Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1145/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 października 2023 r., znak: DSE3-K0918-D19815-31/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza na rzecz skarżącej A. B. od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. przyznaje R. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z 6 października 2023 r., znak: DSE3-K0918-D19815-31/23, wydaną na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388, dalej: u.d.o.a.), po rozpoznaniu wniosku A. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Szef Urzędu) utrzymał w mocy decyzję własną z 28 lipca 2023 r., znak: DSE3-K1057-D19815-28D/23 o odmowie potwierdzenia A. B. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

A. B. złożyła wniosek o potwierdzenie jej statusu jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Jako podstawę wniosku wskazała na swoje zaangażowanie i uczestnictwo w strukturach konspiracyjnych w 1979-80 w J. i w K., działania w strukturach podziemnych, następnie w "Solidarności" Rolników Indywidualnych w gminie K. oraz gminach sąsiednich. Ponadto oświadczyła, że prowadziła akcje protestacyjne w latach 1987-88 oraz kolportaż tajnych ulotek i materiałów nielegalnych, a także brała czynny udziału w strajkach w P. S.. Strona wskazała również, że była przesłuchiwana przez Milicję Obywatelską (interesowały się nią Służby Bezpieczeństwa).

Na powyższe okoliczności A. B. przedłożyła oświadczenia świadków - T. H., T. D., J. W., C. B., B. K., Z. Ż., J. S. oraz M. L.. Szef Urzędu postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. dopuścił dowód z przesłuchania tych świadków.

W ocenie organu strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. Organ uznał, że analiza oświadczeń i zeznań świadków nie prowadzi do wniosku, że strona prowadziła działalność w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi przez co najmniej 12 miesięcy. Analizowane pod kątem przyznania omawianego statusu oświadczenia świadków nie są wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej w strukturze zorganizowanej czy też w ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Świadkowie co prawda wskazali na udział strony w strajku w P. S. czy prowadzenie kolportażu ulotek, ale jednak brak jest informacji o charakterze, częstotliwości działań czy jakichkolwiek szczegółowych informacji na temat działalności wnioskodawczyni. W ocenie organu, nie bez znaczenia jest również, że w aktach osób, które swoje oświadczenia złożyły w tej spawie, a wobec których toczyło się również postępowanie przed Szefem Urzędu ([...] brak jest jakichkolwiek informacji o współpracy opozycyjnej ze stroną. Jedynie w aktach postępowania w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej J. S. znajduje się oświadczenie strony, która w lakoniczny sposób potwierdza "wszystkie fakty zawarte w życiorysie kolegi J. S.".

Szef Urzędu w trakcie prowadzonego postępowania dwukrotnie skierował wniosek strony do zaopiniowania przez Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w L.. W dniu 14 listopada 2022 r. Wojewódzka Rada Konsultacyjna w L. podjęła uchwałę negatywną. Członkowie Rady w uzasadnieniu uchwały wskazali, że zaprosili wnioskodawczynię na posiedzenie. W złożonym wniosku A. B. jako prowadzone działania antykomunistyczne wymieniła: udział w spotkaniach konspiracyjnych w latach 1979-1980, kolportaż tajnych ulotek i materiałów nielegalnych oraz udział w strajkach rolników w P. S.. Rada uznała, że żadnych wątpliwości nie budzi udział wnioskodawczyni w strajkach rolników, które rozpoczęły się w lutym 1989 r. Jej udział oraz znaczącą rolę w organizacji strajków potwierdza kilku wiarygodnych świadków. Natomiast nie zostały potwierdzone inne działania antykomunistyczne A. B.. Odpowiadając na pytania członków Rady, wnioskodawczyni nie potrafiła uzasadnić, dlaczego udział w spotkaniach, które miały miejsce przed rejestracją NSZZ RI "Solidarność", należy traktować jako działalność antykomunistyczną w rozumieniu zapisów ustawy. Ze złożonych przez A. B. wyjaśnień wynika, że kolportaż "tajnych ulotek i materiałów nielegalnych" prowadziła przed 13 grudnia 1981 r. oraz od lutego 1989 r. W świetle złożonych przez A. B. wyjaśnień członkowie Rady uznali, że tylko okres około czteromiesięcznej działalności podczas organizacji strajków rolniczych w P. S. można zakwalifikować jako działalność antykomunistyczną.

