Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 82/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 1 lit. c, art. 32 ust. 2, art. 36 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 351
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności  bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca) Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzje Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z [...] listopada 2022 r. Nr: [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich. oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] listopada 2022 roku Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (dalej: "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania R. M. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca") w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z [...] sierpnia 2022 roku wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej: "organ I instancji" lub "Kierownik BP").

Podstawą wydanego rozstrzygnięcia były następuje ustalenia faktyczne i ocena prawna.

Skarżący złożył w dniu 2 czerwca 2021 roku wniosek o przyznanie płatności w ramach wsparcia systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wraz z załącznikami graficznymi.

W dniu [...] stycznia 2022 r. Kierownik BP wydał decyzję Nr [...], w której przyznał skarżącemu płatności. W odwołaniu od w/w decyzji skarżący nie zgodził się z ze zmniejszeniem powierzchni dla działki ewidencyjnej nr [...] oraz nr [...]. Twierdził, że powierzchnie w/w działek są prawdopodobnie potwierdzeniem deklaracji poprzedniego właściciela. Wnioskodawca wskazał, że w roku 2020 oraz 2021 przywrócił działki do użytku. Do odwołania dołączył zdjęcia na których widać działki przed przystąpieniem do użytkowania oraz działki po wykonaniu wycinki drzew oraz mulczowaniu.

W dniu [...] marca 2022 r. organ II instancji decyzją nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W dniu 21 kwietnia 2022 r. w gospodarstwie skarżącego przeprowadzone zostały oględziny działki referencyjnej nr [...] oraz [...] w zakresie weryfikacji powierzchni MKO. W wyniku oględzin stwierdzono obszar MKO na działce ewidencyjnej nr [...] i [...] w wysokości [...] ha i [...] ha odpowiednio.

Organ I instancji decyzją Nr [...] przyznał wnioskodawcy:

- jednolitą płatność obszarową w wysokości 13 259,48 zł, pomniejszoną ze względu na stwierdzone nieprawidłowości,

- płatność za zazielenienie w wysokości 16 860,46 zł,

- płatność redystrybucyjną w wysokości 4 921,45 zł.

Skarżący złożył odwołanie od w/w decyzji. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się ze zmniejszeniem powierzchni dla działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...], które w jego ocenie zostały przywrócone do użytkowania rolniczego.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie decyzją Nr [...] z [...] listopada 2022 r. organ II instancji orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

Organ odwoławczy wskazał m. in., że tryb składania wniosków o przyznanie płatności oraz warunki uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 reguluje ustawa z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2022 poz. 1775), zwana dalej "ustawą".

Wskazał na art. 8 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zgodnie z którym jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar. o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Przywołał również art. 32 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 ,,kwalifikujący się hektar" oznaczające:

a) wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego, w tym obszary, które w dniu 30 czerwca 2003 r. nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej w państwach członkowskich przystępujących do Unii w dniu 1 maja 2004 r., które w momencie przystąpienia zdecydowały się na stosowanie systemu jednolitej płatności obszarowej, wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej lub - w przypadku gdy obszar wykorzystuje się także do prowadzenia działalności pozarolniczej - wykorzystywane w przeważającym zakresie do prowadzenia działalności rolniczej; lub

b) każdy obszar, który zapewnił rolnikowi prawo do płatności w 2008 r. w ramach systemu płatności jednolitych lub systemu jednolitej płatności obszarowej określonych, odpowiednio, w tytule III oraz IV a rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 i który:

- nie jest już zgodny z definicją "kwalifikującego się hektara" na mocy lit. a) w wyniku wdrożenia dyrektywy 92/43/EWG, dyrektywy 2000/60/WE oraz dyrektywy 2009/147/WE;

- w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest zalesiony zgodnie z art.31 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 lub art. 43 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 lub w ramach systemu krajowego, którego warunki są zgodne z art. 43 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art.22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013; lub

- w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest obszarem odłogowanym zgodnie z art. 22,23 i 24 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, art.39 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art.28 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013.

