Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 635/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2019 poz 288
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
article: art. 154 par. 1 plt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego J. R. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723); zwanej dalej "ustawą zaopatrzeniową", odmówił wyłączenia stosowania wobec Jacka Rogowskiego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że J. R. wnioskiem z [...] maja 2017 r. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie art. 8a ww. ustawy, opisał przebieg swojej służby, którą przerwała choroba mająca związek z pracą.

Minister decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] odmówił wobec wnioskodawcy wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. Na powyższe rozstrzygnięcie funkcjonariusz złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] organ utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] października 2018 r. nr [...]. J. R. złożył skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2019 r. nr [...]. Wyrokiem z 18 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 291/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Funkcjonariusz złożył skargę kasacyjną od ww. wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 532/20 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 291/19 oraz zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2019 r. nr [...], jak również poprzedzającą ją decyzję z [...] października 2018 r. nr [...].

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. J. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2021 r. nr [...] zobowiązując Ministra do ustalenia okoliczności faktycznych i dokonania oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek umożliwiających zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż J. R. został zwolniony ze służby z Komendy Rejonowej Policji w [...] [...] marca 1997 r. i ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym nie wypłaca się renty inwalidzkiej, z uwagi na posiadanie prawa do korzystniejszej emerytury.

Zdaniem organu, z informacji Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od 16 lipca 1983 r. do 31 grudnia 1989 r., tj. 6 lat, 5 miesięcy i 16 dni. Całkowity okres służby ww. wynosi 13 lat, 8 miesięcy i 1 dzień. Dodatkowo do wysługi emerytalnej doliczono okres zasadniczej służby wojskowej wynoszący 1 rok, 11 miesięcy i 18 dni (od dnia [...] kwietnia 1981 r. do dnia [...] kwietnia 1983 r.).

Z kopii akt osobowych nie wynika, aby J. R. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r. Funkcjonariusz w Wyższej Szkole [...] w [...] ukończył szkolenie resortowe, tj. złożył egzamin na [...] Milicji Obywatelskiej, spełniając w zakresie przeszkolenia warunek uzyskania pierwszego stopnia w korpusie chorążych oraz kurs z zakresu obsługi eksploatacyjnej urządzeń szyfrujących "[...]", kodujących "[...]" i szyfru ręcznego.

Komendant Główny Policji w piśmie z [...] marca 2018 r. przekazał informację dotyczącą przebiegu służby J. R.. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że ww. po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe. Wnioskodawcy wielokrotnie przyznano zwiększony dodatek służbowy do uposażenia. W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o udzielonych wymienionemu karach dyscyplinarnych, jak również nie były prowadzone wobec wnioskodawcy żadne postępowania karne lub karno-skarbowe. Brak jest również dokumentów odnoszących się do zdarzeń służbowych z narażeniem zdrowia i życia.

Minister stwierdził, że na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Art. 8a ustawy zaopatrzeniowej w pierwszym rzędzie nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Powyższe przesłanki są nieostre, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Analizując pierwszą z przesłanek formalnych, organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa.

Krótkotrwałość jest, zdaniem organu, pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak oparłszy się na wykładni językowej należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.

Ze słownika wyrazów bliskoznacznych można przytoczyć synonimy powyższego słowa: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Przy rozpatrywaniu sprawy w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, po dokonaniu wykładni językowej, zasadne jest również odwołanie się do wykładni autentycznej, zgodnie z którą przepis ma być tłumaczony tak, aby był najbardziej przydatny do osiągnięcia celu ustawy.

Już na etapie prac komisji sejmowych (posiedzenie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 76, w dniu 15 grudnia 2016 r.), kiedy przedstawiona została propozycja wprowadzenia ww. przepisu, sygnalizowano, iż wprowadzenie do ustawy tak nieostrego pojęcia jakim jest "krótkotrwałość" może napotkać problemy interpretacyjne. W konsekwencji powyższego zgłoszono propozycję uwzględnienia w prowadzanym przepisie jednoznacznego progu procentowego wynoszącego 20% całego okresu służby, po przekroczeniu którego w sposób niebudzący wątpliwości można byłoby stwierdzić brak zaistnienia owej krótkotrwałości. Jednakże przedmiotowa poprawka - o której mowa powyżej - nie zyskała akceptacji komisji sejmowej, stąd też ostatecznie uchwalono przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zawierający określenie "krótkotrwała służba". W świetle powyższego Minister stwierdził, iż rzeczywistą wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru ww. przepisu, pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Organ analizując drugą z przesłanek formalnych, wskazał, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która winna być każdorazowo oceniana indywidualnie.

Analogicznie, w oparciu o wykładnię językową organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy – przyjętych na siebie obowiązków. Ze słownika wyrazów bliskoznacznych Minister przytoczył synonimy powyższego słowa: "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych.

Zawarty w tym warunku zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" organ ocenił jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Należy jednak wskazać, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Zadaniem organu jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne.

Organ stwierdził, że ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określającej treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21 zobowiązał Ministra do ustalenia raz jeszcze przesłanek wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, tj. "krótkotrwałości" służby, "rzetelności" pełnienia służby oraz tego czy przypadek skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma ocena, czy spełnione zostały materialno-prawne przesłanki dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Minister stwierdził, że analiza dokumentacji zgromadzonej w prowadzonym postępowaniu wykazała, że całkowity okres służby Jacka Rogowskiego wynosi 13 lat, 8 miesięcy i 1 dzień, zaś długość służby strony na rzecz totalitarnego państwa to 6 lat, 5 miesięcy i 16 dni, co stanowi 47% ogółu służb. W ocenie organu, w zaistniałej sytuacji z uwagi na to, że znaczna część służby wnioskodawcy pełniona była na rzecz totalitarnego państwa, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka stypizowana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Trafnym jest stwierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnione w uzasadnieniu wyroku z 14 października 2020 r. sygn. akt I OSK 3208/19, w którym uchylono zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz oddalono skargę. Sąd kasacyjny nie podzielił bowiem poglądu Sądu I instancji co do tego, że literalne odczytanie pojęcia "krótkotrwały" nie może zostać wywiedzione z treści ustawy zaopatrzeniowej. Sąd zauważył, że: "(...) błahy, epizodyczny, bez znaczenia dla pozostałego okresu (służby), jest właśnie takim zaznaczeniem krótkotrwałości, które jest adekwatne dla celów ustawy". I dalej: "Powinien to być taki okres służby, który nie pozwala potraktować byłego funkcjonariusza jako zaangażowanego, aktywnie służącego totalitarnemu ustrojowi. Jak słusznie zauważył organ, to taki okres, w którym funkcjonariusz nie zdoła zaznajomić się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem, a co więcej, nie zdoła wykorzystać ich w praktyce". W konsekwencji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż: "Całkowicie błędne jest również stwierdzenie Sądu I instancji co do tego, że organ mylnie zakwalifikował okres trzech lat służby na rzecz totalitarnego państwa, jako niebędący krótkotrwałym, gdy funkcjonariusz sumiennie pełnił obowiązki przez 24 lata. Zamieszczona w art. 8 a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej przesłanka w postaci krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa nie jest tożsama pod względem znaczeniowym, z wymogiem rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia".

Zgodnie z art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, wyłączeniu podlega funkcjonariusz, który rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Odnosząc się do analizy tej przesłanki, Minister wskazał, iż w związku z obowiązującą linią orzeczniczą organ nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez Jacka Rogowskiego w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r.

Reasumując, organ uznał, że została spełniona w przedmiotowej sprawie przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Dokonawszy ustalenia, że w rozpatrywanej sprawie spełniona jest przesłanka z pkt 2, ale niespełniona jest przesłanka z pkt 1 art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, czyli nie zaistniało kumulatywne spełnienie obu przesłanek z tego artykułu, Minister ocenił, czy ww. sprawę można zaliczyć do szczególnie uzasadnionego przypadku, umożliwiającego zastosowanie tego przepisu.

Organ podniósł też, że szczegółowa weryfikacja materiału dowodowego pozwala na domniemanie, iż zainteresowany utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa wnioskodawcy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu. Rozpoczęcie przez J. R. realizacji zadań w Służbie Bezpieczeństwa było świadome, nie stanowiło efektu odgórnego przeniesienia służbowego, lecz wynikało z jego inicjatywy oraz z chęci podjęcia jej przez samego zainteresowanego: "(...) Uprzejmie proszę o przyjęcie mnie do służby w Milicji Obywatelskiej w [...] (...)" (zob. podanie z dnia [...] maja 1983 r. – karta nr [...]). Stwierdzić należy zatem jednoznacznie, że J. R. dobrowolnie wybrał służbę w resorcie spraw wewnętrznych. Ponadto prośbę ww. umotywował tym, że: "(...) został zwolniony po odbyciu zasadniczej służby wojskowej z JW [...]. W jednostce tej zdobyłem specjalność radiotelegrafisty i w tym zawodzie chciałbym dalej pracować (...)". Zatem strona podejmując decyzję o wstąpieniu do struktur Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, była świadoma, iż nabyte w jednostce wojskowej doświadczenie zawodowe i kwalifikacje chciałaby wykorzystać w konkretnej komórce MSW, której charakterystykę i specyfikę pracy strona znała ze służby wojskowej.

Dodatkowo w "Ankiecie Osobowej" w "poz. 33. Przez kogo został skierowany lub polecony do MSW, kto może udzielić referencji?" ww. wpisał dane byłego funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej. Powyższe potwierdza tylko to, że: "(...) Do SB nie trafiał nikt przypadkowy (s. 53) "Kandydata do resortu musiała polecić partia lub funkcjonariusz, albo emerytowany pracownik resortu", (źródło: Jan Bodakowski "Podręcznik bezpieki, teoria pracy operacyjnej SB w świetle wydawnictw resortowych MSW PRL (1970-1989)" IPN i Towarzystwo Naukowe "Societas Vistulana" 2007). W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2455/20 w kontekście świadomości funkcjonariusza dotyczącej ubiegania się przyjęcia do służby w Służbie Bezpieczeństwa potwierdzono, że: "(...) trafnie organ zwrócił uwagę na pragnienie skarżącego wstąpienia w szeregi Służby Bezpieczeństwa co zostało dobitnie wyrażone we wniosku o przyjęcie do tej formacji oraz w życiorysie (...)".

