Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 612/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2 i pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie: sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz sędzia del. WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 58/15 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 58/15, po rozpoznaniu skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddali skargę.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym:

M. R. wnioskiem z dnia 2 lutego 2007 r., a E. C. wnioskiem z dnia 8 lutego 2007 r. wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu (dalej: SKO lub Kolegium) o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Biłgoraju (dalej: Prezydium PRN) z dnia [...] stycznia 1970 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem wnioskodawcy M. R. decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności, ponieważ w wykazie udziałowców nie uwzględniono jego matki A. R., która była właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w [...], wobec czego miała ona prawo, a obecnie on sam ma prawo do wspólnoty gruntowej. W dniu 28 lutego 2007 r. wnioskodawca uzupełnił wniosek i wskazał, że kwestionowana decyzja była niewykonalna w chwili jej wydania i jej niewykonalność na charakter trwały, gdyż udziały członków wspólnoty przekraczają 100% i wynoszą 1,022 całości udziałów. Podniósł także, że decyzja dotyczyła uprawnień osób nieżyjących w dniu rozstrzygnięcia (w poz. [...], [...], [...], [...] i [...]na liście uprawnionych do udziału). E. C. podniosła zaś, że nie uznano jej i jej rodzeństwa jako udziałowców wspólnoty - spadkobierców po zmarłym ojcu J. S. Ojciec wnioskodawczyni posiadał nieruchomość przy ul. [...] w [...] wobec czego był uprawniony do udziału we wspólnocie, nie został jednak ujęty w decyzji, o stwierdzenie nieważności której wnosi.

Wnioskodawcy wskazali też, że stwierdzenie nieważności decyzji pozwoli na ustalenie prawidłowej listy osób uprawnionych do udziału we wspólnocie. Ich zdaniem wydana decyzja rażąco narusza przepisy K.p.a. i ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, przez co winna być stwierdzona jej nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. znak: [...]SKO w Zamościu odmówiło stwierdzenia nieważności powyższej decyzji. Stwierdzono, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie prowadzi postępowania dowodowego co do istnienia uprawnień do udziału we wspólnocie gruntowej i faktycznego korzystania ze wspólnoty. Ustaleń tych można dokonać w postępowaniu zwykłym, a nie nadzorczym, które to postępowanie ma na celu jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie. Nadto Kolegium wskazało, że wnioskodawcy podnoszą w części zarzuty które mają charakter proceduralny, stanowiące podstawę do ewentualnego wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy SKO w Zamościu decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., znak: [...] utrzymało w mocy własną decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (dalej: WSA w Lublinie lub WSA) wnieśli M. R. i E. C. Sąd ten wyrokiem z dnia 18 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Lu 793/07 oddalił skargę.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej M. R. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt II OSK 562/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie orzeczenie Sądu I instancji nie spełniało wymogów wynikających z art. 141 § 4 P.p.s.a. W szczególności Sąd I instancji nie dostrzegł, iż oceniając legalność decyzji w świetle zarzutu naruszenia art. 6 ustawy z 29 czerwca 1963 r. przez nieuwzględnienie w wykazie osób uprawnionych matki skarżącego organ administracji nie odniósł się do przedstawionych przez M. R. dowodów stwierdzających prawo do korzystania przez A. R. ze wspólnot: leśnej, łąkowej i wodnej. Sąd I instancji nie dostrzegł ponadto, że stanowisko Kolegium ograniczające badanie zakwestionowanej decyzji tylko do zarzutu nieobjęcia wykazem A. R. jest niezgodne z utrwaloną zasadą, że organ administracji orzekający w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nawet jeśli uważa, że zgłoszone we wniosku przesłanki nieważności nie są zasadne, zobligowany jest dokonać oceny decyzji pod kątem tych przesłanek, co więcej - ma obowiązek zbadać z urzędu, czy nie zachodzą wszystkie przesłanki nieważności wymienione w art. 156 § 1 K.p.a., a nie tylko te, które wskazano we wniosku strony.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, iż popiera pogląd, zgodnie z którym organ ma w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 10 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 353/09 WSA w Lublinie uchylił decyzję SKO w Zamościu z dnia 30 sierpnia 2007 r., znak SKO 895/07.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że Kolegium winno odnieść się w szczególności do przedstawionych przez M. R. dowodów stwierdzających prawo do korzystania przez A. R. ze wspólnot: leśnej, łąkowej i wodnej, to jest zaświadczenia Sądu Rejonowego w Biłgoraju Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 24 listopada 2005 r. oraz zaświadczenia Zarządu Miejskiego w Biłgoraju z dnia 22 października 1938 r. Ponadto organ winien ocenić zasadność zarzutów skarżącego, który wskazywał na naruszenie art. 6 ustawy w zw. z art. 30 K.p.a. w zw. z art. 8 K.c., przez objęcie wykazem osób nieżyjących, a także naruszenie art. 9 ust. 2 ustawy, przez ustalenie udziałów w sposób powodujący niewykonalność decyzji.

SKO w Zamościu po ponownym rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] maja 2010 r. znak: [...] uchyliło własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...] i umorzyło postępowanie prowadzone przez ten organ w I instancji jako bezprzedmiotowe. Powyższa decyzja również została zaskarżona do WSA w Lublinie, który wyrokiem z dnia 10 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 456/10 uchylił zaskarżoną decyzję. Na powyższy wyrok SKO w Zamościu wniosło skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 7 września 2012 r. sygn. akt II OSK 842/11 skargę oddalił.

Z tych względów sprawa z wniosków M. R. i E. C. z dnia [...] sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO z dnia [...] lipca 2007 r., znak: [...] SKO po raz kolejny stała się przedmiotem rozpoznania organu.

