Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 650/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski, asesor WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017r. sprawy ze skargi F. – X. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Ol 650/17

Uzasadnienie

W dniu "[...]" F. X. (dalej: "skarżący lub strona") złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Wniosek dotyczył płatności w łącznej kwocie 181.968,20 zł w trzech pakietach: pakiet 2 rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 uprawy rolnicze, wnioskowana kwota – 8.295,00 zł, pakiet 2 rolnictwo ekologiczne, wariant 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe, wnioskowana kwota – 130.792,20 zł oraz pakiet 5 ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków, wnioskowana kwota – 42.881,00 zł.

Wniosek o płatność był kilkakrotnie rozpatrywany, gdyż kolejne decyzje w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. w pomniejszonej wysokości, wydawane przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Kierownik KBP lub KBP ARiMR") były uchylane przez organ drugiej instancji – Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR.

I tak w decyzji z dnia "[...]" KBP ARiMR przyznał płatność w kwocie 33.381,97 zł, tylko w pakiecie 5.1, odmawiając przyznania płatności w dwóch pozostałych pakietach. Ta decyzja została przez organ drugiej instancji uchylona w dniu "[...]" i przekazana do ponownego rozpatrzenia w celu m. in. weryfikacji powierzchni użytkowanych rolniczo z uwzględnieniem treści odwołana i akt, ortofotomapy i wyników kontroli na miejscu oraz w celu poprawy uzasadnienia prawnego i wyliczeń zawartych w decyzji. W kolejnej decyzji, z dnia "[...]" KBP przyznał płatność w łącznej kwocie 39.175,20 zł, w tym w pakiecie 2.1 – 5.793,23 zł (do powierzchni 9,52 ha, działki D, E, G) oraz w pakiecie 5.1 – 33.381,97 (do powierzchni 31,30 ha, działki Y, AA) oraz odmówił przyznania płatności w pakiecie 2.9, odstępując od windykacji z lat poprzednich. Ta decyzja została uchylona przez organ drugiej instancji w dniu "[...]" ze względu na m. in. na konieczność weryfikacji powierzchni działki E oraz wskazania, jak wyniki kontroli przekładają się na powierzchnię kwalifikowaną uwzględnioną do płatności. W decyzji z dnia "[...]" KBP ARiMR przyznał łączną płatność w kwocie 39.175,20 zł, w tym w pakiecie 2.1 - 5.793,23 zł (9,52 ha, działki D, E, G) oraz w pakiecie 5.1 – 33.381,97 zł, czyli w takich samych kwotach, jak w poprzedniej decyzji i odmówił przyznania płatności w pakiecie 2.9, odstępując od windykacji z lat poprzednich. Ta decyzja została utrzymana przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia "[...]" nr "[...]", od której F. X złożył skargę do WSA w Olsztynie.

Sąd wyrokiem o sygnaturze I SA/Ol 389/16 z dnia 31 sierpnia 2016 r. uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" nr "[...]". Wyrok ten stał się prawomocny. W wyroku sąd podzielił niektóre zarzuty skargi, jednak w pewnych kwestiach zgodził się ze stanowiskiem zajętym przez organ.

1. Sąd ocenił, że organ naruszył przepis art.34 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz Urz. UE L nr 316 poz. 65). Zgodnie z art. 34 ust. 1 tego rozporządzenia powierzchnię działek rolnych określa się za pomocą dowolnych środków zapewniających jakość pomiaru przynajmniej równoważną jakości wymaganej przez normy obowiązujące na poziomie Wspólnoty. Tolerancja pomiaru jest określona przy uwzględnieniu 1,5-metrowej strefy buforowej wokół działki rolnej. Ponieważ organ zastosował 0,5 metrową strefę buforową, to doprowadziło to do zaniżenia strefy buforowej, co mogło, zdaniem sądu, wpłynąć na wysokość płatności w pakiecie 2 wariant 1 z uwagi na to, że mogło wpłynąć na uznanie zakresu przedeklarowania działek zgłoszonych do płatności. Sąd podkreślił przy tym, że błąd organu nie wpłynął na wysokość płatności w ramach pakietu 2 w wariancie 9, ponieważ w tym zakresie organ stwierdził inne nieprawidłowości, które same w sobie nie pozwalały na przyznanie płatności, takie jak niespełnienie wymogów stanowiących kryterium kwalifikowalności.

2. Sąd nie zgodził się z organem co do oceny, że należało przypisać skarżącemu winę w zakresie naruszenia zakazu uprawy pszenicy w kolejnym roku na działce zakupionej w 2011 r. Chodzi tu o przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (DzU nr39, poz.211 ze zm., dalej: "rozporządzenie w sprawie minimalnych norm"), w §1 ust.1 pkt1 mówiące, że grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli jest prowadzona na nich uprawa roślin lub ugorowanie, przy czym dla m. in. pszenicy ten sam gatunek (czyli pszenica) może być uprawiany na tej samej powierzchni w ramach działki ewidencyjnej nie dłużej niż 3 lata. Przepis §1 ust.2 rozporządzenia w sprawie norm minimalnych dopuszcza pewne odstępstwo od tej zasady, tj. dopuszcza uprawę pszenicy na tej samej powierzchni w ramach działki ewidencyjnej przez 4 lata, pod pewnymi warunkami. Sąd zwrócił uwagę na to, że strona powołała się na fakt, iż do 2011 r. działka AB była w posiadaniu innego beneficjenta, który zasiał w latach wcześniejszych pszenicę. Strona zakupiła działkę w 2011 r., gdy działka była już obsiana. Strona nie ma dostępu do bazy danych ARiMR i nie posiadała wiedzy o tym, że na działce AB w r. 2010 wysiana była pszenica. Sąd uznał, że w tych okolicznościach, ze względu na brak winy skarżącego oraz z uwagi na stosunkowo niewielką proporcję obszarów nieskoszonych w stosunku całego gospodarstwa rolnego - organ może rozważyć zredukowanie zmniejszenia płatności z 3% do2% lub do 1%, co dopuszcza przepis art.71 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.

