Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 928/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a  i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 9 kwietnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/91/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z 9 kwietnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/91/2024, po rozpatrzeniu odwołania D. W. (dalej: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. z dnia 1 marca 2024 r. nr ŚP-5222-17/2023 w przedmiocie odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem B. W.,

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Organ I instancji, w wyniku rozpoznania wniosku Strony z dnia 13.12.2023r. (data wpływu) odmówił D. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Tarnowie z dnia 27.10.2009r. o uznaniu za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do nadal, ze stwierdzeniem trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym wskazano ponadto, że badany nie kwalifikuje się do skierowania na rehabilitację leczniczą realizowaną przez KRUS i uznaje się za niecelowe przekwalifikowanie zawodowe.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał, że ojciec przebywa w Ośrodku Rehabilitacji w Ł. więc córka nie sprawuje nad nim całodobowej opieki.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła odwołanie. Wskazała, że jej ojciec obecnie przebywa na rehabilitacji, która ma go usprawnić, żeby siedział na wózku rehabilitacyjnym Ponieważ nie wie kiedy tata zakończy rehabilitację nie może podjąć zatrudnienia. Podkreśliła, że ojciec po powrocie będzie potrzebował jej całodobowej opieki, ponieważ jego stan nie rokuje takiej poprawy, żeby był w stanie sam funkcjonować.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 9 kwietnia 2024 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu, organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W niniejszym przypadku Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2022 r. w pełnym wymiarze czasu pracy oraz w okresie od 1 października 2022 r. do 22 czerwca 2023 r. w wymiarze 1/8 etatu. W obu przypadkach do rozwiązania umowy o pracę dochodziło w związku z upływem czasu, na który była zawarta umowa o pracę. W odniesieniu do ojca Wnioskodawczym orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Tarnowie o uznaniu za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do nadal, ze stwierdzeniem trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji zostało natomiast wydane w dniu 27.10.2009r. W okresie zatem, w którym skarżąca podejmowała zatrudnienie, jej ojciec pozostawał już osobą niepełnosprawną. Co prawda akta sprawy wskazują, że w przypadku ojca skarżącej z pewnością doszło do istotnego pogorszenia stanu zdrowia z uwagi na złamanie kręgów oraz odbarczenie kanału kręgowego, niemniej jednak miało to miejsce w dniu 7 grudnia 2023 r. a zatem przeszło pół roku po tym jak skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej. Wprawdzie w złożonym w dniu 14 grudnia 2023 r. oświadczeniu wskazała ona, że do tego czasu podejmowała ona prace dorywcze obok miejsca zamieszkania, niemniej jednak okoliczności te nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Dopiero w oświadczeniu z dnia 26 lutego 2024 r. skarżąca wskazała, że po 24 czerwca 2023 r. wykonywała prace dorywcze, głównie to były prace w gospodarstwie sąsiadów dwa razy w tygodniu po dwie godziny. Zestawiając jednak zakres tych prac z deklarowanym przez skarżącą zakresem opieki sprawowanej nad ojcem obejmującym przygotowanie posiłków, pomoc w myciu i goleniu, w ubieraniu się, w codziennej toalecie, w przygotowaniu się do wyjazdu na dializę 3 razy w tygodniu, podanie lekarstw, pomoc w kąpieli nie można więc przyjąć, że to konieczność sprawowania opieki nad ojcem wymusiła na stronie rezygnację z zatrudnienia skoro jej aktywność zawodowa była realizowana w tak niewielkim zakresie (dwa razy w tygodniu po dwie godziny).

