Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 341/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. D., A. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 sierpnia 2024 r.; sygn. akt I SA/Gd 451/24 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. D., A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2024 r.; nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie określenia kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości oraz wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi do budżetu gminy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia

20 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 451/24 odrzucił skargę M. D., A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2024 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie określenia kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości oraz wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi do budżetu gminy.

Sąd I instancji wskazał, że M. D. oraz A. Ś. (dalej: "Skarżące") reprezentowane przez pełnomocnika wniosły do WSA w Gdańsku skargę na ww. decyzję SKO w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2024 r.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu z dnia 27 czerwca 2024 r., pełnomocnik Skarżących został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000,00 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi Skarżących w dniu 4 lipca 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 17 akt sądowych). Termin wyznaczony do uiszczenia wpisu sądowego upływał w dniu 11 lipca 2024 r.

Na podstawie programu kasowego oraz rejestru dochodów budżetowych ustalono, że w okresie od 19 kwietnia 2024 r. do 2 sierpnia 2024 r. została zaksięgowana wyłącznie jedna wpłata w wysokości 2.000,00 zł uiszczona przez Przedszkole [...] w dniu 9 lipca 2024 r. Z wydruku elektronicznego rachunku polecenia przelewu ww. kwoty wynika, że została ona zapłacona tytułem "skargi SKO Gd 4654/23". Natomiast żadna ze Skarżących jak i ich pełnomocnik, wpisu sądowego w niniejszej sprawie nie uiścili.

W uzasadnieniu odrzucenia skargi Sąd I instancji wskazał, że wyznaczony siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął bezskutecznie w dniu 11 lipca 2024 r.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Brak jest jednak przepisu szczególnego, który by dopuszczał uiszczenie wpisu sądowego przez inny podmiot niż strona. Sąd I Instancji podkreślił, że ustawa p.p.s.a. w szeregu przepisów dotyczących wpisu sądowego, czy nawet szerzej rozumianych kosztów sądowych, jednoznacznie wskazuje jako osobę zobowiązaną do uiszczenia tych kosztów, jak również ich zwrotu, jedynie stronę. Przykładem takich przepisów jest art. 232 § 1 p.p.s.a, w którym Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od: 1) pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Przykładem jest również art. 210 § 1 p.p.s.a, w którym wprost wskazano, że to strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów, czy art. 225 p.p.s.a, zgodnie z którym, opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. W tym względzie nie można także pominąć art. 226 § 2 p.p.s.a, zgodnie z którym, prawo strony do żądania zwrotu opłaty sądowej lub zaliczki na pokrycie wydatków przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia powstania tego prawa.

W ocenie Sądu I instancji tylko strona może uiścić wpis sądowy, względnie jej pełnomocnik, który działa w imieniu strony, który został ujawniony w sprawie na etapie wniesienia skargi stosownym pełnomocnictwem. Według ogólnodostępnych danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej osoba wpłacająca jest przedsiębiorcą prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Przedszkole [...].

W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania strona nie uiściła należnego wpisu od skargi, co skutkowało jej odrzuceniem na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosły skarżące wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem dalszego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

1. naruszenie prawa procesowego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 220 § 3 p.p.s.a. i odrzucenie skargi, mimo braku ku temu przesłanek;

2. naruszenie prawa procesowego, poprzez błędną wykładnię art. 199 p.p.s.a. i przyjęcie, że określona tym przepisem zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie oznacza także konieczność "osobistego" dokonywania wpłaty opłaty od skargi, a dokonanie wpłaty przy udziale podmiotu trzeciego (z jego pomocą), oznacza brak uiszczenia wpisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).

Jak wynika z akt sprawy, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2024 r., pełnomocnik Skarżących został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000,00 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi Skarżących w dniu 4 lipca 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 17 akt sądowych). Termin wyznaczony do uiszczenia wpisu sądowego upływał w dniu 11 lipca 2024 r. W zakreślonym terminie, bo w dniu 9 lipca 2024 r., wpis w wymaganej kwocie 2000 zł został uiszczony przez Przedszkole [...]. Z wydruku elektronicznego rachunku polecenia przelewu ww. kwoty wynika, że została ona zapłacona tytułem "skargi SKO Gd 4654/23". Rozpoznawana sprawa dotyczy dotacji pobranej w nadmiernej wysokości, oraz wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, przez skarżące M. D. i A. Ś. prowadzących m.in. Przedszkole [...]. W tytule przelewu został wskazany również prawidłowy numer zaskarżonej decyzji, a zatem identyfikacja sprawy, w której został uiszczony wpis nie była utrudniona.

Słusznie podnosi w zażaleniu pełnomocnik strony skarżącej, że błędnie przyjęto, iż wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Ze znajdującego się bowiem w aktach sprawy potwierdzenia przelewu (k. 20 akt sądowych) wynika, że wpis ten został uiszczony w zakreślonym terminie. Stanowisko Sądu I instancji, że wpis od skargi nie został uiszczony w przedmiotowej sprawie jest nadmiernym formalizmem.

Na gruncie tej sprawy, uchybienie przepisom art. 220 § 3 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy należy oceniać w aspekcie konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. II OSK 1656/11, LEX 1323655). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (zob. wyrok ETPC z 11 października 2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).

Stwierdzić zatem należy, że skarga została prawidłowo opłacona w ustawowym terminie przewidzianym dla dokonania tej czynności, co pozwala na skierowanie sprawy do rozpoznania.

Mając powyższe na uwadze, zaskarżone postanowienie należało uchylić, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego na rzecz skarżących ponieważ nie przewiduje tego art. 209 w związku z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń.