Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 600/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 20 ust. 3, art. 24
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 7 czerwca 2024r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz J. – [...] (dalej jako "organ I instancji" lub "Burmistrz") decyzją nr [...] z 26 marca 2024 r. działając m.in. na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, oraz art. 17 ust. 1a, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 dalej jako "ustawa

o świadczeniach rodzinnych" lub "u.ś.r.") w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U z 2023 r. poz. 1429), art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego), odmówił W. R. (dalej jako "wnioskodawca" lub "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą M. B..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., a mianowicie świadczona opieka przez wnioskodawcę względem siostry nie jest tak absorbująca, by wykluczała możliwość zarobkowania przez zainteresowanego. Zdaniem Burmistrza, przy prawidłowej organizacji dnia możliwe powinno być uzyskanie takiego stanu, który pozwoliłby na podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, nie doprowadzając jednocześnie do niezaspakajania podstawowych potrzeb życiowych siostry. Nadto, M. B. jest osobą młodą, sprawną ruchowo, a pomoc wnioskodawcy sprowadza się w głównej mierze do czynności charakterystycznych dla funkcjonowania codziennego, tj. do zawożenia siostry na [...], realizacji recept, robieniu zakupów, sprzątaniu i praniu.

Od powyższej decyzji wnioskodawca reprezentowany przez pełnomocnika adwokata wniósł odwołanie. Pełnomocnik zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie:

- art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego , jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W konsekwencji pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej jako "SKO", "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z 7 czerwca 2024 r. znak: [...] działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024r. poz.572 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że skarżący w dniu 28 grudnia 2023 r. złożył wniosek

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą M. B.. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika ZUS z 18 stycznia 2024 r. wynika, że siostra wnioskodawcy została uznana, za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji okresowo, tj. do 31 lipca 2024 r.

Z orzeczenia wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu złożenia wniosku, tj. 13 grudnia 2023 r. M. B. ma [...] lat, jest osobą sprawną ruchowo, samodzielnie spożywa posiłki i dba o higienę osobistą. Jest rozwiedziona, a jej rodzice nie żyją. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że 29 stycznia 2024 r. pracownik socjalny stawił się w miejscu zamieszkania siostry wnioskodawcy, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie zastano jednak skarżącego. Wywiad został przeprowadzony zatem 5 lutego 2024 r. po uprzednim wysłaniu zawiadomienia o terminie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, podczas którego odnotowano, że wnioskodawca zamieszkuje w miejscowości oddalonej około 13 kilometrów od miejsca zamieszkania siostry. Skarżący w okresie od listopada 2020 r. do listopada 2022 r., zatrudniony był w [...] Sp. z o.o. Następnie pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od listopada 2022 r. do listopada 2023 r. Aktualnie jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. W pisemnym oświadczeniu z 5 lutego 2024 r. skarżący wskazał, że opiekuje się siostrą 5 godzin dziennie, przy lepszym samopoczuciu siostry. Po [...], gdy siostra źle się czuje (około 3-4 dni), spędza u niej dzień i noc. Pracownik socjalny ustalił, że siostra wnioskodawcy, jest po przebytym [...], ma założoną [...] i wymaga szczególnej pomocy po [...] (brat pomaga przy zmianie [...], mierzy cukier i ciśnienie, podaje leki, sprząta, pierze i przygotowuje posiłki, zawozi do lekarza). M. B. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki, dba o higienę osobistą.

Organ odwoławczy wskazał, że zasady ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Wyjaśnił, że choć od 1 stycznia 2024 r. ww. przepis poddany został nowelizacji, to jednak zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 1429 z pózn.zm), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne

i specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43

w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. W konsekwencji przytoczonej regulacji, organy po dniu 1 stycznia 2024 r., rozpoznając wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winne są w pierwszej kolejności dokonać analizy, czy istnieje możliwość nabycia prawa na zasadach obowiązujących do końca 31 grudnia 2023 r.

SKO wskazało, że nie należy do gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika on jednoznacznie

z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny zakres sprawowanej opieki. W rozpoznawanej sprawie istotnymi są regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z powyższego przepisu wynika, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie wszystkie wskazane w nim przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, po drugie na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, co również w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, oraz po trzecie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia

z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Kolegium wyjaśniło, że stosownie do powyższego przepisu istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja

z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

Organ odwoławczy wskazał przy tym, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi jednocześnie w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

W ocenie Kolegium, sprawowana przez skarżącego opieka nad siostrą nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego pracy. Przede wszystkim siostra wnioskodawcy, pomimo niezdolności do samodzielnej egzystencji jest samodzielna

w funkcjonowaniu w domu. Nie ma przeszkód, aby sama spożywała i przygotowywała posiłki, jak również załatwiała potrzeby fizjologiczne, czy też samodzielnie dbała

o higienę. Sprawowanie opieki nad nią wymaga rzecz jasna pomocy ze strony brata, szczególnie w okresie po [...], gdzie jest osłabiona i nie może wykonywać sama tych wszystkich czynności (trwa to około 3-4 dni). Niemniej jednak przy prawidłowej organizacji dnia możliwe jest uzyskanie takiego stanu, który pozwoliłby wnioskodawcy na podjęcie zatrudnienia. Konieczność wykonywania niektórych czynności, które wykonuje skarżący, a mianowicie zakupy, gotowanie, pranie, sprzątanie, mierze poziomu cukru, mierzenie ciśnienia, umawianie wizyt lekarskich

i zawożenie siostry na wizyty, nie są czynnościami uniemożliwiającymi wnioskodawcy podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności te mogą być wykonane w dowolnym czasie, a nadto czynności te w większości związane są

z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykluczają więc podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co jest oczywiste, skoro większość pracujących osób zarówno pracuje, jak też prowadzi gospodarstwo domowe. Wówczas po zakończeniu pracy wykonują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego poprzez odpowiednią ich organizację. Obowiązki związane

z wykonywaniem przez skarżącego opieki nad siostrą można więc określić jako jej pomoc w egzystencji.

