Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 955/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 2 lit c, art. 33 par. 2 pkt 6 lit c, art. 27 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia 6 czerwca 2023 r. nr NEP.906.26.2.3.2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2022 r. do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego wpłynął wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] listopada 2022 r. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec A. K. (Skarżący), opiekuna prawnego małoletniego J. K., ur. [...].04.2018 r., w celu wyegzekwowania obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jednocześnie wskazano jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia. Do ww. wniosku Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny dołączył tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] listopada 2022 r.

W toku postępowania egzekucyjnego Wojewoda Kujawsko-Pomorski postanowieniem z dnia [...] stycznia 2023 r., nałożył na zobowiązanego grzywnę celem przymuszenia i wezwał do wykonania obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym.

W dniu [...] lutego 2023 r. Skarżący złożył podanie zatytułowane "zarzuty

w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego

z dnia [...] listopada 2022 r. [...]". Skarżący zarzucił naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479), dalej: "u.p.e.a." w zw. z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), dalej: "ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych", poprzez brak wymagalności obowiązku. Ponadto zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 136, art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 7a, art. 80 i art. 81 k.p.a., błąd

w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść strony, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz wskazanie błędnej treści obowiązku.

W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o umorzenie postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. oddalił zgłoszone przez Skarżącego zarzuty dotyczące określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa oraz braku wymagalności obowiązku.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Skarżący złożył zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz art. 27 § 1 pkt 3 i art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W związku z powyższym, Skarżący wniósł

o uznanie zarzutów w całości za uzasadnione oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2023 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy ww. postanowienie.

W odpowiedzi na "zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny", Inspektor Sanitarny poinformował, że w aktualnym brzmieniu ustawy niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W związku z tym, organem właściwym w tej kwestii pozostaje wierzyciel, w tym wypadku Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T..

W odniesieniu do zarzutu "naruszenia art 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.", organ wskazał, że Inspektor Sanitarny, nie jest organem właściwym do zawieszenia lub umorzenia wszczętego postępowania egzekucyjnego. Organem uprawnionym do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, jest wierzyciel postępowania, czyli Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T.. Ponadto wszelkie wątpliwości dotyczące poprawności wystawionego tytułu wykonawczego "nr [...]" zostały wyjaśnione zobowiązanemu w postanowieniu z dnia [...].04.2023 r., wydanym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T..

Odnosząc się do następnego podniesionego przez stronę zarzutu "naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa", Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny

podkreślił, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa. Organ I instancji słusznie wskazał na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o chorobach zakaźnych, jako ogólną podstawę prawną egzekwowanego obowiązku, ponieważ w myśl tego przepisu prawa, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obowiązane są na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku ponosi osoba sprawująca prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1876). Organ podał, że w myśl art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy o chorobach zakaźnych, minister właściwy do spraw zdrowia określa

w drodze rozporządzenia wykaz chorób zakaźnych, objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. To właśnie na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), zwane też dalej "rozporządzeniem w sprawie szczepień", ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Ponadto organ dodał, że ze względów klinicznych i epidemiologicznych szczepienie winno być przeprowadzone zgodnie

z zaleceniami określonymi w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych preparatów szczepionkowych. Termin, w którym wymagane jest poddanie (poddanie osoby pozostającej pod opieką) obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu nie jest jednoznacznie określony w treści samego Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, ale stanowi on wskazówkę merytoryczną dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej kwalifikujących do szczepień ochronnych. Szczepienie może być przeprowadzone również w terminach (innych niż zalecane w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego) określonych przez lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej

w wezwaniu do poddania się szczepieniom, gdy z przyczyn zdrowotnych lub organizacyjnych istnieje konieczność przesunięcia terminu czy zastosowania odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta schematu szczepienia indywidualnego kalendarza szczepień.

W kwestii podniesionego przez stronę zarzutu naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w związku z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych - poprzez brak wymagalności obowiązku z powodu innych przyczyn, Inspektor Sanitarny podkreślił, że w treści uzasadnienia strona nie odnosi się do tego, dlaczego uważa, że obowiązek w przypadku małoletniego J. K. nie jest wymagalny. W treści zażalenia nie ma bowiem żadnego odniesienia do lekarskiego badania kwalifikującego do szczepień ochronnych, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku

z powyższym, Inspektor Sanitarny wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy

o zwalczaniu chorób zakaźnych, w którym zobowiązuje się wszystkie osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na zasadach określonych

w ustawie, do obowiązkowych szczepień ochronnych. Ponadto w rozporządzeniu

w sprawie szczepień znajduje się szczegółowa lista szczepień ochronnych wraz

z granicami wiekowymi, które należałoby zachować w celu osiągnięcia optymalnej odporności przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym. Inspektor Sanitarny zauważył, że ramy czasowe wskazane w ww. rozporządzeniu Ministra Zdrowia, nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień oraz interwały czasowe między nimi zostały określone na podstawie aktualnej wiedzy medycznej,

a preparaty szczepionkowe posiadają określony przez producenta przedział wiekowy,

w zakresie którego należy zrealizować szczepienie. Ponadto zachowanie określonych odstępów pomiędzy szczepieniami sprzyja uzyskaniu oczekiwanego progu odporności. Obowiązek realizacji szczepienia ochronnego aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym przez niego do opiekunów prawnych dziecka.

Reasumując, Inspektor Sanitarny wskazał, że J. K. nie jest własnością rodzica, a integralną częścią rodziny, zatem poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodzica za podejmowane decyzje, nie może pozbawiać jego dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia,

o czym stanowi art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku

Praw Pacjenta. Co więcej szczepienia ochronne, poprzez zapobieganie występowaniu chorób zakaźnych, odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa epidemiologicznego w całym społeczeństwie.

Mając na względzie powyższe, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny

w B. uznał zarzuty za niezasadne.

W skardze do tut. Sądu, Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości zarzucając naruszenie:

a) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47

w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP;

b) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP;

c) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 39 Konstytucji RP.

Z uwagi na podniesione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania. Ponadto strona wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności:

a) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych

u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw.

z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP;

b) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art 39 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Na wezwanie tut. Sądu, organ uzupełnił akta przekazując kserokopię zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym J. K. (k. 51 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia

z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym,

w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane

w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z powyższych względów nie zachodziły podstawy do przeprowadzenia rozprawy, pomimo wniosku strony skarżącej.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności

z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Inspektor Sanitarny utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. oddalające wniesione przez Skarżącego zarzuty egzekucyjne dotyczące określenia obowiązku niezgodnie

z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) i braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Ponadto zarzucono: niezbadanie, czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) i zarzucono naruszenie szeregu przepisów k.p.a. (art. 7a, art. 77, art. 80, art. 81).

Zarzuty te zostały wniesione w związku z prowadzoną wobec Skarżącego egzekucją – na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...] – dotyczącą wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania syna – J. K. (ur. [...] kwietnia 2018 r.) obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Powodem wystawienia tego tytułu przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. był fakt uchylania się zobowiązanego od wykonania tego obowiązku.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie są zatem rozstrzygnięcia wierzyciela i organu odwoławczego, wydane w następstwie wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Istota sporu sprowadza się do oceny czy zarzuty Skarżącego są zasadne w świetle zaistniałego stanu faktycznego i obowiązującego stanu prawnego. Sąd zauważa, że podobne zagadnienie było już przedmiotem oceny przez WSA w Bydgoszczy np. w wyrokach z 28 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1200/22 i z 21 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1161/22. Tut. Sąd podziela zasadnicze poglądy w nich zaprezentowane i częściowo posłuży się argumentacją w nich zawartą.

Stosownie do art. 1a pkt 13 u.p.e.a., wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Jak wynika z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy jest m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. , co wynika z art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.). Ten ostatni przepis ustanawia domniemanie kompetencji właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w tego rodzaju sprawach.

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest z kolei osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku

o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic dziecka, na którym spoczywa określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co wynika z treści art. 5 ust. 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny

w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta

i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Z kolei pod pojęciem organu egzekucyjnego rozumie się organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.). W myśl art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego

w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. Egzekucji administracyjnej podlegają m. in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).

W rozpatrywanej sprawie obowiązkiem tym jest określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych obowiązek poddania małoletniego dziecka (ur. [...] kwietnia 2018 r.) szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w treści tytułu wykonawczego.

Obowiązek powyższy został skonkretyzowany przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych, w szczególności przepisem § 3 tego rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy.

Jak stanowi art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec Skarżącego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. w dniu [...] listopada 2022 r. tytułu wykonawczego. Tytuł ten wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej został przesłany do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, który działając jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego.

Zobowiązany korzystając ze swych uprawnień procesowych, na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji.

Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany wnosząc zarzuty kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.

W przedmiotowej sprawie zobowiązany podniósł zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa i braku wymagalności (czyli z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c i art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Ponadto zarzucił organowi egzekucyjnemu, że naruszył art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., gdyż tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny. W konsekwencji uważa, że naruszono także art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., ponieważ nie umorzono postępowania egzekucyjnego.