W trakcie postępowania ustalono, że M. R. zmarł, a jego spadkobiercami są: J. M. R. (żona) oraz dzieci: B. A. R., A. M. S., R. K. G. i M. J. R.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. C. i spadkobierców M. R. SKO w Zamościu uchyliło własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. i umorzyło postępowanie I-instancyjne.

W trakcie postępowania odwoławczego Kolegium uznało, że wnioskodawcom i co za tym idzie ich następcom prawnym nie przysługuje przymiot strony.

Powyższą decyzję WSA w Lublinie uchylił prawomocnym wyrokiem z dnia 15 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 673/13. Sąd wskazał, że nie można uznać zaskarżonego orzeczenia organu za słuszne, zaś błędne przyjęcie takiego stanowiska doprowadziło do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, a nie rozstrzygającej sprawę merytorycznie.

Wobec powyższego SKO w Zamościu ponownie rozpatrzyło wniosek E. C. i M. R. (w którego miejsce wstąpili jego spadkobiercy) z dnia 3 sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kolegium z [...] lipca 2007 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium PRN w Biłgoraju z dnia [...] stycznia 1970 r.

Organ nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu powyższej decyzji wskazując, iż w sprawie nie zostały spełnione łącznie 3 przesłanki decydujące o podstawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji tj. oczywiste naruszenie prawa, charakter przepisu który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja. Zdaniem organu wnioskodawcy wykazali bezspornie, że ich poprzednicy prawni spełnili jeden z warunków określonych w art. 6 ust 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (dalej: u.z.w.g.), aby być uprawionym do udziału we wspólnocie gruntowej tj. warunek posiadania gospodarstwa rolnego, nie udowodnili zaś spełnienia drugiego warunku tj. faktycznego korzystania z gruntów wspólnoty gruntowej przynajmniej przez 1 rok przed wejściem w życie tej ustawy. Stąd też pominięcie wskazanych osób na liście uprawnionych nie stanowi w ocenie SKO rażącego naruszenia art. 6 ust 1 u.z.w.g.

SKO w Zamościu wskazało, że decyzja będąca przedmiotem sprawy została wydana na podstawie art. 8 ust. 2 u.z.w.g. Organ wyjaśnił, że z załączonych akt sprawy i wniosku bezsprzecznie wynika, że wnioskodawcy wnoszą o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Biłgoraju z dnia [...] stycznia 1970 r. z uwagi na nieumieszczenie ich rodziców na liście osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej miasta [...]. Powodem wskazanym we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest także fakt nieprawidłowego ustalenia sumy wielkości udziałów poszczególnych osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz zamieszczenie na liście osób nieuprawnionych do udziału (m.in. nie żyjących).

Kolegium wskazało, że zarzut naruszenia prawa musi wynikać z przesłanek niebudzących wątpliwości. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, nie prowadzi się postępowania dowodowego co do istnienia uprawnienia do udziału we wspólnocie gruntowej i faktycznego korzystania ze wspólnoty. Postępowanie nieważnościowe ma na celu wyjaśnienie kwalifikowanych niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie. Ma ono bowiem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jak gdyby chodziło o badanie, czy zasadnie zastosowano przepisy prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Organ podkreślił, że art. 8 ust. 2 i art. 6 u.z.w.g. wskazują wprost kto jest uprawiony do udziału we wspólnocie gruntowej i na podstawie jakich dokumentów (stanu) określa się wielkość udziałów we wspólnocie gruntowej. Zdaniem organu w chwili wydania zaskarżonej decyzji A. R. nie wykazała swoich uprawnień do udziału we wspólnocie (mimo posiadania gospodarstwa rolnego) i nie zgłosiła woli przystąpienia do wspólnoty. Przepisy ustawy dawały osobom spełniającym warunki określone w ustawie jedynie prawo do udziału we wspólnocie, a nie stanowiły o takim obowiązku. Skoro więc A. R. została pozbawiona możliwości wzięcia udziału w postępowaniu, to organ uznał, iż nie jest to przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji (rażące naruszenie prawa), lecz o ewentualne wznowienie postępowania.

Podsumowując Kolegium wskazało, że decyzji PPRN w Biłgoraju nie wydano bez podstawy prawnej, ani nie narusza ona rażąco prawa. Nie można też stwierdzić, iż w chwili jej wydania była niewykonalna, skoro funkcjonuje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne.

Skargę na powyższą decyzję wniosła J. R., zarzucając naruszenie: art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

W odpowiedzi SKO w Zamościu wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 3 listopada 2015 r. WSA w Lublinie wyjaśnił, że wspólnoty gruntowe charakteryzują się swoistym statusem prawnym, opartym na uregulowaniu u.z.w.g. Z definicji wspólnoty zawartej w art. 1 ust. 1 u.z.w.g. wynika, iż wspólnotami gruntowymi podlegającymi zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie są nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne o określonych przymiotach. Uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej polega na korzystaniu z nieruchomości stanowiącej przedmiot wspólnoty zgodnie z jej przeznaczeniem, np. przez wypasanie bydła, pobieranie pożytków naturalnych z lasu lub stawu, udział w dochodach przez podział pożytków z użytków rolnych leśnych, czyli przez udział w zagospodarowaniu wspólnoty gruntowej. Uprawnionymi do udziału we wspólnocie gruntowej są osoby fizyczne lub prawne posiadające gospodarstwa rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed dniem 5 lipca 1963 r.) faktycznie korzystały z tej wspólnoty art. 6 ust. 1 u.z.w.g.

Sąd powołując art. 6 ust. 1 u.z.w.g. wskazał, ze w sprawie istotne znaczenie ma ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość była faktycznie użytkowana przez A. R. spadkodawcę M. R. oraz ustalenie czy A. R. zgłosiła wolę przystąpienia do wspólnoty.

