Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 804/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 235
journal: Dz.U. 2022 poz 1510
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 roku sprawy ze skargi Szpitala Powiatowego w C. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr NP.9081.2.22.2023 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 marca 2023 r., nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chrzanowie stwierdził u A. G. (uczestniczka) chorobę zawodową wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych (choroba zakaźna lub pasożytnicza albo ich następstwa).

W uzasadnieniu organ wskazał, że uczestniczka od marca 2020 r. pracuje w warunkach narażenia na czynnik biologiczny - wirus SARS-CoV-2. Uczestniczka jest zatrudniona w Szpitalu Powiatowym w C. na stanowisku pielęgniarki na Oddziale [...], który w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. był przekształcony na Oddział Covidowy.

Do obowiązków uczestniczki należało zapewnianie opieki pielęgniarskiej powierzonym pacjentom tj. pojenie, karmienie, mycie, wykonywanie zaleceń lekarskich m.in. pobieranie krwi do badań, podawanie leków, podłączanie kroplówki, cewnikowanie pacjentów oraz prowadzenie dokumentacji związanej z hospitalizacją chorych na oddziale.

W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że aktywne zakażenie wirusem SARS-CoV-2 u uczestniczki, zostało potwierdzone testem PCR wykonanym w dniu 23 września 2020 r. (wynik dodatni otrzymany w dniu 24 września 2020 r., izolacja domowa trwała od 25 września 2020 r. do 15 października 2020r.). W okresie poprzedzającym rozpoznanie infekcji, uczestniczka w trakcie wykonywania czynności służbowych, miała kontakt z członkiem personelu, u którego zakażenie wirusem SARS-CoV-2 potwierdzono testem wykonanym w dniu 17 września 2020 r.

Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie, orzeczeniem z dnia 16 stycznia 2023 r. rozpoznał u uczestniczki chorobę zawodową – choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa, wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1836). Organ wskazał, że w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przeprowadzono badanie ogólnolekarskie, wykonano badania serologiczne na obecność przeciwciał w klasie IgM i IgG w kierunku wirusa SARS-CoV-2, badanie EKG, oznaczenie morfologii krwi, stężenie białka, glukozy, CRP, aktywności transaminaz: asparaginianowej (AspAT) oraz alaninowej (AIAT), gammaglutamylotranspeptydazy (GGTP), stężenia w surowicy kreatyniny, cholesterolu całkowitego, frakcji LDL oraz triglicerydów. W wykonanych w trakcie postępowania diagnostyczno - orzeczniczego testach serologicznych w kierunku wirusa SARS-COV-2 stwierdzono ujemny wynik oznaczenia miana przeciwciał w klasie IgM i dodatni oznaczenia miana przeciwciał w klasie IgG. Wyniki wykonanych badań laboratoryjnych z istotnych klinicznie odchyleń od normy wykazały podwyższony poziom cholesterolu oraz hiperglikemię. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził istnienie podstawy do rozpoznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo- skutkowego między chorobą, a narażeniem zawodowym i rozpoznania choroby zawodowej - przebytego zakażenia wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19) w miejscu pracy. Organ wskazał też, że żadna ze stron postępowania nie skorzystała z przysługującego jej prawa i nie wniosła nowych dowodów mających wpływ na sposób rozstrzygnięcia w sprawie. Na podstawie orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu u uczestniczki choroby zawodowej oraz przeprowadzonym postępowaniu, potwierdzającym narażenie zawodowe na czynnik biologiczny - wirus SARS-COV-2, organ stwierdził u uczestniczki chorobę zawodową – choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: COVID-19.

W odwołaniu Szpital Powiatowy w C. (dalej: Szpital) domagał się uchylenia decyzji organu I instancji i wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r., znak: NP.9081.2.22.2023 Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, organ II instancji stwierdził, że w przypadku uczestniczki spełnione zostały wszystkie przesłanki uprawniające do stwierdzenia choroby zawodowej, tj.: choroba została rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, a zakażenie koronawirusem z wysokim prawdopodobieństwem wystąpiło w miejscu pracy. Ponadto, w wykazie chorób zawodowych zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych znajdują się "choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa", a w wykazie szkodliwych czynników biologicznych rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki pojawia się wirus SARS zakwalifikowany do 3 grupy zagrożenia.

Zdaniem organu, odwołanie nie wniosło nowych faktów, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Szpital podniósł, że w stanie epidemii uczestniczka mogła zarazić się wirusem SARS-CoV-2 gdziekolwiek. Ponadto uczestniczka podczas realizacji podstawowych obowiązków zawodowych była właściwie chroniona przed kontaktem z czynnikiem biologicznym.

Odnosząc się do powyższych zarzutów organ wskazał, że uczestniczka narażona była na duże ryzyko zakażenia z uwagi na wykonywanie czynności, jak również kontakt z innymi pracownikami.

Wskazano, że strona odwołująca się w piśmie z dnia 27 października 2022 r. znak: [...] potwierdziła pracę uczestniczki w kontakcie z pacjentami na Oddziale Covidowym oraz pracownikiem szpitala zakażonym wirusem SARS-CoV-2. Organ stwierdził, że uczestniczka narażona była na duże ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 z uwagi na wykonywanie czynności pielęgniarskich, miała również kontakt z innymi pracownikami. Wykonany w dniu 24 września 2020 r. molekularny test potwierdził u niej aktywne zakażenie SARS-CoV-2. Klasa przeciwciał znana jako immunoglobulina M (IgM) rozwija się wcześnie, zwykle po pierwszym tygodniu po wystąpieniu zakażenia. IgM wskazuje na aktywną postać zachorowania i nie utrzymuje się długo. Kilka dni później, po pierwszych 2 tygodniach od zakażenia, wytwarza się immunoglobulina G (IgG). Badanie przeciwciał IgM daje nam wiedzę o aktywnym zakażeniu ale tylko u tych pacjentów, którzy chorują więcej niż 7 dni. Natomiast przeciwciała anty SARS-CoV-2 w klasie IgG utrzymują się i są wykrywane przez kilka miesięcy po wygaśnięciu zakażenia. Ich obecność może świadczyć o przebytym kontakcie z wirusem.

W ocenie organu odwoławczego, argument szpitala, dotyczący braku możliwości wskazania miejsca zakażenia, nie może być uznany za zasadny. Pomimo że ten sam czynnik szkodliwy występuje także w innych miejscach związanych z aktywnością życiową pracownika - zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenia, stwarza domniemania istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą.

Organ wskazał nadto, że indywidualne środki ochrony, takie jak maski, fartuchy, kombinezony czy ochronne rękawiczki stosowane nawet prawidłowo, nie zapewniają pełnego bezpieczeństwa i nie gwarantują całkowitej ochrony przed zakażeniem. Statystycznie ryzyko zakażenia wywołanego koronawirusem podczas wykonywania obowiązków zawodowych jest w grupie zawodowej służb medycznych znacznie wyższe, niż w przypadku innych grup zawodowych. Ryzyko to zwiększa się jeszcze bardziej, gdy zagrożenie epidemiczne jest nowe - wirus SARS-CoV-2 nie został jeszcze dostatecznie dokładnie przebadany pod kątem naukowym, w tym sposobów skutecznej ochrony przed nim.

