Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 410/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 29 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2351
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: art. 105
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 17 maja 2023 r. nr WINB-WOA.7721.20.2023.AT w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności obiektu budowlanego oddala skargę.


UZASADNIENIE

H. W. (obecnie H. W., dalej: "skarżąca") w dniu 11 stycznia 2021 r. zwróciła się do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w C. (dalej: "organ I instancji") o sprawdzenie legalności budowy wiaty w W., położonej przy ul. [...] , na działce nr[...].

Organ I instancji, po sprawdzeniu danych ewidencyjnych i wizji w terenie ustalił, że przedmiotowa wiata znajduje się na działkach nr [...] i [...] przy ul. [...] w W., dodatkowo na działce nr [...] zlokalizowany jest budynek mieszkalny jednorodzinny z zabudowaniami gospodarczymi. Na działce nr [...] w połowie 2020 r. wybudowano wiatę o konstrukcji drewnianej, krytą blachą o kącie nachylenia połaci ok. 7°, która posadowiona jest na istniejącym fundamencie ogrodzenia i terenie utwardzonym, oraz posiada słupy nośne o przekroju 15 x 15 cm i ma wymiary - 3,40 x 4,70 (pow. zabudowy ok. 16,00 m²). Wiata od strony granicy z działką nr [...] jest odsunięta o ok. 0,30 m (wg oświadczenia właściciela) i ok. 19 m od budynku położonego na działce nr[...], natomiast od strony działki nr [...] stoi na granicy i stanowi ogrodzenie pełne pomiędzy działkami (zgoda obydwóch właścicieli). Wody opadowe są odprowadzone za pomocą rynien do kratki na posesji inwestorów – R. i K. S., którzy przedstawili opis techniczny wiaty wraz z rysunkami sporządzony przez K. S., posiadającego uprawnienia budowlane. Wiatę wybudowano system gospodarczym. Inwestorzy przedłożyli organowi I instancji mapę z wykazem zmian gruntowych, dotyczącą połączenia działek nr [...] i[...], w wyniku których powstała działka nr[...].

Decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r., nr[...] , organ I instancji umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie budowy wiaty, zlokalizowanej na działce nr [...] i [...] (nowy nr działki[...]) przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał treść art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 z późn. zm., obecnie: t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 725, dalej: "pr.b") oraz wywiódł, że przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225, dalej: "rozporządzenie"), nie precyzują odległości usytuowania wiat od granic z sąsiednimi działkami i nie odnoszą się do wiat, które nie są budowlami. Z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą Rady Miasta W. z dnia [...] nr [...] (Dz. Urz. Woj. [...] poz. [...] z dnia [...] dalej w skrócie: "m.p.z.p."), wynika, że działka, na której jest zlokalizowana przedmiotowa wiata mieści się w jednostce planu: "N6MP - tereny zabudowy domów wczasowych i pensjonatów", zatem nie istnieje zakaz jej posadowienia w tej jednostce strukturalnej. Przeprowadzone postępowanie dowodowe i analiza stanu faktycznego, zdaniem organu I instancji, wykazały brak podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o charakterze naprawczym. Stąd też istnieje bezprzedmiotowość wszczętego na wniosek skarżącej postępowania administracyjnego.

W odwołaniu skarżąca podała, że budowa wiaty wymaga zgłoszenia na mocy art. 29 ust. 1 pkt 4 ppkt b) pr.b. i w jej ocenie jest ona wiatą garażową - stanowiskiem postojowym.

Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej w skrócie: "ŚWINB") decyzją z dnia 17 maja 2023 r., nr WINB-WOA.7721.20.2023.AT, utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji z dnia 19 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu podał, że postanowieniem z dnia 30 marca 2023 r. zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów, tj. dowodu z oględzin działki nr [...] przy ul. [...] w W., należącej do U. B. oraz R. S. (dalej: "uczestniczki postępowania"), na okoliczność ustalenia czy pod wiatą zlokalizowaną na powyższej działce składowane są materiały niebezpieczne pożarowe, w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. nr 109 poz. 719), oraz czy przedmiotowa wiata jest równocześnie wykorzystywana jako garażowa, tj. czy pod nią parkowane są pojazdy mechaniczne. Zdaniem ŚWINB organ I instancji prawidłowo prowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że pod wiatą znajdują się przedmioty gospodarcze, tj. rowery, odśnieżarka, taczki i wąż ogrodowy. W dalszej części uzasadnienia ŚWINB odniósł się do możliwości zastosowania art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") i wywiódł, że na gruncie przepisów pr.b. postępowanie, co do zasady, staje się bezprzedmiotowe, jeżeli organ nadzoru budowlanego prowadzący postępowanie nie znajduje podstaw do wydania nakazów lub zakazów, oraz kolejno omówił zasady postępowania administracyjnego. Ocenił, że PINB prawidłowo zakwalifikował omawiany obiekt budowlany jako wiatę niezdefiniowaną w przepisach pr.b. W judykaturze opisywaną jako budowla posiadająca dach, nieposiadająca ścian oraz posadowiona na słupach. Zasadnie też przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy § 12 rozporządzenia, gdyż hipoteza tej regulacji obejmuje tylko budynki, a na mocy § 2 ust. 1 rozporządzenia w zakresie budowli tylko wtedy pozwala się na zastosowanie przepisów rozporządzenia do budowli, gdy przepis szczególny omawianego rozporządzenia nie zawęża swego zakresu przedmiotowego do budynków. Z takim szczegółowym unormowaniem mamy do czynienia w przypadku treści § 12 rozporządzenia. Usytuowanie wiaty w odniesieniu do nieruchomości sąsiedniej nie wyklucza zatem z góry możliwości legalizacji. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, budowa wiaty o powierzchni ok. 16,00 m kw. mieści się w granicach wyznaczonych przesłankami art. 29 ust. 2 pkt 2 pr.b., dlatego nie ma podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w trybie art. 48 ust. 1 pkt 2 pr.b.