Wnioskodawca zanim wstąpił do struktur bezpieczeństwa został poddany "(...) wszechstronnemu, wyczerpującemu wywiadowi, ze szczególnym uwzględnieniem działalności polityczno-społecznej, zawodowej oraz pochodzenia społecznego i stanu majątkowego (...)" (zob. wniosek o sprawdzenie – karta – [...]). J. R. był weryfikowany pod kątem potencjalnego kandydata do służby w Służbie Bezpieczeństwa, co znajduje odzwierciedlenie w dokumentacji akt – osobowych ww. o sygn. IPN [...], co stoi w sprzeczności z podaniem, w którym wnioskował o przyjęcie go do Milicji Obywatelskiej. Strona w rekrutacji musiała przejść kilka etapów m.in. rozmowę kwalifikacyjną, wskazane sprawdzenie przez resort, a także kolejne rozmowy, które po pozytywnej weryfikacji zakończyło się wystąpieniem z wnioskiem personalnym z [...] czerwca 1983 r., w którym zaproponowano wnioskodawcy: "(...) przyjąć do służby w Milicji Obywatelskiej i mianować funkcjonariuszem w okresie służby przygotowawczej na stanowisko [...] Wydziału RKW (...)". W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wpisano, że: "(...) Z uwagi na posiadane kwalifikacje radiotelegrafisty i potrzeby służby proponuję skierować do pracy do wydziału RKW KWMO w [...] (...)".

Minister wskazał, czym zajmowała ww. komórka organizacyjna MSW. W okresie rządów komunistycznych w Polsce radiokontrwywiad pełnił dwojaką rolę. Prowadził nasłuch radiowy i radionamierzanie łączności placówek dyplomatycznych i służb wywiadowczych państw-zachodnich, wykonując zadania tajnej policji politycznej wymierzone w przeciwników władzy ludowej. Ponadto "Biuro RKW, czyli radiokontrwywiad, prowadziło ciągły nasłuch stacji nadawczych uznawanych za wrogie wobec PRL. Jego funkcjonariusze mieli także wykrywać radiostacje działające nielegalnie (głównie opozycyjne) oraz dokonywać ocen, formułować opinie i przeprowadzać ekspertyzy w zakresie sprzętu i urządzeń radiowych. Pion RKW dokumentował także nadawane z zagranicy komunikaty, które – jak uznawano – były skierowane do obcej agentury utrzymującej jednostronną łączność radiową. Warto podkreślić, że w podręcznikach resortowych wskazywano na konieczność współpracy tego pionu z analogicznymi służbami państw bloku wschodniego" (Filip Musiał, Podręcznik bezpieki, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2015 s. 45).

Podstawowe zadania Biura Radiokontrwywiadu MSW określało Zarządzenie Nr [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1979 r. W okresie stanu wojennego pojawiły się stacje radiowe podziemnej "Solidarności" nadające audycje na falach UKF. Aby zapobiec ich funkcjonowaniu, z dniem 1 listopada 1982 r. zadania Biura RKW MSW zostały rozszerzone o prowadzenie nasłuchu radiowego w zakresie UKF na terenie [...] w systemie stacjonarnym i na środkach ruchomych. Nowe zadania "wynikające z potrzeb operacyjnych" obejmowały także działania poszukiwawczo-radionamiarowe w zakresie UKF na terenie kraju, również na środkach ruchomych (źródło: artykuł pt.: "SIGINT w Systemie Władzy PRL i Układzie [...]" Dr P. P., historyk, ekspert Cyberdefence24 w dziedzinie służb specjalnych i sił zbrojnych Układu [...]. Obronił na Uniwersytecie [...] dysertację pt. "Wojsko Polskie w okresie zimnej wojny 1947-1956. Zagadnienia rozwoju organizacyjnego i planowania", prowadząc wcześniej badania w archiwach rosyjskich).

W związku z przyjęciem do przedmiotowych struktur J. R. i zobowiązał się również utrzymać w ścisłej tajemnicy wszystko, co jest jemu wiadome w związku z czynnościami służbowymi w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (zob. zobowiązanie z dnia [...] lipca 1983 r.). Były funkcjonariusz podpisał także dwa oświadczenia: z [...] lipca 1983 r. oraz z [...] lipca 1983 r. (zob. oświadczenie, strona: [...] i [...]). Organ podkreślił, że funkcjonariusze SB byli zobowiązani do zachowania tajemnicy o swojej pracy, ponieważ w tej pracy każde działania były utajnione.

W dalszej kolejności zainteresowany złożył raport (zob. raport z [...] października 1984 r.) o skierowanie go na studnia w Wyższej Szkole [...] w [...], który umotywował: "(...) chciałbym podwyższyć swoje kwalifikacje zawodowe, uzyskać wyższe wykształcenie i tym samym stać się bardziej przydatnym pracownikiem resortu (...)" i finalnie J. R. został zakwalifikowany na studia stacjonarne w Wyższej Szkole [...] w [...] (zob. karta przeniesienia, strona: [...]). Z dniem [...] marca 1989 r. strona złożyła egzamin na chorążego Milicji Obywatelskiej (zob. Świadectwo Nr [...] r.).

Powyższe wskazuje na zdecydowane i stanowcze dążenie ww. do podwyższenia kwalifikacji oraz konsekwentnego rozwoju kariery zawodowej w przedmiotowej "organizacji".