SKO zauważyło, że ustawodawca wśród form zarobkowania wymienił również takie, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy (np. umowa zlecenia, umowa

o dzieło). Analiza treści przepisów cytowanego wyżej art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie. W takich sytuacjach wykluczona jest faktycznie aktywność zawodowa osoby sprawującej opiekę i dlatego taka osoba otrzymuje wsparcie w formie świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle wyżej ustalonego stanu faktycznego Kolegium stwierdziło, że

w rozpoznawanej sprawie zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad siostrą nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie w celu sprawowania tej opieki. Zdaniem Kolegium, ww. przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych,

w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Nie powinno ulegać wątpliwości, że intencją ustawodawcy było, aby poprzez świadczenie pielęgnacyjne nieść pomoc tym osobom, które rzeczywiście nie mogą pracować, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W żadnym wypadku, regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. O kolizji między możliwością sprawowania opieki a aktywnością zawodową można mówić wyłącznie wówczas, gdy zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy.

W ocenie organu odwoławczego czynności wymienione w wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu wnioskodawcy nie wymagają całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności skarżącego (zakupy, pranie, sprzątanie, gotowanie, mierzenie ciśnienia, czy poziomu cukru we krwi). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (zakupy, sprzątanie, pranie). Siostra skarżącego nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie. Nie wymaga czynności pielęgnacyjnych

a jedynie pomocy i nadzoru w wykonywaniu niektórych z nich, a zakres samodzielności, choć ograniczony w okresach po [...], to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki

i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, codzienne ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w prowadzeniu

i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego dzieci względem rodziców od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc a nie opieka. W orzecznictwie sądowym również wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz wyłącznie do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą, długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny

i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21).

Reasumując Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje osobistego zaangażowania skarżącego w opiekę nad siostrą, nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, a jej zakres umożliwia wnioskodawcy bycie aktywnym zawodowo, nawet

w niepełnym wymiarze. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną i ma ono zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, zajmująca się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia jakiejkolwiek pracy lub rezygnacją z niej w związku

z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Odnosząc się do odwołania SKO wskazało, że podnoszone w nim zarzuty nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Kolegium nie dopatrzyło się błędnego zastosowania art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż organ I instancji zaliczył wnioskodawcę jako brata M. B. do "innych osób", na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny i nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, jak również naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, dlatego też decyzję organu I instancji utrzymało w mocy.

Pismem z 3 lipca 2024 r. skarżący reprezentowany przez adwokata wniósł skargę do tutejszego Sądu na ostateczne w administracyjnym toku instancji ww. rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Autor skargi wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z 26 marca 2024 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że w ocenie skarżącego wyżej opisane decyzje nie mogą się ostać. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego nie jest wykonywana przez całą dobę, to tym samym nie można mówić

o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu ww. przepisu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wskazał, że podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1),

a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję SKO z 7 czerwca 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 26 marca 2024 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą.

Organy obu instancji przyjęły, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącego, a niepodejmowaniem przez niego aktywności zawodowej. Dokonana przez organy w tym zakresie ocena jest prawidłowa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej już wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z unormowania tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślenia wymaga, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia)

a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy skarżący w celu sprawowania opieki zrezygnował

z zatrudnienia bądź go nie podejmuje, a jeżeli tak ustalenie, czy co do zasady, wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 14 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 229/23, że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, opubl. w CBOSA). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23).

Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22, w świetle którego takie czynności jak: przygotowanie posiłków, ich podanie, podanie leków, czynności higieniczne, a tym bardziej czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być realizowane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu, a także w dni wolne. Nie sposób przyjąć, aby takie czynności, jak dbanie o czystość w domu, towarzyszenie w wizytach lekarskich, badaniach, wykupywanie leków, pilnowanie ich przyjmowania, pomoc w ubieraniu się, przygotowanie posiłków, czy ich podanie wymagały całkowitej rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia. Podkreślić należy, że są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je (dla siebie, a przy okazji także dla domowników) przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy. Czynności polegające na pomocy w utrzymaniu higieny, podawaniu posiłków, czy leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo więc stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad siostrą nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie w celu sprawowania tej opieki. Trafnie wskazało, że ww. przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Czynności wymienione w wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu wnioskodawcy nie wymagają bowiem całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności skarżącego (zakupy, pranie, sprzątanie, gotowanie, mierzenie ciśnienia, czy poziomu cukru we krwi). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (zakupy, sprzątanie, pranie). Siostra skarżącego nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie. Nie wymaga czynności pielęgnacyjnych a jedynie pomocy i nadzoru

w wykonywaniu niektórych z nich, a zakres samodzielności, choć ograniczony

w okresach po [...], to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wskazać należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, że stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy),

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w ww. przepisie. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA

w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/O1 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/O1776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy,

w tym przedłożone do akt oświadczenie strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony w dniu 5 lutego 2024 r. wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad siostrą.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Zgodnie ze stanowiskiem obu stron postępowania skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego

z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana

w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).