Pismem z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję ŚWINB, której zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., polegające na naruszeniu praworządności organów administracji w postaci braku przeprowadzenia dowodów z urzędu na przykład odebrania wyjaśnień od właścicieli sąsiednich działek, na których jest usytuowana sporna wiata, co do sposobu ustalenia jej przeznaczenia, pominięcia zdjęć dostarczonych organom administracji, z których wynika, że pod wiatą jest parkowany srebrny samochód osobowy, stanowiący własność właścicielki posesji, na której wzniesiono wiatę, oraz poprzez działanie nie budzące zaufania uczestników postępowania do bezstronności organów, a polegające na uczestnictwie tej samej osoby podczas przeprowadzania czynności wizji lokalnej i czynności kontrolnych, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 pkt 2c pr.b., poprzez przyjęcie, że na działce o nr [...] i nr [...] mogła zostać wybudowana wiata garażowa o wymiarach 3,40 m x 4,70 m (pow. zabudowy ok. 16.00 m kw.) bez pozwolenia na budowę oraz bez zgłoszenia. W świetle tak przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zaznaczyła, że poprzez fakt, iż kontrola wyznaczona została na konkretny dzień, to uczyniła łatwiejszym zmianę sposobu jej użytkowania. Podała, że w każde inne dni poza dniami kontroli, wiata służy jako miejsce parkingowe dla pojazdu mechanicznego. Tym samym powinna być klasyfikowana jako stanowisko postojowe zgodnie z § 19 rozporządzenia. Zaznaczyła też, że wiata stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 14 pr.b.- o powierzchni zabudowy do 35 m², przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m² powierzchni działki stanowiącą zadaszenie miejsca parkingowego, wymaga zgłoszenia do organu administracji architektoniczno-budowlanej. Kwestia oceny stanu faktycznego i zgodności zrealizowanego obiektu budowlanego z przepisami techniczno-budowlanymi, w sytuacji użytkowania wiaty jako miejsca postojowego, powinna być w tym wypadku najważniejsza. Rolą organów była więc jednoznaczna ocena (poprzedzona wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym), czy budowa wiaty wymagała zgłoszenia, pozwolenia na budowę i czy nie została zrealizowana z naruszeniem przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Co istotne, ustawodawca nie definiuje pojęcia "wiata", korzystając jednak z definicji ogólnej w brzmieniu: wiata to "lekka budowla w postaci dachu wspartego na słupach, np. nad parkingiem, magazynem, nad przystankiem tramwajowym" należy więc brać pod uwagę nie rzeczywistą jej funkcję, a nie samo pasowanie do ogólnego opisu. Poza tym dany obiekt jako obiekt umieszczony na powierzchni naziemnej musi być zgodny z przepisami § 13 wskazanego rozporządzenia i przepisami przeciwpożarowymi, tym bardziej istotnymi, kiedy służy jako miejsce pojazdu mechanicznego. Faktycznie bowiem na miejscu, które określone zostało przez organy orzekające jako wiata o charakterze gospodarczym, parkowany jest samochód. Spełnia to przesłanki zakwalifikowania takiego miejsca jako miejsca parkingowego, które w związku z taką kwalifikacją musi spełniać dodatkowe warunki, co nie zostało w tej sprawie wykazane W jej ocenie nie zostało tutaj przeprowadzone dogłębne postępowanie wyjaśniające, które prawdopodobnie zakończyłoby się innymi wnioskami i inną klasyfikacją obiektu. Zasadnym byłoby również wysłuchanie właścicieli działek sąsiednich, na których wzniesiono wiatę, celem ustalenia rzeczywistego jej przeznaczenia. Tymczasem pracownik administracji przeprowadzający wizję ograniczył się jedynie do przeprowadzenia rozmowy z mężem właścicielki posesji, na której jest wzniesiona wiata, a więc osobą zainteresowaną umorzeniem postępowania.

Pismem z dnia 3 lipca 2024 r. ŚWINB złożył odpowiedź na skargę i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

Zaznaczyć także przyjdzie, że ocena legalności działania administracji publicznej dokonywana jest na podstawie akt sprawy, tj. na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń faktycznych, ale orzeka na podstawie ustalonego przez organ i wynikającego z akt administracyjnych stanu faktycznego. W aspekcie ustaleń faktycznych obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest przede wszystkim dokonanie oceny, czy materiał dowodowy został przez organ administracji prawidłowo zebrany i oceniony. Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że sąd bada sprawę w pełnym zakresie pod kątem respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych, dochowania wymaganej prawem procedury i zgodności działania z prawem materialnym, a nie celowości czy słuszności bądź też sprawiedliwości społecznej.

W ocenie Sądu, organy administracji publicznej zebrały materiał dowodowy w sprawie, a następnie prawidłowo go oceniły zinterpretowały obowiązujące przepisy prawa materialnego. Nie naruszyły także zasad postępowania. Zasadnym wobec tego stało się umorzenie postępowania w sprawie legalności budowy wiaty położonej na działce nr [...] przy ul. [...] w W.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 2 pr.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m kw., sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, przy czym łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m kw. powierzchni działki.

