Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1279/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: 132 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 61, art. 64, art. 64 a, art. 106 ust. 5, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt męża w domu pomocy społecznej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1279/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi K.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2021 r. nr [...] dotycząca opłaty za pobyt męża w domu pomocy społecznej.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] maja 2017 r. [...] B.S. został umieszczony - bez jego zgody - w domu pomocy społecznej. Ww. decyzją Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. nr [...] został skierowany do domu pomocy społecznej, zaś decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] marca 2018 r. nr [...] umieszczono go od dnia [...] marca 2018 r. w Miejskim Domu Pomocy Społecznej w [...].

Decyzją Wójta z [...] maja 2018 r. nr [...] ustalono odpłatność za pobyt B.S. w MDPS w [...] od dnia [...] marca 2018 r. w wysokości 70% jego dochodu netto za jeden miesiąc, tj. 443,80 zł z kwoty 634 zł (przy średnim miesięcznym koszcie utrzymania jednego mieszkańca w MDPS 3 416,60 zł), a opłatę ponoszoną przez Gminę [...] na kwotę 2 972,80 zł (odpłatność za pierwszy niepełny miesiąc pobytu ustalono odpowiednio w kwocie 186,03 zł i 1 246,57 zł).

Powyższa decyzja została zmieniona decyzją Wójta z [...] listopada 2018 r. nr [...] na mocy której ustalono od dnia [...] marca 2018 r. wysokość opłaty ponoszonej przez żonę B.S. – K.S. na kwotę 2 972,80 zł; na skutek odwołania K.S., decyzja z [...] listopada 2018 r. została decyzją Wójta z [...] stycznia 2019 r. nr [...] na podstawie art. 132 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w całości uchylona.

Decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] Wójt zmienił swą decyzję z [...] maja 2018 r., ustalając wysokość odpłatności ponoszonej od 1 kwietnia 2019 r. przez B.S. na 512,69 zł, zaś Gminę [...] na 3 052,74 zł miesięcznie.

Decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] Wójt ponownie zmienił decyzję z [...] maja 2018 r., ustalając wysokość miesięcznej odpłatności ponoszonej od [...] stycznia 2020 r. przez B.S. na kwotę 862,69 zł, zaś Gminę [...] na 2 702,74 zł (jednocześnie w przypadku Gminy, od [...] marca 2020 r. na 2 917,62 zł).

Kolejną decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] Wójt – działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 6, art. 59 ust. 1, art. 60 – art. 63, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876, dalej: u.p.s.) - ustalił dla K.S. od [...] stycznia 2021 r. miesięczną odpłatność z tytułu pobytu męża B.S. w MDPS w wysokości 583,52 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w oświadczeniu z [...] grudnia 2020 r. K.S. nie wyraziła zgody na ponoszenie odpłatności za pobyt męża w MDPS, ale też do dnia wydania decyzji nie przedłożyła dokumentacji potwierdzającej wysokość osiąganych miesięcznie dochodów umożliwiających zwolnienie z ponoszonej odpłatności lub ustalenie kwoty należnej z tytułu odpłatności za pobyt męża w placówce. W związku z tym brak było podstaw do zwolnienia jej z odpłatności za pobyt męża w d.p.s., jak również do uznania, że nie ma możliwości ponoszenia kosztów związanych z wyżej wymienioną odpłatnością. Stosownie do treści art. 61 ust. 2 u.p.s. należało zatem ustalić miesięczną odpłatność za pobyt jej małżonka w d.p.s., do której w podanej wysokości zobowiązana jest zgodnie z ust.1 tego artykułu.

W odwołaniu od decyzji Wójta z [...] lutego 2021 r. reprezentujący K.S. pełnomocnik (adwokat) zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz zmianę stanu prawnego wynikającego z ostatecznej i prawomocnej decyzji z [...] stycznia 2019 r. nr [...], którą organ I instancji uchylił w całości swoją decyzję z [...] listopada 2018 r. nr [...] w sprawie ponoszenia przez skarżącą opłat za pobyt męża w d.p.s. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wójt jako podstawę prawną wskazał art. 132 k.p.a., podkreślając, że w całości uwzględnia odwołanie skarżącej z [...] stycznia 2019 r., akceptując tym samym fakt, iż relacje małżeńskie i rodzinne skarżącej i jej męża uzasadniają brak obciążania jej opłatą za pobyt męża w d.p.s.

Zarzucono także naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i obciążenie opłatą za pobyt w d.p.s. mimo braku zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., mimo braku możliwości postawienia małżonkowi zarzutu niewywiązywania się z obowiązku ponoszenia tych opłat. Zakwestionowano ponadto brak ustalenia w drodze umowy wysokości obciążającej skarżącą opłaty z uwzględnieniem jej dochodów i możliwości. Decyzja nie zawiera również uzasadnienia faktycznego przejawiającego się we wskazaniu przez organ I instancji powodów dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom wskazującym na istnienie przesłanek zwolnienia skarżącej z opłat na mocy art. 64 u.p.s., co z kolei spowodowało brak należytego wyjaśnienia przez organ I instancji zasadności przesłanek którymi się kierował. W ocenie odwołującej, zachodziły przesłanki do zwolnienia jej od opłat za pobyt w d.p.s. wobec nieutrzymywania przez B.S. kontaktów ze swoją małżonką oraz ich dziećmi, braku spełniania obowiązków alimentacyjnych względem ww. osób, jak również przypadków znęcania się i przemocy męża w stosunku do wymienionych członków rodziny.

Ponadto odwołująca podniosła niepoinformowanie jej o wszczęciu i prowadzeniu postępowania oraz wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wymienionych dokumentów. Zawnioskowała o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez całkowite zwolnienie od opłat za pobyt męża w d.p.s., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpatrzenia.

SKO wskazaną na wstępie decyzją z [...] maja 2021 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust.1, art. 60 - art. 63, art. 106 i art. 109 u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w d.p.s. jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, który – zgodnie z ust. 2 - ustalają jednoosobowe organy wykonawcze jednostki samorządowej prowadzącej dom. Opłatę za pobyt w d.p.s. ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s). W art. 61 ust. 1 u.p.s. określono podmioty obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w d.p.s. oraz kolejność w jakiej obowiązek ten na nich spoczywa, tj. 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji gdy osoba umieszczona w d.p.s. nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, wstępnych oraz na gminie z której osoba została skierowana do d.p.s. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w tym przepisie. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, opłatę za pobyt w d.p.s. wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do d.p.s. - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w d.p.s. a opłatami wnoszonymi przez osoby o których mowa w pkt 1 i 2.

Przywołany przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w d.p.s. Zgodnie z tym przepisem, opłatę za pobyt w d.p.s. wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi, zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy. Aktualnie nie budzi sporów orzeczniczych stanowisko, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w d.p.s. ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej (uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. IOPS 7/17). Reguła kolejności wynikająca z art. 61 ust. 1 u.p.s. nie ma znaczenia w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych, gdyż każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a różnicować ich może jedynie kryterium dochodowe.

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca MDPS w roku 2020 wyniósł 3 780,31 zł, co wynika z zarządzenia Prezydenta Miasta [...] Zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s., wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w d.p.s., o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2010 r. I OSK 204/10, z 13 września 2013 r. I OSK 2726/12 i z 30 października 2012 r. I OSK 653/12 wyrażono pogląd, wg którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje nie umowa o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w d.p.s. przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w d.p.s., o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób które miałyby takie opłaty ponosić. Konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Ratio legis regulacji zawartej w art. 61 u.p.s. jest ustalenie wysokości opłaty stosownie do wysokości dochodów którymi dysponuje osoba zobowiązana w ramach rodziny w której funkcjonuje, a nie dochodów własnych tej osoby. Co do sposobu ustalenia opłaty za pobyt w d.p.s. wskazano na wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2019 r. I SA/Wa 1685/18, z którego wynika, że powinien on polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., tj. poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.

Wg SKO, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny przy określaniu odpłatności za pobyt B.S. w MDPS. Nie uwzględnił natomiast relacji małżonków jako wystarczającej podstawy do zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt męża w d.p.s., ponieważ relacje małżonków normuje sąd w drodze prowadzonego postępowania sądowego. Na podstawie prowadzonego przez Wójta postępowania w sprawie o ustalenie odpłatności skarżącej z tytułu pobytu jej męża w MDPS niejednokrotnie problem ten był z nią omawiany, co potwierdzają informacje zawarte w wywiadach i oświadczeniach będące załącznikami do badanej decyzji.

Odnosząc się do zgłoszonych w odwołaniu zarzutów Kolegium stwierdziło, że są one chybione. Istotą sprawy jest brak umowy zawartej w trybie art 103 ust. 2 u.p.s. wynikający z odmowy jej zawarcia przez skarżącą, która [...] grudnia 2020 r. nie wyraziła na to zgody, wskazując, że zamierza wystąpić do sądu o rozwiązanie małżeństwa (wskazywała na to już w oświadczeniu z [...] stycznia 2019 r.). Wójt od dnia [...] marca 2018 r. dążył do ustalenia jej sytuacji dochodowej poprzez sporządzenie wywiadu. Skarżąca pomimo złożonych deklaracji, do dnia wydania decyzji nie udokumentowała swojej sytuacji, która dawałaby podstawę do zwolnienia jej z odpłatności za pobyt męża w d.p.s. Dowody które przedstawiła w sprawie stosowanej w przeszłości przemocy rodzinnej nie są podstawą do zwolnienia z odpłatności za pobyt współmałżonka w d.p.s., chyba że sąd tak postanowi. U.p.s. nie daje podstaw prawnych do zwolnienia jej z odpłatności za pobyt małżonka w d.p.s. w związku z nieutrzymywaniem z nim kontaktów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie pełnomocnik K.S. zaskarżył w całości decyzję Kolegium z [...] maja 2021 r., wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z pism skarżącej - wniosków do SKO z [...] maja 2021 r. oraz do Wójta z [...] czerwca 2021 r. o zwolnienie z opłaty za pobyt w d.p.s. na podstawie art. 64a u.p.s. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) art. 64a w zw. z art. 104 ust. 4 w zw. z art. 14 u.p.s. w zw. z art. 61 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niezwolnienie skarżącej od opłat za pobyt w d.p.s. mimo zajścia przesłanek wskazanych w tych przepisach, tj. przedstawienia przez skarżącą prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu B.S. za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę skarżącej (wyrok sądu stanowił dowód nr 11 załączony do odwołania skarżącej z [...] marca 2021 r.);

2) art. 64 w zw. z art. 104 ust. 4 w zw. z art. 14 u.p.s. w zw. z art. 61 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niezwolnienie skarżącej od opłat za pobyt w d.p.s. mimo zajścia przesłanek wskazanych w tych przepisach, tj. nieutrzymywania przez B.S. kontaktów ze swoją małżonką oraz ich dziećmi, braku spełniania obowiązków alimentacyjnych względem ww. osób, jak również przypadków znęcania się i przemocy w stosunku do wymienionych członków rodziny;

3) art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i obciążenie skarżącej opłatą za pobyt małżonka w d.p.s. mimo braku zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.;

4) art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i obciążenie skarżącej odpłatnością za pobyt męża w d.p.s. za okres od 1 stycznia 2021 r. w kwocie 583,52 zł, w sytuacji, gdy z owym małżonkiem nie została zawarta umowa w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., a zatem brak jest możliwości postawienia małżonkowi zarzutu niewywiązywania się z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w d.p.s.;

5) art. 103 ust 2 w zw. z art. 14 u.p.s. w zw. z 13 § 1 i 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i brak ustalenia w drodze umowy ze skarżącą - małżonkiem mieszkańca d.p.s. wysokości wnoszonej przez nią opłaty za pobyt męża w d.p.s., biorąc pod uwagę jej dochody i możliwości, a zatem brak dążenia przez organ I instancji do polubownego ustalenia praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

2. naruszenie norm postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 106 ust. 5 u.p.s. w zw. z art. 132 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i zmianę stanu prawnego wynikającego z ostatecznej i prawomocnej decyzji z [...] stycznia 2019 r. którą organ I instancji uchylił w całości swoją decyzję z [...] listopada 2018 r. w sprawie ponoszenia przez skarżącą opłat za pobyt męża w d.p.s. (jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano art. 132 k.p.a., podkreślając, że w całości uwzględnia odwołanie skarżącej z [..] stycznia 2019 r., tym samym akceptując fakt, iż relacje małżeńskie i rodzinne małżonków uzasadniają brak obciążania skarżącej przedmiotową opłatą);

2) art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji przejawiającego się istotnymi sprzecznościami w postaci wskazania przez organ II instancji jako podstawy prawnej decyzji art. 103 u.p.s. przy jednoczesnym braku faktycznego zastosowania ww. przepisu w sprawie i niezaproponowania skarżącej umowy o której mowa w tym przepisie, co z kolei spowodowało brak należytego wyjaśnienia przez organ II instancji zasadności przesłanek którymi kierował się wskazany organ w zaskarżonej decyzji;

3) art. 107 § 1 pkt 6 oraz 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji przejawiającego się w niewskazaniu przez organ II instancji powodów dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom wskazującym na istnienie przesłanek zwolnienia skarżącej z opłat na mocy art. 64 i 64a u.p.s., co z kolei spowodowało brak należytego wyjaśnienia przez organ II instancji zasadności przesłanek którymi kierował się w zaskarżonej decyzji;

4) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, w szczególności w zakresie przesłanek do zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w d.p.s. w związku z nagannym w stosunku do niej i ich dzieci zachowaniem męża, wskutek czego doszło do wydania decyzji naruszającej prawa skarżącej;

5) art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie i działanie organu II instancji bez podstawy prawnej, bez wyjaśnienia dokładnie stanu faktycznego sprawy, bez uwzględnieniem słusznego interesu obywatela oraz w sposób nie budzący zaufania strony do władzy publicznej, w szczególności w sytuacji gdy organ I instancji zna stan faktyczny w niniejszej sprawie, w tym sytuację rodzinną i małżeńską skarżącej oraz zwolnił ją od ponoszenia opłat za pobyt małżonka w d.p.s. decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...], a dodatkowo poprzez niepoinformowanie skarżącej o wszczęciu i prowadzeniu niniejszego postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest ustalenie dla skarżącej odpłatności za pobyt jej męża w d.p.s.

W związku z tym należy przede wszystkim stwierdzić, że skoro jak wynika z akt sprawy, miesięczna opłata ponoszona przez B.S. nie pokrywa pełnej odpłatności za jego pobyt w d.p.s., skarżąca jako jego żona jest pierwszą w kolejności osobą z grona pozostałych zobowiązanych (małżonek, zstępni, wstępni, gmina z której osoba została skierowana do d.p.s.) do wnoszenia opłaty za jego pobyt (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

W przypadku małżonka zasady jej ustalania normuje art. 61 ust. 2 u.p.s., stosownie do którego następuje to zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 i uzależnione jest od kryterium dochodowego osoby zobowiązanej bądź jako osoby samotnie gospodarującej, bądź jako osoby w rodzinie:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie

W dacie wydawania decyzji przez organ I i II instancji, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiły odpowiednio 701 i 528 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.), przy czym w myśl art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b.

Ponadto jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Wg zaś art. 61 ust. 2e, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Z powyższych uregulowań wynika, że opłata za pobyt w d.p.s. w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji, przy czym obowiązkiem organu jest pouczenie strony o możliwości zawarcia umowy i skutkach braku jej zawarcia. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w d.p.s. a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

W aktach sprawy organu I instancji znajduje się protokół z [...] grudnia 2020 r. spisany na okoliczność spotkania w GOPS w [....] skarżącej z Wójtem Gminy i pracownikami GOPS, z którego wynika, iż mimo przedstawionych jej zasad ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w d.p.s. odmówiła ona wyrażenia zgody na ponoszenia odpłatności i zawarcie umowy, argumentując to stosowaną w przeszłości przez męża wobec niej i dzieci przemocą, a także zamiarem wystąpienia o rozwiązanie małżeństwa. Tym samym, skoro jak wynika z przedstawionych uregulowań, odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty skutkuje wydaniem względem niej stosownej decyzji ustalającej jej wysokość, niezasadne pozostają sformułowane na tym tle zarzuty skargi (pkt 1 ppkt 3 i 4) naruszenia przez organy – wobec braku zawarcia umowy – art. 61 ust. 2 u.p.s. W tym kontekście zawarcie umowy należy ocenić jako uprawnienie osoby zobowiązanej, do realizacji którego nie może zostać przez organ przymuszona, aczkolwiek jak już wspomniano, następstwem odmowy jej zawarcia jest decyzyjne uregulowanie kwestii odpłatności na zasadach przewidzianych w u.p.s.

Aktualnie ustalona dla skarżącej wysokość opłaty za pobyt męża w d.p.s. (583,52 zł miesięcznie od 1 stycznia 2021 r.) nie jest przez nią w skardze kwestionowana (analogicznie jak w odwołaniu, podważa ona tylko sam fakt nałożenia na nią obowiązku ponoszenia opłaty).

Mimo że nie zostało to wprost wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji (aczkolwiek nie zarzuca tego także skarga, prawdopodobnie - z uwagi na wielkość ustalonej opłaty – z powodu potencjalnie korzystnej oceny rozstrzygnięcia organów w przypadku ewentualnego jej oddalenia), jednak z analizy akt sprawy wynika, iż decyzja ustalająca skarżącej odpłatność za pobyt męża w d.p.s. została wydana w trybie art. 61 ust. 2d, z uwzględnieniem ograniczeń o których mowa w jego ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. (a więc m.in. z wzięciem pod uwagę wysokości jej dochodów i możliwości finansowych wynikających z ujawnionych przez nią okoliczności pozostających w związku z toczącym się wcześniej postępowaniem zmierzającym do obciążenia jej odpłatnością za pobyt męża w d.pd.s., w toku którego [...] listopada 2018 r. została wydana decyzja o ustaleniu dla niej z tego tytułu odpłatności w kwocie 2 972,80 zł, a następnie uchylająca tę decyzję decyzja z [...] stycznia 2019 r.). Wyklucza to skuteczność zarzutu sformułowanego w pkt 1 ppkt 5 skargi (braku wzięcia pod uwagę przy ustalaniu opłaty przesłanki "dochodów i możliwości" o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.), a w konsekwencji zarzutów podniesionych w pkt 1 ppkt 1 i 2 jako dotyczących braku zwolnienia skarżącej z opłaty mimo przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu męża za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na jej szkodę, a także pomimo nieutrzymywania przez niego kontaktów z żoną i dziećmi, braku spełniania względem nich obowiązków alimentacyjnych jak również przypadków znęcania się i przemocy w stosunku do nich. Czym innym są bowiem "dochody i możliwości" wskazane w art. 103 ust. 2 u.p.s. (uwzględniane na etapie ustalania opłaty), a czym innym okoliczności będące podstawą do ubiegania się o zwolnienie od tej opłaty zgodnie z art. 64 i art. 64a u.p.s (zgodnie m.in. z art. 64 pkt 6, osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, jeżeli przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu /a nie jako stwierdziło SKO, postanowienia sądu zwalniającego ją z odpłatności za pobyt męża w d.p.s./, ponadto w myśl art. 64a u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi m.in. prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, przy czym zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej).

Wykładnia art. 64 i art. 64a u.p.s. wskazuje jednak, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w d.p.s. może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby obowiązanej do ponoszenia opłaty i określeniu wysokości opłaty ją obciążającej. Okoliczność tę zdaje się również prawidłowo dostrzegł pełnomocnik skarżącej, składając [...] czerwca 2021 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji, chociaż przed jej doręczeniem które nastąpiło [...] czerwca 2021 r. oraz ponowiony w piśmie z [...] czerwca 2021 r. – wniosek o zwolnienie jej z opłaty na podstawie art. 64a u.p.s.

Jako niezasadne jawią się zatem podniesione w związku z powyższymi zarzutami naruszenia prawa materialnego zarzuty skargi naruszenia przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez nieuwzględnienie okoliczności przemawiających w ocenie strony skarżącej za przyznaniem zwolnienia z opłat.

Jako skuteczny nie może być uznany także zarzut naruszenia art. 106 ust. 5 u.p.s. w zw. z art. 132 § 1 k.p.a. wywodzony z twierdzenia ukształtowania przez organ I instancji sytuacji prawnej skarżącej ostateczną i prawomocną decyzją z [...] stycznia 2019 r. o uchyleniu swej decyzji z [...] listopada 2018 r. w sprawie ponoszenia przez nią opłat za pobyt męża w d.p.s. Co prawda organ ten faktycznie w uzasadnieniu decyzji z [...] stycznia 2019 r. powołał się na uwzględnienie odwołania skarżącej w całości (bez wskazania żadnej szczegółowej argumentacji), niemniej Sąd podziela stanowisko organów, że okoliczność ta nie wykluczała prowadzenia w stosunku do niej dalszego postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt męża w d.p.s. (wszczętego zawiadomieniem z [...] czerwca 2018 r.).

Wobec braku stwierdzenia naruszeń uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z obrotu prawnego, Sąd - na podstawie art. 151 P.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.