Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 884/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 99 par. 1a, 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Haberka, asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr 0201-IEE1.7192.116.2023.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław - Krzyki z 20 lipca 2023 r. nr 0225-SEE.7113.1353.2023; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS, organ drugiej instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław – [...] (dalej NUS, organ egzekucyjny) z 20 lipca 2023 r. nr 0225-SEE.7113.1353.2023 o oddaleniu skargi A. L. (dalej Strona, Skarżący) na czynność egzekucyjną.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław - [...] prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami w podatku od towarów i usług. W toku postępowania protokołem z 19 sierpnia 2022 r. zajął i odebrał ruchomości, będące własnością Skarżącego. Następnie w dniu 23 czerwca 2023 r. Poborca podatkowy sporządził protokół uzupełniający, w którym oszacowano wartość zajętych ruchomości. Protokół uzupełniający doręczono stronie w dniu 23 czerwca 2023 r.

Pismem z dnia 30 czerwca 2023 r. Skarżący wniósł skargę na czynność oszacowania wartości zajętych ruchomości i sporządzenie protokołu uzupełniającego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław - [...]. Zakwestionował oszacowanie wartości zajętych ruchomości w sposób nieodpowiadający kwocie oszacowania, dokonanego przez Prokuraturę Okręgową we W. w sprawie o sygnaturze [...]. Zarzucił dokonanie czynności oszacowania z zaniżeniem wartości zajętych ruchomości w stosunku do oszacowania, dokonanego przez Prokuraturę Okręgową we W. Ponadto, zarzucił naruszenie przepisów postępowania - art. 99 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – dalej u.p.e.a.), przez przekroczenie ustawowego terminu 30 dni na sporządzenie protokołu uzupełniającego.

Naczelnik Urzędu postanowieniem z 20 lipca 2023 r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że tryb postępowania został zastosowany w zgodzie z przepisami prawa. Zawiadomienie z 23 czerwca 2023 r., zawierające protokół uzupełniający protokół zajęcia i odbioru ruchomości jest sporządzony w sposób prawidłowy.

W zażaleniu na to postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 99 § 1a, § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 54 u.p.e.a. (niewezwanie biegłego skarbowego) oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na nieuzasadnionym przyjęciu przez organ i wyciągnięciu nieuprawnionego wniosku, że skarga z 30 czerwca 2023 złożona została na podstawie przepisów art. 54 u.p.e.a., kiedy to z treści skargi wprost wynika, że została ona złożona na podstawie art. 99 § 2 u.p.e.a.

Zauważył również, że po przesłaniu protokołu uzupełniającego, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia skargi na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a. W Pana ocenie organ egzekucyjny naruszył termin 30 dni na sporządzenie protokołu uzupełniającego czym naruszył przepis art. 99 § 1a u.p.e.a.

Organ drugiej instancji, utrzymując w mocy zażalenie postanowienie, w pierwszej kolejności wskazał, że wniesione przez skarżącego pismo z dnia 30 czerwca 2023 r. zostało potraktowane zarówno jako skarga na protokół uzupełniający, wniesiona zgodnie z art. 99 § 1a u.p.e.a., jak i skarga na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a. W ocenie organu o charakterze zgłoszonego żądania nie decyduje tytuł pisma, ale jego treść.

Ustosunkowując się do zarzutu przekroczenia terminu do sporządzenia protokołu uzupełniającego DIAS wywodził, że jest prowadzone postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem złożonym, wymagającym wnikliwej analizy pod kątem oszacowania wartości zajętych ruchomości a obszerny zakres przedmiotowy ruchomości, objętych zajęciem wymagał czasochłonnej analizy i oceny ich stanu. Termin 30 dni na ewentualne sporządzenie protokołu uzupełniającego protokół zajęcia i odbioru ruchomości jest określony w ustawie jako termin instrukcyjny a nie zawity. Termin instrukcyjny ma za zadanie zapewnić sprawność i szybkość działania organu egzekucyjnego, ma charakter jedynie porządkowy, gdzie jego naruszenie nie wywołuje jakichkolwiek ujemnych skutków procesowych w prowadzonym postępowaniu. Na przekroczenie tego terminu niewątpliwie miały wpływ również czynności naprawcze NUS, do których został zobowiązany w postanowieniu Dyrektora Izby nr [...] (doręczenie odpisów tytułów wykonawczych). Skoro termin 30 dni jest terminem porządkowym trudno mówić o wadliwości i nieskuteczności czynności z powodu przekroczenia tego terminu. Ruchomości są już zajęte i tak od 2022 r., a protokół uzupełniający to tylko kolejna czynność zmierzająca do sprzedaży zajętej egzekucyjnie ruchomości.