W pozostałych kwestiach WSA nie uznał zarzutów podnoszonych przez skarżącego.

3. I tak w kwestii pomniejszenia płatności sąd stwierdził, że były podstawy do pomniejszenia przez organ płatności z powodu nieprzestrzegania norm i wymogów – o 3% w pakiecie 2 wariant 1 i w pakiecie 5 wariant 1 najpierw o 20%, a następnie o 3%. W ocenie sądu istniały podstawy do uznania, że skarżący nie wykazał aby naruszenia norm i wymogów nie wynikały z jego zaniedbania. Skarżący nie przedstawił dowodów, że rzeczywiście, z powodu ciągłych opadów deszczu nie było możliwe koszenie oraz zebranie skoszonej biomasy. Według sądu, przedstawiona przez skarżącego opinia szacunkowa nie jest miarodajna, gdyż została oparta na informacjach podanych przez rolnika. Dowód ten jest sprzeczny z innymi dowodami, takimi jak znajdujące się w aktach sprawy fotografie.

4. W najistotniejszej spornej kwestii - odmowy płatności w pakiecie 2 wariant 9 – uprawy sadownicze, WSA uznał, że organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania płatności. Powołując się na raport z kontroli "[...]"- kontrola na miejscu oraz na dokumentację fotograficzną sporządzoną w trakcie kontroli dla każdej działki- protokół z lustracji gospodarstwa - sąd ocenił, że były podstawy do stwierdzenia braków dotyczących spełnienia wymogów z tytułu wymaganej obsady drzew na hektar oraz spełnienia wymogów co do wysokości i grubości elitarnego materiału szkółkarskiego na wszystkich działkach rolnych, tj. A, B, C, F, H, I, J, L, Ł o łącznej powierzchni deklarowanej 84,93 ha.

Sąd stwierdził, że do wniosku o płatność za 2013 r. zastosowanie ma rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (DzU 2013 poz.361 ze zm., dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r.") – w zakresie przyznawania i zwrotu płatności, przy czym ocena spełnienia warunków i wymogów w zakresie pakietu 2.9 jest dokonywana na podstawie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (DzU 2009 nr 33 poz. 262 ze zm., dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r."). WSA zinterpretował treść przepisu § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., wymieniającego wśród kategorii siły wyższej lub okoliczności skutkujących brakiem wymagalności zwrotu pomocy – uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta pomimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Sąd odczytał ten przepis jako odnoszący się do zaniechania żądania zwrotu pomocy już udzielonej, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania pomocy w roku, w którym stwierdzono zaniedbania i gdy rolnik przedstawia opinię o konieczności zaprzestania upraw z uwagi na brak warunków do uzyskania udatności sadów oraz je likwiduje.

Sąd podkreślił, że nie należy interpretować przepisów o płatnościach w taki sposób, że wszelkie skutki finansowe i ryzyko nietrafionych decyzji gospodarczych rolnika ma ponosić budżet Wspólnoty.

5. Sąd zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rozważył, czy i w jakim zakresie zastosowanie strefy buforowej 1,5 m wpłynie na zatwierdzone powierzchnie działek (dokonując odpowiedniego przeliczenia powierzchni mierzonych podczas kontroli na miejscu) oraz aby rozważył, czy zachodzą przesłanki do ewentualnej redukcji 3% zmniejszenia z tytułu naruszenia norm.

Rozpatrując ponownie sprawę - Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia "[...]" nr: "[...]" uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia "[...]" nr: "[...]" przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia "[...]" nr: "[...]" przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową za 2013 r. w pomniejszonej wysokości, tj. w łącznej kwocie 48 364,87 zł za realizację pakietów:

- Pakiet 2 rolnictwo ekologiczne: wariant 1 uprawy rolnicze – 5.912,68 zł (w poprzedniej decyzji była to kwota 5.793,23 zł),

- Pakiet 5 ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 wariant 1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków – 42.452,19 zł (w poprzedniej decyzji była to kwota 33.381,97 zł),

- odmówił przyznania płatności do pakietu 2 w wariancie 9 uprawy sadownicze i jagodowe, odstępując od windykacji z lat poprzednich w związku z uznaniem wystąpienia siły wyższej.

W decyzji tej dokonano następujących ustaleń:

1. Organ powołał się na raporty z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni (nr "[...]") oraz raport w zakresie wzajemnej zgodności (nr "[...]") i na pomiary terenowe dokonane w trakcie kontroli na miejscu.

Kierując się wyrokiem I SA/Ol 389/16 organ określił powierzchnię stwierdzoną kontrolowanych działek z tolerancją pomiaru wynoszącą 1,5 m.

2. W kwestii naruszenia zakazu uprawy pszenicy na działce AB przez okres dłuższy niż 3 lata organ przywołał przepisy rozporządzenia w sprawie minimalnych nor i uznał zasadność argumentacji strony, która powołała się na fakt, iż do 2011 r. działka AB była w posiadaniu innego beneficjenta, który zasiał w latach wcześniejszych pszenicę.

Organ zastosował przepis art.30 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz Urz. UE L nr 8 poz. 25). nr 65/2011, który dotyczy zmniejszeń i wykluczeń i mówi, że "zmniejszenie nie ma jednak zastosowania, jeżeli beneficjent może udowodnić, że nie ponosi winy za włączenie niekwalifikującej się kwoty."

Organ uznał, że strona wykazała, iż nie jest winna w żadnym stopniu stwierdzonych nieprawidłowości, co w szczególności wynika z faktu, iż działka została zakupiona w dniu "[...]", po zasiewach, wobec czego strona mogła nie mieć wiedzy o zasiewach dokonanych w 2010 r. wobec tego organ zastosował redukcję zmniejszenia płatności zgodnie z ww.art.30 rozporządzenia nr 65/2011.

3. KBP ARiMR uznał wyjaśnienia strony odnośnie do stwierdzonych naruszeń o kodach: N.04 i N.04.1 na działkach AA, Y – niekoszenie i nieusuwanie trawy do 31 lipca lub niewypasanie na nich bydła – dotyczące nieusuwania biomasy w terminie określonym w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Z załącznika nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wynika obowiązek usunięcia lub złożenia w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu na które termin ten nie był przestrzegany.

Mając na względzie: oświadczenia strony z dnia "[...]" i z dnia "[...]", a także z dnia "[...]" opinię szacunkową z dnia "[...]", dokumentację fotograficzną oraz oświadczenie P. S., posiadacza sąsiedniej działki rolnej - organ uznał, że strona wykazała wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiające usunięcie skoszonej trawy - dot. działek AA i Y, w związku z czym, uznał zgłoszenie siły wyższej za skuteczne zgodnie z ww. art.30 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

4. Powołując się na przeprowadzoną kontrolę na miejscu z tytułu wzajemnej zgodności wskazano w decyzji na stwierdzone naruszenia: N.03 i N.03.1, na działkach AD, AF, U, W, tzn. wskazano, że na gruntach ugorowanych nie przeprowadzono koszenia lub innych zabiegów uprawowych przeciwdziałających chwastom, które należało wykonać co najmniej raz w roku, do 31 lipca. Organ powołał się na dokumentację fotograficzną i stwierdził, że rolnik nie przeprowadził na ugorowanych gruntach koszenia lub innych zabiegów uprawowych w terminie.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie przyjął przedłożonej przez skarżącego opinii szacunkowej z dnia "[...]", sporządzonej przez M. P. na temat oceny stanu zasiewów, spełnienia minimalnych norm oraz dobrej kultury rolnej w 2013 r. na działkach rolnych AD, AF, AG, Z, AC, U i W wraz z załączoną do opinii dokumentacją fotograficzną oraz oświadczeniem złożonym przez Z. L. na okoliczność wypasu bydła na części działki nr180 (U).

W ocenie organu pierwszej instancji przedłożona przez stronę opinia szacunkowa nie może zostać wzięta pod uwagę ze względu na to, że wykonana została na dzień "[...]", czyli w roku następnym po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy. Organ podkreślił, że na mocy przepisu art.50 ust.1 rozporządzenia nr 1122/2009 kontrole na miejscu przeprowadzać należy w ciągu tego samego roku kalendarzowego, w którym złożono wnioski o przyznanie pomocy. Organ dodał przy tym, że opinia szacunkowa nie może być miarodajna z tego powodu, iż jej autor co do utrzymania działek w dobrej kulturze rolnej w 2013 r. oparł się na informacjach podanych przez rolnika, sprzecznych z materiałem fotograficznym znajdującym się w posiadaniu organu. Przy czym, jest, zdaniem organu, niewykluczone, że koszenie działek mogło mieć miejsce w terminie późniejszym niż wynikający z powołanych przez organ przepisach.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznał, że nie zachodzą okoliczności pozwalające na odstąpienie od zastosowania zmniejszenia/wykluczenia, o których mowa w ww. art.30 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Strona nie wykazała bowiem, iż nie jest winna stwierdzonych nieprawidłowości. Powołując się na cywilistyczne rozumienie pojęcia winy organ wywiódł, że zaniechanie przez stronę obowiązku przestrzegania norm świadczy o braku należytej staranności, co wskazuje na co najmniej nieumyślny stopień winy w postaci niedbalstwa.

Dokonując zmniejszenia płatności z uwagi na brak koszenia lub przeciwdziałania chwastom organ powołał §41 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., dotyczący zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej w zależności od oceny wagi stwierdzonej niezgodności w zakresie podstawowych wymagań. Przepis ten zawiera, w ust.2 odesłanie do art.19 ust.2 i 3 rozporządzenia nr 65/2011.

W pakiecie 2.1 organ I instancji uwzględnił powierzchnię 9,52 ha przy stawce 790 zł. Organ zastosował zmniejszenie zgodnie z art.16 ust.5 rozporządzenia nr 65/2011. Organ postanowił nie odstępować od zastosowania zmniejszenia lub wykluczenia, o którym mowa w art.30 rozporządzenia nr 65/2011, które miałoby zastosowanie, gdyby beneficjent wykazał brak winy za wyłączenie niekwalifikującej się kwoty. Organ oparł się na złożonym przez stronę oświadczeniu o znajomości skutków składania fałszywych oświadczeń z art.297 §1 kk oraz, że znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem przyznanie płatności. Organ rozważył tę kwestię także pod kątem ustalenia winy strony w zaistnieniu stwierdzonych nieprawidłowości i uznał, że można przypisać stronie winę w postaci co najmniej niedbalstwa. Bowiem przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności strona była zobowiązana ustalić prawidłową powierzchnię gruntów, do których ubiegała się o przyznanie płatności. We wniosku należało podać stan faktyczny użytkowanych gruntów zarówno co do powierzchni, jak i rodzaju uprawy. Powinien to być stan rzeczywisty.

Na podstawie ww. rozporządzenia oraz §41 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w zw. z art.19 rozporządzenia nr 65/2011 i art.71 rozporządzenia nr 1122/2009 określono procentową wielkość zmniejszenia kwoty płatności wynoszącą 1,00%.

Przyznana kwota płatności w pakiecie 2.1 po dokonaniu pomniejszenia wynosi 5.912,68 zł. W pakiecie 5.1 przyznana kwota płatności po pomniejszeniu to 42.452,19 zł.

Razem w obu pakietach przyznano 48.364,87zł. Kwota zmniejszeń wyniosła 2.382,32 zł w pakiecie 2.1 oraz 428,81 zł w pakiecie 5.1, czyli łącznie 2811,13 zł.

