, które są w gorszej sytuacji zdrowotnej i finansowej i nie pobierają pomocy w formie zasiłku celowego na zakup posiłku. Uwzględniając te wszystkie okoliczności, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił jej naruszenie przepisów: Konstytucji RP, ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustawy o pracownikach samorządowych i ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, że organy celowo pominęły, że jest on osobą niepełnosprawną i samotnie gospodarującą, żyjącą w warunkach uwłaczających godności człowieka w XXI wieku, bez bieżącej wody, bez łazienki, bez ubikacji, woda donoszona wiadrem ze studni, spróchniałe i nieszczelne okna w zajmowanym pokoju, częściowo załamany i spróchniały sufit w kuchni, stara aluminiowa instalacja elektryczna powodująca zwarcia co grozi pożarem, gdyż dom jest drewniany i na kable położona jest papierowa tapeta. Dalej, nawiązując do argumentacji decyzji, skarżący podkreślił, że oferowane mu produkty to artykuły przetworzone w postaci kanapek i suchego prowiantu, które nie nadają się do spożycia na gorąco. Tymczasem on wnioskował o posiłek składający się z gorącej zupy i gorącego dania z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Przystępując do merytorycznej kontroli rozpatrywanej obecnie sprawy tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, a mianowicie, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, przy czym sąd, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując w takim zakresie kontroli zaskarżonej aktualnie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z 28 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu przypomnieć trzeba, że zaskarżona obecnie decyzja SKO wydana została po tym, jak wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 602/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił poprzednio podjętą przez Kolegium decyzję z 23 czerwca 2022 r. Spostrzeżenie to jest istotne, bowiem na obecnym etapie, przed ewentualnymi dalszymi rozważaniami, zachodzi potrzeba oceny tego, czy organ administracji publicznej podporządkował się ocenie prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku sądowym i czy zrealizował wyrażone przez ten sąd wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W tym stanie rzeczy SKO, ponownie przeprowadzając postępowanie w sprawie związane było ww. wyrokiem. Ustaleniami prawnymi wskazaniami w tym orzeczeniu związany jest również skład orzekający w niniejszym postępowaniu.

W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku, WSA jednoznacznie zaś wskazał, że nie podziela stwierdzenia organu odwoławczego jakoby przyznanie skarżącemu pomocy pieniężnej na zakup posiłku na okres I półrocza 2022 roku co do zasady uniemożliwiało przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku za taki okres wsteczny, to jest za 2021 rok, w którym konkretna potrzeba bytowa nie była zaspokojona. W tych okolicznościach zalecił SKO ustalenie, czy skarżący w 2021 roku ubiegał się innymi wnioskami o pomoc pieniężną na zakup posiłków w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz jak te wnioski zostały rozpatrzone. Brak ustaleń w tym zakresie uniemożliwia, zdaniem WSA, uznanie sprawy za należycie wyjaśnioną. Jak dodatkowo podkreślił sąd, tylko ustalenie co do zaspokojonych potrzeb strony w zakresie pomocy na pieniężnej na zakup posiłków w przedziale czasu objętym konkretnym wnioskiem, stanowiłoby okoliczność przemawiającą za niecelowością przyznania po raz kolejny takiego samego zasiłku celowego. Przy czym za bezsporne w sprawie II SA/Bk 602/22 uznano, że objęta programem rządowym ww. pomoc realizowana jest w trybie przewidzianym w przepisach ustawy o pomocy społecznej i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w przepisie art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, Kolegium wydając zaskarżoną decyzję i pozostając w zgodzie z oceną prawną wyrażoną w wyroku z 29 listopada 2022 r., w sposób dostateczny wypełniło wskazania co do dalszego postępowania, jakie zostały w tym wyroku wyrażone. Przede wszystkim SKO ustaliło, że pomoc pieniężna udzielana przez OPS w W. w ramach Programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 jest pomocą okresową, udzielaną w okresach półrocznych. Organ szczegółowo też wyjaśnił, jakie złożone przez skarżącego wnioski zostały pozytywnie rozpatrzone podkreślając, że w 2021 roku skarżący otrzymał pomoc społeczną w łącznej kwocie 1600 zł. Na kwotę tą złożyły się świadczenia w postaci: zasiłku celowego specjalnego w wysokości 700 zł na zakup opału (przyznanego decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r.), zasiłku celowego specjalnego w wysokości 150 zł na dojazdy do lekarzy specjalistów (przyznanego decyzją z dnia 17 listopada 2021 r.) oraz świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości 150 zł miesięcznie na okres od października do grudnia 2021 r. Pomoc ta, jak ustalił organ II instancji, została przyznana skarżącemu w drugim półroczu 2021 roku.

