Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 161/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 63 ust. 1-16
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 17 ust. 1 pkt 4-5, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 95 ust. 1, art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: art. 33
journal: Dz.U. 2023 poz 208
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

SENTENCJA

Dnia 17 lipca 2024 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: sekr. sąd. Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 roku sprawę ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 maja 2023 r., znak [...] r. Burmistrz Ś. odmówił M. M. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad W. S..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że nie było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność W. S.. Organ powołał się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, którego skutkiem nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, a wykonanie wyroku wymaga działań ustawodawczych.

Pismem z dnia 22 czerwca 2023 roku M. M. złożyła odwołanie wskazując na uznanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13 oraz naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r.

Decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze:

a) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości;

b) odmówiło przyznania M. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. S. od dnia 28.04.2023r. do dnia 30.09.2023r.

c) przyznało M. M. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem - W. S. od dnia 01.10.2023 r. na stałe, na okres od dnia 01 października 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia 01 stycznia 2024 roku w wysokości [...] złotych, przy uwzględnieniu ewentualnych zmian wysokości świadczenia, w okresie, na który zostało przyznane;

d) zobowiązało Burmistrza Ś. do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w terminach i na zasadach przyjętych przez ten organ, z uwzględnieniem zmian kwot świadczenia wynikających z waloryzacji dokonywanej zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K38/13, stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W efekcie "nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność ojca powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy administracyjne dokonają z pominięciem tego kryterium." (patrz wyrok WSA w Krakowie sygn. akt: III SA/Kr 1305/19, LEX nr 2772731 - wyrok z dnia 16 stycznia 2020 r.).

W związku z powyższym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stał na przeszkodzie przyznaniu M. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 22 września 2015 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś.. Nie dało się ustalić niepełnosprawności W. S., choć stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2023 r. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego w dniu 11 maja 2023 r. ustalono, że W. S. wymaga całodobowej opieki, bezsprzecznie jest osobą wymagająca pomocy i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

M. M. od roku 2005 do 2015 r. pracowała i prowadziła własną działalność gospodarczą, od XI 2015 do III 2017 przebywała na zasiłku chorobowym, w 2017 r. uzyskała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z decyzją ZUS z dnia 14 grudnia 2022r. renta ta przysługiwała jej do dnia 30 września 2023 r. Wniosek wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 28 kwietnia 2023 r., natomiast M. M. pobierała do dnia 30 września 2023 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z powyższym prawo do wnioskowanego świadczenia przysługuje od 01 października 2023 r., gdyż nie może ono zostać przyznane za okres pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie było możliwości zawieszenia prawa do jego pobierania z datą wsteczną, dlatego też odmówiono przyznania M. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. S. za okres od dnia 28 kwietnia 2023 r. do dnia 30 września 2023 r. Jednocześnie poinformowano, iż w okresie na który przyznano świadczenie pielęgnacyjne od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego będą odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Pismem z dnia 12 lutego 2024 roku M. M. zastępowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 20 grudnia 2023 roku, [...] zaskarżając ją w części, tj. w punkcie 2 odmawiającym prawa do świadczenia za okres od 28 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r.

W ocenie skarżącej w kwestionowanym zakresie decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, poprzez bezzasadne przyjęcie, że renta z tytułu częściowej tylko niezdolności do pracy stanowi przeszkodę w przyznaniu prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.

W konsekwencji strona skarżąca wniosła o : 1) uchylenie decyzji w zaskarżonym zakresie, 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W ocenie skarżącej w dacie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie obowiązywał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. 1a w brzmieniu sprzed nowelizacji. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa o świadczeniu wspierającym, która zmieniła również zasady pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach przeznaczone jest wyłącznie dla opiekunów osób do 18 roku życia. Po ukończeniu 18 roku życia, osoba z niepełnosprawnością może wystąpić o świadczenie wspierające, na zasadach przewidzianych odrębnymi przepisami. W sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Opiekunowie, którzy przed 1 stycznia 2024 r. mieli przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bądź prawo to zostało przyznane po 1 stycznia 2024 r. na dotychczasowych zasadach, zachowują prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane.