Zasadniczym powodem odmowy przyznania jednak skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było to, że obecnie nie sprawuje ona opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Jak oświadczyła Wnioskodawczyni w dniu 5 stycznia 2024 r., jej ojciec od 27 grudnia 2023 r. przebywa w ośrodku rehabilitacyjnym w Ł. Będzie tam przebywał od 3 do 6 tygodniu, bądź dłużej w zależności od decyzji lekarza. Okoliczność ta została potwierdzona w oświadczeniu z dnia 26 lutego 2024 r. oraz aktualnie złożonym odwołaniu z dnia 7 marca 2024 r. Na etapie niniejszego postępowania należy przy tym brać pod uwagę aktualny na datę orzekania stan faktyczny sprawy. Nawet jeżeli po powrocie ojca Wnioskodawczyni z Ośrodka Rehabilitacyjnego w Ł. zaistniałaby konieczność sprawowania nad nim opieki przez córkę to okoliczność ta pozostawałaby bez wpływu na prawidłowość niniejszego rozstrzygnięcia. Orzekające w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy nie mogą bowiem brać pod uwagę hipotetycznego stanu faktycznego, który dopiero być może zaistnieje w bliżej nieokreślonej przyszłości. Samo oczekiwanie na powrót ojca do domu nie może być przy tym kwalifikowane jako przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Co więcej, nawet gdyby przyjąć, że w czasie pobytu ojca w domu Skarżąca sprawowała nad nim opiekę to jednak jej zakres jest bardzo niewielki. Zgodnie ze złożonym w sprawie oświadczeniem Wnioskodawczyni opieka ta obejmowała następujące czynności: przygotowanie posiłków, pomoc w myciu i goleniu, w ubieraniu się, w codziennej toalecie, w przygotowaniu się do wyjazdu na dializę 3 razy w tygodniu, podanie lekarstw, pomoc w kąpieli. Nie są to zatem czynności wymagające stałej i długotrwałej opieki ze strony Wnioskodawczyni. Sprowadzają się one przede wszystkim do prowadzenia gospodarstwa domowego oraz bieżącej pomocy, której obowiązek świadczenia przez Wnioskodawczynię wynika nie tylko z obowiązku alimentacyjnego względem ojca, ale także z obowiązku moralnego.

Kolegium podkreśliło, że na tle orzecznictwa sądów administracyjnych, opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnego ojca, nawet gdyby były wykonywane po jego powrocie do domu z Ośrodka Rehabilitacyjnego w Ł., mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej. Tak więc twierdzenia Strony, że przy wykonywanych czynnościach opiekuńczych nie może podjąć żadnej pracy, nawet w niewielkim wymiarze czasu nie mają jakiegokolwiek pokrycia w zgromadzonym materiale dowodowym. Kolegium nie poddaje ocenie konkurencyjności wnioskowanego świadczenia z uzyskiwanym przez skarżącą zyskiem z podejmowanej wcześniej pracy, gdyż świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że dodatkowym aspektem w sprawie jest udział w opiece nad niepełnosprawnym B. W. obok skarżącej także jej trzech braci.

Konkludując Kolegium uznało, że należy utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

Na powyższą decyzję Kolegium skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia i wniosła o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargi, organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2024. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. z dnia 1 marca 2024 r. w przedmiocie odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem B. W., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Przyczyną odmowy przyznania świadczenia w niniejszej sprawie przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnemu ojcu a koniecznością rezygnacji przez nią z zatrudnienia. Organ II instancji wywiódł ten wniosek z faktu, że po pierwsze wykazane przez skarżącą czynności opiekuńcze nie wymagają rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, po drugie, rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła dopiero po sześciu miesiącach od pogorszenia się stanu zdrowia ojca, po trzecie, ojciec skarżącej przebywała od 27 grudnia do 16 kwietnia (data wydania decyzji przez organ II instancji to 10 kwietnia) w ośrodku rehabilitacyjnym w Ł., po czwarte, na skarżącej spoczywa jedynie częściowy obowiązek alimentacyjny względem swojego ojca z uwagi na posiadane rodzeństwo, które jest w tym samym stopniu zobligowane do sprawowania opieki.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem (wdowiec), który legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Tarnowie z dnia 27.10.2009r. o uznaniu za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do nadal, ze stwierdzeniem trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W aktach administracyjnych znajduje się karta informacyjna leczenia szpitalnego z dni 15 grudnia 2023r., z której wynika, że ojciec skarżącej został przyjęty z porażeniem spastycznym kończyn dolnych po złamaniu kręgów oraz po odbarczeniu kanału kręgowego, które miało miejsce w dniu 7 grudnia 2023 r. Ponadto stwierdzono chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego z wielopoziomową dyskopatią oraz patologicznym złamaniem trzonów kręgów. Współistniejące schorzenia przewlekłe to: przewlekła choroba nerek, hemodializoterapia od 2001 r., marskość lewej nerki z torbielowatością, stan po usunięciu prawej nerki i prawego moczowodu z powodu odpływu pęcherzowo-moczowodowego (marzec 2003 r.). Ciężka niewydolność wtórna. Stan po częściowej resekcji przytarczyc (marzec 2014 r.). Dalej z epikryzy wynika, że w trakcie pobytu w Szpitalu ojciec skarżącej był przytomny, w logicznym kontakcie słownym, leżący, całkowite porażenie kończyn dolnych z brakiem czucia od pasa w dół, spastyczne wzmożenie napięcie mięśniowe ze stopowstrząsem. Przytrzymywany nie jest w stanie usiąść na łóżku ani utrzymać czynnie pozycji siedzącej, bez możliwości czynnej pionizacji. Niezdolny do aktywnej rehabilitacji. Całkowicie zależny od opieki i pomocy drugich osób. Do podjęcia próba adaptacji do wózka inwalidzkiego (wymaga bierne przesadzania) w ramach rehabilitacji domowej.

Do akt sprawy dołączona została karta oceny samoobsługi ojca skarżącej z dnia 23 lutego 2024 r., z której wynika, że potrzebuje on pomocy w krojeniu, smarowaniu masłem, nie jest w stanie się przemieszczać, nie zachowuje równowagi przy siedzeniu, jest niezależny przy myciu twarzy, goleniu się, czesaniu, myciu zębów, jest zależny w korzystaniu z toalety, jest zależny w myciu kąpieli całego ciała, nie porusza się samodzielnie lub jest zależny na wózku, nie jest w stanie samodzielnie wchodzić i schodzić po schodach, potrzebuje pomocy i część czynności wykonuje samodzielnie w zakresie ubierania i rozbierania się, kontroluje oddawanie stolca oraz kontroluje oddawanie moczu. W karcie tej ojciec skarżącej otrzymał łączny wynik na poziomie 35 punktów, co kwalifikuje jego stan jako "średnio ciężki".

Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego ojciec skarżącej od wielu lat jest dializowany, jeździ w tym celu dwa razy w tygodniu do G. Choruje na marskość oraz niewydolność nerki. Leczy się na nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca oraz nadczynność tarczycy. Na początku grudnia 2023 r. ojciec skarżącej przebył zabieg operacyjny na kręgosłup w szpitalu w K. Miał złamane trzony kręgów. Wiele lat temu miał usunięta nerkę. Przebywał też w szpitalu w G. w celu dalszego leczenia. Obecnie jest osobą całkowicie leżącą, nie wstaje samodzielnie. Nie może też samodzielnie korzystać z wózka inwalidzkiego, trzeba go przenieść. Ojciec skarżącej miał też anemię, jest słaby, przetaczano mu krew. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że ojciec skarżącej ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy w każdej czynności. Jest całkowicie zależny od pomocy innych osób, wymaga pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych jak również całkowitej pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Skarżąca z kolei wykonuje następujące czynności: podaje lekarstwa, przygotowuje posiłki, podaje posiłki, pomaga w codziennej toalecie, pomaga w czynnościach higienicznych takich jak kąpiel, mycie, golenie, ubieranie i rozbieranie, zmienia opatrunki oraz zmienia bieliznę pościelową.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został prawidłowo ustalony na podstawie zebranego materiału dowodowego. Trafnie podkreśla się natomiast w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Odnosząc się do negatywnych przesłanek zastosowanych przez organ w pierwszym rządzę należy wskazać, że fakt istnienia jeszcze innych osób obciążonych w tym samy stopniu co skarżąca obowiązkiem alimentacyjnym, nie tworzy negatywnej przesłankę w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wielu ostatnich wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z 30 stycznia 2024r., I OSK 781/22, wyrok NSA z 28 grudnia 2023r., I OSK 2083/22) wyraźnie wypowiedziano się w kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia kilku osób równolegle obciążonych częściowym obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślono, że zarówno osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie, a jednocześnie uprawnionych do złożenia takiego wniosku. Z kolei art. 17 ust. 1 u.ś.r nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Powyższe wskazuje, że brak jest podstaw uzasadniania odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego normami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającymi obowiązek alimentacyjny, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo osoby podlegającej opiece. Decyzję, która z nich złoży wniosek o przyznanie świadczenia, pozostawić trzeba tym właśnie osobom. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa jedynie z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, a nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt więc posiadania przez skarżącą rodzeństwa nie jest przesłanką negatywną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolejna negatywna przesłanka zastosowana przez organ polegająca na uznaniu, że 6 miesięczna przerwa pomiędzy pogorszeniem się stanu zdrowia ojca skarżącej a rezygnacji przez nią z zatrudnienia zrywa bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy również nie zasługuje na aprobatę.