Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 959/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Akademii [...] w K. z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Akademii [...] w K. z dnia 28 października 2022 r. nr [...], 2) zasądza na rzecz skarżącego od Rektora Akademii [...] w K. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 24 sierpnia 2023 r. o numerze [...] Rektor Akademii [...] w K. (dalej: organ; Rektor), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z 28 października 2022 r. o numerze [...] w przedmiocie odmowy przyznania M. K. (dalej: strona; skarżący; doktorant) stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Skarżący jest uczestnikiem studiów doktoranckich na Akademii [...] w K.. W terminie wyznaczonym Regulaminem przyznawania stypendium doktoranckiego oraz zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej Akademii [...] w K. (dalej: Regulamin) skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. Rektor, działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 107 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.), w zw. z art. 285 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669, ze zm.; dalej: ustawa wprowadzająca), oraz w zw. z § 1 ust. 3, § 2 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 Regulaminu, decyzją z 28 października 2022 r. odmówił przyznania stronie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że strona rozpoczęła studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018. Natomiast studia doktoranckie w Akademii [...] trwają cztery lata. W związku z czym, zgodnie z programem studiów doktoranckich, strona powinna ukończyć przedmiotowe studia w roku akademickim 2020/2021, jednak kontynuuje naukę, z uwagi na otrzymaną zgodę na przedłużenie czasu trwania studiów. Ponadto wniosek o przyznanie stronie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023, został 28 października 2022 r. przedstawiony komisji stypendialnej, która wydając opinię w jego przedmiocie, odmówiła przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. Dalej wskazano, że zgodnie z § 2 ust. 5 Regulaminu stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych w [...] K. lub realizacji badań naukowych prowadzonych przez lub przy udziale [...] K.;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Tymczasem w stanie faktycznym sprawy organ stwierdził, że zgodnie z programem studiów doktoranckich skarżący powinien ukończyć studia doktoranckie w roku akademickim 2020/2021. Z uwagi na fakt, że studia te nie zostały przez niego ukończone w terminie wynikającym z programu studiów uznano, że nie zrealizował przedmiotowego planu terminowo. Skarżący bowiem ukończył program studiów doktoranckich dwa lata później (to jest w roku akademickim 2022/2023). Zdaniem Rektora, o ile przepisy dopuszczają możliwość skorzystania z instytucji przedłużenia studiów doktoranckich, to należy wskazać, iż kilkukrotne korzystanie z tej instytucji (tak jak w niniejszej sprawie) nie powinno być premiowane każdorazowym przyznawaniem stypendium doktoranckiego.

Od ww. decyzji strona 24 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedmiotowy środek zaskarżenia nie przyniósł postulowanego przez skarżącego rezultatu, gdyż po przeprowadzeniu przez organ dodatkowych czynności o charakterze procesowym (uzupełnienie materiału dowodowego o opinię promotora dysertacji i złożeniu przez skarżącego wyjaśnień) w dniu 24 sierpnia 2023 r. organ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z 28 października 2022 r. o numerze [...] podtrzymując w całości argumentację dotychczas zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponownie stwierdził brak spełnienia przez stronę przesłanki objętej § 2 ust. 5 Regulaminu. W dalszej części uzasadnienia decyzji z 24 sierpnia 2023 r. zaznaczono również, że "przedmiotowe stypendium nie może zostać przyznane ponadto z uwagi na ograniczone możliwości finansowe w tym zakresie Akademii [...] w K. (...) Należy mieć również na uwadze, iż jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie decyzja o przyznaniu stypendium doktoranckiego ma charakter decyzji uznaniowej".

Pismem z 27 września 2023 r. (wpływ do organu 28 września 2023 r.) M. K. wniósł skargę na negatywną dla niego decyzję Rektora Akademii [...] w K. z 24 sierpnia 2023 r. o numerze [...], której zarzucił obrazę prawa procesowego i materialnego, a mianowicie:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 285 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, oraz § 1 ust. 3 i 6 oraz § 2 ust. 1 i 5 regulaminu poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego z uwagi na brak wystąpienia przesłanki określonej w Regulaminie jako "terminowa realizacja programu studiów doktoranckich" i uznaniowy charakter decyzji stypendialnej;

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 2 k.p.a., w szczególności poprzez całkowite pominięcie zgromadzonych w sprawie dowodów, które przemawiają za przyznaniem stypendium doktoranckiego.

W związku z powyższym, strona wniosła o uchylenie w całości decyzji Rektora Akademii [...] w K. z 24 sierpnia 2023 r. o numerze [...], oraz o uchylenie w całości decyzji Rektora Akademii [...] w K. z 28 października 2022 r. o numerze [...], a także o zasądzenie od organu na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona argumentowała, że przedmiotem sporu jest wyłącznie brzmienie § 2 ust. 5 pkt 1 Regulaminu, a konkretnie ustalenie tego, czy skorzystanie z instytucji "przedłużenia odbywania studiów doktoranckich" opisanej w § 21 Regulaminu, limituje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego. W ocenie skarżącego skorzystanie z instytucji "przedłużenia odbywania studiów doktoranckich" nie powoduje automatycznego uznania, że doktorant nie realizuje w terminie programu studiów doktorskich. Skarżący powołał się przy tym na treść § 1 ust. 6 Regulaminu, który stanowi, że: "Rektor ustala limit doktorantów uprawnionych do otrzymania stypendium doktoranckiego oraz limit doktorantów uprawnionych do otrzymania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na poszczególnych latach studiów doktoranckich, według liczby doktorantów na dzień 1 października roku akademickiego, w którym przyznawane są świadczenia. Doktorantów, którzy uzyskali zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich wlicza się do liczby doktorantów roku studiów, którego status uzyskali". Zdaniem skarżącego, prawidłowa wykładania celowościowa ww. przepisu powinna prowadzić do wniosku, że studenci, którym przedłożono okres odbywania studiów nie są a limine pozbawieni prawa do stypendium skoro są "wliczani na potrzeby określania limitów ilościowych osób uprawnionych do otrzymania stypendium".

Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że w roku akademickim 2021/2022 również miał "status osoby, której na mocy decyzji Kierownika Szkoły Doktorskiej wydanej na podstawie § 21 ust. 1 Regulaminu Studiów przedłużono okres odbywania studiów", a wydano decyzję nr [...] z 25 października 2021 r. na mocy której przyznano skarżącemu stypendium doktoranckie. Dlatego też, w ocenie strony, okoliczność taka potwierdza, że rzeczywistą przyczyną odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego nie jest brak "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich", a brak odpowiednich funduszy, co "także wybrzmiewa wprost w zaskarżanej decyzji tj. decyzji administracyjnej Rektora Akademii [...] w K. z dnia 24 sierpnia 2023 r. o numerze [...] - przedostatni akapit". Skarżący podniósł również, że organ w lakonicznym uzasadnieniu powołał się jedynie na okoliczność, że studia miały się "rocznikowo" zakończyć w roku akademickim 2020/2021, co również miałoby uzasadniać decyzję odmowną, w tym uzasadniać tezę, o nieterminowej realizacji studiów doktoranckich przez stronę.

W odpowiedzi na skargę, Rektor wniósł o jej oddalenie w całości. W uzasadnieniu tego stanowisko wskazano również, że przyznawanie stypendium doktoranckiego osobom, które kilkukrotnie korzystają z instytucji przedłużenia studiów doktoranckich może prowadzić do sytuacji nadużycia prawa i umyślnego przedłużania studiów w celu przedłużenia okresu otrzymywania stypendium doktoranckiego.

W replice do odpowiedzi na skargę z 3 grudnia 2023 r. skarżący podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, oraz powołał aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie związanym z interpretacją przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich" (karta nr 24 – 28 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Spór w niniejszej sprawie dotyczył prawidłowości decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu pomocy materialnej dla doktorantów w postaci stypendium doktorskiego na rok akademicki 2022/2023. W ocenie organu zadecydowała o tym okoliczność nieterminowej realizacji studiów doktoranckich przez doktoranta, a zatem brak spełnienia przesłanki objętej dyspozycją § 2 ust. 5 pkt 1 Regulaminu, podczas gdy skarżący argumentował, że miał status osoby, której przedłużono okres odbywania studiów.

Skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, a zatem do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. ustawie z 3 lipca 2018 r. – ustawie wprowadzającej. Z przepisu art. 285 ust.1 ustawy wprowadzającej wynika natomiast, że uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.; dalej: p.s.w.). Przepis art. 200 ust.1 p.s.w. stanowi, że uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. W art. 285 ustawy wprowadzającej przewidziano zatem normę kompetencyjną, pozwalającą na przyznawanie stypendium doktoranckiego. W przepisie tym nie określono jednak szczególnych reguł w zakresie przyznawania stypendium doktoranckiego. Z treści tego przepisu w powiązaniu z art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej należy jednak wyprowadzić wniosek, że zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach rangi ustawowej i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696, dalej: rozporządzenie z 2017 r.) oraz w przepisach wewnętrznych uczelni (por.: wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 sierpnia 2022 r., II SA/Bd 499/22, Legalis nr 2747298; wyrok WSA w Białymstoku z 24 października 2023 r., II SA/Bk 619/23, Legalis nr 3000396; wyrok WSA w Warszawie z 17 lutego 2022 r., II SA/Wa 1064/21, Legalis nr 2787704). Dlatego też Sąd nie podziela stanowiska Rektora prezentowanego w treści odpowiedzi na skargę, aby przepisy rozporządzenia z 2017 r. nie miała w ogóle zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia z 2017 r. stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich; 2) wykazuje się zaangażowaniem w: a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową; 3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Kwestię przyznawania stypendiów doktoranckich, w niniejszej sprawie, normuje również Regulamin przyznawania stypendium doktoranckiego oraz zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, którego tekst jednolity stanowi załącznik do zarządzenia numer [...] Rektora Akademii [...] w K. z 28 października 2022 r. zgodnie z którym, jak stanowi § 2 ust. 5: Stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich; 2) wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych w [...] K. lub realizacji badań naukowych prowadzonych przez lub przy udziale [...] K.; 3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Natomiast zgodnie z § 1 ust. 6 Regulaminu: Doktorantów, którzy uzyskali zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich wlicza się do liczby doktorantów roku studiów, którego status uzyskali.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że skarżący jest doktorantem, któremu przedłużano studia doktoranckie. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać wprawdzie za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym prolongowano okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu z 2017 r. wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy osób, a mianowicie § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Wprawdzie prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia, tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie, przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (por.: wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 sierpnia 2022 r., II SA/Bd 499/22, Legalis nr 2747298; wyrok WSA w Warszawie z 9 lutego 2023r., II SA/Wa 2233/22, Legalis nr 2894317; oraz S. Nitecki, [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, komentarz do art. 200.).

W realiach kontrolowanej sprawy Rektor odmawiając przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego wskazał na art. 285 ustawy wprowadzającej, w zw. z § 1 ust. 3, oraz w zw. z § 2 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 Regulaminu, a zasadniczą przesłanką odmowy jego przyznania uczynił nieterminową realizację programu studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżący, powinien ukończyć studia doktoranckie w roku akademickim 2020/2021 i korzystał z przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich", o jakim mowa w § 2 ust. 5 pkt 1 Regulaminu. Ponadto zapis § 1 ust. 6 Regulaminu zgodnie z którym: "Rektor ustala limit doktorantów uprawnionych do otrzymania stypendium doktoranckiego oraz limit doktorantów uprawnionych do otrzymania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na poszczególnych latach studiów doktoranckich, według liczby doktorantów na dzień 1 października roku akademickiego, w którym przyznawane są świadczenia. Doktorantów, którzy uzyskali zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich wlicza się do liczby doktorantów roku studiów, którego status uzyskali" ma charakter wyłącznie techniczny co oznacza, zdaniem Rektora, że w żaden sposób nie można z niego wywodzić uprawnienia doktorantów, którym przedłużono okres odbywania studiów do otrzymania stypendium doktorskiego.

