Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 1838/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wnioski
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3, art. 61 § 6 pkt 2, art. 125 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 17 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosków: 1) A.P. o wstrzymanie wykonania w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 24/23 2) K.P. o zawieszenie postępowania w sprawie ze skarg kasacyjnych A.P., K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 24/23 w sprawie ze skarg A.P., K.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 3 lutego 2023 r. nr 0601-IGC.48.195.2022.EK w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier postanawia: oddalić wnioski.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 24/23 oddalił skargi A.P. i K.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS) z 9 listopada 2022 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych oraz orzekł o zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku złożyli A.P. i K.P..

A.P. w petitum skargi kasacyjnej wniósł m.in. o "wstrzymanie wykonania w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 24/23 – na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a." W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wykonanie decyzji nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 100 000 złotych już ze swej istoty łączy się z niebezpieczeństwem powstania po stronie skarżącego kasacyjnie szkody oraz niemożliwych do odwrócenia skutków. Stwierdził ponadto, że przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. W ocenie strony wyrządzenie szkody lub trudnych do odwrócenia skutków dotknie przede wszystkim skarżącego kasacyjnie, bowiem kwota 100 000 zł jest dla niego rażąco wygórowana, a jak wykazał w postępowaniu nie jest osobą całkowicie zdrową, w związku z czym przyznano mu prawo pomocy. Jednocześnie skarżący nie jest w stanie jednorazowo pokryć całości należności. Dlatego zdaniem skarżącego kasacyjnie w okolicznościach niniejszej sprawy, wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji jest jak najbardziej zasadny.

K.P. w złożonej skardze kasacyjnej wniosła m.in. na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. o zawieszenie niniejszego postępowania z urzędu do czasu rozpoznania przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku VIII Wydział Gospodarczy sprawy o sygn. akt VIII GC 2355/22 w przedmiocie ustalenia nieważności umowy spółki cywilnej, która miała zostać zawarta pomiędzy A.P. a K.P. ponieważ wynik tego postępowania sądowego będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że wniosła powództwo o ustalenie nieważności umowy spółki cywilnej, sprawa ta wciąż toczy się przed Sądem Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku VIII Wydział Gospodarczy pod sygn. akt VIII GC 2355/22.

W ocenie skarżącej kasacyjnie nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem WSA, że umowa spółki nie była czynnością pozorną. Wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku skarżąca wyjaśniała, że przystąpiła w sposób pozorowany do spółki, aby A.P. mógł utrzymać posiadaną koncesję na sprzedaż napojów alkoholowych. Skarżąca nigdy nie zajmowała się sprawami spółki, nie prowadziła pizzerii. K.P. i A.P. nigdy nie chcieli prowadzić wspólnie działalności gospodarczej poprzez dążenie do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony. Tak więc strony z góry świadomie ustaliły sprzeczność między złożonym oświadczeniem, a ich prawdziwym zamiarem. K.P. podkreśliła, że nigdy faktycznie nie dysponowała lokalem, w którym ujawniono automat do gier, faktycznie nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej w opisanym w zaskarżonej decyzji lokalu.

Dyrektor IAS w Lublinie w odpowiedziach na skargi kasacyjne wniósł o ich oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie złożyli odrębne skargi kasacyjne, a w nich zawarli odrębne i różne wnioski procesowe. Jednak analiza tych wniosków i ich uzasadnień prowadzi do oceny, że zarówno wniosek A.P. o "wstrzymanie wykonania w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 24/23 – na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.", jak i wniosek K.P. o zawieszenie niniejszego postępowania z urzędu na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zasługiwały na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) stwierdza, że pomimo zatytułowania w petitum skargi kasacyjnej swojego wniosku: "o wstrzymanie wykonania w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 24/23 – na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a." A.P. w istocie wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS. Po pierwsze świadczy o tym fakt, że w uzasadnieniu skarżący posłużył się już wyodrębnionym w tekście tytułem "Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.; po drugie wskazuje na to powołana przez skarżącego podstawa prawna wniosku, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a., który pozwala sądowi – przy spełnieniu przewidzianych w ustawie przesłanek – wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, wreszcie po trzecie na to, że chodzi o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jasno wskazuje treść uzasadnienia wniosku, która w całości odnosi się do okoliczności związanych z wydaniem zaskarżonej decyzji, wysokości nałożonej kary i stanowiska skarżącego kasacyjnie o tym, że kara ta – z uwagi na jej rażącą wysokość ("wygórowaną") prowadzi do wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków, które dotkną przede wszystkim skarżącego.

Na wstępie należy wskazać, że kompetencja NSA do wstrzymania wykonania aktu lub czynności została uregulowana w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z cytowanym przepisem, po przekazaniu skargi sądowi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, za wyjątkiem wskazanym w tym przepisie. Powyższy przepis przewiduje jedynie możliwości wstrzymania wykonania aktów lub czynności wydanych przez organy administracji publicznej. Brak jest natomiast w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucji umożliwiającej wstrzymanie nieprawomocnych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Należy też wskazać, że zaskarżony wyrok WSA w Lublinie nie stał się prawomocny, co oznacza, że nie wywołuje on skutków prawnych związanych z przedmiotem rozstrzygnięcia (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie przez stronę skargi kasacyjnej powoduje wstrzymanie uprawomocnienia zaskarżonego wyroku (art. 168 § 1, art. 170 i art. 171 p.p.s.a.). Na marginesie NSA przypomina, że już ten tylko fakt czyni wstrzymanie orzeczenia podlegającego zaskarżeniu zbytecznym ze względu na sam charakter prawny skargi kasacyjnej, która jest środkiem suspensywnym, tj. jej wniesienie wstrzymuje uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia sądu pierwszej instancji, co z kolei oznacza, że nie podlega ono wykonaniu (por. postanowienie NSA z 18 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1643/22).

Rozpoznając złożony w tej sprawie wniosek A.P. należy również podkreślić, że to nie tytuł pisma, ale jego treść decyduje o tym, jaki ma ono charakter. W tej sprawie NSA nie miał wątpliwości, że skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS. W związku z tym oceny wymagało, czy zaistniały przesłanki pozwalające ten wniosek uwzględnić.

Dokonując oceny zasadności wniosku skarżącego należy na wstępie wskazać, że istotą instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest możliwość skorzystania przez adresata aktu lub czynności z tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla niego wywołać ich wykonanie, zanim sprawa zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności (np. postanowienie NSA z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1651/19; cytowane orzeczenia dostępne w CBOSA). Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest jednak wyjątkiem od zasady wykonywania decyzji ostatecznych. Z tego powodu przesłanki uprawniające do jego zastosowania muszą być interpretowane ściśle.

Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłankami wstrzymania zaskarżonego aktu są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w objętej wnioskiem decyzji (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 139/08).

Warunkiem wstrzymania wykonania aktu jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z ugruntowanej w orzecznictwie NSA wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika bowiem, że obowiązek uprawdopodobnienia wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie p.p.s.a. (np. postanowienia NSA: z 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11; z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FZ 90/20).

Należy zatem przypomnieć, że postanowieniem z 1 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 24/23, WSA w Lublinie w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego w tej sprawie wyroku, uwzględnił zawarty w skardze wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego, wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ na obecnym etapie postępowania wykonanie decyzji Dyrektora IAS w Lublinie pozostaje wstrzymane na mocy postanowienia WSA z 1 marca 2023 r.

Wprawdzie po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji WSA wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r. oddalił skargę A.P., jednak wyrok ten jak dotąd nie uprawomocnił się, ponieważ skarżący złożył od niego skargę kasacyjną. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 61 § 6 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym wstrzymanie wykonania aktu lub czynności traci moc z dniem uprawomocnienia się orzeczenia oddalającego skargę. Z tego względu wykonanie zaskarżonej decyzji pozostaje wstrzymane – do czasu uprawomocnienia się wyroku WSA z 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 24/23.