Wyjaśnić należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko

z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a.

W pierwszej kolejności należy więc odnieść się do zagadnienia spełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. W tej kwestii należy podać, że stosownie do art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a., badając dopuszczalność egzekucji organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji

i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 ww. ustawy. W sytuacji zaś prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy niespełniający wymogów określonych w art. 27, organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie podnoszony przed organami zarzut, że tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób nieprawidłowy, nie mógł odnieść zamierzonego rezultatu.

Z dniem 30 lipca 2020 r. przepis art. 33 u.p.e.a. został bowiem zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070). Skreślono obowiązujący do tego czasu przepis art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przewidujący możliwość wniesienia takiego zarzutu. Odtąd, kwestia spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. nie stanowi już podstawy do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Sąd podziela także stanowisko organów administracji, co do niezasadności podniesionego zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.). Odnośnie do tego zarzutu należy wyjaśnić, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych

w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową, szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 tej ustawy). Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym - z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych - przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zamieszczone w rozdziale IV, poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych osoby wymienione na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Z art. 17 ust. 2 ww. ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 tej ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty

i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.

Jak zatem wynika z podanych przepisów, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony m. in. do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W oparciu o tę podstawę Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.; późniejsza publikacja – Dz.U. z 2022 r. poz. 2172), w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia.

Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15 stwierdził, że: "z art. 5 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. Analiza przepisów przywołanej ustawy (jej art. 5 ust. 2 oraz zamieszczonych w jej rozdziale 4) pozwala – ponad wszelką wątpliwość – wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy tego obowiązku. Wskazuje bowiem podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych". Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (por. wyroki NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08 i z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11). Podkreślił również, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2398/15). Poglądy te tut. Sąd w pełni podziela. Wskazane przepisy stanowią zatem podstawę prawną nałożenia obowiązku szczepień. Wierzyciel w tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane. Treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Jak wynika z § 3 wspomnianego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, prawodawca określił przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie obowiązek poddania dziecka Skarżącego szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową

i przypominającą, został określony w Komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.

Podnieść należy, że z akt sprawy wynika, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] zawiadomił Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w T. o fakcie uchylenia się od poddania obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy i WZW B noworodka. Rodzice (Skarżący i matka J. M.) nie wyrazili zgody na wykonanie szczepienia w trakcie pobytu dziecka na Oddziale. Z załączonego do tego zawiadomienia dokumentu z tej samej daty wynika, że: poinformowano o obowiązku szczepień ochronnych wynikającym z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 30 grudnia 2008 r.) i konsekwencjach ich zaniechania, jednakże matka dziecka w formie ustnej nie wyraziła zgody na szczepienia ochronne przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B u swego dziecka i "jednocześnie odmówiła złożenia podpisu pod powyższym oświadczeniem." Z historii zdrowia i choroby pacjenta wynika, że stwierdzono w ramach tzw. bilansu 6 m-cy: "Planowane rozpoczęcie szczepień – rodzice nie wyrażają zgody na rozpoczęcie szczepień."

Z kolei pismem z dnia [...] października 2018 r. podmiot leczniczy [...] Sp. z o.o. w T. poinformował Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w T. o uchylaniu się A. K. od obowiązku wykonania szczepień ochronnych

u małoletniego J. K., ur. [...].04.2018 r. Z treści tej informacji wynika, że "Rodzice dziecka nie wyrażają zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne. Dziecko nie było szczepione w szpitalu. Rodzice najpierw napisali oświadczenie, że rozpoczną szczepienia gdy dziecko skończy 6 miesięcy, a następnie na bilansie 6 miesięcznym matka powiedziała, że jednak nie będą wcale szczepić dziecka. Rodzice zostali poinformowani o konsekwencjach nieszczepienia dziecka. Brak jest przeciwskazań lekarskich do szczepień ochronnych."

Dnia [...].10.2022 r. podmiot leczniczy – [...] w odpowiedzi na zapytanie napisała: "informujemy że rodzice zgłosili się z dzieckiem

w dniu [...].08.2022 na badanie kwalifikacyjne. Dziecko zostało zakwalifikowane lecz rodzice nie wyrazili zgody na wykonanie szczepień. Nie dostarczono również dokumentacji medycznej o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych" (k. 12 akt admin.). Już z tego dokumentu wynika, że dziecko zostało zakwalifikowane przez lekarza do szczepień, jednak tego obowiązku nie wykonano.