Niewątpliwie przepis ten znalazł zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, albowiem przedmiotowa wiata jest jedyną tego typu budowlą na działce nr[...] , na której to znajduje się również budynek jednorodzinny z zabudowaniami gospodarczymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 9 lutego 2023 r. (sygn. akt IV SA/Po 699/22) stwierdził, że za podstawowe cechy obiektu (budowli) pozwalające na uznanie go za wiatę należy uznać posiadanie fundamentów, dachu, nieposiadanie ścian oraz posadowienie budowli na słupach. A zatem tym, co różni w zasadniczy sposób wiatę od budynku, jest nieposiadanie ściany (ścian) i brak wydzielenia przestrzeni przy pomocy przegród budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że cechą rozróżniającą budynki od budowli, do których zaliczyć należy wiaty, jest między innymi wydzielenie pewnej przestrzeni przez przegrody budowlane, a funkcjonalnie za takie przegrody należy uznać ściany danego obiektu budowlanego. Zwrócił dodatkowo uwagę, że za przegrodę taką może być uważana również ściana bezpośrednio sąsiadującego innego budynku. Nadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że wiata jest samodzielną budowlą, posiadającą dach, nie obudowaną ze wszystkich stron ścianami lub nawet w ogóle ścian pozbawiona (wiata wolnostojąca), której celem jest ochrona miejsca lub rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym. Jej podstawowym elementem konstrukcyjnym (konstrukcją nośną), na którym osadzony jest dach, są słupy wiążące budowlę z gruntem (por. wyrok z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 879/22). W świetle tak dookreślonej definicji pojęcia "wiata", organy administracji publicznej zasadnie przyjęły, że przedmiotowa wiata nie wymaga uzyskania ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Zasadnie także stwierdziły, że przepisy rozporządzenia nie odnoszą się do tego typu budowli. Nadto, przywołany przez skarżącą § 19 rozporządzenia nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdyż regulacja ta odnosi się do miejsc wyznaczonych, a za takie nie można uznać przedmiotowej wiaty. Przypomnieć należy, że wiata od strony granicy z działką nr [...] jest odsunięta o ok. 0,30 m (wg oświadczenia właściciela) i ok. 19 m od budynku położonego na działce nr[...] , natomiast od strony działki nr [...] została posadowiona na granicy i stanowi ogrodzenie pełne pomiędzy działkami (zgoda obydwóch właścicieli). Jest kryta blachą o kącie nachylenia połaci ok. 7°, oraz została posadowiona na istniejącym fundamencie ogrodzenia i terenie utwardzonym, ma wymiary - 3,40 x 4,70 (pow. zabudowy ok. 16,00 m²). Nadto, trudno odnieść się do przywołanego przez skarżącą zarzutu naruszenia prawa materialnego, bowiem przywołana jednostka redakcyjna, tj. art. 29 ust. 1 pkt 2 lit. c) pr.b. dotyczy budowy sieci kanalizacyjnych. Domniemywać jednak można, że chodzi o przywołany w uzasadnieniu skargi art. 29 ust 1 pkt 14 pr.b. W przepisie tym mowa jest o wiatach wolno stojących bez innych zabudowań na nieruchomości. Przedmiotowa wiata stanowi budowlę wolnostojącą, lecz istotnym w tym przypadku jest to, że na działce, na której się znajduje położony jest również budynek mieszkalny. Wobec tego zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy będzie mieć art. 29 ust. 2 pkt 2 pr.b.

W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że powierzchnia zabudowy wiaty wynosi ok. 16,00 m².

Odnosząc się z kolei do przywołanego przez skarżącą zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego, stwierdzić trzeba, że nie jest on zasadny. Organy administracji publicznej zabrały i rozpatrzyły w sposób prawidłowy całość materiału dowodowego. Zarzut ten w głównej mierze odnosi się do okoliczności zawiadomienia stron postępowania o terminie oględzin i błędnego ustalenia, że pod wiatą składowane są narzędzia, a nie parkowany jest samochód osobowy. Na tą okoliczność skarżąca przedłożyła dokumentację fotograficzną potwierdzającą, że pod wiatą parkuje samochód, stwierdzając, że inwestor uprzedzony o terminie oględzin usuwał go spod wiaty. Nie mniej jednak, zgodnie z art. 79 k.p.a., strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Stroną postępowania niewątpliwie była uczestniczka postepowania. Tym samym zawiadomienie o terminie miało na celu umożliwienie wszystkim stronom wzięcie czynnego udziału w oględzinach.

