Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 180/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6552
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 125 § 1 pkt 1, art. 254 § 1;
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 października 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 160/20 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 lutego 2020 r. nr 9013-00000003488/20 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Busku-Zdroju z 15 marca 2018 r., nr 0235-00000019676/18.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: WSA w Kielcach), wyrokiem z 29 października 2020 r., sygn. I SA/Ke 160/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. S. (dalej zwanego skarżącym lub wnioskodawcą) na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (Agencja dalej zwana ARiMR) z dnia 3 lutego 2020 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, oddalił skargę.

W stanie faktycznym sprawy skarżący pobierał płatności z tytułu zalesienia gruntów. W dniu 28 grudnia 2016 r. darował on swoje zalesione działki ewidencyjne nr [...], [...], [....], położone w obrębie K., gminie S. [...] swojemu synowi P. S.

Organy stwierdziły, że przejmujący grunty nie wstąpił skutecznie do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, zgodnie z § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2016. poz. 153, ze zm. dalej zwanego rozporządzeniem zalesieniowym), tj. nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 tego aktu.

Mając na względzie powyższe Kierownik BP ARiMR w B. [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych oraz zalesienia gruntów innych niż rolne. Organ I instancji uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że decyzją z 20 czerwca 2012 r. przyznał beneficjentowi pomoc na zalesianie w łącznej kwocie 22 355,40 zł, a środki zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Łączna kwota przyznanych skarżącemu płatności z tytułu zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż orne w ramach PROW 2007-2013 wyniosła 39 311,40 zł i taka też kwota została uznana za kwotę nienależnie pobranych płatności.

W sprawie stwierdzono, że skarżący zaprzestał 28 grudnia 2016 r. realizacji zobowiązania zalesieniowego i nie doszło do skutecznego przejęcia tego zobowiązania przez jego syna. Ustalono również, że decyzja o przyznaniu skarżącemu płatności zalesieniowej za 2016 r. została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją ostateczną Dyrektora ŚOR ARiMR nr [...] z 17 grudnia 2019 r., co oznacza, że w toku postępowania odwoławczego zmienił się stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie, jednak zmiana ta nie wpłynęła na wysokość ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności za 2016 r., bowiem wydanie ww. decyzji ostatecznej w 2019 r. wywołało ten sam skutek prawny w postaci wycofania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu pomocy na zalesianie na 2016 r. co uchylona w toku wznowionego postępowania decyzja o uchyleniu decyzji dotychczasowej i o odmowie przyznania płatności zalesieniowej za 2016 r.

W ocenie organu w sprawie nie nastąpiło również przedawnienie (art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r.). Zarzuty strony dotyczące daty zakończenia programu 30 czerwca 2016 r. i twierdzenia, że po tej dacie upłynął okres przedawnienia nie zasługują na uwzględnienie. Wynikający z ww. przepisów okres przedawnienia nie upłynął, ponieważ płatność zalesieniowa jest objęta PROW na lata 2007-2013, co oznacza, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. W niniejszej sprawie datą dopuszczenia się nieprawidłowości jest data 28 grudnia 2016 r., czyli dzień, w którym nastąpiło przeniesienie własności działek ewidencyjnych, do których skarżący otrzymał płatności w postaci wsparcia na zalesianie, premii pielęgnacyjnych i zalesieniowych. Decyzję Kierownika BP ARiMR w Busku-Zdroju z 15 marca 2018 r. doręczono stronie 3 kwietnia 2018 r. – tj. przed upływem 4-letniego okresu przedawnienia.

WSA w Kielcach, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez wnioskodawcę, przedmiotową skargę oddalił.

Sąd podkreślił, że skarżący zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie. W sprawie nie jest kwestionowana okoliczność, że w dniu 28 grudnia 2016 r. doszło do przeniesienia, w wyniku zawartej umowy darowizny, prawa własności nieruchomości na zalesienie których przyznano skarżącemu płatność na rzecz jego syna. W tej sytuacji organy trafnie przyjęły, że w przedmiotowej sprawie doszło do spełnienia przesłanek opisanych w § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego do wydania decyzji nakładającej obowiązek zwrotu przyznanych uprzednio skarżącemu płatności, bowiem nie nastąpiło przejęcie zobowiązania strony skarżącej przez nowego właściciela.

Sąd zauważył, że ostateczną decyzją z 4 stycznia 2019 r., nr 9013-00000001369/19, Dyrektor ŚOR ARiMR w Kielcach utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania synowi skarżącego pomocy na zalesienie. WSA w Kielcach wyrokiem z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 127/19, oddalił skargę na tę decyzję. Sąd zaakceptował stanowisko organów, że syn skarżącego nie spełnił wymogów określonych w § 15 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b rozporządzenia zalesieniowego.

Uwzględniając zatem bezsporny fakt, że umową darowizny skarżący przeniósł prawo własności zalesionych działek na rzecz syna, któremu ostateczną decyzją odmówiono przyznania płatności, WSA w Kielcach stwierdził, że w sposób uprawniony organ uznał, że przesłanka z § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego do wydania decyzji nakładającej na skarżącego obowiązek zwrotu pobranej przez niego płatności została spełniona. Sąd podkreślił też, że podstawą odmowy przyznania płatności synowi skarżącego było ustalenie, że nie nastąpiło skuteczne przyjęcie zobowiązania skarżącego.

WSA w Kielcach zauważył ponadto, że istotnym jest też to, że ostateczną decyzją z 17 grudnia 2019 r., nr 9013-2019-0016558, Dyrektor ŚOR ARiMR w prowadzonym postępowaniu wznowieniowym uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z 22 maja 2017 r., nr [...], przyznającą skarżącemu płatność na zalesianie na 2016 r. i odmówił przyznania mu płatności na ten rok, potwierdzając tym samym zaprzestanie przez skarżącego realizacji przyjętego zobowiązania.

WSA w Kielcach podkreślił, że fakt wydania przez Kierownika BP Powiatowego ARiMR w Busku Zdroju w dniu 15 marca 2018 r. decyzji ustalającej skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności, przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie wniosku P. S. z 31 maja 2017 r. o przyznanie płatności, nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Z akt sprawy wynika bowiem, że na datę wydania przez organ I instancji wskazanej decyzji, w obrocie prawnym było postanowienie Kierownika BP ARiMR w Busku Zdroju z 19 listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku P. S., o przyznanie pomocy na zalesienie, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora ŚOR ARiMR z 1 lutego 2018 r. Jakkolwiek WSA w Kielcach wyrokiem z 24 maja 2018 r. w sprawie I SA/Ke 117/18 uchylił wskazane postanowienia, to rozstrzygnięcie organu odwoławczego (w przedmiotowej sprawie), miało miejsce po rozstrzygnięciu ostateczną decyzją wniosku syna skarżącego o przyznanie mu płatności. Należy wskazać, że organ dostrzegając, że rozpoznanie wniosku P. S. o przyznanie płatności ma charakter rozstrzygnięcia prejudycjalnego, postanowieniem z 30 maja 2018 r. zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze do czasu ostatecznego rozpoznania jego wniosku o przyznanie pomocy na zalesienie w przypadku przeniesienia własności.

Wydanie 4 stycznia 2019 r. przez Dyrektora ARiMR ostatecznej decyzji odmawiającej P. S. przyznania płatności oznacza, że zagadnienie wstępne, warunkujące wydanie decyzji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zostało rozstrzygnięte. Tym samym zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 oraz 97 § 2 K.p.a. nie jest uzasadniony.