Wobec tego zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest bezprzedmiotowy, gdyż ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym – udzielona na wcześniejszym etapie postępowania – wciąż pozostaje w mocy. Ze względu na brak przepisów uprawniających Naczelny Sąd Administracyjny do odrzucenia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, w zaistniałym przypadku wniosek ten należało oddalić na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Oddaleniu podlegał również wniosek K.P. o zawieszenie z urzędu, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., niniejszego postępowania do czasu rozpoznania przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku VIII Wydział Gospodarczy sprawy o sygn. akt VIII GC 2355/22 w przedmiocie ustalenia nieważności umowy spółki cywilnej, która miała zostać zawarta pomiędzy A.P. a K.P. ponieważ wynik tego postępowania sądowego będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy

W uzasadnieniu wniosku skarżąca kasacyjnie wskazała, że wniosła powództwo o ustalenie nieważności umowy spółki cywilnej, sprawa ta wciąż toczy się przed Sądem Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku VIII Wydział Gospodarczy pod sygn. akt VIII GC 2355/22. W ocenie skarżącej kasacyjnie nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem WSA, że umowa spółki nie była czynnością pozorną. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że przystąpiła w sposób pozorowany do spółki, aby A.P. mógł utrzymać posiadaną koncesję na sprzedaż napojów alkoholowych. Skarżąca nigdy nie zajmowała się sprawami spółki, nie prowadziła pizzerii. K.P. i A.P. nigdy nie chcieli prowadzić wspólnie działalności gospodarczej poprzez dążenie do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony. Tak więc strony z góry świadomie ustaliły sprzeczność między złożonym oświadczeniem, a ich prawdziwym zamiarem. K.P. podkreśliła, że nigdy faktycznie nie dysponowała lokalem, w którym ujawniono automat do gier, faktycznie nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej w opisanym w zaskarżonej decyzji lokalu.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że zawieszenie postępowania, o którym mowa w art. 125 § pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny. Stanowi on bowiem, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Oznacza to, że ocena zawieszenia pozostawiona została uznaniu sądu, który powinien rozważyć, czy w sprawie celowe jest wstrzymywanie jej biegu.

Analizując celowość zawieszenia postępowania, sąd powinien wziąć pod uwagę wystąpienie w przyszłości przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją lub innym aktem, jak i przesłanek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek rozstrzygnięcia wydanego w innym, już toczącym się postępowaniu (por. postanowienie NSA z 1 lutego 2023 r., sygn. akt III FZ 693/22).

Należy mieć także na uwadze, że związek postępowań, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. musi być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni (wpływ pośredni nie jest przesłanką zawieszenia postępowania w trybie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a postępowanie w sprawie prejudykatu musi wyprzedzać w czasie postępowanie główne (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2018 r., sygn. akt II GZ 421/18). Tylko taki układ obu postępowań jest możliwy dla konstruowania prejudycjalności. Samo merytoryczne powiązanie rozpatrywanej sprawy z innymi nie oznacza, że wniosek o zawieszenie postępowania na ww. podstawie jest zasadny (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska, komentarz do art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 4. wyd. zmienione i uzupełnione, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2017, str. 561 oraz powołane tam orzecznictwo).

Zestawienie przesłanek zawieszenia postępowania z nakazem wynikającym z art. 7 p.p.s.a. oznacza, że zasadność zawieszenia postępowania powinna być w każdym przypadku wnikliwie oceniona w celu ustalenia, czy w danej sprawie uzasadnione jest odstąpienie od zasady szybkiego rozpoznania sprawy. W orzecznictwie wskazuje się że, aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (por. np. postanowienia NSA z: 28 lutego 2012 r., sygn. akt I GZ 27/12; 6 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 304/12). Innymi słowy, zagadnienie wstępne (prejudycjalne) występuje w sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik toczącego się postępowania, co w rezultacie uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Przez zagadnienie wstępne należy zatem rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości prawidłowej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni oraz realny wpływ na jego wynik. Związek ten polega na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej.

Zdaniem NSA, w rozpoznawanej sprawie zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jest niezasadne. Rozstrzygnięcie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego – wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie – nie zależy bowiem od wyniku postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku VIII Wydział Gospodarczy pod sygn. akt VIII GC 2355/22. Ewentualne ustalenia co do charakteru i pozorności zawartej przez skarżących kasacyjnie umowy spółki cywilnej będą mogły co najwyżej prowadzić do wzajemnych roszczeń wspólników na drodze postępowania cywilnego, natomiast w sprawie, w której przedmiotem jest kontrola sądowa decyzji Dyrektora IAS o nałożeniu na A.P. i K.P. kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych istotne jest wyłącznie ustalenie, że w dacie stwierdzenia tego naruszenia przez organ, umowa spółki nie została podważona.

Wobec powyższego wniosek skarżącej kasacyjnie nie mógł zostać uwzględniony.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.