W pakiecie 2.9, w którym odmówiono przyznania płatności, powierzchnia deklarowana wynosiła 84,93 ha (Działki A, B, C,F,H,I, J, L, Ł). Organ wymienił istotne dla oceny tej płatności dowody:

- raporty z kontroli w zakresie programu rolnośrodowiskowego oraz z kontroli w zakresie wzajemnej zgodności,

- korespondencja ze stroną,

- oświadczenia strony z dnia "[...]" o szkodach łowieckich wynoszących do 95% obsady, z dnia "[...]" o wystąpieniu siły wyższej w obsadzie sadu – spowodowanej przez zwierzynę łowną wraz z dokumentami potwierdzającymi uzupełnienie obsady,

- decyzja zezwalającą na zastosowanie materiału szkółkarskiego CAC jabłoni antonówka i idared itp.,

- paszporty jabłoni,

- rachunki dot. zakupu sadzonek,

- zawiadomienia składane do kół łowieckich o powstaniu szkód łowieckich z "[...]",

- protokoły szacowania szkód przez koła łowieckie,

- inne dokumenty, takie jak opinie, w tym opinia J. K. i B. M. na temat sadu ekologicznego, wskazująca że nieutrzymanie minimalnej obsady drzew na ww. działkach spowodowane było zniszczeniem drzewek przez zwierzynę leśną w głównej mierze lub obumarciem z powodu innych czynników zewnętrznych występujących od wiosny. Ponadto strona powoływała się na wystąpienie siły wyższej, polegającej na uszkodzeniu drzew przez zwierzynę pomimo zastosowania siatek ochronnych.

- zawiadomienie, złożone w dniu "[...]" o wystąpieniu siły wyższej w postaci uszkodzenia drzewek przez zwierzynę pomimo zastosowania siatek ochronnych wraz z protokołem stwierdzenia siły wyższej skutkującej likwidacją sadów ekologicznych sporządzonym przez J. K. i B. M.

Oceniając powyższe, organ stwierdził, że rolnicy ubiegający się o płatność mają obowiązek przez cały rok kalendarzowy, w którym złożono wniosek – przestrzegania norm w ramach wzajemnej zgodności zawartych w rozporządzeniu o minimalnych normach, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art.39 ust.3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2005.277.1, dalej: "rozporządzenie nr 1968/2005"). Organ stwierdził także, że zgodnie z §45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art.47 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz Urz. UE L 368, dalej: "rozporządzenie nr 1974/2006") – jeżeli rolnik nie był w stanie wypełnić swoich zobowiązań w wyniku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, nie zachodzi konieczność windykacji z lat poprzednich.

Organ wymienił kategorie siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zawarte w ww. przepisach, przypominając, że w razie ich wystąpienia rolnik powinien powiadomić o nich kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie 10 dni roboczych i dostarczyć dowody potwierdzające ww. okoliczności.

Organ podkreślił przy tym, że wystąpienie siły wyższej jest uwzględniane tylko w postępowaniach dotyczących zwrotu płatności. Nie ma zaś podstaw do zastosowania tej instytucji w postępowaniach dotyczących przyznawania płatności. W sprawach tych od 2011 r. znajduje zastosowanie rozporządzenie nr 65/2011, które nie zawiera odesłań pozwalających na zastosowanie przepisów o sile wyższej, zawartych w rozporządzeniu nr 1122/2009, tj. nie odsyła do art.75 tego rozporządzenia, zgodnie z którym rolnik, który nie był w stanie wypełnić swoich zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowanych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Uwzględniając wskazywane przez stronę zdarzenia za kwalifikujące się do uznania jako siła wyższa organ odstąpił od ustalenia kwot nienależnie pobranych z tytułu zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego – ze względu na spełnienie warunków z art.47 ust.2 rozporządzenia nr 1974/2006.

Powołując się na stanowisko Komisji Europejskiej w polityce rozwoju obszarów wiejskich organ podkreślił, że jeżeli zobowiązania w danym roku nie mogą być spełnione, nie jest wypłacana pomoc, ale zobowiązanie nadal powinno być kontynuowane. Organ podkreślił, że płatność przysługuje tylko w przypadku, gdy pomimo wystąpienia zdarzeń o charakterze siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności podjęte zobowiązanie może być spełnione. Wystąpienie "trwałej" siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w danym roku może skutkować także zmniejszeniem powierzchni zobowiązania w kolejnym roku.

W świetle powyższego organ pierwszej instancji uznał złożone przez stronę w dniu "[...]" zgłoszenie zaistnienia okoliczności nadzwyczajnych (o szkodach zaistniałych w drzewkach jabłoni) – za dokonane w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym strona mogła tego dokonać. Tym samym uznał organ za spełnione wymogi wynikające z §45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz z art.47 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 1698/2005.

Ocenę tę oparł organ na treści pisma strony z dnia "[...]", z którego wynika, że skarżący pod koniec czerwca dokonał lustracji sadów wraz z liczeniem sadzonek, które spełniały lub nie spełniały wymagań, a następnie dokonano zliczenia danych i w terminie 10 dni roboczych, czyli "[...]" dokonano zgłoszenia siły wyższej. Powyższe okoliczności znajdują według organu potwierdzenie w dokonanym w dniu "[...]" zgłoszeniu szkód łowieckich do Koła Łowieckiego "[...]" i "[...]" oraz "[...]". Organ zauważył przy tym, że nastąpiło to przed powiadomieniem strony o kontroli na miejscu.

Wyżej przedstawione dowody wskazują, zdaniem organu, na wystąpienie siły wyższej (uszkodzenie drzew przez zwierzynę) zgodnie z §45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art.47 ust.1 rozporządzenia nr 1974/2005.

Przedstawione wyżej ustalenia w zakresie wystąpienia siły wyższej organ połączył z oświadczeniem złożonym przez stronę (jej pełnomocnika) wraz z wnioskiem o przyznanie płatności, które to oświadczenie potwierdzało, iż znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskiem.

Dalej organ stwierdził, że nie ma zastosowania w sprawie przepis art.30 ust.1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym zmniejszenie nie ma zastosowania, jeżeli beneficjent może udowodnić, że nie ponosi winy za włączenie niekwalifikującej się kwoty.

Przypomniano też wyrok I SA/Ol 389/16, w którym sąd zaaprobował dokonaną przez organ ocenę dowodów prowadzącą do wniosku, że nie dają one podstaw do odstąpienia od obowiązku pomniejszenia płatności o 100% (równoznacznego z jej nieprzyznaniem), wynikającego wprost z rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Powołano §45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., według którego jedną z kategorii siły wyższej, nie powodującej obowiązku zwrotu pomocy, jest uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta pomimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. Organ powtórzył za sądem, że przepis ten mówi o zaniechaniu żądania zwrotu pomocy, a nie o obowiązku jej przyznania w danym roku, w którym stwierdzono zaniedbania i gdy rolnik przedstawił opinię o konieczności zaprzestania upraw sadowniczych z uwagi na brak warunków do uzyskania rezultatów udatności sadów oraz je likwiduje.

Z powyższych względów organ odmówił przyznania płatności do działek rolnych A, B, C, F, H, I, J, L, Ł w ramach wariantu 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe oraz, uznając działanie siły wyższej, odstąpił od windykacji z lat poprzednich.

KBP ARiMR stwierdził ponadto wystąpienie "trwałej" siły wyższej na działkach rolnych A, B, C, F, H, J, L Ł - oznaczające, że zobowiązanie nie może być kontynuowane, a wobec strony nie wszczyna się postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej z tytułu trwałego zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Stwierdzenie to oparł organ na analizie akt całej dokumentacji sprawy, wskazującej na występowanie bardzo licznych uszkodzeń drzewek przez dzikie zwierzęta, na wysokie koszty uzupełniania nasadzeń jabłoni oraz koszty ochrony przed dzikimi zwierzętami. Wzięto pod uwagę także protokół stwierdzenia siły wyższej skutkującej likwidacją sadów ekologicznych sporządzony przez pracowników naukowych oraz wyniki kontroli z kampanii 2014, wskazujące na likwidację sadów jabłoniowych ze względu na nieekonomiczność ich dalszego utrzymania.

Od decyzji tej strona złożyła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Odwołanie dotyczyło decyzji organu pierwszej instancji w zakresie zmniejszenia płatności do pakietu 2 wariant 9 uprawy sadownicze i jagodowe. W pozostałym zakresie decyzji organu pierwszej instancji nie kwestionowano.

W odwołaniu zarzucono naruszenie art.51 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zw. z art.1, 21 i 30 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich niezastosowanie, prowadzące do błędnej wykładni pojęć: "zmniejszenie" i "wykluczenie". Według skarżącego zmniejszenia i wykluczenia z płatności nie stosuje się, gdy beneficjent udowodni, że nie ponosi winy za powstanie niezgodności, zaś całkowite zmniejszenie lub wykluczenie za nieprzestrzeganie norm stosowane jest tylko wówczas, gdy w trakcie kontroli stwierdzono umyślną niezgodność, która wynikła z działania lub zaniechania, które można przypisać bezpośrednio rolnikowi. Zarzucono także organowi pierwszej instancji naruszenie przepisu art.18 ust.2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez jego niezastosowanie. Wskazano, że prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, że rolnika który nie dopuścił się nieprawidłowości poprzez własne działanie czy zaniechanie, nie karze się sankcją wykluczenia. Ostatnim zarzutem odwołania jest zarzut naruszenia art.38, art.39 i art.40 włącznie z pkt 17 i 19 preambuły rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 poprzez niezastosowanie "per analogiam" wytycznych w zakresie stosowania kar administracyjnych, wskazujących na wyłączenie stosowania kar wobec tych beneficjentów, którzy powiadomią organ o nieprawidłowościach.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia "[...]" nr: "[...]" utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W zakresie spornego pakietu 2.9 organ przywołał przepis § 9 ust.2 pkt3 lit.a oraz §4 ust.1 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Organ stwierdził, że przepisy te kreują warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pakiecie 2 wariant 9 do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia. Przepis § 9 ust.2 pkt3 lit.a ww. rozporządzenia wymaga, aby wszystkie uprawiane drzewa były ukorzenione i spełniały wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Organ przytoczył wymagania kreślone w załączniku nr 9 rozporządzenia z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczególnych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (DzU z 2007 r., nr 29, poz.189), dotyczące wysokości, średnicy pnia i korzenia głównego oraz bocznych.

Organ wskazał też na wymogi dla pakietu 2 wariant 9, określone w załączniku nr3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2009 r. tj. utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów, która dla sadu jabłoniowego wynosi 125/ha. Organ podkreślił, że beneficjent nie spełnia ww. wymogu obsady drzewek, nawet z uwzględnieniem 5% tolerancji.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał także w decyzji na normy minimalne w rolnictwie, uregulowane w rozporządzeniu w sprawie minimalnych norm.

W zaskarżonej decyzji wskazano, że podczas ponownego rozpatrywania sprawy organ pierwszej instancji zwrócił się do Dyrektora Oddziału Regionalnego z wnioskiem o korektę raportu z czynności kontrolnych nr "[...]"przez uwzględnienie 1,5 metrowej strefy buforowej, w celu ponownego przeliczenia powierzchni stwierdzonej działek, zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku I SA/Ol 389/16. Organ pierwszej instancji wezwał także stronę do przedstawienia dowodów potwierdzającej wystąpienie siły wyższej w zakresie niemożności zebrania plonu z powodu jego zamoknięcia, a także do wskazania terminu usunięcia biomasy i wyjaśnienia przyczyn niewiedzy na temat upraw w 2010 r., na działce nr "[...]".

Na to wezwanie strona przedłożyła pismo z dnia "[...]", wraz z załącznikami.

W dniu "[...]" organ pierwszej instancji otrzymał raport z czynności kontrolnych, w którym uwzględniono 1,5 metrową strefę buforową. Z decyzji wynika, że wpłynęło to na powierzchnię działek zadeklarowanych do wariantu 2.9 (A, F, I, J), tj. przyjęto powierzchnię odpowiednio: działka A 17,12 ha (poprzednio 17,47 ha), F 9,25 ha (poprzednio 9,07 ha), I 5,78 ha (poprzednio 5,60 ha), J 9,93 ha (poprzednio 9,84 ha). Organ uwzględnił zmianę powierzchni ww. działek przy ustalaniu minimalnej obsady drzew na hektar gruntu. Zmiany te nie wpłynęły na kwestię niespełnienia wymogu minimalnej obsady drzew oraz na wysokość przyznania płatności w zakresie pozostałych wariantów.