W wypadku opiekuna pobierającego rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czyli takiej osoby jak skarżąca, stan prawny uległ zmianie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt: SK 2/17 zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej - czyli z dniem 9 stycznia 2020 r. Co istotne, w dacie ustalania prawa do świadczenia dla skarżącej nadal brak było przepisu, który odnosiłby się wprost do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. I stan taki spetryfikował się, skoro aktualne przepisy w niniejszym zakresie odsyłają do przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r. Przysługujące skarżącej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie jest zatem przeszkodą w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowani opieki nad ojcem. Słusznie TK uznał taką przeszkodę za niekonstytucyjną, gdyż skarżąca pomimo orzeczenia jest zdolna do pracy i mogłaby ją świadczyć i tym samym pobierać wynagrodzenie. Brak zatrudnienia jest podyktowany koniecznością całodobowej de facto opieki nad chorym ojcem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało jej od 01 października 2023 r., gdyż nie mogło ono zostać przyznane za okres pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie było możliwości zawieszenia prawa do jego pobierania z datą wsteczną, dlatego odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem za okres od dnia 28 kwietnia 2023 r. do dnia 30 września 2023 r.

W wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt: SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Kolegium nie było dopuszczalne pobieranie dwóch świadczeń równocześnie tj. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to ma bowiem stanowić rekompensatę dla osób, które rezygnują z pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy ma z kolei na celu zrekompensować ograniczone możliwości zatrudnienia. Organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 7.04.2022 r. sygn. akt: IV SA/Po 118/22, zgodnie z którym konieczny jest wybór przez osobę uprawnioną do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy nadal chce pobierać to świadczenie, czy zamiast niego świadczenie pielęgnacyjne. Nie jest bowiem możliwe otrzymywanie obu świadczeń równocześnie. Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej renty swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.FUS. Renta jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty wynikająca z powyższego przepisu, powinna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20; z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2918/20; z 19 kwietnia 2021 r. I OSK 2800/20; dostępne w CBOSA)". Ponadto NSA w wyroku z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1623/21 wskazał wprost, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno- rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.FUS.. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Dotyczy to także zbiegu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ze świadczeniem pielęgnacyjnym.

Pismem z dnia 26 marca 2024 roku pełnomocnik skarżącej przedstawiła swoje uwagi w kontekście odpowiedzi na skargę zwracając uwagę, że wyrok WSA w Poznaniu z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 118/22 w ogóle nie wzmiankuje wyroku TK w sprawie 2/17, o którym mowa w skardze. Trudno zatem powoływać się na rozstrzygnięcie, które nie badało argumentów powołanych w skardze. Ponadto zwróciła uwagę na wadliwość linii orzeczniczej na którą powołuje się organ. Czym innym jest uzupełnianie luk i wykładani prawa, a czym innym., zastępowanie ustawodawcy w jego wyłącznych kompetencjach. Skoro ustawodawca stworzył reguły kolizyjne dla konkurencyjnych świadczeń rodzinnych (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) oraz odrębną regułę kolizyjną dla konkurencyjnych świadczeń z ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 95 ust. 1; dalej: u.f.u.s.), a jednocześnie nie stworzył reguły kolizyjnej dotyczącej wzajemnych relacji obu rodzajów świadczeń, to znaczy, że takiej kolizji nie ma i nie trzeba jej rozstrzygać. Skoro ustawodawca czegoś nie uregulował, to jest to jego celowe działanie, a nie wynik omyłki, którą trzeba naprawiać. Takie omyłki, owszem, zdarzają, się skutkując powstaniem luk prawnych ale tutaj takiej sytuacji nie ma. Sytuacja osób pobierających świadczenie i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie była i nie jest pominięta przez ustawodawcę. Zaskakujące jest przypisywanie ustawodawcy niewyrażonego przez niego nigdzie zamiaru uregulowania rzekomej kolizji, zamiast zaakceptowania tego, że z wyraźnej woli ustawodawcy taka kolizja po prostu nie istnieje. Krytycznie oceniła wkraczanie w kompetencje ustawodawcy przy ocenie skutków wyroku TK 2/17. W miejsce art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie wszedł żaden inny przepis, co oznacza, że w okresie istotnym z punktu widzenia niniejszej sprawy nie było żadnych podstaw prawnych do odmowy wypłaty świadczenia z uwagi na prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podstawą prawną nie są zapatrywania składów orzekających w podobnych sprawach, pozbawione podstaw prawnych. Od strony moralnej może się wydawać wątpliwe, że uprawnionym można być do renty i świadczenia rodzinnego, gdy tymczasem nie można być uprawnionym do dwóch świadczeń rodzinnych albo dwóch świadczeń z u.f.u.s. Tym bardziej, że tutaj nic nie wymaga wykładni językowej, a co dopiero stosowania analogii, która de facto następuje contra legem, skoro prowadzi do wyników sprzecznych z treścią obowiązujących przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 28 kwietnia 2023 r., natomiast M. M. pobierała do dnia 30 września 2023r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. M. M. od roku 2005 do 2015 r. pracowała i prowadziła własną działalność gospodarczą, od listopada 2015 roku do marca 2017 roku przebywała na zasiłku chorobowym, w 2017 roku uzyskała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z decyzją ZUS z dnia 14 grudnia 2022 r. renta ta przysługiwała jej do dnia 30 września 2023 r.