Dalej organ prawidłowo też wyjaśnił, że świadczenie pieniężne na zakup posiłku, o jakie wystąpił skarżący realizowane jest w trybie przewidzianym w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.p.s."). Przepis ten stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższa regulacja pozostaje w spójności z treścią uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. 2018 r., poz. 1007 z późn. zm), mocą której ustanowiony został wieloletni program rządowy "Posiłek w szkole i w domu", stanowiący załącznik do uchwały. Zakłada on, że ze środków przekazanych w ramach programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium (od 1 stycznia 2023 r. - 200%), o którym mowa w art. 8 u.p.s.. Regulacje ww. Programu nie określają sztywno kwoty i okresu zasiłku. Są one ustalane przez organ zgodnie z zasadami udzielania pomocy społecznej i mają odpowiadać celom i możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjenta.

W ocenie sądu, wydane na skutek ponownego rozpoznania sprawy, orzeczenie o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku jest prawidłowe, a organom nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa, mającego wpływ na treść wydanych decyzji. Organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń dotyczących sytuacji skarżącego, jak również zakresu udzielonej mu pomocy oraz ustaleń dotyczących możliwości finansowych organu pierwszej instancji, wynikających z pozostających w jego dyspozycji środków oraz potrzeb innych uprawnionych. Jak ustalono w toku postępowania - dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wyniósł 703,23 zł i co do zasady kwalifikował go do pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku. Jednak, co trafnie uwypuklono w zaskarżonej decyzji, a co zostało też przesądzone w wydanym uprzednio wyroku WSA z 29 listopada 2022r., decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego (w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku) opiera się na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę.

W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, tj. czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (zob. wyrok NSA z 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 1054/1, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów administracyjnych, a więc – o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie – nie może kwestionować wysokości przyznanego świadczenia, czy też odmowy jego przyznania.

Należy również podkreślić, że zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem, wbrew oczekiwaniom skarżącego, swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna lub zdrowotna była trudna (zob. wyrok NSA z 10 sierpnia 2021r. sygn. akt I OSK 432/21, CBOSA). Powszechnie wiadomym jest bowiem, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1153/21, z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, CBOSA).

W ocenie sądu kontrolowana decyzja została należycie uzasadniona, a organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego, odmawiając skarżącemu uwzględnienia jego wniosku z 29 lipca 2021r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup posiłku.

Jak wynika z zaskarżonych decyzji skarżący systematycznie składa wnioski o pomoc społeczną i taką pomoc systematycznie otrzymuje. Jak ustalono w toku postępowania, tylko w drugim półroczu 2021 roku skarżący otrzymał z OPS w W. pomoc w łącznej kwocie 1600 zł, w ramach której uzyskał zasiłek celowy specjalny w wysokości 700 zł na zakup opału, zasiłek celowy specjalny w wysokości 150 zł na dojazdy do lekarzy specjalistów oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 150 zł miesięcznie na okres od października do grudnia 2021 roku. Organ I instancji zwrócił też uwagę, że skarżący hoduje bydło, ze sprzedaży którego osiąga dochód, a ponadto w czerwcu 2021 roku otrzymał dodatkowo jednorazową pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanych z COVID-19 w wysokości 5759 zł. Uwzględniono też fakt, że co prawda skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, tym niemniej uznano, że niepełnosprawność ta nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, czy zapewnienia sobie posiłków. W szczególności, co zaakcentowano w zaskarżonej decyzji, że na terenie Gminy W. znajduje się wiele osób samotnie gospodarujących, które są w gorszej sytuacji zdrowotnej i finansowej i nie pobierają pomocy w formie zasiłku celowego na zakup posiłku. Osoby te korzystają z programu FEAD POPŻ na lata 2014-2020, podprogram 2020 tj. pomocy w formie produktów żywnościowych, z których są w stanie zapewnić sobie posiłek. Skarżący, jak ustalił organ I instancji, w lutym 2021 roku odmówił przyjęcia takiej pomocy argumentując, że nie są to produkty do spożycia na gorąco. Tym niemniej pomoc w takiej formie została mu udzielona w dniu 13 sierpnia 2021 r., pomimo braku zakwalifikowania do w/w programu z uwagi na wcześniejszą rezygnację. Końcowo organ zaakcentował, że skarżący otrzymał świadczenie pieniężne na zakup posiłków w wysokości 150 zł również na okres od stycznia do czerwca 2022 roku.

Całokształt powyższych okoliczności przemawiał, w ocenie sądu, za prawidłowością podjętego przez organy rozstrzygnięcia. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania pomocy finansowej na zakup posiłku zdecydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącego, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.

Końcowo warto podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek – albo nie w pełnym zakresie - zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.