Organ II instancji podkreślił, że w odwołaniu nie jest kwestionowane rozstrzygnięcie dot. pakietu 2.1 i 5.1, a jedynie w zakresie odmowy przyznania płatności w pakiecie 2.9.

Organ przypomniał, że ujawnione w toku kontroli i opisane w protokole nieprawidłowości w zakresie dotyczące spełnienia wymogów z tytułu wymaganej obsady drzew na ha oraz spełnienia wymagań co do wysokości i grubości materiału szkółkarskiego skutkowały wykluczeniem z płatności działek A, B, C, F, H, I, J, L, Ł o powierzchni deklarowanej 84,93 ha. Organ przywołał też przepis §27 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. mówiący o zmniejszeniu płatności w roku, w którym stwierdzono uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach wariantów poszczególnych pakietów. Nieutrzymanie minimalnej obsady drzew skutkuje zmniejszeniem do 100% płatności. Wysokość zmniejszeń wynika z załącznika nr 7 do ww. rozporządzenia, w stosunku do działki, na której stwierdzono nieprawidłowość, w granicach błędu do 5% wymaganej obsady.

Organ przypomniał także, że płatność rolnośrodowiskowa przyznawana jest za spełnienie ponadstandardowych warunków i wymogów ustalonych dla danych pakietów i wariantów. To oznacza, że niespełnienie warunków i wymogów skutkuje odmową przyznania płatności, nawet jeśli było niezamierzone przez stronę. Organ drugiej instancji powtórzył za organem pierwszej instancji, że nawet stwierdzenie wystąpienia siły wyższej lub zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności nie pozwalają na przyznanie płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR powołał przy tym wyrok I SA/Ol 389/16, odnoszący się także do tej kwestii.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ nie podzielił stanowiska strony. W zakresie zarzutu naruszenia art.51 ust.1 i 2 rozporządzenia nr 1698/2005 w zw. z art.1, art. 21 i art.30 rozporządzenia nr 65/2011 - organ podniósł, że przepisy te mają zastosowanie do podstawowych wymogów w zakresie zarządzania oraz zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska – zamieszczonych w art.5 i 6 oraz w załączniku II i III rozporządzenia (WE) nr 73/2009, tj. wymogów w zakresie tzw. wzajemnej zgodności. Natomiast dokonane w decyzji wykluczenie działek z płatności w ramach wariantu 2.9 nastąpiło nie z powodu naruszenia podstawowych wymogów w zakresie zarządzania oraz zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, lecz wskutek niespełnienia warunków do przyznania tego wsparcia, określonych w §9 ust.2 pkt 3 w rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Dlatego powołane w odwołaniu przepisy nie mogły być podstawą przyznania płatności w ramach wariantu 2.9.

Podobnie organ ocenił zarzut naruszenia przepisów art.38, 39 i 40 rozporządzenia nr 640/2014. Wskazał, że przepisy te zawarte są w tytule IV SYSTEM KONTROLI I KARY W ZWIĄZKU Z ZASADĄ WZAJEMNEJ ZGODNOŚCI. Mają zatem zastosowanie tylko w przypadku nieprawidłowości dotyczących nieprzestrzegania podstawowych norm i wymogów, a nie w razie naruszeń ponadstandardowych warunków i wymogów, ustalonych dla poszczególnych pakietów i wariantów.

Odnośnie do zarzutu niezastosowania art.18 ust.2 i 3 rozporządzenia nr 65/2011 - organ podkreślił, że jest to norma o charakterze ogólnym a ust.2 skierowany jest do państwa członkowskiego. Interpretacja tego przepisu, zdaniem organu, prowadzi do uznania, że zakres zmniejszenia w przypadku niespełnienia poszczególnych wymogów płatności rolnośrodowiskowej (kryteriów kwalifikowalności) powinien być szczegółowo uregulowany w przepisach prawa krajowego, z uwzględnieniem wskazanych kryteriów. Przytoczono obszerny fragment wyroku I SA/Ol 161/17. Zdaniem organu przesłanki wnikające z ust.2 art.18 zostały uwzględnione przez ustawodawcę krajowego w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013 r., w którym określono zasady zmniejszania płatności w przypadku niespełnienia warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

W decyzji przedstawiono sposób wyliczenia płatności dla pakietu 2.1 z uwzględnieniem procentowej różnicy pomiędzy powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowalnych a powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli, wynosząca 10,29%. Uwzględniono także zmniejszenie dla wariantu 2,1. Wyliczono płatność w pakiecie 5.1 i zastosowano zmniejszenie o 1%.

Podsumowując, organ drugiej instancji wskazał, że wniosek dotyczył płatności w łącznej kwocie 181.968,20 zł, zaś przyznano łącznie 48.364,87 zł. W pakiecie 2 rolnictwo ekologiczne wariant 2.1 uprawy rolnicze – wniosek dotyczył kwoty 8.295,00 zł, przyznano 5.912,68 zł. W pakiecie 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe – we wniosku wskazano kwotę 130.792,20 zł, lecz nie przyznano żadnej kwoty. Pakiecie 5 ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków – wniosek obejmował kwotę 42.881,00zł, przyznano 42.452,19 zł.

W zakresie pakietu 2.9 organ drugiej instancji podtrzymał argumentację Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Na decyzję tę złożona została skarga z dnia "[...]", w której zaskarżono ww. decyzję w części dotyczącej punktu 1 decyzji organu I instancji, dotyczącego uprawy rolniczej – pakietu 2.1 – rolnictwo ekologiczne, skutkującej odmową przyznania płatności co do uprawy ekologicznej na działkach A, B, C, F, H, I, J, L, Ł. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji w jej pkt 1 i w ww. części przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, a także zażądano zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Jednak pomimo takiego określenia żądania skargi, wskazującego na podważenie decyzji w zakresie pakietu 2.1 – z uzasadnienia skargi wynika, że kwestionowane jest rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania płatności w pakiecie 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe.

W skardze podniesiono zarzuty zgrupowane w czterech punktach:

- naruszenie art.51 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 16998/2005 w zw. z art.1, 21 i 30 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich niezastosowanie, prowadzące do błędnej wykładni pojęć: "zmniejszenie" i "wykluczenie". Według skarżącego zmniejszenia i wykluczenia z płatności nie stosuje się, gdy beneficjent udowodni, że nie ponosi winy za powstanie niezgodności, zaś całkowite zmniejszenie lub wykluczenie za nieprzestrzeganie norm stosowane jest tylko wówczas, gdy w trakcie kontroli stwierdzono umyślną niezgodność, która wynikła z działania lub zaniechania, które można przypisać bezpośrednio rolnikowi.

- naruszenie przepisu art.18 ust.1 akapit 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, który jako normę ogólną skierowaną do państwa członkowskiego należy interpretować łącznie z art.18 ust.2 tego rozporządzenia w zakresie, w jakim jedynie w przepisach krajowych mogą zostać określone przesłanki zwrotu przyznanej płatności lub jej nieprzyznania w razie niespełnienia przez rolnika określonych kryteriów i wymogów,

- naruszenie art.18 ust.2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez jego niezastosowanie. Wskazano, że prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, że rolnika który nie dopuścił się nieprawidłowości poprzez własne działanie czy zaniechanie, nie karze się sankcją wykluczenia lub zmniejszenia.

- naruszenie art.38, art.39 i art.40 włącznie z pkt 17 i 19 preambuły rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 poprzez niezastosowanie "per analogiam" wytycznych w zakresie stosowania kar administracyjnych, wskazujących na wyłączenie stosowania kar wobec tych beneficjentów, którzy powiadomią organ o nieprawidłowościach, co wynika też z art.18 ust.2 i 3 i art.30 rozporządzenia nr 65/2011 i z art.51 ust.1 i 2 rozporządzenia nr 1698/2005, co organ uznał w przypadku wariantu 5.1, a pominął przy 2.9, gdy w obu przypadkach, zdaniem strony, niezgodności u rolnika nie powstały ani z jego działania, ani z jego zaniechania i były od niego niezależne, a ich skutki w 100% naprawiono.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie.

Organ powołał wyrok WSA w Olsztynie I SA/Ol 389/16 z dnia 31 sierpnia 2016r., w którym sąd potwierdził prawidłowość większości ustaleń organu i zobowiązał organ do wykonania dwóch zaleceń, odnoszących się do uznania 1,5 m strefy buforowej oraz do ponownego rozważenia kwestii winy skarżącego w zakresie normy dotyczącej zakazu uprawy pszenicy na działce zakupionej w 2010 r., co mogłoby wpłynąć na zredukowanie 3% zmniejszenia do 2% lub 1%, zgodnie z art.71 ust.1 rozporządzenia nr 1122/2009.

Organ podniósł, że zrealizował oba powyższe zalecenia sądu. Sporządzono nowy raport z czynności, uwzględniający 1,5 m strefę buforową, co wpłynęło na zwiększenie powierzchni działek zadeklarowanych w wariancie 2.9. Zmianę powierzchni uwzględniono także przy ustalaniu minimalnej obsady drzew na ha gruntu. Jednak, z powodu niespełnienia wymogu minimalnej obsady drzew, nie wpłynęło to na wysokość płatności w pozostałych wariantach.

Organ podkreślił, że wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy przyznane dopłaty zostały zwiększone o 9.189,67 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja w sprawie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. W sprawie tej płatności orzekał już sąd administracyjny w sprawie o sygnaturze I SA/Ol 389/16. Dlatego, rozpatrując obecnie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" nr: "[...]" sąd, na mocy art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. DzU 2017 r., poz. 1369 – dalej: "ppsa"), związany jest oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku WSA w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2016 r. wydanego w sprawie I SA/Ol 389/16. W wyroku tym uchylono decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" nr "[...]", ze względu na stwierdzenie naruszenia art.34 ust.1 rozporządzenia nr 1122/2009, tj. z powodu błędnego określenia powierzchni działek rolnych w wyniku zastosowania mniejszej niż 1,5 m strefy buforowej wokół działek, a także z uwagi na nie znajdujący oparcia w materiale dowodowym brak akceptacji organu dla działań skarżącego w kierunku wykazania braku winy w złamaniu zakazu kolejnego wysiewu pszenicy na działce AB, z czym wiąże się zastosowanie procentowego zmniejszenia płatności.

Istotne jest jednak to, że w ww. wyroku sąd zaaprobował stanowisko organu odnośnie do wyrażonej w decyzji ostatecznej oceny zgromadzonych dowodów, wskazującej na to, że pomimo uznania zaistnienia siły wyższej w postaci szkód wyrządzanych na terenie sadu przez zwierzynę łowną, należało odmówić skarżącemu przyznania płatności za 2013 r. w pakiecie 2.9. Przy czym stwierdzenie wystąpienia ww. siły wyższej uzasadniało odstąpienie od zaniechania żądania zwrotu pomocy już udzielonej.

Wskazać należy, że na mocy przepisu art.153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że rozpatrując po raz kolejny sprawę dotyczącą płatności rolnośrodowiskowej na 2013r., zarówno organ administracji, jak i sąd mają obowiązek respektowania treści wyroku wydanego wcześniej w tej sprawie. Przepis powyższy nie pozwala sądowi rozpatrującemu ponownie sprawę, aby dokonał on nowej oceny prawnej, która byłaby sprzeczna z poglądami zawartymi we wcześniej wydanym w sprawie prawomocnym wyroku. Ani organ, ani sąd nie mogą pominąć oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Odstępstwo od tej zasady byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby zmianie uległy przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

W związku z powyższym sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" nr: "[...]" jest zgodna z ocena prawną zawartą w wyroku I SA/Ol 389/16 z dnia 31 sierpnia 2016 r. i spełnia wszystkie wskazania w nim zawarte.