Ponadto dnia [...] października 2022 r. ww. podmiot leczniczy poinformował: "rodzice dziecka (...) złożyli w dniu [...].10.2022 oświadczenie o rezygnacji ze świadczeń Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Rodzice dziecka nie wskazali placówki do której mielibyśmy przesłać kartę szczepień dziecka więc ponieważ dziecko zostało usunięte

z listy naszych pacjentów karta szczepień została odłożona do archiwum. " (k. 14 akt admin.).

Dnia [...] października 2022 r. podmiot leczniczy poinformował, że: "w okresie od [...].10.2022 r. do dnia kiedy dziecko było zadeklarowane do naszej placówki, rodzice nie zgłosili się z dzieckiem do przychodni w celu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem. Nie dostarczyli również dokumentacji medycznej

o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych." (k. 17 akt admin.).

Nie budzi zatem wątpliwości, że z nadesłanej dokumentacji medycznej wynika, że w dniu [...] sierpnia 2022 r. przeprowadzone zostało badanie kwalifikacyjne syna Skarżącego stwierdzające brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych. Fakt takiego badania i stwierdzenia przez specjalistę pediatrii

o braku przeciwskazań do szczepienia nie został skutecznie podważony (k. 51 akt sądowych), bowiem nie przedłożono stosownego dokumentu świadczącego o istnieniu takich przeciwskazań.

Dnia [...] października 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. skierował do Skarżącego upomnienie (doręczone [...] października 2022 r.) wzywające do wykonania obowiązkowego szczepienia dziecka.

W upomnieniu podana została podstawa prawna obowiązku, skutki niewykonania obowiązku oraz wymieniono szczepienia ochronne, którym dziecko należy poddać.

Pomimo tego, dziecko nie zostało zaszczepione, rodzice nie zrealizowali tego obowiązku. Prawidłowo zatem organy obu instancji oceniły również kwestię wymagalności dochodzonego od Skarżącego obowiązku, co było kwestionowane

w ramach zarzutu wskazanego w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do syna Skarżącego, stał się wymagalny, a argumenty wskazujące na niewymagalność obowiązku były w całości chybione. Wyjaśnić należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania (zob. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz wydanie IX 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie obowiązek poddania syna Skarżącego szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową

i przypominającą szczepionki został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Syn skarżącego, mając kilka lat (ur. w 2018 r.), nie został zaszczepiony przeciwko aż jedenastu chorobom zakaźnym (wymienione w tytule wykonawczym), pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, a dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko określonym chorobom zakaźnym, to obowiązek poddania syna Skarżącego szczepieniom stał się wymagalny. Sąd podzielił stanowisko organów, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia Skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które wskazywałyby na istnienie przeciwwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Ze znajdującej się w aktach sprawy kserokopii karty uodpornienia dziecka wynika, że nie stwierdzono u dziecka przeciwwskazań do szczepienia, podobnie z zaświadczania z dnia [...] sierpnia 2022 r. Z powyższego jednoznacznie wynika zatem, że Skarżący uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podnieść należy, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony

w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Z kolei indywidualny kalendarz szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego

w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka Skarżącego indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej. Z akt sprawy wynika, że rodzice nie byli w ogóle zainteresowani szczepieniem dziecka, wprost to wyrażali, co wynika z dokumentacji. W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień u syna spowodowane było np. brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka.

Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi

o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

W powyższym zakresie konieczne jest także odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK-A 2023/50), w którym Trybunał orzekł, że:

I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia,

w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP.

Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.

Zdaniem Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Wyrok Trybunału nie pozbawia zatem Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających

z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Jak trafnie wyjaśnił WSA w Łodzi w wyroku z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 274/23, Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane

w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 – I CSK 390/17).

W związku z tym, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania także wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna Skarżącego.

Skarżący podnosi kwestię braku wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Z materiału dowodowego nie wynika wprawdzie, aby w toku badania kwalifikacyjnego w dniu [...] sierpnia 2022 r. stronie zostało wydane zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, jednakże nie można z tego powodu kwestionować faktu przeprowadzenia tego badania. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie stanowi przesłanki, od której zależy obowiązek poddania dziecka szczepieniu (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 854/22). Treści art. 17 ust. 3 i 4 nie można interpretować w taki sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz wydanie zaświadczenia o jego wyniku (ewentualnych przeciwwskazaniach) jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wskazać bowiem należy, że analiza treści wzoru zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym stanowiącym załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wskazuje, iż przedmiotowe zaświadczenie jest wydawane w przypadku, gdy szczepienie odbywa się w placówce innej niż badanie pacjenta. Obowiązek wystawienia oddzielnego zaświadczenia o przeprowadzanym badaniu kwalifikacyjnym do szczepień dotyczy sytuacji, kiedy kwalifikacja do szczepień

