Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 859/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie sędzia WSA Łukasz Trochym asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 17 listopada 2021 r. nr [...] umarzającą z dniem 16 września 2021 r. postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 5 października 1956 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi [...] w części dotyczącej nieruchomości stanowiących w dacie przejęcia własność P. S. (część b, poz. 85 orzeczenia).

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że postępowanie administracyjne zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Minister wyjaśnił, że w kontrolowanym orzeczeniu z 5 października 1956 r. wskazano, że będzie ono ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Taki sposób ogłaszania orzeczeń przewidywały przepisy rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 37, poz. 271) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). W toku postępowania nie udało się odnaleźć dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni, że ogłoszenie orzeczenia nastąpiło. Nie ma jednak podstaw do negowania faktu ogłoszenia tego orzeczenia i że weszło do obrotu prawnego. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydało bowiem 10 listopada 1960 r. orzeczenie nr [...], mocą którego uchylone zostało kwestionowane orzeczenie z 5 października 1956 r., w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od kilkunastu właścicieli, którzy byli przesiedleni na Ziemie Zachodnie, jednak powrócili na teren wsi [...] i objęli przed dniem 5 kwietnia 1958 r. wcześniej użytkowane grunty. Z tego wynika, że orzeczenie z 5 października 1956 r. musiało zostać ogłoszone, ponieważ przepis art. 100 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), który stanowił podstawę prawną wydania orzeczenia z 10 listopada 1960 r. przewidywał możliwość uchylania jedynie decyzji prawomocnych, a więc takich, które zostały doręczone/ogłoszone i nie zostały zaskarżone w trybie odwoławczym oraz do sądu administracyjnego (art. 73 powyższego rozporządzenia). Osoby, które powróciły do wsi [...] wiedziały ponadto, że nie są już właścicielami posiadanych gruntów i podejmowały działania, aby grunty te odzyskać. Potwierdzają to wydawane do początku kwietnia 1958 r. decyzje tymczasowe, na podstawie których osoby te objęły w posiadanie częściowo własne grunty i zagrody, częściowo zaś grunty PFZ, które nie stanowiły ich własności (informacje zawarte w orzeczeniu z 10 listopada 1960 r.). Okoliczności te wskazują, że doręczenie (ogłoszenie) orzeczenia z 5 października 1956 r. musiało nastąpić przed zakończeniem wydawania decyzji tymczasowych (o których mowa wyżej), a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Ponadto orzeczenie z 5 października 1956 r. zostało wykonane. Stanowiło ono bowiem podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi do tejże nieruchomości w księdze wieczystej nr [...]. Wpis ten został dokonany w dniu 14 sierpnia 1965 r. Okoliczność ta pośrednio wskazuje, że orzeczenie zostało ogłoszone, gdyż wpisanie prawa własności do ksiąg wieczystych mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia lub ogłoszenia. Ustalając datę wszczęcia niniejszego postępowania, Minister przyjął natomiast, że wniosek o stwierdzenie nieważności kontrolowanego orzeczenia wpłynął do Wojewody 5 czerwca 2019 r., co wynika z daty prezentaty wpływu na wniosku, i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Na tej podstawie Minister uznał, że przedmiotowe postępowanie zostało niewątpliwie wszczęte po 30 latach od doręczenia orzeczenia z 5 października 1956 r.

Uwzględniając powyższe Minister stwierdził, że skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia z 5 października 1956 r. nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia/ogłoszenia tego aktu, to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Z brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jasno bowiem wynika, że umorzeniu podlega postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, które nie zostało zakończone ostateczną decyzją, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję Ministra wniosła J. G. , zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:

1) art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącej w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej;

2) art. 7, art. 77 i art. 80 kpa poprzez błędne ustalenie, że od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 5 października 1956 r. upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w [...], który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej, a nadto organy nie ustaliły, kiedy to orzeczenie zostało doręczone P. S. jako osobie pozbawionej tym orzeczeniem własności nieruchomości w miejscowości [...].

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi wskazano argumenty na poparcie postawionych w niej zarzutów, w szczególności dotyczące tego, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej budzi poważne wątpliwości co do jego zgodności z przepisami Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają obowiązującego prawa.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), zwanej dalej "ustawą zmieniającą" lub "ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r.". Zgodnie z tym przepisem, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Ustawa ta weszła w życie w dniu 16 września 2021 r. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na mocy art. 105 § 1 kpa, zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości.

Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.

Celem powyższego rozwiązania prawnego, na co wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Powołanym orzeczeniem Trybunał stwierdził niezgodność art. 156 § 2 kpa z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach powyższego orzeczenia Trybunał podniósł, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście Trybunał zaznaczył, że określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego, którą przewiduje art. 2 Konstytucji RP. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem Trybunału, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby te ograniczenia nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę.

W świetle treści uzasadnienia wyżej wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie budzi zaś najmniejszych wątpliwości, że ochrona praw jednostki i towarzysząca mu możliwość dochodzenia przez obywatela przysługujących mu praw nie mają charakteru absolutnego. Istnieją bowiem sytuacje, w których powinna istnieć możliwość następczej akceptacji niektórych skutków wadliwej decyzji. Ograniczenie czasowe możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej leży bowiem niejednokrotnie w interesie publicznym (społecznym), bo stabilizuje pewne stosunki prawne. Z tego zatem powodu, m.in. w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. (sygn. akt K 20/09) Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że "(...) pomimo, iż instytucja dawności nie jest bezpośrednio przedmiotem regulacji konstytucyjnej, wartości, którym służy, mają walor konstytucyjny i leżą u podstaw norm wyrażonych w artykułowanej części Konstytucji. W dotychczasowym orzecznictwie konstytucyjnym nie ulegało bowiem wątpliwości, że przedawnienie – jako instytucja mieszcząca się w pojęciu dawności może służyć ochronie konstytucyjnych praw podmiotowych oraz pewności obrotu (zob. np. wyrok o sygn. SK 9/98). Stanowisko to można niewątpliwie odnieść również do innej postaci dawności, jaką jest termin zawity (...)". Wskazać trzeba, że w porządku prawnym nie jest kwestionowana potrzeba wprowadzania ograniczeń czasowych w dochodzeniu przez obywateli ich praw i z tej przyczyny istnieją przepisy przewidujące takie instytucje jak: zasiedzenie, przemilczenie lub przedawnienie. Trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o kwalifikowanych wadach nieważności decyzji gwarantuje zaś obywatelowi odpowiednią ilość czasu na dochodzenie tych praw. Nie sposób zatem przyjąć, że wprowadzone ograniczenia czasowe możliwości stwierdzenia nieważności decyzji (prowadzenia postępowania w tym przedmiocie) wykraczają poza ramy określone przez standardy demokratycznego państwa prawa. Powyższe stało się podstawą wprowadzenia przez prawodawcę w art. 156 § 3 kpa cezury czasowej uniemożliwiającej wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma obecnie możliwości zakończenia takich spraw, będących w toku, merytorycznym rozstrzygnięciem. Wynika to wprost z zawartego w ustawie z dnia 11 sierpnia 2021 r. przepisu przejściowego art. 2 ust. 2. Przepis ten przewiduje bowiem umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., tj. przed dniem 16 sierpnia 2021 r. Wprawdzie wprowadzona omawianą nowelą z dnia 16 września 2021 r. zmiana przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie jest oczywiście korzystna i dogodna dla stron toczącego się w tym czasie postępowania nadzorczego, a dodatkowo – ze względu na brak stosownych przepisów przejściowych – może niejednokrotnie nasuwać wątpliwości interpretacyjne, ale – biorąc pod uwagę realia rozpoznawanej sprawy – nie można było w tym przypadku pomijać znaczenia tej nowelizacji.

Uwzględniając realia niniejszej sprawie, organy orzekające w sprawie dokonały prawidłowej oceny, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 5 października 1956 r. orzekającego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi [...], , w części dotyczącej nieruchomości stanowiących w dacie przejęcia własność P. S. (część b. poz. nr 85 orzeczenia), z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Zważyć bowiem należy, że z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. (w dniu 16 września 2021 r.), organy administracji utraciły możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, od wydania lub ogłoszenia której upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 kpa). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 kpa, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 kpa), a postępowania w toku umarza się (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.).

Kwestię wejścia do obrotu prawnego wydanego na podstawie dekretu z 5 września 1947 r. orzeczenia regulował § 4 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R (Dz. U. Nr 37, poz. 271), zgodnie z którym władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłasza je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywiesza równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie jest położone. Natomiast za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia (§ 5 rozporządzenia).

W rozpatrywanej sprawie, wobec orzeczenia z 5 października 1956 r. organom nie udało się zgromadzić jakichkolwiek dowodów, że przedmiotowe orzeczenie zostało doręczone (ogłoszone) stronom postępowania. Z powodu braku obiektywnych możliwości uzupełnienia dokumentów archiwalnych – na skutek nieodnalezienia innych akt sprawy – organy rozstrzygające niniejszą sprawę nie były w stanie poczynić dodatkowych ustaleń w tym zakresie, ponad to, co zostało w sprawie wykonane. Nie uszło jednak uwadze Ministra, że jak wynika z księgi wieczystej nr [...] orzeczenie z 5 października 1956 r. stanowiło podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi do tejże nieruchomości w księdze wieczystej. Wpis prawa własności na podstawie przedmiotowego orzeczenia został dokonany 14 sierpnia 1965 r. Słusznie zatem uznały organy, że wpisanie prawa własności do księgi wieczystej mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia (ogłoszenia). Wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie stało się to wyłącznie na skutek działania ówczesnych organów administracji państwowej (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]), które miały w tym swój interes. Zgodnie bowiem z art. 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320 z późn. zm.), prowadzenie ksiąg wieczystych w dacie dokonania wpisu (14 sierpnia 1965 r.) należało do właściwości sądów powiatowych. To sąd wieczystoksięgowy badał zatem treść wniosku i dołączonych doń dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 45 dekretu). Co prawda, tytuł własności do nieruchomości podlegał wpisowi do księgi wieczystej na wniosek organów prezydiów powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, ale wpisu takiego dokonywał wyłącznie sąd. Wobec powyższego, za najpóźniejszą datę doręczenia kontrolowanego orzeczenia przyjąć należy rok 1965.

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. przewiduje, że stosuje się ją bezpośrednio do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. ostateczną decyzją lub postanowieniem (art. 2 ust. 1). W sytuacji więc, gdy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 5 października 1956 r. zostało zainicjowane wnioskiem z 3 czerwca 2019 r. (data wpływu podania do organu – 5 czerwca 2019 r.) i jest "niezakończone" w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., prowadzi to do wniosku, że podlega ono umorzeniu z mocy prawa (art. 2 ust. 2), co organ I instancji prawidłowo orzekł w decyzji, którą następnie utrzymał w mocy Minister decyzją zaskarżoną. Powyższy pogląd organów Sąd w pełni podziela. Jak wyżej wskazano, skarżąca z wnioskiem nadzorczym wystąpiła dopiero w 2019 r., a nic nie stało na przeszkodzie, aby wniosek ten nie mógł być wcześniej zgłoszony. W tym zaś okresie od szeregu lat istniał w obrocie prawnym zarówno powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., P 46/13, jak i dostępne było powszechnie orzecznictwo sądowoadministracyjne, w którym pogląd, analogiczny do tego, jaki wyraził Trybunał, był także akcentowany.

W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, sformułowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, nie mogły zostać uwzględnione. Sąd nie stwierdził, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie art. 7, art. 77 § 1 kpa, to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Ocena niniejszej sprawy, była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia także przepisu art. 80 kpa. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce.

Za równie niezasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, Sąd także nie podzielił wskazanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji RP. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny uzna w sprawie K 2/22, że regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, wówczas strona będzie uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego.

Ponadto Sąd wskazuje, że bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, poza sytuacjami współstosowania Konstytucji, oznacza wydanie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie bezpośrednio na podstawie normy konstytucyjnej. Potrzeba wydania aktu stosowania prawa na podstawie normy konstytucyjnej wynikać może albo z braku regulacji ustawowej czy innej podkonstytucyjnej albo z zaistnienia sprzeczności aktu podkonstytucyjnego z normą konstytucyjną. Kompetencje w zakresie oceny zaistnienia takiej sprzeczności w polskim systemie prawnym ma Trybunał Konstytucyjny. Przyjmuje się, że sądy co do zasady mogą rozstrzygać taką sprzeczność w sytuacji oczywistej niekonstytucyjności przepisu, wtórnej niekonstytucyjności przepisu bądź w stosunku do aktów podustawowych (szerzej zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znacznie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Lexis Nexis Warszawa 2010, s. 28-37). Wskazać należy w tym miejscu na art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi o zasadzie proporcjonalności. Wymaga ona, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny, tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5; z dnia 29 września 2008 r., SK 52/05; z dnia 28 września 2006 r., K 45/04, OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Istotne jest przy tym rozważenie czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej regulacji ograniczającej, a z drugiej - należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. są rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa będą regulacją ustawową ograniczone (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 17 maja 2007 r., K 33/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57; z dnia 2 października 2006 r., SK 34/06 OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności, o którym mowa polega więc na ocenie czy wskazane ograniczenia są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Zatem okres 30 lat, w którym podmiot uprawiony mógł domagać się wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, stanowił wystarczający okres czasu na podjęcie inicjatywy w tym zakresie. Nie stanowiło to też nadmiernego ciężaru skoro przez 30 lat istniała możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, a obywatel tego skutecznie nie uczynił. Osoby pozbawione własności oraz ich następcy prawni mieli więc dostatecznie długi czas, aby uruchomić procedurę nieważnościową. Tym bardziej, że już przynajmniej od momentu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie P 46/13, czyli od 12 maja 2015 r. winni liczyć się z koniecznością uregulowania przez ustawodawcę ograniczenia w czasie możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przed wieloma laty z uwagi na potrzebę ochrony zasad trwałości decyzji administracyjnych oraz pewności obrotu prawnego.

Biorąc zatem pod uwagę moment złożenia przez skarżącą wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 5 października 1956 r., czyli 5 czerwca 2019 r., a więc 4 lata od wyroku Trybunału Konstytucyjnego i ponad 60 lat od daty wydania kontrolowanego orzeczenia, trudno uznać, aby prawo skarżącej do merytorycznego rozpoznania sprawy zostało w sposób oczywisty naruszone. W istocie to zaniechanie skarżącej doprowadziło do skutku w postaci niemożności dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia. Należy przy tym pamiętać, że zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i do stanowionego przez nie prawa jako zasada konstytucyjna, nie jest zasadą absolutną. Podobnie, powoływane przez skarżącą prawo do rekompensowania szkód, nie jest prawem absolutnym, gdyż może być ograniczone w czasie. Przede wszystkim bowiem konieczne jest zachowanie proporcjonalności pomiędzy chronionymi dobrami. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej doznaje pierwszeństwa wobec zasad rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.

Z powyższych względów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.