Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 753/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135,
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 2a,
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1, art. 63
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr SKO.4111/334/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 14 marca 2024 r. nr GOPS.5032.95.2023/24.ŚP; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego S. C. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 kwietnia 2024 r. nr SKO.4111/334/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania S. C. (dalej: Skarżący) od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: organ I instancji) z 14 marca 2024 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazaną wyżej decyzją z 14 marca 2024 r. organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem A. C., legitymującym się orzeczeniem z 9 lutego 2024 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz.390 ze zm. – dalej: u.ś.r.), organ I instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 r.ż. lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie udało się ustalić daty, od której powstała niepełnosprawność ojca Skarżącego - organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku.

Skarżący odwołał się od tej decyzji, zarzucając organowi I instancji nieprawidłową wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13) jest niedopuszczalne.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, SKO przychyliło się do argumentów odwołania, jednakże odmówiło Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na przepis art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U z 2023 poz. 1429 - dalej: u.ś.w.), zgodnie z którym ustawę o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. stosuje się jedynie w tych sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO podkreśliło, że stosownie do art. 63 ust. 3 u.ś.w., warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Tymczasem Skarżący nie miał przyznanego uprzednio prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przez co w jego przypadku nie występuje tzw. kontynuacja prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 28 grudnia 2023 r., ale nie załączył do niego stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, bowiem orzeczenie to zapadło dopiero 9 lutego 2024 r. i dopiero po tej dacie przedłożono je do akt sprawy.

W ocenie SKO, prawo Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało zatem do 31 grudnia 2023 r. Nie ma zatem możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisów przejściowych tj. art. 63 i n. u.ś.w.

W skardze na powyższą decyzję, Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił jej naruszenie przepisu art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. w zw. z art. 24 ust. 2 art. 24 ust. 2a u.ś.r. Podkreślił, że na podstawie powołanych przepisów uznać należy, że prawo Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego uznać należy za nabyte retroaktywnie, z mocą od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności tj. nabyte do 31grudnia 2024r. Skoro wniosek Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 28 grudnia 2023 r., a niepełnosprawność rodziców Skarżącego datowana jest od 22 grudnia 2023 r. to wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane od grudnia 2023r. a zatem zastosowanie w sprawie mają przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2024r.

Na rozprawie w dniu 13 listopada 2024r. pełnomocnik Skarżącego podkreślił, że z zawartego w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącego W. C. wynika, że jej znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 grudnia 2023 r. Oznacza to, że przed 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie Skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrolując działalność administracji publicznej sąd kieruje się zgodnością z prawem, bowiem takie kryterium wprowadza art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Analizuje więc, czy organ prowadził postępowanie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami, jak też czy rozstrzygnięcie, które go kończy odpowiada normom materialnoprawnym. Jeśli stwierdzi uchybienia w tym zakresie, dokonuje oceny, czy mają one taki charakter, że obligują do usunięcia zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zauważenie więc przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.- dalej: P.p.s.a.) Natomiast: naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy powoduje, że sąd musi uchylić skarżoną decyzję w całości lub w części w oparciu na art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przy czym, z mocy art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, co pozwala na wyeliminowanie także decyzji organu I instancji.

W ocenie Sądu, rozpoznające sprawę organy obu instancji dopuściły się uchybień przepisom prawa, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie wydanych przez nie decyzji z obrotu prawnego.

Organ I instancji przy interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie uwzględnił faktu wydania w dniu 21 października 2013 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego (K38/13), w którym stwierdzono, że przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zaś, z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, to od momentu wejścia w życie powyższego wyroku nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdzono.

Tym samym, w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., względnie daty jej powstania nie da się ustalić, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Organ I instancji błędnie zatem, jako podstawę odmowy przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podał niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności.

Z kolei SKO uznając, że Skarżący nie jest uprawniony do uzyskania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na fakt że prawo takie nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. – Skarżący złożył bowiem stosowny wniosek 28 grudnia 2023 r., jednak nie załączył do niego stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca wymagającego opieki (ani orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki, przesuwającego obowiązek sprawowania opieki nad ojcem na Skarżącego) wydanego dopiero 9 lutego 2024 r. - dopuściło się błędnej interpretacji art. 63 ust. 1 u.ś.w.

Brzmienie art. 63 u.ś.w. w zakresie istotnym dla sprawy jest następujące:

1. W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

2. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

3. Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.

Artykuł powyższy znajduje się w rozdziale 7 u.ś.w. zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy". W ust. 1 przewiduje on sytuacje w których - pomimo wejścia w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. ustawy

o świadczeniu wspierającym, nadającej nową treść m. in. przepisowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotyczącemu świadczenia pielęgnacyjnego - organy stosują ten przepis w jego dotychczasowym jego brzmieniu. Warunkiem powyższego, w świetle cytowanego art. 63 ust. 1 u.ś.w. jest to, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.

W tym zakresie znaczenie ma art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie z którym, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Przesądzający dla oceny daty początkowej, od której można przyznać świadczenie pielęgnacyjne jest zatem dzień wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie. Z tym, że konieczne jest także, aby wniosek ten był kompletny, czyli zawierał wszystkie potrzebne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty. Takim istotnym dokumentem jest niewątpliwie orzeczenie w przedmiocie niepełnosprawności, bowiem art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie mniej ważna jest także regulacja zawarta w art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którą, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Z przepisu tego wynika zatem że sam fakt złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności- w razie pozytywnego rozpatrzenia wniosku- powoduje nabycie określonego uprawnienia z mocą wsteczną tj. od dnia wniesienia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Unormowanie to zapewnia ochronę interesów osób wnioskujących o przedmiotowe świadczenie, które nie mają jakiegokolwiek wpływu na tok postępowania przed podmiotem uprawnionym do orzekania w przedmiocie niepełnosprawności. Umożliwia im przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z datą wsteczną tj. od momentu wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności.

Kolegium, badając czy w przypadku Skarżącego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed 31 grudnia 2023 r. skoncentrowało się tylko na brzmieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r., natomiast nie uwzględniło przy tej ocenie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Uwagę na powyższe słusznie zwrócił Skarżący podkreślając brak wpływu na datę wydania orzeczenia o niepełnosprawności oraz uwypuklając datę złożenia stosownego wniosku tj. 22 grudnia 2023r. a także retroaktywny charakter orzeczeń Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie, elementem koniecznym wniosku o przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było zarówno orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca Skarżącego tj. osoby wymagającej opieki, jak i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego – małżonki osoby wymagającej opieki, które wskazując na niemożność sprawowania opieki przez małżonkę, z mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przesuwa ten obowiązek na Skarżącego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r. - I OPS 2/22). W ocenie Sądu, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, skutków prawnych przedmiotowych orzeczeń tj. dat od których osoby przebadane przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uznane są za osoby o określonym w treści orzeczenia stopniu niepełnosprawności - nie należy różnicować. Byłoby to sprzeczne z tezami powołanego na wstępie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.

Wobec powyższego, skoro przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. daje możliwość stosowania już pod rządami nowego prawa tj. od 1 stycznia 2024 r. przepisów dotychczasowych, to należy mieć na względzie wszystkie te przepisy, a nie tylko ich wybraną część. O momencie początkowym powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zatem nie tylko treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., ale również art. 24 ust. 2a tego aktu, którego SKO nie wzięło pod uwagę, dopuszczając się naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Powyższe skutkowało zaś naruszeniem przepisów postępowania w zakresie obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy i ustalenia istotnego w niej stanu faktycznego, które to obowiązki spoczywają na organie odwoławczym z mocy art. 15 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

W ponowie prowadzonym postępowaniu organ I instancji uwzględni przedstawione przez Sąd stanowisko, co do daty powstania prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wsteczny skutek wydanego orzeczenia o niepełnosprawności – w przedmiotowej sprawie zarówno orzeczenia wydanego w stosunku do A. C. jak i W. C., które ustalony stopień niepełnosprawności obojga badanych datują od daty złożenia wniosku tj. od 22 grudnia 2023r. - a następnie dokona analizy spełniania przez Skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024r.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023r. poz. 1964 ze zm.). Na koszty postępowania składa się wyłącznie wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Strona nie poniosła bowiem innych kosztów.