Jednocześnie organ wskazał, potraktowanie pisma z dnia 30 czerwca 2023 r. jako skargi na czynność egzekucyjną nie oznacza jednak pominięcia skargi na oszacowanie, zgłoszonej w trybie art. 99 § 2 u.p.e.a. Przepis ten nakłada na organ egzekucyjny obowiązek wezwania biegłego skarbowego do oszacowania ruchomości w przypadku złożenia skargi. Z akt sprawy wynika, że czynności w tym zakresie zostały przez organ egzekucyjny podjęte.

W ocenie DIAS W zaskarżonym postanowieniu organ nie naruszył przepisów postępowania, w szczególności zachowane zostały wszystkie zasady postępowania, określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 99 § 2 u.p.e.a., przez jego błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że złożył on skargę na oszacowanie poza przyjętym trybem, kiedy z treści skargi wynika wprost, że składa skargę na podstawie art. 99 § 2 u.p.e.a.;

- art. 54 u.p.e.a., przez jego błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-[...] we Wrocławiu, że Skarżący złożył skargę na oszacowanie w trybie art. 54 u.p.e.a (podstawa wydania postanowienia wskazana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-[...] we Wrocławiu w treści postanowienia), kiedy z treści skargi wynika wprost, że składa on skargę na podstawie art. 99 § 2 u.p.e.a.;

- art. 99 § 1a u.p.e.a., przez jego błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że organ może traktować wskazany w ustawie termin w sposób dowolny, d1a siebie wygodny, nie bacząc na uprawnienia zobowiązanego oraz wydłużając prowadzone postępowanie egzekucyjne w sytuacji, w której od doręczenia protokołu zajęcia niezawierającego oszacowania, do dnia doręczenia protokołu uzupełniającego z oszacowaniem minęło nie 30 dni (jak wskazuje ustawa), a dni 307 (ponad 10 miesięcy);

- art. 54 u.p.e.a. przez nieuzasadnione i nieuprawnione rozpoznanie skargi;

- art. 99 § 2 u.p.e.a przez wezwanie biegłego skarbowego do oszacowania wartości zajętej ruchomości dopiero po złożeniu przez A. 1. zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-[...] we Wrocławiu.

Zdaniem Skarżącego organ egzekucyjny nie dokonał należytej oceny sprawy. Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023 r. poz. 259 z późn. zm.– w skrócie p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżone postanowienie, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. sprawę rozpoznano w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, Sąd stwierdził, że wydane one zostały z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem sporu w sprawie w pierwszej kolejności sposób zakwalifikowania złożonego przez skarżącego środka. W tym zakresie skarżący wskazuje, iż pismo z dnia 30 czerwca 2023 r. jednoznacznie było skargą czynność oszacowania. W ocenie organu pismo to miało dwojaki charakter, a czynności związane ze skargą na oszacowanie są w toku.

W tym zakresie w ocenie sądu przyznać należy rację skarżącemu. Pismo z 30 czerwca 2023 r. jednoznacznie w swojej treści zawiera wskazanie, że wnoszone jest na podstawie art. 99 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem "Zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpowiednio odpisu protokołu zajęcia ruchomości lub odpisu protokołu uzupełniającego prawo wniesienia do organu egzekucyjnego skargi na oszacowanie dokonane przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny. W takim przypadku organ egzekucyjny wzywa biegłego skarbowego do oszacowania wartości zajętej ruchomości." O ile zgodzić się należy z organem o sposobie zakwalifikowania pisma przesądza jego treść a nie tytuł, o tyle wskazanie wprost w treści pisma podstawy prawnej jego wnoszenia należy uznać za wiążące organ. Nie ma żadnego uzasadnienia aby stronę wskazującą podstawę prawną podejmowanych działań uznawać za bezradną lub nie posiadającą stosownej wiedzy. W takim wypadku mnożenie przez organ wdrażanych procedur uznać należy zaś sztuczne.

W niniejszej sprawie w sposób niewątpliwy wolą skarżącego było zakwestionowanie dokonanego oszacowania. Jak wynika z wyżej cytowanego przepisu w takim wypadku organ nie jest upoważniony do podejmowania jakichkolwiek innych działań poza powołaniem biegłego. W niniejszej sprawie do dnia wniesienia skargi organ niewątpliwie tego nie uczynił, naruszając tym samym art. 99 § 2 u.p.e.a.

Drugą kwestią sporną w sprawie zarzut naruszenia terminu do wydania protokołu uzupełniającego. W ocenie skarżącego czynność taka jest dopuszczalna w terminie 30 dni od daty sporządzenia protokołu zajęcia ruchomości. W ocenie organu termin 30 dniowy ma charakter instrukcyjny, a jego przekroczenie nie wpływa na ważność czynności.

Także w tym zakresie w sporze należy przyznać rację skarżącemu. Wbrew stanowisku organu termin wymieniony w art. 99 § 1a nie został w ustawie określony jako termin instrukcyjny. Jest to termin zakreślony na dokonanie dodatkowej czynności związanej z zajęciem ruchomości. Zgodnie z art. 99 § 1 u.p.e.a. "Pracownik obsługujący organ egzekucyjny zamieszcza w protokole zajęcia opis zajętej ruchomości według cech jej właściwych, a ponadto, jeżeli jest to możliwe, oznacza jej wartość szacunkową. Przy sporządzaniu protokołu zajęcia zobowiązanemu przysługuje prawo przedstawienia rachunków i innych dowodów dla oznaczenia wartości szacunkowej zajętej ruchomości." Jak wynika z przepisu tego zasadą jest dokonywanie oszacowania ruchomości w chwili ich zajęcia. Między innymi temu służy prawo zobowiązanego do przedstawienia rachunków. Ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 z późn. zm.) dodano do art. 99 § 1a, zgodnie z którym "Organ egzekucyjny może sporządzić w terminie 30 dni od dnia zajęcia ruchomości protokół uzupełniający w zakresie:

1) opisu ruchomości według cech jej właściwych - w przypadku niezgodności w protokole zajęcia ruchomości opisu zajętej ruchomości z jej rzeczywistym stanem;

2) oznaczenia wartości szacunkowej ruchomości - w przypadku jej nieoznaczenia w protokole zajęcia."

Przepis ten należy traktować jako wyjątek od reguły wynikającej art. 99 § 1, stosowany wtedy, kiedy oszacowanie wartości ruchomości nie jest możliwe w dniu jej zajęcia. Należy podkreślić, że zgodnie z brzmieniem tego przepisu organ egzekucyjny może sporządzić w terminie 30 dni protokół uzupełniający. Takie brzmienie przepisu wskazuje po upływie 30 dni organ uprawnienie do sporządzenia protokołu uzupełniającego. Po upływie 30 dni od dnia zajęcia ruchomości jej wartość może określić wyłącznie biegły.

Takie rozumienie przepisu wynika także z uzasadnienia do nowelizacji. Zgodnie z nim "Projektując maksymalny termin na sporządzenie protokołu uzupełaniającego protokół zajęcia ruchomości, przyjęto, że termin 30 dni jest wystarczająco długi, by organ egzekucyjny miał możliwość sporządzenia protokołu uzupełniającego, uwzględniając różne przesłanki, jakie mogą zaistnieć do jego sporządzenia. Jest to również czas wystarczający, jak wyżej wskazano, na sporządzenie, wysłanie i doręczenie wezwania, o którym mowa w art. 98 § 1b, jeżeli taka konieczność zaistnieje. Należy zauważyć, że protokół uzupełniający nie jest protokołem zajęcia ruchomości i nie służy do zajęcia ruchomości. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 98 § 1, zajęcie ruchomości następuje z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, a nie z chwilą podpisania protokołu uzupełniającego.

Protokół uzupełniający protokół zajęcia ruchomości może być sporządzony w zakresie, o którym mowa w projektowanym § 1a. Może zaistnieć konieczność szczegółowszego opisu zajętej ruchomości wg cech jej właściwych, w szczególności gdy zajęto ruchomość w trybie art. 98 § 1a. W przypadku gdy opis ruchomości jest niedokładny bądź błędny, dotychczas brak jest możliwości usunięcia niezgodności zawartych w protokole.

Proponowana zmiana polegająca na wprowadzeniu możliwości sporządzania protokołu uzupełniającego jest zatem korzystna tak dla zobowiązanego, jak i organu egzekucyjnego. W każdym przypadku sporządzenia protokołu uzupełniającego jego odpis będzie doręczany zobowiązanemu, zgodnie z art. 98 § 2, na mocy odesłania z art. 99 § 1c ustawy." (uzasadnienie do projektu ustawy druk sejmowy 3753 https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=3753).

W niniejszej sprawie organ egzekucyjny przekroczył zakwity trzydziestodniowy termin do uzupełnienia protokołu zajęcia ruchomości. Poborca podatkowy nie był więc w ocenie sądu po upływie tego terminu upoważniony do oszacowania wartości zajętych rzeczy. Wobec tego oszacowanie powinno nastąpić w drodze opinii biegłego. Dokonując samodzielnego oszacowania po upływie roku od czynności zajęcia ruchomości organ działał z naruszeniem art. 99 § 1a u.p.e.a.

Reasumując, w rozpatrywanej sprawie, organy w obu instancji działały z naruszeniem przepisów o postępowaniu które miało istotny wpływ na wynik sprawy działając z przekroczeniem swoich uprawnień zarówno co do oszacowania zajętych ruchomości jak i oceny skutków prawnych środka wniesionego przez skarżącego. W konsekwencji zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego należało wyeliminować z obrotu na podstawie art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. jak w p. II sentencji.