Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3277/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 21 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1062/18 w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2018 r. nr GZ.gn.625.114.2016 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 listopada 2018 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2018 r. nr GZ.gn.625.114.2016 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wojewoda Warmińsko-Mazurski decyzją z 2 września 2016 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. orzekającej o przejęciu od O .P. nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha, położonej we wsi G.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, H. .P. złożył odwołanie, podnosząc, że jego brat O .P. wyjechał z Polski za granicę dopiero w 1976 r., a w aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o tym, że gospodarstwo rolne nie było uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 12 kwietnia 2018 r. uchylił decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego i umorzył postępowanie nadzorcze. W uzasadnieniu wskazał, że H. .P. swój interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywodzi z faktu, że przejęte gospodarstwo uprzednio należało do jego matki J .P., której jest on jednym z następców prawnych. W ocenie strony, dowodem to potwierdzającym jest kserokopia skróconego wyciągu z tabeli poniemieckich akt gruntowych, wydana w dniu 7 sierpnia 1957 r., z której wynika, że J .P. z domu H. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości G. o powierzchni 38,6394 ha, składającej się z parcel [...], karta mapy 1 i 2, nr art. matrykuły [...]. Przy czym z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 1958 r. wynika, że J .P. zmarła [...] września 1948 r. Tymczasem decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. orzekała o przejęciu nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha od O .P. Z uzasadnienia decyzji wynika, że grunty te uprzednio należały do ojca O .P. Z operatu formalno-prawnego wsi G. nr [...] (nadesłanego przez Starostę Olsztyńskiego przy piśmie z 7 marca 2017 r.) wynika, że O .P. był właścicielem działek oznaczonych nr [...]. Według rejestru gruntów, według stanu na rok 1963, działki te posiadały powierzchnię 39,34 ha (potwierdza to również protokół z ogłoszenia wyników pomiaru stanu władania). W konsekwencji Minister stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek złożenia wniosku przez stronę, bowiem H. .P. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu, którego stwierdzenia nieważności żąda. Zdaniem Ministra wnioskodawca nie wykazał, że jest następcą prawnym brata O .P. od którego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 13 października 1962 r. przejęło grunty o powierzchni 38,71 ha. W szczególności powoływanie się przez H. P. na to, że grunty te stanowiły własność matki, której jest on jednym ze spadkobierców, nie jest wystarczające do uznania go za stronę. Wobec powyższego, w ocenie Ministra, należało uchylić merytoryczną decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, gdyż H. .P. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu i postępowanie to umorzyć.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył H. .P..

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm., dalej jako: P.p.s.a.). W uzasadnieniu wskazał, że okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania muszą być oczywiste, stwierdzone i wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania. WSA zwrócił uwagę, że Wojewoda Warmińsko-Mazurski orzekający w niniejszej sprawie jako organ pierwszej instancji nie miał wątpliwości co do istnienia po stronie skarżącego przymiotu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. i wydał decyzję merytoryczną rozstrzygającą o niezasadności zgłoszonych przez skarżącego roszczeń. Jak wynika w sposób bezpośredni ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów: - J .P. miała troje dzieci - 2 synów: O. ur. w 1933 r. i H. (J.) ur. w 1940 r. oraz córkę R. ur. w 1936 r. (k-2 akt adm.), - mąż J .P. O .P. zmarł [...] maja 1946 r. (k-2 akt adm.), - J .P. aż do śmierci była właścicielką gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły parcele nr [...] o łącznej powierzchni 38,6394 ha, położonego w miejscowości G., co potwierdza skrócony wyciąg z tabeli poniemieckich akt gruntowych tom [...] karta [...], znajdujący się w aktach sprawy oraz wyciąg z ksiąg hipotecznych, - J .P. zmarła [...] września 1948 r., osierocając troje niepełnoletnich dzieci, które dziedziczyły po matce w częściach po 1/3 - postanowienie nabycia spadku z dnia 28 stycznia 1958 r., sygn. akt I Ns 56/57, - w chwili śmierci matki najstarszy syn O. miał 15 lat, H. miał lat 8, a ich siostra R. 12 lat, - do swojej śmierci w 1950 r. dziećmi opiekowała się babcia, po jej śmierci dwoje młodszych dzieci wyjechało do rodzin, które się nimi zaopiekowały, a na gospodarstwie pozostał najstarszy syn O., - w "Wykazie gospodarstw rolnych" wg stanu na dzień 20 czerwca 1961 r. oraz 7 marca 1963 r. O .P. zamieszkały "G. [...]" wpisany był jako użytkownik gospodarstwa rolnego, - z "Karty badania stanu prawnego nieruchomości" z 28 kwietnia 2008 r. wynika, że od założenia w 1963 r. rejestru gruntu działka nr [...] była "we władaniu" O .P., - z treści "Protokołu z ogłoszenia wyników pomiaru stanu władania" gospodarstwo zapisane na O .P. o powierzchni 39,34 ha składało się z działek (według nowej numeracji[...], - z "Protokołu zdawczo-odbiorczego z 5.09.1973 w sprawie przekazania nieruchomości PFZ" wynika, że przejmowane były działki nr [...] "po P. i inn.". Sąd I instancji zwrócił uwagę, że brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że w okresie od 1950 r. do wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie w dniu 13 października 1962 r. decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha O .P. nabył jakiekolwiek inne gospodarstwo rolne położone we wsi G.. Zgodność powierzchni (w granicach dokładności pomiarów i prowadzonych rejestrów), numeracja działek, zeznania świadków nie pozostawiają wątpliwości, że przejęte gospodarstwo było pierwotnie własnością matki skarżącego. W aktach sprawy nie ma również żadnych dokumentów, z których można byłoby przypuszczać, że O .P. odkupił udziały w gospodarstwie matki od pozostałych współspadkobierców. Zdaniem Sądu I instancji, fakt, że O .P. jako jedyny z rodzeństwa pozostał na gospodarstwie po śmierci babci, nie wystarcza do uznania, że pozostali, małoletni współspadkobiercy utracili przysługujące im prawa do nieruchomości. Wskazanie O .P. jako właściciela nieruchomości w kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. nie może przesądzać o tym, że pozostałym współwłaścicielom prawo takie nie przysługiwało, choć z akt sprawy wynika, że opuścili oni G. wcześniej niż O .P..

W konkluzji Sąd I instancji uznał, że podniesione przez Ministra wątpliwości, które skutkowały uznaniem przez organ, że wnioskodawca nie wykazał swojego przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym spornej nieruchomości, nie znajdują uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Skarżący wykazał swoje następstwo prawne po matce, pierwotnej właścicielce przejętej nieruchomości. Należy więc przyjąć, że był jej współwłaścicielem na dzień wydania kwestionowanej decyzji i posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Ponownie rozpatrując, sprawę Minister powinien zatem rozpoznać merytorycznie zasadność złożonego przez skarżącego odwołania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi; ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Minister zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 28 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej jako: K.p.a.), poprzez wadliwe uznanie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi niezasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie z wniosku H. P. - pomimo tego, że rozstrzygnięcie to było słuszne wobec dostrzeżenia w toku postępowania odwoławczego braku interesu prawnego wnioskodawcy, do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r.;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 105 § 1 K.p.a. poprzez przypisanie Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszenia wymienionych przepisów, polegającego na dokonaniu nieprawidłowej oceny dowodów przy ustalaniu, kto był dawnym właścicielem nieruchomości, a także poprzez dokonanie przez Sąd odmiennej i, zdaniem skarżącego kasacyjnie, błędnej oceny materiału dowodowego w tym zakresie - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem Sąd do uznania, że postępowanie administracyjne nie jest bezprzedmiotowe, a wnioskodawca - H. .P. posiadał przymiot strony, na skutek czego WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i związał organ nieprawidłową oceną prawną;

II. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 K.p.a., polegającą na uznaniu, że H. P. przysługuje interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. pomimo tego, że z akt sprawy nie wynika, aby H. .P. legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości będącej przedmiotem tej decyzji, w dniu jej wydania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną H. .P. wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.,), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Autor kasacji zakwestionował ocenę ustaleń jaka poczyniona została w zaskarżonym wyroku. Jego zdaniem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał przyjąć, by H. P. legitymował się w przedmiotowej sprawie interesem prawnym w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgadza się z Sądem I instancji, który zakwestionował ocenę organu II instancji, że w świetle dotychczasowego stanu sprawy zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania, o których mowa w art. 105 § 1 K.p.a. W istocie bowiem z żadnego z dowodów znajdujących się w aktach nie wynika, by O .P. gospodarował na innych działkach aniżeli te, które stanowiły własność zmarłej matki J .P.. W archiwalnych dokumentach O .P. wpisany był jako użytkownik jednego gospodarstwa, obejmującego działki nr [...] (vide: operat techniczny wykonany przez Warszawskie Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze Wydział w Olsztynie). Z kolei ze znajdującego się w aktach wyciągu z niemieckich ksiąg hipotecznych tom [...] karta [...] wynika, że J .P. była właścicielem działek oznaczonych numerami [...].

W aktach sprawy nie ma niepodważalnych dowodów, które przemawiałyby za przyjęciem, że O .P. był jedynym właścicielem gruntów po swojej zmarłej mamie bądź też by legitymował się tytułem prawnym do innych działek aniżeli pozostawione przez nią. Wbrew stanowisku autora kasacji z samego faktu, że R. i H. P. przed wyjazdem do Niemiec przeprowadzili postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie można wyprowadzić przekonywającego wniosku, że rodzeństwo dokonało działu spadku po J. P. W aktach brak dowodu, by doszło do sporządzenia aktu notarialnego, czy wydania orzeczenia przez sąd powszechny w przedmiocie działu. Zauważyć należy, że żadna ze stron kontrolowanego postępowania administracyjnego nie twierdziła, by współspadkobiercy - rodzeństwo P. dokonało podziału majątku spadkowego po mamie.

Nie można odmówić racji Sądowi I instancji, który przyjął w zaskarżonym wyroku, że pozostająca w granicach błędu zbieżność powierzchni działek wynikająca z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r. z obszarem działek, opisanym w wyciągu z tabeli poniemieckich akt gruntowych G. tom [...] karta [...] z 7 sierpnia 1957 r., przemawia wręcz za przyjęciem ich tożsamości mimo różnic w numeracji występujących pomiędzy tymi dokumentami, oczywiście w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Na prawidłowość oceny Sądu I instancji wskazuje także fakt, że zeznający w sprawie świadkowie zamieszkujący przed laty miejscowość G. nie wskazywali by istniały dwa różne gospodarstwa, którymi zajmował się O .P.. Z ich zeznań wynikało, że O .P. prowadził jedno gospodarstwo rolne, przejęte po matce J. P. Świadkowie: K. A., P. O., M. D. i G. P. opisali miejsce położenia działek należących do J .P..

Zdaniem Sądu II instancji, zeznania przesłuchanych świadków korelują ze sobą nawzajem, nie są sprzeczne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem.

Współdziedziczenie spadku po J. P. wynikało z postanowienia Sądu Powiatowego w Olsztynie z 28 stycznia 1958 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I NS 56/57. Słuszne było zatem stanowisko Kontrolowanego Sądu, że O., H. i R. rodzeństwo P. legitymowali się prawem własności do niego, każdy w 1/3 części. W sprawie brak dowodów przeciwnych.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ustalenia czy grunty przejęte na podstawie decyzji z dnia 13 października 1962 roku są tożsame z parcelami, zapisanym w tabeli poniemieckich akt gruntowych jako własność J .P. mają charakter istotnych z punktu widzenia wyniku sprawy, a czynności niezbędne do ich wyjaśnienia podjąć należało w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego.

W tym stanie sprawy zgodzić należało się ze stanowiskiem Sądu, że wadliwie organ II instancji przyjął, by H. .P. nie miał interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. do domagania się wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Olsztynie z 13 października 1962 r., orzekającej o przejęciu od O .P. nieruchomości rolnej o powierzchni 38,71 ha, położonej we wsi G..

Z tej przyczyny trafnie Sąd uznał, że w sprawie spełnione zostały warunki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., by uchylić decyzję organu II instancji, który sprzecznie z art. 80 K.p.a. ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, błędnie uznając, że wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania z art. 105 § 1 K.p.a. ze względów podmiotowych (art. 28 K.p.a.).

Stąd na podstawie art. 184 P.p.s.a orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).