Z kolei w opiniach służbowych z [...] stycznia 1985 r. oraz z [...] czerwca 1986 r. wskazano, że: "(...) [...] R. J. na przestrzeni minionego roku poczynił widoczne postępy w jakości i skuteczności realizowanych zadań operacyjno-technicznych. Dzięki już posiadanym kwalifikacjom, zaangażowaniu oraz prawidłowej eksploatacji sprzętu elektronicznego ujawnia w porę transmisje radiowe interesujące służbę RKW (...)" oraz "(....) W okresie opiniowania poczynił dalsze postępy w podnoszeniu swoich kwalifikacji zawodowych i aktualnie jest zdolny do realizacji różnorodnych zadań nasłuchowych. Nabytą wiedzę fachową umiejętnie wykorzystuje w pracy na stanowisku nasłuchowym (...)". Opiniowany po zapoznaniu z przedmiotowymi opiniami wpisał: " Z opinią zapoznałem się, uwag nie wnoszę".

Minister wskazał, że J. R. w szybkim tempie wdrożył się do realizowania zadań w komórce w wybranej przez siebie "formacji". Z przebiegu służby zainteresowanego wynika, że był pozytywnie oceniany, a z obowiązków wywiązywał się bardzo dobrze, m.in. rokrocznie awansował w stopniu służbowym, miał podwyższany dodatek służbowy, dwukrotnie przyznano mu dodatek specjalny, który też był podwyższany (zob. dokument "Przebieg służby (pracy) – strona [...]). Ww. ukończył także kurs "0" egzamin [...] (zob. Arkusz słuchacza z [...] listopada 1988 r.) szkolenia zawodowe i specjalistyczne przeprowadzone w Biurze "A" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (zob. Zaświadczenie nr [...] – Kurs z zakresu obsługi eksploatacyjnej urządzeń szyfrujących "[...]" oraz Zaświadczenie Nr [...] – Kurs eksternistyczny z zakresu obsługi urządzeń szyfrujących "[...]", kodujących "[...]" i szyfru ręcznego). Powyższe zaangażowanie oraz wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych wyklucza zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku, co potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2455/20.

Zdaniem Ministra J. R. był funkcjonariuszem wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania Służby Bezpieczeństwa i tym samym należy domniemywać, że wnioskujący był zaangażowany w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa, nie traktował ich jako konieczności, lecz identyfikował się z ówczesnym systemem.

Były funkcjonariusz bardzo utożsamiał się z organami bezpieczeństwa Polski Ludowej, pragnął rozwijać się zawodowo i chciał pogłębiać swoją wiedzę i doświadczenie zawodowe. Na dowód tego w momencie, gdy wnioskodawca stwierdził, że obecna praca nie daje mu odpowiedniej satysfakcji, zwrócił się raportem z [...] stycznia 1988 r. o przeniesienie do służby w innym wydziale techniczno-operacyjnym Służby Bezpieczeństwa. Ww. powyższy raport umotywował tym, że: "(...) Praca, którą wykonuje w Służbie Bezpieczeństwa piąty rok nie daje mi pełnej satysfakcji zawodowej. Jako funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa taki stan rzeczy nie zadowala mnie, gdyż moją ambicją jest uzyskać w służbie bardzo dobre wyniki w pracy. Chciałbym podkreślić, że z resortem spraw wewnętrznych czuję się w pełni związany i pragnę nadal pracować w Służbie Bezpieczeństwa wykorzystując posiadaną wiedzę i zdobyte doświadczenie. Uważam, że byłbym w pełni przydatny w służbie w innym wydziale Służby Bezpieczeństwa (...)". Zatem strona nie powołała się we wskazanym raporcie na ówcześnie panującą sytuacją społeczno - polityczną i gospodarczą w kraju, nie wskazała też, aby charakter wykonywanych przez nią zadań i obowiązków w pracy w SB jej nie odpowiadał oraz samo pełnienie służby w tym systemie było niezgodne z jej przekonaniami, lecz jedynie pragnęła dalej rozwijać i pogłębiać wiedzę, nabytą na dotychczasowym stanowisku w strukturach organów bezpieczeństwa.

W dniu [...] maja 1988 r. wymieniony ponownie złożył raport o przeniesienie do służby w innym wydziale [...] Służby Bezpieczeństwa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...], w którym wpisał, że: "(...) wykonywana praca nie daje mi pełnej satysfakcji i zadowolenia z wykonywanej służby. Uważam, że mógłbym swoje kwalifikacje i doświadczenie zawodowe wykorzystać na innym stanowisku (...)". Skutkiem przedmiotowej prośby było przeniesienie J. R. do Samodzielnej Sekcji "A" Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] (zob. karta przeniesienia – strona [...]).

A zatem jak stwierdził Minister, J. R. pracował w jednostce, której funkcjonowanie było nie do przecenienia w funkcjonowaniu aparatu represji w PRL. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca był bezpośrednio zaangażowany w specyficzną działalność Służby Bezpieczeństwa, gdzie służył jako [...] nasłuchując i wykrywając opozycyjne radiostacje. Podkreślić należy, że praca operacyjna Służby Bezpieczeństwa miała na celu m.in. zdobycie informacji, a Biuro RKW, w którym zainteresowany pełnił większość służby przed 1990 r. było odpowiedzialne za nasłuch wrogich radiostacji, wykrywanie nielegalnych radiostacji i ekspertyzy. Następnie przejście ww. do Samodzielnej Sekcji "A" w [...], która była ostatnią jednostką zaangażowaną w zabezpieczenie operacyjne działań bezpieki, zajmowała się szyfrażem i deszyfrażem meldunków Służby Bezpieczeństwa, dalej była prowadzona w ramach pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa.

