Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 764/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2357/20 w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 września 2020 r. znak DOiR-I-6270-101/2020/AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2357/20 oddalił skargę R. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 września 2020 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo przyjął, że skarżący nabył obywatelstwo polskie z dniem narodzin, tj. [...] czerwca 1937 r., jako dziecko ślubne, po ojcu, obywatelu polskim. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednak na wykluczenie ewentualności, że w następstwie utraty obywatelstwa polskiego przez swojego ojca, skarżący utracił nabyte wcześniej obywatelstwo polskie (na podstawie art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.). Do utraty obywatelstwa miałoby dojść na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy, tj. w związku z wysoce prawdopodobnym objęciem przez ojca skarżącego służby wojskowej w państwie obcym (tj. w Izraelu) bez zgody właściwego organu.

Skargę kasacyjną złożył R. H., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1. art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez ustalenie, że ojciec skarżącego M. H. spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego, wstępując do służby wojskowej w państwie obcym;

2. art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." oraz art. 7, art. 8 § 2, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 56 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez uznanie, że załączone zaświadczenie z Wojska Obrony Izraela jest niepełne i nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy ojciec skarżącego spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego z mocy art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego;

3. art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim z powodu wyciągnięcia dla strony negatywnych skutków procesowych pomimo braku obiektywnych możliwości załączenia przez skarżącego zaświadczenia z Wojsk Obrony Izraela o innej treści zgodnej z żądaniem organu naczelnego.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazano, że z treści zaświadczenia uzyskanego z Sił Obrony Izraela wynika jednoznacznie, że władze wojskowe Izraela nie dysponują dokumentacją potwierdzającą odbywanie służby wojskowej przez ojca skarżącego. Inaczej mówiąc, we wskazanym w zaświadczeniu okresie ojciec skarżącego nie odbywał służby wojskowej w żadnych formacjach wojskowych istniejących wówczas w Izraelu. Podniesiono też, że na tym zaświadczeniu brak było numeru wojskowego, co w ocenie skarżącego kasacyjnie dodatkowo potwierdza brak pełnienia służby wojskowej. Podniesiono, że skarżący nie miał wpływu na treść tego zaświadczenia, Siły Obrony Izraela wydają bowiem jeden rodzaj zaświadczenia dla wszystkich aplikujących podmiotów. Jeśli organ miał wątpliwości co do treści i kompletności zaświadczenia, powinien zwrócić się w drodze pomocy prawnej do właściwych organów izraelskich. Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie nie wykraczało poza zakres swobodnej oceny dowodów ustalenie, że ojciec skarżącego nie pełnił służby wojskowej w państwie obcym, a skarżący nabył po nim obywatelstwo polskie i nie utracił go w okresie późniejszym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 tej ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 5 zdanie pierwsze ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, obowiązującej do 19 stycznia 1951 r., przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że skarżący jest dzieckiem ślubnym, a obywatelstwo polskie nabył – na podstawie ww. przepisu – z dniem urodzenia, tj. 18 czerwca 1937 r., po ojcu, obywatelu polskim. Istotą sporu jest natomiast kwestia, czy ojciec skarżącego pozostawał obywatelem polskim w okresie późniejszym (do czasu ukończenia przez syna 18 lat, tj. do 1955 r.). Zgodnie bowiem z art. 13 ustawy nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, o ile inaczej nie zastrzeżono w akcie nadania lub w orzeczeniu o utracie obywatelstwa, rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18. Do utraty obywatelstwa przez ślubne małoletnie dziecko dochodziło zatem z chwilą utraty obywatelstwa przez jego ojca na podstawie art. 13 ustawy.

Przesłanki utraty obywatelstwa polskiego do 19 stycznia 1951 r. regulował art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Stosownie do pkt 2 tego artykułu utrata obywatelstwa polskiego następowała przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu.

Z zawartego w aktach sprawy zaświadczenia z Wojsk Obrony Izraela wynika, że zgodnie z obowiązującym stanem prawnym każdy obywatel lub osoba posiadająca prawo pobytu w Izraelu, która nie zostanie powołana do odbycia służby zasadniczej, jest zaliczana w poczet siły rezerwy. W dalszej części tego zaświadczenia podano, że nie odnaleziono dokumentów wskazujących, że w okresie od 15 maja 1948 r. do 19 stycznia 1951 r. ojciec skarżącego odbywał czynną służbę rezerwową, lub zasadniczą, lub zawodową, czy też inny z rodzajów służby w Siłach Obrony Izraela.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawione przez stronę zaświadczenie tej treści nie może być wystarczające do przyjęcia, że ojciec skarżącego pozostał obywatelem polskim i tego obywatelstwa nie utracił wskutek wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, bez zgody właściwego organu polskiego. Przepis art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym tylko do czynnej służby wojskowej. Każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj tej służby, rodziło skutek w postaci utraty z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Służba wojskowa może polegać w szczególności na formalnej rejestracji w siłach rezerwy. Taka rejestracja oznacza bowiem, że dana osoba zaczyna podlegać w pełnym zakresie obcym władzom wojskowym i ustanowionym przez nie zasadom. Służba wojskowa może również polegać na pozostawaniu w gotowości do stawienia się w razie konieczności do czynnej służby wojskowej w państwie obcym (por. np. wyrok NSA z 26 maja 2020 r. II OSK 2512/19).

Odbywanie służby wojskowej również w świetle prawa polskiego było tylko jedną z form podlegania powszechnemu obowiązkowi wojskowemu. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, obowiązek ten obejmował a) obowiązek zgłoszenia się do rejestru poborowych i obowiązek stawienia się do poboru; b) obowiązek odbycia w terminie i w sposób prawem przepisany służby wojskowej, tj. zasadniczej służby wojskowej, służby wojskowej w rezerwie, służby wojskowej w pospolitym ruszeniu, pomocniczej służby wojskowej oraz uzupełniającej służby wojskowej; c) obowiązek meldunkowy. Stosownie do art. 36 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, w wykonaniu powszechnego obowiązku wojskowego odbywało się: 1) zasadniczą służbę wojskową, 2) służbę wojskową w rezerwie. Służba wojskowa w rezerwie polegała na odbywaniu: 1) ćwiczeń wojskowych, 2) zebrań kontrolnych, 3) służby wojskowej, zarządzonej w interesie obrony Państwa w drodze uchwały Rady Ministrów, powziętej na wniosek Ministra Obrony Narodowej, 4) służby wojskowej w razie mobilizacji lub w czasie wojny (art. 51 ustawy z 1950 r.).

Nie można zatem automatycznie uznać, że osoba, która nie została powołana do odbycia czynnej służby wojskowej, nie mogła być powołana do służby w innej formie, np. formalnego zaliczenia w poczet sił rezerwy. Z treści cytowanego wyżej zaświadczenia nie wynika, że ojciec skarżącej nie był powołany do służby wojskowej w Izraelu w żadnej formie, a tylko że nie odbywał służby czynnej w Siłach Obrony Izraela. Jak podkreślono, służba wojskowa w Izraelu była obowiązkowa dla każdego obywatela oraz każdej osoby posiadającej prawo pobytu w tym państwie. Ciężar udowodnienia, że ojciec skarżącego nie podjął obowiązku wojskowego w Izraelu w żadnej formie (również formalnego zaliczenia w poczet sił rezerwy), spoczywał – na mocy art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2020 r., poz. 347) – na wnioskodawcy. Nieprzedłożenie przez zainteresowaną stronę dokumentów potwierdzających treść wniosku wywołuje negatywne konsekwencje.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy zwrócił się do strony skarżącej o złożenie nowego zaświadczenia z Sił Obrony Izraela, z którego wynikałoby, że ojciec skarżącego nie służył w wojsku izraelskim (w żadnej formacji) ani nie został zarejestrowany przez izraelską armię (jako członek sił rezerwy). Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi na to wezwanie podniósł, że przedłożone zaświadczenie (omówione powyżej) jest w jego ocenie wystarczające do zbadania przesłanki utraty obywatelstwa z uwagi na służbę w obcym wojsku. Dodał, że nie jest w stanie przedstawić innego zaświadczenia. Twierdzenia te uznać należy za gołosłowne, albowiem strona nie wykazała, że podjęła choćby próbę uzyskania nowego, bardziej precyzyjnego zaświadczenia. Po drugie, jak wskazuje organ w odpowiedzi na skargę, twierdzenia te nie są zasadne, ponieważ w innych postępowaniach przedstawiane są zaświadczenia odmiennej treści (w tym przedstawiał je pełnomocnik występujący w niniejszej sprawie). Strona nie odniosła się do tych wskazań organu w skardze kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim ani art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 8 § 2, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 56 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.