Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 163/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 306a
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 listopada 2022 r. nr SKO.411.6.2022 w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie wyrażenia zgody przez wierzyciela hipotecznego na wykreślenie hipoteki przymusowej wpisanej do księgi wieczystej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy Człuchów z dnia 26 lipca 2022 r. o odmowie wydania zaświadczenia w przedmiocie wyrażenia przez wierzyciela hipotecznego zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej wpisanej do księgi wieczystej nr [...].

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Pismem z dnia 8 października 2020 r. p. T. W., działająca jako kurator dla nieobecnego K. W., wniosła do Wójta Gminy Człuchów, w oparciu o art. 306a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.:Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.), dalej jako "O.p." oraz art. 100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2202 ze zm.), dalej jako "u.k.w.h.", o wydanie zaświadczenia w przedmiocie wyrażenia zgody przez wierzyciela - Wójta Gminy Człuchów, na wykreślenie hipoteki przymusowej wpisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Człuchowie.

Postanowieniem z dnia 30 marca 2022 r. (nr FE.3161.79.4/21/2022) Wójt Gminy Człuchów odmówił wydania zaświadczenia w przedmiocie wyrażenia zgody przez wierzyciela hipotecznego na wykreślenie hipoteki. W uzasadnieniu wskazano, że zaległe zobowiązania zostały zabezpieczone zgodnie z art. 70 § 8 O.p. W ocenie organu nie było podstaw prawnych do wydania zaświadczenia pozwalającego wykreślić hipotekę, gdyż zobowiązania nie wygasły, nie zostały spłacone, nie uległy przedawnieniu, ani nie zostały umorzone.

W wyniku złożonego przez stronę zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku postanowieniem z dnia 5 maja 2022 r. (nr SKO.411.3.2022) orzekło o uchyleniu postanowienia Wójta Gminy Człuchów z dnia 30 marca 2022 r. (nr FE 3161.79.4/21/2022) i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie istniały podstawy do wydania odmowy, należało jednak uwzględnić, że wydając lub odmawiając wydania zaświadczenia o żądanej treści, organ podatkowy bada wyłącznie to, czy wpis istnieje w księdze wieczystej, czy też nie. Treść zaświadczenie nie może natomiast tworzyć nowej sytuacji prawnej i czegokolwiek rozstrzygać. Skoro z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu organu wynikało, że wpis hipoteki w księdze wieczystej istnieje, organ nie mógł wydać żądanego zaświadczenia.

Wójt Gminy Człuchów, ponownie orzekając w sprawie, postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r. (nr FE 3161.79.5/21/2022) odmówił wydania zaświadczenia w przedmiocie wyrażenia przez wierzyciela hipotecznego zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej wpisanej do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Człuchowie.

Powołując się na treść art. 306a § 2 O.p. organ I instancji, stwierdził, że jak wynika z posiadanej przez niego dokumentacji, na dzień złożenia wniosku i wydania postanowienia istniał wpis hipoteki przymusowej w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej, a na K. W. ciąży zaległość zabezpieczona tym wpisem. Wobec powyższego organ wskazał, że nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści, to jest o wygaśnięciu hipoteki przymusowej na skutek przedawniania zobowiązania.

T. W., działając jako kurator K. W., wniosła zażalenie na opisane postanowienie, podnosząc zarzut naruszenia art. 306a O.p. w zw. z art. 100 u.k.w.h. W ocenie strony, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i stanu faktycznego wynika bowiem jednoznacznie, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Strona wskazała ponadto na naruszenie art. 70 § 8 w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 60 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w brzmieniu obowiązującym w 2014 r. poprzez jego nieprawidłową interpretację i nieprawidłowe zastosowanie.

W zażaleniu wyrażono stanowisko, że nałożoną na K. W. karę pieniężną należy uznać za niepodatkowe należności budżetowe jednostki samorządu terytorialnego, wobec czego Wójt Gminy Człuchów, w ocenie strony, bezzasadnie przyjął jakoby przedmiotowa kara nie podlegała przedawnieniu. Do wskazanej kary zastosowanie powinny mieć bowiem ogólne przepisy o przedawnieniu. Strona podkreśliła, że powoływany przez organ art. 70 § 8 O.p. jest niekonstytucyjny, to jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12. W ocenie strony, w tym zakresie należy wziąć pod uwagę ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką przedawniają się na zasadach ogólnych. Tak też, zdaniem strony, z dniem 31 grudnia 2019 r. przedawniła się nałożona na K. W. kara pieniężna, a zatem istniały postawy do wykreślenia hipoteki. W sprawie nie doszło też ani do zawieszenia, ani do przerwania biegu przedawnienia.

Strona wskazała na sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wadliwe w jej ocenie ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że na dzień złożenia wniosku i wydania postanowienia istniał wpis hipoteki przymusowej, na skutek czego organ nie mógł wydać zaświadczenia. W ocenie strony organ bezpodstawnie utrzymuje bowiem, że roszczenie się nie przedawniło.

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r. (nr SKO.411.6.2022) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, działając w trybie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy Człuchów z dnia 26 lipca 2022 r. o odmowie wydania zaświadczenia, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów strony.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 306a § 1 O.p. organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Na podstawie zaś art. 306 §2 pkt 2 O.p. zaświadczenie wydaje się, jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Jak zaś wynika z wniosku strony, podstawę wniosku stanowi wydanie przez organ zaświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej, przy powołaniu się na art. 100 u.k.w.h zgodnie z którym, w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji zasadnie odmówił wydania zaświadczenia w sprawie, choć z powodów innych niż wskazane w treści uzasadnienia.

Podkreślono, że zaświadczenie stanowi jedynie przejaw wiedzy organu podatkowego, co do określonych okoliczności faktycznych lub prawnych i to takich okoliczności, o których informacje znajdują się w dyspozycji organu podatkowego. Treść zaświadczenia nie może w konsekwencji tworzyć nowej sytuacji prawnej, czegokolwiek rozstrzygać, czy wychodzić poza zakres żądania. Warunkiem wydania zaświadczenia jest posiadanie przez organ w swoich zasobach informacji o faktach lub stanie prawnym, które mają być potwierdzone w wydanym zaświadczeniu. W tym celu organ bierze pod uwagę okoliczności wynikające z rejestrów, ewidencji i innych dostępnych mu danych. Podstawą do wydania zaświadczenia przez dany organ są zatem wyłącznie prowadzone przez ten organ "ewidencje, rejestry lub inne dane znajdujące się w jego posiadaniu". Oznacza to, że możliwość wydania zaświadczenia o określonej treści potwierdzającej fakty albo stan prawny, w tym o wygaśnięciu hipotek przymusowych uwarunkowane jest tym, co wynika z dokumentacji (ewidencji, rejestrów) i innych danych, które są w dyspozycji organu mającego wydać zaświadczenie.

W takim stanie rzeczy obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o wydanie zaświadczenia jest sprawdzenie tego, co wynika z będących w jego dyspozycji materiałów w odniesieniu do przedmiotu objętego wnioskiem. W sytuacji, gdy żądanie zawarte we wniosku o wydanie zaświadczenia znajduje potwierdzenie we wskazanych źródłach (dokumentach, danych lub informacjach), wówczas wydawane jest zaświadczenie o żądanej treści. W przeciwnym razie, organ ma obowiązek wydać postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia.

Kolegium podkreśliło, że wydanie zaświadczenia jest czynnością o charakterze materialno-technicznym i jednocześnie urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Jego istota sprowadza się do tego, że nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Zaświadczenie nie może stanowić rozstrzygnięcia, zwłaszcza o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku. Jest ono wyłącznie przejawem tego, co zawarte jest w źródłach, na których bazuje organ wydający zaświadczenie, efektem dokonanej analizy tych źródeł. W postępowaniu w przedmiocie wydania zaświadczenia organ nie jest uprawniony do ingerowania w ocenę prawną w zakresie zgodności z przepisami prawa, co do przedmiotu objętego żądaniem, wynikającego z materiałów, na których opiera się organ lecz ma obowiązek w oparciu o ten materiał ustalić, jak przedmiot, którego wniosek o wydanie zaświadczenia dotyczy, przejawia się w tym materiale. Natomiast możliwość prowadzenia przez organ podatkowy przed wydaniem zaświadczenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie sprowadza się wyłącznie do takich działań, które pozwolą na urzędowe stwierdzenie znanych faktów lub stanu prawnego. Przedmiotem tego postępowania nie może więc być m.in. analizowanie zmian w stanie prawnym i wyprowadzanie z tego odpowiednich wniosków, ani też dokonywanie ocen prawnych. Na postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zaświadczenia lub odmowę jego wydania składają się czynności materialno- techniczne. W ramach takiego postępowania organ bada jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego bądź stanu prawnego, którego poświadczenia żąda wnioskodawca.

