Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 281/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia [...] r. nr [...]: 1) ustalił, że R.W. (dalej strona lub skarżąca) w okresie od 1 lutego 2012 r. do 31 października 2012 r. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 3.477 zł: na W.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 91 zł miesięcznie oraz w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo, na M.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 91 zł miesięcznie oraz w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo oraz na P.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 91 zł miesięcznie oraz w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo i w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie, przyznane decyzją ostateczną Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] r., 2) zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi.

Nadmienić trzeba, że była to druga decyzja tego organu wydana w przedmiotowej sprawie, gdyż poprzednią decyzję z dnia [...] r. ustalającą nienależne pobranie ww. świadczeń uchyliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...] r., przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Uzasadniając wyeliminowanie decyzji z obrotu Kolegium wskazało, że w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawnych winna zostać wydana jedna decyzja administracyjna; zarówno stwierdzająca, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane, jak i orzekająca o ich zwrocie.

W uzasadnieniu decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji opisał szczegółowo stan faktyczny i prawny sprawy oraz stwierdził, że w przedmiotowej sprawie powstały świadczenia nienależnie pobrane, albowiem świadczenia rodzinne zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych - począwszy od 1 lutego 2012 r. strona, ze względu na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, utraciła prawo do świadczeń rodzinnych. Wskazał, że w związku z utratą zatrudnienia przez męża strony w firmie " PHiUT A" i B sp. z o.o. oraz podjęciem przez męża strony zatrudnienia z dniem 1 stycznia 2012 r. w firmie [...] nastąpiła utrata i uzyskanie dochodu. W kwietniu 2015 r. organ otrzymał informację z firmy [...], że w 2012 r. mąż strony otrzymywał diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju. Po ponownym przeliczeniu dochodu ustalono, że od 1 lutego 2012 r. dochód w rodzinie strony wyniósł w przeliczeniu na członka 832,55 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wskazane w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i wniosła o jego uchylenie. Wskazała, że do dochodu rodziny zostały wliczone diety z tytułu podróży służbowej męża, które jej zdaniem - w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie stanowią dochodu rodziny, gdyż są to należności wypłacane mężowi na pokrycie kosztów związanych z wyżywieniem w czasie wykonywania poleceń służbowych poza granicami kraju. Z tytułu podróży służbowych pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów z nią związanych (zwrot zwiększonych kosztów wyżywienia, pokrycie kosztów utrzymania, drobne wydatki w celu zaspokojenia potrzeb kierowcy), ale nie zwiększają one dochodu w rodzinie strony, jedynie rekompensują zwiększone wydatki związane z wyjazdami służbowymi. Strona podniosła, że świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone na dzieci, zostały przeznaczone tylko i wyłącznie na potrzeby dzieci związane ze szkołą oraz wydatki codzienne, rodzina strony jest wielodzietna, a mąż jest jedynym żywicielem rodziny, pracuje w firmie transportowej i większość czasu spędza poza domem. Koszt wyżywienia poza granicami kraju jest średnio 4 razy wyższy niż w Polsce, ale nikt nie bierze tego pod uwagę ustalając prawo do świadczeń rodzinnych. Podkreśliła okoliczność, iż nie została wydana decyzja odmawiająca jej prawa do świadczeń na dzieci za ten okres zasiłkowy.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium opisało przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Kolejno przytoczyło art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 775 § 1 kodeksu pracy. Wskazało, że z przepisów art. 775 § 2 kodeksu pracy w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 167) w jednoznaczny sposób wynika, że należności w postaci diet są należnościami ze stosunku pracy z tytułu odbytej podróży służbowej. Wywiodło, że wypłacana przez pracodawcę dieta z tytułu podróży służbowej jako należność związana ze stosunkiem pracy podlega wliczeniu do dochodu rodziny jako dochód nieopodatkowany ale tylko wówczas gdy postępowanie dowodowe wykaże, iż została wypłacona: 1) pracownikowi w związku z czasowym przebywaniem za granicą, 2) w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy. Organ odwoławczy podał, że ten pogląd znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 319/10.

Podkreślono, że strona we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2011/2012 była pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę RP, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, zwłaszcza ukończenia przez dziecko 25 roku życia. Pod powyższym pouczeniem widnieje podpis strony.

Kolegium odwołało się do regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określone w przepisie art. 30 ust. 2 pkt. 1, gdyż zostały one wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. A zatem świadczenia rodzinne wypłacone stronie za okres od 1 lutego 2012 r. do 31 października 2012 r. na dzieci: W., M. oraz P.W. w łącznej kwocie 3.477 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Nadto pouczyło stronę o treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąca opisała przebieg postępowania i podkreśliła, że do dnia złożenia skargi nie została wydana decyzja odmawiająca jej prawa do świadczeń na dzieci za przedmiotowy okres zasiłkowy. Wskazała, że dzieci były uprawnione do tych świadczeń ponieważ diety, które otrzymywał mąż były wypłacane w celu wyżywienia i utrzymania w czasie jego podróży służbowych – nie stanowiły dochodu rodziny w rozumieniu ustawy. Świadczenia rodzinne były przeznaczone tylko i wyłącznie na potrzeby dzieci związane ze szkołą (przybory szkolne, plastyczne, techniczne) oraz wydatki codzienne (buty, ubranie). Akcentowała okoliczność, iż mąż jest jedynym żywicielem rodziny wielodzietnej; pracuje w firmie transportowej i większość czasu spędza poza domem. Koszt wyżywienia poza granicami kraju jest średnio 4 razy wyższy niż w Polsce. Rodzina żyje od wypłaty do wypłaty i nie stać jej na zwrot świadczeń.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi; w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji o uznaniu za nienależne pobrane w okresie od 1 lutego 2012 r. do 31 października 2012 r. świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 3.477 zł stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze. zm.), dalej ustawa.

Art. 30 ustawy w ustępie 1 statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Stosownie zatem do treści art. 5 ust. 1 przywołanej regulacji, prawo do przedmiotowych świadczeń (zasiłków rodzinnych z dodatkami) przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 ustawy, czyli rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł (wartość obowiązująca w okresie analizowanym).

Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym co do analizowanego okresu, bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy), a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. b ustawy). Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c cytowanej regulacji, wśród których ustawodawca wskazał między innymi (tiret 10) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Orzekające w niniejszej sprawie organy zakwalifikowały jako dochód rodziny skarżącej wynagrodzenie za pracę w charakterze kierowcy - otrzymane przez jej małżonka w styczniu 2012 r. - w kwocie 1.729,85 zł, ustalonej na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia 1 października 2015 r., uwzględniającego pomniejszenia o koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. Nadto do wspomnianego dochodu wliczono pobrane przez męża strony diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju w kwocie 2.432,92 zł. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że organy wadliwie odwołały się do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), gdyż te przepisy nie mogły regulować analizowanej materii w roku 2012, jednak to uchybienie nie miało żadnego wpływu na wynik ponieważ diety zostały doliczone do dochodu w faktycznie wypłaconej wysokości wynikającej z zaświadczenia (niższej niż wynikająca z tego rozporządzenia), a pracodawca dokonał wyliczenia zgodnie z zasadami obowiązującymi w 2012 r., wynikającymi z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. z 2002 r. nr 236 poz. 1991; dalej rozporządzenie z 2002 r.) Jak wyżej wskazano dochód uzyskany u poprzednich pracodawców osiągnięty w roku bazowym 2010 był dochodem utraconym w rozumieniu ustawy, a miesiąc luty 2012 r. - pierwszym pełnym miesiącem po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Podkreślić trzeba, że zasadniczą okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest kwestia wliczenia diety do dochodu, od wysokości którego zależało prawo do przedmiotowych świadczeń rodzinnych.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do tego, czy powyższe diety stanowią dochód, o którym mowa w ustawie, a w szczególności, czy są one dochodem wymienionym w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 tej regulacji.

Na tak postawione pytanie odpowiedzi negatywnej udzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 147/11 oraz II SA/Go 77/11 i z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 81/11, a także WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 86/13; dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych wyrokach stwierdzono, iż art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując bowiem polecenia służbowe pracodawcy kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą.

