Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 149/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3 i ust. 4,  art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 4,
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: par. 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2021 poz 1296
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z  pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Inspektor sądowy Magdalena Figurniak-Cis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO.40.3975.2022.ps w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga M. K. (zwanego dalej wnioskodawcą lub skarżącym) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej zwanego Kolegium lub SKO) z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO.40.3975.2022.ps, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Zdzieszowic z dnia 18 listopada 2022 r., nr MGOPS.4010.135.J.2022.MM, przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 400 zł, na zakup leków, środków higieny osobistej, środków czystości, wyrobu medycznego ([...]), dofinansowanie do opłat mieszkaniowych oraz zakupu paliwa oraz nadającą decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2022 r. skarżący wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zdzieszowicach (dalej w skrócie MGOPS) o przyznanie mu pomocy w formie finansowej - zasiłku okresowego oraz finansowej - zasiłku celowego na zakup leków, wyrobu medycznego ([...]), zakup żywności, środków higieny osobistej, środków czystości, dofinansowanie do opłat mieszkaniowych oraz zakupu paliwa. W uzasadnieniu wskazał, że jest osobą samotną, bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Pismem z dnia 14 listopada 2022 r. wnioskodawca wycofał wniosek o przyznanie zasiłku okresowego.

Po przeprowadzeniu w dniu 15 listopada 2022 r. wywiadu środowiskowego, Kierownik MGOPS, działając z upoważnienia Burmistrza Zdzieszowic, decyzją z dnia 18 listopada 2022 r. przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 400 zł na zakup leków, środków higieny osobistej, środków czystości, wyrobu medycznego ([...]), dofinansowanie do opłat mieszkaniowych oraz zakup paliwa (pkt 1). Jednocześnie organ nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 2). Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmując trzypokojowe mieszkanie, którego właścicielami są jego rodzice. Czynsz za mieszkanie skarżący uregulował w październiku 2022 r. w wysokości 419,60 zł. Nie posiada wiedzy czy mieszkanie jest obecnie zadłużone. Pozostałe rachunki związane z utrzymaniem mieszkania to opłata za gaz, energię elektryczną i TV. Wnioskodawca nie posiada aktualnego rachunku za gaz, zaś rachunek za TV został opłacony i wynosi ok. 30 zł. W trakcie postępowania administracyjnego wnioskodawca przedstawił rozliczenie za prąd należność za okres rozliczeniowy od 26 kwietnia 2022 r. do 26 października 2022 r. na kwotę 49,35 zł. Wnioskodawca nie pracuje od dwóch lat z powodu złego stanu zdrowia. Ma problemy zdrowotne, które wymagają leczenia specjalistycznego oraz wydatkowania znacznych środków finansowych na zakup leków, których koszt wyniósł 323,14 zł a kolejny jest szacowany przez aptekę na łączną kwotę 489,04 zł. W dniu 14 listopada 2022 r. skarżący przedłożył nie tylko kopie przepisanych recept ale również orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu 25 października 2022 r., nr [...], którym zaliczono skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji podał również, że skarżący ma zaplanowanych wiele wizyt w poradniach specjalistycznych i w związku z nimi i swoim stanem zdrowia nie porusza się środkami komunikacji publicznej lecz samochodem, co wymaga zakupu paliwa. Wskazał, że skarżący zakwalifikowany został do pomocy żywieniowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywieniowa (FEAD) oraz programu "Nie marnuj jedzenia". Analizując tak ustalony stan faktyczny organ przyjął, że skarżący kwalifikuje się do pomocy, gdyż spełnia warunki, o których mowa w art. 7 ustawy, tj. pozostaje w trudnej sytuacji z powodu ubóstwa, niepełnosprawności i długotrwałej choroby, a łączny dochód ustalony na podstawie art. 8 ustawy i zebranych dowodów wynosi 0,00 zł i nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy. Oceniając możliwości finansowe Ośrodka oraz sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną skarżącego organ wskazał na cele pomocy społecznej. Zwrócił uwagę, że art. 39 ust. 1 i 2 ustawy nie określa wysokości zasiłku celowego, która jest uzależniona od uzasadnionych potrzeb strony ustalonych przez gminę, sytuacji życiowej i materialnej oraz posiadanych środków i możliwości pomocy społecznej. Organ podkreślił, że choć przyznana pomoc nie zabezpieczy wszystkich potrzeb skarżącego to stanowi istotną pomoc w pokonywaniu trudności finansowych. Wskazując na wysokość dostępnych w listopadzie 2022 r. środków w wysokości 6.000 zł organ podał, że do Ośrodka wpłynęło 6 wniosków, a zasiłek celowy wynosi przeciętnie dla osoby samotnie gospodarującej 100 zł, a dla rodziny wielodzietnej 200 zł. Dodatkowo podniósł organ, że wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy i organy muszą zachować zdolność do wywiązywania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku, dostosowując rodzaj, formę i rozmiar do okoliczności konkretnej sprawy, co uwzględniono w przedmiotowej sprawie. Końcowo organ wyjaśnił, że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności z względu na konieczność otrzymania wnioskowanych środków.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się skarżący. We wniesionym odwołaniu podniósł, że rozmiar przyznanej pomocy jest nieodpowiedni. Przyznane środki stanowią nikłą pomoc w pokonywaniu trapiących go trudności. W przekonaniu odwołującego przyznana kwota nie pozwala na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb bytowych, a otrzymane środki pozwoliły mu na uiszczenie jedynie czynszu w wysokości 419,60 zł.

W toku postępowania odwoławczego organ pierwszej instancji - na żądanie Kolegium - w piśmie z dnia 27 lutego 2023 r. wskazał, że skarżący w listopadzie 2022 r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości 150 zł na zakup żywności, pomoc rzeczową w postaci produktów żywnościowych, zasiłek stały w kwocie 719 zł, zasiłek pielęgnacyjny z nadpłatą za wrzesień-listopad 2022 r. w łącznej kwocie 647,52 zł (wypłata nastąpiła 30 listopada 2022 r.). Odnośnie do zasad rozdysponowania środkami finansowymi na zasiłki celowe w listopadzie 2022 r. wyjaśnił, że kierując się zasadą racjonalności na każdy miesiąc przeznaczana jest kwota z budżetu rocznego w wysokości 1/12, tj. również w listopadzie 2022 r. w wysokości 6.000 zł. W celu właściwego rzetelnego gospodarowania budżetem przyjęto zasadę, że osoba samotna otrzymuje zasiłek celowy przeciętnie w wysokości 100 zł, a rodzina w wysokości 200 zł, gdyż nigdy nie jest wiadomym ile wpłynie wniosków o pomoc. Z tych środków pokrywane są również rachunki za udzielenie schronienia, gdzie za jedną osobę miesięcznie są to kwoty do 1.500 zł, a także przeznaczane są środki na zdarzenia losowe, koszty udzielonej pomocy w ramach interwencji kryzysowej (nagłe i niespodziewane wydatki).

W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 10 marca 2023 r., SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie odwołał się do treści przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Dokonując ponownego rozpoznania sprawy Kolegium stwierdziło, że zgromadzone dowody potwierdzają, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a trzypokojowe mieszkanie, w którym zamieszkuje jest własnością jego matki, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, choruje przewlekle i jest pod opieką lekarzy. Natomiast dochód skarżącego ustalony zgodnie z art. 8 ustawy wynosił 0,00 zł. Tym samym skarżący spełnia wymogi ustawowe i uprawniony jest do świadczeń z pomocy społecznej wynikających z przepisów ustawy. Zdaniem SKO organ pierwszej instancji trafnie uznał, że sytuacja socjalno-bytowa uzasadnia przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na wnioskowane potrzeby. Kolegium podniosło też, że organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż w listopadzie 2022 r. przeciętna wysokość zasiłku celowego w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosiła 100 zł, a w przypadku rodziny 200 zł. Skarżący otrzymał natomiast pomoc w kwocie 400 zł, a więc w wysokości znacznie wyższej niż średnia wysokość zasiłków przyznawanych w listopadzie 2022 r. Ponadto SKO zwróciło uwagę, że skarżący objęty jest stałą pomocą Ośrodka otrzymując świadczenia w postaci zasiłku stałego, celowego oraz pomocy żywnościowej, a także zasiłku pielęgnacyjnego. Dalej Kolegium wskazało na fakultatywny charakter świadczenia jakim jest zasiłek celowy i podkreśliło, że fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniem. Z przepisów regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również przy uwzględnieniu potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Poza tym omawiane świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego, co powoduje, że organ nie jest zobowiązany spełniać każdego żądania strony w pełnym zakresie. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy i w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy istotny dla załatwienia wniosku strony, a tym samym nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Natomiast przyznana kwota zasiłku celowego choć nie zaspokoi w całości potrzeb skarżącego to niewątpliwie stanowi istotne wsparcie w jego aktualnej sytuacji życiowej.

