Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 380/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6 i par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 61 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 5, art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. a, lit. d i lit.e,  art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant St. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Prezesa A. Sp. z o.o. w N. z dnia 21 lutego 2024 r., nr 2/2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa A. Sp. z o.o. w N. z dnia 25 stycznia 2024 r., nr 1/2024, 2) zasądza od Prezesa A. Sp. z o.o. w N. na rzecz skarżącej D. W. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

D. W. (dalej także jako: "strona", "skarżąca") wniosła skargę na decyzję Prezesa A. Sp. z o.o. w N. (dalej jako: "organ") z dnia 21 lutego 2024 r., nr 2/2024, utrzymującą w mocy decyzję własną organu z dnia 25 stycznia 2024 r., nr 1/2024, w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

D. W., pismem z 8 stycznia 2024 r. (dalej jako: "wniosek"), wystąpiła do organu z żądaniem udzielenia informacji publicznej wyszczególnionej w pkt. 1 – 20 wniosku. Wystąpiła o przesłanie jej kopii opisanych we wniosku dokumentów oraz udzielenia określonych w nim informacji. Wszystkie żądane informacje dotyczyły działalności A. Sp. z o.o. z siedzibą w N. (dalej jako: "Spółka").

Organ, decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r., odmówił udostępnienia stronie żądanej informacji. Za zasadniczą przyczynę odmowy uznał, iż jej żądanie jest nadużyciem prawa podmiotowego.

Organ, decyzję własną z dnia 25 stycznia 2024 r., doręczył stronie za pokwitowaniem w dniu 26 stycznia 2024 r.

Strona, pismem z dnia 6 lutego 2024 r., złożonym w siedzibie organu w dniu 8 lutego 2024 r., czyli z zachowaniem 14-dniowego terminu do zaskarżenia decyzji, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ, opisaną we wstępie decyzją z dnia 21 lutego 2024 r., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 25 stycznia 2024 r. W podstawie prawnej decyzji własnej powołał: art. 17 ust. 1 w zw. z art. 16 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, z późn. zm. - dalej jako: "u.d.i.p.") oraz art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.").

W uzasadnieniu decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji własnej ponownie uznając, że strona nadużywa prawa podmiotowego. Wyjaśnił, że wnioskodawczyni pozostaje w sporze sądowym ze Spółką na tle postępowania, które toczy się od roku 2018 przed Sądem Okręgowym w O. oraz przed Sądem Apelacyjnym we W. Na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego we W. (sygn. akt [...]) strona została zobowiązana do przeproszenia Spółki oraz do zapłaty zadośćuczynienia. Strona złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we W. (sygn. akt [...]). Skarga wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w dniu 3 stycznia 2024 r. Wszelkie żądane we wniosku informacje – twierdzi organ - strona zamierza wykorzystać w toczącym się postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Wobec zaś faktu, że Spółka nie ma obowiązku dostarczać dowodów przeciwko sobie oraz w związku z faktem, że strona nie wykonała prawomocnego wyroku sądowego, złożony wniosek w całości stanowi nadużycie prawa podmiotowego. Organ na poparcie swojej argumentacji powołał poglądy prawne z judykatury i piśmiennictwa.

Organ, decyzję własną z dnia 21 lutego 2024 r., doręczył stronie za pokwitowaniem w dniu 22 lutego 2024 r.