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jej brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki stanowi więc ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Wobec powyższego zarówno brak aktywności skarżącej, jak i posiadanie przez niej braci, którzy również obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym nie stanowią negatywnych przesłanek decydujących o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu organ nie zbadały natomiast prawidłowo zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, a które to uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia. Wprawdzie wskazane czynności opiekuńcze takie jak podawanie lekarstw, przygotowywanie posiłków, podawanie posiłków, pomaganie w codziennej toalecie, pomaganie w czynnościach higienicznych takich jak kąpiel, mycie, golenie, ubieranie i rozbieranie, zmienianie opatrunków oraz zmienianie bielizny pościelowej, nie jest zbyt wielki, tym niemniej należy pamiętać, że skarżąca przed organami działała bez zawodowego pełnomocnika, stąd organ powinien skrupulatnie ustalić, nawet poprzez zadawanie określonych pytać jaki jest rzeczywiście zakres czynności wykonywanych przez skarżącą. Istotne jest bowiem jednoznaczne stwierdzenie, czy ojciec skarżącej może samodzielnie pozostać w domu, w czasie gdy skarżąca będzie pracować, a więc w godzinach jej pracy z doliczeniem czasu dojazdu i powrotu do domu. Niewątpliwie skarżąca musi również towarzyszyć ojcu w wizytach lekarskich, co nie zostało uwzględnione przez organ, nie jest również wiadome jak częste są te wizyty. Należy również zwrócić uwagę, że z karty samoobsługi w skali Barthela z jednej strony wynika, że ojciec skarżącej nie zachowuje równowagi przy siedzeniu i należy go podtrzymywać, a z drugiej jest niezależny przy myciu twarzy, goleniu się czy czesaniu. Zdaniem Sądu czynności tych nie można wykonać samodzielnie, jeżeli nie potrafi się jednocześnie zachować równowagi. Stąd wskazana ocena wzajemnie się wyklucza, a jednocześnie potwierdza fakt, że konieczne są dodatkowe ustalenia dowodowe w zakresie samodzielności ojca skarżącej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością jej ojca wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W przedmiotowej sprawie zakres sprawowanej opieki związany ze stopniem niepełnosprawności ojca skarżonej nie został precyzyjnie ustalony, stąd konieczne jest przeprowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego przez organ administracyjny.

Należy również zauważyć, że organ powołał się na negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r. zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Organ bowiem stwierdził, że ojciec skarżącej został umieszczony w ośrodku rehabilitacyjnym w Ł. Tym niemniej organ nie dokonał jakiegokolwiek ustalenia, czy ośrodek ten jest nie jest jednocześnie podmiotem wykonującym działalność leczniczą, gdyż w takiej sytuacji należałby wykluczyć wskazaną przesłankę negatywną. Stąd konieczne jest wykazanie przez organ, że ojciec skarżącej nie został umieszczony w podmiocie wykonującym działalność leczniczą. Zostały więc naruszone zasady prowadzenia postępowania dowodowego przez organ, a organ nie uzyskał danych, które mógł samodzielnie zebrać i odpowiednio się do nich odnieść w uzasadnieniu swojej decyzji. Sąd natomiast nie może przeprowadzać postępowania dowodowego za organ, a jedynie kontroluje legalność wydawanych decyzji, na podstawie dowodów zebranych w sparwie.

W badanej sprawie organy uchybiły więc również swoim obowiązkom wynikającym z art. 7, i 77 § 1 k.p.a., bowiem - w ocenie Sądu, sprawa związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie została dostatecznie wyjaśniona.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.

-----------------------

#