Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 367/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 12 stycznia 2023 r., nr [...], mocą której orzeczono o odmowie przyznania J. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem Z. K..

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że w dniu 31 sierpnia J. K. zwróciła się do Burmistrza Gminy [...] z wnioskiem o przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem Z. K..

Decyzją z dnia 12 października 2022 r. Burmistrz Gminy [...] odmówił jej przyznania świadczenia wskazując, że pozostaje ona w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. K..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu sprawy i wniesionego odwołania w dniu 09 listopada 2022 r. wydało decyzję, którą uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia 12 października 2022 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż ugruntowane orzecznictwo i doktryna wyraźnie mówią, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jej małżonka. Wskazało również na konieczność przeanalizowania jaki jest szczegółowy zakres świadczonej pomocy na rzecz osoby niepełnosprawnej i czy opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez odwołującą, nadto kwestią do wyjaśnienia jest stan zdrowia odwołującej z uwagi na to, iż J. K. ma 73 lata, a więc osiągnęła wiek emerytalny.

W toku ponownie prowadzonego postępowania akta sprawy uzupełnione zostały o następujące dokumenty: oświadczenie J. K. z dnia 02 grudnia 2022 r., zaświadczenie lekarskie dotyczące zdrowia J. K., zaświadczenie lekarskie dotyczące zdrowia Z. K..

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Gminy [...] wydał w dniu 12 stycznia 2023 r. decyzję [...], w której odmówił J. K. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ jako negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazał pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki.

Od decyzji powyższej, w ustawowym terminie, odwołanie wniosła Pani J. K., wskazując, iż nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem.

Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 poz. 615 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), a następnie wskazało, że co do aspektu pozostawania Z. K. w związku małżeńskim z J. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i traktowania tego faktu jako przesłanki negatywnej nie można zaakceptować, gdyż wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r w powiązaniu z art. 17 ust. 1 ustawy, która nie tylko jest rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, ale prowadzi do irracjonalnych skutków. W wyniku przyjętej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Takiej wykładni nie sposób więc zaakceptować mając na względzie założenie idealizacyjne racjonalności prawodawcy.

Następnie Kolegium wskazało, że okolicznością bezsporną pozostaje, że mąż odwołującej (Z. K.) posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Niemniej jednak w niniejszej sprawie - w ocenie Kolegium - okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia objętego wnioskiem - jest fakt, że nie sposób uznać, że J. K. zrezygnowała z zatrudnienia bądź nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

J. K. ma 73 lata (w dniu [...] października br. ukończy 74 lata) oraz przy istniejących schorzeniach (odwołująca przewlekle choruje na chorobę zwyrodnieniową, hipercholesterolemie, nadciśnienie tętnicze), zatem nie posiada realnej możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Kolegium przez "możliwość podjęcia pracy" należy rozumieć posiadanie takich warunków osobistych, które w momencie decyzji w przedmiocie jej podjęcia, nie stwarzają żadnych ograniczeń do jej rozpoczęcia. W sytuacji, gdy odwołująca nawet samej takiej możliwości nie posiada, nie można zaliczyć jej do osoby uprawnionej do świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że wnioskodawczyni nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, skoro pracy tej w zasadzie nie może podejmować ze względu na swój wiek i stan zdrowia. Wnioskodawczyni nie wskazała na żadne okoliczności świadczące o faktycznej gotowości do podjęcia zatrudnienia lub poszukiwania pracy, bądź na zmiany w jej sytuacji życiowej skłaniające ją do podjęcia aktywności zawodowej.

W przedmiotowej sprawie nie istnieje związek bezpośredni i ścisły pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaną opieką. Nadto z okoliczności faktycznych w niniejszej sprawie wynika, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opiekę nad mężem, ponieważ w dacie podjęcia opieki była już osobą nieaktywną zawodową od około 36 lat. W okresie od [...] kwietnia 1979 r. do [...] sierpnia 2022 r. zajmowała się niepełnosprawną córką, a od [...] maja 2004 r. do [...] sierpnia 2022 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką.

Zdaniem Kolegium w świetle powyższego w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka umożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja J. K. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem Z. K..