W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa poprzez niezaspokojenie jego istotnych potrzeb bytowych pomimo posiadania przez Ośrodek znacznych środków finansowych przeznaczonych na zasiłki celowe. Skarżący podniósł, że prawo do otrzymania świadczenia we wnioskowanym zakresie gwarantuje mu ustawa. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w części przyznającej wysokość świadczenia i przyznanie pomocy adekwatnej do jego istotnych potrzeb bytowych.

W motywach skargi skarżący zarzucił, że brak oczekiwanej pomocy finansowej spowoduje konieczność opuszczenia mieszkania w związku z zaległościami czynszowymi oraz niemożność kontynuowania rehabilitacji. Poza tym skarżący będzie zmuszony do zaprzestania przyjmowania leków, których kosztów obecnie wynosi ponad 1.500 zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte. Podniósł, że jego sytuacja zdrowotna i osobista jest zła. Wskazał na proces leczenia i związaną z tym konieczność wizyt u lekarzy oraz konieczność zakupu leków w wysokości nawet 2.000 zł. Skarżący podał też, że od maja jest osobą bezdomną, a jego aktualna sytuacja jest następstwem działań Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreślił, że ma status osoby na stałe uznanej za niezdolną do pracy, zgodnie z orzeczeniem z dnia 25 października 2022 r. Oświadczył także, że co miesiąc składa do Ośrodka wnioski o wsparcie finansowe i za każdym razem otrzymuje pomoc finansową na poziomie zbliżonym do pomocy objętej zaskarżoną decyzją. Jego zdaniem przyznane środki są nieadekwatne do jego potrzeb. Skarżący akcentował również, że rozłożenie środków, jakimi dysponuje organ nie uwzględnia zasad ich rozdziału według indywidualnych potrzeb. Poza tym organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z ustawy, tj. udzielenia mu wsparcia finansowego na uzasadnione, ponoszone przez niego potrzeby bytowe. Natomiast otrzymywana pomoc żywnościowa jest nieadekwatna do jego potrzeb.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), dalej w skrócie P.u.s.a., sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.) zwanej P.p.s.a., Sąd wydaje przy tym rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To z kolei oznacza, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. W zakresie dokonywanej oceny legalności nie może jednak wykraczać poza sprawę, której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie i oceniać działań organów, które nie są związane ze sprawą w jej znaczeniu przedmiotowym.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 marca 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Zdzieszowic z dnia 18 listopada 2022 r. przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 400 zł tytułem dofinansowania wskazanych przez niego we wniosku niezbędnych potrzeb. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że odpowiadają one przepisom prawa. W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo zastosowało w sprawie przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wykazało bowiem, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie pozwalającym na właściwe rozstrzygnięcie sprawy oraz prawidłowo zastosował przepisy prawa stanowiące podstawę procedowania w sprawie. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwanej nadal ustawą. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, bezrobocia, długotrwałej lub ciężkiej choroby czy też niepełnosprawności.

Formy pomocy społecznej ustawodawca określił w art. 36 ustawy, wśród których wymienił świadczenie w postaci zasiłku celowego. W myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarty w powyższym przepisie katalog nie ma charakteru zamkniętego. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest jednakże od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, a które zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy, przysługuje zatem osobie samotnie gospodarującej, której dochód określony jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, nie przekracza kwoty 776 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 1-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że niewątpliwie skarżący był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Trudna sytuacja życiowa skarżącego związana jest bowiem z brakiem pracy, długotrwałą chorobą i orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym, czyli okolicznościami wskazanymi w art. 7 ustawy, uzasadniającymi przyznanie pomocy. Jednocześnie dochód skarżącego, ustalony zgodnie z zasadami określonymi w art. 8 ustawy, z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie przekracza kwoty wymaganego kryterium dochodowego i wynosi 0 zł, a potrzeby, na których zaspokojenie wnioskodawca domagał się wsparcia, z całą pewnością można zaliczyć do niezbędnych. Przyznanie skarżącemu zasiłku celowego znajdowało zatem umocowanie prawne.

