Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1169/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 18,  art. 22
journal: Dz.U. 2022 poz 2409
law: Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr SKO.OŚ/41.9/238/2023/6131/AK w przedmiocie rekultywacji gruntów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r.

nr SKO.OŚ/41.9/238/2023/6131/AK Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania M. K. (strona, skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Starosty R. z dnia 30 stycznia 2023 r. nr [...], w której orzeczono o uznaniu za zakończoną rekultywacji o kierunku rolnym gruntu rolnego położonego w gminie [...] , obr. [...] , k.m. 1 stanowiącego działki nr: [...] o powierzchni 0,2160 ha oraz

nr [...] o powierzchni 0,4321 ha wykonaną przez P. S.A. Oddział [...] R. w siedzibą w [...] .

W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżyło istotę zarzutów, jakie w odwołaniu podniosła strona. Wskazało, że zarzuty te dotyczą nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Odwołująca podniosła, że nie zostały odtworzone znaki graniczne, zakwestionowało rozdysponowanie obornika na gruncie oraz wykonanie studzienki zbiorczej. Zarzucono przeprowadzenie oględzin bez udziału gleboznawcy i pominięcie pełnomocnika strony w oględzinach przeprowadzonych przez biegłego A. B. . Odwołująca zgłosiła w związku z tym żądanie odtworzenia granic, przywrócenia niefunkcjonującej studzienki oraz oddania gruntu w stanie głębokiej orki.

Kolegium przybliżyło także podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, w tym przytoczyło art. 3 ust. 1 pkt 3, art. 20, art. 22, art. 26, art. 27 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2409 ze zm., dalej w skrócie o.g.r.l.). Ponadto przedstawiło i omówiło podstawę formalnoprawną rozstrzygnięcia.

Według Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a także uwzględnił zalecania Kolegium wskazane w uprzednio wydanej decyzji organu odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2022 r. Kolegium zaakcentowało przy tym, że dokonało takich samych ustaleń jak organ I instancji.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, Kolegium stwierdziło, że prace rekultywacyjne na działkach nr [...] i [...] zostały przeprowadzone zgodnie z dokumentacją projektową i pod nadzorem przyrodniczym. Ilość obornika, która miała zostać nawieziona na teren ww. działek została ustalona przez biegłego i wskazana w opinii agrotechnicznej sporządzonej przez biegłego J. D. w marcu 2017 r. Na okoliczność nawiezienia obornika, jego ilości oraz źródła pochodzenia organ I instancji przeprowadził zaś dowód z przesłuchania świadków. Zgodnie z opinią biegłego obszar objęty nawożeniem w ilości 4 ton/ha wynosi 0,4 ha, wobec czego na taką powierzchnię należało dostarczyć 1,6 ton obornika, a dostarczono 4 tony. Wykonane prace w całości przywróciły wartości użytkowe działkom. Prace rekultywacyjne wykonywane były pod nadzorem przyrodniczym sprawowanym przez osobę wykwalifikowaną. Zakończyły się one wykonaniem zarówno drenaży, jak i odtworzeniem potencjału agrotechnicznego użytku glebowego, na co dowodem były raporty z cyklicznie przeprowadzanych lustracji terenu objętego pracami oraz opinie biegłych, weryfikujące prawidłowość przeprowadzanych prac. Według Kolegium opinie biegłych znajdujące się w aktach sprawy jednoznacznie wykazują, że nastąpiło przywrócenie zagospodarowania ww. działek w kierunku gruntów ornych. Nie stoi na przeszkodzie takiemu użytkowaniu stwierdzenie zawarte w opinii biegłego A. B. , ze działki stanowią łąki, gdyż odnosiło się to wyłącznie do stanu zastanego w dniu wizji z 7 września 2021 r. przeprowadzanej na potrzeby sporządzanej opinii. Brak jest tym samym podstaw do oddania gruntu właścicielce w stanie głębokiej orki. Gruntowi przywrócono wartość użytkową w kierunku rolnym, co potwierdziły opinie biegłych i co pozostaje w zgodzie z projektem prac rekultywacyjnych, stanowiącym integralną decyzji Starosty R. z 29 czerwca 2012 r. oraz z przepisami prawa. Organ wskazał przy tym na treść art. 4 pkt 18 o.g.r.l. i zawartą w tym przepisie definicję pojęcia rekultywacji.

Według Kolegium wykonane prace rekultywacyjne pozostają w zgodzie także z przepisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy [...]. , gdzie przedmiotowe działki położone są na terenach oznaczonych symbolem planu "C 26 R — tereny rolnicze", a także z zapisami operatu ewidencji gruntów, gdzie działki te oznaczono jako grunty orne klasy bonitacyjnej RIVa pochodzenia mineralnego. Brak jest zatem podstaw do formułowania dalej idących żądań.

Kolegium wskazało ponadto, że według opinii biegłych oraz oględzin z 5 października 2022 r. na terenach ww. działek brak jest obniżeń i zawodnień. Jedynie w południowo-zachodnim narożniku zamoknięcie było spowodowane gromadzeniem się wody w zaniżeniu na działkach sąsiednich. Z kolei stwierdzona w toku tych oględzin przyczyna zalania studzienki zbiorczej, wynikająca z zarośnięcia tej studzienki roślinnością, jest wynikiem zaniedbań w jej bieżącym utrzymaniu, a nie jej wad konstrukcyjnych. Studzienka ta została bowiem wykonana zgodnie z ww. projektem prac rekultywacyjnych, stanowiącym integralną część decyzji z 29 czerwca 2012 r.

Według Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika brak konieczności wznawiania 2-óch kamieni granicznych w granicy działek [...] i [...]. Nie zostały one zniszczone, a uprawniony geodeta odszukał te znaki graniczne w terenie. Z czynności geodezyjnych geodeta sporządził operat techniczny (z dnia 3 listopada 2021 r.) który złożył w Biurze Geodety Powiatowego Starostwa Powiatowego w R. . Operat ten został dołączony do akt sprawy.

Odnosząc się zaś do treści odwołania Kolegium wskazało, że organ I instancji przeprowadził postępowanie z poszanowaniem przepisów proceduralnych, w tym zapewnił stronie czynny udział. Odnosząc się do zarzutu pominięcia pełnomocnika strony odwołującej się w "oględzinach" przeprowadzonych przez biegłego A. B. Kolegium wskazało, że przeprowadzone przez biegłego "oględziny" nie były środkiem dowodowym o jakim mowa w art. 85 k.p.a. Biegły zaś dokonał wizji terenu dla potrzeb sporządzanej opinii, nie zaś oględzin. Kolegium nie podzieliło również zarzut braku przeprowadzenia oględzin z udziałem gleboznawcy, gdyż prace rekultywacyjne odbywały się pod nadzorem przyrodniczym wykwalifikowanej w tym kierunku osoby, a sam biegły A.B. posiadał kompetencje do stwierdzenia, że przeprowadzone prace pozwoliły na odbudowanie warstwy urodzajnej profilu glebowego oraz, że grunty na przedmiotowych działkach spełniają cechy gruntu rolnego typowego dla klasyfikacji RIVa. Odkrywki dokonane podczas wizji w dniu 7 września 2021 r. wskazały na zainicjowane procesy glebotwórcze typowe dla gleb brunatnych. Intensyfikacja tych procesów może być pobudzana poprzez prowadzenie właściwej gospodarki rolnej, w tym przypadku uproduktywnienie poprzez rozpoczęcie upraw zgodnie z klasyfikacją gleby, zaś zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej spowoduje degradację naturalną tych gleb.

W skardze to Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uznanie rekultywacji za niezakończoną.

Zarzucono w niej, że przedstawiciel Starosty dokonywał kontroli jedynie już wykonywanych prac zgłoszonych przez wykonawcę. Nigdy nie kontrolował prac w trakcie ich wykonywania, pomimo wniosków strony o protokolarny odbiór prac, które ulegną zakryciu.

Strona podniosła, że w poprzednich decyzjach Kolegium stwierdzało niewykonywanie ustaleń zawartych w projekcie rekultywacji i prac związanych z odtworzeniem granic. Obecnie zaś, pomimo że żadnych dodatkowych prac nie prowadzono, orzekło o zakończeniu rekultywacji.

Według strony organ I instancji nie uwzględnił wcześniejszych zaleceń Kolegium, chociażby dotyczących prawidłowości odtworzenia granic.

Strona zaakcentowała, że pomijając nawet prawidłowe wykonanie rekultywacji (co do którego jest skłonna wyrazić zgodę), pozostaje sprawa "przywrócenia i posadowienia graniczników", wykonania naprawy wadliwie wykonanej studzienki (prawdopodobnie nie wykonano zabetonowania dna studzienki) oraz oddania terenu zgodnie z projektem rekultywacji w stanie głębokiej orki.

W przypadku odtworzenia kamieni granicznych powinien zostać sporządzony przez geodetę protokół graniczny, którego jednak nie sporządzono. Zaś powoływanie się na operat techniczny jest nieuprawnione.

Strona zaakcentowała także, że nie kwestionuje nawożenia obornika, lecz jego rozdysponowanie na całej powierzchni gruntu. W trakcie "12 lat przeprowadzenia rekultywacji" grunt całkowicie porósł chwastami i trawą. Ponadto do czasu formalnego przekazania gruntu do użytkowania i potwierdzenia protokołem zakończenia prac strona nie mogła ingerować w budowle wykonane w trakcie przeprowadzenia rekultywacji, gdyż mogłoby się to spotkać z zarzutem wykonawcy, że strona doprowadziła do "zniszczenia budowli".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wniosło o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 1634, ze zm. dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.

Przedmiot kontroli sprawowanej w oparciu o powyższe kryteria stanowiła decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której orzeczono o uznaniu za zakończoną rekultywacji o kierunku rolnym gruntu rolnego położonego w gminie [...], obr. [...], k.m. 1 stanowiącego działki nr: [...] oraz nr [...].

Zgodnie z art. 22 o.g.r.l. decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:

1) stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, ustalony na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5;

2) osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów;

3) kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów;

4) uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.

Pod pojęciem rekultywacji rozumie się przy tym – w myśl art. 4 pkt 18 o.g.r.l. - nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.

W realiach rozpoznawanej sprawy decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. Starosta R. wyrazi zgodę na przeprowadzenie prac rekultywacyjnych m.in. na działkach nr: [...] oraz nr [...]. W tej samej decyzji (w pkt 2) ustalił rolny kierunek zagospodarowania terenu po zakończeniu prac ziemnych, zgodnie z zapisami ewidencji gruntów oraz wskazaniami miejscowego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...]. W pkt 3 tej decyzji organ zobowiązał wskazany w niej podmiot do przeprowadzenia prac rekultywacyjnych zgodnie z projektem technicznym stanowiącym integralną część tej decyzji. Decyzja ta wraz z projektem technicznym stanowi punkt odniesienia przy ocenie legalności obecnie zaskarżonej decyzji. Organ rozstrzygając bowiem o tym, czy zaistniały przesłanki do wydania decyzji o uznaniu rekultywacji gruntów za zakończoną powinien bowiem ustalić, czy adresat obowiązków wynikających z decyzji ustalającej rolny kierunek rekultywacji przeprowadził prace rekultywacyjne określone we wskazanym wyżej projekcie technicznym.

Skarżąca kwestionuje stanowisko organów dotyczące zaistnienia przesłanek pozwalających na uznanie wskazanej powyżej rekultywacji za ukończoną. Wskazuje przy tym na trzy zasadnicze przeszkody, które w jej ocenie nie pozwalały na uznanie, że doszło do ukończenia rekultywacji. Są to: brak "przywrócenia i posadowienia graniczników", konieczność naprawy wadliwie wykonanej studzienki (prawdopodobnie nie wykonano zabetonowania dna studzienki) oraz brak oddania terenu zgodnie z projektem rekultywacji w stanie głębokiej orki. Zarzuty w tym zakresie były podnoszone już w odwołaniu, przy czym Kolegium w zaskarżonej decyzji odniosło się do każdego z nich. Stanowisko Kolegium w tym zakresie, jak i pozostałe przedstawione przez Kolegium powody, dla których utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, w ocenie Sądu nie budzą zastrzeżeń, gdyż znajdują pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w opiniach biegłych.

Odnosząc się do kwestii kamienni granicznych (znaki graniczne w granicy działek [...] i [...]) wskazać należy, że w nadesłanych przez Kolegium aktach administracyjnych znajduje się operat techniczny z dnia 3 listopada 2021 r. Został on sporządzony przez uprawnionego geodetę z czynności geodezyjnych. Wynika z niego, że wspomniane dwa kamienie graniczne zostały odszukane przez geodetę. Nie zostały one zniszczone. Stąd brak jest konieczności ich wznawiania (karta 358 akt administracyjnych). Słusznie więc, zdaniem Sądu, Kolegium uznało, że formułowane na tym tle zarzuty odwołania nie są zasadne. W konsekwencji zaś podnoszone także obecnie w skardze zarzuty dotyczące konieczność "przywrócenia i posadowienia graniczników" nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd.