Po ponownym skierowaniu przez Szefa Urzędu wniosku strony do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej w L. uchwałą z dnia 25 maja 2023 r. Rada ponownie negatywnie zaopiniowała wniosek A. B.. W uzasadnieniu uchwały członkowie Rady wskazali, że zaproszono wnioskodawczynię na posiedzenie w dniu 26 kwietnia 2023 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie przypomina sobie żadnych innych informacji o swojej działalności. Na posiedzenie Rady w dniu 25 maja 2023 r. wnioskodawczyni przybyła wraz z trzema osobami, które składały oświadczenia. J. W. oświadczył, że A. B. poznał osobiście w 2016 r. Jej udział w strajkach wiosną 1989 r. potwierdził na podstawie zdjęcia z tamtego okresu, na którym jest wspólnie z kilkoma osobami, wśród których znajduje się wnioskodawczyni. T. D. i J. S. potwierdzili informacje wcześniej przekazywane w formie pisemnej. Panowie potwierdzili, że A. B. brała udział w spotkaniach konspiracyjnych w latach 1979-1980, prowadziła kolportaż tajnych ulotek i materiałów nielegalnych oraz brała udział w strajkach rolników w P. S.. Rada ponownie uznała, że żadnych wątpliwości nie budzi udział wnioskodawczyni w strajkach rolników, które rozpoczęły się w lutym 1989 r. Jej udział oraz znaczną rolę w organizacji strajków potwierdza kilku świadków. Natomiast nie zostały potwierdzone inne działania antykomunistyczne A. B.. Zarówno wnioskodawczyni, jak i świadkowie nie potrafili umiejscowić działalności A. B. w konkretnym czasie. Rada wskazała, że działania, jakie prowadziła A. B. w latach 1980-1981, jej aktywność po 4 czerwca 1989 r. oraz działalność między 13.12.1981 r. a 04.06.1989 r., wnioskodawczyni oraz świadkowie traktują jako spójną całość, nie przyjmując do wiadomości zapisów ustawy. Członkowie Rady ponownie uznali, że tylko okres około czteromiesięcznej działalności podczas organizacji strajków rolniczych w P. S. można zakwalifikować jako działalność antykomunistyczną wnioskodawczyni.

Oceniając powyższe oświadczenia, mając na uwadze dwie negatywne opnie Rady oraz brak jakichkolwiek dokumentów zachowanych w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej potwierdzających działalność strony, brak jest – zdaniem organu – podstaw do stwierdzenia, że spełnia ona przesłanki z art. 2 u.d.o.a.

Szef Urzędu dodał, że na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca przedłożyła oświadczenia wcześniej już przesłuchiwanych świadków: T. D., M. L. oraz Z. Ż., którzy potwierdzili zaangażowanie strony w strajku w P. S. oraz w jego przygotowaniach. Powyższe oświadczenia nie zawierają szczegółów, które mogłyby wskazać na prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej przez okres co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.

Zdaniem organu, informacje zawarte w opisie działalności wnioskodawczyni oraz oświadczenia i zeznania świadków dowodzą jedynie sporadycznej aktywności strony, uczestnictwa w spotkaniach, przekazywaniu informacji czy okazjonalnym przekazywaniu materiałów o charakterze opozycyjnym. Ponadto wiedza części świadków o działalności wnioskodawczyni nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze stroną. Była to wiedza pochodząca od innych osób. Oświadczenia i zeznania świadków dowodzą też, że bezpośrednia współpraca z wnioskodawczynią była incydentalna i ograniczała się do pojedynczych zdarzeń.

Organ uznał także, że skarżąca nie jest osobą represjonowaną z powodów politycznych. We wniosku nie wskazała na konkretne represje, których miała doznać, podczas gdy za osobę represjonowaną z powodów politycznych może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 u.d.o.a.

W skardze na decyzję organu A. B. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na sprzeczności ustaleń organu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez wadliwą ocenę zeznań przesłuchanych w toku postępowania świadków, z których jednoznacznie wynika, że pozostawała osobą aktywnie zaangażowaną w działalność opozycji antykomunistycznej w latach 1982-1989, co przemawia za przyznaniem jej statusu działaczki opozycji antykomunistycznej. Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z 28 lipca 2023 r., znak: DSE3-K1057-D19815-28D/23.

Skarżąca wyjaśniła, że wbrew wywodom znajdującym się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłuchani w toku postępowania świadkowie co do zasady potwierdzili podnoszone przez nią okoliczności dotyczące prowadzenia działalności antykomunistycznej oraz jej charakteru. Interpretacja tych zeznań przez organ pozostaje rażąco niesprawiedliwa, ponieważ nie uwzględnia upływu ponad 40 lat od wydarzeń, w których skarżąca brała udział. Oczywistym jest, że zeznania świadków, ze względu na upływ czasu pozostają dosyć ogólne, niemniej bezsprzecznie dowodzą prowadzenia przez nią ciągłej i nieprzerwanej działalności antykomunistycznej w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku, która w sposób jednoznaczny przekraczała okres 12 miesięcy. Istotne jest również, że treść przedmiotowych zeznań pozostaje ze sobą spójna i wzajemnie się uzupełnia. Oczywistym jest, że kolportaż prasy i ulotek opozycyjnych miał charakter ciągły, podobnie jak spotkania konspiracyjne i blokady dróg w licznych akcjach strajkowych, w których brała udział.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

W pierwszej kolejności należy jednak wyjaśnić, że Sąd podziela ocenę Szefa Urzędu, według której skarżąca nie może być uznana za osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 u.d.o.a.

W myśl tego przepisu, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że przytoczona wyżej definicja legalna osoby represjonowanej z powodów politycznych ma charakter kategoryczny i nie pozwala na swobodę decyzyjną organu. Oznacza to, że katalog represji doznanych z powodów politycznych, o których mowa w art. 3 ustawy, ma charakter zamknięty, a ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania ustawy i przyznania uprawnień z niej wynikających z tytułu innych represji niż wymienione w tym przepisie. Z żadnego z dokumentów zamieszczonych w aktach sprawy nie wynika, aby skarżąca była poddana jakiemukolwiek rodzajowi represji wymienionych w art. 3 ustawy, stąd nie może być uznana za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Za takie nie można bowiem uznać przywoływanych kilkakrotnie przez skarżącą przesłuchań przez milicję albo zainteresowania jej działalnością ze strony organów bezpieczeństwa, ponieważ, aby uznać, że wypełniają one znamiona represji z art. 3 pkt 3 lit. a/ i b/ u.d.o.a., musiałyby być połączone ze stwierdzeniem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia skarżącej na okres dłuższy niż 7 dni (lit. a/), albo z popełnieniem na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia (lit. b/). Żadne z tych okoliczności w sprawie skarżącej nie wystąpiły.

Przechodząc do kwestii legalności oceny spełnienia przez skarżącą warunku z art. 2 u.d.o.a., należy wskazać, że zgodnie z ust. 1 tego przepisu działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W świetle tej regulacji działaczem opozycji antykomunistycznej jest nie tylko osoba, która prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w ramach zorganizowanych struktur, ale także osoba, która współpracowała z organizacjami (mniej lub bardziej sformalizowanymi) dla osiągnięcia tego celu.

Jako podstawę przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej skarżąca wskazała na swoje zaangażowanie i uczestnictwo w strukturach konspiracyjnych w 1979-80 r. w J. i w K., działania w strukturach podziemnych, potem w strukturach zorganizowanych "Solidarności" Rolników Indywidualnych w gminie K. oraz gminach sąsiednich. Ponadto oświadczyła, że prowadziła akcje protestacyjne w latach 1987-88 oraz kolportaż tajnych ulotek i materiałów nielegalnych, a także brała czynny udziału w strajkach w P. S.h.

Organ uznał, że jedynie trwający około cztery miesiące udział skarżącej w strajku rolniczym w P. S. może być uznany za działalność w opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. (strajk trwał od lutego 1989 r., zaś koniec okresu tego rodzaju działalności datuje się na 4 czerwca 1989 r.).

Co do wcześniejszej działalności skarżącej organ uznał, że brak jest dowodów, które potwierdzałyby, że prowadziła ona w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Według organu nie przedstawiła ich sama skarżąca, nie ujawniono ich również w postępowaniu wyjaśniającym.

Za podstawę poczynienia takich ustaleń organ przyjął brak w archiwum Instytutu Pamięci N. dokumentów dotyczących działalności opozycyjnej skarżącej, dwukrotnie wyrażoną negatywną opinię Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w stosunku do wniosku skarżącej oraz zeznania i oświadczenia świadków, a także oświadczenia samej skarżącej.

Według organu oświadczenia wnioskodawczyni oraz oświadczenia i zeznania świadków dowodzą jedynie sporadycznej aktywności skarżącej, uczestnictwa w spotkaniach, przekazywaniu informacji czy okazjonalnym przekazywaniu materiałów o charakterze opozycyjnym. Organ podkreślił, że bezpośrednia współpraca świadków z wnioskodawczynią była incydentalna i ograniczała się do pojedynczych zdarzeń.

Taka ocena jest co najmniej przedwczesna. Wbrew stanowisku organu, wiarygodne i spójne zeznania większości świadków potwierdzają okoliczności przywoływane we wniosku skarżącej, zaprzeczające tezie organu o jej jedynie sporadycznej, incydentalnej działalności opozycyjnej, ograniczającej się do pojedynczych zdarzeń.