Zdaniem organu nie ma jakichkolwiek przesłanek do uznania, że wnioskodawca nie miał stosownej świadomości na temat zbrodniczego charakteru SB, trudno też wskazać, że ww. nie utożsamiał się z reżimem komunistycznym panującym w Polsce w latach 1944-1990.

W ocenie organu zainteresowany utożsamiał się z ww. ustrojem, czego dowodem jest przyjęta przez niego postawa, a także jego ponadprzeciętne zaangażowanie wykraczające poza zakres zwykłych obowiązków służbowych. Na potwierdzenie powyższego organ wskazał, iż były funkcjonariusz nie tylko nawiązał ówcześnie stosunek prawny w ramach służby państwowej, poprzez realizowanie nałożonych na niego ściśle określonych czynności, lecz wykazywał on się również własną inicjatywą mającą na celu umacnianie ustroju totalitarnego.

Świadczy to również o tym, że strona nie była szeregowym pracownikiem, lecz wiązano z nią konkretne plany i inwestowano w nią środki finansowe. Z pewnością nie można tutaj mówić o braku świadomości ww. co do charakteru struktur, do których przynależał i apanaży uzyskiwanych przez byłego funkcjonariusza z tego tytułu. Przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, a także pozostawania w ich ramach przez ponad 6 i pół roku, co w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadniony przypadek.

Do realizowanych przez stronę obowiązków w strukturach organów bezpieczeństwa nie należały czynności biurowe, administracyjne czy też kancelaryjne, co - na gruncie sprawy prowadzonej w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej – mogłoby ewentualnie wpłynąć na korzyść strony, lecz wykonywała ona pracę stricte o charakterze operacyjnym. Ww. był funkcjonariuszem wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania Służby Bezpieczeństwa i tym samym należy domniemywać, że wnioskujący był bardzo zaangażowany w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa, nie traktował ich jako konieczności, lecz identyfikował się z ówczesnym systemem.

Zdaniem organu powyższe okoliczności na gruncie przedmiotowej sprawy prowadzonej w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, niewątpliwie wpływają na niekorzyść ww. Organ w pełni popiera stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 24 lutego 2010 r. (sygn. akt K 6/09), w którym TK stwierdził tu cyt.: "(...) Jest prawdopodobne, że motywacje czysto zawodowe (służba w tajnej policji) nie różnią się od tych, jakie występują obecnie. Istotną różnicę czyni przedmiot wyboru. W żadnym przypadku wybór służby w tajnej policji politycznej państwa komunistycznego nie zasługuje na aprobatę, niezależnie od komórki organizacyjnej i stanowiska-służbowego funkcjonariusza. (...)". Wskazać należy, że w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracja, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z powyższego przepisu ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy ogólnie obowiązującego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Jednocześnie w dokumentacji Instytutu Pamięci Narodowej znajduje się informacja, że J. R. był członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZSMP) oraz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) (zob. Arkusz słuchacza, strona: 0088). Natomiast ww. przystępując do służby w SB, podkreślił, że: "do NSZZ «Solidarność» nie należałem" (zob. ankieta osobowa, strona: 0006). W aktach sprawy w dokumentacji przesłanej przez Instytut Pamięci Narodowej znajduje się informacja, że strona od 1985 r. była członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (zob. wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej z [...] czerwca 1989 r.). Należy podkreślić, że Polska Zjednoczona Partia Robotnicza była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką; partią dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Przedmiotowe członkostwo było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro wnioskodawca wyrażał chęć przystąpienia do PZPR, to niewątpliwie nawiązał on ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się ze zrealizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Z akt sprawy wynika, że zainteresowany był również członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, co wynika z opinii służbowej z [...] listopada 1989 r., w którym pełnił funkcję [...] Koła ZSMP w Biurze Śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W tym miejscu podkreślić należy, że ZSMP powstał w 1976 r. i zrzeszał ludzi w wieku od 15 do 35 lat. Narodził się z połączenia Związku Młodzieży Socjalistycznej, Związku Socjalistycznej Młodzieży Wiejskiej i Socjalistycznego Związku Młodzieży Wojskowej. Głównym zadaniem była indoktrynacja młodzieży i przygotowanie jej do przyszłej kariery w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). ZSMP był masową, ideowo-wychowawczą organizacją młodzieży. ZSMP działał do 1990 r. pod ideowym kierownictwem PZPR. Głównymi celami i zadaniami Związku, wynikającymi ze statutu ZSMP, było: mobilizowanie młodzieży do pracy na rzecz kraju, upowszechnianie ideologii marksizmu-leninizmu oraz krzewienie oświaty i kultury. Opierając się na własnej bazie i kadrze, a także współpracując z wyspecjalizowanymi instytucjami i organizacjami, ZSMP realizował zadania ideowo-wychowawcze poprzez działalność kulturalną, turystyczną, sportową i rekreacyjną. W całokształcie działalności ZSMP ważne miejsce zajmowała praca ideologiczna, młodzież zapoznawano z podstawami marksizmu-leninizmu oraz programami PZPR.

Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wskazana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto podkreślenia wymaga fakt, że całokształt służby ww., a w szczególności jej charakter przed 31 lipca 1990 r., a także wyżej opisana postawa zainteresowanego w okresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa, w tym bardzo znamienne zaangażowanie w realizację zadań operacyjnych w ww. formacji, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, przesądzają, że przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy.

J. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie z uwagi na naruszenie art. 153 P.p.s.a. oraz art. 8a ust. 1 i 2 i art. 15 pkt 4 ustawy zaopatrzeniowej, a także art. 365 § 1 K.p.c., art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a., art. 35 § 1 i 2 K.p.a., art. 36 K.p.a., art. 37 § 4 K.p.a., art. 37 § 5 K.p.a., art. 37 § 6 K.p.a. oraz art. 408 K.p.c.

Zażądał ustosunkowania się do wiążącego Sąd i organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt II SA/Wa 732/21, jak również do wyroku Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...]. Wniósł o przywrócenie do świadczenia emerytalnego dodatku za inwalidztwo pozostające w związku ze służbą.

Zażądał również podstawie art. 155 § 1 P.p.s.a. wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia stwierdzającego uchybienia organu w postaci istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie.

Skarżący podkreślił, że organ nie przedstawił w zaskarżonej decyzji nr [...] żadnych nowych dowodów, które mogłyby mieć jakiekolwiek znaczenie w przedmiotowej sprawie. Jedynym nowym "dowodem" jest zamieszczona informacja na stronie 14 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, o tym iż skarżący rzekomo pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Koła ZSMP w Biurze Śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Organ nadmienił też, że skarżący rzekomo wykonywał pracę operacyjną. Skarżący podkreślił, że jest to oczywista nieprawda. Oświadczył, że nigdy nie pełnił w ZSMP i podczas pełnienia służby w latach 1983-1989 żadnej kierowniczej funkcji, a tym bardziej funkcji wiceprzewodniczącego Koła ZSMP. Podkreślił, że nigdy nie pełnił służby w Biurze Śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i nigdy nie pracował w latach 1983-1989 operacyjnie.

Zdaniem skarżącego Minister w decyzji z [...] grudnia 2021 r. pominął tak istotny fakt jak związanie organu oceną prawną na podstawie art. 153 P.p.s.a. zawartą w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 732/21.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 120/22 oddalił skargę.

Od powyższego wyroku J. R. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyniku jej rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 1693/22, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji nie przeprowadził należytej kontroli wypełnienia przez organ obowiązków wynikających z art. 170 w związku z art. 153 P.p.s.a. Powinnością Sądu było dokonanie oceny, czy po raz kolejny rozpoznając sprawę organ uwzględnił wykładnię prawną i wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowane w uzasadnieniu wyroku z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20, jak również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21.

Wyrokiem z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 291/19 oraz decyzję organu z [...] stycznia 2019 r. nr [...] i z [...] października 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku przedstawił interpretację przepisu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej i skierował określone wytyczne dla organu, w ramach których winny być dokonane ustalenia i ocena charakteru służby skarżącego w okresie od [...] lipca 1983 r. do [...] grudnia 1989 r.

Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20, przesłanki "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych, samoistnych przesłanek. W konsekwencji brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21 uchylającym decyzję organu z [...] stycznia 2021 r. wydaną po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20, zauważył także, iż "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" może być sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo. Sąd zwrócił uwagę, że organ w uzasadnieniu swojej decyzji nadal nie wykazał w przekonywujący sposób, że postawa skarżącego charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Organ nie dokonał wystarczającej indywidualizacji oceny służby skarżącego, wbrew wyraźnym zaleceniom wynikającym z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym również z wyroku z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20. W ocenie Sądu, uznać należało, że - wbrew stanowisku Ministra - analiza materiału dowodowego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie objętego skargą kasacyjną wyroku nie pozwala na poznanie motywów i stanowiska Sądu I instancji odnoszących się do dokonanej przez organ oceny "krótkotrwałości służby" skarżącego przed 31 lipca 1990 r. oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r." Sąd w ogóle nie wypowiedział się co do istotnych dla rozstrzygnięcia przesłanek wymienionych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Kierując się wykładnią zaprezentowaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20, jak i wydanym następnie wyroku z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21, Sąd I instancji nie przedstawił, które z powołanych przez organ okoliczności i dowody uznał za świadczące o bezpośrednim zaangażowaniu skarżącego w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego i czy wnioski organu znajdowały oparcie w ramach oceny indywidualnych czynów skarżącego i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Ponadto, skoro w poprzednio wydanym, prawomocnym wyroku z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21 Sąd Wojewódzki stwierdził, że zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, to rolą Sądu I instancji oceniającego kolejną decyzję w sprawie było skontrolowanie, czy i jakie nowe dowody w sprawie zostały przez organ zgromadzone i czy pozwalały one na wyciągnięcie wniosków zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji.

W tym kontekście za uzasadnione należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące braku przeprowadzenia przez Sąd I instancji wszechstronnej i wnikliwej oceny stanowiska organu co do możliwości zastosowania względem skarżącego postanowień art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie dokonał natomiast odmiennej od wyrażonej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni art. 8 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, w szczególności nie wskazał, że do zastosowania wobec skarżącego art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej wymagane jest spełnienie obu wymienionych w tym przepisie przesłanek (tj. pkt 1 i 2). Sąd nie stwierdził również, że "brak spełnienia jednej z nich przesądza automatycznie o braku możliwości zastosowania odstępstwa wynikającego z tegoż przepisu".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona decyzja podlega ponownej kontroli legalności. Wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r. o sygn. akt III OSK 1693/22, wydanym na skutek skargi kasacyjnej J. R., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił bowiem wyrok tutejszego Sądu z 25 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 120/22 i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r. poz. 935) – w uzasadnieniu jako "P.p.s.a.".