Strona, pismem z dnia 19 marca 2024 r., wniosła skargę do tut. Sądu na decyzję organu z dnia 21 lutego 2024 r. Skargę złożyła w siedzibie organu w dniu 20 marca 2024 r., czyli z zachowaniem 30 – dniowego terminu do jej wniesienia. W skardze wyraziła przekonanie o naruszeniu przez organ przepisów u.d.i.p. i wniosła o weryfikację decyzji pod kątem zgodności z prawem i w dalszej konsekwencji o jej uchylenie i zobowiązanie organu do wydania stosownej informacji.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko, że w sprawie mamy do czynienia z nadużyciem prawa do żądania informacji publicznej, która to koncepcja jest jasno rozwinięta w orzecznictwie sądów administracyjnych. Nadto wyjaśnił, że skarżąca w sposób publiczny zniesławia Prezesa Spółki na portalu Facebook i publicznie zarzuca Prokuraturze Rejonowej w N. bezprawne działania na korzyść Prezesa Spółki. Nie chce wykonać wyroku Sądu Apelacyjnego we W., co zmusiło Prezesa Spółki do złożenia wniosku do Sądu Rejonowego w N. o przymuszenie skarżącej do wykonania prawomocnego wyroku. W jego ocenie skarżąca domaga się odpowiedzi na 20 pytań, które to odpowiedzi służyć będą wyłącznie dalszemu szkalowaniu organu - podczas, gdy tenże organ jest bezradny, gdyż skarżąca nie wykonuje wyroków dla niej niekorzystnych. Jest oczywistym, że skoro skarżąca nie wykonuje prawomocnych wyroków, komentuje niepochlebnie decyzje wymiaru sprawiedliwości, nadal twierdzi, że artykuł, w którym szkalowała organ jest rzetelny (mimo odmiennej oceny wydanej przez Sąd Apelacyjny we W.) - mamy niewątpliwie do czynienia z wyjątkową sytuacją, w której nie zasługuje skarżąca na ochronę swoich praw podmiotowych. Do odpowiedzi został załączony wyrok Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 26 września 2023 r. (sygn. akt [...]). Organ wniósł o: rozpoznanie skargi na rozprawie; zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o zbadanie konstytucyjności ustawy o dostępie do informacji publicznej sygn. akt Trybunału Konstytucyjnego K 1/21; oddalenie skargi w całości i zasądzenie kosztów postępowania w sprawie.

Na rozprawie strony podtrzymały swoje stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przeprowadzona w ramach sądowego wymiaru sprawiedliwości kontrola zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a.") wykazała, że skarga jest uzasadniona.

Nie jest sporne pomiędzy stronami, że organ jest zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Zdaniem Sądu ustalenie to jest prawidłowe, bo w rozumieniu art. 4 ust. 1 in principio u.d.i.p. jest on "innym podmiotem wykonującym zadania publiczne", zobowiązanym do udostępniania informacji jako organ osoby prawnej w której jednostka samorządu terytorialnego ma pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów (por. art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p.). W odesłaniu do ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 594 - dalej jako: "o.k.k.") chodzi o powiązanie pozycji dominującej jednostki samorządu terytorialnego z kontrolą nad osobą prawną w rozumieniu art. 4 pkt 4 o.k.k., czyli bycia tzw. "przedsiębiorcą dominującym" (art. 4 pkt 3 o.k.k.), nie zaś z "pozycją dominującą" (art. 4 pkt 10 o.k.k.) w rynku. Konieczne jest w indywidualnej sprawie zbadanie relacji związanych ze strukturą własnościową spółki. Kryterium stwierdzenia "pozycji dominującej" jednostki samorządu terytorialnego, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. jest bowiem wszelka forma bezpośredniego lub pośredniego uzyskania przez jednostkę samorządu terytorialnego uprawnień, które osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na daną osobę prawną - zgodnie z brzmieniem 4 pkt 3 i 4 o.k.k. (por. wyroki NSA: z dnia 27 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2205/16 oraz z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 3386/21). Podmioty, w których jednostka samorządu terytorialnego ma pozycję dominującą, są jednocześnie podmiotami zobowiązanymi do udostępniania każdej informacji, jaką u.d.i.p. kwalifikuje jako informację publiczną, bez względu na to jakiej sfery działalności danego podmiotu ona dotyczy (podobnie NSA w wyroku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt III OSK 325/23).

Spółka spełnia ten warunek. Jest osobą prawną, w której jedynym wspólnikiem jest gmina N. (według danych z wydruku KRS). Gmina ma pozycję dominującą w Spółce w rozumieniu przepisów o.k.k. Spółka jest więc podmiotem zobowiązanych do udzielania informacji publicznych, a tym samym jest obowiązana do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu.

Zauważyć w tym miejscu należy, że zadania publiczne mogą być realizowane przez organy państwa, jednostki organizacyjne utworzone przez państwo, jak i sektor prywatny. Okoliczności te ustawodawca uwzględnił w przyjętej na kanwie u.d.i.p. szerokiego katalogu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej (por. art. 4 u.d.i.p.) jak i w procedurze wydawania decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej wydaje "organ władzy publicznej". Treść tego przepisu wskazuje, że kompetencja do wydania decyzji na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. jest jednoznacznie skorelowana podmiotowo z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Decyzję administracyjną o odmowie udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. może zatem wydać wyłącznie organ władzy publicznej, który był zobowiązany do jej udostępnienia, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (tak NSA wyroku z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6628/21). Natomiast do innych podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, niebędących organami władzy publicznej, w tym podmiotów z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., zastosowanie ma art. 17 ust. 1 u.d.i.p. Na podstawie tego przepisu procesowego organ wydał zaskarżoną do tut. Sądu decyzję odmowną.

Nie jest też sporne pomiędzy stronami to, że żądana przez skarżącą informacja, jest informacją publiczną.

Organ co prawda w decyzji z 25 stycznia 2024 r., w jej uzasadnieniu stwierdził m.in., że: "(...) część pytań nie należy w oczywisty sposób do sfery informacji publicznej", jednak od tego poglądu odstąpił i nie powtórzył go w zaskarżonej do Sądu decyzji z 21 lutego 2023 r. stwierdzając w jej wstępie, że skarżąca: "(...) wystąpiła o udostępnienie informacji publicznej jak we wniosku", a odmowę udzielenia, wszelkich żądanych we wniosku informacji, uzasadnił wyłącznie nadużyciem przez stronę prawa podmiotowego. Tę zmianę stanowiska organu potwierdza fakt, że w aktach administracyjnych nie ma odrębnego, pisemnego powiadomienia strony o tym, że żądane przez nią informacje, w jakiejkolwiek części, nie spełniają kryteriów informacji publicznej i przepisy u.d.i.p. nie znajdują do niej zastosowania.

W ocenie Sądu udostępnienie wskazanych we wniosku informacji w postaci określonych dokumentów (umów o usługi prawne na rzecz Spółki, faktur kosztów procesowych obciążających Spółkę, zawartych przez Spółkę umów o prace dodatkowe z konkretną firmą budowlaną) oraz opisanych bardzo obszernie danych na temat działalności gospodarczej Spółki stanowi informację publiczną, w tym jako informację o sposobie gospodarowania jej majątkiem (art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. a u.d.i.p.) oraz o zasadach działania (art. 6 ust. 1 pkt 3 u.d.i.p.). Pojęcie "informacji publicznej" ustawodawca przybliżył w art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 u.d.i.p., wskazując, że informacją taką jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Ustawodawca określając pojęcie informacji publicznej odwołał się do kategorii sprawy publicznej. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa, informacją publiczną jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Zauważyć trzeba, że z uwagi na charakter działalności Spółki dysponującej mieniem publicznym, wskazane we wniosku skarżącej dokumenty i informacje są z nim związane oraz odnoszą się do dysponowania majątkiem publicznym. W sprawie mamy bowiem do czynienia ze Spółką prawa handlowego gospodarująca mieniem publicznym ze względu na strukturę własnościową gdzie pozycję dominującą ma gmina N. jako jedyny jej udziałowiec. Dlatego jej majątek podlega, w zakresie informacji publicznej, zasadom transparentności. Taki sposób rozumowania potwierdza treść art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. d i e u.d.i.p., który stanowi, że informacją publiczną jest informacja o majątku podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5, pochodzącym z zadysponowania majątkiem, o którym mowa w lit. a-c, oraz pożytkach z tego majątku i jego obciążeniach, dochodach i stratach spółek handlowych, w których podmioty, o których mowa w lit. a-c, mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych, oraz dysponowaniu tymi dochodami i sposobie pokrywania strat. Informacją publiczną jest więc każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do gospodarowania mieniem publicznym. Informację publiczną stanowią w szczególności materiały dokumentujące fakt lub sposób dysponowania majątkiem publicznym i wydatkowania funduszy publicznych, w tym treść i postać dokumentów dotyczących tego majątku: decyzji administracyjnych, umów cywilnoprawnych, faktur, rachunków, polis, potwierdzeń zapłaty i raportów. Zawierają one zapisy tego w jaki sposób podmiot dysponował publicznymi pieniędzmi, jak je wydatkował, z jakimi podmiotami zawierał umowy oraz z jakich usług korzystał. Trafnie przy tym podnosi się w orzecznictwie, że informacją publiczną są nie tylko dokumenty zredagowane i wytworzone przez organy administracji publicznej, ale także te dokumenty, których organ używa do realizowania powierzonych mu zadań publicznych (wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 281/11).