Podsumowując, organ II instancji stwierdził, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jest jasno i wyczerpująco uzasadnione w kwestii dokonanego rozpoznania. Rozpoznana u uczestniczki choroba zakaźna - COVID-19, w wyniku przebytego zakażenia wirusem SARS-CoV-2, została wymieniona w poz. 26 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Tym samym został spełniony podstawowy warunek niezbędny do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Szpital Powiatowy w C. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 2351 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy przez uznanie, że w sprawie można było stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że wystąpiła u uczestniczki choroba zawodowa, która została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym", podczas gdy wirusem SARS-Cov-2 uczestniczka mogła zarazić się wszędzie, również poza miejscem pracy, tym bardziej, że w miejscu pracy skarżącej wprowadzono prewencyjnie szereg zabezpieczeń higienicznych, medycznych i technologicznych aby zminimalizować ryzyko zachorowania na COVID -19, zatem ryzyko było nieznaczne.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wirus SARS-CoV-2 w krytycznym okresie pandemii był zagrożeniem w każdym miejscu - w sklepie, w środkach transportu czy kontaktach z członkami rodziny i nie da się jednoznacznie stwierdzić związku przyczynowo - skutkowego między zachorowaniem uczestniczki, a narażeniem zawodowym. Szpital natomiast wskazał szereg zabezpieczeń, które prawidłowo stosowane i przestrzegane miały chronić pracowników służby zdrowia przed ewentualnym zachorowaniem: wykonywanie obowiązków służbowych w odzieży i obuwiu roboczym, jak: kombinezony, gogle, przyłbice, maska FFP2, FFP3, rękawice, czepki, fartuchy barierowe, fartuchy foliowe, obuwie foliowe, rękawiczki jednorazowe sterylne, odzież jednorazową (bluza i spodnie). W Szpitalu wprowadzono również środki ochrony zbiorowej jak śluzy, dozowniki środków dezynfekujących do rąk, bramki bezdotykowe, mierzenie temperatury osobom wchodzącym na teren Szpitala, podawanie środka dezynfekującego na dłonie, lampy przepływowe UV, stosowanie zmywalnych pokryć mebli, metody dekontaminacji mechanicznej, chemicznej i fizycznej - myjki dezynfektor do basenów, aparaty do fumigacji, parownica, myjnie, dezynfektor do endoskopów, bronchoskopów, sterylizacja. Ponadto opracowano i wykorzystywano procedury redukowania ryzyka zakażeń u personelu oraz zarządzenia zasad izolacji chorych zasad postępowania w przypadku nosicielstwa, kolonizacji lub zakażenia drobnoustrojem alarmowym, higieny rąk w warunkach szpitalnych i innych wymienionych w odwołaniu, z którymi każdy pracownik miał obowiązek się zapoznać i zastosować się do wytycznych. W Szpitalu prowadzone były również szczepienia ochronne przeciw COVID-19, zatem w każdy możliwy sposób zadbano o zminimalizowanie ryzyka zakażenia w warunkach szpitalnych, stąd ryzyko było nieznaczne aby do zakażenia doszło w miejscu pracy. Zdaniem Szpitala, uczestniczka nie wykazała, aby wirus spowodował nieodwracalny uszczerbek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga była nieuzasadniona ponieważ organy inspekcji sanitarnej słusznie przyjęły, że z wysokim prawdopodobieństwem można było przyjąć, że wystąpiła u uczestniczki choroba zawodowa, która została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Rozpatrywana skarga jest jedną z wielu identycznych w treści, w którym skarżący szpital zakwestionował stwierdzenie choroby zawodowej u swojego personelu medycznego. Z tych to powodów poniższe uzasadnienie powtarza argumentację Sądu przedstawioną w wyrokach oddalających skargi ( min. wyrok WSA w Krakowie z 21 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1430/22, wyrok WSA w Krakowie z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1591/22, wyrok WSA w Krakowie z 19 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 570/23, wyrok WSA w Krakowie z 12 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 810/23, wyrok WSA w Krakowie z 28 września 2023 r., sygn. III SA/Kr 927/23, czy wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 720/23), które to orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 ze zm.). Zgodnie z art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Z chorobą zawodową mam więc do czynienia, gdy zostaną spełnione następujące dwie przesłanki: występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a czynnikami szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić po przeprowadzeniu postępowania na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym, które odnosi się do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo - skutkowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania (wyrok NSA z 19 marca 2021 r., II GSK 52/21,). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że na gruncie art. 235(1) k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy zatem od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z 22 lutego 2022 r., II OSK 567/19).

Z kolei zgodnie z art. 2352 k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej zostało uregulowane w rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 ze zm.), zwanym dalej rozporządzeniem. Podejrzenie wystąpienia choroby zawodowej należy zgłosić odpowiedniemu organowi państwowemu, którym jest miedzy innymi państwowy powiatowy inspektor sanitarny. Właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317 ze zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych. Z kolei jednostkami orzeczniczymi I stopnia są:

1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy,

2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych)

- w zakresie wszystkich chorób zawodowych;

3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych;

4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.

Właściwy lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Z kolei narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do:

1) czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego;

2) czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika;

3) czynników o działaniu uczulającym (alergenów) - rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, narzędziach pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika;

4) czynników o działaniu rakotwórczym - substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizacje nowotworu i okres latencji;

5) sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego.

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydaje na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

W orzecznictwie sądowo administracyjnym dominuje pogląd, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a organ prowadzący postępowanie nie może jej odrzucić. Organ administracji nie jest - co do zasady - upoważniony do dokonywania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która mogłaby prowadzić do odmiennego rozpoznania czy zaklasyfikowania schorzenia. Orzeczenie lekarskie stanowi bowiem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Organy inspekcji sanitarnej mogą więc odstąpić od ustaleń lekarskich wyłącznie wtedy, gdy ustalenia te budzą wątpliwości w świetle pozostałych zgromadzonych dowodów. Innymi słowy, skoro organy administracji publicznej nie mogą samodzielnie czynić ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, to są związane orzeczeniami lekarskimi (wyrok NSA z 21 stycznia 2021 r., II OSK 1408/18). Trafnie Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia (wyrok NSA z 28 września 2021 r., sygn. akt II GSK 451/21).

W niniejszej sprawie u uczestniczki w orzeczeniu lekarskim Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie rozpoznano istnienie choroby zawodowej - choroby zakaźnej - zakażenie wirusem SARS-CoV-2, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych (k. 30 a.a.). Wydane orzeczenie lekarskie zostało jasno i wyczerpująco uzasadnione.

Trafnie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok WSA w Krakowie z 18 sierpnia 2022 r., III SA/Kr 414/22) wskazuje się, że choroba COVID-19 wywoływana wirusem SARS-CoV-2 jest określana w literaturze naukowej jako choroba zakaźna. Niemniej jednak nie jest ona wprost ujęta w załączniku do wskazanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W wykazie chorób zawodowych została wskazana ogólna kategoria chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstwa (w pozycji 26). Zgodnie z rozporządzeniem okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku chorób zakaźnych, nie jest możliwy do określenia. (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Luszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).

Definicję legalną pojęcia "choroby zakaźnej" zawiera ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, zwana dalej ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Przez "chorobę zakaźną" uznaje się chorobę wywołaną przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Za biologiczny czynnik chorobotwórczy uznaje się natomiast "posiadające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty".

W literaturze dotyczącej przedmiotowej choroby stwierdza się, że ustawodawca specjalnie nie wprowadził zamkniętego katalogu chorób zawodowych zakaźnych, po to aby w zależności od sytuacji i rozwoju wiedzy medycznej nie trzeba było zmieniać przepisów, tylko elastycznie wykorzystywać odpowiednie normy prawne. "Dlatego też kryterium decydującym o uznaniu konkretnej choroby zakaźnej za chorobę zawodową powinno być nie samo ujęcie jej w spisie chorób zakaźnych, który można znaleźć w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale kryterium biologiczne. Oznacza to, że jeżeli dana choroba została uznana na podstawie kryteriów naukowych za chorobę zakaźną, bez względu na to, czy została ujęta w spisie chorób zawodowych albo wykazie chorób zakaźnych, powstałych na użytek ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, należy uznać, że choroba ta jest bez wątpienia chorobą zakaźną z wykazu chorób zawodowych. Zasada ta tyczy się choroby COVID-19." (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Łuszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).

Wobec powyższego, by uznać COVID-19 za chorobę zawodową organy inspekcji sanitarnej zobowiązane były ustalić, czy w wyniku oceny warunków pracy uczestniczki postępowania można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo pozostawała w związku ze sposobem wykonywania przez uczestniczkę pracy.

Jak wynika z akt sprawy uczestniczka pracowała w warunkach narażenia na czynnik biologiczny - wirus SARS-CoV-2. Uczestniczka jest zatrudniona w Szpitalu Powiatowym w C. na stanowisku pielęgniarki na Oddziale [...], który w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. był przekształcony na Oddział Covidowy. Do obowiązków uczestniczki należało zapewnianie opieki pielęgniarskiej powierzonym pacjentom tj. pojenie, karmienie, mycie, wykonywanie zaleceń lekarskich m.in. pobieranie krwi do badań, podawanie leków, podłączanie kroplówki, cewnikowanie pacjentów oraz prowadzenie dokumentacji związanej z hospitalizacją chorych na oddziale. Poprzez stały kontakt z pacjentami, uczestniczka jest narażona na czynniki biologiczne, w tym od marca 2020 r. na wirus SARS-CoV-2.

Uczestniczka w miejscu pracy, także w okresie poprzedzającym rozpoznanie infekcji, miała kontakt z pracownikami szpitala zakażonymi wirusem SARS-CoV-2. Bezsporne jest więc zdaniem Sądu, wystąpienie u uczestniczki postępowania choroby stanowiącej zgodnie z wykazem zawartym w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych chorobę zawodową – chorobę zakaźną spowodowaną wirusem SARS-CoV-2 - oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym, gdyż czynnik szkodliwy dla zdrowia wirus SARS-CoV-2 występował w jej środowisku pracy.

Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy powyższe ustalenia dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy w Szpitalu Powiatowym w C. Nie budzi bowiem wątpliwości, że uczestniczka potencjalnie mogła się zarazić wirusem SARS-CoV-2 poza miejscem pracy, z uwagi na bezsporny fakt epidemii panującej wówczas w Polsce.

Zdaniem Sądu orzekającego nie można w sposób niewątpliwy stwierdzić, kiedy dokładnie nastąpiło zarażenie uczestniczki wirusem SARS-CoV-2 i w jakim konkretnie miejscu, a więc czy w miejscu pracy, czy też w innym. Jednak ustawodawca chcąc zapobiec konieczności precyzyjnego udowadniania (co zresztą nie jest możliwe), że zarażenie chorobą zakaźną nastąpiło precyzyjnie w miejscu pracy, wymaga jedynie wystąpienia wysokiego prawdopodobieństwa, że dana choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Niewątpliwie zaś w Szpitalu Powiatowym w C. takie szkodliwe dla zdrowia czynniki występowały, którym nie dało się zapobiec nawet stosując wszystkie wymagane zabezpieczenia.

Wyżej wymienione stwierdzenie poparte jest orzecznictwem sądów administracyjnych. Stwierdzono bowiem, że art. 2351 k.p. wyraźnie zakłada konieczność występowania związku przyczynowo - skutkowego między warunkami pracy, a ujawnionym schorzeniem. Zatem w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 lipca 2011 r. II SA/Bd 538/11; WSA we Wrocławiu z 12 czerwca 2012 r. IV SA/Wr 134/12, wyroki NSA z 26 maja 2020 r., II OSK 3175/19 oraz z 9 maja 2018 r. II OSK 1502/16). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok NSA z 13 marca 2019 r., II OSK 993/17). Zgodnie z kolei z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 21.10.2020 r., II OSK 2217/18) dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje, nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem.

Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Stąd dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest więc ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej.

Należy dodatkowo zauważyć, że w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym - nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (wyrok WSA w Gliwicach z 28 października 2015 r., IV SA/Gl 183/15). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma jedynie znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, zarzut skarżącego Szpitala, iż uczestniczka wirusem SARS-CoV-2 mogła zarazić się wszędzie – również poza miejscem pracy, nie jest wobec powyższego uzasadniony. Istotne jest bowiem wysokie prawdopodobieństwo, że określone warunki występujące w środowisku pracy doprowadziły do powstania choroby zawodowej – choroby zakaźnej spowodowanej wirusem SARS-CoV-2 – u uczestniczki postępowania. Fakt, że mogła się ona zarazić tymże wirusem poza miejscem pracy nie obala domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie tenże wirus występował. Niewątpliwie jest bowiem w niniejszej sprawie, że uczestniczka postepowania pracowała w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez wirus SARS-CoV-2.

Należy także podkreślić, że wystąpienie szkodliwych czynników w miejscu pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z 21 stycznia 2021 r., II OSK 1408/18).

Mając powyższe na uwadze, stanowisko orzekających organów inspekcji sanitarnej nie budzi wątpliwości. Uczestniczka postępowania ze względu na rodzaj wykonywanej pracy narażona była bezsprzecznie na duże ryzyko zakażenia SARS-CoV-2. Jak wynika z akt sprawy do obowiązków uczestniczki należało m.in. przetwarzanie i wydawanie dokumentacji medycznej pacjentów, co wiązało się z bezpośrednim kontaktem z personelem szpitala, pacjentami oraz osobami upoważnionymi do obioru dokumentacji. W czasie bezpośrednio poprzedzającym uzyskanie przez uczestniczkę dodatniego testu na obecność SARS-CoV-2 miała kontakt z pracownikami szpitala, którzy uzyskali dodatni wynik testu na COVID-19.

Zaliczenie pracy w jednostkach ochrony zdrowia w wykazie prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych (w ww. rozporządzeniu) jest zatem w pełni zrozumiałe, skoro pracownicy ci ze względu na charakter pracy (bezpośredni i bliski kontakt z osobami chorymi) narażeni są na różnorodne czynniki niebezpieczne i szkodliwe, zagrażające ich zdrowiu, a nawet życiu, w szczególności na szkodliwe czynniki biologiczne, do których niewątpliwie zalicza się wirus SARS-CoV-2. Pracownicy zakładów opieki zdrowotnej, czy też szpitala są zatem niewątpliwie zaliczani do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na choroby zakaźne. Rację należy przyznać zatem organowi, że indywidualne środki ochrony, takie jak maski, fartuchy, kombinezony czy ochronne rękawiczki stosowane nawet prawidłowo, nie zapewniają pełnego bezpieczeństwa i nie gwarantują całkowitej ochrony przed zakażeniem (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 marca 2023 r., III SA/Kr 1430/22).

Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, w tym rodzaj pracy wykonywanej przez uczestniczkę, należy uznać, że zasadne było stwierdzenia u niej przedmiotowej choroby zawodowej. Wydane orzeczenie lekarskie zostało jasno i wyczerpująco uzasadnione. Rozpoznana choroba zakaźna COVID-19 w wyniku przebytego przez uczestniczkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2 mieści się w katalogu chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstw, wymienionych w poz. 26 wykazu chorób zawodowych.

W rezultacie, za niezasadne uznał Sąd zarzuty skarżącego. Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest bowiem ustalenie, że na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, że był narażony na powstanie choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, aby domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej.

Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, że uczestniczka nie wykazała, aby w wyniku choroby wystąpił u niej trwały uszczerbek na zdrowiu, należy zwrócić uwagę, że zaistnienie trwałego uszczerbku na zdrowiu nie stanowi elementu definicji choroby zawodowej, ani przesłanki do jej stwierdzenia.

Zdaniem Sądu, organy w sposób właściwy zgromadziły i oceniły cały materiał dowodowy, a ponadto prawidłowo ustaliły, zinterpretowały i zastosowały przepisy Kodeksu pracy, powołanej ustawy oraz rozporządzeń.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.