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd jest związany wykładnią prawa, dokonaną przez NSA w wyroku z 18 kwietnia 2024 r. Stosownie do art. 190 ustawy P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA.

Z mocy art. 153 i art. 141 § 4 w związku z art. 193 P.p.s.a. charakter wiążący dla wojewódzkiego sądu administracyjnego mają też wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez NSA.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013r., sygn. akt II GSK 2101/11, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publik. LEX 745376).

Mając na względzie wskazane uregulowania procesowe Sąd - ponownie kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w granicach sprawy, jaką wyznaczył wyrok NSA – zwraca uwagę, że obecnie granicami sprawy objęte jest jednoznaczne przyjęcie ustaleń faktycznych w sprawie oraz zagadnienie bezpośredniego zaangażowania skarżącego w realizacje zadań i funkcji państwa totalitarnego, które obok kryteriów oceny z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, warunkują pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. Konkretnie, ponownej kontroli sądowej podlega kompletność materiału dowodowego i wynik oceny dowodowej organu w odniesieniu do przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w powołanym przepisie.

Przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, będący podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (tj. służbę od [...] lipca 1944 r. do [...] lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Przepis ten w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia (szerzej w tym przedmiocie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 8a ust. 1 ustawy, decyzja o wyłączeniu zastosowania ograniczeń przewidzianych w art. 15c, 22a i 24a ustawy ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej, czy rozstrzyganie na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Orzekający w sprawie organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do decyzji związanej. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 491/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Analiza akt sprawy wskazuje, iż organ wyczerpująco, wnikliwie i rzetelnie zgromadził i ocenił materiał dowodowy badając kwestie kryterium krótkotrwałości służby pełnionej przez skarżącego przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia i zdrowia. Nie powielając trafnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie sposób odmówić organowi racji, gdy twierdzi, że służba pełniona rzez skarżącego przez 6 lat i 5 miesięcy na rzecz totalitarnego państwa, co stanowi 47 % ogólnego stażu służby, nie może być kwalifikowana jako krótkotrwała. Niespełna połowa aktywności zawodowej w służbach mundurowych świadczy o równoważności okresów służby przypadającej na służbę w formacjach uznawanych za pełnioną na rzecz totalitarnego państwa i poza nimi, a nie incydentalności, okresie szybko mijającym, krótkim przedziale w odniesieniu do stosowanego wzorca długości. W analizowanym przypadku taka dysproporcja nie zachodzi, co pozwala stwierdzić, że we wskazanym zakresie ocena organu jest prawidłowa. Także nie budzą zastrzeżeń ustalenia organu i wnioski odnoszące się do spełnienia przez skarżącego kryterium pomocniczego rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r.

W uzasadnieniu wyroku z 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 1693/22 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż powinnością Sądu w tej sprawie jest dokonanie oceny, czy po raz kolejny rozpoznając sprawę organ uwzględnił wykładnię prawną i wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowane w uzasadnieniu wyroku z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21.

Istotne z punku widzenia realizacji powyższych wytycznych jest zasygnalizowanie, iż w wyroku o sygn. akt I OSK 532/20 Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił interpretację przepisu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej wskazując, iż przesłanki "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych, samoistnych przesłanek. W konsekwencji brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru.

Oznacza to, iż niespełnienie przez skarżącego pomocniczego kryterium oceny, tzw. "krótkotrwałości służby" przy jednoczesnym spełnieniu kryterium "rzetelności służby" po transformacji ustrojowej nie wyklucza zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Fundamentalną pozostaje zatem kwestia oceny tego, czy służba pełniona przez skarżącego przed 31 lipca 1990 r. wiązała się z bezpośrednim ukierunkowaniem na realizację charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy też element bezpośredniego realizowania zadań i funkcji państwa represyjnego nie występował, a służba pełniona wówczas w formacji wymienionej w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej sprowadzała się do wykonywania zwykłych zadań w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego.

Dostrzec także należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21 podkreślił, iż "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" może być sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo. Sąd zwrócił uwagę, że organ w uzasadnieniu swojej decyzji nadal nie wykazał w przekonywujący sposób, że postawa skarżącego charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Organ nie dokonał wystarczającej indywidualizacji oceny służby skarżącego, wbrew wyraźnym zaleceniom wynikającym z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym również z wyroku z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20. W ocenie Sądu, uznać należało, że - wbrew stanowisku Ministra - analiza materiału dowodowego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

W wyroku z 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 1693/22 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że "skoro w poprzednio wydanym, prawomocnym wyroku z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21 Sąd Wojewódzki stwierdził, że zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, to rolą Sądu I instancji oceniającego kolejną decyzję w sprawie było skontrolowanie, czy i jakie nowe dowody w sprawie zostały przez organ zgromadzone i czy pozwalały one na wyciągnięcie wniosków zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji".

Analiza akt sprawy wskazuje, że prowadząc postępowanie po wyroku Sądu z 29 lipca 2021 r. organ nie uzupełnił materiału dowodowego w sprawie, lecz dokonał ponownej analizy wcześniej zgromadzonego materiału aktowego i wyciągnął wnioski sprzeczne w oceną zawartą w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Wa 732/21.

Nie zastosował się przy tym do oceny prawnej, którą powinien być związany. Jak przyjął Sąd w powyższym wyroku, aby można było funkcjonariuszowi przypisać realizację zadań typowych i właściwych dla państwa totalitarnego musi występować bezpośredni związek z konkretnymi działaniami godzącymi w wolności obywatelskie. Taki bezpośredni związek istnieje wówczas, gdy świadczą o tym dowody wskazujące na dopuszczenie się indywidualnych dających się zweryfikować czynów skierowanych przeciwko prawom i wolnościom człowieka.

W niniejszej sprawie organ takowych dowodów nie przedstawił. Nie wykazał aby w spornym okresie skarżący wykonywał zadania o podanym powyższej charakterze. Organ swą ocenę oparł nie na dowodach bezpośrednio świadczących, iż w sprawie nie zachodzi uzasadniony szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej, lecz na domniemaniach wynikających z powiązania dobrowolnego wstąpienia skarżącego do służby w MO i pełnienia służby SB w pionie radiowywiadu, chęci podwyższania kwalifikacji zawodowych i wykonywania obowiązków służbowych z należytą starannością, przynależności do organizacji społecznych z przedmiotem działalności komórek organizacyjnych, w których skarżący pełnił służbę. Świadczy o tym stwierdzenie, iż "J. R. był funkcjonariuszem wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania Służby Bezpieczeństwa i tym samym należy domniemywać, że wnioskujący był zaangażowany w realizację powierzonych obowiązków w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa, nie traktował ich jako konieczność, lecz identyfikował się z ówczesnym systemem". Dostrzec należy, iż samo posiadanie określonych kwalifikacji i uprawnień (np. do obsługi urządzeń szyfrujących) na zajmowanym stanowisku nie jest równoznaczne z podejmowaniem działań naruszających prawa i wolności obywatelskie. Jak sam organ wskazuje, Biuro RKW w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku zajmowało się nasłuchem wrogich radiostacji, wykrywaniem nielegalnych radiostacji i sporządzaniem ekspertyz, zaś Samodzielna Sekcja A w [...] zajmowała się szyfrażem i deszyfrażem meldunków Służby Bezpieczeństwa. Skarżący pełniąc służbę jako radiotelegrafista mógł realizować zarówno typowe zadania wykonywane przez wszystkie służby, w tym państw demokratycznych (nasłuch radiostacji służb wywiadowczych obcych państw, szyfrowanie meldunków, itp.) jak i zadania charakteryzujące państwa totalitarne (np. nasłuch i wykrywanie radionadajników podmiotów opozycyjnych wobec władzy ludowej). Jednakże z zawartych w aktach administracyjnych dokumentów nie wynika, jak też organ na takowe się nie powołał, aby można było powiązać działalność skarżącego w tym okresie z okolicznościami świadczącymi o naruszaniu przez niego praw i wolności człowieka, zwalczaniu kościoła, opozycji, organizacji społecznych, czy przejawów ruchów wolnościowych. Nie przemawia za tym choćby odwołanie się przez organ do opracowania wskazującego na działalność Biura Kontrwywiadu MSW w zakresie nasłuchu radiowego nielegalnych radiostacji opozycyjnych w okresie stanu wojennego (od grudnia 1981 r. – do 22 lipca 1983 r.), skoro skarżący podjął służbę u schyłku tego okresu, tj. [...] lipca 1983 r. W aktach administracyjnych nie zamieszczono dowodów świadczących o tym, że tego rodzaju działalność nasłuchową prowadził skarżący.

Organ obowiązany był dokonać oceny charakteru służby skarżącego przed dniem 31 lipca 1990 r. i wziąć przy tym pod uwagę, że unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego (sygn. akt I OSK 1895/19). Z powyższego wynika potrzeba zbadania sprawy w indywidualny sposób, ustalenia lub zaprzeczenie występowania bezpośredniego związku pomiędzy działaniami podejmowanych w służbie przez funkcjonariusza a realizacją zadań i funkcji państwa totalitarnego, ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie "służby na rzecz totalitarnego państwa" zrównuje – w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego – osoby które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a zatem takie, których postawa z dzisiejszej perspektywy aksjologicznej jest oceniana negatywnie, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji pejoratywnych.

Minister nie przedstawił w zaskarżonej decyzji przekonujących dowodów dotyczących wykonywanych przez skarżącego zadań, które nie pozwalają na uznanie jego przypadku za szczególnie uzasadnionego i zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, iż organ dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a., bowiem nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 732/21. Nadto naruszył art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a,. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku wyczerpującego i należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadniając decyzję uznaniową organ nie zrealizował postulatu przekonywania do trafności podjętego rozstrzygnięcia, co powoduje naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w powyższych wyrokach oraz wskazania w nich zawarte jako nadal aktualne. Organ weźmie pod uwagę, że zasada sprawiedliwości społecznej jest wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania w pkt 2 sentencji wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Do kosztów tych zaliczono wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł. Innych kosztów sądowych skarżący nie poniósł, będąc zwolniony z obowiązku ich uiszczenia na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. d P.p.s.a.