Z akt sprawy wynika, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do akt sprawy włączono skorygowany raport z czynności kontrolnych nr "[...]" (korekta strefy buforowej), otrzymany przez organ pierwszej instancji w dniu "[...]". Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zwrócił się do strony o przedstawienie dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej w zakresie niemożności zebrania plonu z powodu jego zamoknięcia, a także zażądał wskazania terminu usunięcia biomasy oraz wyjaśnienia przyczyn braku wiedzy na temat upraw w 2010 r. na działce ewidencyjnej nr "[...]". W odpowiedzi na to wezwanie strona pismem z dnia "[...]" złożonym wraz z załącznikami – wyjaśniła, że przyczyną niemożności zebrania skoszonej trawy były niekorzystne warunki atmosferyczne, powodujące ciągłe namakanie trawy, na potwierdzenie czego złożono oświadczenie P. S., posiadającego działkę w sąsiedztwie, a także powołano znajdujące się w aktach sprawy fotografie, wykonane po skoszeniu, a przed terminem zbioru. Z oświadczenia P. S. wynika, że jesienią 2013 r. w obrębie "[...]", w tym także na działkach skarżącego, do końca listopada 2013 r. utrzymywały się niekorzystne warunki atmosferyczne, powodujące ciągle namakanie trawy i niemożliwość jej usunięcia. Strona wskazała w ww. piśmie z dnia "[...]", że biomasa została zebrana dopiero "[...]", co wynika z rejestrów rolnośrodowiskowych. Strona wyjaśniła w ww. piśmie, że działkę obsianą pszenicą nabyła w dniu "[...]" nie wiedząc o dokonanych przez poprzedniego właściciela zasiewach, na dowód czego powołała umowę notarialną sprzedaży z "[...]".

Ponadto strona pismem z dnia "[...]" zawnioskowała o uwzględnienie, przy ponownym sporządzaniu raportu, faktu dokonania nasadzeń drzewkami spełniającymi wymogi materiału szkółkarskiego poprzez usunięcie kodu E6, uzupełnienie raportu o przyczyny powstawania strat w sadzie i dokonania zgłoszenia siły wyższej przed kontrolą oraz precyzyjne określenie sposobu liczenia i oceny jakości każdego drzewa.

Strona wniosła też o zastosowanie w sprawie art.18 ust.2 rozporządzenia nr 65/2011, z którego wynika że państwa członkowskie odzyskują wsparcie lub go nie przyznają lub zmniejszają jego kwotę w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonych niezgodności.

Uzupełniony w powyższy sposób materiał dowodowy wpłynął na zmianę ustaleń w zakresie strefy buforowej, uznania braku naruszeń norm w zakresie ponownej uprawy pszenicy na działce AB oraz dał podstawę do uznania, że bez winy skarżącego nie została zebrana skoszona trawa z działek AA oraz Y.

W pozostałym zakresie organ potrzymał dotychczasowe stanowisko, wyrażające się w odmowie przyznania płatności w pakiecie 2.9 pomimo stwierdzenia siły wyższej w postaci szkód wywołanych przez dzikie zwierzęta, której to sile wyższej skarżący usiłował zapobiec poprzez zastosowanie siatek ochronnych.

Sąd stwierdza, że zebrany w sprawie i uzupełniony materiał dowodowy oraz wiążąca ocena prawna zawarta w wyroku I SA/Ol 389/16 upoważniały organ do wydania takiego rozstrzygnięcia.

Rozpatrując wniosek o płatność słusznie uznano, że brak było podstaw do stwierdzenia, że dopuszczalne byłoby przyznanie pomocy rolnośrodowiskowej w pakiecie 2.9 w sytuacji, gdy podczas rozpatrywania wniosku o płatność ustalono, że nie zostały spełnione wymogi w zakresie właściwej obsady drzew i wymagania co do wysokości i grubości materiału szkółkarskiego. Jak już wskazano, kwestia ta była przedmiotem rozważań w powołanym wyroku i sąd nie stwierdził w tym zakresie żadnych nieprawidłowości, przeciwnie, podzielił stanowisko organu. Zatem słusznie organ stwierdził, że na żadnej z działek zgłoszonych do tej płatności nie spełniono wymogów z tytułu właściwej obsady drzew na ha oraz z tytułu wymagań co do wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, dowodem czego są fotografie znajdujące się w aktach sprawy, wykonane w trakcie kontroli. Oznacza to, że organ zobowiązany był do pomniejszenia płatności o 100%, czyli do jej nieprzyznania, co wynika z przepisów krajowych, tj. rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Wykazane przez skarżącego wystąpienie siły wyższej w postaci zniszczeń dokonanych przez zwierzynę leśną, pomimo zastosowania zabezpieczeń w postaci siatek ochronnych, nie wpływa na kwestię odmowy przyznania palności, a ma znaczenie dla odstąpienia od windykacji za lata poprzednie.

Podkreślenia wymaga, że w ww. wyroku I SA/Ol 389/16 sąd dokonał wykładni przepisów prawa materialnego zarówno krajowych jak i unijnych. Wyrok jest prawomocny, gdyż nie została złożona od niego skarga kasacyjna, co oznacza że obecnie nie jest możliwe kwestionowanie oceny prawnej i wykładni przepisów zawartych w ww. wyroku.

Dodać można, że rozpatrując każdą sprawę sąd działa w oparciu o przepis art.134 ppsa, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w wyroku z dnia 31 sierpnia 2016 r. I SA/Ol 389/16 sąd rozpatrzył sprawę całościowo, tzn. rozpatrzył skargę na decyzję w sprawie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. w zakresie obejmującym wszystkie wnioskowane pakiety (2.1, 2.9 i 5.1). W wyroku tym, zgodnie z brzmieniem ww. art.134 ppsa sąd kierował się nie tylko treścią zarzutów podniesionych w skardze, lecz dokonał pełnej kontroli zaskarżonej decyzji. Przedmiotem obecnie rozpatrywanej skargi jest (ponownie) płatność rolnośrodowiskowa na 2013 r. Zatem, skoro w takim zakresie orzekał sąd w sprawie I SA/Ol 389/16, to w takim zakresie wyrok ten na mocy ww. art.153 ppsa wiązał organ i wiąże sąd w obecnie rozpatrywanej sprawie.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art.151 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" nr: "[...]".