W ocenie składu orzekającego analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach. Istniały zatem podstawy prawne dla rozstrzygania w formie decyzji spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do rozstrzygania o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Przypomnieć należy, że w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II).

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania. Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Jak wynika z treści wyroku za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu niezdolności częściowej do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń.

Oceniając kwestię zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia rentowego, w kontekście sposobu realizacji tych świadczeń w sytuacji ich zbiegu, należy sięgnąć do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2). Przy czym należy pamiętać, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Należy wyjaśnić, że w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym, w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2).

Przepisy każdej z wymienionych ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów w odniesieniu do innych świadczeń (por. art. 27 ust. 5 pkt 5, czy art. 33 ust. 4). Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Mając zatem na uwadze powyższe oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca wywodzi nieprawidłowe skutki z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty, czy emerytury (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020, sygn. I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 oraz z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, a także z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2631/20).

Innymi słowy, wnioskodawca ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę między innymi w art. 27 ust. 5 ustawy. Przy czym prawo wyboru wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 958/20). Nieuzasadnione jest stanowisko polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej, gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1166/23).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w ww. art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Zasadniczo biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkuje wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Choć renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt niniejszej sprawy wynika, iż skarżąca (wnioskując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), miała ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zasadnie zatem organ odwoławczy pominął w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okres, w którym skarżąca miała ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tym względzie nie było możliwości retrospektywnego zwrócenia się do skarżącej w kwestii wyboru jednego ze świadczeń.

Zatem zasadnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Według skarżącej przesłanka negatywna w postaci uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowiło na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym względzie należało jednak uwzględnić przywołane powyżej konstrukcje, które miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W efekcie ich zastosowania

Organ odwoławczy nie umożliwił jednak stronie dokonanie retrospektywnego wyboru pomiędzy wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, gwarantowanym w wyższej kwocie niż pobierana przez skarżącą do 30 września 2023 r. Organ odwoławczy uznał bowiem w sposób zasadny, że skarżąca nie mogła zawiesić z mocą wsteczną prawa do renty otrzymywanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a przyznanie dwóch świadczeń jednocześnie (wbrew stanowisku skarżącej) nie było możliwe i w tej sytuacji przyznał świadczenie za okres, którym nie dochodziło do kolizji pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tej sytuacji orzeczona przez organ odmowa przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego za okres od 28 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r. była zasadna, a zatem zaskarżona część decyzji organu odwoławczego była zgodna z prawem.

Mając na uwadze powyższe, Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.