Postanowienie NSA, sygn. akt III OSK 1844/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 52 § 3, 182 § 1, art. 183 § 1 i  art. 183 § 2, art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 119/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., nr Nd.4303.24.2022 w przedmiocie nieprzyjęcia do szkoły doktorskiej postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 31 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 119/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę R. S. (dalej także: skarżący) na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., nr Nd.4303.24.2022 o nieprzyjęciu skarżącego na I rok kształcenia w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu [...] w [...] w dyscyplinie nauki prawne w roku akademickim 2022/2023. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowił o odrzuceniu skargi z uwagi na to, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący po otrzymaniu zaskarżonej decyzji najpierw złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, której przedmiotem uczynił decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., nr Nd.4303.24.2022. W ocenie WSA w Kielcach powyższe okoliczności powodują na tym etapie niedopuszczalność wniesienia skargi, gdyż skoro skarżący skorzystał ze środka zaskarżenia decyzji, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to nie mógł równocześnie wnieść na tę decyzję skargi do sądu administracyjnego. Sąd I instancji wskazał, że w art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia aktów, na które przysługuje prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo poprzez złożenie do organu takiego wniosku, albo poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Treść tego przepisu w ocenie WSA w Kielcach nie pozostawia wątpliwości, że chociaż do strony należy decyzja, jaką drogę zaskarżenia wybrać, to jednak skorzystanie z jednego trybu zaskarżenia wyklucza możliwość skorzystania z drugiego trybu, a strona musi zatem dokonać wyboru między dwiema wykluczającymi się możliwościami. Sąd I instancji podkreślił, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt II GSK 1678/18, że wynikająca z art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji nieostatecznej w administracyjnym toku instancji, od której stronie przysługuje zwyczajny środek prawny, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie może być intepretowana jako prawo do równoczesnego korzystania z dwóch możliwości wzruszenia decyzji administracyjnej w przypadku uznania nieskuteczności jednej z nich. Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego co do wprowadzającego w błąd - w jego ocenie - pouczenia o trybie zaskarżenia decyzji z dnia 1 grudnia 2022 r., nr Nd.4303.24.2022, Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługujących alternatywnie środkach zaskarżenia, a ze sformułowania "Od niniejszej decyzji przysługuje Panu prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego" nie sposób wyprowadzić wniosku, że strona była uprawniona do wniesienia równocześnie obu środków zaskarżenia, gdyż użycie alternatywy rozłącznej "albo" wyklucza takie rozumienie zawartego w decyzji pouczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł R. S. zaskarżając to postanowienie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i jednocześnie zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszenie Konstytucji RP, tj. art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 9 k.p.a. i w związku z art. 45 Konstytucji RP, poprzez dowolne i niezasadne wnioskowanie, jakoby istniały podstawy do odrzucenia skargi R. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., albowiem skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który powoduje niemożność złożenia środka zaskarżenia w postaci skargi na decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w sytuacji gdy skarżący nie został w sposób prawidłowy i precyzyjny pouczony o sposobie zaskarżenia w/w decyzji, jak również o konsekwencjach złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co w sposób rażący narusza zasadę obowiązku informowania strony, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia zasad konstytucyjnych prawa obywatela do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że u podstaw wadliwości skarżonego orzeczenia legły błędy Sądu I instancji w zakresie procedowania w przedmiocie możliwości złożenia skargi i niedostrzeżenie przez WSA w Kielcach rażących uchybień zasadom postępowania administracyjnego, które doprowadziły do zupełnie niezasadnego uznania przez Sąd I instancji, że złożona w niniejszej sprawie skarga podlega odrzuceniu. Skarżący podniósł, że WSA w Kielcach zupełnie pominął rozpoznając przedmiotową sprawę, że pouczenie zawarte w treści zaskarżonej decyzji z dnia 1 grudnia 2022 r. było w stopniu oczywistym nieprawidłowe, nieprecyzyjne i uniemożliwiające stronie zidentyfikowanie konsekwencji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W związku z powyższym skarżący, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1654/07, podniósł, że brak precyzyjnego pouczenia, brak wskazania konsekwencji skorzystania z instytucji wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i niedokładne, niejasno sformułowane pouczenie wyklucza możliwość zastosowania rygoru pozostawienia pisma bez rozpoznania, czy jego odrzucenia.

