Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 152/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżącego J. R. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 października 2023 r. p.o. Dyrektora Centrum Usług Społecznych [...] (dalej jako: "organ I instancji"), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3 i art. 24 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."), odmówił przyznania J.R. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego na J.R., z powodu niespełnienia warunków przyznania.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W odniesieniu do J.R. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z 16 marca 2011 r. zaliczył ją do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym bezterminowo, przy czym niepełnosprawność powstała 21 października 2005 r., tj. od 43 roku życia. Kolejną negatywną przesłanką odmowy uwzględnienia wniosku było literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący takiego orzeczenia nie posiada. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad żoną nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Skarżący większość czasu w ciągu doby poświęca na przygotowywanie posiłków (około 9,5 godziny dziennie), czynności typowo opiekuńcze pochłaniają około 1 godziny dziennie, a dwa razy w tygodniu około 2 godzin, podanie lekarstw 2,5 godziny, ubieranie 2 godziny. Nie wszystkie czynności wykonywane są codziennie. Pozostałe czynności (pranie, regulowanie opłat, sprzątanie, gotowanie) są podstawowymi czynnościami wykonywanymi przez większość osób prowadzących gospodarstwo domowe, także stale pracujące.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 18 grudnia 2023 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazało, że przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparta na przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie jest zasadna. Organ podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (wykształcone wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności), zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący jako współmałżonek osoby niepełnosprawnej należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, zatem niewątpliwie jest osobą podmiotowo uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe. Kolegium uznało ponadto, że nie stanowi przeszkody w ubieganiu się o wnioskowane świadczenie przywołana przez organ I instancji okoliczność posiadania przez skarżącego w okresie od 26 sierpnia 2022 r. do 26 sierpnia 2023 r. statusu osoby bezrobotnej wraz z prawem do zasiłku, gdyż posiadanie takiego statusu nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że organ I instancji nie wziął pod uwagę w tym aspekcie sprawy, że skarżący pierwszy wniosek o świadczenie złożył już w czerwcu 2022 r. Kolegium wskazało jednak, że w jego ocenie, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego charakter i zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną nie uzasadniają przyznania wnioskowanego świadczenia. Świadczenie to bowiem kierowane jest do tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy sprawując opiekę czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie pracy. Opieka ta musi mieć charakter stały i długotrwały, i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Organ odwoławczy przytoczył schorzenia, na które cierpi żona skarżącego oraz czynności związane z opieką, które wykonuje skarżący i uznał, że większość czasu skarżący poświęca na przygotowywanie posiłków, a czynności typowo opiekuńcze zajmują około 1 godziny dziennie, a dwa razy w tygodniu około 2 godzin, podanie lekarstw – 2, 5 godziny i ubieranie 2 godziny. Pozostałe czynności ( pranie, regulowanie opłat, sprzątanie, palenie w piecu) są podstawowymi czynnościami wykonywanymi przez większość osób prowadzących gospodarstwo domowe ( także pracujących).Czynności te nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia, przy odpowiedniej organizacji czasu można je wykonywać po pracy. Zatem zakres i wymiar opieki nie wykluczają podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Kolegium wskazało także na wyrok WSA w Olsztynie z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 900/22, którym oddalono skargę skarżącego na decyzje Kolegium utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa

w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podnieść należy, że wskazana przez organ I instancji przyczyna odmowy przyznania świadczenia w postaci daty powstania niepełnosprawności nie jest prawidłowa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, stwierdził bowiem, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium prawidłowo oceniło powyższą przesłankę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że pogląd organu I instancji był w tym zakresie wadliwy.

Słusznie także o organ odwoławczy wskazał, że posiadanie statusu osoby bezrobotnej nie uniemożliwia wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne. Sąd w całości podziela pogląd Kolegium w tej materii. Zasadnie również Kolegium uzasadniło możliwość ubiegania się o to świadczenie przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że w judykaturze prezentowane jest jednolite stanowisko, zgodnie z którym przywołany przepis nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawcą jest współmałżonek osoby niepełnosprawnej. Odmienna wykładnia tego przepisu stoi w sprzeczności z założeniami dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami wynikającymi z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W związku z powyższym należało uznać, że fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy wniosek o przyznanie świadczenia złożył małżonek (por. wyrok WSA w Gliwicach z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1549/23, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").

Odnosząc się natomiast do pozostałej argumentacji organów orzekających w sprawie, to wskazać należy, że podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez nie przyjętą stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu z dnia wydania decyzji), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...). Organy obu instancji uznały, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia.

Ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie wynika, że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 5 grudnia 2005 r. i wymaga stałej opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślić należy, że nie leży w kompetencji organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego ocena stopnia samodzielności i stanu zdrowia osoby wymagającej opieki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, (CBOSA), "Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. (...) niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy." Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej opieki przesądza więc o tym, że osobie niepełnosprawnej taka opieka jest niezbędna.

Wskazać należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo – skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy jako podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał brak związku między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną opieką, uznając, że czynności wykonywane przez niego w stosunku do żony to w większości czynności, które powszechnie wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, również przez osoby pracujące. Konsekwencją tego stanowiska było uznanie, że w przypadku skarżącego istnieje realna możliwość połączenia pracy zawodowej z opieką nad niepełnosprawną żoną. W świetle zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego taką ocenę stanu faktycznego należy uznać za nieuprawnioną.

Z akt sprawy, zwłaszcza z dwóch wywiadów środowiskowych i dokumentacji medycznej dołączonej do wniosku, wynika, że żona skarżącego jest osobą całkowicie niesamodzielną, wymagającą pomocy przy niemal wszystkich codziennych czynnościach, poza samodzielnym spożywaniem wcześniej przygotowanych posiłków. Choruje na [...], porusza się z trudnością przy pomocy kul łokciowych, cierpi na [...]. Pozostaje pod stałą opieka lekarza rodzinnego. Z wywiadów wynika, że wszystkie czynności wobec żony wykonuje skarżący, zapewniając jej pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Pomoc ta świadczona jest każdego dnia w czasie całej doby, według zgłaszanych na bieżąco potrzeb. Skarżący wspiera żonę we wszystkich czynnościach życia codziennego: pomaga w ubieraniu, w czynnościach higienicznych, w tym zaprowadza żonę do toalety, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa w tym insulinę w zastrzykach, stosuje przepisane maści i masaże, a dodatkowo zajmuje się domem: sprząta, pierze, pali w piecu, robi zakupy, reguluje rachunki i realizuje recepty. O ile tę ostatnią grupę działań można uznać za działania podejmowane w każdym gospodarstwie domowym, także takim, którego członkowie pracują, o tyle pierwsza grupa czynności to z pewnością czynności opiekuńcze, umożliwiające niepełnosprawnej funkcjonowanie. Opiekę tę zapewnia żonie wyłącznie skarżący.

Przede wszystkim, co podniesiono już wyżej, nie leży w gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika on jednoznacznie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny zakres sprawowanej opieki. W tym kontekście należy podkreślić, że przepisy procedury administracyjnej nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania oceny tego materiału (art.80 k.p.a.). Materiał dowodowy w rozpoznawanej sprawie został zgromadzony w sposób umożliwiający wydanie rozstrzygnięcia. Jeżeli jednak organy uznały, że twierdzenia skarżącego o pogorszeniu się stanu zdrowia niepełnosprawnej żony od listopada 2022 r. nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji medycznej, to mogły zobowiązać skarżącego do przedłożenia aktualnego zaświadczenia w tym przedmiocie. Zwłaszcza, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Uszło także uwadze organów obu instancji, że od listopada 2022 r. żona skarżącego nie uczestniczy już w zajęciach środowiskowego domu samopomocy, w którym wcześniej przebywała po 6 godzin dziennie, co z kolei stanowiło główną przesłankę uznania przez tutejszy Sąd w wyroku z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 900/22, że skarżący może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym zakresie, gdyż zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia mu podjęcia takiego zatrudnienia. Bez znaczenia przy tym pozostaje powód, dla którego osoba niepełnosprawna nie uczestniczy już w tych zajęciach (skarżący wskazuje, że z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia). Istotne w sprawie jest to, że obecnie przez całą dobę pozostaje w domu i wymaga stałej opieki i pomocy. Ponieważ skarżący pomaga jej w nawet najbardziej podstawowych czynnościach (choćby wyjście do toalety), uznać należy, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia właśnie z uwagi na tę opiekę. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący opiekuje się żoną codziennie i w ocenie pracownika socjalnego opieka ta jest niezbędna, ponieważ żona skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Nie można bowiem pomijać, że w przypadku osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości. W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdrowej i porównywać zakresu obowiązków skarżącego z obowiązkami domowymi, wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym. Należy także uwzględnić, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącego mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić jego dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia niepełnosprawnej żony mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej taką opieką, jakiej wymaga. Dodatkowo należy przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowany w przywołanym wcześniej wyroku z 29 maja 2020 r., który to pogląd Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela, zgodnie z którym regulacja zawarta w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie oznacza sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Należy przez to rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, opiekun ten wykazuje realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Taka gotowość z całą pewnością jest wymagana przy sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną żoną skarżącego, z uwagi na charakter jej schorzeń i zakres niezbędnej pomocy, której trzeba jej udzielać.

W wyroku z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 394/23 (CBOSA) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił w kontekście problematyki związku przyczynowego, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia, skarżący spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W świetle tej przesłanki istotne znaczenie w sprawie ma to, czy aktualnie - tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, a najpóźniej na dzień wydania decyzji, skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia i jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Organ jest zatem zobowiązany do ustalenia, czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższy pogląd podziela. Taka sytuacja, w ocenie Sądu zachodzi w rozpoznawanej sprawie., tj. zakres pomocy jakiej wymaga żona skarżącego i zakres sprawowanej przez skarżącego opieki uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy dokonają oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, a w razie ewentualnych wątpliwości, uzupełnią postępowanie dowodowe poprzez zobowiązanie skarżącego do przedłożenia zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia jego niepełnosprawnej żony.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na zgodny wniosek skarżącego i organu odwoławczego.