Wyjaśnił, iż działalność rolnicza, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia UE nr 1307/2013 oznacza:

- produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

- utrzymywanie użytków rolnych w stanie dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykle metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy. w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję. lub

- prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie. na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Zgodnie zaś z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania ptatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (D2.U.2015.351 ze zm.) grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności. w terminie do dnia 31 lipca roku. w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich. Zabieg agrotechniczny powinien natomiast odniesie skutek w postaci usunięcia lub zniszczenia niepożądanej roślinności.

Organ odwoławczy podkreślił również, iż jak wynika z treści przepisu art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia UE nr 1307/2013, zabiegi agrotechniczne powinny być prowadzone na użytkach rolnych, co oznacza, że sam grunt w momencie jego deklaracji do płatności winien stanowić powierzchnię użytkowaną rolniczo. Okoliczność braku prowadzenia działalności rolniczej, w tym przeprowadzenia wymaganych zabiegów agrotechnicznych w roku, którego dotyczy składany wniosek jest niewątpliwie istotna dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zgodnie z art 32 ust 4. rozporządzenia UE nr 1307/2013 obszary uznaje się za kwalifikujące się hektary jeśli są one zgodne z definicją kwalifikującego się hektara przez cały rok kalendarzowy, z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. W tym miejscu należy podkreślić, iż kontrole prowadzone mogą być tylko przez określone podmioty spełniające określone w przepisach warunki.

Następnie organ II instancji wskazał, iż dokonał ponownej analizy dowodów będących podstawą rozstrzygnięcia organu I instancji, oględzin terenowych oraz wykonanych w ramach czynności kontrolnych zdjęć fotograficznych i szkiców terenowych. Wziął pod uwagę deklarację rolnika zawartą we wniosku na rok 2021 i na załącznikach graficznych i stwierdził, iż powierzchnia została wykluczona na podstawie stanu faktycznego istniejącego na działkach oraz na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

Następnie organ odwoławczy zauważył, iż w przypadku działki rolnej F (działka ewidencyjna [...]), na wykluczonej z płatności powierzchni [...] ha nie przeprowadzono wymaganych zabiegów agrotechnicznych mających na celu przeciwdziałanie występowania i rozprzestrzeniania się chwastów. Na zdjęciach (nr. 1-45) wykonanych przez inspektorów podczas oględzin przeprowadzonych 9 lipca 2021 roku na powierzchniach nie zakwalifikowanych do płatności widoczne są wysokie uschnięte trawy, liczne chwasty, nieposprzątane fragmenty obciętych drzew a także samosiewki drzew. Ponowne oględziny działki przeprowadzone w kwietniu 2022 r. potwierdziły, że na wykluczonej powierzchni rolnik nie przeprowadził do 31 lipca 2021 roku wymaganych zabiegów agrotechnicznych. Na wykonanych w dniu 04 maja 2022 r. zdjęciach widoczne są odrosty ok. 2 m wysokości po wyciętych zerdzewieniach ( zdjęcia nr 20, 35, 38, 50,51), nieposprzątane gałęzie, części kłód drzew, nieusunięte karpy drzew (zdjęcia nr. 5, 6,7,18, 19,26, 41,42), zakrzaczenia jeżynami (14,21,35) a także liczne suche trawy z poprzedniego sezonu wegetacyjnego i chwasty (22, 23,28,30,37). Wykluczeniu podlegał obszar [...]ha, do płatności uznano [...]ha.

W ocenie organu odwoławczego skarżący przeprowadził na działce w okresie do wiosny 2021 roku czynności polegające na przywróceniu do rolniczego użytkowania deklarowanego terenu (karczowanie drzew i krzewów, rozdrobnienie ściętych drzew i pozostawienie na gruncie - mulczowanie) jednak na tak przygotowanym terenie po pierwsze nie prowadził on działalności rolniczej (właściwej uprawy, pozostawiając mulczowane/rozdrobnione części drzew na gruncie) a także nie przeprowadził wymaganych zabiegów mających na celu usunięcie niepożądanej roślinności, która pojawiła się i odrosła w ciągu późniejszego okresu (do lipca 2021 kiedy przeprowadzono czynności kontrolne, które taką roślinność niepożądaną stwierdziły).