Osią sporu jest ocena zasadności przyjęcia przez organ poglądu, że żądanie przez skarżącą informacji publicznej jest nadużyciem prawa podmiotowego. Z uwagi na przedmiot sporu ocenę tę należy zacząć od wyjaśnienia koncepcji nadużycia prawa podmiotowego. Nie zostało ono normatywnie zdefiniowane w ustawie o dostępie do informacji publicznej. W rzeczywistości proces odkodowywania pojęcia nadużycia prawa podmiotowego odbywa się na gruncie judykatury i piśmiennictwa prawniczego. Ich kwerendę, a przede wszystkim to jak skomplikowanym prawnie jest to zagadnienie, przedstawiono obszernie w wyroku NSA z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 2520/22. Wynika z niego, że aktualnie wypracowane zostały dwa różne stanowiska.

Pierwsza grupa poglądów odwołuje się do kryterium "sprawy własnej", w której wnioskodawca udostępnienia informacji publicznej domaga się informacji o jego innej, niż zainicjowana wnioskiem, indywidualnej sprawie i która – w myśl tych poglądów – nie staje się sprawą publiczną tylko z tego tytułu, że dotyczy wnioskodawcy. Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie może być podstawą do otrzymania informacji we własnej sprawie. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 1 u.d.i.p. jedynie informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. Określenia istoty pojęcia "sprawa publiczna" powinno się dokonywać na podstawie kryterium interesu ogólnego i jednostkowego. Sprawami publicznymi nie będą zatem konkretne i indywidualne sprawy określonej osoby lub podmiotu. W przypadku pism składanych w indywidualnych sprawach przez podmioty, których interesów sprawy te dotyczą, ich przedmiotem nie jest problem czy kwestia, która ma znaczenie dla większej ilości osób, czy grup obywateli, lub jest ważna dla funkcjonowania organów państwa. W sytuacji więc, gdy przedmiotem pisma danego podmiotu jest realizacja lub ochrona indywidualnych interesów tego podmiotu, to pismo takie nie dotyczy sprawy publicznej, a żądane w nim informacje nie powinny być udostępniane w trybie u.d.i.p. Nie można bowiem przy pomocy tej ustawy starać się o uzyskanie informacji w swojej własnej sprawie.

Druga grupa opiera się na istocie prawa dostępu do informacji publicznej, które kwalifikowane jest jako konstytucyjne publiczne prawo podmiotowe do dostępu do inforamcji publicznej. Prawo to służy "każdemu", a kwalifikacja określonej informacji jako informacji publicznej będącej przedmiotem tego prawa nie zależy od tego, kto występuje z wnioskiem o tę informację, co z kolei oznacza, że ta sama informacja nie może mieć raz charakteru informacji publicznej (gdy o jej udostępnienie wystąpi podmiot spoza "sprawy własnej"), a innym razem nie (gdy o jej udostępnienie wystąpi podmiot w "sprawie własnej"). W tej grupie poglądów za nadużycie publicznego prawa podmiotowego traktuje się korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie. Odmowa ochrony nie następuje przez zakwestionowanie przedmiotu określonego prawa, lecz wiąże się z odmową realizacji roszczenia, które z niego wynika, co w przypadku prawa dostępu do informacji publicznej powinno następować przez wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. lub art. 17 ust. 1 u.d.i.p. Dostrzega się jednocześnie, że istotną przeszkodą w diagnozowaniu nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej może być nieznajomość motywów, jakimi kieruje się podmiot domagający się udzielenia mu informacji publicznej. Tymbardziej, że brak jakichkolwiek podstaw domagania się od takiego podmiotu wyjaśniania powodów, dla których chce on skorzystać z przysługującego mu publicznego prawa podmiotowego. W przypadku prawa dostępu do informacji publicznej ustawodawca wyraźnie tę oczywistość potwierdza stanowiąc w art. 2 ust. 2 u.d.i.p., że od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Skoro jednak dla stwierdzenia nadużycia tego prawa niezbędne jest ustalenie pozorowania realizacji wartości leżących u jego podstaw, to konieczne jest poznanie rzeczywistego celu wystąpienia z wnioskiem o udostępnienie konkretnej informacji publicznej. Ustaleń w tym zakresie można dokonywać w oparciu o ocenę okoliczności faktycznych danej sprawy, w tym treści wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Pomocne może być stanowisko żądającego prezentowane w innych pismach kierowanych do podmiotu zobowiązanego. Znaczenie może mieć okoliczność ponawiania wniosków o udzielenie informacji publicznych już udostępnionych wnioskodawcy albo ogólnodostępnych, w celu udręczenia podmiotu.

Organ opowiedział się za drugim z przedstawionych poglądów. Wydał zaskarżoną do tut. Sądu decyzję odmowną. Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, także go podziela, jako jeden z dopuszczalnych przez NSA, choć dostrzega, że niezależnie od tego, który z nich jest bardziej lub mniej uzasadniony, to skarga podlegała uwzględnieniu z powodu naruszenia przez organ prawa procesowego.

Sąd w składzie orzekającym dodatkowo podkreśla, że mając na uwadze treść przepisów i cel ustawy o dostępie do informacji publicznej zasadą jest prawo dostępu do informacji publicznej, a jej wyłączenia, jako wyjątki od zasady, należy wykładać ściśle. W szczególności nie można dokonywać takiej wykładni przepisów, polegającej na definiowaniu zasady przez wyjątek, co prowadziłoby do zaprzeczenia istoty obowiązującej zasady. Wyłączenia prawa dostępu do informacji publicznej, jako wyjątku od zasady, należy ograniczyć tylko do ewidetnych przypadków nadużywania przez obywateli prawa podmiotowego (podobnie WSA w Gdańsku z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 52/24).

Z powyższego wynika też, że w przypadku decyzji wydawanej na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. istotnego znaczenia nabiera: ustalenie okoliczności świadczących o nadużyciu prawa do konkretnej informacji publicznej w sposób niebudzący wątpliwości (powinny one znaleźć swoje potwierdzenie w aktach sprawy) oraz argumentacja organu (adresata wniosku), który odmawia wnioskodawcy udostępnienia konkretnej informacji publicznej powołując się na tego rodzaju nadużycie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej decyzji Sąd stwierdza:

Sąd podziela pogląd prawny wyrażony przez organ, że nadużyciem prawa podmiotowego jest wykorzystanie trybu dostępu do informacji publicznych w celu nie mieszczącym w założeniach aksjologicznych u.d.i.p., tj. do pozyskania jej jako dowodów potrzebnych w postępowaniu cywilnym w sporze prawnym pomiędzy wnioskodawcą a adresatem wniosku, o naruszenie dóbr osobistych, które to informacje wnioskodawca zamierza wykorzystać przeciwko adresatowi wniosku. W takiej sytuacji adresat wniosku rzeczywiście nie ma obowiązku dostarczać dowodów przeciwko sobie. W ocenie Sądu wadliwość zaskarżonej decyzji leży gdzie indziej - w zastosowaniu tego prawidłowego poglądu do realiów sprawy, czyli wykazania i uzasadnienia, że w okolicznościach faktycznych sprawy sytuacja nadużycia prawa podmiotowego rzeczywiście zaistniała.

Organ powołał się, na znane obu stronom i niekwestionowane okoliczności faktyczne sporu o naruszenie dóbr osobistych zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 26 września 2023 r. (sygn. akt [...]). Ogólnie stwierdza, że strona nie wykonuje tego wyroku cywilnego, wniosła od niego skargę kasacyjną i, że: "(...) wszelkie żądane we wniosku infomacje wnioskodawczyni zamierza wykorzystać w toczącym się postępowaniu ze skargi kasacyjnej". Wszystkie żądane informacje z pkt. 1 – 20 wniosku zakwalifikował zatem en bloc jako niemieszczące się w założeniach aksjologicznych u.d.i.p. Tak ogólne stwierdzenie nie może być podstawą odmowy udzielenia en bloc informacji publicznej na zasadzie powołania się na hipotetyczną (domniemaną) formułę nadużycia prawa podmiotowego bez odniesienia się do konkretnych faktów bo, byłoby ono właściwie nieweryfikowalne i mogłoby stanowić podstawę odmowy w każdym przypadku.

W ocenie Sądu organ dostatecznie nie wykazał i nie uzasadnił, że istnieje konkretny, adekwatny związek pomiędzy każdą żądaną informacją publiczną a sprawą cywilną o naruszenie dóbr osobistych, do której organ się odwołuje, że infomacje te mogą być realnie wykorzystane w postępowaniu cywilnym przeciwko Spółce, że strona dąży do uzyskania konkretnych informacji w celu instrumentalnego ich wykorzystania w toczącym się postępowaniu cywilnym, a uzyskane materiały mają służyć ewidentnie jako dowód przeciwko Spółce.

Strony nie kwestionują, a Sąd uznaje za prawidłowo ustalony fakt wydania przez Sąd Apelacyjny we W. wyroku z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt [...], na mocy którego skarżącą została zobowiązana do przeproszenia Prezesa Spółki i Spółkę oraz do zapłaty zadośćuczynienia i, że od wyroku tego strona złożyła skargę kasacyjną. Umknęło uwadze organu, że z sentencji ww. wyroku Sądu Apelacyjnego we W. wynika, że wskazane w nim podmioty, w tym skarżąca, mają przeprosić Prezesa Spółki i Spółkę: "(...) za zamieszczenie w treści artykułu pod tytułem "[...]", opublikowanego w dniu [...] 2017 r., w numerze [...] tygodnika [...], nieprawdziwych informacji zawierających zarzut nepotyzmu podczas organizacji przetargów prowadzonych przez A. Sp. z o. o. w N. na wykonanie remontu budynku" byłej W. położonej w N. (k. 23 – 24 akt sądowych). Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego we W. wynika m.in., że w artykule zawarto sformułowania wskazujące, że Prezes Spółki, wykorzystuje swą pozycję, przez co przetargi organizowane przez tę jednostkę wygrywa jego [...] prowadzący działalność gospodarczą (k. 32 akt sądowych). Zdaniem Sądu Apelacyjnego we W. w realiach analizownej sprawy dowodów uzasadniajacych zarzut nepotyzmu przy organizacji powyższych przetargów próżno poszukiwać, a pozwani dowodów takich nie przedstawili (k. 37 akt sądowych).

Zestawienie okoliczności stanowiących podstawę faktyczną wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt [...], z treścią rozbudowanych żądań strony z pkt 1 – 20 wniosku, pozwala wyodrębnić pytania o te infomacje publiczne, których treść wprost i jednoznacznie wskazuje, że nie pozostają one w jakimkolwiek związku z dochodzoną przez Spółkę ochroną prawną dóbr osobistych na drodze opisanego powyżej postępowania cywilnego (pkt. 1 – 4, 9 - 20 wniosku, w tym np. odpowiedź pytanie z pkt 16: ile wynosi roczny koszt wydawania gazetki “[...]"). W tym zakresie argumentacja organu znacząco odbiega od stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Dalej zauważyć należy, że część pytań w takim związku pozostaje. Są to pytania skarżącej dotyczące udzielenia infomacji o fakty stanowiące podstawę faktyczną wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt [...], i związane z procesem sądowym, w którym skarżąca była pozwaną (pkt. 5 – 8 wniosku). Jednak w przypadku tych pytań, skoro organ twierdzi, że przyczyną odmowy udzielenia informacji jest zamiar jej wykorzystania przez stronę, przeciwko Spółce, jako dowód w konkretnym, toczącym się postępowaniu cywilnym, ze skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę od ww. wyroku Sądu Apelacyjnego we W., to winien wyjaśnić i uzasadnić, że infomacja ta będzie mogła być tak realnie przez stronę wykorzystana. Organ winien wyjaśnić i uzasadnić na ile jest to realne w świetle regulacji art. 3983§ 3 k.p.c., który a limine wyklucza zarzut kasacyjny, bedący polemiką z ustaleniami faktycznymi sądu cywilnego drugiej instancji bądź zmierzający do podważenia tej oceny.

W realiach kontrolowanej sprawy Sąd nie może zastąpić organu, gdyż sądowoadministracyjne środki kontroli legalności jego działania nie dopuszczają, nie przewidują i nie określają umocowania dla sądu do stwierdzenia, w miejsce organu, że przyczyna odmowy udzielenia konkretnych informacji jest inna niż wskazana w jego decyzji, bez uprzedniego zajęcia stanowiska przez organ, ze stosownym uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Kwalifikacja żądanych informacji jako niemieszczących się en bloc w założeniach aksjologicznych u.d.i.p. i będących w całości nadużyciem prawa podmiotowego jest przedwczesna, bo nie została dostatecznie wyjaśniona i uzasadniona. Nie można było na tym etapie ocenić, że wszystkie żądane przez stronę informacje są takim nadużyciem. Konsekwencją przedstawionych niedostatków w poczynionych ustaleniach faktycznych i w argumetacji organu jest nie tylko naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. art. 16 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., poprzez przedwczesne wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., ale i naruszenie, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przepisów: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., które na gruncie u.d.i.p. mają odpowiednie zastosowanie w przypadku wydania przez organ decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, co wynika z treści art. 17 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 2 u.d.i.p.

Podnoszona w odpowiedzi na skargę dodatkowa argumentacja organu nie może być wzięta pod uwagę przez Sąd jako spóźniona, zawarta, nie w zaskarżonej decyzji, ale w odpowiedzi na skargę. Sąd poza rozstrzygnięciem nadmienia, że w orzecznictwie NSA prowadzenie przez wnioskujących o informacje publiczne, na portalu społecznościowym Facebook i publikowanie na nim treści informacji publicznych dotyczących działalności podmiotu udostępniającego informacje, nie jest kwalifikowane jako nadużycie prawa podmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 374/23).

Odnosząc się z kolei do wniosku organu o zawieszenie niniejszego postępowania Sąd w składzie rozpoznającym sprawę wskazuje, że nie podziela stanowiska organu, jakoby zasadne było zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. K 1/21. Na przeszkodzie zawieszeniu postępowania sądowoadministracyjnego stoją bowiem zasady ekonomiki procesowej, które w rozpatrywanej sprawie mają tym większe znaczenie, że przedmiotem sprawy zawisłej przed Sądem jest sprawa dostępu do informacji publicznej. Uznać należy, że przedmiot ten nie pozostaje bez wpływu na zasadność wniosku o zawieszenie postępowania zważywszy, że z mocy wyraźnej woli ustawodawcy wyrażonej w art. 21 ust. 2 u.d.i.p. sąd administracyjny zobowiązany został do rozpoznania skarg wniesionych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt wraz z odpowiedzią na skargę.

Sąd popiera w całej rozciągłości stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 2024 r., sygn akt III OSK 6726/21, że ratio legis omawianych rozwiązań jest przyspieszenie postępowań sądowoadministracyjnych w sprawach dotyczących udostępnienia informacji publicznej. Jest to pochodną konstytucyjnego prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne (art. 61 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Na gruncie ustawy zasadniczej prawo uzyskania informacji publicznej ma kluczowe znaczenie dla jawności działania organów władzy publicznej, co podkreśla Trybunał Konstytucyjny w licznym orzecznictwie, wskazując m.in., że art. 61 ust. 1 Konstytucji RP stanowi zobowiązanie do skonkretyzowania elementów metody postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej, "tak ażeby poprzez uregulowanie kwestii o charakterze proceduralnym i organizacyjno-technicznym, realizacja prawa do informacji, określonego w art. 61 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 3 Konstytucji była wykonalna w praktyce" (zob. wyrok z dnia 16 września 2002 r.; sygn. akt K 38/01, publ. OTK-A 2002/5/59). Na znaczenie prawa dostępu do informacji publicznej w kontekście postępowania przed sądem administracyjnym zwrócił także uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lipca 2016 r. (sygn. akt I OSK 401/15), podkreślając, że wolą ustawodawcy jest jak najszybsze ostateczne załatwienie sprawy z zakresu informacji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dalej, że "konieczne jest dążenie sądu administracyjnego do merytorycznej (materialnej) weryfikacji istoty danej sprawy dostępu do informacji publicznej, a zatem do kontroli zasadności udostępnienia informacji publicznej lub jej odmowy". Podzielając w pełni powyższe zapatrywania skonstatować należy, że zgodnie z art. 7 p.p.s.a. zasady ekonomiki procesowej stoją na przeszkodzie zawieszeniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie dostępu do informacji publicznej, a zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 1/21 byłoby nie tylko nieekonomiczne, ale też niecelowe i w istocie niezgodne ze względami sprawiedliwości. Uwzględniając nadto, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny i jego zastosowanie zależy od uznania sądu, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę nie podzielił stanowiska w przedmiocie zasadności zawieszenia postępowania w rozpatrywanej sprawie.

Sąd dostrzegł także, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał m.in. art. 5 ust. 2 u.d.i.p. jednak w ocenie Sądu uczynił to omyłkowo, bo w decyzji nie wywodził odmowy udzielenia stronie informacji powołując się na wskazaną w tym przepisie: prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy.

W rezultacie stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 w zw. z 16 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz narusza art. 17 w zw. z art. 16 u.d.i.p. i art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.