Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1045/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 października 2022 r. nr SKO Gd/2036/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz J. Ś. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga J. Ś. (dalej: strona, skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 października 2022 r., nr SKO Gd/2036/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem złożonym w dniu 3 stycznia 2022 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem P. Ś. (ur. 31.03.1978r.). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie właściwego organu z dnia 29 września 2014 r. zaliczające P. Ś. do znacznego stopnia niepełnosprawności (stopień ten istnieje od 26 listopada 2002 r., zaś niepełnosprawność datuje się od 24 roku życia. Orzeczenie zostało wydane na stałe.

Burmistrz Kartuz decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad mężem P. Ś. wskazując, że jego niepełnosprawność powstała w okresie późniejszym niż określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, tj. później niż wskazane w tym przepisie "do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 4października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie miał podstaw do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, co wynika ze stanowiska sądów administracyjnych co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przepis ten przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia strony zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też nie podejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest w kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im, czy to na rezygnację z zatrudnienia, czy też na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie dokonał w zaskarżonej decyzji oceny całego materiału dowodowego w zakresie odnoszącym się do ustalenia czy występuje w sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez stronę zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto organ tylko jednym zdaniem w uzasadnieniu decyzji uznał, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, wyłącznie w oparciu o treść sporządzonego wywiadu środowiskowego, bez dokonania w tym zakresie oceny pozostałego materiału dowodowego znajdującego się w aktach postępowania, w tym oświadczeń złożonych przez stronę wnioskującą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, rozpatrując odwołanie strony uznało, że zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy pozwala na dokonanie ustalenia, czy zachodzi w niniejszej sprawie wskazany wyżej związek przyczynowo-skutkowy mając na uwadze zakres opieki sprawowanej przez stronę.

Zdaniem Kolegium w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w dniu 30 września 2020 r., a związek małżeński z P. Ś. skarżąca zawarła w dniu 13 sierpnia 2021 r. tj. po upływie około roku od rozwiązania umowy o pracę przez stronę.

Niezależnie od powyższego Kolegium dokonało oceny czy stan zdrowia męża skarżącej i związany z tym zakres sprawowanej przez stronę opieki uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń strony nie wynika, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na stronie niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. P. Ś. nie jest osobą leżącą. Po przebytym urazie kręgosłupa występuje całkowity niedowład kończyn dolnych. Ponadto jest po amputacji lewej nogi - powikłania po cukrzycy typu I. Zgodnie z treścią wywiadu środowiskowego strona sprawuje stała opiekę nad mężem, wykonuje wszystkie czynności sprawiające mężowi trudność, tj. pomaga przy myciu, przy korzystaniu z toalety, przy ubieraniu się, przygotowuje posiłki, leki. U męża nastąpiło znaczne pogorszenie widzenia - w związku z tym planowany jest zabieg. Strona stara się nie zostawiać męża samego z uwagi na sytuacje z przeszłości gwałtownych spadków cukru - śpiączka z niedotlenienia. Mąż strony porusza się na wózku inwalidzkim ręcznym, korzysta z cewnika. Zgodnie z oświadczeniem strony nie może ona podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowaną stałą opiekę nad niepełnosprawnym mężem.

W toku postępowania strona przedłożyła spis wykonywanych przez nią czynności dotyczących opieki nad niepełnosprawnym mężem. Są to: toaleta, kilka razy w ciągu dnia wymiana pampersa i zaprowadzanie do toalety. Poranna pomoc w ubieraniu się oraz wieczorna przy rozbieraniu się. Przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków, mierzenie poziomu cukru i podawanie insuliny oraz zmiany opatrunku. W ciągu dnia mąż strony odpoczywa przed telewizorem lub słucha radia, a strona sprząta mieszkanie, udaje się na szybkie zakupy, pierze, prasuje, rozmawia z mężem dotrzymując mu towarzystwa. Ponadto strona wykonuje inne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: opłacanie rachunków odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, załatwianie spraw urzędowych.