Zdaniem skarżącej oględziny przeprowadzone przed wydaniem decyzji organu I instancji oraz w toku postępowania odwoławczego niezasadnie zostały przeprowadzone przez tą samą osobę. Jednak i ten argument nie jest zasadny, albowiem pracownicy organu administracji publicznej działają z upoważnienia tego organu, w tym przypadku - Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Skarżąca zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego próbowała dowieść, że parkuje pod nią samochód osobowy. W jej ocenie potwierdzałyby to wyjaśnienia złożone przez właścicieli okolicznych nieruchomości. Wiata może bowiem służyć różnorodnym celom np. rekreacyjnym lub gospodarczym, ja też może stanowić zadaszenie nad parkującymi samochodami. Jej funkcja nie może jednak bezpośrednio rzutować na okoliczność ustalenia, czy jej realizacja wymaga pozwolenia na budowę.

Ustawodawca w art. 29 ust. 2 pkt 2 pr.b. nie ograniczył zwolnienia z obowiązku pozwolenia na budowę wyłącznie do określonego rodzaju wiat. Nie wskazał także, że określona funkcja wiaty wyklucza zawarte w tym przepisie zwolnienie czy też powoduje konieczność uzyskania pozwolenia na budowę nawet pomimo zachowania parametru powierzchni wiaty, nieprzekraczającej 50 m². Tym samym w świetle ustaleń wynikających z oględzin oraz biorąc pod uwagę wymiary przedmiotowej wiaty, stwierdzić należy, że przedłożona dokumentacja fotograficzna nie mogła stanowić podstawy do uznania, że budowa wiaty wymagała zgłoszenia lub uzyskania pozwolenia na budowę. Zatem nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., ani też wspomnianej zasady zaufania (art. 8 k.p.a.), a dalsze dowody, np. z zeznań świadków lub przesłuchania stron nie wpłynęłyby na dokonanie odmiennej oceny stanu faktycznego oraz interpretacji przepisów pr.b.

W tym miejscu przypomnieć należy, że instytucję umorzenia postępowania administracyjnego reguluje art. 105 k.p.a. Przepis art. 105 § 1 k.p.a. łączy podstawę do umorzenia postępowania z jego bezprzedmiotowością, która oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to również z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co z kolei skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania, oraz może mieć zarówno charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ administracji umarza postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Przyjmuje się także, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na wystąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą łączy się obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej.

Podkreślić również należy, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy (por. np.: wyrok NSA z 6 lipca 2020 r., II OSK 818/20 i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., I GSK 2078/19). Sprawa jest bezprzedmiotowa, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wówczas, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego. W takim przypadku jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - czy to pozytywne, czy to negatywne - staje się niedopuszczalne (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 270/23).

Podkreślić należy, że czym innym jest bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, a czym innym bezzasadność żądania strony - tę ostatnią stwierdza się bowiem w orzeczeniu rozstrzygającym sprawę co do istoty. Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie oznacza, że postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe i nie powinno być prowadzone, ponieważ dopiero wynik tego postępowania daje podstawę do oceny zasadności zgłoszonego zadania (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 2582/19, jak również literatura prawnicza: A. Wróbel, Komentarz do art. 105 k.p.a. oraz M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el 2023 r., a także Z. Kmieciak, Komentarz do art. 105 k.p.a. [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023 r., Lex/el).

Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione jego uznaniu, organ jest bowiem zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga sprawy co do istoty, jest więc orzeczeniem formalnym kończącym sprawę bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia i jest wyjątkiem, który należy traktować jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2771/19).

W judykaturze podkreśla się, że z uwagi na to, że orzeczenie o umorzeniu postępowania zamyka drogę do rozpoznania co do meritum żądania strony w postępowaniu administracyjnym, to art. 105 § 1 k.p.a. powinien być interpretowany ściśle (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2023 r., I OSK 2582/19).

W tym stanie sprawy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku i w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie stwierdzono innych uchybień, wskazujących na konieczność uwzględnienia skargi z urzędu, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.