i zabieg podania preparatu szczepionkowego odbywają się w dwóch różnych podmiotach leczniczych. W przypadku wykonywania w jednym podmiocie leczniczym badania kwalifikacyjnego do szczepień i zabiegu podania preparatu szczepionkowego nie jest wymagane wystawienie przez lekarza zaświadczenia o wykonanym badaniu kwalifikacyjnym, gdyż wynik tego badania jest wpisany do dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot. W konsekwencji brak wydania zaświadczenia

o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie stanowi przesłanki, od której zależy obowiązek poddania dziecka szczepieniu, albowiem orzeczenie o braku przeciwskazań do szczepień umieszcza się zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta

w dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez przychodnię.

Podkreślić należy, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych z powodu własnych przekonań. Tak więc to do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia pacjenta. W przedmiotowej sprawie lekarz nie zdecydował o odstąpieniu od szczepienia syna Skarżącego i nie sformułował żadnych przeciwskazań. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

Powyższe oznacza, że Skarżący nie wywiązał się z ustawowego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co prawidłowo stanowiło podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Przeciwwskazania zdrowotne syna do poddania go szczepieniu ochronnemu zarówno w postępowaniu egzekucyjnym, jak i sądowym nie zostały potwierdzone żadnym dokumentem. Skarżący miał przy tym nie tylko możliwość udokumentowania tej okoliczności w trakcie tych postępowań, ale też już wcześniej i to w przeciągu kilku lat od urodzenia się syna, choćby w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Zauważyć należy, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie przedstawił dokumentu opatrzonego podpisem lekarza, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia wskazującego na konieczność odroczenia wykonania obowiązku. Mimo to Skarżący uchylał się od obowiązku poddania dziecka wielu szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym.

Sąd oddalił wniosek o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności wskazanych w skardze (s. 2-3 skargi) przepisów ustawy

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych: z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 oraz z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie tut. Sądu nie zachodzą żadne podstawy do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu wskazanych w skardze pytań prawnych. Sąd nie podziela sformułowanych w skardze zarzutów co do naruszenia norm konstytucyjnych, dlatego wniosek o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego również został oddalony. Zgodnie z art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP wolność człowieka podlega ochronie prawnej, w ust. 3 tego artykułu dopuszcza się jednak możliwość ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw poprzez ustanowienie tych ograniczeń w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób. Jednak poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodziców za podejmowane decyzje nie może pozbawiać ich dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia (art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji RP, art. 6 ust.1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2524/16

i z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546/18 zajmował się obowiązkiem szczepień. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przywołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służy urzeczywistnianiu konstytucyjnych wartości, jakimi są: w ogólności ochrona zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w szczególności zwalczanie chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ocenie Sądu niesłuszne okazały się zarzuty naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew argumentom strony, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, w tym także

w jej art. 31 ust. 3, z którego wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania

z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane w ustawie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia, nie tylko jednostek, ale i (a może nawet przede wszystkim) ogółu społeczeństwa, jest zaś oczywisty i bezsporny. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę poglądy te w pełni podziela.

W rozpoznawanej sprawie, dotyczącej wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego,

o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi

i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie

i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności

i praw. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej - art. 87 Konstytucji RP). Powyższe wyklucza także istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Należy podkreślić, że chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m. in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny

i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m. in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska - art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3542/15). Na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9." Obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 tej ustawy, zgodnie

z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań.

Dodatkowo tut. Sąd zauważa, że Konwencja o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności dopuszcza nakładanie przepisami prawa krajowego określonych obowiązków ze względu na konieczność ochrony zdrowia publicznego. Wynika to z art. 8 ust. 2 – wyjątki dotyczą w szczególności przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, oraz – co szczególnie należy tu wyeksponować - ochronę zdrowia. Podobnie reguluje tę kwestię również art. 26 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowań Biologii i Medycyny (Council of Europe Treaty Series, nr 164).

Z powyższych powodów Sąd nie dostrzegł potrzeby zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego RP, stąd wniosek Skarżącego w tym względzie należało oddalić.

W tej sytuacji, kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. W sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. Stan faktyczny ustalono prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Nie zachodziła konieczność dalszego gromadzenia dowodów, zebrany materiał dowody jest zupełny. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zgromadzone dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły

w postanowieniach. W uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odniosły się do kwestii istnienia obowiązku, określenia go zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa, wymagalności obowiązku poddania małoletniego syna Skarżącego obowiązkowym szczepieniom.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.