W ocenie Sądu – odnosząc się do pierwszej z okoliczności - nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, bowiem przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia z 2017 r. możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 tego rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, że zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem, jak zasygnalizowano już wyżej, ustawodawca w komentowanym rozporządzeniu nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium - doktorantom, którym - tak jak skarżący - przedłużony został okres odbywania studiów doktoranckich.

Oznacza to, że samo skorzystanie przez skarżącego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas z uwagi na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach studiów - nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich. Po drugie, organ w sposób arbitralny i nie znajdujący potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym uznał, że skarżący nie spełnił warunku uprawniającego jego do uzyskania stypendium, jedynie na podstawie poszczególnych przepisów zawartych w Regulaminie i faktycznie odmawiając zastosowania § 1 ust. 6 Regulaminu zgodnie z którym "doktorantów, którzy uzyskali zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich wlicza się do liczby doktorantów roku studiów, którego status uzyskali", gdyż uznał ww. regulację jako przepis techniczny.

Podsumowując tę część uzasadnienia stwierdzić należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego, względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może bowiem stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się do stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 2 ust. 5 pkt 1 Regulaminu. Odmienne rozumienie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowiłoby wykładnię contra legem. Z tego względu zasadny okazał się zarzut naruszenia § 2 ust. 5 Regulaminu.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Natomiast w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).

Niewątpliwie decyzja Rektora w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy, co oznacza że z jej uzasadnienia musi wynikać, że organ dokładnie przeanalizował sytuację doktoranta w stopniu adekwatnym do podjęcia rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie odmowne musi zawierać przekonującą argumentację z jakich konkretnie względów w danej sprawie nie zachodzi przypadek uprawniający do przyznania stypendium doktoranckiego. Decyzja podjęta w kontrolowanej sprawie nie spełnia powyższych przesłanek, co skutkowało jej uchyleniem. Powyższe, jak zasadnie podnosił skarżący w uzasadnieniu skargi, należy odnieść również do stwierdzenia organu zawartego w uzasadnieniu decyzji z 28 października 2023 r., że: "stypendium nie może zostać przyznane ponadto z uwagi na ograniczone możliwości finansowe w tym zakresie Akademii [...] w K.".

Ponadto art. 12 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, a w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (tu: wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 23 listopada 2022 r.). Wskazane artykuły normują jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego – zasadę szybkości, a więc osiągania końcowego celu postępowania administracyjnego w najkrótszym możliwym czasie. Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych, po złożeniu wyjaśnień przez stronę 27 lutego 2023 r. (karta nr 11), dopiero pismem z 4 lipca 2023 r. skarżący został zawiadomiony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a decyzja rozstrzygająca wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy została wydana dopiero 24 sierpnia 2023 r. (doręczona stronie 31 sierpnia 2023 r.). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, powyższy wymóg prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób sprawny i terminowy został zatem naruszony.

Zgodnie z art. 8 § 2 k.p.a. organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., I OSK 1016/22, Legalis nr 2974877). Z twierdzeń skarżącego wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że w roku akademickim 2021/2022 skarżący otrzymał stypendium doktoranckie na mocy decyzji z 25 października 2021 r., numer [...] (karta nr 9 akt sądowych). Natomiast z akt administracyjnych sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje ugruntowane stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego. Niewątpliwie odstąpienie od tej utrwalonej praktyki, bez uzasadnionej (merytorycznej) przyczyny, jest sprzeczne z art. 8 § 2 k.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy organ, jak w niniejszej sprawie, wydaje decyzje o charakterze uznaniowym.

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, doszło również do naruszenia przepisu art. 8 § 2 k.p.a., oraz powołanych w skardze przepisów postępowania art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a., a naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania, podobnie jak naruszenie § 2 ust. 5 Regulaminu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną, mając przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności i dowolności.

Z podanych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (200 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a.