Odmienne stanowisko wyraził natomiast tutejszy Sąd w wyrokach: z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 319/10, z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 295/12, z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 379/13, z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 394/14, z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 493/14, z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 395/15, z dnia 23 lutego 2016 r. o sygn. akt IV SA/Gl 650/15 i IV SA/Gl 651/15 (dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych wyrokach Sąd uznał, że wspomniane diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Wskazał bowiem, że kwestię tę normuje art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 95, poz. 879, z późn. zm.) stanowiący, iż kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy. Natomiast czasowe przebywanie poza granicami kraju odpowiada okresowi czasu liczonemu od chwili przekroczenia granicy polskiej w drodze za granicę do chwili przekroczenia tej granicy w drodze powrotnej, co wynika z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r.

Skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje za trafny drugi z zaprezentowanych wyżej poglądów. Należy zaakcentować, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych stanowi autonomiczną regulację prawną, a interpretacja użytych w niej pojęć powinna uwzględniać cele tego aktu, sformułowane w uzasadnieniu projektu wskazanej ustawy (druk sejmowy nr 1555 z 2003 r.), gdzie stwierdzono, że regulacja ta zmierza do budowy nowego, odrębnego systemu świadczeń rodzinnych. W ramach założeń zostało przy tym wskazane, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. Z tego względu również wykładnia celowościowa i systemowa nie pozwala na przyjęcie rozumienia "dochodu" w sposób identyczny z rozumieniem właściwym dla ustaw podatkowych.

Zdaniem Sądu, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń wzięto pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, a w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy (...) osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy potraktować równie szeroko, przyjmując, iż są to wszystkie uzyskiwane przez pracownika, w ramach stosunku pracy, płatności. Bez znaczenia dla wykładni tego zapisu pozostaje, iż należności te nie stanowią przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych w sytuacji, gdy ustawodawca literalnie włączył do pojęcia dochodu również przychody nieopodatkowane. Podkreślić trzeba, że przepisy prawne nie dają podstaw do ograniczenia pojęcia dochodu w rozumieniu ustawy wyłącznie do przysporzeń w rozumieniu przepisów podatkowych. Dochód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych służy nałożeniu na podatnika obciążenia daniną publiczną. Inaczej rzecz ujmując, część tego dochodu podatnik jest obowiązany "oddać" Państwu. W takiej sytuacji konieczne jest zawężenie obowiązku świadczenia na rzecz Państwa do przychodów (pomniejszonych o zwolnienia oraz koszty uzyskania), które mają charakter przysporzenia. Nie znajdowałoby bowiem żadnego aksjologicznego oparcia żądanie świadczenia w sytuacji, gdy przychód stanowi wyłącznie rekompensatę. Inaczej sprawa wygląda w przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji nie chodzi o pozbawienie osoby części jej dochodów przez władzę publiczną lecz o ograniczenie zakresu świadczonej pomocy, w sposób wynikający z kryterium dochodowego przyjętego przez prawodawcę.

Także w odniesieniu do określenia "przebywający czasowo za granicą" za bezpodstawne należy uznać jego zastosowanie wyłącznie do pojęcia pobytu czasowego za granicą w wymiarze większym niż podróż służbowa. Fakt przebywania kierowcy międzynarodowego za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do wykonania zadania służbowego odpowiada w pełni zawartemu w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy sformułowaniu. Ustawodawca nie wskazał tam bowiem, iż przebywanie czasowe za granicą ma łączyć się z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Kierowcę transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, należy uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Interpretacja powyższa odpowiada celom ustawy o świadczeniach rodzinnych, zapobiegając marnotrawstwu środków budżetowych i wspierając dochodowo rodziny wyłącznie o wyselekcjonowanym statusie materialnym. Z powodów wyżej wyjaśnionych, przy interpretacji tego pojęcia chybione jest odwoływanie się do odkodowania analogicznego pojęcia na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych czy to w kontekście nieograniczonego obowiązku podatkowego, czy zwolnień przedmiotowych (także z odniesieniem do zasad ewidencji ludności, które to zasady posługują się pojęciem faktycznego przebywania pod oznaczonym adresem, co nie dotyczy kierowcy międzynarodowego). Stoi temu również na przeszkodzie przywołany wyżej § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r., który ze względu na analizowaną materię ma charakter przepisu szczególnego.

Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że ustalając dochód rodziny skarżącej, zasadnie zakwalifikowano jako jego składnik wypłacone mężowi należności ze stosunku pracy uzyskiwane w postaci diet na pokrycie kosztów związanych z podróżami służbowymi. Organy obydwu instancji wliczyły do tego dochodu kwotę diet w wysokości 2.432,92 zł, wynikającą z zaświadczenia pracodawcy z dnia 1 października 2015 r. W piśmie tym określono jednoznacznie, że ta kwota stanowi należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 z późn. zm.), a więc dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotowe zaświadczenie było poprzedzone pismem pracodawcy z 17 kwietnia 2015 r. informującym, że mąż skarżącej w 2012 r. otrzymał diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju w łącznej kwocie 19.370,29 zł netto oraz pismem z dnia 29 czerwca 2015 r., którego załącznikami były wykazy wypłaconych mężowi skarżącej za 2012 r. i 2013 r. diet w związku z jego czasowym przebywaniem za granicą z wyszczególnieniem krajów docelowych podróży służbowych, a także godzin tych podróży w poszczególnych dniach miesiąca.

Jak wyżej nadmieniono organy orzekały mając na względzie okoliczność, iż dochód uzyskany u poprzednich pracodawców męża skarżącej osiągnięty w roku bazowym 2010 był dochodem utraconym w rozumieniu ustawy. W dniu 1 stycznia 2012 r. mąż skarżącej zatrudnił się u nowego pracodawcy, a miesiąc luty 2012 r. był pierwszym pełnym miesiącem po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Łączny dochód – uwzględniający wypłacone przez pracodawcę diety - w styczniu 2012 r. wynosił 4.162,77 zł, co w przeliczeniu na 5 osób dało kwotę 832,55 zł na osobę w rodzinie i przekraczało ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 504 zł, o kwotę wyższą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu tj. 68 zł. Tym samym strona utraciła prawo do świadczeń rodzinnych począwszy od 1 lutego 2012 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy nienależnie pobrane świadczenia rodzinne to między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W judykaturze podkreśla się różnicę pomiędzy "nienależnym świadczeniem", które jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła i "świadczeniem nienależnie pobranym", czyli pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09; dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena działania świadczeniobiorcy wymaga więc ustalenia, czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których wystąpienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia. warunek ten będzie można uznać za spełniony tylko wówczas, gdy owo pouczenie będzie sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 1701/12; dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że w dniu 18 listopada 2011 r. strona złożyła oświadczenie, że zapoznała się z treścią wszystkich informacji i oświadczeń zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (z tej samej daty). W pouczeniu kwestionariusza wniosku zastosowanego w sprawie wymieniono wszystkie dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit c ustawy, które wnioskodawca winien mieć na uwadze składając oświadczenie o wysokości dochodu (w tym wymieniono dochód opisany w tiret 10 tego wyliczenia). Skarżąca złożyła oświadczenie o wysokości dochodu nieopodatkowanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Nadto strona podpisała oświadczenie, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczpospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Nie budzi więc wątpliwości, że skarżąca została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń; czego nota bene skarżąca nie kwestionowała na żadnym etapie postępowania. Nie zachodzi więc w sprawie brak świadomości, lecz przyjęcie odmiennej (korzystniejszej) wykładni przepisu.

Z powodów wyżej szczegółowo opisanych Sąd stwierdził, że mają rację organy, które ustaliły nienależne pobranie przez skarżącą ww. świadczenia rodzinnego. Dodać jeszcze trzeba, że racje ma organ odwoławczy wskazując, że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – od daty wejścia w życie ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. nowelizującej między innymi ustawę o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) – w przypadku nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest wydawana jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie.

Wyjaśnić trzeba stronie skarżącej, że chybiony jest podniesiony przez nią zarzut niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej motywowany faktem, iż nie została wydana żadna decyzja odmawiająca jej prawa do świadczeń rodzinnych w okresie od 1 lutego do 31 października 2012 r. Sąd w pełnym zakresie podziela pogląd prezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3157/14 (LEX nr 2082596), w którym obszernie analizowano między innymi stosunek postępowania prowadzonego w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy i postępowania prowadzonego w trybie art. 32 ust. 1 ustawy, a którego kwintesencją jest teza, iż: "Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, co oznacza, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie".

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.