W piśmie z dnia 1 czerwca 2023 r. skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w celu rozpoznania złożonej przez niego skargi kasacyjnej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Znajdując podstawę do zastosowania powołanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na drugiej podstawie kasacyjnej, w ramach której Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej zwanej k.p.a. oraz art. 45 Konstytucji RP, poprzez dowolne i niezasadne wnioskowanie, jakoby istniały podstawy do odrzucenia skargi skarżącego na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [..] z dnia 1 grudnia 2022r., albowiem skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który powoduje niemożność złożenia środka zaskarżenia w postaci skargi na decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w sytuacji gdy skarżący nie został w sposób prawidłowy i precyzyjny pouczony o sposobie zaskarżenia w/w decyzji, jak również o konsekwencjach złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co w sposób rażący narusza zasadę obowiązku informowania strony, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia zasad konstytucyjnych prawa obywatela do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd. Rozpatrując skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy podkreślić, że również przepisy postępowania podlegają wykładni i zastosowaniu w określonej sprawie, chociaż oczywiście stosowanie prawa materialnego i przepisów postępowania następuje w sposób odmienny, tj. adekwatny do charakteru działania norm prawa materialnego i norm zawartych w przepisach proceduralnych. W odniesieniu zaś do konstrukcji omawianego zarzutu należy przypomnieć, że niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania może być również konsekwencją ich błędnej wykładni.

Analiza treści zarzutu skargi kasacyjnej prowadzi jednak do wniosku, że strona skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje wykładni art. 52 § 3 p.p.s.a. dokonanej przez Sąd I instancji, z której wynika, że skorzystanie z jednego trybu zaskarżenia wskazanego w tym przepisie, tj. z prawa do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy lub z prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na tę decyzję bez skorzystania z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyklucza możliwość skorzystania z drugiego ze wskazanych trybów. Strona skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia wskazanych w zarzucie przepisów w ich niewłaściwym zastosowaniu w niniejszej sprawie polegającym na pominięciu przez WSA w Kielcach faktu zawarcia przez organ w skarżonej decyzji nieprawidłowego, nieprecyzyjnego i wprowadzającego w błąd pouczenia, z którego nie wynikały konsekwencje złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w postaci braku możliwości jednoczesnego złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję organu.

Słusznie Sąd I instancji wskazał, że z treści art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia decyzji, co do których stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Należy zauważyć, że to strona może dokonać wyboru i zdecydować, czy wystąpi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też od razu ze skargą do sądu administracyjnego z pominięciem ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji. Co więcej, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1154/18). Są to rozwiązania alternatywne i niedopuszczalne jest wykorzystanie ich obu jednocześnie.

Treść przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. wskazuje zatem, że skargę do sądu administracyjnego można wnieść w przypadku, gdy prawo do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługiwało, lecz gdy z tego prawa nie skorzystano, czego zresztą nie zakwestionowała strona skarżąca kasacyjnie. W przedmiotowej sprawie z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia, bowiem z akt sprawy wynika, że w dniu 26 grudnia 2022 r. skarżący złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie jego sprawy zakończonej decyzją Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., nr Nd.4303.24.2022 o nieprzyjęciu go na I rok kształcenia w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu [...] w [...], zaś pismem z dnia 13 stycznia 2023 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na tę samą decyzję. Jednocześnie nie sposób zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej, że podjęcie przez nią wskazanych powyżej czynności mogło wynikać z błędnego pouczenia zawartego w skarżonej decyzji przez organ i w konsekwencji, że mogło to świadczyć o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. oraz art. 45 Konstytucji RP. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Rektor Uniwersytetu [...] w [...] zawarł w zaskarżonej decyzji pouczenie o treści: "Od niniejszej decyzji przysługuje Panu prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (...)". Słusznie zatem Sąd I instancji zauważył, że organ wyraźnie posłużył się w pouczeniu alternatywą rozłączną "albo", co wyklucza rozumienie zawartego w decyzji pouczenia jako możliwości jednoczesnego złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargi do sądu administracyjnego.

Niezależnie od powyższego, w realiach niniejszej sprawy uwagę zwraca brak powołania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisu, na podstawie którego Sąd I instancji odrzucił wniesioną do niego skargę, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Powołanie tego przepisu było koniecznym warunkiem skuteczności skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. określa kompetencje sądu administracyjnego i ich zakres w fazie badania dopuszczalności skargi. Przepis ten ma charakter ogólny (blankietowy), podobnie jak przepisy określające kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania, takie jak np. art. 146 § 1, art. 147, art. 145 § 1, czy art. 151 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, a strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Jeśli z zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji stwierdził, że wniesiona przez skarżącego skarga jest niedopuszczalna z uwagi na równoczesne skorzystanie przez skarżącego ze środka zaskarżenia decyzji, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą samą decyzją, która stanowi przedmiot wniesionej skargi do sądu administracyjnego i z tego powodu odrzucił skargę, a zasadność tego orzeczenia kwestionuje strona skarżąca kasacyjnie, to dla skuteczności sformułowanego zarzutu ze skargi kasacyjnej, konieczne było podniesienie zarzutu naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami stanowiącymi podstawę oceny, że złożona skarga jest niedopuszczalna. Już zatem wskazanie w skardze kasacyjnej na art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. oraz art. 45 Konstytucji RP, bez powiązania ich z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. czyniło omawiany zarzut bezskutecznym. Podkreślenia wymaga, że również w rozważaniach prawnych uzasadnienia skargi kasacyjnej nie powołano art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

W związku z powyższym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.