W ocenie Sądu I instancji z zaświadczenia Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 24 listopada 2006 r. potwierdzającego, że A. R. jest właścicielką nieruchomości oznaczonej nr [...] oraz że w 1938 r. przysługiwał jej udział do wspólnot, leśnych i łączowych otrzymanych od Skarbu Państwa z tytułu likwidacji służebności pastwiskowych, nie wynika jednak, że przedmiotowa nieruchomość była faktycznie użytkowana przez A. R. Taki wniosek nie wynika też z zaświadczenia Zarządu Miejskiego w [...] z [...] października 1938 r. Jedynym dowodem mającym potwierdzać, że rodzice M. R. korzystali ze wspólnoty gruntowej w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy, jest oświadczenie M. R., niepoparte żadnym innym dowodem. W takiej sytuacji zdaniem Sądu nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności wskazane w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Sąd wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 K.p.a. Sąd stanął na stanowisku, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, a za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne i społeczne skutki, które wywołała decyzja.

Dlatego w ocenie Sądu stanowisko Kolegium, że decyzja z 1970 r. nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa zasługuje na uwzględnienie. Nie można bowiem uznać, że decyzję wydano wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie, aby jej treść pozostawała w wyraźnej i oczywistej sprzeczność z treścią przepisu i aby charakter naruszenia powodował, iż nie może być ona akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Sąd zaznaczył, że oparcie stosowania sankcji nieważności decyzji na różnicy w ocenie mocy dowodowej materiału dowodowego byłoby sprzeczne z zasadą ogólną trwałości decyzji administracyjnej. Zdaniem WSA nie jest rażącym naruszeniem prawa wskazanie w liście osób uprawnionych do udziału we wspólnocie, jako kategoria osób fizycznych np. jak w pozycji 3 spadkobiercy F. M. Niewykluczone, że w dacie ustalania listy F. M. nie żył i nie zostało jeszcze przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po nim. Z tak określonego zapisu na liście osób uprawnionych do udziału we wspólnocie wynika, że w konsekwencji udział po F. M. mogą nabyć jego spadkobiercy, z uwzględnieniem szczególnych obowiązujących wówczas zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych.

Dalej Sąd zważył, że nie doszło do wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. tj. decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność miała charakter trwały. Świadczy o tym dalszy, niczym nie zakłócony, obrót prawny co do części nieruchomości, (np. umowa przeniesienia własności nieruchomości z [...] stycznia 1997 r., [...] – działka o pow. 7,9259 ha, decyzja z [...] czerwca 1978 r. Naczelnika Miasta Biłgoraj o wywłaszczeniu nieruchomości [...] o pow. 52311 m²). Organy zatem nie napotkały żadnych trwałych przeszkód, aby dokonać prawnych procedur, aby Skarb Państwa stał się właścicielem opisanej powyżej przejętej nieruchomości i zrealizował cele, ze względu na które nastąpiło wywłaszczenie (dowód - odpisy decyzji teczka 4 akt adm.). Funkcjonowanie zaś wspólnoty gruntowej przez ponad 40 lat potwierdza, że jej uczestnicy nie są trwale pozbawieni możliwości czynienia użytku z ustanowionych w niej praw, ani pozbawieni możliwości wykonywania obowiązków.

Z tych względów WSA w Lublinie na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.

Od powyższego wyroku J. R. w terminie prawem przewidzianym wywiodła skargę kasacyjną zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:

I. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak właściwego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku:

1. dlaczego Sąd przyjął, iż z faktu przysługiwania poprzednikom prawnym skarżącej prawa do serwitutów leśnych i wspólnot pastwiskowych, w okresie wymaganym przepisami u.z.w.g. dla nabycia praw we wspólnocie gruntowej, nie wynika domniemanie korzystania z terenów wspólnoty, wobec dyspozycji art. 300 § 1 dekretu Prezydium KRN z 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze zm.),

2. dlaczego Sąd przyjął, iż jedynym dowodem mającym potwierdzić, że rodzice M. R. korzystali ze wspólnoty gruntowej w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie u.z.w.g., jest oświadczenia M. R., niepoparte żadnym innym dowodem, gdy w aktach sprawy zgromadzono szereg (wyżej opisanych) dowodów na tą okoliczność,

3. dlaczego Sąd przyjął, iż obrót prawny co do części nieruchomości w okresie ostatnich 50-ciu lat dokonywał się w oparciu o decyzję z 1970 r., skoro bezsporne i potwierdzone przez materiał dowodowy jest, że wskazane czynności podejmowała i decyzje otrzymywała spółka, której członkami były osoby, które praw swych nie wywodziły z decyzji z 1970 r.,

4. braku odniesienia się do podnoszonych w skardze zarzutów, tj.:

a. rażącego naruszenia art. 8 ust. 2 zd. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 u.z.w.g.,

b. niewykonalności decyzji w aspekcie, w jakim stanowi ona podstawę do każdorazowego ustalania uprawnień udziałowców wspólnoty do partycypacji w korzyściach wynikających z zagospodarowania nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty gruntowej (art. 9 ust. 4 u.z.w.g.),

c. rażącego naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 u.z.w.g.,

d. że decyzja z 1970 r. uzależnia nabycie praw do udziału we wspólnocie przez część osób fizycznych od ziszczenia się warunku przyszłego i niepewnego,

e. że na liście osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, ustalonej decyzją z [...] stycznia 1970 r., prawdopodobnie znajdują się osoby fizyczne nieżyjące w dniu wydania decyzji;

II. art. 151 P.p.s.a. poprzez brak jego zastosowania w sprawie, pomimo rażących

naruszeń przez organ przepisów prawa, a mianowicie:

1. art. 7 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie, czy Spółka [...] w [...] została powołana przez osoby wskazane w decyzji z [...] stycznia 1970 r., legitymacji materialnoprawnej skarżącej, a także zarzutów odnośnie decyzji z 1970 r.,

2. art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania wręcz w sposób chaotyczny, nieprzemyślany, niekonsekwentny i błędny,

3. art. 12 § 1 K.p.a. poprzez opieszałe działanie w sprawie,

4. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego dla rozpatrzenia sprawy oraz poprzez brak oceny zebranego w sprawie materiału,

5. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji, w szczególności brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dowodów, na których organ się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

6. art. 6 K.p.a. w zw. z art. 300 § 1 ww. dekretu Prezydium KRN z 11 października 1946 r. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że z faktu przysługiwania poprzednikom prawnym skarżącej prawa do serwitutów leśnych i wspólnot pastwiskowych, w okresie wymaganym przepisami pow. u.z.w.g. dla nabycia praw we wspólnocie gruntowej, nie wynika domniemanie korzystania z terenów wspólnoty,

7. art. 153 P.p.s.a. polegające na braku zastosowania się przez Kolegium do następujących ocen i wskazań zawartych w wyroku WSA w Lublinie z dnia 10 listopada 2009 r., sygn. II SA/Lu 353/09;

III. art. 1 § 1 i § 2 u.u.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegające na odmowie uwzględnienia skargi w sytuacji rażących naruszeń przez organ opisanych powyżej przepisów prawa,

IV. art. 153 P.p.s.a. poprzez brak zastosowania się do następujących wskazań i ocen zawartych w wyrokach:

- WSA w Lublinie z 10 listopada 2009 r., sygn. II SA/Lu 353/09 nakazującym kontrolę zaskarżonej decyzji pod kontem wykonania obowiązku przeprowadzenia przez Kolegium postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydawaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego oraz zasadności zarzutów skarżącego, który wskazywał na naruszenie art. 6 u.z.w.g. w zw. z art. 30 K.p.a. w zw. z art. 8 K.c., przez objęcie wykazem osób nieżyjących, a także naruszenie art. 9 ust. 2 u.z.w.g., poprzez ustalenie udziałów w sposób powodujący niewykonalność decyzji, a ponadto kontrolę uzasadnienia decyzji Kolegium pod kontem wymogów określonym w art. 107 § 3 K.p.a.;

- WSA w Lublinie z 15 lipca 2014 r., sygn. II SA/Lu 673/13, zgodnie z którymi powinien przeprowadzenia postępowania w kierunku stwierdzenia, czy wystąpiły przesłanki odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1970 r., z uwzględnieniem m.in. następujących stwierdzeń i wniosków: - że odmowa skarżącej przymiotu strony była w świetle okoliczności niniejszej sprawy chybione; - że skarżąca wielokrotnie wskazywała, że poza posiadaniem gospodarstwa rolnego, nastąpiło faktyczne korzystanie z gruntów wspólnoty w myśl art. 6 u.z.w.g.; - że mając na uwadze zasadę oficjalności trzeba wskazać, że to na organie również spoczywa prowadzenie postępowania dowodowego z urzędu; - że Kolegium nie przeprowadziło postępowania wyjaśniającego, mającego na celu weryfikację okoliczności podniesionych przez skarżącą, a w konsekwencji błędnie odmówiło jej przymiotu strony postępowania nadzwyczajnego i uchyliło się od merytorycznego rozpoznania sprawy, naruszając tym samym dyspozycję art. 28 K.p.a., ale również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., - oraz że żaden z sądów administracyjnych (WSA ani NSA) rozpoznających niniejszą sprawę nie zakwestionował legitymacji do żądania przez M. R., a następnie przez jego następcy prawnego stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1970 r.

J. R. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów procesu wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za wszystkie instancje.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nieprawdziwe jest stwierdzenie, że jedynym dowodem mającym potwierdzić, że rodzice M. R. korzystali ze wspólnoty gruntowej w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie u.z.w.g., jest oświadczenia M. R. Z prawa własności wynika domniemanie posiadania rzeczy, zaś z prawa do serwitutów leśnych i wspólnot pastwiskowych - fakt korzystania ze wspólnoty do dnia 5.07.1963 r., co wprost wynika z art. 300 § 1 dekretu Prezydium KRN z 11 października 1946 r. O tym, że M. R. powinien być udziałowcem Spółki [...] w [...] nie miała wątpliwości sama Spółka. Dowodem potwierdzającym taki stan rzeczy jest to, że skarżący - nie wywodząc swych praw z listy z 1970 r. - był członkiem Zarządu Spółki.

Ponadto zdaniem skarżącej organ powinien z własnej inicjatywy przeprowadzić postępowanie dowodowe celem weryfikacji twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę, a czego nie uczynił.

Kasatorka stwierdziła, że absurdalne jest stanowisko WSA odmawiające słuszności zarzutowi niewykonalności decyzji, z uwagi na dalszy, niczym nie zakłócony, obrót prawny co do części nieruchomości. W rzeczywistości oczywiste i bezsporne jest, że wskazane przez Sąd czynności podejmowała i decyzje otrzymywała Spółka, której członkami były osoby, które praw swych nie wywodziły z decyzji z 1970 r.

W piśmie procesowym z dnia 12 lipca 2016 r. Spółka [...] w [...] (dalej: Spółka) wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami.

Dalej zauważyć należy, iż przepis art. 174 pkt 2 P.p.s.a. przewiduje jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, które choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Ten ostatni wymóg ma w niniejszej sprawie szczególnie znaczenie w kontekście podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów w znacznej części sprowadzających się do zakwestionowania kompletności i prawidłowości uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Zauważyć jednocześnie należy, iż z wymogiem wykazania istotnego wpływu naruszeń przepisów postępowania na wynik sprawy koresponduje regulacja zawarta w art. 184 P.p.s.a. zgodnie z którą Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko wtedy, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, lecz także gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Ta ostania sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, bowiem choć uzasadnienie wyroku Sądu I instancji jest w części obejmującej rozważania sądu lakoniczne i nie odnosi się wprost do wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę skarżącą, to jednak orzeczenie to odpowiada prawu, albowiem w stosunku do decyzji Prezydium PRN w [...] z dnia [...] stycznia 1970 r. nie zaistniały przesłanki dla stwierdzenia jej nieważności.

Argumentując powyższe stanowisko w pierwszym rzędzie przypomnieć dla uporządkowania wywodu należy, iż strona skarżąca kasacyjnie przesłanek dla stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium PRN w [...] z dnia [...] stycznia 1970 r., w sprawie ustalenia udziałów we wspólnocie gruntowej miasta [...] dopatruje się w:

- rażącym naruszeniu prawa poprzez pominięcie w zatwierdzonym tą decyzją wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie A. R., mimo, że spełniała ona kryteria określone w art. 6 ust. 1 i 2 u.z.w.g., bowiem posiadała i prowadziła gospodarstwo rolne i faktycznie korzystała z tej wspólnoty,

- rażącym naruszeniu art. 27 § 1 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji) decyzji i art. 8 K.c. w zw. z art. 6 u.z.w.g. poprzez umieszczenie w wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie osób na dzień wydania tej nieżyjących,

- rażącym naruszeniu art. 8 ust. 2 w zw. z art. 6 u.z.w.g. polegającym na wskazaniu w wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie bliżej nieokreślonych spadkobierców osób w wykazie w tym ujętych, którzy to spadkobiercy mogli nie spełniać wymogów dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego i co za tym idzie kryteriów do nabycia udziałów we wspólnocie,

- rażącym naruszeniu art. 8 ust. 2 w zw. z art. 6 u.z.w.g. poprzez ujęcie w wykazie osób prawnych (poz. 6 i 151 wykazu), które nie spełniały ustawowych wymogów do nabycia tych uprawnień i zostały określone w sposób tak ogólnikowy (powszechna spółdzielnia spożywców bez wskazania nazwy i siedziby i parafia rzymskokatolicka be wskazania nazwy i siedziby), że nie można ustalić czy są to podmioty z terenu Gminy [...],

- rażącym naruszeniu art. 9 ust. 1 i 2 u.z.w.g. poprzez określenie wielkości udziałów poszczególnych osób uprawnionych do korzystania ze wspólnoty w częściach, których wielkość po zsumowaniu przekracza 1, co oznacza, że nie stanowią one części idealnych (ułamkowych).

Niezależnie od zarzutu rażącego naruszenia prawa strona skarżąca kasacyjnie wskazywała również, że decyzja Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. była niewykonalna w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały, co wynikać miało z dwóch przesłanek:

- wskazania w wykazie osób uprawnionych spadkobierców wskazanych w niej osób, co powodowało, iż nabycie uprawnień do udziału we wspólnocie przez konkretne osoby decyzja ta uzależniała od zdarzenia przyszłego i niepewnego jakim jest nabycie w spadku udziału w określonym gospodarstwie rolnym,

- naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 u.z.w.g. przy ustalaniu wielkości udziałów poszczególnych osób, co uniemożliwia ustalanie uprawnień udziałowców wspólnoty do partycypacji w korzyściach wynikających z zagospodarowani nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty oraz ich obszerne uzasadnienie sprowadzają się przy tym do zarzutów zaaprobowania przez Sąd braku poczynienia przez organy ustaleń faktycznych niezbędnych dla oceny zaistnienia tych przesłanek, względnie zaaprobowania wadliwych (zdaniem strony skarżącej kasacyjnie) ustaleń faktycznych poczynionych w tym zakresie przez organy oraz braku odniesienia się przez Sąd I do wszystkich argumentów podnoszonych w toku postępowania przez stronę skarżącą.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów powyższego w pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż nie są trafne te zarzuty skargi kasacyjnej, które dotyczą naruszenia art. 153 P.p.s.a.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż wbrew obszernym wywodom skargi kasacyjnej sąd I instancji nie zakwestionował legitymacji M. R., a następnie jego następcy prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1970 r. Niewątpliwie przysługującego w/w i jego następcom prawnym uprawnienia do zainicjowania postępowania nieważnościowego dotyczącego tej decyzji nie można jednakże utożsamiać – jak zdaje się to czynić autor skargi kasacyjnej – z prawem do uzyskania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia, którym orzeczono by o stwierdzeniu nieważności tej decyzji.

Podkreślić trzeba, iż w żadnym z szeregu wydanych w sprawie prawomocnych orzeczeń sądowych nie znalazły się tego rodzaju oceny prawne, które w ustalonym stanie faktycznym nakładałyby na organy obowiązek stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji.

We wskazaniach co do dalszego biegu postępowania orzekające w sprawie Sądy określiły jedynie jakie okoliczności winny podlegać zbadaniu i ocenie przez organy administracji, w tym przesądziły, iż organ ma w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego.

Wskazania co do dalszego biegu postępowania wydane przez orzekające w sprawie Sądy zostały w sprawie zrealizowane, w tym w szczególności tak organy, jak i Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku odniosły się one do dokumentów i dowodów, z których następcy prawni A. R. wyprowadzają jej prawo do udziału w przedmiotowej wspólnocie gruntowej, zaś okoliczność, że nie została podzielona przedstawiona przez stronę skarżącą kasacyjnie ocena co do treści ustaleń faktycznych wynikających z tych dowodów nie oznacza naruszenia wskazanego w skardze przepisu art. 153 P.p.s.a.

Analogicznie nie stanowi naruszenia tegoż przepisu dokonana przez organy, a zaaprobowana przez Sąd ocena, że kwestionowana decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa, jak również nie była niewykonalna w chwili jej wydania, a jej niewykonalność nie miała charakteru trwałego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. (zarzuty I.1., I.2 i I.3) poprzez brak właściwego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przypomnieć w pierwszym rzędzie należy, iż rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne, przy czym charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Co za tym idzie za trafny uznać należy pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż o rażącym naruszeniu prawa można mówić gdy zostały spełnione łącznie trzy przesłanki i zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne i społeczne skutki, które wywołała decyzja.

Stąd też dla ustalenia, że decyzja Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. rażąco narusza prawo poprzez pominięcie w zatwierdzonym tą decyzją wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie A. R. koniecznym byłoby wykazanie, iż już z treści tej decyzji, względnie z innych zgromadzonych w toku postępowania nieważnościowego dowodów w sposób oczywisty i nie budzący wątpliwości wynika, że została ona bezprawnie pominięta w wykazie osób uprawnionych nią zatwierdzonym.

Z taką sytuacją nie mamy zaś do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie sama strona skarżąca kasacyjnie wskazuje na szereg dowodów i poszlak, z których w jej ocenie wynika, że takowe bezprawne pominięcie miało miejsce, a które to dowody mogą być przecież różnie oceniane.

Skoro zatem wykazanie, iż A. R. była osobą uprawnioną do udziału we wspólnocie gruntowej miasta [...] wymaga przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego i oceny uzyskanych w jego toku dowodów wykraczającej poza proste ich ujawnienie, to jej ewentualne pominięcie – nawet w przypadku ustalenia w tym zakresie stanu faktycznego sprawy zgodnie z twierdzeniami jej następców prawnych nie mogłoby być uznane za rażące naruszenia prawa z powodu braku oczywistego charakteru tegoż naruszenia, a jedynie za naruszenie prawa, które winno być wyeliminowane w postępowaniu odwoławczym, względnie wznowieniowym.

Zauważyć przy tym należy, która to okoliczność została pomięta zarówno przez orzekające w sprawie organy, jak Sąd I instancji, a także stronę skarżącą kasacyjnie, iż postępowanie odwoławcze od decyzji Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r., toczyło się w następstwie odwołań osób pominiętych i zostało zakończone decyzją z [...] maja 1970 r., nr [...] (k. 20 akt administracyjnych), którą zmieniono decyzję z dnia [...] stycznia 1970 r. między innymi poprzez uzupełnienie jej poprzez dopisanie do wykazu pod pozycjami [...] i [...] osób pominiętych. W sprawie toczyło się także postępowanie wznowieniowe zakończone decyzją tego samego organu z [...] listopada 1971 r., nr [...] (k. 21 akt administracyjnych), którą przedmiotowy wykaz uzupełniono o pięć kolejnych pozycji obejmujących osoby, które jak wynika z uzasadnienia udowodniły swoje prawa do udziału we wspólnocie.

Zauważyć nadto trzeba, iż wbrew twierdzeniom orzekających w sprawie organów administracji zebrany materiał dowodowy w wysokim stopniu uprawdopodabnia twierdzenie, iż rodzice M. R., w tym A. R. korzystali ze wspólnoty gruntowej w ciągu roku poprzedzającego wejście w życie u.z.w.g. na co wskazuje dowód w postaci oświadczenia M. R., któremu organy nie przeciwstawiły żadnego przeciwdowodu, jak i pośrednio poszlaki podnoszone przez stronę, takie jak chociażby wieloletnie dopuszczanie M. R. jako spadkobiercy A. R. przez członków wspólnoty gruntowej, nie tylko do udziału we wspólnocie, lecz także do udziału w organach spółki powołanej do sprawowania zarządu nad wspólnotą.

Nie są natomiast trafne twierdzenia strony skarżącej kasacyjnie, która wykazania faktu korzystania przez A. R. ze wspólnoty gruntowej w ciągu roku poprzedzającego wejście w życie u.z.w.g. dopatruje się w treści art. 300 § 1 dekretu z 11 października1946 r. Prawo rzeczowe. Z ustanowionego tym przepisem domniemania, iż posiadaczowi służy posiadane przezeń prawo nie wynika bowiem w żadnym razie domniemanie, iż osoba, której przysługuje dane uprawnienie (w tym przypadku prawo do korzystania z gruntów wspólnoty gruntowej) faktycznie prawo to realizuje.

Jak wykazano jednakże powyżej samo pominięcie danej osoby w wykazie osób uprawnionych do udziału w wspólnocie gruntowej nie przesądza jednakże o tym, iż decyzja o jakiej mowa w art. 8 ust. 2 u.z.w.g. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, tym bardziej, iż pominięcie to mogło być skutecznie zwalczane w postępowaniu odwoławczym, bądź wznowieniom.

Ustosunkowując się do zarzutu braku odniesienia się przez Sąd I instancji do podnoszonych w skardze zarzutów rażącego prawa (zarzut I.4 skargi kasacyjnej lit. a, c, d i e) zauważyć należy, iż zarzuty te nie mogły stanowić przesłanki uwzględnienia skargi kasacyjnej, albowiem w sprawie nie doszło rażącego naruszenia wskazywanych przez stronę skarżącą przepisów. Nie każde naruszenie prawa nosi bowiem znamiona naruszenia "rażącego", stanowiącego przyczynę wyeliminowania danej decyzji z obrotu prawnego.

Zauważyć dalej należy, iż choć decyzja z dnia [...] stycznia 1970 r. wydana został z naruszeniami przepisów prawa materialnego polegającym na umieszczeniu w wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie osób na dzień wydania tej nieżyjących, wskazaniu w wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie bliżej nieokreślonych spadkobierców osób w wykazie w tym ujętych oraz umieszczeniu w wykazie osób prawnych bez wskazania ich nazw i siedzib, a także określeniu wielkości udziałów poszczególnych osób uprawnionych do korzystania ze wspólnoty w częściach, których wielkość po zsumowaniu przekracza 1, to naruszenia te w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie nie miały charakteru rażącego.