Kolegium wskazało na rozbieżność pomiędzy zawartym w wywiadzie środowiskowym stwierdzeniem, że mąż strony korzysta z cewnika, a oświadczeniem strony o wymianie pampersów w ciągu dnia. Fakt korzystania z cewnika przez P. Ś. powoduje, iż nie jest zasadne korzystanie z pampersów. Czynności wykonywane przez stronę w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego wskazane wyżej nie sposób uznać za czynności związane ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, także gdy w takiej rodzinie nie ma osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. Z kolei czynności związane ze sprawowaniem opieki takie jak poranna i wieczorna toaleta, pomoc w ubieraniu i rozbieraniu męża, podawanie posiłków i leków oraz insuliny, smarowanie maściami nie są wykonywane przez stronę przez cały dzień tylko w porach posiłków. Tym samym nie sposób uznać za zajmujące stronie cały dzień, przez co nie pozwala to - zdaniem Kolegium - stronie na podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, także w zawodzie kosmetyczki wykonywanym wcześniej przez stronę. Z doświadczenia życiowego wynika, iż we wszystkich gospodarstwach domowych zakupy oraz przygotowywanie posiłków, pranie sprzątanie, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, załatwianie spraw urzędowych, spacery, nie uniemożliwiają członkom tych gospodarstwa świadczenia przez nich pracy. Wykonywane są one po godzinach pracy.

Kolegium stwierdziło, że czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką strony nad niepełnosprawnym mężem są realizowane w pewnych odstępach czasowych: rano, w porze obiadowej i wieczorem i nie świadczą o stałym oraz tak dużym zaangażowaniu strony sprawującej opiekę, by nie możliwe było podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium strona, sprawując opiekę nad niepełnosprawnym mężem w opisanym wyżej zakresie, obiektywnie mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że "niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej powyższe kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).

Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Pogląd ten jest prezentowany w orzecznictwie. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium dotycząca braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi, jest nieprawidłowa.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że P. Ś. cierpi na całkowity niedowład kończyn dolnych, ponadto na skutek powikłań po cukrzycy typu I, doszło do amputacji lewej nogi jak również problemów ze wzrokiem. W ramach sprawowanej opieki skarżąca wykonuje wszystkie czynności sprawiające mężowi trudność: pomaga przy myciu, przy korzystaniu z toalety, przy ubieraniu się, przygotowuje posiłki, leki. Stara się nie zostawiać męża samego z uwagi na "sytuacje z przeszłości gwałtownych spadków cukru - śpiączka z niedotlenienia". Mąż skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim ręcznym, korzysta z cewnika. Zgodnie z oceną pracownika socjalnego, w chwili obecnej skarżąca znaczną część dnia musi poświęcić na opiekę, pielęgnację i pomoc mężowi, a sprawowana przez nią opieka jest stała i osobista.

W toku postępowania skarżąca przedłożyła spis wykonywanych przez nią czynności. Są to: toaleta, kilka razy w ciągu dnia wymiana pampersa i zaprowadzanie do toalety. Poranna pomoc w ubieraniu się oraz wieczorna przy rozbieraniu się. Przygotowywanie i podawanie posiłków (kilka razy dziennie), podawanie leków i zakrapianie oczu (2 razy dziennie), mierzenie poziomu cukru (6 razy dziennie) podawanie insuliny (4 razy dziennie) oraz zmiany opatrunku. W ciągu dnia mąż skarżącej odpoczywa przed telewizorem lub słucha radia, a skarżąca sprząta mieszkanie, udaje się na szybkie zakupy, pierze, prasuje, rozmawia z mężem dotrzymując mu towarzystwa. Ponadto wykonuje inne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: opłacanie rachunków, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, załatwianie spraw urzędowych.

Kolegium odnotowało, że w podanych przez stronę informacjach występuje sprzeczność co do tego, czy jej mąż korzysta z cewnika czy z pampersów. W ocenie Sądu jest to jednak sprzeczność pozorna, nie jest bowiem wykluczone korzystanie z obu tych sposobów w zależności od istniejących potrzeb i możliwości. Nadto nie podważa to zasadniczego wniosku płynącego z powyższych dowodów, tj. że mąż skarżącej nie jest samodzielny jeżeli chodzi o załatwianie potrzeb fizjologicznych i potrzebuje pomocy czy to w dotarciu do toalety i skorzystaniu z niej, czy to przy wymianie pampersa, w zależności od sytuacji.

W ocenie Sądu stanowisko Kolegium, że opisane czynności, które skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki, to zwykłe prowadzenie gospodarstwa domowego, które nie wymuszają na niej rezygnacji z zatrudnienia, jest wynikiem zbyt pobieżnej oceny okoliczności tej sprawy. Każdy przypadek wymaga indywidualnej, wnikliwej oceny. W tej sprawie niewątpliwie mąż skarżącej wymaga wykonywania czynności pielęgnacyjnych związanych przede wszystkim z mierzeniem poziomu cukru i podawaniem insuliny, jak również ze zmianą opatrunku oraz podawaniem kropli do oczu. Czynności te wykonuje skarżąca a ich częstotliwość wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia (co wynika z przedłożonego przez skarżącą harmonogramu wykonywanych czynności). Oprócz tego skarżąca wykonuje inne czynności, które również mieszczą się w pojęciu opieki, o której mowa w art. 17 ustawy. Nietrafne jest bowiem założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona mężowi, który jest po amputacji nogi, porusza się na wózku, niedowidzi, potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu, w tym przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, a co więcej – wymaga stałego pilnowania poziomu cukru w związku z ryzykiem gwałtownego spadku cukru (takie zdarzenia miały miejsce w przeszłości zgodnie z oświadczeniem skarżącej) - w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego. Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie męża od jego normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżąca w praktyce całą dobę pozostaje do dyspozycji męża i cała jej aktywność życiowa nakierowana jest na opiekę nad nim. Działania te pozwalają mężowi zachować zdrowie, poprawiają jakość jego życia, a o ich niezbędności potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności. Deprecjonowanie tych czynności, tylko z tego powodu są tylko pomocnicze lub związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie znajduje oparcia w okolicznościach sprawy. W tym konkretnym stanie faktycznym Kolegium winno było ocenić, że skarżąca realizuje wobec męża opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co mąż skarżącej, a co - wbrew ocenie Kolegium - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze - zatem zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 ustawy. Zakres podejmowanych przez skarżącą obowiązków i konieczny na to czas - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (wyrok NSA z 28 sierpnia 2019 r. I OSK 940/19; wyrok WSA w Białymstoku z 30 kwietnia 2020 r. II SA/Bk 133/20). Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad mężem. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy.

Końcowo należy wskazać, że błędnie Kolegium wykluczyło możliwość uznania za spełnioną przesłankę rezygnacji z zatrudnienia (skupiając się natomiast na przesłance niepodejmowania zatrudnienia) z tego tylko powodu, że w dacie ustania ostatniego zatrudnienia (30 września 2020 r.) skarżąca nie pozostawała w związku małżeńskim z P. Ś. Otóż przesłanka rezygnacja z zatrudnienia oraz przesłanka pozostawania w związku małżeńskim z osobą niepełnosprawną nad którą sprawowana jest opieka, są dwiema odrębnymi przesłankami. Muszą one być spełnione łącznie w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a najpóźniej w dacie orzekania, ale nie oznacza to, że sama rezygnacja z zatrudnienia nie może nastąpić wcześniej niż zawarcie związku małżeńskiego. Dla oceny przesłanki rezygnacji z zatrudnienia istotne jest to, czy nastąpiło ono w związku z opieką sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, natomiast to czy osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne jest jednym z podmiotów uprawnionych do jego otrzymania wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt ustawy oceniana jest na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień orzekania, a niekoniecznie na dzień rezygnacji z zatrudnienia. Błąd powyższy nie miał wpływu na wynik sprawy, wobec uznania, że prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż w sprawie spełniona jest przesłanka niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).