Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1561/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.),, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy K. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 104, art. 107, art. 109 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej: "ustawa"), odmówił świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na L. G.

Zgodnie z treścią uzasadnienia, w dniu 22 czerwca 2021 r. Z. G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem L. G. (dalej: "osoba wymagająca opieki"), legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ przywołał treść art. 17 ust. 1b ustawy wskazując, że stosownie do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z dnia [...] r. ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., zatem niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25-go roku życia, oraz wyjaśnił, że pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b nie został zmieniony, co obliguje organ do jego uwzględniania w sprawie ustalania prawa do świadczeń pielęgnacyjnych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że Strona nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia, opiekuje się chorym mężem, który nie jest w stanie samodzielnie zadbać o własne potrzeby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, Strona została ustanowiona opiekunem prawnym małżonka, a jak wynika z wywiadu opieka sprawowana jest w sposób należyty. Strona posiada prawo do emerytury, w związku z tym organ wyjaśnił, że jest to jedna z przesłanek odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W rezultacie jako przyczyny odmowy powołał moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust 1b), pozostawanie przez Stronę w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz prawo Strony do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a).

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w zw. z art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niezasadne uznanie, że małżonkowi, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny nie przysługuje prawo do świadczenie pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy i błędne uznanie, że pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1b ustawy i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność powstała po 18. roku życia i w związku z tym świadczenie nie przysługuje, oraz pominięcie przez organ skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13.

W pierwszej kolejności, w treści uzasadnienia, Strona zwróciła uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczeń pielęgnacyjnych osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią w wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, podkreślając, iż wynikający z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ostateczny i powszechnie obowiązujący charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego przesądza o tym, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, zatem zastosowanie w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy jest nieprawidłowe.

Następnie w odniesieniu do odmowy opartej o art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy przywołała treść art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wskazała na obowiązek małżonków do wzajemnej alimentacji oraz w powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również, gdy opiekę sprawuje małżonek osoby niepełnosprawnej.

Co to przyczyny odmowy określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy podkreśliła zasadność zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Skarżąca zwróciła uwagę, że w orzecznictwie akcentuje się brak argumentów uzasadniających różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegający na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w w/w przepisie. Zdaniem Skarżącej, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powinien być interpretowany w ten sposób, że pozbawia przesługującego świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte dotychczas w sprawie, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 ustawy, następnie w powołaniu na akta sprawy ustalił, że małżonek Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z dnia [...] r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, opiekę nad mężem sprawuje Skarżąca, która posiada ustalone prawo do emerytury decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. w wysokości na dzień [...] r. 626,40 zł. W dalszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że nie zgadza się z przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która została oparta o art. 17 ust. 1b ustawy oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, przywołując w tym zakresie poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko organu I instancji co do zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Podkreślił, że ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a trudna sytuacja materialna i zdrowotna rodziny Strony i pobieranie emerytury w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie nie może przemawiać za przyznaniem tego świadczenia, skoro ustawodawca takiej przesłanki nie wprowadził. Nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń ani wzajemna kompensata, organy nie mogą również dokonywać w tym zakresie wyrównania pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia, a wybór jednego ze świadczeń może zostać dokonany poprzez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszenie prawa do emerytury, zatem Skarżąca może ponownie złożyć wniosek o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego, które będzie uzależnione od przedstawienia decyzji o zawieszeniu emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca sformułowała zarzuty: naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez Skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem, oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej emerytury, jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz Skarżącej od dnia 1 czerwca 2021 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca podtrzymała stanowisko, prezentowane na etapie złożonego odwołania, w odniesieniu do przesłanki odmowy przyznania świadczenia opartej o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Ponadto w powołaniu na szeroko cytowane w uzasadnieniu skargi orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała na możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, który to wybór odbywa się poprzez zawieszenie niezbywalnego prawa do emerytury, eliminując negatywną przesłankę z wyżej wskazanego przepisu. Zdaniem Skarżącego przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy powinien być interpretowany w ten sposób, że pozbawia przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Natomiast w uzasadnieniu zarzutu naruszenia przepisów postępowania, Skarżąca zwróciła uwagę, iż organ w sytuacji stwierdzenia, że jedyną przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury powinien poinformować o tym Stronę i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki, czego zaniechał.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie, zauważając, że strona reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, którego obowiązkiem było wyjaśnić treść decyzji Kolegium, o ile Skarżąca jej nie zrozumiała, i w jak najkrótszym czasie złożyć wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, który to czas działa na niekorzyść Skarżącej, bowiem dopiero decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych otwiera możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zwrócił uwagę na brak możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2021 r., jak Skarżąca wniosła w skardze, w sytuacji, gdy pobierała w tym okresie emeryturę. Organ odwoławczy ponadto podkreślił, że na str. 6 i 7 zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśnił kwestię możliwości zawieszenie emerytury z powołaniem stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny, a działanie pełnomocników Skarżącej polegające na zaskarżeniu decyzji, zamiast złożenia stosownego wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pogarsza sytuację Strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz.329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W odniesieniu do wniosku Skarżącej należy zauważyć, że wspomniana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie przepisów postępowania uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójt Gminy K. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małżonkiem.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 ustawy zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika natomiast z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wskazał na trzy przyczyny odmowy, pierwszą - powstanie niepełnosprawności po 25 roku życia przywołując przy tym treść art. 17 ust. 1b ustawy, drugą - pozostawanie Skarżącej w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki wskazując na zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oraz trzecią - pobieranie przez Skarżącą świadczenie emerytalnego, zatem negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy (str. 2 uzasadnienia decyzji organu I instancji). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił przyczyn odmowy opartych o art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyjaśniając swoje stanowisko w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych.

W tym miejscu wymaga zauważenia, że organ odwoławczy słusznie zaakcentował niezasadne, w okolicznościach niniejszej sprawy, powołanie w/w podstaw prawnych jako podstaw odmowy. Należy pamiętać, że przyczyna odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Podobnie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, Sąd zwraca uwagę na ugruntowaną linię orzeczniczą, zgodnie z którą przywołany przepis normuje jedynie przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r. I OSK 2623/12, z dnia 6 listopada 2014 r. I OSK 251/14, z dnia 14 grudnia 2018 r. I OSK 3539/18), negatywna przesłanka wskazana w w/w przepisie nie ma zatem zastosowania w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy w treści zaskarżonej decyzji jako zasadną przyczynę odmowy wskazuje natomiast przesłankę opartą o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, tj. pobieranie przez Skarżącą emerytury.

Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy małżonek Skarżącej legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. [...] ustanowiono dla całkowicie ubezwłasnowolnionego L. G. opiekę prawną oraz powierzono obowiązki opiekuna żonie Z. G. (akta administracyjne, karty bez numeru). W sprawie nie było sporne sprawowanie przez Skarżącą opieki nad małżonkiem oraz jej należyte sprawowanie (rodzinny wywiad środowiskowy z dnia [...] r.). Skarżącej przysługuje prawo do emerytury (decyzja o waloryzacji emerytury ZUS Odział w C. z dnia [...] r. [...]).

W odniesieniu do przyczyny odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, Sąd zwraca uwagę, że podziela stanowisko przedstawiane w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie, w którym wskazuje się na zasadność umożliwienia Stronie dokonania wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację ze świadczenia niższego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020 r. I OSK 650/20, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. II SA/Rz 1265/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 i z dnia 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19), w takim przypadku zawieszenie prawa do pobierania emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2021 r. I OSK 563/21, z dnia 26 kwietnia 2021 r. I OSK 2917/20, z dnia 24 czerwca 2021 r. I OSK 349/21, z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20). Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował obowiązek sądów administracyjnych sprawujących wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej dokonywania prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa, co na gruncie niniejszej sprawy odnosi się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia cytowanego przepisu może bowiem prowadzić do bezwzględnego wyeliminowania osób mających prawo do świadczeń, o których mowa w tym przepisie, co stanowiłoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20). Przedstawiony pogląd Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w pełni podziela i opowiada się za zasadnością umożliwienia Stronie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne wyboru świadczenia pomiędzy świadczeniem już otrzymywanym a wnioskowanym. Na gruncie rozstrzyganej sprawy wybór świadczenia może polegać na złożeniu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury w oparciu o przepis art. 103 ust. 3 ustawy z dnia o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty.

Organ odwoławczy wprawdzie słusznie zauważył w uzasadnieniu decyzji, że zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy (str. 6 uzasadnienie zaskarżonej decyzji), jednak nie dokonał pouczenia Skarżącej w tym zakresie. Co do powyższego trafny pozostaje zarzut skargi. Wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na możliwość zawieszenia prawa do emerytury oraz jego dokonania przez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a także poinformowanie o możliwości ponownego złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznanie będzie uzależnione od przedstawienia decyzji o zawieszeniu emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty (art. 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), nie spełnia wymogu prawidłowego pouczenia Strony w kontekście art. 9 i 79a k.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto przepisy regulują obowiązek organów administracji publicznej, w sprawach wszczętych na żądanie strony, do wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.). W ocenie Sądu powyższe skutkowało przedwczesną odmową przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że na etapie pierwszoinstancyjnym organ przyjął zaistnienie w sprawie trzech niezależnych przesłanek odmowy przyznania świadczenia. W załączonych do sprawy aktach administracyjnych nie znajduje się natomiast żaden dokument potwierdzający pouczenie strony o możliwości zawieszenia emerytury, przy równoczesnym poinformowaniem o wypełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko bowiem w sytuacji, gdy Strona zostaje poinformowana, iż jedyną przeszkodą przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia jest pobieranie świadczenia emerytalnego wraz z pouczeniem o możliwości jego zawieszenie, pozwala uznać, że pouczenie to jest prawidłowo.

W tym zakresie należy mówić o naruszeniu przepisów dających podstawy do zastosowania uprawnień kasatoryjnych. Decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, w szczególności art. 9 i art. 79a k.p.a. poprzez zaniechanie uczynienia zadość obowiązkowi wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Na marginesie, Sąd zwraca uwagę, iż nie podziela argumentacji przedstawionej przez Skarżącą, zarówno w treści odwołania jak i skargi, w zakresie, w którym podnosi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury. Takie rozumienie przepisu art. 17 ustawy nie jest zgodne z aktualnie ugruntowanym orzecznictwem w tym przedmiocie. Na brak możliwości "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2021 r. I OSK 772/21, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z dnia 25 czerwca 2021 r. I OSK 563/21, z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 349/21, z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK 2917/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 listopada 2021 r. IV SA/Wr 640/21), które to stanowisko pozostaje w całości zgodne z poglądem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej, aby dokonać tzw. wyrównania pomiędzy w/w świadczeniami, ani też nie są uprawnione pomijać okoliczności wypłacania Skarżącej w danym okresie świadczenia emerytalnego.

W tym kontekście zauważenia wymaga również treść art. 24 ust. 2 ustawy, stosownie do którego prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Ugruntowane w tym przedmiocie orzecznictwo sądowoadministracyjne nie pozostawia wątpliwości, że regulacja ta winna być rozumiana w ten sposób, że w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSK 1983/20, z dnia 21 stycznia 2022 r. I OSK 872/21). W przypadku, gdy Strona chce takiego wyboru dokonać, bez wątpienia opóźnienie złożenia wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma bezpośrednie przełożenie na moment przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, naturalnie o ile wszelkie pozostałe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione.

Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone wprost niniejszym uzasadnieniu, w szczególności dokona czytelnego i zrozumiałego poinformowania oraz pouczenia Strony zgodnie z powyższymi wskazaniami, uwzględniając przy tym regulacje przywołanych przepisów art. 9 i 79a k.p.a.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone na postawie § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.