Oceniając czy doszło do rażącego naruszenia prawa nie można bowiem – w szczególności gdy kontrolą w postępowaniu nieważnościowym objęta jest decyzja wydana kilkadziesiąt lat temu, w innych realiach społecznych gospodarczych i politycznych - abstrahować od czasu wydania ocenianej decyzji, ktory tworzy to jej historyczny kontekst, jak też od celu wprowadzenie przepisów stanowiących podstawę jej wydania.

Inaczej rzecz ujmując oceny decyzji wydanej na początku lat siedemdziesiesiątych nie można dokonywać w oparciu o standardy stosowania prawa wypracowane kilkadziesiąt lat później i w innych realiach ustrojowych i społecznych.

Celem regulacji wprowadzonych w ustawie z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych było niewątpliwie uporządkowanie stosunków własnościowych związanych z funkcjonowaniem wspólnot gruntowych, stanowiących relikt stosunków feudalnych, przy czy ustawa ta realizować miała głównie środkami administracyjnymi politykę kolektywizacji rolnictwa.

W czasie ustanawiania wspólnot gruntowych zasadniczą wartością majątkową dla osób we wspólnotach tych uczestniczących było faktyczne korzystanie z majątku wspólnoty, która co należy podkreślić obejmowała grunty od lat, czy wręcz pokoleń pozostające we wspólnym władaniu podmiotów uprawnionych, do których zaliczały się przede wszystkim osoby fizyczne zamieszkujące na danym terenie i wschodzące w skład danej niewielkiej lokalnej populacji.

W takich uwarunkowaniach faktycznych i historycznych nie może być uznane za rażące naruszenie prawa wydanie decyzji, która jako osoby uprawnione w incydentalnych przypadkach wskazuje osoby nieżyjące w dniu wydania decyzji oraz posługuje się pojęciem spadkobiercy osób, które uprzednio korzystały z majątku wspólnoty.

Taki sposób sformułowania rozstrzygnięcia decyzji, aczkolwiek wadliwy (odpowiadający wymogom art. 8 ust. 2 uz.w.g. wykaz winien bowiem obejmować konkretne osoby uprawnione), to jednak odpowiadał poziomowi kultury prawnej i organizacyjnej prezentowanemu zarówno przez osoby odpowiedzialne za wydanie decyzji, jak i jej adresatów, dla których wskazanie na spadkobierców danej osoby wyraźnie i jednoznacznie określało osoby uprawnione do udziału we wspólnocie. Tak skonstruowana decyzja (i opisywane już powyżej dwie decyzje ją zmieniające) funkcjonowały następnie w obrocie prawnym przez kilkadziesiąt i w toku postępowania nie ujawniono jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, iż taki sposób jej skonstruowania wywołał istotne negatywne następstwa dla adresatów tejże decyzji, względnie inne skutki prawne niemożliwe aktualnie do zaakceptowania.

Z tych samych przyczyn nie może być uznane za rażące naruszenie prawa ujęcie w wykazie osób prawnych (poz. 6 i 151 wykazu) w postaci powszechnej spółdzielni spożywców oraz parafii rzymskokatolickiej, albowiem choć określenia te nie zawierają wskazania nazwy i siedziby tych podmiotów, to jednak były wystarczająco precyzyjne zarówno dla organów, jak i adresatów decyzji i nie budziły wątpliwości przez kilkadziesiąt lat pozostawania jej w obrocie prawnym. Podkreślić należy, iż strona skarżąca kasacyjnie pomimo zgłaszania wątpliwości czy podmioty te spełniały ustawowe wymogi do nabycia uprawnień do udziału we wspólnocie, w tym czy są to podmioty z terenu Gminy [...], nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na poparcie tych tez. Sama zaś potencjalna i jedynie "podejrzewana" wadliwość decyzji w tym zakresie nie może zaś stanowić wystarczającej przesłanki dla stwierdzenia jej nieważności ze względu na rażące naruszenie prawa.

Analogicznie ocenić należy niewątpliwe naruszenie prawa poprzez określenie wielkości udziałów poszczególnych osób uprawnionych do korzystania ze wspólnoty w częściach, których wielkość po zsumowaniu przekracza 1, co oznacza, że nie stanowią one części idealnych (ułamkowych). Taki sposób ustalenia wielkości udziałów poszczególnych osób uprawnionych stanowi niewątpliwie naruszenie art. 9 ust. 1 u.z.w.g., jednakże w kontrolowanej decyzji ma on subminimalny wymiar, a błąd ten uległ zasadniczemu powiększeniu dopiero w następstwie omówionych wyżej decyzji z dnia [...] maja 1970 r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 1971 r., nr [...], kiedy to do listy osób uprawnionych do udziału we wspólnocie dopisano kolejnych 7 pozycji, bez jednoczesnego przeliczenia wielkości udziałów przysługujących już uprzednio osobom uznanym z uprawnione. Analogiczny był też prawdopodobnie mechanizm powstania tego błędu w decyzji Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r.

Skutki decyzji z dnia [...] maja 1970 r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 1971 r., nr [...] pozostają jednakże poza przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie sądowoadminstracyjnej zainicjowanej skargą na decyzję w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzja Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r.

Uchybienia zaistniałe w tym zakresie już w decyzji z dnia [...] stycznia 1970 r. nie mają jednakże charakteru rażącego tak ze względu na swój minimalny rozmiar, jak i okoliczność, iż nie są one oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka, a ich stwierdzenie wymaga przeprowadzenia odpowiednich obliczeń.

Również charakter naruszonego przepisu, jak i racje ekonomiczne oraz społeczne skutki, które wywołała decyzja obarczona tym błędem przemawiają przeciwko uznaniu go za rażące naruszenia prawa.

