Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 42/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. K., J. C., J. P., P. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 8 listopada 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.89.2022.BK w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza na rzecz skarżących I. K., J. C., J. P., P. P. od Wojewody Małopolskiego kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. znak: GN.II.6821.1.85.2019.BL Starosta Krakowski orzekł:

1) o zwrocie udziału w wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 812 m2 poł. w obr. [...] jedn. ewid. P., m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], na rzecz następujących osób oraz

w następujących udziałach: M. P. c. W. i J. w [...] cz., J. P. s. W. i M. w [...] cz., P. P. s. W. i M. w [...] cz., J. W. C. c. W. i M. w [...] cz., B. G. s. K. i D. w [...] cz., I. K. c. K. i D. w [...] cz.

2) o zwrocie udziału w wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 257 m2 ha poł. w obr. [...] jedn. ewid. P., m. K., objętej księgą wieczystą nr [...] [...], na rzecz następujących osób oraz

w następujących udziałach: M. P. c. W. i J. w [...] cz., J. P. s. W. i M. w [...] cz., P. P. s. W. i M. w [...] cz., J. W. C. c. W. i M. w [...] cz., B. G. s. K. i D. w [...] cz., I. K. c. K. i D. w [...] cz.

3) o zobowiązaniu osób wymienionych w pkt. 1 i 2 do zwrotu na rzecz Gminy Kraków kwoty: [...]) odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w tym: M. P. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie złotych: [...]), J. P. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie złotych: [...] [...]), P. P. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie złotych: [...] [...]), J. W. C. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie złotych: dwadzieścia trzy tysiące osiemnaście [...]), B. G. - do zwrotu kwoty - [...] zł (słownie złotych: [...]), I. K. - do zwrotu kwoty - [...] zł (słownie złotych: [...] W pkt od 4-7 ww. decyzji organ zawarł sposób wpłaty poszczególnych należności.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postanowieniem z dnia 2 grudnia 2019 r. nr WS-VI.7534.6.76.2019.BP Wojewoda Małopolski, wyznaczył Starostę Krakowskiego do załatwienia przedmiotowej sprawy.

Ustalono, że działki nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., stanową własność Gminy Kraków.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zainicjowane zostało pismem M. P. i J. P. z dnia 16 października 2019 r., o zwrot nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., jako niezagospodarowanej na cel jej wywłaszczenia, tj. pod budowę osiedla mieszkaniowego "R.-Z.". Następnie, w toku postępowania administracyjnego z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości wystąpili J. C. (pismo z dnia 5 marca 2020 r.) oraz P. P. (pismo z dnia 13 maja 2020 r.).

Organ wskazał, że w aktualnym stanie prawnym materialno-prawną podstawą do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.). Stosownie do art. 136 i 137 ww. ustawy przesłankami zwrotu nieruchomości są:

- po pierwsze wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot,

- po drugie objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub jej części), tj. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami,

- po trzecie zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 ustawy, który formułuje legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie wyżej przedstawione przesłanki muszą zaistnieć łącznie.

Wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r. Sygn. akt P 38/11 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie w jakim za nieruchomość zbędną uznaje się nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel wywłaszczenia. Zgodnie z ww. wyrokiem w przypadku jeśli na nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, to jeżeli zostaną łącznie spełnione dwie przesłanki: realizacja nastąpiła przed dniem 22 września 2004 r. i przed dniem złożenia wniosku o zwrot, wtedy nieruchomość nie podlega zwrotowi na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców, bez konieczności badania, czy realizacja ta nastąpiła przed upływem 10 lat od chwili wywłaszczenia.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Starosta Krakowski ustalił, że decyzją nr G.8221/I/Ch/7/89 zadnia 19 marca 1990 r. Kierownik Wydziału Geodezji Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - P. orzekł

o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K.,

w obr. [...] dz. adm. P., w b. gm. kat. B. F., na cele budowy osiedla mieszkaniowego "R. ", w tym o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości składającej się z działek: nr [...] o pow. 812 m2 i nr [...] o pow. 257 m2, będącej współwłasnością: M. T. w [...] cz., D. G. w [...] cz., J. P. w [...] cz., S. P. w [...] cz., S. P.

w [...] cz., P. P. w [...] cz. oraz M. P. w [...] cz.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły: M. T. i D. G.. Pozostali współwłaściciele ww. nieruchomości nie złożyli odwołania, wobec czego ww. decyzja w zakresie orzekającym o wywłaszczeniu udziałów: J. P.

w [...] cz., S. P. w [...] cz., S. P. w [...] cz., P. P. w [...] cz. oraz M. P. w [...] cz. w nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], dz. adm. P., stała się ostateczna z dniem 7 maja 1990 r.

Decyzją nr GP.G.VII.Sz/8221/114-115/90 z dnia 27 września 1990 r. Wojewoda Krakowski uchylił m. in. decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Kraków Podgórze nr G.8221/I/Ch/7/89 z dnia 19 marca 1990 r. w zakresie dotyczącym wywłaszczenia za odszkodowaniem udziałów M. T. i D. G. w nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], obr[...], dz. adm. P. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Decyzją nr RGG.7221/I/Ch/7/89/93 z dnia 27 października 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Krakowie orzekł m. in. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem, na rzecz Gminy Kraków udziałów stanowiących własność: M. T. w [...] cz.

i D. G. w [...] cz. w nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], dz. adm. P. . Przedmiotowe orzeczenie stało się ostateczne

z dniem 20 listopada 1993 r.

W dacie wywłaszczenia, dla nieruchomości składającej się z działek: nr [...]

i nr [...], obr. [...], dz. adm. P. (powstałych z podziału działki nr [...]), prowadzona była księga wieczysta nr [...], gdzie prawo własności ujawnione było na rzecz: M. T. c. A. i M. w [...] cz., D. G. c. A.

i M. w [...] cz., J. P. s. W. i M. w [...] cz., S. P. c. J. i S. wl/8 cz., S. P. s. W. i M.

w [...] cz., P. P. s. W. i M. w [...] cz. oraz M. P. c. W. i J. w [...] cz.

Po dacie wywłaszczenia działki: nr [...] i nr [...] nie zmieniły swoich atrybutów.

Zgodnie z notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia rep. A Nr [...] sporządzonym w Kancelarii Notarialnej A. K. notariusza w K. w dniu 27 lutego 2020 r., spadek po zmarłej w dniu 6 kwietnia 2002 r. M. S. T. c. A. i M. nabyła w całości córka J. W. C..

D. S. G. c. A. i M. zmarła z dniu 24 września 2016 r., a spadek po niej nabyli: syn B. G. i córka I. K. po [...] cz., co wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla K. -P. w K. z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. [...].

Oświadczenia o przyłączeniu się do sprawy o zwrot nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K. złożyli: B. G. (pismo z dnia 26 stycznia 2021 r.) oraz I. K. (pismo z dnia 25 lutego 2021 r.).

Z kolei próba zawiadomienia S. P., poprzedniego właściciela przedmiotowej nieruchomości w udziale wynoszącym [...] cz. o możliwości przyłączenia się do ww. sprawy, nie przyniosła pozytywnego efektu. Natomiast przesyłka z zawiadomieniem z dnia 27 grudnia 2021 r. o możliwości przyłączenia się do ww. sprawy, skierowana do S. P. na adres wskazany w decyzji wywłaszczeniowej została zwrócona do nadawcy, z adnotacją o niepodjęciu

w terminie, po dwukrotnej awizacji.

S. P. c. J. i S., poprzednia właścicielka w udziale wynoszącym [...] cz. w przedmiotowej nieruchomości zmarła w dniu 28 maja 2012 r. w D. T., co wynika z odpisu zupełnego aktu zgonu nr [...] z dnia 28 maja 2012 r. Ustalono, że nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. P. oraz, że do dnia orzekania nie zarejestrowano notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Wobec powyższego organ orzekający nie mógł powiadomić pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości.

Zdaniem organu bezspornym jest, iż pierwsze dwie przesłanki zwrotu nieruchomości zostały spełnione, bowiem o zwrot nieruchomości wystąpiły osoby uprawnione, natomiast wywłaszczenie nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., nastąpiło indywidualnymi decyzjami administracyjnymi, wydanymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, regulującej tryb przymusowego odjęcia prawa rzeczowego do nieruchomości w związku

z realizacją celu publicznego.

Do stwierdzenia czy i trzecia przesłanka zwrotu została spełniona, należało dokonać oceny zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia określonego

w decyzji o wywłaszczeniu, w świetle przepisu art. 137 ust. 1 ww. ustawy. W oparciu

o szczegółowo wymieniony w decyzji materiał dowodowy poczyniono następujące ustalenia faktyczne:

Decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - P. nr [...] z dnia 19 marca 1990 r. oraz decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. nr [...] z dnia 27 października 1993 r. dokonano wywłaszczenia udziałów w nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...], położonej w K., w obr. [...] dz. adm. P., w b. gm. kat. B. F., na cele budowy osiedla mieszkaniowego "R.-Z.", Przedsięwzięcie III zad. 1.3.5., zad. 1.3.6., zad. 1.3.7.

Z treści uzasadnienia ww. decyzji wynika, że podstawę do wywłaszczenia powyższej nieruchomości stanowiły: ostateczna decyzja nr UAN-8331/UA-28-Pz/88

z dnia 21 grudnia 1988 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji oraz postanowienie nr UAN-8331/UA-28/l-Pz/88 z dnia 28 lutego 1989 r. nadające ww. decyzji lokalizacyjnej rygor natychmiastowej wykonalności.

Starosta Krakowski stwierdził, że nie udało się odnaleźć odpisu ostatecznej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego R. -Z. nr [...] z daty: 21 grudnia 1988 r. Pozyskano natomiast decyzję Wskazanie lokalizacyjne Nr [...] z dnia16 maja 1988 r. znak: [...] dla osiedla mieszkaniowego "[...] -przedsięwzięcie 1.3., z której wynika, że dla realizacji przedmiotowej inwestycji przeznaczono "teren położony w K. - P., określony na załączniku graficznym w skali 1:5000." Z pozyskanej do akt sprawy kopii planu (bez daty) zatytułowanego jako "osiedle R. I Etap skała 1:5000" wynika, że działki: nr [...] i nr [...], obr[...], jedn. ewid. P., m. K., znajdowały się w obrębie III Przedsięwzięcia.

Z kolei analiza planu realizacyjnego osiedla R. j, przedsięwzięcie 1.3, zadania: 1.3.1 -1.3.13, sporządzonego na mapach sytuacyjno-wysokościowych w skali 1:1000, zatwierdzonego decyzją znak: ANB-IX-8332/77/89, DPU-66/89/122 z dnia 26 stycznia 1990 r. wykazała, że działka nr [...] obr. [...], jedn. ewid. P., m. K. objęta była zadaniem 1.3.5., a jej zachodnia część wchodziła w rezerwę terenu pod przyszłą rozbudowę ul. [...]. Natomiast zgodnie z "Planszą podstawową - zieleń" działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P., m. K. znajdowała się w granicach do zainwestowania zielenią. Według "Planszy uzbrojenia" wzdłuż południowo-wschodniej granicy ww. działki przebiegał fragment sieci ciepłowniczej, oznaczonej symbolem 2 x CO 800, a w północno-zachodnim jej narożniku istniał budynek, przeznaczony do wyburzenia. Z kolei działka nr [...] obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., na wszystkich ww. planszach usytuowana była poza granicami planowanej inwestycji.

Oceniając zbędność działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., na cel ich wywłaszczenia Starosta Krakowski dokonał analizy, pozyskanych z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie odbitek zdjęć lotniczych. Wedle obrazu uwidocznionego na zdjęciu lotniczym wykonanym w dniu 4 maja 1982 r., przed wywłaszczeniem ww. nieruchomości położone były w terenach

o przeważającej funkcji rolniczej z zabudową zagrodową i użytkowane były rolniczo, na co wskazują widoczne na zdjęciu pasma pól uprawnych. W północno-zachodniej części działki nr [...] widoczny jest zarys budynku. Zachodnia granica nieruchomości przylegała do ul. [...]. Wedle obrazów uwidocznionych na zdjęciach lotniczych wykonanych w dniach: 24 września 1993 r., 18 sierpnia 1997 r., 9 maja 1998 r. i 15 kwietnia 2003 r. w obszarze zawnioskowanych do zwrotu działek, jak również w ich bezpośrednim otoczeniu nie były prowadzone żadne prace zmierzające do urzeczywistnienia celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, poza usunięciem budynku znajdującego się w północno-zachodniej części działki nr [...]. Wraz z upływem czasu powierzchnię działki nr [...] pokryła trawa i pojedyncze drzewa, natomiast działka nr [...] wyłożona została płytami betonowymi, stanowiącymi fragment drogi tymczasowej.

Pismem z dnia 23 czerwca 2020 r. nr GG.542.6.37.2020 Zarząd Dróg Miasta Krakowa poinformował, że działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., znajduje się poza istniejącym pasem drogowym drogi publicznej ul. [...].

Zgodnie z informacją przekazaną przez Urząd Miasta Krakowa w piśmie z dnia 26 sierpnia 2020 r. działka nr [...], obr. [...]. ewid. P., m. K., poza pasem szerokości 2 m wzdłuż krawędzi ul. [...] objęta jest czterema umowami dzierżawy: z dnia 9 czerwca 2003 r. nr [...], zawartą

z G. W. na cel rolniczo-ogrodniczy, z dnia 4 lutego 2010 r. nr [...] zawartą z G. T. i B. T.-U. na cel zieleń (rolniczy), z dnia 6 czerwca 2003 r. nr [...] zawartą

z G. T. na cel rolniczo-ogrodniczy, z dnia 6 czerwca 2003 r. nr GS-06.72243-3-00786/03 zawartą z B. T. na cel rolniczo-ogrodniczy. W ramach ww. umów dzierżawy, na działce nr [...], wzdłuż osi wschód-zachód, wyodrębniono cztery części działki o powierzchni 189 m2 każda.

Podczas przeprowadzonej w dniu 6 lipca 2021 r. rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości składającej się z działek nr [...], [...] ustalono, że zachodnia część dzierżawionego terenu działki nr [...] wykorzystywana jest jako miejsca postojowe dla pojazdów samochodowych, poodgradzane drzewkami i żywopłotem. Dodatkowo, na części dzierżawionej przez G. W. posadowiona jest niewielka drewniana szopa z jedna ścianą zbudowaną z kamienia. Pozostała część działki nr [...] bardzo gęsto porośnięta jest drzewami, krzewami i wysoką niekoszoną trawą. Natomiast działka nr [...] wyłożona jest płytami betonowymi i porośnięta jest wysoką trawą.

Wedle informacji udzielonej przez Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej S. A. K. w piśmie z dnia 23 czerwca 2020 r. nr [...] w obszarze działki nr [...], obr[...] jedn. ewid. P., m. K., posadowiona jest sieć cieplna o parametrach 2 x DN 800 wprowadzona na majątek MPEC S. A. dokumentem OT [...] z dnia 26 sierpnia 1994 r. Zgodnie z pismem T. D. S. A. z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...], nad terenem działki nr [...] w granicy z działką drogową nr [...] przebiega sieć napowietrzna niskiego napięcia, wybudowana co najmniej w 1977 r. Natomiast z obszarze działki nr [...] brak jest urządzeń energetycznych. Zgodnie z pismem [...] S. A. z dnia 8 czerwca 2020 r. nr [...] w obszarze działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. znajduje się kanalizacja teletechniczna, natomiast na działce nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. , m. K., brak jest zaewidencjonowanej i eksploatowanej sieci telekomunikacyjnej. Zgodnie z pismem Wodociągów Miasta K. S. A. w K. z dnia 17 czerwca 2020 r., [...] na działkach: nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. ww. przedsiębiorstwo nie posiada sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W obszarze działki nr [...] znajduje się przewód, będący poza eksploatacją MPWiK. Z informacji podanej przez Polską Spółkę Gazownictwa sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. w piśmie z dnia 29 maja 2020 r. nr [...] wynika, że w obszarze zawnioskowanych do zwrotu działek, nie występuje sieć gazowa.

Według organu administracji, ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Nie powstało bowiem osiedle mieszkaniowe R. - Z., I Etap, III przedsięwzięcie, zadanie 1.3.5, co wykazała analiza archiwalnych zdjęć lotniczych, a w konsekwencji, w ramach tego osiedla, nie zainwestowano zielenią terenu działki nr [...] - co zakładała "Plansza podstawowa - zieleń", jak również nie rozbudowano na jej części drogi ul. [...] - co z kolei zakładała plansza z rysunkiem "Podział terenu." Natomiast działka na [...], usytuowana była poza granicami planowanej inwestycji, co sugeruje, iż od samego początku była zbędna dla realizacji ww. inwestycji.

Organ wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, wedle którego, jeżeli na wywłaszczonej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia, a jedynie pod powierzchnią nieruchomości wykonano infrastrukturę techniczną niekoniecznie związaną z tym celem, budowa infrastruktury podziemnej nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz byłych właścicieli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA 1088/99 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 777/06). W realiach niniejszej sprawy fakt istnienia pod powierzchnią części działki nr [...] obr. 33 , jedn. ewid. P. m. K., infrastruktury ciepłowniczej, której zarys był już widoczny na "Planszy uzbrojenia", nie może mieć charakteru rozstrzygającego.

Z tych przyczyn, według Starosty, nieruchomość składającą się z działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., należy uznać za zbędną na cel wywłaszczenia.

Organ stwierdził również, że skoro z wnioskiem o zwrot wystąpiła część osób uprawnionych, przedmiotem zwrotu w pkt. 1 i pkt. 2 sentencji decyzji są udziały wynoszące łącznie [...] cz. w nieruchomości składającej się z działek: nr [...] i nr [...] obr. [...], jedn. ewid. P. m. K., natomiast udział wynoszący [...] cz., z uwagi na brak stosownego wniosku pozostałych uprawnionych, pozostaje własnością Gminy Kraków.

Powołując się na przepis art. 139 i 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ wskazał, że umowy dzierżawy części działki nr [...], obr[...], jedn. ewid. P. , m. K.: z dnia 9 czerwca 2003 r., nr [...] zawarta pomiędzy Gminą Miejską Kraków a G. W. na cel rolniczo-ogrodniczy, z dnia 4 lutego 2010 r., nr [...] zawarta pomiędzy Gminą Miejską Kraków a G. T.-S. i B. T.-U. na cel zieleń (rolniczy), z dnia 6 czerwca 2003 r., nr GS-06.72243-3-00787/03 zawarta pomiędzy Gminą Miejską Kraków a G. T.-S. na cel rolniczo-ogrodniczy, z dnia 6 czerwca 2003 r., nr [...] zawarta pomiędzy Gminą Miejską Kraków a B. T.-U. na cel rolniczo-ogrodniczy, wygasną po upływie 3 miesięcy od dnia w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Ustalono również, że decyzją nr G.8221/I/Ch/7/89 z dnia 19 marca 1990 r. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - P. orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz: M. T., D. G., M. P., J. P., P. P., S. P.

i S. P., w kwocie łącznej [...] zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości składającej się z działek: nr [...] o pow. 812 m2 i nr [...] o pow. 257 m2, obr. [...], dz. adm. P. . Podana kwota obejmowała odszkodowanie za grunt

i wynosiła [...] zł za 1 m2. Z kolei decyzją z dnia 31 maja 1990 r. nr [...] Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - P. orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz: M. T., D. G., M. P., J. P., P. P., S. P. i S. P., w kwocie łącznej [...] zł za składniki roślinne znajdujące się na ww. działkach.

Odwołanie od powyższych decyzji odszkodowawczych złożyły: M. T. i D. G.. Pozostali współwłaściciele ww. nieruchomości nie złożyli odwołania, wobec czego ww. decyzje w zakresie orzekającym o ustaleniu odszkodowania za grunt i składniki roślinne, na rzecz: M. P., J. P., P. P., S. P. i S. P. stały się ostateczne - odpowiednio - z dniem 7 maja 1990 r. i z dniem 3 lipca 1990 r.

Następnie decyzją nr RGG.7221/I/Ch/7/89/93 z dnia 27 października 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. orzekł m. in. o ustaleniu odszkodowania, na rzecz: M. T. i D. G., z tytułu wywłaszczenia udziałów

w nieruchomości składającej się z działek: nr [...] o pow. 812 m2 i nr [...] o pow. 257 m2, obr. [...], dz. adm. P. za grunt w kwocie [...]zł (tj.: po [...] zł na każdą z uprawnionych) oraz za składniki rolne w kwocie [...]zł (tj.: po [...] zł na każdą z uprawnionych). Przedmiotowe orzeczenie stało się ostateczne z dniem 20 listopada 1993 r. Z treści operatów szacunkowych, sporządzonych przez biegłych do spraw wywłaszczeń w zakresie rolnictwa: D. P. w dniu 30 kwietnia 1990 r. oraz Z. G. w dniu 4 września 1993 r. wynika, iż w obszarze wywłaszczonych działek posadzone były cztery drzewa: dwuletnia śliwa, dziesięcioletnia jabłoń, ośmioletni lilak (bez) oraz dąb o średnicy 70 cm.

Na podlegających zwrotowi działkach, po dacie wywłaszczenia nie poczyniono żadnych nakładów związanych z realizacją celu wywłaszczenia, co miałoby wpływ na wysokość zwaloryzowanego odszkodowania, które osoby uprawnione do zwrotu nieruchomości są zobowiązane zwrócić Gminie Kraków, jako aktualnemu jej właścicielowi. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 140 ust. 4 ww. ustawy.

Waloryzacji w niniejszej sprawie dokonano zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W końcowej części decyzji organ szczegółowo opisał zasady i tryb rozliczeń wynikające ze zwrotu

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Gmina Kraków, która zarzuciła decyzji "naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących realizacji głównego celu wywłaszczenia, ewentualnego "dowłaszczenia" działki nr [...] (jako nieobjętej zakresem inwestycji) oraz występujących na terenie spornych działek sieci infrastruktury technicznej i ich potencjalnego związku z celem wywłaszczenia.

Decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. znak: WS-VI.7534.3.89.2022.BK, na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 Wojewoda Małopolski uchylił ww. decyzję w części i orzekł o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 812 m2 i nr [...] o pow. 257 m2, położonej w obrębie [...], jedn. ewid.. , m. K., objętej księgą wieczystą nr [...] [...], na rzecz: J. P., P. P., J. C., B. G. i I. K..

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w związku z nieustaleniem spadkobierców zmarłej strony, organ odwoławczy niniejszą decyzją rozpatrzył odwołanie od części decyzji Starosty Krakowskiego z 26 kwietnia 2022 r. znak: GN.II.6821.1.85.2019.BL, natomiast postanowieniem z 8 listopada 2022 r. zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu części przedmiotowej nieruchomości, tj. w stosunku do udziału przypadającego zmarłej M. P., do czasu ustalenia jej następców prawnych.

Zdaniem organu odwoławczego w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiły uprawnione do tego osoby, co potwierdzają zgromadzone w aktach sprawy, stosowne dokumenty. Po drugie zaś, w stosunku do ww. nieruchomości znajdą zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., gdyż jej nabycie nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Organ odwoławczy nie podzielił jednak stanowiska organu I instancji co do zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Zauważył, że osiedle mieszkaniowe [...] Etap, III przedsięwzięcie powstało. Jak bowiem wynika ze znajdującej się w aktach sprawy kopii planu zatytułowanego "osiedle R. - Z. I Etap skala 1:5000", na obszarze III przedsięwzięcia zaznaczony został teren przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne indywidualne, które powstało - co wynika z porównania z obowiązującym zasięgiem osiedla mieszkaniowego R.-Z., znajdującym się chociażby w serwisie internetowym "google maps". Z kolei ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji wynika, że na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] znajduje się sieć cieplna o parametrach 2x DN 800, wprowadzona na majątek MPEC S.A. dokumentem OT [...] z 26 sierpnia 1994 r., która została wybudowana na potrzeby osiedla mieszkaniowego domów jednorodzinnych i nadal służy zaspokajaniu potrzeb jego mieszkańców - fakt ten nie jest negowany przez żadną ze stron niniejszego postępowania. Jak wynika z pisma Urzędu Miasta K. z 29 marca 2022 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej S.A. zwróciło się do Prezydenta Miasta Krakowa z wnioskiem o udostępnienie działki nr [...] z przeznaczeniem pod budowę sieci ciepłowniczej 2xDn 1000 mm, która pokrywa się z aktualnie istniejącą na gruncie infrastrukturą ciepłowniczą. Nadto zgodnie z pismem [...] S.A. z dnia 8 czerwca 2020 r. w obszarze działki nr [...] znajduje się kanalizacja teletechniczna.

Zdaniem organu odwoławczego z powyższego wynika, że powstanie ww. infrastruktury technicznej osiedla należy uznać za zrealizowanie celu wywłaszczenia na nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 643/12.

Organ wyjaśnił, że cel wywłaszczenia został określony jako budowa osiedla mieszkaniowego, a uszczegółowienie tej inwestycji znalazło się w "Planszy uzbrojenia", zgodnie z którą wzdłuż południowo-wschodniej granicy ww. działki przebiegał fragment sieci ciepłowniczej, oznaczonej symbolem 2 x CO 800, a w północno-zachodnim jej narożniku istniał budynek przeznaczony do wyburzenia. Jednym z elementów inwestycji, a tym samym celem wywłaszczenia była zatem budowa infrastruktury technicznej osiedla i wyburzenie znajdującego się na wywłaszczonym terenie budynku. Cel ten został osiągnięty i nieruchomość nadal jest wykorzystywana zgodnie z nim w części dotyczącej infrastruktury technicznej osiedla.

Przedmiotowa nieruchomość została wiec wykorzystana na cel wywłaszczenia, a mianowicie pod budowę R. - Z., a w jego ramach pod budowę instalacji podziemnych (sieć ciepłownicza). Tym samym nie można jej uznać jako zbędnej na cel wywłaszczenia i orzec o jej zwrocie. Powołując się na wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 872/15 organ wyjaśnił, że budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje nie tylko budynki mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Osiedle mieszkaniowe jest bowiem pojęciem ogólnym i obejmuje zarówno budynki mieszkalne, usługowe jak i szkoły, boiska sportowe, place zabaw, garaże, parkingi, zieleń osiedlową, ciągi piesze, a także instalacje podziemne (wodociągi, gazociągi, sieć kanalizacyjną itp.) oraz nadziemne (np. linie energetyczne) umożliwiające właściwe korzystanie z takiego założenia urbanistycznego jakim jest osiedle mieszkaniowe.

Jednocześnie organ zauważył, że co prawda infrastruktura techniczna nie znajduje się na całej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, jednakże dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji sieci kanalizacyjnej muszą istnieć strefy ochronne. Dodatkowo, zgodnie z "Planszą podstawową - zieleń" działka nr [...] znajdowała się w granicach do zainwestowania zielenią, a jak wynika ze zdjęć lotniczych przedmiotowego terenu, znajduje się na niej zieleń. Teren zajęty przez osiedla mieszkaniowe nie musi być bowiem w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą występować na nim również, tzw. obszary zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne (por. wyrok NSA z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13). Wobec powyższego na całym przedmiotowym terenie, odpowiadającym nieruchomości wywłaszczonej zrealizowano cel wywłaszczenia określony jako budowa osiedla mieszkaniowego. Co prawda zrealizowana infrastruktura techniczna nie była celem samym w sobie, ale została zrealizowana

w ramach budowy osiedla mieszkaniowego. Wobec tego na cel wywłaszczenia niezbędna była cała przedmiotowa nieruchomość, pomimo faktu, iż same instalacje nie były położone na całej powierzchni tej działki. Zawnioskowana do zwrotu nieruchomość znajduje się na obrzeżu osiedla i zagospodarowanie tej części osiedla mieszkaniowego następowało znacznie później niż realizacja całego kompleksu mieszkaniowego, jak również wiązało się z urzeczywistnieniem potrzeb mieszkańców. W obszarach znajdujących się na obrzeżach osiedli mieszkaniowych najczęściej nie planowano realizacji zabudowy kubaturowej, lecz infrastrukturę osiedla w postaci sieci uzbrojenia terenu oraz terenów zieleni, w tym izolacyjne.

W konsekwencji w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 organ stwierdził, że cel wywłaszczenia został na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] zrealizowany, a tym samym nie można orzec o jej zwrocie na rzecz uprawnionych podmiotów.

Odnośnie do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K., zdaniem organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości fakt, iż nie została ona wywłaszczona w sensie klasycznym to znaczy takim, iż do jej przejścia na rzecz Skarbu Państwa nie doszło w sposób przymusowy (a więc wbrew woli właściciela) i z inicjatywy podmiotu wywłaszczającego. Przedmiotowa nieruchomość została "dowłaszczona" w trybie art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, tzn. objęta dodatkowo wywłaszczeniem na wniosek byłego właściciela nieruchomości, o czym świadczą zebrane w sprawie dokumenty. Jak bowiem wynika z zawiadomienia znak: [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K.-P. poinformował M. T., D. G., J. P., S. P., S. P., P. P. oraz M. P., że z dniem 13 czerwca 1989 r. wszczął postępowanie wywłaszczeniowe mające na celu odjęcie prawa własności nieruchomości położnej w K., b. gm. kat. B. F., obręb [...], oznaczonej jedynie jako działka nr [...]. W odpowiedzi, pismem z 10 maja 1989 r. M. T. i D. G. wskazały, że wyrażają zgodę na wywłaszczenie całej nieruchomości (gruntu) nr [...] o powierzchni 1457 m2, a nie jej części nr [...] o powierzchni 812 m2 (dot. art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74.).

Decyzją z 19 marca 1990 r. znak: G.8221/I/Ch/7/89 na podstawie art. 50 ust. 4 ww. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy osiedla mieszkaniowego "R. -Z.", m. in. działki: nr [...] i nr [...], położone w K. w obr[...], dz. adm. P. , b. gm. kat. B. , stanowiące współwłasność M. T., D. G., J. P., S. P., S. P., P. P. oraz M. P..

Również w piśmie znajdującym się na stronie 250 akt Starosty Krakowskiego, stanowiącym prawdopodobnie brudnopis części decyzji wywłaszczeniowej, znalazł się zapis: "wnoszą o przejęcie całej działki".

Organ wyjaśnił, że przepis art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. stwarzał możliwość dokonania przez organ administracji dodatkowego wywłaszczenia w sytuacji gdy na skutek zamiaru objęcia wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa jedynie części dotychczasowej własności poprzedniego właściciela, ta część którą mu pozostawiano, nie nadawała się już do racjonalnego wykorzystania. Nie miało przy tym znaczenia czy wywłaszczenie dokonywane było w formie decyzji administracyjnej czy też umowy cywilnej. Zwrot takiej "dowłaszczonej" nieruchomości jest możliwy tylko wówczas, gdy zwrotowi podlegają również działki wywłaszczone na cel wywłaszczenia (tak m. in. w wyrokach NSA z 26 lipca 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 910/00 oraz z 19 marca 2002 r. sygn. akt II SA/Kr 1948/00). Możliwy będzie zatem zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" w przypadku zasadności i dopuszczalności zwrotu nieruchomości wywłaszczonej.

W konsekwencji wobec ustalenia, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] była nieruchomością "dowłaszczoną", możliwość jej zwrotu jest uwarunkowana możliwością zwrotu działki jako niezbędnej dla realizacji określonego celu wywłaszczenia. Biorąc zatem pod uwagę, że nieruchomość wywłaszczona oznaczona jako działka nr [...] nie została uznana jako zbędna na cel wywłaszczenia, brak jest możliwości zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...], jedn. ewid. P. , m. K..

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Krakowie wnieśli: I. K., J. C., J. P. i P. P., zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

1) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię

i w konsekwencji przyjęcie, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia i jako taka nie powinna podlegać zwrotowi;

2) art. 8 § 1 i 2 kpa poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji z pominięciem przeprowadzenia postępowania dowodowego i oparcia jej jedynie na domniemaniach Organu,

3) art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 180 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i oparcie ustaleń faktycznych wprost na wadliwych ustaleniach poczynionych przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, w szczególności, poprzez:

- oparcie zaskarżonej decyzji wyłącznie na zdjęciach satelitarnych udostępnianych przez platformę Google Maps i błędne przyjęcie, że stanowią one dowody na zrealizowanie celu wywłaszczenia działek [...] i [...], położonych w obrębie [...], jedn. ewid. P. . K.;

- błędne przyjęcie, że sieć ciepłownicza Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. w K. na obszarze działki [...], obr[...], jedn. ewid. P. m. K. stanowi realizację celu wywłaszczenia,

- błędne przyjęcie, że został zrealizowany cel wywłaszczenia działek nr [...] oraz [...] obr. [...], jedn. ewid. P. m. K., tj. wybudowano osiedle mieszkaniowe "R. ", Przedsięwzięcie III, zad. 1.3.5, 1.3.6 i 1.3.7. a w konsekwencji, iż brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, gdyż nie stała się ona zbędna na cele wywłaszczenia;

4) nie wyjaśnienie przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zmian.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W wyniku rozpatrzenia sprawy w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja zasługuje na uchylenie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, dalej: u.g.n.), zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie z art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości kształtuje także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11 (Dz. U. poz. 376), skutkiem którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto w ciągu 7 lat od momentu, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna oraz czy zakończono ją w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r.

W tym miejscu wskazać należy ponadto, że zgodnie z art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Natomiast zgodnie z art. 136 ust. 3b u.g.n., w przypadku gdy zostało zgłoszone więcej niż jedno żądanie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, prowadzi jedno postępowanie dotyczące wszystkich żądań.

W odniesieniu do ostatnio przywołanej normy Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażone w wyroku z 12 sierpnia 2020 r., II SA/Kr 299/20 (nieprawom.) co do charakteru sprawy "zwrotowej", w którym wskazano, że "bacząc na całokształt obecnej regulacji zawartej w znowelizowanym art. 136 u.g.n., przyjąć należy, że na jej gruncie nadal powstaje jedna sprawa administracyjna – sprawa zwrotu nieruchomości lub jej części albo sprawa zwrotu udziałów w nieruchomości lub jej części, przy czym w tym drugim przypadku chodzi o udziały podmiotów, które w czasie właściwym zgłosiły swoje roszczenie. Obecnie już tylko pomiędzy tymi podmiotami – a nie, jak w poprzednim stanie prawnym, pomiędzy wszystkimi byłymi właścicielami nieruchomości lub ich następcami prawnym – powstaje współuczestnictwo materialne, jednolite. W szczególności ciążący na organie obowiązek zawiadomienia ogółu uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części ma służyć ukształtowaniu się sprawy administracyjnej w określonych granicach przedmiotowych i podmiotowych. Dodać należy, że w ewentualnej decyzji zwrotowej organ w pewnym sensie rozstrzyga też o wzajemnych relacjach między współuczestnikami postępowania, skoro określa przypadające im udziały w nieruchomości lub jej części." Sąd ten wskazał również, w odniesieniu do art. 136 ust. 3b u.g.n., że "przepis ten został sformułowany kategorycznie i nie uzależnia powinności prowadzenia jednego postępowania od uznania organu ani od innych okoliczności. Jak się wydaje, wbrew pozorom, nie można go traktować jako lex specialis wobec art. 62 k.p.a., w którym mowa o proceduralnym połączeniu materialnie odrębnych spraw – ma on raczej charakter konfirmujący, potwierdzający powinność prowadzenia jednego postępowania w jednej sprawie administracyjnej. Co więcej, można w nim upatrywać wyłączenia generalnej możliwości rozstrzygania sprawy w części – wszak wydanie decyzji częściowej pośrednio powoduje ten skutek, że organ nie prowadzi już jednego, lecz kilka postępowań w sprawie (a taki stan narusza art. 136 ust. 3b u.g.n.)."

Przenosząc powyższe na okoliczności rozpatrywanej sprawy, należy wskazać, że wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...] obr. [...] w K., złożyło kilka osób, w tym M. P., która zmarła 15 września 2022 r., w czasie postępowania odwoławczego (vide: kopia odpisu zupełnego aktu zgonu, k. 21, akta odwoławcze). W uwzględnieniu tego faktu Wojewoda Małopolski zawiesił, na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 813 m2 i nr [...] o pow. 257 m2, położonej w obrębie [...], jedn. ewid. P., m. K., objętej księgą wieczystą nr [...] na rzecz M. P., w stosunku do przysługującego jej udziału w ww. nieruchomości. Jednocześnie Wojewoda Małopolski wydał decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., którą uchylił w części decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 813 m2 i nr [...] o pow. 257 m2, położonej w obrębie [...] jedn. ewid. P., m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], na rzecz J. P., P. P., J. C., B. G. oraz I. K..

Z powyższego wynika, że organ odwoławczy nie rozstrzygnął sprawy w tych samych granicach, co organ pierwszej instancji, tj. nie orzekł co do udziału przypadającego spadkobiercom zmarłej M. P.. W ocenie Sądu działaniem takim organ odwoławczy naruszył art. 136 ust. 3b u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić trzeba, że Sąd obecnie orzekający nie kwestionuje przyjętej w orzecznictwie i doktrynie dopuszczalności wydania częściowej decyzji administracyjnej. Taka możliwość dotyczy zwykle jednak aspektu przedmiotowego sprawy, nie zaś podmiotowego, na który – jak się wydaje – wskazał m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 2020 r., II OSK 3015/19 następująco: "W ugruntowanym już orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w sytuacji, w której decyzja zawiera wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia, to strona ma prawo odwołać się zarówno od całej decyzji, jak też ograniczyć ten środek zaskarżenia do jej fragmentu, jeżeli ten fragment nie wpływa na treść pozostałych rozstrzygnięć objętych decyzją, mogących samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Dopuszczalne jest wówczas zaskarżenie i wzruszenie decyzji jedynie w części. Jeżeli odwołanie dotyczy tylko niektórych postanowień (części) decyzji, w pozostałym zakresie decyzja staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania. Decyzja wydana w trybie postępowania odwoławczego, pomimo niewniesienia odwołania, dotknięta jest z kolei wadą kwalifikowaną w postaci rażącego naruszenia prawa (vide: wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 872/13 - LEX nr 1636871; z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2492/12; wyroki WSA: Opolu z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 174/18 - LEX nr 2563697; w Łodzi z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 233/17 - LEX nr 2296959; w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 463/16 - LEX nr 2201090; w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1525/16 - LEX nr 2189619)". Rozpatrywany przypadek jednak do takich nie należy i to przede wszystkim ze względu na jednoznaczną wypowiedź ustawodawcy w art. 136 ust. 3b u.g.n. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie można pomijać i tego, że jej "podmiotowy" podział, prowadziłby do trudnego do zaakceptowania niewątpliwego faktycznego osłabienia sytuacji procesowej podmiotów, których roszczenie o zwrot rozpatrywane byłoby po wydaniu decyzji "częściowej".

Rozstrzygając sprawę ponownie organ odwoławczy zobowiązany będzie prowadzić jedno postępowanie i wydać jedną decyzję w odniesieniu do wszystkich zgłoszonych żądań. Co się zaś tyczy zgłoszonych w skardze zarzutów Sąd stwierdza, że szczegółowe ustosunkowanie się do nich byłoby na tym etapie sprawy przedwczesne. Tylko kierunkowo jednak, nie przesądzając rozstrzygnięcia sprawy, Sąd wskazuje, że organ odwoławczy powinien ponownie pochylić się nad zgromadzonym materiałem dowodowym i dokonać jego kompleksowej oceny, jak tego wymaga art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., uwzględniając dowody wskazane przez strony postępowania, w szczególności w zakresie wymaganym dla ustalenia, czy zrealizowany został na przedmiotowych działkach cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego "R.-Z.". Na taką konieczność naprowadza lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której organ odwoławczy, kwestionując ustalenia organu I instancji, nawiązał do zasięgu osiedla mieszkaniowego R. ustalonego na podstawie serwisu internetowego "google-maps". Organ odwoławczy powinien ponownie pochylić się również nad tym, czy istniejąca na części działki nr [...] sieć cieplna o parametrach 2x DN 800, stanowiła realizację ustalonego celu wywłaszczenia, co wymaga określenia przynajmniej przybliżonego czasu jej wybudowania, czego organ odwoławczy nie uczynił.

Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 205 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.