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w celu uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie jest wystarczające samo przygotowanie gruntu do ewentualnej uprawy ale jej prowadzenie i jednoczesne niedopuszczenie do sytuacji pojawienia się niepożądanej roślinności na gruncie.

Wskazał również, że przygotowany pod uprawę grunt na działce nr [...] nie stanowił wbrew twierdzeniu strony ugoru czarnego, który uzyskuje się poprzez przeoranie gruntu i pozostawienie go przez cały rok bez okrywy roślinnej.

Zdaniem organu II instancji podobna sytuacja ma miejsce w przypadku działki rolnej G (działka ewidencyjna [...]), na której na wykluczonej powierzchni [...]ha stwierdzono brak przeprowadzenia wymaganych zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałaniu występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż na zdjęciach sporządzonych przez inspektorów podczas oględzin terenowych działki nr [...] w dniu 4 maja 2022 r. widoczne są samosiewy brzozy, sosny, kryszyny (zdjęcia nr. 107,108, 113, 127, 155, 156), zakrzaczenia jeżynami (zdjęcia nr. 157, 158), liczne uschnięte trawy z poprzedniego sezonu wegetacyjnego i chwasty (153, 157, 158, 161, 163, 180, 181), nieposprzątane gałęzie, części kłód drzew, niewyrwane karpy drzew (105, 116, 129, 131, 149,201,203,204,205), śmietnisko (zdjęcia nr 211, 212). Ponadto na podstawie zdjęć nr 86,92, 94, 95, 105, 103 stwierdził, iż na części działki nadal rośnie las. W ocenie organu odwoławczego podczas oględzin terenowych w roku 2022 część działki ewidencyjnej nr [...] była dopiero w trakcie wycinania drzew i wyrywania karp, usuwania śmietniska i wyrównywania powierzchni działki, a tym samym nie stanowiła jeszcze użytku rolnego. Stan działki [...] oraz [...] na dzień wizytacji terenowej tj. 06-07-2021 r. oraz 21-04-2022 r. pozwala stwierdzić, iż w 2021 roku w wymaganym terminie do 31 lipca na wykluczonych powierzchniach nie przeprowadzono wymaganych zabiegów agrotechnicznych, do których rolnik był zobowi4zany zgodnie z § 2 rozporządzenia MRiRW, a roślinność niepożądana nie została na działce usunięta w wymaganym terminie. Powyższe potwierdza przede wszystkim dowód w postaci protokołu z oględzin terenowych przeprowadzonych w 2021 roku oraz 2022 toku, zdjęci fotograficzne działki, oraz szkic z kontroli, na którym wskazano miejsca wykonywania poszczególnych zdjęć. Ponadto należy uznać, iż oględziny terenowe w gospodarstwie skarżącego zostały przeprowadzone przez osoby do tego przeszkolone, posiadające uprawnienia zawodowe, dysponujące odpowiednim sprzętem pomiarowym. A zatem uznać, należy, iż pomiar i ustalenia w ramach prowadzonych czynności kontrolnych zostały dokonane prawidłowo.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego podnoszonych w odwołaniu, podkreślił, że zabiegi agrotechniczne o ile są prowadzone na danym gruncie musza przynosić odpowiedni skutek w postaci, likwidacji chwastów, samosiejek i niepożądanej roślinności. Stan gruntu (zachwaszczenia, uschnięte trawy, pozostałości po wycince drzew, samosiejki, obszary bez widocznej roślinności ze zmulczowanymi drzewami) zastany w dniu kontroli w ocenie organów ARiMR stanowi obszar nieużytkowany rolniczo niespełniający definicji kwalifikującego się hektara.

Wskazał ponadto, iż wnioskodawca składając wniosek o przyznanie płatności i podpisując wniosek, jednocześnie oświadcza iż zna zasady przyznawania płatności, a zatem był również świadomy ewentualnych konsekwencji nakładanych w przypadku deklaracji gruntów niekwalifikujących się do płatności. Wskazał również na art. 3 ust. 3 Ustawy, który mówi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Jak podkreślił organ odwoławczy strona zobowiązana jest dostarczyć organowi dowody na poparcie okoliczności, z których wywodzi skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności. Jeśli strona nie przedstawi w toku postępowania dowodów, z których w ocenie organu jednoznacznie będzie wynikać, iż spełnia przesłanki do przyznania płatności, organ na podstawie art. 3 ust 3 ustawy uznaje daną okoliczność za nieudowodnioną. Z dołączonych fotografii do odwołania z dnia 03 lutego 2022 r. według organu odwoławczego wynika, iż rolnik był w trakcie porządkowania działek rolnych, jednak ze zdjęć nie wynika kiedy zostały przez stronę wykonane. Na zdjęciach widoczne są nieposprzątane gałęzie, drzewa liściaste. Natomiast ze zdjęć dołączonych do pisma z dnia 07 czerwca 2022 r (uwagi do protokołu), r6wnież nie wynika kiedy zdjęcia zostały sporządzone i czy faktycznie przedstawiają stan faktyczny działek rolnych w 2021 roku. Organ odwoławczy podkreślił również, że zdjęcia te wykonano z dużej odległości i nie jest możliwe dokonanie oceny faktycznego stanu gruntu, a także czy taki stan utrzymywany był przez cały rok kalendarzowy 2021. Fotografie sporządzone w trakcie oględzin działek przez ARiMR zostały wykonane bezpośrednio na gruncie, dzięki czemu widoczny jest stan weryfikowanego i zgłaszanego do płatności terenu, a termin przeprowadzonych czynności pozwala na dokonanie weryfikacji czy warunek wykonania zbiegów agrotechnicznych do dnia 31 lipca 2021 roku został faktycznie przeprowadzony.

Organ odwoławczy podsumowując, wyjaśnił, iż, w świetle zgromadzonego w czasie wykonanych oględzin działek materiału dowodowego (zdjęcia i szkice z zaznaczonymi miejscami i kierunkami wykonania zdjęć w lipcu 2021 roku oraz w maju 2022 roku), zdjęcia przedstawione przez stronę nie stanowią dowodu mogącego podważyć stan faktyczny wynikający z przeprowadzonych przez organy ARiMR oględzin.

Organ odwoławczy pokreślił natomiast, że nie kwestionuje, iż skarżący wykonał szereg prac polegających na przywróceniu gruntów do użytkowania rolniczego, jednak stwierdzony dowodami stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, że po wykonaniu czynności usunięcia zadrzewieni i zakrzaczeni, na części deklarowanej powierzchni w roku 2021 wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej oraz nie przeprowadził wymaganych zabiegów polegających na usuwaniu niepożądanej roślinności.

Skargę na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego złożył skarżący, wnioskując o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także o nakazanie przez sąd administracyjny przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji, rzetelnego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewłaściwe – niepełne i nierzetelne a zatem wadliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co w konsekwencji skutkowało wadliwym rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi wnioskodawca wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie dokonano właściwej oceny dotyczącej jakości i skutków, przeprowadzonych przez wnioskodawcę zabiegów agrotechnicznych, zwłaszcza, że te właśnie okoliczności stanowią kwintesencję podstaw faktycznych decyzji. Według skarżącego, jeżeli w toku postępowania wyjaśniającego (dowodowego, którego zasadniczym elementem mają być zgodnie z ustawą dowody dostarczone przez stronę) powstały jakiekolwiek wątpliwości co do jakości dowodów (tu: zdjęć wykonywanych przez skarżącego) to bezwzględnie należało zebrać ponownie materiał dowodowy, wskazując wcześniej stronie, jakiego rodzaju wady (braki) zawierają zgłoszone przez nią wnioski dowodowe, zwłaszcza, że takie działania organu byłyby zgodne z zasadą prawdy i oficjalności postępowania administracyjnego o charakterze jurysdykcyjnym, więc w takim w wyniku którego orzeka autorytatywnie o prawach i obowiązkach strony.

Według skarżącego nie można się zgodzić ze stwierdzeniem organu II instancji, iż w toku postępowania "rozpatrzono całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie w tym dane z oględzin w terenie. Skarżący wskazał, iż o ile, być może rozpatrzono dowód z oględzin to jednak pozostają istotne wątpliwości co do skonfrontowania dwóch środków dowodowych: protokołów oględzin i dowodów ustalonych przez organ a próbie przedstawienia swoich dowodów przez stronę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z [...] listopada 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] sierpnia 2022 r., w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021. Skarżący w niniejszej sprawie zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 do jednolitej płatności obszarowej [...] ha. W toku postępowania organ ustalił, że płatność może być przyznana wyłącznie z uwzględnieniem [...] ha. Wyłączenie z płatności niektórych zgłoszonych przez skarżącego obszarów stanowi istotę sporu w niniejszej sprawie.

Organy ustaliły, iż skarżący po wykonaniu czynności usunięcia zadrzewieni i zakrzaczeni na części deklarowanej powierzchni w roku 2021, nie prowadził działalności rolniczej oraz nie przeprowadził wymaganych zabiegów polegających na usuwaniu niepożądanej roślinności.

W odniesieniu do wskazanego przedmiotu sporu dokonywana przez Sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postepowania administracyjnego w sprawach o przyznanie tego rodzaju płatności

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej przez producenta rolnego. Wniosek zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania (tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm., powołanej dalej jako "ustawa" lub "ustawa o płatnościach"). Wymieniona ustawa określa zasady i tryb przyznawania wypłaty rolnikom płatności bezpośrednich (jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanych do powierzchni upraw, płatności związanych do zwierząt i płatności dla małych gospodarstw) oraz płatności niezwiązanej do tytoniu, a także zasady przeprowadzania kontroli w zakresie płatności bezpośrednich oraz płatności niezwiązanej do tytoniu, w zakresie nieokreślonym w przepisach unijnych, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej (art. 1 pkt 2 lit. a-c).

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W świetle art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 warunkiem uznania użytków rolnych gospodarstwa rolnego za "kwalifikujący się hektar", o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jest wykorzystywane ich do prowadzenia działalności rolniczej i utrzymywanie w dobrej kulturze rolnej.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 działalność rolnicza oznacza: (i) - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy

Z przytoczonych przepisów wynika, że płatności obszarowe przysługują do działek rolnych położonych na gruntach będących "kwalifikującymi się hektarami" w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013. Z kolei "kwalifikujący się hektar", o którym mowa w wymienionym przepisie to obszar na którym prowadzona jest działalność rolnicza w znaczeniu określonym w art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013. Zatem płatności obszarowe przysługują wyłącznie do tych działek rolnych, na których prowadzona jest działalność rolnicza. Działki rolne muszą być utrzymywane w należytej kulturze rolnej. Natomiast § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz.U. z 2015r. poz. 351 z późn. zm.) stanowi, że "Grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich (...)".

Weryfikacja wniosku o płatność odbywa się w ramach kontroli administracyjnych bądź kontroli na miejscu. Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy Agencja przeprowadza kontrole administracyjne i na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontrole w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei zgodnie z art. 58 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 państwa członkowskie ustanawiają skuteczne systemy zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem regulującym unijne systemy wsparcia, zmierzające do zminimalizowania ryzyka strat finansowych dla Unii. O ile nie przewidziano inaczej, system kontroli ustanowiony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 58 ust. 2 obejmuje systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność. System ten jest uzupełniany o kontrole na miejscu (art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013).

Zgodnie ponadto z art. 24 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.) kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację:

a) poprawności i kompletności informacji podanych we wniosku o przyznanie pomocy, wniosku o wsparcie, wniosku o płatność lub innej deklaracji;

b) zgodności ze wszystkimi kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i innymi obowiązkami w odniesieniu do przedmiotowego systemu pomocy lub środka wsparcia, warunków, na których przyznaje się pomoc lub wsparcie lub zwolnień z obowiązków;

c) przestrzegania wymogów i norm odnoszących się do zasady wzajemnej zgodności. Właściwy organ przeprowadza inspekcje fizyczne w terenie w przypadku, gdy fotointerpretacja ortoobrazów (satelitarnych lub lotniczych) nie dostarcza wyników, które pozwalają na wyciągnięcie ostatecznych wniosków, satysfakcjonujących właściwy organ, w odniesieniu do kwalifikowalności lub właściwej powierzchni obszaru, który jest przedmiotem kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu (art. 24 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014).

