Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 123/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 10c ust.3
journal: Dz.U. 2022 poz 2157
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 13 grudnia 2023 r. nr 9002-2023-000997 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu na rzecz S. B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w C. z/s w G. (dalej także Kierownik BP) odmówił S. B. (dalej także: Skarżący, Strona) przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Decyzja została doręczona Stronie elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (dalej: "PUE") w dniu [...] r.

W dniu [...] r. (data stempla pocztowego) Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. (dalej także Dyrektor) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z/s w G. z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu organ podał, że warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania, który wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Za datę doręczenia stronie postępowania pisma za pomocą systemu teleinformatycznego ARiMR uznaje się dzień następujący po upływie 14 dni od dnia otrzymania pisma w tym systemie, jeżeli strona postępowania nie potwierdziła odczytania pisma przed upływem tego terminu. W niniejszej sprawie decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z/s w G. z dnia [...] r., dla której na profilu Skarżącego na PUE wygenerowane zostało w dniu [...] r. o godz. 12:08:06 powiadomienie o jej umieszczeniu, została doręczona Stronie postępowania w dniu [...] r., co wynika z potwierdzenia doręczenia dokumentu wygenerowanego z systemu PUE ARiMR. W związku z tym, dniem rozpoczynającym bieg terminu do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji był dzień [...] r., zaś ostatnim dniem terminu na wniesienie odwołania był dzień [...] r. Odwołanie Skarżącego zostało złożone w Biurze Powiatowym ARiMR w C. z/s w G. w dniu [...] r. (data stempla pocztowego), a zatem po upływie określonego terminu. Uchybienie ustawowego terminu na wniesienie odwołania powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Tym samym, skoro decyzja organu pierwszej instancji stała się ostateczna z upływem dnia [...] r., to odwołanie wniesione w dniu [...] r. uważa się jako złożone po terminie, co powoduje konieczność wydania niniejszego postępowania. Przekroczenie terminu ustawowego nawet o jeden dzień obliguje do uznania, że dokonana przez Stronę czynność jest bezskuteczna, a organ ma obowiązek wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Dyrektor podkreślił, że terminy do wnoszenia odwołania są terminami ustawowymi, a więc nie mogą być przedłużane lub skracane przez organ administracji. Termin ten jest terminem zawitym, co oznacza, że jego przekroczenie, niezależnie od rozmiarów i przyczyn, powoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, albowiem czynność ta, jako spóźniona, nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Organ zaznaczył, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. z/s w G. w zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. pouczył Stronę o przysługującym jej prawie do wniesienia odwołania oraz terminie na dokonanie tej czynności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. jednocześnie podał, że nie przychylił się do prośby Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przywrócenia terminu do jego wniesienia.

W skardze Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 10c ust. 7 pkt 7 lit. b ustawy z dnia [...] r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ustawa o ARiMR") przez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie przez organ, że decyzja z dnia [...] r. została Skarżącemu doręczona w sposób prawidłowy;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej: "k.p.a." – art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie, a tym samym zebranie przez organ materiału dowodowego w sposób wybiórczy, a następnie dokonanie jego niewyczerpującej analizy, bez uwzględnienia zarzutów i wniosków Strony,

b) art. 12 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie, a tym samym zaniechanie wnikliwego rozpoznania sprawy przez organ, niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie obiektywnych dowodów i przytoczonych okoliczności uprawdopodobniających i potwierdzających zasadność stanowiska Strony,

c) art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. przez ich niezastosowanie, a tym samym naruszenie przez organ zasady praworządności, uwzględniania interesu stron, a także zasady sprawiedliwości społecznej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że decyzja z dnia [...] r. nie została mu skutecznie doręczona, a co za tym idzie nie uchybił terminowi ze swojej winy. W tym zakresie wskazał, że jeszcze przed wydaniem decyzji kilkukrotnie pojawiał się w siedzibie Agencji prosząc o jak najszybsze rozpoznanie wniosku z uwagi na złożenie wniosku z KPO na silosy, gdzie pozytywne rozpatrzenie wniosku warunkowane było wcześniejszym uzyskaniem decyzji w przedmiocie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego. Ponadto, dwukrotnie rozmawiał w tej kwestii również z kierownikiem Biura Powiatowego Agencji, który zapewnił, że w najbliższym czasie decyzja zostanie wydana. O fakcie wydania decyzji Skarżący dowiedział się dopiero w dniu [...] r., kiedy to otrzymał pismo w przedmiocie odmowy pomocy z KPO. Dlatego też, jeszcze tego samego dnia udał się do siedziby ARiMR w G., celem zapoznania się z decyzją, gdyż nie mógł znaleźć jej w dokumentach elektronicznych. Niestety żaden z pracowników nie był w stanie mu pomóc. Pracownicy tłumaczyli, że nie potrafią otworzyć pliku. Skarżącego poinformowano, że organ się z nim skontaktuje, celem wyjaśnienia sytuacji, czego nie uczyniono.

Skarżący podniósł, że niezrozumiałym dla niego jest, iż decyzja została wydana w formie dokumentu elektronicznego, zwłaszcza, że pozostałe pisma w tym zakresie przesyłane były w formie tradycyjnej, za pośrednictwem poczty. Skarżący podniósł, że w żaden sposób nie został powiadomiony o wydaniu decyzji. Nie otrzymał w tym zakresie, chociażby smsa czy e-maila. Wskazując na sposób doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej Skarżący podkreślił, że nie otrzymał jakiejkolwiek informacji o wydaniu przez organ decyzji oraz o tym, że może się z nią zapoznać w formie elektronicznej. Dotychczas, jeśli organ wydawał decyzję w ten sposób informował o tym Skarżącego umożliwiając mu zapoznanie się z jej treścią oraz złożenie ewentualnego odwołania. W świetle powyższego, Skarżący podniósł, iż nie sposób przyjąć, aby z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia odwołania. To po stronie organu bowiem wystąpiły znaczne uchybienia uniemożliwiające mu obronę swoich praw.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Należy jednocześnie zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - podobnie jak wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ trafnie ocenił, że Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR – z zastrzeżeniami przewidzianymi w tym przepisie, nie znajdującymi jednakże zastosowanie w niniejszej sprawie – do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zważyć zatem należy, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Jednym z warunków skutecznego skorzystania z tego środka zaskarżenia jest zachowanie terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a., a zatem, wniesienie odwołania powinno nastąpić w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W przypadku stwierdzenia, że środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, organ odwoławczy wydaje postanowienie w trybie art. 134 k.p.a.

Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji decyzję z dnia [...] r. o odmowie przyznania wnioskowanych płatności na 2022 r. doręczył Skarżącemu w dniu [...] r. za pomocą systemu teleinformatycznego ARiMR. Organ stwierdził, że odwołanie w sprawie niniejszej powinno zostać wniesione najpóźniej w dniu [...] r. Natomiast odwołanie nadane zostało w urzędzie pocztowym w dniu [...] r., zatem z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Skarżący się z tym nie zgadza, wskazując, że wskazana wyżej decyzja nie została mu skutecznie doręczona.

Określony w art. 129 § 2 k.p.a. 14-dniowy termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy w zakresie przekroczenia terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a. W pierwszej kolejności ustalenia wymagało zatem, czy sporna decyzja została prawidłowo doręczona.

Jeżeli decyzja nie zostanie doręczona, w ogóle nie otwiera się termin do jej zaskarżenia i w razie stwierdzenia tego faktu przez organ odwoławczy, do którego odwołanie wpłynęło, zastosowanie powinien znaleźć art. 134 k.p.a., zaś przedmiotem rozstrzygnięcia powinno być stwierdzenie niedopuszczalności odwołania. Wspomniany środek zaskarżenia może zostać wniesiony tylko w przypadku wejścia decyzji do obrotu prawnego o czym stanowi art. 110 § 1 k.p.a. Postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania może zostać wydane w przypadku, gdy organ odwoławczy stwierdzi prawidłowość doręczenia decyzji przez organ pierwszej instancji oraz ustali, że strona uchybiła terminowi do jego wniesienia.

W ocenie Sądu należy wskazać, że z akt sprawy nie wynika, czy zachodziły okoliczności pozwalające na przyjęcie przez Dyrektora, że doszło do doręczenia decyzji z dnia [...] r. Nie przeprowadził on należytego postępowania, które mogłoby dać odpowiedź na pytanie, czy decyzja Kierownika BP została Skarżącemu doręczona. Za przedwczesne w związku z tym uznać należy wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Stosownie do art. 10c ust. 3 ustawy o ARiMR jeżeli postępowanie administracyjne lub inne postępowanie zostało wszczęte na wniosek złożony za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji, wymiany korespondencji dotyczącej postępowania, w tym składania pism przez stronę postępowania i doręczania pism stronie postępowania, oraz wykonywania przez stronę postępowania innych czynności dotyczących postępowania, w tym podpisywania dokumentów, dokonuje się za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji zgodnie z ust. 7, pod warunkiem że strona tego postępowania wyraziła na to zgodę za pomocą tego systemu. Jak wynika z kolei z art. 10c ust. 4 ustawy o ARiMR, zgoda strony jest równoznaczna z żądaniem doręczania pism stronie postępowania za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji i co bardzo istotne w sprawie, jest ona skuteczna, jeżeli strona postępowania została pouczona o skutkach jej wyrażenia, w szczególności o tym, że wymiana korespondencji dotyczącej postępowania oraz wykonywanie przez stronę postępowania innych czynności dotyczących postępowania będą dokonywane zgodnie z ust. 7, czyli za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji.

Dyrektor konsekwentnie, zarówno w zaskarżonym postanowieniu, jak również w odpowiedzi na skargę, twierdzi, że Skarżący "na etapie składania wniosku o przyznanie pomocy wyraził zgodę na prowadzenie postępowania drogą elektroniczną", względnie, że "złożył wniosek o płatność za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji oraz wyraził zgodę na wymianę korespondencji, w tym doręczania mu wszelkich pism (również decyzji) za pomocą tego systemu informatycznego".

Jednakże w aktach sprawy Sąd nie doszukał się jakiegokolwiek dokumentu, z którego by wynikało, że Skarżący wyraził zgodę na doręczenie mu pism drogą elektroniczną za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji czy też, aby został pouczony o skutkach tak wyrażonej zgody. Zarówno w zaskarżonym postanowieniu, jak również w odpowiedzi na skargę, gdzie w aktach sprawy dokument taki miałby się znajdować. Dyrektor podkreśla, że zgoda została wyrażona na etapie składania wniosku. W związku z powyższym należy wskazać, że także wniosek o przyznanie płatności na rok 2022 z dnia [...] r. w swojej treści, obejmującej szereg oświadczeń i zgód wyrażanych przez wnioskodawcę, nie zawiera zgody, o której mowa w art. 10c ust. 3 ustawy o ARiMR. Wziąwszy pod uwagę treść powyższego przepisu należy zauważyć, że samo złożenie wniosku za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie stanowi wyrażenia zgody na doręczanie korespondencji przy jego wykorzystaniu. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się Potwierdzenie Doręczenia Dokumentu z dnia [...] r. świadczące zdaniem Dyrektora o doręczeniu decyzji Kierownika BP z dnia [...] r. (por. k. 145 akt admin.), jednakże w ocenie Sądu nie można z jego treści przede wszystkim wnosić o wyrażeniu zgody na doręczanie pism przez system PUE. Ma on charakter wtórny względem ewentualnej zgody wyrażonej przez Skarżącego. W sytuacji zakwestionowania przez Skarżącego faktu doręczenia mu decyzji, treść potwierdzenia doręczenia powstałych wątpliwości zatem nie usuwa.

Należy dostrzec również brak konsekwencji organu w sposobie doręczania pism, ponieważ w części przypadków doręczenia następowały za pośrednictwem poczty, na co wskazują znajdujące się w aktach sprawy kopie potwierdzeń odbioru (por. k. 67, 86, 90, 135 akt admin.). Jeśli przyjąć stosownie do art. 10c ust. 4 pkt 1 ustawy o ARiMR, że zgoda, o której mowa w art. 10c ust. 3, jest równoznaczna z żądaniem doręczania pism stronie postępowania za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji i dokonuje się za jego pomocą, niezrozumiałe jest odstępowanie przez organ od tej zasady w niektórych przypadkach.

Z akt sprawy powinno więc wynikać, że zgoda została wyrażona. Dopiero taki dokument źródłowy, zawierający oświadczenie woli Skarżącego stanowiłby podstawę do stwierdzenia przez Sąd, że wyraził on zgodę na doręczanie korespondencji w sposób elektroniczny. Tymczasem z nadesłanych akt nie wynika na jakiej podstawie Dyrektor twierdzi, że zgoda została wyrażona. Kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd nie może opierać się jedynie na oświadczeniach organu bez możliwości zweryfikowania czy oświadczenia takie są prawdziwe. W przeciwnym wypadku kontrola sądu administracyjnego byłaby iluzoryczna, gdyż musiałby przyjmować za prawdziwe twierdzenia organu administracyjnego bez możliwości zweryfikowania źródła ich pochodzenia.

Na obecnym etapie Sąd nie przesądza, czy Skarżący wyraził zgodę, o której mowa w art. 10c ust. 3 ustawy o ARiMR, co pozwoliłoby na doręczanie mu pism za pomocą systemu PUE, a w konsekwencji, że doszło do prawidłowego, skutecznego doręczenia Skarżącemu decyzji z dnia [...] r. o odmowie przyznania mu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W aktach sprawy nie zgromadzono jednakże materiału dowodowego potwierdzającego fakt wyrażenia takiej zgody.

Reasumując, Dyrektor nie dokonał ustaleń, czy skutecznie doręczono decyzję Kierownika BP z dnia [...] r., czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że doszło do przedwczesnego wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, co powoduje, że przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło także do naruszenia art. 134 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni brakujący materiał dowodowy i na jego podstawie ustali i wykaże, czy Skarżący wyraził zgodę na doręczanie mu pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Agencji, co pozwoli w dalszej kolejności na poczynienie ustaleń oraz na zajęcie stanowiska odnośnie skuteczności doręczenia decyzji o odmowie przyznania płatności na 2022 rok. Natomiast w przypadku stwierdzenia braku oświadczenia Skarżącego o wyrażeniu takiej zgody, Dyrektor przyjmie, że decyzja ta nie została skutecznie doręczona.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964), które obejmują: uiszczony wpisu od skargi (100 zł), opłatę od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł).