Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 193/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 w zw. z art. 3 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

B. M. wnioskiem z dnia 24.11.2016 r. zwróciła się do Burmistrza Miasta O. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem - J. M. (ur. [...] r.).

Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych w Urzędzie Miejskim w O. odmówił przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem.

Od tej decyzji B. M. wniosła odwołanie, domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz powołała się na wydany w jej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 461/10.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...]r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi z uwagi na konieczność ustalenia, czy B. M. tworzy dla J. M. rodzinę zastępczą spokrewnioną, czy może w sprawie nastąpiła jedynie zbieżność nazwisk, a także odniesienia się do wskazanego w odwołaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2011 r.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku B. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 24.11.2016 r., decyzją z dnia [...]r., nr [...], Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych w Urzędzie Miejskim w O., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. M., bowiem nie jest z nią spokrewniona tylko stanowi dla niej rodzinę zastępczą. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2015 r. poz. 2284). Zdaniem organu I instancji, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może być przyznane osobie, która spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne, a więc: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wykonując zalecenia decyzji kasacyjnej z dnia [...]r. organ ustalił, na podstawie dostarczonego przez B. M. w dniu 27.12.2016 r. pisma i oświadczenia (k. 16 i 17 akt administracyjnych), iż nie jest ona spokrewniona z J. M., tylko jest dla niej rodziną zastępczą niespokrewnioną. Dodatkowo, wskazany w odwołaniu wyrok dotyczy odrębnej sprawy skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Do dnia dzisiejszego nie został zmieniony art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w związku z tym, że B. M. jest opiekunem prawnym małoletniej J. M. oraz została dla niej ustanowiona rodziną zastępczą, to nie kwalifikuje się do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ powyższy artykuł wskazuje krąg osób uprawnionych do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wśród których nie widnieje opiekun prawny, jak również nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej, a tym samym nie stanowi dla niej rodziny zastępczej spokrewnionej, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Od powyższej decyzji B. M. wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia i jeszcze raz powołała się na wydany w jej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 461/10 oraz okoliczność, że ze względu na znaczną niepełnosprawność dziecka musiała zrezygnować z pracy, co jej zadaniem, daje podstawę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy opisał stan faktyczny i podał, że B. M. nie jest rodziną zastępczą spokrewnioną dla J. M., dlatego w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (17 (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z akt sprawy wynika, że J. M. legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a B. M. jest rodziną zastępczą dla J. M., jak też jest również jej opiekunem prawnym. Jednak nie została spełniona przesłanka uprawniająca do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem B. M. nie jest dla J. M. rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jednocześnie odnosząc się do treści odwołania Kolegium uznało, że wyrok w nim powołany zapadł w innym stanie prawnym. Nadto, przepis art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. wyraźnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Natomiast, zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej. Dodatkowo należy podkreślić, że wyroki sądów administracyjnych wiążą organy administracji w konkretnej sprawie. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2011 r. dotyczył sprawy zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...]r., nr [...], która została wydana na podstawie wówczas obowiązującego art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze B. M. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jej uzasadnieniu podała, że od 16 lat jest rodziną zastępczą i opiekunem prawnym dla J. M.. W miesiącu marcu 2001 r. została ustanowiona rodziną zastępczą dla dziecka, które zaraz po urodzeniu zostało porzucone przez biologiczną matkę ze względu na widoczne wielorakie uszkodzenia. Od samego początku traktuje ją jak córkę, a poprzez wspólne mieszkanie, wychowywanie, opiekę istnieje między nimi silna więź emocjonalna, co więcej w związku ze znaczą niepełnosprawnością dziecka musiała zrezygnować z pracy w celu sprawowania nad nią osobistej opieki. Wiosną 2005 r. wystąpiła po raz pierwszy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i pobierała je do 2007 r. W tym okresie ustawodawca wprowadził przepis, który wykluczył rodziny zastępcze z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, traktując je jako instytucje całodobowego utrzymania, ponieważ rodziny zastępcze otrzymują pieniądze na częściowe pokrycie kosztów utrzymania przyjętego do rodziny zastępczej dziecka. W ten sposób pozbawiono ją środków na własne utrzymanie, prawa do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Przepis ten został zaskarżony przez biologicznego dziadka będącego rodziną zstępczą dla wnuka do Trybunału Konstytucyjnego, który uznał skargę. W efekcie ustawodawca podzielił rodziny zastępcze na spokrewnione, czyli zobowiązane do alimentacji (lepsze) i przyznał im prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz niespokrewnione, nie zobowiązane do alimentacji (gorsze) bez prawa do świadczenia. Ponieważ została samotną matką mającą na wychowaniu wymagającą stałej opieki córkę J. (w rodzinie zastępczej) wystąpiła w marcu 2010 r. z wnioskiem do Burmistrza Miasta O. o świadczenie pielęgnacyjne. Otrzymała odmowną decyzję, która została podtrzymana przez Kolegium Odwoławcze w K. Wówczas wystąpiła do sądu i wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25.01.201 lr. sygn. akt IV SA/GI 461/10 uzyskała prawo do świadczenia, które pobierała do dnia 31.08.2016 r., tj. do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. W listopadzie córka uzyskała orzeczenie orzekające znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a ponieważ nie ma żadnej szansy na wyleczenie (niedowład czterokończynowy, upośledzenie umysłowe znaczne, padaczka lekooporna) orzeczenie wydano na stałe. Pomimo intensywnego leczenia i rehabilitacji J. nie uzyskała zdolności do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie (toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w K. o całkowite ubezwłasnowolnienie). Z tego powodu jest dzieckiem i dzieckiem pozostanie, ale ma prawo do opieki i wychowywania w środowisku rodzinnym. Zdaniem skarżącej, rodzina jest podstawową komórką społeczną, o którą należy dbać i chronić jej wartości, a J. ma prawo do posiadania rodziny i to prawo nie kończy się z chwilą ukończenia 18-tu lub 25-ciu lat (jeśli się uczy będąc w pieczy zastępczej), ale trwa nadal, bo rodzina jest dobrem stałym. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, pomaga jej we wszystkich czynnościach życia codziennego, bowiem samodzielnie się nie porusza, gdyż jest pampersowana, oraz wymaga pomocy w karmieniu, myciu i ubieraniu. Dodatkowo, potrzebuje zaopatrzenia ortopedycznego w pełnym zakresie (wózek, obuwie ortopedyczne, łuski, gorset, pionizator), wymaga specjalistycznych zakupów i ma zwiększone potrzeby z korzystania ze środków czystości oraz stale przyjmuje leki przeciwpadaczkowe. Jednocześnie w celu utrzymania wyuczonych umiejętności jest stale rehabilitowana i wyjeżdża na turnusy rehabilitacyjne. Zdaniem skarżącej, koszty utrzymania J. są wysokie, dlatego część środków ze świadczenia pielęgnacyjnego wykorzystywana jest na jej potrzeby. Jednocześnie nie było i nie ma krewnych, którzy podjęliby się trudu opieki i wychowania Jagody. Przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje sytuację osób w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym faktyczną osobistą opiekę nad dzieckiem, a z czasem nad dzieckiem dorosłym niesamodzielnym, oraz w związku z tą opieką rezygnującym z pracy, na osoby zobowiązane do alimentacji (spokrewnione) i nie mające takich zobowiązań (niespokrewnione), które tworzą rodzinę - jest sprzeczny z Konstytucją RP. Uwzględniając powyższe skarżąca wnioskowała o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem, czy ustawa o świadczeniach rodzinnych, w zakresie jakim pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest zgodna z Konstytucją RP, bowiem rodzic zastępczy powinien być przez Państwo wspierany, szanowany i doceniany, a nie traktowany jak rodzic drugiej kategorii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpatrywanej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zacytowany powyżej przepis art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., zatem w innym stanie prawnym niż wydany na rzecz skarżącej wyrok tut. Sądu z dnia 25 stycznia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 461/10, wyraźnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Natomiast zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej.

Mając na względzie powyższe ustalenia w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka uprawniająca do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej, bowiem nie jest ona dla J. M. rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak również niesporna jest okoliczność, iż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem J. M., która legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Potwierdza to sama skarżąca składając do akt dwa oświadczenia z dnia 27 grudnia 2016 r., iż jest niespokrewnioną rodziną zastępczą dla J. M., jak też jej opiekunem prawnym.

Wykładnia językowa przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz skarżącej właśnie z tego powodu. Jednakże skarżąca, mając na uwadze stosunek bliskości pomiędzy nią i J. M. oraz konieczność sprawowania nad nią od urodzenia całodobowej opieki domaga się zastosowania wykładni pozajęzykowej o charakterze prokonstytucyjnym, uwzględniającej zasadę równości, sprawiedliwości społecznej oraz zasadę ochrony i opieki nad rodziną (por. art. 32, art. 18, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP). Tymczasem wykładnia językowa przywołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych - oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, z tym podkreśleniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).

W świetle wykładni językowej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być skarżącej przyznane ponieważ: 1) nie jest biologiczną matką J. M., 2) nie jest "opiekunem faktycznym dziecka", bowiem nie wystąpiła z wnioskiem o jej przysposobienie, 3) nie została ustanowiona rodziną zastępczą spokrewnioną, 4) nie jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

W tej ostatniej kwestii odwołać się trzeba wprost do woli ustawodawcy, wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i do regulacji zamieszczonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

W Dziale III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 i następnymi tego Kodeksu, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków (po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa oraz po orzeczeniu separacji, natomiast w okresie małżeństwa na małżonkach ciąży obowiązek równoznaczny z obowiązkiem alimentacyjnym), powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione.

Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi z osobą podopieczną.

Skarżąca nie wchodzi do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji J. M., a kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że skarżąca jest dla niej osobą najbliższą.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, pod pojęciem interpretacji prawa albo jego wykładni, należy rozumieć zespół czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia znaczenia przepisu prawnego. Jeżeli przepis jest jasny, to nie ma potrzeby jego wykładni (clara non sunt interpretanda). Wykładnia będzie potrzebna wówczas, gdy są jakieś wątpliwości związane z rozumieniem tekstu prawnego. Odnośnie stosowania tych ostatnich reguł, w ślad za L. Morawskim ("Wstęp do prawoznawstwa" Toruń 1998 str. 169-173), należy przytoczyć zasadę, że wszystkie przepisy prawa powinny być interpretowane literalnie, chyba że istnieją ważne racje, by nadać im interpretację rozszerzającą lub zwężającą, a to dlatego, że prawo jest sformułowane za pomocą języka, to pierwszoplanowe znaczenie ma wykładnia językowa. Jest ona zatem pierwszym etapem egzegezy tekstu prawnego.

Orzecznictwo sądów stoi jednolicie na stanowisku akcentującym prymat wykładni językowej, dopuszczającym możliwość sięgania po inne dyrektywy interpretacyjne dopiero wtedy, gdy interpretacja zawodzi. Można tutaj wskazać także na poglądy Trybunału Konstytucyjnego wyrażone m.in. w orzeczeniach z dnia 28 maja 1986 r. o sygn. U 1/86 i z dnia 5 listopada 1986 r. o sygn. U 5/86.

Generalnie można powiedzieć, że wykładnia językowo - logiczna (zwana także gramatyczną) polega na odkodowaniu norm postępowania na podstawie znaczenia wyrazów i wyrażeń zawartych w treści aktu prawnego, przy uwzględnieniu zasad gramatyki i składni językowej oraz zasad logiki.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 22 czerwca 1998 r. FPS 9/97 (ONSA 1998 nr 4, poz. 110) podkreślił, że dokonując interpretacji tekstu prawnego, trzeba kierować się znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz tym, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych słów, i nie można a priori przyjmować, iżby określonych słów używano w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzeby.

Kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy jest więc odpowiedź na pytanie, czy w świetle innych niż językowa rodzajów wykładni świadczenie pielęgnacyjne może być skarżącej przyznane. W tym zakresie odnieść się trzeba do rezultatu wykładni prokonstytucyjnej (wykładni pozajęzykowej systemowej i celowościowej, odwołującej się do zasad i wartości eksponowanych w ustawie zasadniczej), gdyż jak podnosi skarżąca istotne względy przemawiają za odkodowaniem wskazanych przepisów prawnych ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem ich wykładni językowej.

Rozważania koncentrują się wokół art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niespełnienie przez skarżącą wymogów określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sporne.

Sąd podziela w pełni pogląd prezentowany w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2006 r. o sygn. akt I KZP 14/00 (publ. Wokanda 2000 nr 9, poz. 16), że w sytuacji gdy wykładnia przepisu nie daje jednoznacznego rezultatu należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych. Tym samym może to prowadzić do odstępstwa od wykładni literalnej i zastosowania wykładni rozszerzającej w przypadku rozbieżności pomiędzy efektami procesów interpretacyjnych dokonanych za pomocą różnych rodzajów wykładni, wówczas wybór rezultatu wykładni winien być dokonany z poszanowaniem dla akceptowanej w ustawie zasadniczej hierarchii wartości. W każdej jednak sytuacji wykładnia powinna pozostać wykładnią, a nie prawotwórstwem, ze względu na wynikający z Konstytucji RP podział władz i równowagę władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej (art. 10 Konstytucji RP).

Przechodząc do wykładni pozajęzykowej spornego przepisu uznać przyjdzie, że cel i funkcja tego przepisu, analizowane z poszanowaniem dla zasad i wartości konstytucyjnych, a w szczególności zasady równości, sprawiedliwości społecznej oraz zasady ochrony i opieki nad rodziną, nie pozostają w kolizji z jego przywołanym wcześniej brzmieniem i jego wykładnią językową.

Wszystkie rodzaje wykładni dają tożsamy efekt i brak jest podstaw do wywodzenia, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r. o sygn. akt I OSK 2020/14, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS").

Dodatkowo wskazać należy, że art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był już wcześniej przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. o sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. o sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. o sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym.

Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślił, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania.

Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia.

Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny.

Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia. Co więcej, analizując te kwestię na gruncie wykładni systemowej dostrzec trzeba, że ustawodawca również w zakresie przesłanek negatywnych przyznania świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych) skorelował obowiązek alimentacyjny z tym uprawnieniem, nie tamując osobie stanowiącej rodzinę zastępczą spokrewnioną (obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym) możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja jest spójna, a jej kształt stanowi również efekt zastosowania się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Przyjmuje się przecież założenie, że ustawodawca jest racjonalny, nadto gdyby wola ustawodawcy była inna, to wyeliminowałby określenie "na których ciąży obowiązek alimentacyjny", a jednak rozróżnienie to zostało wprowadzone i nie można go pomijać w niniejszej sprawie.

Z powodów wyżej opisanych, w wyniku zastosowania każdego rodzaju wykładni (językowej, systemowej i pozajęzykowej, odwołującej się do wartości konstytucyjnych), uzyskuje się tożsamy rezultat odpowiadający efektowi wykładni zastosowanej w sprawie skarżącej przez organy obu instancji.

Odnosząc się do sprecyzowanego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem, czy ustawa o świadczeniach rodzinnych, w zakresie jakim pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest zgodna z Konstytucją RP należy dostrzec, że sądy administracyjne nie są organami uprawnionymi do stwierdzania niekonstytucyjności określonych przepisów, a ich zadaniem jest jedynie kontrola zgodności działania organów administracji z przepisami prawa obowiązującymi w dacie podjęcia zaskarżonego aktu.

Dopóki Trybunał Konstytucyjny w drodze właściwego postępowania nie stwierdzi niezgodności z Konstytucją RP określonego przepisu, to sąd administracyjny ma obowiązek dokonywania kontroli wydanych w konkretnej sprawie orzeczeń organów administracyjnych w oparciu o ten przepis, ponieważ zachowuje on swoją moc wiążącą. Podobnie orzekające w sprawie organy administracji publicznej są związane obowiązującym brzmieniem przepisu, który stanowi materialną podstawę załatwienia i rozważenia konkretnej sprawy administracyjnej..

Zważywszy na powyższe, nie ma podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Dodatkowo, wątpliwości sędziów co do zasadności, słuszności lub skuteczności istniejących rozwiązań nie mogą być rozpatrywane w ramach pytań prawnych (postanowienie TK o sygnaturach akt: P 24/07, P 26/07, P 35/07, P 62/07 i P 7/08 oraz postanowienie z dnia 2 lutego 2008 r. P 31/06).

Nie ulega wątpliwości, że rodzic zastępczy powinien być przez Państwo wspierany, szanowany i doceniany zgodnie z wynikającymi z ustawy zasadniczej nakazami ochrony i opieki Państwa nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy ze strony władz publicznych dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), jednak rolą sądów administracyjnych jest stanie na straży prawa, a niniejszy wyrok jest wyrazem poszanowania zasady wyrażonej w art. 7 i art. 10 Konstytucji RP. Zmiana prawa to zadanie ustawodawcy, a nie sądów, a wykładnia prokonstytucyjna nie może być wykładnią contra legem albo też tworzyć nowej normy prawnej, co więcej nie może przekraczać granicy tworzenia prawa.

Na marginesie przyjdzie zauważyć, że zgodnie z art. 191 ust. 1 w związku z art. 188 Konstytucji RP z wnioskiem o zgodności ustaw z Konstytucją do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą między innymi: Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich, Krajowa Rada Sądownictwa w zakresie, o którym mowa w art. 186 ust. 2 Konstytucji RP.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę