Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1123/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent M. B. decyzją z [...] lipca 2022 r., [...], na podstawie art. 50 ust. 2, 5 i 7 oraz art. 106 ust. 1, 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej powoływana jako "u.p.s.") odmówił D. C. (Skarżącej) przyznania świadczenia w zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych (dalej powoływanych również jako "suo") dla córki J. C. w wymiarze 60 godzin miesięcznie od dnia [...] sierpnia 2022r. do [...] stycznia 2023r. oraz przyznał świadczenie w zakresie suo od [...] sierpnia 2022r. do [...] października 2022r. łączne w wymiarze 60 godzin – tj. 20 godzin w sierpniu 2022r., 20 godzin we wrześniu 2022r. i 20 godzin w październiku 2022r. z odpłatnością miesięczną 3,5 %. Równocześnie organ szczegółowo opisał zakres ww. usług.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że J. C. wymaga specjalistycznej pomocy usługowej, wskazując, że choruje ona przewlekle w związku z [...] schizotypowymi. Organ nie przychylił się jednak do wniosku Skarżącej z [...] maja 2022 r. o udzielenie ww. pomocy w wymiarze 80 godzin miesięcznie na okres od [...] sierpnia 2022 r. do [...] grudnia 2022 r., zaznaczając przy tym, że zaświadczenie lekarskie, które wskazuje potrzebę realizacji suo w wymiarze 80 godzin miesięcznie, nie jest zleceniem dla pomocy społecznej. Ośrodek pomocy społecznej określa bowiem zakres świadczenia pomocy, przy uwzględnieniu terapii, którą dziecko realizuje w instytucji oświaty oraz w placówkach opieki medycznej. Główny obowiązek wspierania procesu rehabilitacyjnego spoczywa zatem, w ocenie organu, na placówkach oświaty i opieki medycznej. Ponadto, jak wskazał Prezydent, lekarz psychiatra w zaświadczeniu z [...] lutego 2022 r. wskazał na potrzebę realizacji suo określając ich zakres i wskazując, że zajęcia winny odbywać się poza innymi formami wsparcia, z którego korzysta dziecko. Wskazał także, że zdaniem zespołu orzekającego Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr [...] w B. – który wydał wobec J. C. orzeczenie nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego – nie ma potrzeby realizacji wybranych zajęć edukacyjnych indywidualnie lub w grupie do pięciu osób. Zgodnie zaś z otrzymaną informacją z Niepublicznej Szkoły Podstawowej dla Dzieci z Zaburzeniami Rozwojowymi w B. z [...] marca 2022 r. córka Skarżącej realizuje podstawę programową kształcenia ogólnego w wymiarze 31 godzin dydaktycznych i 1 godziny religii tygodniowo oraz zajęcia poza podstawą programową: trening umiejętności społecznych – 2 godziny w tygodniu, terapia psychologiczna – 2 godziny w tygodniu, w miesiącu uczennica realizuje 16-20 godzin terapeutycznych. Od września 2022r. córka Skarżącej uczęszczać będzie do Branżowej Szkoły I Stopnia przy [...] Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w B.. Organ ustalił też, że J. C. uczęszcza do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w B., gdzie została objęta treningiem umiejętności społecznych w wymiarze 4 godzin w okresie od listopada 2021 r. do marca 2022 r. i nie korzysta z innego wsparcia specjalistycznego. Jednocześnie, jak wskazał organ, opinia terapeuty specjalistycznych usług opiekuńczych z Zespołu Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia w B. z [...] grudnia 2021 r. potwierdza, że dotychczasowy wymiar świadczonej pomocy w formie suo przynosi pozytywne efekty terapeutyczne. Następnie, organ powołując się na stosowne regulacje u.p.s. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślił, że uprawnienia wynikające z ustawy o pomocy społecznej, w tym przyznanie suo dla osób z zaburzeniami psychicznymi, mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Dlatego też oprócz wzięcia pod uwagę wskazań lekarskich, organ jest zobowiązany do zbadania możliwości świadczenia ww. usług oraz dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczył także, że suo przeznaczone są dla osób dorosłych, wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, a w wyjątkowych przypadkach dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, pozbawionych dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, jeśli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć świadczonych przez inne zobowiązane podmioty. Podniósł, że świadczenia, które ustawowo zapewniane są w ramach innych systemów (oświata, ochrona zdrowia), nie mogą być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej.

W związku z powyższym zdaniem organu w przedmiotowym postępowaniu należy uznać, że córka skarżącej nie jest pozbawiona dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, gdyż zgodnie z orzeczeniem Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, co też potwierdzono zaświadczeniem ze szkoły, jest objęta wsparciem zgodnie z potrzebami i w wymiarze określonym w ustawie zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 5 oraz art. 127 ust. 19 ustawy - Prawo oświatowe. Przedłożone zaświadczenie lekarza psychiatry o potrzebie realizacji wsparcia w miejscu zamieszkania nie może zastępować innych możliwości terapii w ramach systemu ochrony zdrowia w formie stacjonarnej lub dziennej, o ile nie ma faktycznych przeciwwskazań zdrowotnych i przerzucać odpowiedzialność za wsparcie terapeutyczne na system pomocy społecznej. W B. funkcjonują placówki medyczne, oświatowe oraz terapeutyczne, zarówno finansowane z budżetu państwa, organizacji pozarządowych, jak i prywatnych realizujących wsparcie na rzecz dzieci z zaburzeniami psychicznymi. Organ nadmienił również, że to na rodzinie w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek zapewnienia dziecku niezbędnych potrzeb zgodnie z posiadanymi możliwościami i kompetencjami opiekuńczo-wychowawczymi, które powinny być wzmacniane między innymi poprzez udział w warsztatach i szkoleniach w zakresie podnoszenia własnych kompetencji opiekuńczo-wychowawczych, w ramach warsztatów organizowanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, jak również współpracując w tym zakresie z kadrą pedagogiczną szkoły, co też wskazane zostało w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka. Jednocześnie organ zaznaczył, że w dniu [...] maja 2022 r. ustalono, że na wniosek skarżącej J. C. otrzymała nieodpłatne wsparcie w ramach programu Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej na okres od dnia [...] maja 2022 r. do dnia [...] grudnia 2022 r. w planowanym wymiarze do 220 godzin, podnosząc przy tym, że wsparcie asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej przyczyni się do zwiększenia dostępności dziecka do placówek udzielających wsparcia dzieciom z zaburzeniami psychicznymi. Ponadto wskazał, że w dniu [...] maja 2022 r. Skarżąca otrzymała informację o placówkach udzielających wsparcia dzieciom z zaburzeniami psychicznymi, przy czym w dniu [...] maja 2022 r. otrzymano informację z NZOZ Poradni Zdrowia Psychicznego "[...]" Centrum Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży "[...]", że córka Skarżącej nie jest pod opieką ww. Centrum. W przypadku zgłoszenia się do ww. poradni skarżąca - jak podkreślił organ - miałaby możliwość zapewnienia córce konsultacji psychologicznych, psychoterapii indywidualnej oraz terapii grupowej, a także konsultacji z lekarzem specjalistą. Organ wskazał też, że córka Skarżącej, zgodnie z informacją z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr [...] powinna brać udział w zajęciach terapeutycznych, w treningach na terenie szkoły, zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Zwrócił uwagę, że poza środkami finansowymi przyjętymi jako dochód w rozumieniu ups, skarżąca posiada też świadczenia wychowawcze, które może przeznaczyć na zapewnienie lub uzupełnienie zakresu wnioskowanych potrzeb w postaci wsparcia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych z instytucji i placówek komercyjnych.

Ustalając wymiar godzin przyznanych suo, organ jak wskazał, dokonał analizy wymiaru zrealizowanych godzin suo świadczonych na rzecz podopiecznych MOPS w B., ustalając, że w maju 2022 r. objęto przedmiotową pomocą 112 osób, wykonano 1566,5 godzin usług specjalistycznych, średnia liczba godzin wykonanych na rzecz jednej osoby w miesiącu wyniosła 13,99 godziny, a w czerwcu 2022 r. pomocą objęto 110 osób, wykonano 1643 godzin usług specjalistycznych, a średnia liczba godzin wykonanych na rzecz jednej osoby w miesiącu wyniosła 14,94 godziny. Wskazał też, że okres, na jaki została przyznana decyzja administracyjna na suo, uwarunkowana jest zabezpieczeniem środków finansowych w budżecie Zespołu Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia na realizację powyższego zadania na rzecz podopiecznych MOPS w B., a według informacji od realizatora suo z [...] lipca 2022 r. posiadany budżet zapewni jedynie realizację usług w wymiarze godzin w okresie od [...] sierpnia 2022 r. do [...] października 2022r. Wymiar usług ustalono zatem na podstawie okoliczności sprawy, środków finansowych przyznanych na realizację suo oraz na podstawie aktualnego rozeznani sytuacji życiowej Skarżącej.

Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazała m.in., że wnioskowana pomoc dotyczy specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi z art. 18 ust. 1 pkt 3 u.p.s. jako zadanie zlecone z administracji rządowej jako dodatkowa forma pomocy ponad wymiar z innych systemów, zgodnie z wydanym zaświadczeniem lekarza specjalisty. Organ I instancji jednak ograniczył udzielenie pomocy do tylko 33% wymiaru godzin i ograniczył czas o okres do 20% jako na przyczynę wskazując na korzystanie przez dziecko z form pomocy innych systemów oraz brak środków finansowych na zadanie zlecone z administracji rządowej. Argument ten jest jednak w ocenie Skarżącej całkowicie bezpodstawny, ponieważ o braku środków na realizację zleconego zadania można mówić w momencie braku środków w budżecie państwa. Przy czym, jak podkreśliła, brak jest w materiale dowodowym wniosku o zwiększenie dotacji celowej na zadanie zlecone, a tym bardziej brak jest odmowy zwiększenia. Organ nie może zatem w ocenie Skarżącej argumentować ograniczenia pomocy ze względu na brak środków, o których zwiększenie nie wnioskował, a zaniechał prawem przewidzianych działań. Ponadto stanowisko organu, o tym iż powinna wydawać przyznane jej świadczenia wychowawcze na prywatne terapie skarżąca uznała za dyskryminujące osoby niepełnosprawne. Skarżąca argumentując swoje stanowisko odniosła się także do zasad organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy stan faktyczny sprawy, wskazując w szczególności, że dochód Skarżącej wynosi [...] zł (informacje uzyskane w trakcie wywiadu środowiskowego z 8 lica 2022r.), dochód na osobę w rodzinie wynosi zaś [...] zł. W skład rodziny wchodzi 8 osób. Skarżąca zamieszkuje z partnerem, który w maju 2022r. osiągnął dochód wynoszący [...] zł. Kolegium ustaliło też, że Skarżąca korzysta z różnych form pomocy: otrzymuje zasiłki rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zasiłki pielęgnacyjne, świadczenie pielęgnacyjne, dodatek wielodzietny, dodatek mieszkaniowy i dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji. Córka Skarżącej - J. C. realizuje zajęcia zintegrowane (w roku szkolnym 2021/2022 w wymiarze 31 godzin dydaktycznych oraz 1 godziny religii tygodniowo) oraz 16-20 godzin terapeutycznych. Kolegium wskazało następnie, że córce Skarżącej w zaświadczeniu lekarskim na wykonywanie suo zalecono uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia w ilości 20 godzin miesięcznie, zapewnienie dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych – w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa jest w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego – w wymiarze 40 godzin miesięcznie w terminie od [...] lutego 2022r. do [...] stycznia 2023r.

Organ podkreślił, że przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. pozostawione jest uznaniu organu administracji, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Organy orzekając w tych sprawach zobowiązane są bowiem kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności) oraz uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. Przy czym, jak wskazało SKO z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że organ I instancji przyznał stronie większą ilość godzin niż średnia liczba godzin wykonywanych na rzecz jednej osoby w miesiącu, a okres na jaki przyznał wnioskowane usługi uwarunkowany jest zabezpieczeniem środków finansowych w budżecie, które zapewniają ich realizację jedynie w okresie od [...] sierpnia 2022r. do [...] października 2022r. (koszt świadczenia suo w tym okresie został ustalony na [...] zł).

Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, powielając argumentację zawartą w odwołaniu. Wskazała dodatkowo na nieuzasadnione podniesienie ceny za godzinę terapii oraz na niestosowanie się przez organy do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach sądu, dotyczących tożsamych spraw, zarejestrowanych pod sygn. akt II SA/Bd 102/22, II SA/Bd 103/22 i II SA/Bd 104/22.

Podniosła też, że powoływanie się przez organ na zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze nie jest trafne, gdyż nie dotyczy to jej dzieci, które korzystać powinny z zajęć rewalidacyjnych, kierowanych do dzieci z autyzmem i niepełnosprawnością w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem z 6 lutego 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu z 23 listopada 2022r. i informacji o możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Rozprawy takiej nie można było jednak przeprowadzić z uwagi na fakt, że strony postępowania nie potwierdziły zgodnie posiadania możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie - co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły Skarżącej przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na rzecz jej córki J. C. we wnioskowanym wymiarze (80 godzin) i okresie (do stycznia 2023r.), jednocześnie przyznały pomoc w wymiarze 20 godzin miesięcznie w okresie od [...] sierpnia 2022r. do [...] października 2022r. - uznając, że nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy w większym wymiarze.

Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz. 1598 ze zm., dalej jako "rozporządzenie suo"). Zgodnie z art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 u.p.s.). Natomiast ich rodzaje świadczone dla osób z zaburzeniami psychicznymi, kwalifikacje osób świadczących takie usługi, zasady i tryb ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rozporządzenie suo (art. 50 ust. 7 u.p.s.). Przyznanie ww. usług następuje w formie decyzji administracyjnej, w której określa się zakres, okres i miejsce ich świadczenia (art. 50 ust. 5 u.p.s.). Z przepisu art. 18 ust. 1 pkt 3 u.p.s. wynika zaś, że organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez gminę. Środki na realizację i obsługę zadań, o których mowa w ust. 1, zapewnia budżet państwa (art. 18 ust. 2 u.p.s.).

Jak słusznie zauważyły organy pomocowe w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji z treści powołanego art. 50 ust. 2 u.p.s. wynika, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów administracji publicznej mają charakter decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznanie administracyjne pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o jego przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Potwierdzeniem swoistej swobody organu w tym zakresie, jest przepis art. 50 ust. 5 u.p.s. stanowiący, że przyznanie, ustalenie zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, należy do ośrodka pomocy społecznej. Orzekając w tym przedmiocie organ powinien z jednej strony wziąć pod uwagę potrzeby beneficjenta specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Z drugiej jednak strony zobowiązany jest kierować się zasadą pomocniczości, wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Istotne również jest, że sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje jednak poza kontrolą sądu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy zatem, że obowiązkiem organów orzekających na wniosek Skarżącej w przedmiocie świadczenia w postaci suo dla jej córki J. C. było ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług oraz miejsca i okresu ich świadczenia, a także pochylenia się nad indywidualnym przypadkiem Skarżącej i jej dziecka.

W sprawie nie jest sporny fakt, czy przyznanie Skarżącej wsparcia w tym zakresie jest zasadne. Od wielu lat korzysta ona bowiem z usług opiekuńczych przyznawanych na troje dzieci – w tym córkę J.. Bez wątpienia wymaga tego stan zdrowia dzieci.

Problem dotyczy jednak tego, jaka ilość godzin usług opiekuńczych powinna zostać stronie przyznana. Do wydania decyzji córka Skarżącej korzystała ze wsparcia (zajęć terapeutycznych) w ilości 20 godzin miesięcznie i zaskarżoną decyzją przyznano pomoc na dalszy okres w tożsamym wymiarze.

Jak wynika z opinii terapeuty suo z Zespołu Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia w B. (z [...] grudnia 2021r.) dotychczasowy (kilkuletni) wymiar świadczonej pomocy (20 godzin miesięcznie) przynosi oczekiwane efekty terapeutyczne. Nie bez znaczenia jest również fakt, że organ przyznał córce Skarżącej asystenta osoby niepełnosprawnej, który świadczy pomoc w wymiarze do 220 godzin w okresie od [...] maja do [...] grudnia 2022r. między innymi w zakresie kontaktów z otoczeniem (kształtowania umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania) – co pozwala na częściowe zrealizowanie zaleceń wynikających z zaświadczenia lekarskiego z [...] lutego 2022r. (20 godzin miesięcznie w zakresie innym niż zajęcia rehabilitacyjne i rewalidacyjno-wychowawcze).

Tu na marginesie Sąd podkreśla, że wprawdzie w ustawie o pomocy społecznej nie wymieniono wprost świadczenia w postaci usług asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej, jednak – zdaniem Sądu – tego rodzaju pomoc należy zakwalifikować jako świadczenie niepieniężne polegające na usługach opiekuńczych i specjalistycznych usługach opiekuńczych, o jakim mowa w art. 50 u.p.s.

Osoba posiadająca kwalifikacje do wykonywania zawodu asystenta osoby niepełnosprawnej, należy bowiem do grupy specjalistów mających uprawnienia do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, o jakich mowa w art. 50 ust. 4 u.p.s. (§ 3 ust. 1 rozporządzenia suo).

W ocenie Sądu nie można kwestionować powyższych okoliczności. Oczywiście, w ocenie Skarżącej może być to pomoc zbyt mała. Jednakże organ musiał tu również kierować się racjonalnością podejmowanych działań oraz swoimi możliwościami finansowymi. Rozstrzygnięcia w tym zakresie są uznaniowe i w ocenie Sądu zostały uzasadnione w sposób spójny i przekonujący.

Jednocześnie podkreślenia wymaga w tym miejscu, że tut. Sąd rozpoznawał już kilkukrotnie skargi D. C. w analogicznych sprawach, dotyczących innych okresów wnioskowych, (m.in. sprawy o sygn. akt: II SA/Bd 103/22, II SA/Bd 652/22, II SA/Bd 967/22), jednakże skład orzekający rozpoznający niniejszą sprawę nie w pełni podziela wyrażone tam stanowiska.

Przede wszystkim, zdaniem Sądu, rehabilitacja córki Skarżącej w pierwszej kolejności powinna być świadczona na podstawie ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i przez rodzinę osoby niepełnosprawnej w ramach ich uprawnień, zasobów i możliwości, a dopiero w ostatniej kolejności - gdy te możliwości zostaną wykorzystane - uzupełniona poprzez specjalistyczne usługi opiekuńcze z pomocy społecznej. Kolejność taka wynika wyraźnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. i § 2 pkt 3 rozporządzenia suo. Ten pierwszy, powołany wyżej, przepis wyraża zasadę subsydiarności pomocy społecznej, to jest udzielania świadczeń dopiero wówczas, gdy "własne uprawnienia, zasoby i możliwości" osób i rodzin nie wystarczają do przezwyciężenia "trudnych sytuacji życiowych", w jakich te osoby i rodziny się znajdują. Natomiast drugi ze wskazanych przepisów stanowi, że specjalistycznymi usługami opiekuńczymi może być rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - organ pomocy społecznej może przyznać usługi opiekuńcze na podstawie ustawy o pomocy społecznej tylko wtedy, gdy wnioskodawca wyczerpał możliwości wynikające z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej. Ponadto uprawnienia do określonych usług, świadczeń i działań na rzecz dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo wynikają z innych przepisów, w tym: ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2123), ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1457 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm.). Zatem rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze świadczone na podstawie powyższej ustawy wyprzedzają obowiązek świadczeń z systemu pomocy społecznej.

W związku z powyższym całkowicie uprawnione jest stwierdzenie, że pomoc społeczna poprzez przyznanie świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych jedynie dopełnia świadczenia, które są zagwarantowane na podstawie innych przepisów. Jak wyjaśnił też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 5 lipca 2022r. w sprawie o sygn.. akt I OSK 264520 (dostępny na stronie internetowej:www.orzeczenia.nsa.gov.pl): "W przypadku osób małoletnich upośledzonych umysłowo, i to bez względu na stopień upośledzenia, miejsce prowadzenia nauki, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz rehabilitacji zostało dookreślone w sposób zdeterminowany stanem zdrowia, przez wskazanie, że naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze organizuje się w placówkach oświatowych, opiekuńczo-wychowawczych, rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych".

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca ma możliwość uzyskać dla córki świadczenia zarówno z systemu ochrony zdrowia, jak i z systemu oświaty. Ustalono bowiem że córka Skarżącej korzysta z różnych zajęć w szkole (w roku szkolnym 2021-2022 w wymiarze łącznym 16-20 godzin miesięcznie). Oczekuje również na terapię w Centrum Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży "[...]".

Reasumując, w wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ pierwszej instancji. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej oceny dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Wbrew zatem temu, co zdaje się wywodzić Skarżąca, odmowa przyznania świadczenia na okres do [...] stycznia 2023r. i ograniczenie ilościowe przyznanego wsparcia była uzasadniona, tym bardziej, że Skarżąca została poinformowana (w maju 2022r.) przez organy pomocowe o możliwościach uzyskania pomocy w ramach systemu opieki zdrowotnej – tj. o placówkach udzielających na terenie B. wsparcia dzieciom z zaburzeniami psychicznymi. Także przydzielenie asystenta przyczyni się do zwiększenia dostępności do specjalistycznych placówek oferujących zajęcia terapeutyczne dla dzieci z zaburzeniami psychicznymi.

Należy również podkreślić, że dla przyznania omawianego świadczenia nie ma decydującego znaczenia zaświadczenie lekarskie. Bez wątpienia treść zaświadczenia ma znaczenie dla ustalenia stanu zdrowia i na tej podstawie określenia zakresu niezbędnych dla niej usług opiekuńczych, jednak to do organu należy podjęcie decyzji w tej kwestii, wydawanej w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Wobec powyższych ustaleń, Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że odmowa przyznania stronie świadczenia w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze wnioskowanym, po uwzględnieniu świadczeń uzyskiwanych na gruncie innych systemów, jest uzasadniona. Tym samym nie ma podstaw do przyjęcia, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył obowiązujące przepisy, w szczególności przekroczył granice przysługującego mu uznania.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył obowiązujących przepisów tj. przepisów postępowania art. 7, 7a, 8,10, 77, 79a,80,107 k.p.a. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające. Z uwagi na fakultatywny charakter przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w oparciu o art. 50 ust. 2 u.p.s., organy administracji dokonały oceny spełnienia przesłanek z tego przepisu, mając na uwadze indywidualną sytuację Skarżącej. Niewątpliwie córka Skarżącej z uwagi na swój stan zdrowia wymaga pomocy w formie terapii i rehabilitacji świadczonej przez wyspecjalizowane podmioty. Niewątpliwie również każda osoba wymagająca pomocy chce, aby zakres udzielanej jej opieki był jak największy, ale sam fakt spełniania kryteriów nie oznacza, że stronie musi być przyznane świadczenie w takim rozmiarze i formie, o jakie wnioskuje. Sąd w pełni podziela stanowisko organów, iż taką pomoc córka Skarżącej może uzyskać poza systemem opieki społecznej. Jak zaś już wyżej wspomniano, uprawnienia wynikające z pomocy społecznej mają jedynie charakter subsydiarny, a więc uzupełniają środki i możliwości osoby uprawnionej. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Tym samym zarzuty podniesione przez Skarżącą należy uznać za niezasadne.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.