Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 792/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 5 i pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4. ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 17 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 22 marca 2023 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta S., decyzją z dnia 22 marca 2023 r., nr DOMA.6211.18.2023.AKK, na podstawie art. 3 pkt 5 i pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b pkt 1, 2, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), dalej jako "u.ś.r.", odmówił W. S., dalej jako "wnioskodawca", "skarżący", przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną G. S..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że W. S. od dnia 1 maja 2018 r. posiada prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Do wniosku wnioskodawca dołączył kserokopię decyzji KRUS z dnia 12 kwietnia 2018r. o przyznaniu renty rolniczej oraz wypis z treści orzeczenia KRUS o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z dnia 6 kwietnia 2018 r. W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca nie pracuje oraz nie prowadzi działalności rolniczej. Sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, która wymaga pomocy i wsparcia przy wykonywaniu większości czynności dnia codziennego. Opieka polega na codziennych działaniach takich jak: pomoc w higienie osobistej, mycie, pomoc w ubieraniu, czynności pielęgnacyjne zalecane przez lekarza, czynności związane z procesem leczenia, tj. umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, podawanie leków, pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia, prowadzenie gospodarstwa domowego, pranie, prasowanie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, planowanie oraz robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, towarzyszenie podczas wizyt w urzędach, instytucjach, organizacjach, regulowanie opłat, czynności zapewniające kontakt z otoczeniem, tj. organizowanie wyjść z mieszkania oraz podtrzymywanie z kontaktów z rodziną i otoczeniem. Opieka ta sprawowana jest w sposób stały, bezpośredni i nieprzerwany. Jednocześnie ustalono, iż podopieczna korzysta od 1 lutego 2023 r. z usług opiekuńczych w formie usług domowych i pielęgnacyjnych w wymiarze 4 godzin tygodniowo.

W ocenie organu I instancji wnioskodawca prawidłowo sprawuje opiekę nad swoją żoną, jednak pobiera rentę, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, zdaniem organu I instancji, bezpośrednią przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę jest jego całkowita niezdolność do pracy, co sprawia, że jest osobą wyłączoną z rynku pracy. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego jasno wynikałaby jego zdolność do podjęcia zatrudnienia. Brak jest zatem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Ponadto, G. S., orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 lutego 2023 r., została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 57 roku życia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 23 stycznia 2023 r., tj. od 69-go roku życia. Zdaniem organu I instancji, nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniósł, że decyzja odmawiająca mu świadczenia pielęgnacyjnego jest krzywdząca, gdyż jest faktycznym, jedynym opiekunem żony i z tego powodu nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Sprawuje stałą bezpośrednią osobistą opiekę i pielęgnację nad żoną, która jest osobą niepełnosprawną z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji na stałe. Jest osobą przewlekle, onkologicznie chorą, znajduje się pod opieką poradni onkologicznej w S.. Obecnie jest pod opieką hospicjum domowego. Wymaga stałej opieki i pielęgnacji, jest osobą leżącą, nie jest zdolna do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, zadbania o czynności higieniczne, wymaga pomocy i nadzoru. Wymaga też wsparcia w kontakcie z lekarzami rodzinnym i specjalistami, takimi jak onkolog oraz nadzoru nad stosowaniem farmakoterapii. Odwołujący się podał, że opiekę sprawuje 24 godziny na dobę, zaś pomoc opiekunki w wymiarze 4 godziny tygodniowo nie zaspokaja potrzeb żony, jest to pomoc przy czynnościach higienicznych. W tym czasie ma możliwość wyjść by załatwić sprawy urzędowe, żona nie może zostać sama w domu bez opieki.

Odwołujący się wyjaśnił, że zgodnie z orzeczeniem z KRUS został uznany za osobę trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nie został więc uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a fakt świadczenia pomocy usługowej żonie wskazuje, że może jej pomagać w pełnym zakresie i jego stan zdrowia nie uniemożliwia takiej opieki. Obecnie nie jest w stanie pracować zawodowo, czy podejmować prac dorywczych, z uwagi na opiekę nad żoną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr SKO.4111.1130.2023 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r. poz. 775 - dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając decyzję Kolegium powołało się na treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ww. ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art 32 ust. 1 Konstytucji.

Organ II instancji podkreślił, iż z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), należy uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Dlatego też, powstanie niepełnosprawności żony odwołującego się, po określonym w ustawie wieku, nie stanowi przeszkody w pozytywnym załatwieniu wniosku, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie.

W ocenie organu odwoławczego, na gruncie tej sprawy, uwagę należy zwrócić na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zdaniem Kolegium, skoro więc wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i pobiera rentę, to nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uznanie żądania W. S. za uzasadnione, w aktualnym stanie prawnym naruszyłoby przywołany wyżej przepis, który organy administracji zobowiązane są stosować. Strona otrzymywałaby dwa świadczenia: rentę z tytułu niezdolności do pracy i świadczenie pielęgnacyjne.

Organ II instancji stwierdził, że w sprawie nie zaistniał bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a opieką nad małżonką. Bezpośrednią bowiem przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę jest jego całkowita niezdolność do pracy (co wynika z orzeczenia lekarza KRUS), co sprawia, że jest osobą wyłączoną z rynku pracy. Tymczasem z faktem sprawowania opieki musi wiązać się okoliczność rezygnacji z pracy zawodowej lub jej niepodejmowania celem opieki nad osobą najbliższą. Wnioskodawca nie przedłożył zaś zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego wynikałaby jego zdolność do podjęcia zatrudnienia. Wówczas samą przeszkodą do podjęcia prac byłaby faktycznie konieczność opieki nad niepełnosprawną.

Następnie, powołując się na wyrok NSA, organ II instancji podkreślił, że ustawodawca przyjął założenie, iż osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Kolegium, art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Tym samym należy odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję W. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 9 i 79a k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności nie wypełnienie obowiązku informacyjnego wobec niego, a w konsekwencji przyjęcie, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych i wydanie decyzji niezgodnej z jego żądaniem,

2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to błędną wykładnię art. 17 ust. 1 w zw. z art.17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy oświadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż uprawnienie do renty uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy w tego typu sytuacjach możliwe jest dokonanie przez uprawnionego wyboru świadczenia, zaś po dokonaniu tegoż wyboru, możliwe jest uzupełnienie materiału dowodowego o właściwe dokumenty i wyeliminowanie dotychczasowej negatywnej przesłanki dotyczącej pobierania innego świadczenia, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych ustawowych przesłanek, co doprowadziło do wydania w sprawie decyzji niezgodnej z żądaniem,

3. art. 138 § 1 pkt 1 k. p. a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo, że istniały podstawy do jej uchylenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie, w dniu 30 listopada 2023 r., skarżący oświadczył, że dorabiał sobie jako kierowca do jesieni ubiegłego roku, ale musiał zaprzestać, gdyż z żoną zaczęło się już dziać tragicznie i cały czas musi być z nią. Są możliwości dorobienia, lecz musi się opiekować żoną 24 godziny na dobę. Cały dom jest na jego głowie. Musi dbać o to, żeby było ciepło. Ponadto, musi żonę rehabilitować, gdyż nie stać go na profesjonalnego rehabilitanta. Żona choruje od 14 lat. Żona po wyjściu ze szpitala 19 stycznia 2023 r. nie otrzymała żadnej pomocy dotyczącej rehabilitacji, dlatego musi się nią opiekować. dokładnie nie pamięta, ale żona miała wcześniej orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd – stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich usunięcie z obiegu prawnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną.

Organ I instancji uznał, że zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1, uniemożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego. Organ odwoławczy natomiast, jakkolwiek zwrócił uwagę na to, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na stwierdzenie jego niekonstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 21 października 2014 ., sygn. akt K 38/13), nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, przyznał organowi I instancji rację co do tego, że okoliczność, iż skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej i trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 5 u.ś.r.

Na wstępie rozważań należy zatem podkreślić, że utrata przymiotu konstytucyjności art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim przepis ten dotyczy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia oznacza, że dokonując oceny przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w takim wypadku organ powinien pominąć tę część przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Inaczej mówiąc, przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pogląd utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, a jego ignorowanie przez organy administracji publicznej naraża obywateli na konieczność uruchamiania czasochłonnej i kosztochłonnej dla budżetu procedury, która ostatecznie i tak prowadzi do przyznania świadczenia (por. wyroki WSA w Gdańsku z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 291/23, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt IV Po 652/23.

Trafnie zatem Kolegium uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., wadliwie jednak przyjęło, iż zachodziły przesłanki do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 przywołanej ustawy.

Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przy czym, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) przywołanej ustawy, pierwszeństwo w uzyskaniu świadczenia ma współmałżonek osoby wymagającej opieki chyba, że sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W badanej sprawie skarżący posiada wydane przez lekarza rzeczoznawcę Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. orzeczenie z dnia 6 kwietnia 2018 r., o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu tym nie stwierdzono niezdolności skarżącego do samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym skarżącemu przyznano od dnia 1 maja 2018 r., bezterminowo, prawo do renty rolniczej.

Organ uznał w tych okolicznościach, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy, co sprawia, ze jest wyłączony z rynku pracy. Jednocześnie skarżący nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy o zdolności do podjęcia zatrudnienia, co w ocenie Kolegium mogłoby stanowić dowód na to, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki istnieje związek przyczynowo-skutkowy.

Wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd jest nietrafny. Organ nie dokonał bowiem ani analizy, ani wykładni przepisów, które uprawniałyby do postawienia takich wniosków.

W tym miejscu należy odwołać się do art. 3 pkt 20 i 21 u.ś.r., w których zdefiniowano pojęcie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i znacznego stopnia niepełnosprawności.

Umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów (pkt 20).

Znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach (pkt 21).

Z kolei w myśl art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100 – j.t.), dalej jako "u.r.z.s", do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (ust.2). Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne (ust.3).

Niezdolność do samodzielnej egzystencji, zgodnie z art. 4 ust. 4 u.r.z.s., oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Na podstawie art. 4 ust. 5 u.r.z.s., zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach:

1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej;

2) wykonywania pracy zdalnej.

Dalej wyjaśnić należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym, zgodnie z art. 57 ust 1. w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 – j.t.), dalej "ustawa emerytalna", przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3).

W badanej sprawie mamy jednak do czynienia z orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wydanym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2023 r. poz. 208 – j.t.) dalej "u.u.s.r." oraz przyznaną na podstawie tych przepisów rentą. W przypadku przyznawania renty rolniczej, ocenie nie podlega tak rozumiana niezdolność do pracy, bowiem przesłanką nabycia renty rolniczej jest trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym art. 21 ust. 1 pkt 23 Przy czym za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5).

W orzecznictwie przyjmuje się, że oceny niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dokonuje się w odniesieniu do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja r., sygn. akt II UKN 121/97, z 12 lutego 2009 r., sygn. akt III UK 71/08, z 10 marca 2011 r., sygn. akt II UK 306/10). Oznacza to, że pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowane nie tylko schorzeniami skarżącego, lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje. Sam fakt stwierdzenia uzyskiwania renty rolniczej nie może prowadzić zatem do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. Niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia pracy innej niż wykonywana w gospodarstwie rolnym (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 840/23, wyrok NSA z 24 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 779/21, wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1054, wyrok WSA w Warszawie z 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1650/21 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oznacza to, że skarżący nie jest, jak chciałoby tego Kolegium, wykluczony z rynku pracy w związku z posiadanym orzeczeniem, bowiem może podjąć pracę niezwiązaną z pracą w gospodarstwie rolnym. Nie ma przy tym żadnych podstaw do żądania od skarżącego przedłożenia zaświadczeń potwierdzających jego zdolność do podjęcia pracy zarobkowej.

W realiach badanej sprawy oczywistym jest, że żona skarżącego wymaga stałej i długotrwałej, absorbującej opieki i taką opiekę zapewnia jej skarżący. Z akt sprawy, w tym orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność żony skarżącego powstała znacznie wcześniej, aniżeli ustalony w orzeczeniu jej stopień. W tych okolicznościach wiarygodne są twierdzenia skarżącego, że żona znacznie wcześniej wymagała jego opieki i troski i w okresie tym, aby utrzymać rodzinę podejmował różne prace dorywcze. Możliwość ta zakończyła się z pogorszeniem stanu zdrowia żony, czego organy obu instancji nie wzięły pod uwagę.

Zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują, zdaniem Sądu jednoznacznie, że skarżący spełnia przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy czym podkreślić należy, że uprawnienie do świadczenia materializuje się zarówno wówczas, gdy opiekun rezygnuje z zatrudnienia, jak i wtedy, gdy zatrudnienia nie podejmuje pomimo takiej możliwości, z uwagi na konieczność sprawowania opieki i taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia okoliczność, że skarżący ma przyznane prawo do renty. Aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury/renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21; z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1080/21 – dostępne jw.).

Ugruntowany pozostaje również pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, dostępne jw.). Wybór ten winna zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej ("prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty"). Zawieszenie wypłaty emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników również następuje w oparciu o powyższy przepis, a to z uwagi na art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze u.u.s.r. ("prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych"). O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia rentowego organ, działając na podstawie art. 9 i 79a k.p.a., powinien zaś poinformować wnioskodawcę organ rozpoznający wniosek, przy czym powinien uczynić to w taki sposób, aby umożliwić skarżącemu płynne przejście z jednego systemu do drugiego, nie pozbawiając go środków do życia.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Organ, stosownie do art. 153 przywołanej ustawy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany będzie do uwzględnienia wynikających z uzasadnienia wyroku zaleceń.