Szef Urzędu uznał, że zeznania świadków nie są wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia przez stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Organ wskazał, że świadkowie potwierdzili prowadzenie przez stronę kolportażu ulotek, jednak brak jest informacji o charakterze, częstotliwości działań, czy jakichkolwiek szczegółowych informacji na temat tej działalności.

Treść zeznań i oświadczeń części świadków czyni to stanowisko co najmniej wątpliwym. Organ, uzasadniając zaskarżoną decyzję, pominął pewne istotne fragmenty zeznań, które podważają ocenę o braku jakichkolwiek szczegółowych informacji na temat działalności skarżącej.

Świadek J. S. zeznał: "Z A. B. znamy się od dziecka. działalność opozycyjną zaczęliśmy od 1978 r. albo 1979 r. Zaczęliśmy się spotykać i działać. Na tych spotkaniach był T. D., ustalaliśmy strategię. Były też spotkania u innych osób, także u pani B.. Przeważnie zajmowaliśmy się ulotkami. Dostawaliśmy je z C.. Pani B. wraz z mężem jeździła po nocach ciągnikiem m.in. do M. K. z tymi ulotkami. Pani B. i ja przyjeżdżaliśmy do K. i dostawaliśmy ulotki od pana D. i od C. Ś.. Ulotki pani B. rozprowadzała po wsiach. Mieli z mężem ciągnik i mogli je rozwozić. Działalność ulotkowa trwała do 1989 r. Informowaliśmy w tych ulotkach o podjętych decyzjach na spotkaniach opozycyjnych, o wyborach do władz "Solidarności" (k. 98).

Świadek Z. Ż. zeznał: "Panią A. B. znałem już wcześniej, była bardzo aktywna. Brała udział w strajkach, była aktywna zwłaszcza od 1980 r. Brała udział w spotkaniach gminnej spółdzielni w K.. Znałem ją i pana S. z działalności antykomunistycznej" (k. 103).

Świadek T. H. zeznała: A. B. poznałam przez E. G.. E. G. miał stały kontakt z panią B.. Skądś brali bibułę i ją rozprowadzali. Współpracowali z panem S.. Wiedzę o działalności pani B. mam od pana G.. Wiem, że brała udział w jakichś spotkaniach w świetlicy geesowskiej w K." (k. 100).

Świadek M. L. zeznał: A. B. poznałem chyba na początku 1981 r., na początku działalności rolniczej Solidarności, brała udział w spotkaniach w spółdzielni przy ul. [...]. Pani B. potrafiła mądrze przemawiać, aktywnie i czynnie brała udział w spotkaniach rolniczej "Solidarności". Brała udział w spotkaniach przy kościele, w strajkach w P. S. i innych. Wiadomo mi, że przywoziła ulotki z zakładu pracy w Ś." (k. 109).

Świadek T. D. zeznał: "Panią A. B. znam od 1978 r., poznałem ją odnośnie działalności podczas zakładania koła "Solidarności" w J.. Pani B. otrzymywała od nas ulotki i rozprowadzała je wśród zaufanych ludzi. Przekazywałem osobiście ulotki Pani B., nie pamiętam dokładnie, kiedy to było. To było co najmniej kilkanaście razy. Pani B. brała udział we wszystkich strajkach, pod urzędem wojewódzkim w Z., pod cukrownią w K., w blokadach dróg. Braliśmy udział w spotkaniach w geesie, które były podsłuchiwane" (k. 106).

Zeznania świadków w tym zakresie są wiarygodne, spójne, potwierdzają okoliczności powoływane przez skarżącą. Organ w istocie nie dokonał jednak ich wszechstronnej, całościowej oceny. Przywołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jedynie pewne fragmenty zeznań, a następnie skwitował je krótkim stwierdzeniem, że nie potwierdzają działalności antykomunistycznej skarżącej przez okres, o którym mowa w art. 2 u.d.o.a., ponieważ brak w nich jest bardziej szczegółowych informacji na temat tej działalności. Jest to ocena arbitralna, pomijająca te aspekty aktywności skarżącej, które czynią stanowisko o jej okazjonalnej, sporadycznej działalności, co najmniej wątpliwym. Wbrew stanowisku organu, zeznania świadków: J. S., T. D. i M. L. nie dowodzą tego, że ich bezpośrednia współpraca ze skarżącą była incydentalna i ograniczała się do pojedynczych zdarzeń.

Podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego statusu nie może być zarzut braku bardziej precyzyjnych informacji na temat jej działalności antykomunistycznej. Świadkowie wskazali chociażby źródła pozyskiwania ulotek, zgodnie twierdzili, że skarżąca te ulotki rozprowadzała, również z udziałem męża, świadek T. D. wyjaśnił, czego te ulotki dotyczyły. Świadkowie zeznali również, że skarżąca brała czynny udział w spotkaniach rolniczej Solidarności w siedzibie GS w K., w prywatnych domach, czy przy kościele. Oceniając szczegółowość zeznań czy oświadczeń, należy wziąć pod uwagę upływ ponad czterdziestu lat od wydarzeń będących ich przedmiotem.

Wiarygodności zeznań świadka T. H. nie należy dyskredytować z uwagi na to, że jej wiedza o działalności wnioskodawczyni nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze stroną, ale pochodziła od bezpośrednio współpracującego z nią E. G.. W ocenie Sądu zeznania te są wiarygodne, a ponadto spójne z zeznaniami innych świadków i oświadczeniami skarżącej.

Organ podkreślił, że "w aktach osób, które w niniejszej sprawie złożyły oświadczenia, a wobec których również toczyło się postępowanie przez Szefem Urzędu ([...]) brak jest jakiejkolwiek informacji o współpracy opozycyjnej ze stroną. Jedynie w aktach postępowania w sprawie J. S. znajduje się oświadczenie strony, która w lakoniczny sposób potwierdza wszystkie fakty zawarte w życiorysie kolegi J. S.". Należy wziąć pod uwagę, że oświadczenie skarżącej zostało złożone w sprawie dotyczącej innej osoby i zrozumiałe jest, że punkt ciężkości oświadczenia skierowany był wówczas na działalność tej osoby, nie zaś skarżącej. Treść tego oświadczenia, w połączeniu z wyżej przytoczonymi zeznaniami świadków, nie może być dowodem na niespełnienie przez skarżącą warunku z art. 2 ust. 1 u.d.o.a.

Co ponadto istotne, organ w ogóle nie poruszył podnoszonej przez skarżącą w toku postępowania kwestii jej udziału w przygotowaniach do strajku w P. S., które według skarżącej, a także Z. Ż., M. L. i T. D. trwały co najmniej od września 1988 r. (k. 140-143).

Wobec wątpliwości, jakie organ miał co do zeznań świadków, powinien był decyzję poprzedzić przesłuchaniem także skarżącej. Oczywiście Sąd bierze pod uwagę fakt, że przesłuchanie strony jest subsydiarnym środkiem dowodowym, stosowanym posiłkowo, w sytuacji, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 k.p.a.). Stosownie do treści art. 75 § 1 k.p.a. w toku postępowania administracyjnego jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nie ulega wątpliwości, że przedstawione przez skarżącą pisemne oświadczenie stanowi dokument prywatny. Dowód z dokumentu prywatnego nie jest jednak tożsamy z dowodem z przesłuchania strony, choćby z tego powodu, że w toku przesłuchania może dojść do ujawnienia mających znaczenie w sprawie okoliczności, wykraczających swoim zakresem poza pisemne oświadczenie (por. wyroki NSA: z 10 lutego 1999 r., I SA/Lu 1456/97 i z 14 maja 2013 r., II OSK 991/12).

Powyższe prowadzi do wniosku, że odmowa przyznania skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej jest co najmniej przedwczesna. Organ nie odniósł się do całokształtu działalności skarżącej, na którą wskazywała we wniosku i życiorysie i którą potwierdzali świadkowie. Sprawa nie została zatem dostatecznie wyjaśniona, a rozstrzygnięcie organu nie zostało przekonująco uzasadnione, co obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 7 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a.), a w konsekwencji również z naruszeniem prawa materialnego (art. 2 ust. 1 u.d.o.a.).

Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł, zostało wydane na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.

W punkcie II sentencji wyroku Sąd, stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 590,40 zł brutto (stawka wynagrodzenia - 480 zł powiększona o 110,40 zł podatku od towarów i usług), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części i mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 4 maja 2023 r. poz. 842).

Rozpatrując sprawę ponownie, organ ustali, czy skarżąca spełnia przesłanki z art. 2 u.d.o.a., biorąc pod uwagę całokształt jej działalności, w tym udział w spotkaniach działaczy solidarnościowych, odbieranie i rozprowadzanie ulotek i innych materiałów oraz udział w strajkach i protestach. W tym celu organ ponownie oceni zeznania świadków oraz, w razie wątpliwości, przesłucha skarżącą, a wydane w sprawie rozstrzygnięcie przekonująco uzasadni. Przydatne może okazać się porównanie działalności skarżącej z działalnością innych osób, w szczególności świadków przesłuchanych w niniejszej sprawie, którym przyznano status działaczy opozycyjnych: Z. Ż., M. L. oraz T. D..

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.