Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 509/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 96 ust. 1 pkt 1 b, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] Dyrektor Wydziału Geodezji i Rolnictwa Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w B. działający z upoważnienia Wojewody P. utrzymał w mocy decyzję Starosty M. z [...] kwietnia 2010 r. nr [...], którą orzeczono o zwrocie działki nr a przy ul. W. J. w B. spadkobiercom poprzednich właścicieli.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 12 maja 2009 r. E. S., W. J., L. J., C. J. i P. J. wystąpili do Prezydenta Miasta B. z prośbą o zwrot nieruchomości gminnej położonej w B. obręb 13 stanowiącej część działki nr [...].

Postanowieniem z [...] czerwca 2009 r. nr [...] Dyrektor Wydziału Geodezji i Rolnictwa P. Urzędu Wojewódzkiego w B. wyznaczył do załatwienia wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej w momencie wywłaszczenia nr [...] - Starostę M. z uwagi na wyłączenie Prezydenta Miasta B. od rozpoznania sprawy na podstawie art. 142 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.).

Starosta M. decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] orzekł o zwrocie działki nr a i powierzchni 0,0224 ha spadkobiercom poprzednich właścicieli tj. W. J. – w 4/16 części oraz E. S., P. J., C. J. i L. J. – każdemu w 3/16 części. Orzekł również, iż wymienione osoby mają obowiązek zwrócić zwaloryzowane odszkodowanie w łącznej wysokości 1.179 zł w następujących częściach: W. J. – 294, 76 zł oraz E. S., L. J., C. J. i P. J. – po 221, 06 zł.

Organ ustalił, że uchwałą Nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w B. z [...] maja 1985 r. zatwierdzono podział na działki budowlane terenu na osiedlu "P." w B. Na mocy wskazanej uchwały oraz na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 z późn. zm.) nieruchomości objęte uchwałą, w skład których wchodziła zwracana działka oznaczona wówczas nr [...], przeszły na własność Skarbu Państwa. Na mocy decyzji Urzędu Wojewódzkiego w B. z [...] października 1993 r. przedmiotowa nieruchomość, wchodząca później w skład działki nr [...], przeszła na własność Gminy B. W dacie podejmowania uchwały z [...] maja 1985 r. nieruchomość ta stanowiła własność małżonków Z. i B. J. na podstawie aktu własności ziemi z 04 kwietnia 1975 r. Organ ustalił, że spadkobiercami pierwotnych właścicieli byli kolejno: Z. J. – mąż B., synowie J. i T. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z 27.12.1978 r.), B. J. – synowie T. i J. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z 27.06.1980 r.), J. J. – brat T. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z 30.11.1985 r.), T. J. – żona W. w 4/16 części, synowie L., P. i C. J. oraz córka E. S. – każdy po 3/16 części (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z 05.02.1992 r.). Na potrzeby postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie część działki nr [...] – dokonano jej podziału wydzielając działkę nr a o powierzchni 0,0224 ha. Ustalono, że nieruchomość, w skład której wchodzi obecnie wydzielana działka nr a nie została podzielona na działki przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne, wielorodzinne lub zagrodowe, nie uzyskano decyzji podziałowej, zaś w chwili obecnej działka ta nie jest zagospodarowana i nie została użyta na cel wywłaszczenia. Również nie zadysponowano nią w inny sposób np. sprzedaż, oddanie w użytkowanie wieczyste, jak również nie rozpoczęto prac związanych z inwestycją stanowiącą cel wywłaszczenia. Na tej podstawie organ ustalił, że nieruchomość wskazana we wniosku o zwrot jest zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podlega zwrotowi na podstawie art. 136 tej ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył w imieniu Gminy B. Prezydent Miasta B. wnosząc o jej uchylenie jako zawierającej błędy formalne, które uniemożliwiają wprowadzenie decyzji do obrotu prawnego. Zarzucił, że do decyzji nie został dołączony projekt podziału nieruchomości wraz z wykazem zmian danych ewidencyjnych, które powinny być załącznikami do decyzji. Niekompletność decyzji, zdaniem odwołującego się, może stanowić przeszkodę we wprowadzeniu na jej podstawie zmian do ewidencji i ksiąg wieczystych. Wskazał na konieczność przesyłania do Departamentu Geodezji Urzędu Miejskiego w B. dodatkowego egzemplarza decyzji wraz z załącznikami, który to obowiązek w sprawie nie został wypełniony. Również zarzucono niezamieszczenie w decyzji numeru konta bankowego do wpłaty zwaloryzowanego odszkodowania.

Decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] Dyrektor Wydziału Geodezji i Rolnictwa P. Urzędu Wojewódzkiego w B. działający z upoważnienia Wojewody P. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Ustalił, że uchwałą Rady Narodowej w B. nr [...] przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną nr geodezyjnym [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,1474 ha. Starosta M. orzekający w I instancji zwrócił spadkobiercom poprzednich właścicieli działkę o powierzchni 0,0224 ha oznaczoną obecnie nr a stanowiącą część wywłaszczonej nieruchomości. Nakazano zwrot zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 1.179 zł ustalonego w operacie szacunkowym. Wskazał, że przygotowano w postępowaniu pierwszoinstancyjnym podział nieruchomości, w aktach sprawy znajduje się wykaz zmian ewidencyjnych potwierdzający wyodrębnienie działki nr a z działki nr [...]. Wskazano, że decyzja o zwrocie nieruchomości nie jest prawomocna, dlatego nie można założyć, że organ I instancji nie doręczy stronom decyzji wraz ze wszystkimi załącznikami. Zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczące powyższych kwestii uznano za bezpodstawne. Podobnie oceniono kwestię niepodania w decyzji numeru konta bankowego wskazując, że numer ten jest powszechnie dostępny a jego postanie stanowi czynność techniczną.

Skargę na decyzję organu II instancji złożył do sądu administracyjnego w imieniu Gminy B. Prezydent Miasta B. wnosząc o uchylenie obydwu decyzji wydanych w sprawie, ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności. Zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 6, 7 i 8 oraz art. 156 § 1 pkt 5 Kpa w zw. z art. 96 ust. 1 pkt 1b ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Skarżący wywodził, że mimo dokonanego w sprawie podziału geodezyjnego, którego dokumentacja znajduje się w aktach, projekt podziału wraz z wykazem zmian ewidencyjnych powinien być doręczony wszystkim stronom postępowania jako załącznik do decyzji. Niedotrzymanie tego warunku powoduje trudności we wprowadzeniu zmian w operacie ewidencji gruntów i w księgach wieczystych, jak również utrudnia obronę swych praw stronom postępowania. Skarżący powtórzył jak w odwołaniu zarzuty dotyczące obowiązku przekazywania dodatkowego egzemplarza decyzji wraz z załącznikami Departamentowi Geodezji Urzędu Miejskiego oraz niepodanie stronom numeru konta bankowego celem wpłaty zwaloryzowanego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu. Stosownie do art. 145 par. 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny uchyla decyzję w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 145 par. 1 pkt 2 w/w ustawy, sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego. Uwzględnienie przez sąd zarzutów podniesionych w skardze wymagałoby zatem nie tylko prostego stwierdzenia, iż zarzucane uchybienia przepisom prawnym zaistniały, ale także oceny wpływu tych uchybień na wynik postępowania administracyjnego, o ile nie noszą one znamion odpowiadających przypadkom nieważności decyzji.

Postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zakończyć może albo decyzja o zwrocie nieruchomości w przypadku ustalenia spełnienia pozytywnej przesłanki zwrotu, albo decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości w przypadku niezaistnienia pozytywnej przesłanki zwrotu, bądź zaistnienia przesłanki negatywnej albo decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Pozytywną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zdefiniowana w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami "zbędność" nieruchomości dla celu określonego w akcie wywłaszczeniowym. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że zaistniała przesłanka zwrotu nieruchomości wywłaszczonej od Z. i B. J., oznaczonej na dzień wywłaszczenia numerem geodezyjnym [...]. Ustalenia organów obu instancji w tym przedmiocie nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane przez podmiot zobowiązany do zwrotu – aktualnego właściciela Gminę B. W następstwie objęcia wywłaszczonej nieruchomości uchwałą MRN w B. z dnia [...].05.1985r. o ustaleniu terenu budowlanego i jego podziale na działki budowlane, doszło do przejęcia nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa stosownie do zapisu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6.07.1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Przejęta nieruchomość znalazła się w granicach działki oznaczonej teraz numerem geodezyjnym [...]3, która do dziś nie została zagospodarowana na cele wywłaszczenia (nie podzielono jej na działki budowlane i nie zrealizowano na niej budownictwa wielorodzinnego, zagrodowego czy jednorodzinnego). Teren w skład którego "wszedł" wywłaszczony grunt jest obszarem nieuporządkowanym, zaśmieconym, porośniętym trawą i drzewami. Jest też poza sporem, ze nie istniała negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości w postaci ujawnionych w księdze wieczystej praw osób trzecich do gruntu. W następstwie komunalizacji nieruchomość przejęta przez Skarb Państwa, stała się własnością Gminy B. i taki stan prawny istniał w dacie orzekania przez organy.

Ewidentne zaistnienie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wskazuje, iż nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji. W decyzji przywołane zostały te przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, które regulują kwestię zwrotu nieruchomości: art. 136, 137, 139, 140, 141 ust. 4 i art. 142 ustawy. Przepis art. 96 ust. 1"b" ustawy o gospodarce nieruchomościami, którego naruszenie skarżący zarzuca, w ogóle nie stanowił podstawy materialnoprawnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Stosowanie tego przepisu związane było wyłącznie z koniecznością geodezyjnego wyodrębnienia działki podlegającej zwrotowi z większej nieruchomości w obszarze której znalazły się grunty wywłaszczone. Etap wyodrębnienia geodezyjnego działki podlegającej zwrotowi poprzedza etap decyzyjny w sprawie zwrotu nieruchomości, a procedura geodezyjnego wyodrębnienia działki podlegającej zwrotowi, sprowadza się wyłącznie do czynności o charakterze technicznym, związanych z wykonaniem przez geodetę operatu podziału nieruchomości, a polegających między innymi na zgłoszeniu przez uprawnionego geodetę roboty geodezyjnej w ośrodku dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej, sporządzeniu mapy dla celów projektowych, sporządzeniu projektu podziału na mapie, sporządzeniu wykazu zmian danych ewidencyjnych. Opracowany operat podziału nieruchomości stanowi dla organu orzekającego, podstawę do właściwego oznaczenia nieruchomości podlegającej zwrotowi, nawiązującego do aktualnych oznaczeń geodezyjnych i wieczysto-księgowych. Operat podziału nieruchomości, sporządzany dla potrzeb geodezyjnego wyodrębnienia nieruchomości zwracanej, podobnie jak operat szacunkowy, sporządzany dla potrzeb ustalenia wartości zwracanej nieruchomości (niezbędnej dla ustalenia wysokości odszkodowania przypisanego do zwrotu), stanowią w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, materiał dowodowy.

Zdaniem sądu, przepis art. 96 ust. 1"b" ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie daje organowi orzekającemu o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości (staroście) kompetencji do zatwierdzania podziału nieruchomości, albowiem taki podział zatwierdza z mocy prawa ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości. Ustawodawca nie użył w przepisie sformułowania, iż w decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości "zatwierdza się" podział nieruchomości, ale sformułowania, iż to ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości "zatwierdza" podział. Przykładem oczywistego przeniesienia kompetencji decyzyjnych w sprawach podziału nieruchomości na inny organ niż wójt, burmistrz, czy prezydent miasta, jest regulacja ustawy z dnia 10.04.2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008r, Nr 193, poz. 1194), w której w art. 12 ust. 1 znalazł się zapis, iż decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (wydawaną przez starostę lub wojewodę) zatwierdza się podział nieruchomości, a w art. 11 "f" ust. 1 jako jeden z koniecznych elementów decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, wymieniono w punkcie 5 – tym "zatwierdzenie podziału nieruchomości, o którym mowa w art. 12 ust. 1".

W przypadkach określonych w art. 96 ust. 1"b" ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. w przypadku, gdy część dotychczasowej nieruchomości stała się przedmiotem prawa własności i lub prawa użytkowania wieczystego nabytego z mocy prawa, a także w przypadku, gdy istnieje potrzeba wydzielenia z dotychczasowej nieruchomości jej części w celu zwrotu byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, jako niewykorzystanej na cel wywłaszczenia, wyłączony został obowiązek uzyskiwania decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości. Powyższe wynika wprost z zapisu, iż w opisanych wyżej przypadkach "nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1", czyli decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. Ostatnie zdanie wskazanego przepisu stanowi, iż "ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział". Wyłączenie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dopuszczalności wydania decyzji, o której mowa w art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości), oznacza, iż nie można na grunt postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przenosić tych zapisów Rozporządzenia Rady Ministrów z 7.12.2004r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości, które wprost dotyczą decyzji, o której mowa w art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami tj. decyzji wójta, burmistrza, prezydenta miasta o zatwierdzeniu podziału nieruchomości. Z paragrafu 10 – go w/w/ rozporządzenia wykonawczego wynika, iż mapa z projektem podziału nieruchomości stanowi załącznik jedynie decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, o której mowa w art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z żadnego z pozostałych paragrafów rozporządzenia wykonawczego nie wynika, by elementy operatu podziału nieruchomości stanowiły załącznik decyzji orzekającej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Sporządzony na potrzeby geodezyjnego wyodrębnienia nieruchomości podlegającej zwrotowi, operat techniczny podziału nieruchomości, jest dokumentacją geodezyjno-kartograficzną, podlegającą przekazaniu do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, która stanowi podstawę naniesienia stosownych zmian w ewidencji gruntów. Mapa z nowym podziałem geodezyjnym jest dokumentem źródłowym, na podstawie którego w ewidencji gruntów wprowadza się odpowiednie zmiany. Odzwierciedleniem naniesionych zmian w ewidencji gruntów (nowego oznaczenia nieruchomości) staną się aktualne wyrysy z mapy i wypisy z rejestru gruntów.

Zdaniem sądu, treść zaskarżonej decyzji nie czyni niemożliwym jej wprowadzenia do obrotu prawnego. Przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego operat techniczny podziału nieruchomości pozwoli nanieść zmiany oznaczenia nieruchomości w ewidencji gruntów, a zaktualizowane wypisy z rejestru gruntów i aktualne wyrysy mapy przedłożone sądowi wieczystoksięgowemu wraz z ostateczną decyzją o zwrocie nieruchomości, pozwolą sądowi na dokonanie stosownych wpisów w księdze wieczystej. Ewentualne zaniedbanie geodety sporządzającego operat podziału nieruchomości, w przekazaniu dokumentacji geodezyjno-kartograficznej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego, nie dowodzą niewykonalności decyzji o zwrocie nieruchomości. Niewykonalność decyzji, sankcjonowana nieważnością musiałaby mieć charakter trwały i mieć źródło w treści decyzji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, co do tego, iż trudności z wykonaniem decyzji, nie stanowią o niewykonalności decyzji i nie uzasadniają stwierdzenia jej nieważności (vide: wyrok NSA z 20.12.1984r sygn. I S.A. 804/84, wyrok NSA z 13.02.1986r. sygn. IIISA 1146/85). Zdaniem sądu niezasadne jest upatrywanie niewykonalności decyzji w braku podania w jej treści numeru konta bankowego właściciela nieruchomości, na którego rzecz powinno być zwrócone zwaloryzowane odszkodowanie za grunt. Decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości ustala kwotę zwaloryzowanego odszkodowania przypisanego do zwrotu przez byłych właścicieli (ich spadkobierców), wskazuje w jakiej wysokości obciążeni z tytułu zwrotu odszkodowania są poszczególni byli właściciele nieruchomości oraz określa w jakim terminie i na czyją rzecz odszkodowanie powinno być zwrócone. Niewskazanie numeru konta bankowego gminy, na które kwota odszkodowania powinna być przelana, nie stoi na przeszkodzie wykonania obowiązku.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).-