Skutki stwierdzonego błędu nie mają bowiem jakiegokolwiek wpływu na zasadniczą treść uprawnienia z tytułu udziału we wspólnocie gruntowej jakim jest osobiste faktyczne korzystanie z gruntów należących do wspólnoty i nie wpływają na funkcjonowanie spółki powołanej do sprawowania zarządu wspólnotą, gdzie każdy członek ma prawo do tylko jednego głosu, be względu na wielkość jego udziału w tej wspólnocie (art. 19 u.z.w.g.), czy też na uprawnienie do przekształcania wspólnot gruntowych we współwłasność, gdzie wymagana jest jednomyślność wszystkich uprawnionych (art. 30a ust. 2 u.z.w.g.).

Ewentualne problemy jakie pojawić się mogą przy dokonywaniu podziału dochodów i strat mogą zaś zostać każdorazowo wyeliminowane poprzez dokonanie odpowiednich przeliczeń.

Z powyższego wynika jednocześnie, iż nie jest trafnym stanowisko strony skarżącej kasacyjnie, iż decyzja Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. była niewykonalna w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały.

Kilkudziesięcioletnie funkcjonowanie przedmiotowej decyzji w obrocie prawnym jednoznacznie wykazuje bowiem, że wskazanie w wykazie osób uprawnionych spadkobierców wskazanych w niej osób nie spowodowało niemożności wykonania tej decyzji rozumianego jako ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz funkcjonowanie zarządzającą tą wspólnotą spółki.

Również naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 u.z.w.g. przy ustalaniu wielkości udziałów poszczególnych osób, nie uniemożliwia, lecz jedynie utrudnia w pewnym stosunkowo niewielkim zakresie określenie uprawnień udziałowców wspólnoty do udziału w dochodach i stratach Spółki. Zgodnie z odpowiednimi postanowieniami statutu (§ 23 pkt 2) podziału pożytków z użytków rolnych i leśnych oraz ze sprzedaży majątku pomiędzy członków dokonuje się w stosunku proporcjonalnym do wielkości udziałów w spółce. Powyższe oznacza, że obliczenia prawidłowej wielkości udziałów poszczególnych osób uprawnionych w podziale pożytków można dokonać przy użyciu proporcji uwzględniającej wielkość udziału określonego w decyzji Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. i decyzjach ją zmieniających w stosunku do sumy udziałów wskazanych w tych decyzjach (przekraczającej 1). Podkreślić przy tym należy, iż tego rodzaju zabieg nie stanowiłby w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalnej ingerencji w treść rozstrzygnięcia, albowiem istotą orzeczenia jest ustalenie wielkości udziałów poszczególnych uprawnionych w idealnych (ułamkowych) częściach, proporcjonalne przeliczenie – w razie takiej potrzeby – wielkości tych udziałów nie zmienia zatem istoty rozstrzygnięcia, a jedynie eliminuje błąd rachunkowy spowodowany dopisywaniem kolejnych osób uprawnionych, bez przeliczenia wielkości udziałów przypadających na pozostałe osoby uprawnione ustalone już wcześniej.

Bez znaczenia prawnego pozostaje podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że na niewykonalność tejże decyzji wskazał Sąd Rejonowy w Biłgoraju w prawomocnym wyroku z dnia 5 kwietnia 2007 r., sygn. I C 156/04. Powyższy wyrok zapadł bowiem w sprawie z powództwa M. R. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i dotyczył wskazanych w nim nieruchomości, a nie udziału we wspólnocie gruntowej, przy czym w aktach administracyjnych brak jest uzasadnienia tegoż orzeczenia. W aktach sprawy znajduje się jednakże odpis wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. I C 136/06 z powództwa T. N. przeciwko Spółce [...] w [...] o zapłatę, w którego uzasadnieniu Sąd zamieścił tego rodzaju rozważania. Zauważyć jednakże należy, iż wyrok ten nie dotyczył oceny zgodności z prawem przedmiotowej decyzji (co odbyć się może wyłącznie w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym), zaś twierdzenia Sądu w tym zakresie podniesione zostały w uzasadnieniu orzeczenia na marginesie rozważań dotyczących powodów wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie wiązały one zarówno organów jak i sądu orzekającego w niniejszej sprawie.

Niewątpliwie trafnym, aczkolwiek nie wyczerpująco uzasadnionym był zatem pogląd Sądu I instancji, iż przedmiotowa decyzja Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. nie jest obarczona wadą o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. i co za tym idzie uznać należy, iż zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie mimo błędnego w tym zakresie uzasadnienia odpowiada prawu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. poprzez brak jego zastosowania w sprawie, pomimo rażących naruszeń przez organ przepisów prawa, a mianowicie: art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 12 § 1 K.p.a., art.. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. (zarzuty nr II.1 do II.5) zauważyć należy, iż zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała jaki istotny wpływ na wynik sprawy mogło mieć naruszenie tych przepisów postępowania.

W szczególności strona nie wykazała by jakikolwiek wpływ na wynik sprawy dotyczącej oceny czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji decyzja Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. miało niewyjaśnienie, czy Spółka [...] w [...] została powołana przez osoby wskazane w decyzji z [...] stycznia 1970 r., względnie opieszałe działanie w sprawie, czy też prowadzenie postępowania w sposób chaotyczny i niekonsekwentny, czy wreszcie braki w gromadzeniu materiału dowodowego, czy braki w uzasadnieniu decyzji, w sytuacji gdy jak wykazano powyżej podnoszone przez stronę skarżącą kasacyjnie i jej poprzednika prawnego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji Prezydium PRN z dnia [...] stycznia 1970 r. niewątpliwie zaistniały, jednakże nie miały one charakteru rażącego naruszenia prawa, jak też nie skutkowały trwałą niewykonalnością tegoż orzeczenia istniejącą już w dniu jego wydania.

Z tych względów skarga kasacyjna, jako nieposiadająca uzasadnionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a., albowiem zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie mimo wadliwego uzasadnienia jest zgodny z prawem.