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy tj. przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku (tj. od dnia [...] sierpnia 2022 r.) do dnia śmierci męża skarżącej tj. osoby którą się opiekowała tj. do dnia [...] kwietnia 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako: "K.p.a.") polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niepodjęcie czynności zmierzających do wyjaśnienia czy wiek skarżącej oraz istniejące schorzenia powodują, że skarżąca nie ma realnej możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia w szczególności nie zwrócił się do skarżącej o przedstawienie zaświadczenia od lekarza medycyny pracy;

2) art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a. w szczególności dlaczego organ uznał, że wiek skarżącej oraz istniejące schorzenia powodują, że skarżąca nie ma realnej możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia i zaniechał dalszego wyjaśnienia sprawy np. poprzez skierowanie Skarżącej do lekarza medycyny w pracy w celu wydania stosownego zaświadczenia;

3) art. 8 i 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie na jakiej postawie organ uznał, że wiek skarżącej oraz istniejące schorzenia powodują, że skarżąca nie ma realnej możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z podjęcia zatrudnienia;

4) art. 10 § 1 K.p.a. polegające na niepoinformowaniu skarżącej o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem zaskarżonej decyzji;

5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Burmistrza Gminy [...] z dnia 12 stycznia 2023 r. w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego;

6) art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie, albowiem w przedmiotowej sprawie prawo skarżącej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego winno być rozpatrywane na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;

7) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie podczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie nie wynika, aby istniały przesłanki umożliwiające przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;

8) art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. polegającego na naruszeniu przez organy administracji publicznej zasady równości oraz dopuszczenie się dyskryminacji ze względu na wiek oraz stan zdrowia.

W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że obowiązkiem organów było zobowiązanie skarżącej do dostarczenia zaświadczenia od lekarza medycy pracy, który stwierdziłby, czyjej wiek oraz zdolności psychofizyczne uniemożliwiają podjęcie pracy. Skarżąca z uwagi na zamianę stanu faktycznego w trakcie trwania postępowania w sprawie i zmianę sytuacji życiowej zmuszona została do podjęcia zatrudnienia jako pomoc w sklepie i otrzymała zaświadczenie od lekarza medycyny pracy stwierdzające zdolność do wykonywania tego typu pracy. Tym samym stwierdzić należy, że gdyby nie musiała opiekować się niepełnosprawnym mężem podjęłaby pracę zarobkową, a jej wiek czy też schorzenia nie były przesłankami wykluczającymi ją z rynku pracy. Na potwierdzenie powyższego przedstawiono zaświadczenie lekarza medycyny pracy z dnia [...] maja 2023 r.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 12 stycznia 2023 r., mocą której orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem Z. K..

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustaw z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wykładnia powyższego przepisu jest jednoznaczna i przesądza, że podstawowym warunkiem przyznania powyższego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wskazuje analiza akt sprawy odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia była związana między innymi z faktem braku spełniania opisanej powyżej przesłanki braku rezygnacji zatrudnienia, co związane jest z wiekiem i stanem zdrowia skarżącej.

Niewątpliwie istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem świadczenia jest bowiem zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę.

Okolicznością bezsporną pozostaje, że skarżąca ma 73 lata (w dniu [...] października br. ukończy 74 lata). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie ma to określone konsekwencje. Skarżąca jako bowiem osobą uprawnioną do świadczenia emerytalnego – na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. Dz.U. z 2023 poz. 1251) nie ma możliwości wyboru przysługujących jej świadczeń, a w szczególności wystąpienia o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia emerytalnego.

Sąd zauważa, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytuły śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

W ocenie Sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy należy rozumieć w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje nie tylko w sytuacji, w której strona ma już ustalone prawo do świadczenia emerytalnego, ale obejmuje również sytuacje, w których osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest już uprawniona do wystąpienie o przyznania świadczenia emerytalnego. Za powyższym sposobem interpretacji omawianych przepisów przemawiają następujące okoliczności.

Po pierwsze, co zostało poruszone już wyżej, ratio legis omawianego świadczenia pozostaje zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Skoro ustawodawca przyjmuje, że osoba, która przekroczyła 60 lat jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, to nie sposób przyjąć, aby można było uznać taką osobę za osobę bezrobotną. Zważyć należy, że osobą bezrobotną, w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 735) bezrobotnym jest osoba, która nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Innymi słowy, skoro skarżąca, jako osoba 73 letnia (w dacie złożenia wniosku) nie spełniała warunków uznania jej za osobę bezrobotną to tym bardziej brak było podstaw do uznania, że zrezygnowała z zatrudnienia lub jego podjęła w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Omawiane uprawnienie jest adresowane do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 64/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 kwietnia 2017 r., I OSK 2950/17, CBOSA). Sąd wskazuje, że świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, że sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe.

Powyższy sposób wykładni wynika również z zasad wykładni systemowej. I tak, przepis art. 6 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023, poz. 901), definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Jest to o tyle istotne, że ustawodawca różnicuje system zabezpieczenia społecznego w zależności od wieku osoby. Przede wszystkim do pojęcia wieku jako czynnika warunkującego i różnicującego prawo do zabezpieczenia społecznego odwołuje się art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. To m.in. z uwagi na "wiek emerytalny" jednostce gwarantowane jest prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP), podczas gdy przed jego osiągnięciem - wyjąwszy przypadki choroby lub inwalidztwa - prawo jednostki do zachowania minimum środków utrzymania traktowane jest odrębnie i w konsekwencji chronione jest w inny sposób (art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Na tym założeniu oparty jest w Polsce system zabezpieczenia emerytalnego oraz pomocy społecznej (przywołane uprzednio – art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 6 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej), a także mechanizmy mające wspierać osoby pozbawione zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Tym samym narzędzia pomocy państwa dla osób pozbawionych źródła utrzymania różnicowane są w zależności od wieku osoby. Brak jest zatem podstaw, by abstrahować od tak przyjętych założeń w przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zwłaszcza, że ustawodawca nie wypowiada się wprost w tym zakresie. Uwzględniając cel przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy zauważyć, że nie jest to pomoc kierowana do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniają stałą lub długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu krewnemu i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zarobkowej. Celem tej regulacji jest zapobieganie sytuacjom, gdy osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia (starań o jego podjęcie) w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama popada w niedostatek tracąc źródło utrzymania, którym z uwagi na wiek jest w założeniu właśnie zatrudnienie. Natomiast w przypadku osób, które osiągnęły tzw. wiek emerytalny ustawodawca nie upatruje zatrudnienia jako podstawowego źródła utrzymania, choć oczywiście nie jest ono wykluczone. Stąd też nie udziela pomocy z uwagi na jego brak lecz z uwagi na sam wiek, nie zważając, że w konkretnym, indywidualnym przypadku osoba ma fizyczne możliwości podjęcia zatrudnienia (przywołane przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).Interpretacja tych samych stanów faktycznych w kontekście zdolności do zatrudnienia oceniana inaczej na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych niż w innych przepisach definiujących dla potrzeb udzielania pomocy o charakterze socjalnym zdolność do podjęcia zatrudnienia i to w sytuacji, gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych samodzielnie nie definiuje zdolności zatrudnienia, naruszałaby spójność systemu prawa. Zarówno bowiem w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 2 ust. 1 pkt 2b), jak i w ustawie o pomocy społecznej (art. 6 pkt 7), wiek stanowi samodzielną przesłankę oceny zdolności do podjęcia zatrudnienia.

Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że ustawodawca przyjął, iż w przypadku zbiegu uprawnień emerytalnych oraz świadczenia pielęgnacyjnego, prym należy przyznać uprawnieniom emerytalnym. Za powyższą interpretacją przemawia również przyjęcie ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi opieki stałej (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 2314), a więc ustawy, która zgodnie z art. 1 ust. 1 tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania świadczenia wyrównawczego dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższej ustawy (Druk Sejmowy Sejmu IX Kadencji, poz. 1614), świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem specjalnej, państwowej pomocy pieniężnej, o jaką mogą ubiegać się osoby opiekujące się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przywilej pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wszystkim tym, którzy zostali zmuszeni do rezygnowania z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej w celu podjęcia opieki nad poważnie niepełnosprawnym krewnym, natomiast istotą świadczenia emerytalnego jest zabezpieczenie ryzyka niezdolności do pracy w związku z niemożnością wykonywania pracy ze względu na wiek.

Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że omawiane świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie, a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu, że o spełnienie przesłanki niepodejmowania zatrudnianie może mieć miejsce, gdy strona posiada takie warunki osobiste, które w momencie decyzji w przedmiocie jej podjęcia, nie stwarzają żadnych ograniczeń do jej rozpoczęcia. W sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, a więc w sytuacji nie tylko osiągnięcia, ale i przekroczenia wieku emerytalnego, nie można zaliczyć jej do osoby uprawnionej do świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, skoro pracy tej w zasadzie nie może podejmować ze względu na swój wiek, a zgłaszana chęć podjęcia zatrudnienia lub poszukiwania pracy, ma jedynie na celu osiągnięcie dodatkowego dochodu. Tak też należy rozumieć regulacje przewidziane w art. 103 i art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może podjąć dodatkowe zatrudnienie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza więc ze swej istoty możliwości pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu, jednakże stanowi przeszkodę dla przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Te dwa rodzaje świadczeń – pielęgnacyjne i emerytalne – nie mogą ze sobą konkurować, gdyż jak powyżej wskazano inny jest ich cel.

Sąd wskazuje, że znane jest mu stanowisko, zgodnie z którym, ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy nie wskazał granicy wieku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1512/22, CBOSA). Z powołanych powyżej względów Sąd uznał jednakże, że jest ono nietrafne.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.