Przechodząc do oceny prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń odnośnie do użytkowania przez skarżącego działek rolnych na areale mniejszym niż zadeklarowanym we wniosku, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje na specyfikę postępowania dowodowego dotyczącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie płatności bezpośrednich jest szczególnym postępowaniem, w którym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego doznają istotnych modyfikacji. Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). W postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2).

Jak wskazano natomiast w ust. 3 powołanego artykuł, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z treści powołanego przepisu w orzecznictwie wywodzi się, że regulacja ta - odmiennie od treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - zasadniczo ogranicza obowiązek działania organów z urzędu. Tak więc sytuacja procesowa stron w postępowaniach dotyczących przyznania płatności bezpośrednich w zakresie dowodzenia zasadności składanych wniosków została w sposób istotny zmodyfikowana. Odstąpiono bowiem od modelu przyjętego w Kodeksie postępowania administracyjnego, według którego obowiązek przeprowadzenia całego postępowania, co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie (por. np. wyroki NSA: z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1884/14 i z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II GSK 195/16). Oznacza to, że obowiązek udowodnienia spełniania warunków do przyznania płatności spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie.

Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1331/18, LEX nr 2725735). Organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1367/18, LEX nr 2725693).

Tym samym z postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zatem przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prane, np. w zakresie sposobu wykorzystania przez beneficjenta działki rolniczej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika jaki stan kondycji rolnej przedstawiały sporne działki w dacie kontroli, a tym samym, że na datę składania wniosku o płatność nie spełniały w całości wymogu należytego zagospodarowania. Z porównania materiału zdjęciowego zapisanego na dołączonej do akt sprawy płytce DVD - zawierającej kolejno ponumerowane zdjęcia oraz szkicu mapowego z zaznaczonymi kierunkami kolejnych fotografii można było konkretnie ustalić warunki panujące w terenie w dacie jego kontroli przez pracowników organu. Dlatego skład orzekający w niniejszej sprawie szczegółowo przeanalizował poszczególne ujęcia terenu na zdjęciach i dopasował do konkretnych numerów na szkicu mapy co pozwoliło uzyskać odpowiedni obraz całości spornego terenu. Liczne samosiewy drzew, liczne uschnięte trawy z poprzedniego sezonu wegetacyjnego i chwasty, nieposprzątane gałęzie, części kłód drzew, niewyrwane karpy drzew oraz śmietnisko nie stanowią o należytym prowadzeniu działalności rolniczej w tym obszarze. Zrobione zdjęcia nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do stanu zagospodarowania terenu. Tym samym zarzuty i twierdzenia Skarżącego nie mogły odnieść pożądanego skutku. Również załączone do skargi zdjęcia bez stosownego cyfrowego opatrzenia datą, nie mogły wpłynąć na zmianę poczynionych ustaleń skoro dokumentacja z 2021r. i 2022 r. dokumentuje inny stan działki w poszczególnych jej częściach i kierunkach.

Wskazać więc należy, że powyższy stan agrarny gruntu nie spełniał wymogu z § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, zgodnie z którym grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich (...).

W ocenie Sądu organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe w rozpoznawanej sprawie, nie naruszając obowiązujących w tym zakresie przepisów. Rozpatrzyły całość materiału dowodowego, który był wystarczający do rozstrzygnięcia i dokonały jego wyczerpującej oceny w zgodzie z art. 80 k.p.a. Ocena materiału dowodowego jest prawidłowa i logiczna, nie wykracza poza granice swobodnej oceny.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymagania wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Organ szczegółowo opisał i ustalił stan faktyczny oraz zawarł uzasadnienie prawne, omawiając przepisy stanowiące prawną podstawę rozstrzygnięcia oraz przedstawiając szczegółowo sposób ich zastosowania w odniesieniu do poszczególnych płatności, wraz ze stosownymi wyliczeniami. Organ wskazał dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wbrew zarzutom skarżącego organ przedstawił ustalenia odnośnie stanu faktycznego stwierdzonego na poszczególnych działkach rolnych zgłoszonych do płatności.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi. W konsekwencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.