Przeszkodą do uznania rekultywacji za ukończoną, zdaniem Sądu, nie mógł być stan studzienki zbiorczej. W toku kontrolowanego obecnie postępowania administracyjnego organy zgromadziły materiał dowodowy, który pozwala na ustalenie przyczyn z jakich dochodzi do jej zalewania. Nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko organów, sprowadzające się do tego, że studzienka ta została wykonana prawidłowo, a przyczyną stwierdzonych nieprawidłowości w jej funkcjonowaniu jest brak jej właściwego utrzymania. Dokonując takiej oceny organy słusznie skoncentrowały swoją uwagę na wskazanym wyżej projekcie prac rekultywacyjnych, stanowiącym załącznik do decyzji Starosty R. z dnia 29 czerwca 2012 r. W projekcie tym przewidziano wykonanie studzienki zbiorczej i drenażu z rury PCV z osadnikiem piasku, przy czym studzienka miała zostać zakończona stożkiem betonowym i przykryta pokrywą betonową. Zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy potwierdza wykonanie studzienki zgodnie z projektem. W aktach sprawy znajduje się m.in. protokół oględzin nieruchomości z dnia 12 grudnia 2016 r. sporządzony przy udziale P. K. , w trakcie którego stwierdzono widoczne studzienki odpływu drenażu oraz jednocześnie brak stojącej wody i to pomimo padającego w trakcie oględzin deszczu (karty 124-126 akt administracyjnych). Jak zaś wskazał pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 14 lutego 2023 r. przez siedem lat studzienka funkcjonowała prawidłowo (karta 513 akt administracyjnych). W tym kontekście za przekonującą należy uznać argumentację organów, wedle których przyczyną obecnego, nieprawidłowego działania studzienki jest jej brak właściwego utrzymania. Brak takiego utrzymania w żaden sposób nie może wpływać na ocenę, czy rekultywację można uznać za ukończoną. Wieloletni okres prawidłowego działania wykonanej studzienki wskazuje, że także obecnie, po przeprowadzeniu zabiegów niezbędnych do jej prawidłowego utrzymania, możliwe będzie jej prawidłowe funkcjonowanie i zapewnienie trwałości osiągniętego celu rekultywacji.

Podobnie za przeszkodę do uznania rekultywacji za ukończoną nie można było, zdaniem Sądu, uznać podnoszonego przez skarżącą braku oddania gruntu w stanie głębokiej orki. W toku postępowania przeprowadzono dowód z opinii agrotechnicznej biegłego J. D. . Z opinii tej jednoznacznie wynika, że działki nr [...] oraz [...] w wyniku przeprowadzonych robót rekultywacyjnych zagospodarowano o kierunku gruntów ornych (karta 147 akt administracyjnych). Podobnie z opinii sporządzonej przez A. B. ("Opinia w zakresie dokonania ceny, czy przeprowadzone prace rekultywacyjne nadały lub przywróciły gruntom własności użytkowe") wynika, że według przeprowadzonej przez tego biegłego analizy całości materiałów zebranych w toku postępowania prace rekultywacyjne na działkach nr [...] oraz nr [...] przeprowadzone zostały zgodnie z dokumentacją projektową i pod nadzorem przyrodniczym (karta 301 akt administracyjnych). Zaś w uzupełnieniu tej opinii (pismo z dnia 28 stycznia 2022 r. – karta 362 akt administracyjnych) biegły jednoznacznie stwierdził, że prace rekultywacyjne na działkach nr [...] oraz nr [...] spełniły swoje zamierzenie – grunty na tych działkach spełniają cechy gruntu rolnego typowego dla klasyfikacji RIVA. Wobec takich stanowisk biegłych ogólnikowy zarzut skargi dotyczący braku głębokiej orki nie mógł odnieść żadnego skutku.

W ocenie Sądu w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organy wykazały zaistnienie przesłanek do stwierdzenia spornej rekultywacji za zakończoną. Stanowisko strony skarżącej stanowi w istocie polemikę z opartymi o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy (zawierający opinie biegłych) ustaleniami, przy czym strona skarżąca, choć krytycznie odnosi się do ustaleń poczynionych przez organy, to jednocześnie nie przedstawia w istocie żadnych dowodów na poparcie swojego stanowiska.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku organu odwoławczego i jednocześnie braku żądania ze strony skarżącej o rozpoznanie sprawy na rozprawie.