Reasumując wskazano, że zaświadczenie stanowi urzędowe potwierdzenie pewnego stanu rzeczy i musi opierać się na danych, jakie wynikają z dokumentacji będącej w posiadaniu organu. Istota postępowania o wydanie zaświadczenia sprowadza się zaś do tego, że nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej.

Uwzględniając powyższe Kolegium zaznaczyło, że strona zwróciła się do organu I instancji o wydanie zaświadczenia potwierdzającego wygaśnięcie hipoteki przymusowej z uwagi na przedawnienie zobowiązania, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. SK 40/12. Tymczasem z rejestrów prowadzonych przez ten organ wynika, że na dzień wydania postanowienia, wierzytelności nadal zabezpieczone są hipoteką przymusową ujawnioną w księdze wieczystej. W tej sytuacji, w świetle art. 306a § 2 pkt 2, art. 306b § 1 i art. 306c O.p. Kolegium stanęło na stanowisku, że istniały podstawy do odmowy wydania zaświadczenia o żądanej przez stronę treści. Nie jest bowiem rolą organu w toku postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wydania zaświadczenia, formułowanie ocen prawnych, co do wygaśnięcia hipoteki przymusowej na skutek przedawnienia zobowiązania, w sytuacji gdy ma on jedynie zaświadczyć, jakie informacje wynikają z posiadanej przez niego dokumentacji. Nie można żądać stwierdzenia przedawnienia zaległości podatkowej, nie jest to bowiem przedmiot tego postępowania. W związku z powyższym, wbrew twierdzeniom strony, w ramach tego postępowania wyjaśniającego nie jest dopuszczalne badanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 40/12 dla przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką przymusową w ramach czynności zmierzających do wydania (bądź odmowy wydania) zaświadczenia. Skoro w niniejszej sprawie z dokumentacji będącej w posiadaniu organu wynikało, że na dzień złożenia wniosku i wydania zaświadczenia, dokonany w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej wpis hipoteki przymusowej istniał, a na K. W. ciąży zaległość zabezpieczona tym wpisem, to organ nie mógł wydać zaświadczenia o żądanej treści, tj. o wygaśnięciu hipoteki przymusowej na skutek przedawnienia zobowiązania. W konsekwencji, zaświadczenie stwierdzałoby brak takiej zaległości z uwagi na przedawnienie zobowiązania. Zaświadczenia takiego organ nie mógł wydać, bowiem brak do tego podstawy prawnej. Podkreślano, że w ramach instytucji objętej art.306a O.p. nie jest możliwe badanie zasadności wpisu hipoteki przymusowej lub jej wygaśnięcia. Tego rodzaju kwestie nie podlegają bowiem ocenie, czy weryfikacji w ramach prowadzonego w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 306b § 2 O.p. Zatem wydając lub odmawiając wydania zaświadczenia o żądanej treści organ podatkowy bada wyłącznie to, czy wpis istnieje, czy też nie.

Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 listopada 2022 r. (nr SKO.411. 6. 2022) zostało zaskarżone w imieniu K. W. w drodze skargi wniesionej do W. Sądu Administracyjnego w Gdańsku przez T. W., działającą jako kurator skarżącego.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia podnosząc zarzuty naruszenia prawa obejmujące:

1/ zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art 144 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w sprawie istniały przesłanki uzasadniające utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia;

2/ zarzut naruszenia art. 8 k,p.a, poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów administracji publicznej;

3/ zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., poprzez nie przeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, a tym samym do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, poprzez uznanie zasadności odmowy wydania zaświadczenia, ale z innych przyczyn niż wskazane przez organ - zatem skoro SKO uznało za zasadne inne okoliczności odmowy wydania, to wątpliwym jest w ocenie strony skarżącej, czy powody, dla których organ odmówił wydania zaświadczenia, które stało się przedmiotem zaskarżenia było właściwe i poprawne, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło tego w sposób dostateczny;

4/ zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art 61a § 1 i art. 28 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i nierozstrzygnięcie o istocie sprawy, to jest w przedmiocie ustalenia, czy powody, dla których organ odmówił wydania zaświadczenia, które stało się przedmiotem zaskarżenia było właściwe i poprawne, skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło tego w sposób dostateczny w zaskarżonym postanowieniu;

