Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 957/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 1 a art 17 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 684/22 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 listopada 2022 r. znak: SKO.PS-80/6670/3647/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 684/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. T. (skarżący lub wnioskodawca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 listopada 2022 r. znak: SKO.PS-80/6670/3647/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

M. T. zwrócił się do GOPS w Rakowie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem – Z. T.. Ojciec wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim z M. T.. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika, że Z.T. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 60-go roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2021 r.

Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji oparł m.in. na treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, ze zm.) dalej zwanej "u.ś.r.", który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Decyzją z 21 listopada 2022 r. znak: SKO.PS-80/6670/3647/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania M. T. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji stwierdził, że po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, ugruntowała się linia orzecznicza, z której wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, organ I instancji, odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 60-go roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, bo nie wziął pod uwagę wyroku z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Niezależnie jednak od powyższego Kolegium zauważyło, że Z. T. pozostaje w związku małżeńskim z M. T., na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża w pierwszej kolejności. Z zebranego materiału dowodowego, w tym m.in. z oświadczenia M. T. wynika, że nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie może natomiast sprawować opieki nad chorym mężem z uwagi na stan zdrowia swojej matki i ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o dopuszczenie dowodów ze wskazanych przez skarżącego dokumentów.

Wspomnianym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi i uchylił obie decyzje.

Zdaniem Sądu I instancji organy błędnie przyjmowały, że otrzymywanie przez żonę wymagającego opieki Z. T., tj. M. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej przez nią opieki nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jest okolicznością nie mającą w sprawie znaczenia. Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/11, dotyczący analogicznej sytuacji w odniesieniu do opiekunów sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że analogicznie należy traktować sytuacje, gdy krewny osoby wymagającej opieki sprawuje już taką opiekę nad innym członkiem swojej rodziny. Wtedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę wymagającą opieki przechodzi na innego członka rodziny. Sąd Wojewódzki podzielając pogląd tam wyrażony zwrócił uwagę na zbieżność trudnej sytuacji rodzin, w których jest dwoje dzieci niepełnosprawnych, w zestawieniu z sytuacją rodzin, w których jest dwoje dorosłych niepełnosprawnych osób, legitymujących się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazał także na brak związania Sądu, o jakim mowa w art. 269 §1 p.p.s.a, wynikającego z uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, przedmiotem oceny powiększonego składu NSA były tylko sytuacje, w których ocena, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka, dotyczyła stanu zdrowia tego małżonka, który – mimo braku stosownego orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności - miał być przeszkodą w realnym i efektywnym sprawowaniu opieki nad osobą wymagającą wsparcia. Oznacza to, że omawianą uchwałą nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia małżonka jest przeszkodą w sprawowaniu przez niego opieki nad współmałżonkiem wymagającym opieki, ale to, że opiekę taką małżonek ten już sprawuje nad innym członkiem rodziny, wobec którego jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności i w związku z tą opieką uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym Sąd wyraził pogląd, że do M. T. będącej małżonkiem osoby wymagającej opieki, przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. nie ma zastosowania, przez co uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 niniejszej sprawy nie dotyczy, w związku z czym nie ma dla niej charakteru wiążącego, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a.

W konsekwencji, nieuwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni prawa przez organ II instancji spowodowało, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, że z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., nie doszło do ustalenia okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygniecie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 a i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwana dalej ustawą lub u.ś.r., polegającą na przyjęciu, że fakt sprawowania opieki przez małżonkę Z. T. nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką i pobieranie z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego, przy braku legitymowania się tej małżonki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi Z. T., w sytuacji, gdy okoliczności te pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ bez wątpienia małżonka Z. T. jest w pierwszej kolejności zobowiązana do alimentacji na rzecz męża, a co za tym idzie do sprawowania opieki nad nim, a ponadto nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a nadto uznanie, że uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14.11.2022 r. sygn. I OPS 2/22 nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia małżonka jest przeszkodą w sprawowaniu przez niego opieki nad współmałżonkiem wymagającym opieki, ale okoliczność, że opiekę taką małżonek ten już sprawuje nad innym członkiem rodziny, wobec którego jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności i w związku z tą opieką uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem uchwała ta nie ma wiążącego charakteru o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a., gdyż w istotnej części nie wykazuje niezbędnego związku z okolicznościami sprawy;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie przedstawionej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., przez co nie doszło do ustalenia okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. czy rzeczywiście i ewentualnie na jakich warunkach M. T otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne na matkę oraz ustaleń co do ewentualnego istnienia w sprawie określonych w przepisach u.ś.r. pozytywnych przesłanek prawa M. T. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem – Z. T.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjna nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna organu zawiera usprawiedliwione podstawy.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy w sytuacji, w której osoba niepełnosprawna wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił bowiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania tego świadczenia, wskazując, że podopieczny skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż wymienione w punktach poprzedzających osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W praktyce orzeczniczej na tle tego przepisu powstały istotne rozbieżności, które stały się podstawą wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie powyższej kwestii i ustalenie, czy przepis ten powinien podlegać ścisłej wykładni językowej, czy też dopuszczalne jest zastosowanie wykładni celowościowej i odstąpienie od literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym alimentacyjnie w dalszej kolejności również w sytuacji, gdy małżonek niepełnosprawnego wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie faktycznie sprawować opieki nad niepełnosprawnym (por. wyroki Naczelnego Sądu z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14, z 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14, z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20; z 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21, czy z 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 817/21 publik. CBOSA).

W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę I OPS 2/22 następującej treści:

"1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)"

Naczelny Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu powyższej uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. statuująca warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono przy tym, że rozbieżności w stosowaniu powyższego przepisu nie dotyczyły rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i koniecznością poszukiwania normy prawnej w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Natomiast wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych przewidzianych w tej ustawie. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Odnosząc zaś powyższe do niniejszej sprawy, wskazać należy, iż ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a okolicznością bezsporną było, że matka skarżącego nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje okoliczności sprawowania przez syna prawidłowej opieki nad ojcem. Nie jest też kwestionowana okoliczność, że żona osoby niepełnosprawnej sprawuje opiekę nad swoją matką i z tego tytułu pobiera już świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże brak legitymowania się przez żonę osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje, że nie ma możliwości ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności.

W tym zakresie za uzasadnione należy uznać zarzuty podniesione przez skarżący kasacyjnie organ określone w pkt 1 i 2 petitum skargi. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi najmniejszych wątpliwości pogląd, że z przepisu art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a wynika jednoznacznie, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeżeli sąd w toku rozpoznania sprawy nie podzieli stanowiska wyrażonego w uchwale składu powiększonego, może jedynie powstałe zagadnienie prawne przedstawić do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu. Uchwała wiąże od daty jej podjęcia, a traci moc tylko na skutek podjęcia na podstawie art. 269 p.p.s.a. nowej uchwały, odmiennie rozstrzygającej problem, którego dotyczyła wcześniejsza uchwała. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (zob. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., II FSK 29/10, LEX nr 1098660; z dnia 20 stycznia 2011 r., I FSK 155/10, LEX nr 951767 i z dnia 23 września 2010 r., II FSK 1141/09, LEX nr 745509; A. Kabat [w:] B. Deuter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2011, komentarz do art. 269).

Niewątpliwie uchwała z 14 listopada 2022 r. miała charakter abstrakcyjny, gdyż o jej podjęcie wystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 264 § 2 p.p.s.a.). Pytanie Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczyło kwestii, czy możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności, w sytuacji gdy małżonek niepełnosprawnego wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie faktycznie sprawować opieki nad niepełnosprawnym. Zatem przy podejmowaniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za literalnym rozumieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oceniał kompleksowo "przyczyny obiektywne", nie rozróżniając je na te związane ze stanem zdrowia małżonka osoby wymagającej pomocy, czy też związane z innymi sytuacjami. Nieprawidłowo zatem Sad Wojewódzki wywiódł, że ww. uchwała I OPS 2/22 dotyczyła innego stanu faktycznego i innych przepisów aniżeli zastosowane w sprawie. Zaznaczyć przy tym należy, że powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 5 sierpnia 2021 r. II SA/Ol 492/21 ( publik. CBOSA) zostało wyrażone przed datą podjęcia powyższej uchwały, a orzecznictwo tam wskazane zostało w części wskazane również w uzasadnieniu do pytania skierowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich jako reprezentatywne dla jednej z linii orzeczniczej, która w ostateczności nie znalazła akceptacji Naczelnego Sądu Administracyjnego we wspomnianej uchwale.

Zatem, skoro żona osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bez względu na przyczyny, z powodu których tej opieki nie może sprawować, zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego .

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji dokonał zatem błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. , przyjmując, że dopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów (m.in. dowodu z decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi osoby niepełnosprawnej z tytułu sprawowania opieki nad innym członkiem rodziny) niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, podczas gdy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazuje wyraźnie, jaka okoliczność stanowi przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innych osób niż współmałżonek, tj. legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym nieuprawnione było zarzucenie organowi naruszenia wskazanych w uzasadnieniu wyroku przepisów postępowania, a było to konsekwencją błędnej wykładni przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Sprawę należy przy tym uznać za dostatecznie wyjaśnioną, gdy jest ona wyjaśniona w stopniu, w jakim, uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed NSA, sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Taki stan wyjaśnienia sprawy ma miejsce w niniejszym przypadku. Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem, że stan prawny i faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony i nie pozostawia wątpliwości. Ponadto - w świetle ocen i rozważań poczynionych wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny – organy administracji prawidłowo zebrały, rozpatrzyły i oceniły zgromadzony materiał dowodowy.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga M. T. jest niezasadna.

Końcowo należy tylko dodać, że kwestia będąca osią sporu w niniejszej sprawie ma już znaczenie historyczne. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). W związku ze wskazaną zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ww. ustawą z dnia 7 lipca 2023 r., opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez samą osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego. To nowy rodzaj świadczenia, które jest skierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością. Ma ono częściowo pokryć wydatki wynikające z jej szczególnych potrzeb.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a następnie rozpoznał skargę, uznając że podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 1 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że okoliczności rozpatrywanej sprawy uzasadniają tego rodzaju rozstrzygnięcie.