Sąd wyraził pogląd, że nieprawidłowością skutkującą zaprzestaniem realizacji programu jest przekazanie przez skarżącego, w dniu 28 grudnia 2016 r., w toku jego realizacji, działek objętych zobowiązaniem, w sytuacji nieprzejęcia tego zobowiązania przez P. S. Organ podjął czynności skutkujące przerwaniem biegu terminu przedawnienia. W dniu 7 lipca 2017 r. zostało doręczone skarżącemu zawiadomienie z 26 lipca 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zaś decyzja organu pierwszej instancji z 15 marca 2018 r. została doręczona stronie 3 kwietnia 2018 r. Powyższe oznacza, że organ wydając decyzję (3 luty 2020 r.) był uprawniony do orzekania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Kielcach wniósł skarżący, zaskarżając go w części oddalającej skargę.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez:

a. błędne zastosowanie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE,Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, a w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że w sprawie nie doszło do upływu terminu przedawnienia, pomimo że:

• zgodnie z ww. przepisem w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu,

• w przypadku płatności PROW za lata 2007-2013 upływ terminu przedawnienia nastąpić mógł więc nie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (do kiedy możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż dnia 30 czerwca 2016 r. (terminu na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego toku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej poetyki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11 sierpnia 2005. str. 1 ze zm.) co potwierdził ten sam skład sędziowski Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w wyroku z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 458/17 wydanym w innej sprawie o zbliżonym stanie faktycznym,

w związku z czym

• w niniejszej sprawie okres przedawnienia upłynął z dniem 30 czerwca 2016 r. tj. z datą zakończenia programu i po tej dacie wobec wygaśnięcia zobowiązania w zakresie obowiązku zwrotu płatności za lata 2011 - 2016 z powodu przedawnienia, organy ARiMR nie mogły orzekać o ustaleniu kwoty nienależnej płatności i o jej zwrocie

2. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybie miało istotny wpływ na wynik postępowania, a mianowicie:

a. naruszenie art. 125 § 1 pkt 1) P.p.s.a. polegające na braku zawieszenia przez Sąd I instancji postępowania do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej dotyczącej syna skarżącego, tj. P. S., której wynik ma charakter prejudycjalny wobec sprawy skarżącego,

b. naruszenie art 145 § 1 pkt 1) lit a) i c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organy I i II instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

• naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzone jest postępowanie ze skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Ke 127/19, a więc w sprawie, w której rozstrzygana jest kwestia tego, czy syn skarżącego skutecznie przejął zobowiązanie zalesieniowe skarżącego,

• naruszenia art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz § 18 ust. 2 pkt 3 w zw. z § 15 ust 1 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, ich zastosowanie i ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, pomimo że syn skarżącego w terminie złożył oświadczenie o przejęciu wszelkich zobowiązań związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym, w tym wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a jedynie Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie wezwała go do złożenia oświadczenia o przejęciu zobowiązania zalesieniowego we właściwej formie,

• naruszenia art. 47 ust 1 lit b) Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie wystąpił przypadek siły wyższej uzasadniający brak wymogu zwrotu przez skarżącego otrzymanej pomocy na zalesienie gruntów rolnych,

• naruszenia art. 21 ust 1—3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 — w brzmieniu obowiązującym do 21 lutego 2018 r. poprzez brak ustalenia przez organy I i II instancji, czy skarżący i jego syn faktycznie byli w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z aktem notarialnym dotyczącym przejęcia gospodarstwa rolnego kilka dni po jego sporządzeniu oraz czy pracownik Agencji udzielił im koniecznych pouczeń, w szczególności w zakresie konieczności złożenia przez syna skarżącego oświadczenia o przejęciu zobowiązania zalesieniowego we właściwej formie,

• naruszenia art. 44 ust. 2 lit a) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (EFFROW), zgodnie z którym państwa członkowie mogą nie wymagać zwrotu, w przypadku gdy beneficjent wypełnił już znaczną część swojego zobowiązania, ostatecznie zaprzestaje działalności rolniczej, a przejęcie zobowiązania przez następcę jest niewykonalne, poprzez brak jego zastosowania, podczas gdy w niniejszej sprawie:

- skarżący wypełnił znaczną część swojego zobowiązania zalesieniowego, wykonał bowiem zalesienie zgodnie z planem zalesienia. co potwierdza zaświadczenie Nadleśnictwa Ch. oraz kontrole ARiMR. a nadto przez pięć kolejnych lat dbał o zalesione działki rolne,

- skarżący przekazując synowi gospodarstwo rolne ostatecznie zaprzestał działalności rolniczej

- organy 1 i II instancji przyjęły, że syn skarżącego nie przejął w terminie zobowiązania zalesieniowego, co prowadzi do wniosku, że według organów ARiMR przejęcie zobowiązania zalesieniowego przez następcę skarżącego jest niewykonalne w związku z czym organy nie powinny równocześnie wymagać od skarżącego zwrotu pobranych płatności.

• naruszenia:

- art. 18 ust 1 i 2 ww. rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich,

- art 35 ust 3 i 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

poprzez brak uwzględnienia przy wydawaniu decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesienia gruntów innych niż rolne okoliczności przemawiających za obniżeniem tej kwoty.

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i ponowne rozpoznanie sprawy poprzez zmianę zaskarżonego wyroku, w części oddalającej skargę, a także uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku (w zaskarżonej części) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach.

Oprócz tego pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wystąpił o przyznanie mu wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu, która nie została opłacona.

W piśmie procesowym z 24 listopada 2024 r. skarżący kasacyjnie podkreślił, że wyrokiem z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 1906/19, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 127/19, a także wydaną w stosunku do P. S. decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach z dnia 4 stycznia 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w Busku-Zdroju z 10 września 2018 r., odmawiające mu płatności na zalesienie. Płatność w tym zakresie wynikała z zobowiązania przejętego od skarżącego.

W piśmie z dnia 22 marca 2024 r. Kierownik BP ARiMR w Busku-Zdroju poinformował skarżącego, że zobowiązanie do kontynuowania programu zalesieniowego przez okres 15 lat, wynikające z decyzji numer [...] z dnia 20 czerwca 2012 r., na powierzchnię 1,80 ha zostało przeniesione na rzecz P. S. uznając jednocześnie podjęte przez skarżącego zobowiązanie za zrealizowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu I instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne.

Zgodnie natomiast z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, skarżący kasacyjnie sformułował zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W ramach zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego, które ze swej istoty winny być rozpoznane w pierwszej kolejności, w szczególny sposób zaakcentowana została kwestia związania z wystąpieniem na gruncie niniejszej sprawy zagadnienia wstępnego, jakim było przyznanie wsparcia (w odrębnym, toczącym się równolegle postępowaniu) synowi skarżącego kasacyjnie, który miał przejąć zobowiązanie zalesieniowe

Jako że odnoszące się do tej problematyki zarzuty mają najdalej idący charakter, należy odnieść do nich w pierwszej kolejności.

Otóż w tej materii podkreślić należy, że zgodnie z twierdzeniami skarżącego kasacyjnie, negowanymi przez organy, jego syn miał przejąć jego zobowiązanie zalesieniowe, kontynuując je w kolejnych latach. Tak więc wydanie decyzji ustalającej skarżącemu wysokość nienależnie pobranych płatności zalesieniowych związane było ze stwierdzeniem nieskuteczności przejęcia zobowiązania przez następcę prawnego wnioskodawcy, a tym samym odmową przyznania jemu samemu tego rodzaju płatności. Okoliczność tego rodzaju za zagadnienie wstępne, na gruncie przedmiotowej sprawy, uznał organ odwoławczy, jak również zaakceptował to WSA w Kielcach, dokonując oceny legalności decyzji Dyrektora ŚOR ARiMR. Sąd I instancji zgodził się bowiem z organem II instancji, że zagadnienie wstępne zostało w momencie wydawania zaskarżonej decyzji zostało już rozstrzygnięte, co umożliwiało procedowanie w sprawie.

Odmowa przyznania synowi skarżącemu płatności zalesieniowych (mająca być kontynuacją zobowiązania skarżącego kasacyjnie, o którym mowa w niniejszej sprawie) była przedmiotem oceny sądowej. W momencie wydawania zaskarżonego wyroku z 29 października 2020 r., w obrocie prawnym funkcjonował wyrok tego Sądu z 18 lipca 2019 r., sygn. I SA/Ke 127/19, oddalający skargę P. S. na decyzję Dyrektora ŚOR ARiMR, w przedmiocie odmowy przyznania mu płatności na zalesienie. Wyrok ten nie był jednak wyrokiem prawomocnym, gdyż została wywiedziona od niego skarga kasacyjna. Skarga ta nie została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny do moment wydania zaskarżonego wyroku (wyrok z 29 października 2020 r.).

Mając więc na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w momencie wyrokowania przez WSA w Kielcach, tj. dnia 29 października 2020 r., decyzja odmawiająca synowi skarżącego płatności nie była prawomocna. Kwestia zagadnienia wstępnego nie była więc definitywnie przesądzona.

Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że problematyka związana z rozstrzygnięciem wniosku syna skarżącego o przyznanie mu płatności zalesieniowych (stanowiących kontynuację wniosku skarżącego) niewątpliwie stanowiła na gruncie przedmiotowej sprawy zagadnienie wstępne. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności było bowiem w głównej mierze determinowane uznaniem nieskuteczności przejęcia zobowiązania przez jego syna i odmową przyznania mu płatności z tego tytułu. Wprawdzie w sprawie uchylona została także decyzja na mocy której skarżący uzyskał płatność za 2016 r., jednakże tego rodzaju okoliczność miała w tym wypadku drugorzędne znaczenie.

W związku z powyższym WSA w Kielcach, dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji dotyczącej skarżącego, winien był na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zawiesić prowadzone w sprawie postępowanie sądowe, do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej syna skarżącego, wniesionej od wyroku WSA w Kielcach z 18 lipca 2019 r., sygn. I SA/Ke 127/19.

Tak więc za zasadny uznać należy zarzut skargi kasacyjnej, oznaczonej w jej petitum numerem 2a, w której to podniesiono uchybienie przytoczonej wyżej regulacji art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., którego niewątpliwie dopuścił się WSA w Kielcach, miało również wpływ na wynik sprawy, nie tylko potencjalny, ale również rzeczywisty, czego wyrazem jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 1906/19, uchylający wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Ke 127/19, a także obie wydane w sprawie decyzje. Na mocy tego wyroku zostały bowiem wyeliminowane z obrotu prawnego rozstrzygnięcia stanowiące główną podstawę ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych przez niego płatności na zalesienie.

Mając na względzie powyższe, tj. zasadność najdalej idącego zarzutu procesowego skargi, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, rozpoznał skargę na decyzję Dyrektora ŚOR ARiMR z 3 lutego 2020 r.

W zakresie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że odniesienie się do nich byłoby przedwczesne, gdyż wobec prawomocnego uchylenia decyzji odmawiającej synowi skarżącego kasacyjnie przyznania płatności odpadła główna podstawa uznania pobranych przez skarżącego płatności za nienależne. W tej sytuacji rozstrzygnięcie w przedmiocie zagadnienia wstępnego determinować będzie dalszy tok postępowania w sprawie. Niezbędne jest więc w związku z tym ustalenie w pierwszej kolejności czy do w ogóle doszło do nienależnego pobrania płatności.

Mając więc na uwadze powyższe, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., w zw. art. art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ja decyzję organu I instancji.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organów w pierwszej kolejności będzie odniesienie się do kwestii skuteczności przejęcia zobowiązania zalesieniowego skarżącego przez jego syna, w oparciu o rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie z jego wniosku. W tym kontekście oceni następnie zasadność ewentualnego ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie przez niego pobranych płatności na zalesienie.

W kwestii wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego kasacyjnie o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, której koszty nie zostały opłacone, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z mocy tego przepisu rozpoznawanie wniosków o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pozostaje w zakresie kompetencji tych sądów. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić przedmiotowego wniosku we własnym zakresie.