5/ zarzut naruszenia art 86 k.p.a. poprzez zaniechanie przesłuchania w charakterze strony T. W. - jako kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu - podczas gdy wskazywany przepis wprost wskazuje, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a niewątpliwie okoliczności przywołane przez stronę na podstawie art. 100 u.k.w.h. należało wyjaśnić, zwłaszcza, że równolegle prowadzone było postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 974/22, który uchylił zaskarżone postanowienia Wójta Gminy Człuchów z dnia 4 października 2021 r. nr FE.3161.61.10.2021 oraz wszystkie poprzedzające; T. W. wskazała, że ustanowienie hipoteki na nieruchomości nie wyklucza przedawniania zobowiązaniu zabezpieczonego hipoteką, z czym w ocenie strony mamy do czynienia w niniejszej sprawie - zatem organ administracji publicznej winien był dla wyjaśnienia tych okoliczności przesłuchać stronę;

6/ zarzut naruszenia art. 100 u.k.w.h. poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie i nie uznanie zgodnie z wnioskiem strony, że Wójt jako wierzyciel obowiązany był dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej z uwagi na fakt wygaśnięcia hipoteki;

7/ sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a co się z tym wiąże wadliwe ustalenie stanu fatycznego poprzez przyjęcie, że:

a/ organ ma obowiązek wydać postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści, jeśli żądanie zawarte we wniosku nie znajduje potwierdzenia we wskazanych źródłach tj. dokumentach, danych lub informacji, podczas gdy wierzyciel hipoteczny oraz SKO nie poczynili absolutnie żadnych ustaleń w przedmiocie twierdzeń i zarzutów T. W., co do zasadności ustanowienia hipoteki przy założeniu przedawnienia przedmiotowego roszczenia;

b/ zaświadczenie nie może stanowić rozstrzygnięcia, zwłaszcza o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku, jak również nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach, jednakże organ nie może w sposób całkowicie dowolny i niczym nieograniczonym powoływać się na nieistnienie żądanych informacji w źródłach i dokumentach, skoro wierzyciel nie chce w żaden sposób uwzględnić stanowiska dłużnika, który od samego początku prowadzonych postępowań powołuje się na przedawnienie roszczenia, a tym samym brak zasadności ustanowioną hipoteki przymusowej;

c/ przedmiotem tego postępowania nie może być przykładowo analizowanie zmian w stanie prawnym, czy wyprowadzanie z tego odpowiednich wniosków, ani też dokonywanie ocen prawnych, podczas gdy analizowanie zmian w stanie prawnym i stosowanie tychże zmian winno być obowiązkiem organów administracji publicznej, w tym również obowiązkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którzy swoje decyzje winni wydawać w oparciu o aktualny stan prawa - niewątpliwie przyzwolenie na brak obowiązku analizowania stanu prawnego świadczy o działaniu organu niezgodnie z przepisami prawa oraz z naruszeniem aktualnego porządku prawnego;

d/ zaświadczenie stanowi urzędowe potwierdzenie stanu rzeczy, które musi opierać się na danych jakie wynikają z dokumentacji będącej w posiadaniu organu, jednakże w ocenie strony skarżącej SKO zapomina, że nie wszystkie dane wynikają z dokumentów jak w niniejszym przypadku, dane te wynikają z prawidłowo poczynionej analizy aktualnego stanu prawnego, które również organ winien był brać pod uwagę, skoro istotne dane w tym przypadku nie miały jak wynikać z dokumentów i danych będących w posiadaniu organu, a wynikają z uchylenia przepisów czyli aktualnego i obowiązującego stanu prawnego, który został całkowicie pominięty przez wierzyciela hipotecznego jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem analizy Sądu w tej sprawie jest postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej. W ocenie Sądu, postanowienie to nie narusza przepisów prawa procesowego ani materialnego.

Skarżąca wniosła o wydanie zaświadczenia powołując się na normę art. 306a § 3 O.p. oraz art. 100 u.k.w.h.

Zgodnie z art. 306a o.p.

§ 1. Organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie.

§ 2. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli:

1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;

2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

§ 3. Zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania.

§ 4. Zaświadczenie wydaje się w granicach żądania wnioskodawcy.

§ 5. Zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia.

Jak stanowi art. 306b O.p.:

§ 1. W przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

§ 2. Organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające.