Natomiast w związku z zarzutami skargi kwestionującymi wysokość przyznanego skarżącemu świadczenia, wyjaśnić trzeba, na co trafnie zwrócił uwagę również organ odwoławczy, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, w których w odniesieniu do zasiłku celowego ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Oznacza to, że orzekając w konkretnej sprawie organ może, ale nie musi przyznać wnioskowanej pomocy, oceniając sytuację wnioskodawcy, a w szczególności jego potrzeby w całokształcie okoliczności sprawy. Ponadto, rozpoznając złożony wniosek organ musi uwzględnić środki finansowe, jakimi dysponuje oraz zakres zgłoszonych przez wnioskodawców żądań (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2771/17, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując zatem kontroli legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne Sąd bada, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy i czy rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie podjęcie rozstrzygnięcia merytorycznego nastąpiło po dokonaniu wnikliwych ustaleń co do okoliczności faktycznych oraz na podstawie oceny uwzględniającej zgromadzony materiał dowodowy. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej, przy czym rozstrzygnięcie podjęto po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, wymaganego na mocy art. 106 ust. 4 ustawy. W postępowaniu tym ustalono zarówno sytuację osobistą, jak i majątkową skarżącego. W tym celu zebrano konieczne dowody m.in. w postaci wywiadu środowiskowego, oświadczenia skarżącego o jego stanie majątkowym oraz posiadanych dochodach.

W przekonaniu Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania wniosku skarżącego i wydania decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na wnioskowane przez niego cele. Nie zostały przy tym ujawnione jakiekolwiek okoliczności mogące podawać w wątpliwość ustalony stan faktyczny. Okoliczności takich nie wskazał również skarżący.

W świetle powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydana w pierwszej instancji odpowiadają prawu, a kwota 400 zł, przyznana skarżącemu w formie zasiłku celowego na cele wskazane we wniosku, jakim jest zakup leków, środków higieny osobistej, środków czystości, wyrobu medycznego ([...]), dofinansowanie do opłat mieszkaniowych oraz zakup paliwa, w pełni odpowiada zgłoszonych przez niego potrzebom.

W niniejszej sprawie nie można też stwierdzić, że oceniane decyzje były dowolne i naruszały regulacje ustawy, a zwłaszcza - jak twierdzi skarżący - w sposób niezgodny z prawem organy przyznały wnioskowaną pomoc w zaniżonej wysokości. W odniesieniu do stanowiska skarżącego dostrzec przede wszystkim trzeba, że wnioskodawca nie wskazał kwoty wnioskowanego wsparcia na poszczególne cele, jak również nie określił jego łącznej wysokości. Nie można tym samym czynić organowi zarzutu, że przyznany zasiłek jest zbyt niski bądź, że pomoc nie została przyznana we wnioskowanym wymiarze, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżącemu przyznano zasiłek na dofinansowanie wskazanych przez niego potrzeb. Natomiast ustalając wysokość świadczenia organy zbadały sytuację finansową wnioskodawcy i podały wielkość środków pieniężnych przeznaczonych w skali miesiąca na pomoc w formie zasiłków celowych oraz liczbę wnioskodawców domagających się pomocy. Ponadto wskazały na średnią wysokość przyznawanych zasiłków celowych dla osoby samotnie gospodarującej, która wynosiła 100 zł, a dla rodziny wielodzietnej 200 zł. W świetle powyższego stwierdzić należy, że otrzymana przez skarżącego pomoc w kwocie 400 zł znacznie przewyższa średnią wysokość zasiłków przyznawanych w listopadzie 2022 r. co słusznie też dostrzegło Kolegium. Ponadto w toku postępowania odwoławczego, organ pierwszej instancji dodatkowo wyjaśnił, że ze środków przeznaczonych na zasiłki celowe pokrywane są również rachunki za udzielenie schronienia, gdzie za jedną osobę miesięcznie są to kwoty do 1.500 zł, a także przeznaczane są środki na zdarzenia losowe, koszty udzielonej pomocy w ramach interwencji kryzysowej (nagłe i niespodziewane wydatki). W ocenie Sądu subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej przesądza, że w sytuacji skarżącego organy przyznając zasiłek celowy nie pozbawiły go pomocy, a jedynie miarkowały środki finansowe, którymi dysponowały. W tym miejscu odnotowania również wymaga, że organowi pomocy społecznej jest doskonale znana sytuacja życiowa skarżącego, ponieważ objęty jest stałą opieką ze strony Ośrodka, o czym świadczy przyznanie w listopadzie 2022 r. zasiłku stałego w kwocie 719 zł, zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 150 zł. pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym i pomocy rzeczowej w postaci produktów żywnościowych oraz zasiłku pielęgnacyjnego z wyrównaniem za okres od września do listopada łącznie w wysokości 647,52 zł. Tak więc nie sposób skutecznie zarzucać organom, że nie wyjaśniły i nie rozważyły w sposób dokładny i wszechstronny sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Z kolei subiektywne przekonanie skarżącego, że jej potrzeby są tego rodzaju, iż winny być zaspokojone w całości ze środków publicznych, nie oznacza, że organ jest zobowiązany uwzględnić takie żądanie. Jak już zauważono wyżej, decyzji o przyznaniu zasiłku celowego nie można podjąć z pominięciem ogólnych zasad wynikających z art. 2-4 ustawy. Organ administracyjny w tym zakresie nie jest powołany do świadczenia pomocy społecznej tylko wybranym jednostkom, lecz wszystkim potrzebującym osobom. Muszą zatem być wzięte pod uwagę możliwości finansowe Ośrodka i w związku z tym nie w każdym przypadku będzie możliwe uwzględnienie wszystkich wniosków strony. Istotnym elementem działalności organu jest w tym zakresie dokonanie wyważenia różnych grup interesów pomiędzy samymi potrzebującymi obywatelami, przy jednoczesnym uwzględnieniu celów, zadań i funkcji, jakie ma do zrealizowania organ powołany do świadczenia pomocy społecznej. Stąd, za nieuprawniony trzeba uznać zarzut skarżącego, że organy celowo nie uwzględniają jego potrzeb, co prowadzi do wykluczenia społecznego wnioskodawcy.

Zauważyć też trzeba, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji potwierdza, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu dokonało powtórnej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz - zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. - przedstawiło w uzasadnieniu okoliczności i fakty przemawiające za uznaniem decyzji organu pierwszej instancji za zgodną z prawem.

Wbrew też twierdzeniom skarżącego organy podały łączną kwotę wypłaconych w listopadzie 2022 r. zasiłków celowych, która wyniosła 6.000 zł. Przy czym podkreślenia wymaga, że obowiązek precyzyjnego określenia w każdym przypadku możliwości finansowych organu pomocy społecznej, nie wynika z art. 39 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 4 ustawy, czy też art. 107 § 3 K.p.a. To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, wysokości zasiłków udzielonych na jednego uprawnionego i liczby osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może bowiem sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby bowiem sprzeczna z art. 1 § 2 P.u.s.a. w związku z art. 2-4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 i art. 41 pkt 1 ustawy. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, jak już powiedziano wyżej, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej obowiązkiem przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy. Wobec kontrolnych uprawnień Sądu, ograniczonych tylko do legalności decyzji, kontrola możliwości finansowych organu, jak również sposobu rozdysponowywania środków wykraczałaby zatem poza kognicję Sądu wyznaczoną art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 1 § 2 P.u.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1140/22, z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2683/16).

Reasumując, stwierdzić przyjdzie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami, wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Ponadto, skoro z uzasadnienia kontrolowanych decyzji wyraźnie wynika, jakie czynniki zadecydowały o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 400 zł, ze wskazaniem przeznaczenia na potrzeby określone przez wnioskodawcę, to nie można postawić organom zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. W takiej sytuacji przyznanie skarżącemu świadczenia o fakultatywnym charakterze znajduje oparcie w przepisach prawa i nie może być uznane za dowolne działanie organu. Sąd miał również na uwadze, że organy wskazały - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.