Zgodnie z ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych z przepisów wspomnianego Działu VIIIa Ordynacji podatkowej normujących instytucję zaświadczenia wynika, iż jest to czynność materialno-techniczna, co do zasady odtwórcza, która ze swej istoty stanowić ma jedynie odzwierciedlenie danych będących w dyspozycji organów, tj. informacji wynikających z prowadzonych przez nie ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w posiadaniu organu (art. 306b § 1 o.p.). Zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania. Zaświadczenie to jest aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym, stanowi urzędowe poświadczenie tego, co jest organowi wiadome i sprowadza się do opisu sytuacji (faktycznej lub prawnej) wynikającej z posiadanych przez organ rejestrów (por. wyroki NSA: z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 760/14; z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt II FSK 2891/13, z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I FSK 2276/18, z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I FSK 2276/18). W orzecznictwie wskazano, że nie może ono wobec tego kształtować, czy determinować istnienia bądź zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie ani rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych.

W orzecznictwie wskazano także, że wprawdzie ustawodawca w ramach sprawy o wydanie zaświadczenia dopuszcza możliwość prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w "niezbędnym zakresie" (art. 306b § 2 o.p.), jednakże nie powinno to wpłynąć na ocenę charakteru omawianej instytucji. "Niezbędne" postępowanie wyjaśniające odnosić się może do zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienia, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja i rejestry mogą zawierać żądane dane i ewentualnych dysponentów tych danych. Przedmiotowe postępowanie wyjaśniające nie może natomiast być substytutem danych wynikających z prowadzonych przez właściwy organ ewidencji rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 października 2000 r., sygn. akt V SA 760/00).

Kwestie związane z ustanowieniem lub wykreśleniem hipoteki uregulowane zostały w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r. poz. 146). Powoływany przez skarżącą przepis art. 100 u.k.w.h. stanowi, że w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Wskazany przepis nie nakłada na organ, który jest wierzycielem hipotecznym obowiązku wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki w formie zaświadczenia w związku z przedawnieniem zobowiązania podatkowego.

Wskutek wygaśnięcia (w tym wygaśnięcia na skutek przedawnienia) hipoteki wpisanej do księgi wieczystej powstaje stan niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 listopada 1998 r. sygn. akt I CKN 885/97, po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności wygasa hipoteka, jak stanowi art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest - od chwili wygaśnięcia wierzytelności - niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym. W tej sytuacji właściciel nieruchomości może żądać od wierzyciela usunięcia tej niezgodności (art. 100 i 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Jedyną drogą do usunięcia niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest zatem powództwo na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

Stosownie do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805) sprawy z zakresu hipoteki i ksiąg wieczystych zastrzeżone są dla sądów powszechnych - sądów rejonowych. Zatem ocena skutków czynności i zdarzeń prawnych dla bytu prawnego ustanowionych na nieruchomościach hipotek, w tym hipotek przymusowych zabezpieczających zobowiązania lub zaległości podatkowe, należy do sądów powszechnych.

Wyrażenie przez wierzyciela zgody na wykreślenie hipoteki jest czynnością cywilnoprawną, a nie działaniem z zakresu administracji publicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej następuje w trybie cywilnoprawnym. Cywilnoprawny tryb wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza przyjęcie, że złożenie lub odmowa złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki przez organ podatkowy wymaga od tego organu podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej czy też wydania innego aktu administracyjnego. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 650/22). Sprawa obejmująca żądanie wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki należy do spraw cywilnych i w związku z tym nie może być rozpatrzona przez organ administracji na podstawie przepisów o charakterze administracyjnym (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 774/20).

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organy prawidłowo odmówiły skarżącej wydania zaświadczenia. Organ działając w trybie zaświadczeniowym nie był upoważniony do oceny stanu przedawnienia zobowiązania. Także przyjęta przez ustawodawcę forma zaświadczenia, będącego potwierdzeniem faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, wyklucza możliwość nadania zaświadczeniu formy oświadczenia woli w postaci "wyrażenia zgody" na wykreślenie hipoteki.

Organ nie mógł wydać żądanego zaświadczenia z przyczyn formalnych, w postępowaniu tym nie mogła zatem zostać przez organ zbadana kwestia materialna, jaką jest okoliczność ewentualnego przedawnienia zobowiązania podatkowego.

W tej sytuacji, wszystkie podniesione w skardze zarzuty należało uznać za bezzasadne. W szczególności wskazać należy, że organ nie był zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia, czy zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką uległo przedawnieniu. Stwierdzenie tego faktu nie mogło bowiem doprowadzić do wydania zaświadczenia o żądanej we wniosku treści.

Biorąc pod uwagę powyższe i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym

w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).