Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2582/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 157 § 1, art. 156 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1187
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 58 ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.), Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1221/12 w sprawie ze skargi R. K. i H. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność sprecyzowanej w sentencji decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2011 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania.

Jak wynika z jego uzasadnienia przedmiotem postępowania administracyjnego było żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r., mocą której przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 0,3430 ha, oznaczone jako działka o numerze [...], położone w S., a należące do R. i H. małżonków K. Wnioskiem z dnia 24 lutego 2006 r. byli właściciele wystąpili do Wojewody Śląskiego o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] października 2006 r. stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] listopada 1975 r. wydana została z naruszeniem prawa oraz odmówił stwierdzenia jej nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne. Pismem z 12 listopada 2008 r. tenże Wojewoda zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o zbadanie zgodności z prawem wydanej przez siebie decyzji z [...] października 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. stwierdził z urzędu nieważność tej decyzji z uwagi na brak właściwości Wojewody do jej wydania, a rozpoznając wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975r., decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. odmówił stwierdzenia jej nieważności. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2012r. rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy. Zdaniem Ministra brak jest podstaw do przyjęcia, aby kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja została wydana wbrew woli byłych właścicieli, którzy podważyli jej legalność dopiero po 30 latach od dnia zapoznania się z jej treścią. Nie podzielił też organ innych wywodów stron. Zatem uznał, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte zgodnie z prawem, co skutkowało brakiem rażących wad badanego rozstrzygnięcia.

Pismem z 29 maja 2012 r. skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r., postulując uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. W ocenie skarżących obie wymienione decyzje są wadliwe, bowiem rażąco naruszają prawo. Organ rozpoznając sprawę dwukrotnie nie dostrzegł, że ustalenia faktycznego dokonał już Wojewoda Śląski w decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2006 r. Wprawdzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyeliminował tę decyzję z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia jej nieważności, lecz uczynił to wyłącznie z powodu naruszenia przez Wojewodę przepisów o właściwości organów. Minister badając decyzję w w/w trybie nie zarzucił jej rażącego naruszenia prawa. Tymczasem w skarżonych decyzjach w istocie podważa ustalenia Wojewody Śląskiego odnoszące się do tego samego stanu faktycznego, zawarte we wspomnianej decyzji. W świetle powyższego doszło do naruszenia wynikającej z przepisu art. 8 K.p.a. zasady zaufania obywateli do organów państwa. Ponadto, zdaniem skarżących organ przede wszystkim zignorował przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o postępowaniu dowodowym. Dla organu dowodem na złożenie przez skarżących wniosku o przejęcie ich nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jest okoliczność, iż w normalnym trybie nie odwoływali się od decyzji, pomimo zawartego w nich pouczenia albo okoliczność, iż przez 30 lat nie kwestionowali decyzji. Ponadto organ, snując domniemania i przypuszczenia, przeoczył informację o okolicznościach politycznych i społecznych, w jakich doszło do tzw. "dobrowolnego wykupu", a w istocie do wywłaszczenia kilkudziesięciu rolników, w tym skarżących, w ciągu kilkunastu dni, z terenów zlokalizowanych w jednym miejscu. Jednocześnie skarżący podtrzymali twierdzenie, iż nie wnioskowali o przejęcie przez Skarb Państwa przedmiotowych działek, a organ tego go skutecznie nie obalił.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż podniesione w jej treści, branych pod rozwagę z urzędu. W jego ocenie doszło bowiem do naruszenia przepisów o właściwości. Po myśli art. 157 § 1 K.p.a. organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Jakie organy są organami wyższego stopnia stanowi przepis art. 17 K.p.a. Wątpliwości rodzą się wówczas, gdy w obecnej strukturze organów nie funkcjonuje organ, który uprzednio wydał kontrolowaną w trybie nadzwyczajnym decyzję. W takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę przepisy prawa materialnego, jakie stanowiły podstawę ówczesnej właściwości organu. W razie zmian w tej materii konieczne jest ustalenie organu, który przejął kompetencje w danego rodzaju sprawach. W obecnej strukturze organów brak jest organu, który wydał decyzję z dnia [...] listopada 1975 r., nadto z obrotu prawnego został wyeliminowany akt prawny, na podstawie którego ją wydano. Na gruncie podobnych spraw orzecznictwo wpierw opowiadało się za właściwością ministra ds. rolnictwa, gdyż był on organem wyższego stopnia nad Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, której przyznano obowiązki w zakresie przejmowania gospodarstw rolnych za rentę. Jednakowoż po wejściu w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm.) do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, przekazano wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji (art. 3 ust. 1 pkt 5). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekając w pierwszej instancji pominął też zapis art. 3 ust. 1 pkt 7 cytowanej ustawy, z którego wynika, że wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie niniejszej, po wejściu w życie wskazanej ustawy, właściwość organów administracji do weryfikacji decyzji wydanych przez ówczesne terenowe organy administracji państwowej oceniać należy zdaniem Sądu meriti, przez pryzmat tego, czy ostateczna decyzja w stosunku, do której toczy się postępowanie nieważnościowe wydana została przez organ szczebla podstawowego czy wojewódzkiego, a więc czy przez organ pierwszej czy drugiej instancji. Jeżeli weryfikowaną decyzję ostateczną wydał organ pierwszej instancji, organem właściwym do stwierdzenia jej nieważności, po 1 kwietnia 2009 r., będzie wojewoda. Organem właściwym do orzekania w pierwszej instancji o nieważności będzie minister tylko wówczas, gdy decyzja będąca przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności wydana została przez organ drugiej instancji. Sąd I instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie nie doszło do kontroli instancyjnej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975r. z uwagi na niewniesienie od niej odwołania. Wniosek o stwierdzenie nieważności winien zatem rozpoznawać właściwy wojewoda, a nie Minister. Odmienny stan narusza przepis art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Sąd ten orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zarzucając mu naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 157 § 1 pkt 1 K.p.a., przez uznanie, że kontrolowane postępowanie administracyjne dotknięte jest wadą nieważności,

2) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.

Wskazując na powyższe podstawy organ postulował uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok jest chybiony. Sąd błędnie uznał, że w sprawie zaszła przyczyna określona w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., tj. wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości. Powołując się na poglądy doktryny i orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano, iż właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia. Postępując wedle tego schematu autor skargi kasacyjnej wskazał, że organem, na który przeszła właściwość w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 29 maja 1974 r. została z mocy art. 58 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) Agencja Nieruchomości Rolnych. Charakter sprawy wskazuje na kontynuację poprzedniej regulacji w ostatnio wymienionym aktem prawnym. Bez wątpienia zatem organem wyższego stopnia w stosunku do tego organu jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z brzmieniem przepisu art. 17 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187). Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie miał więc podstaw do zastosowania domniemania kompetencji wojewody wskazanej w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie w celu określenia organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy miałoby bowiem w sprawie zastosowanie tylko w sytuacji, gdyby orzekanie w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji zapadłych w przedmiocie przejęcia nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, nie było obecnie uregulowane w innych ustawach. Tymczasem, w obecnym systemie prawnym znajduje się, po pierwsze - unormowanie dotyczące samej możliwości przejmowania gruntów wchodzących w skład gospodarstw rolnych (tj. art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.), po drugie - unormowanie wskazujące organ właściwy do orzekania w tych sprawach (tj. art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.) i wreszcie unormowanie wskazujące właściwy organ do stwierdzania nieważności takich decyzji (tj. art. 157 § 1 K.p.a. w związku z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., z art. 17 pkt 3 K.p.a. oraz z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa).

W piśmie z dnia 13 czerwca 2013 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie doprecyzował zawarty w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania w ten sposób, że zarzuca naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., a nie w zw. z art. 157 § 1 pkt 1 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie trzeba przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest on bowiem uprawniony do wykraczania poza ramy zaskarżenia i przedstawionych zarzutów. Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko kasatora co do właściwości organu w niniejszej sprawie. Sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nową sprawą w stosunku do postępowania zwykłego, prowadzoną w trybie nadzwyczajnym, w której badaniu podlegają enumeratywnie wymienione w art. 156 K.p.a. przesłanki, a czyni się to uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania decyzji dotychczasowej. W związku z tym ustalenie organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a., jako organu nadzoru właściwego do rozstrzygnięcia takiej sprawy, dokonywane jest samodzielnie dla potrzeb postępowania nieważnościowego. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Ustalenie organu wyższego stopnia w przypadku istnienia w aktualnej strukturze organów administracji publicznej, o których mowa w art. 17 K.p.a., przy uwzględnieniu art. 20 K.p.a., nie budzi wątpliwości. Natomiast w przypadku braku organu, który wydał kwestionowaną decyzję administracyjną, jak w niniejszej sprawie, należy dokonać ustaleń w tej materii biorąc pod uwagę także charakter sprawy o stwierdzenie nieważności. Analiza normy zawartej w przepisie art. 157 § 1 K.p.a. wskazuje bowiem na powiązanie organu wyższego stopnia z organem, który wydał decyzję podlegającą ocenie legalności w trybie nadzorczym. Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy, w której decyzja ta została wydana, w tym w trybie instancyjnym. Zasada ta obowiązuje również w przypadku decyzji wydanej przez organ z naruszeniem przepisów o właściwości, gdzie do stwierdzenia nieważności właściwym będzie organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 K.p.a. w stosunku do organu, który wydał decyzję, a nie organ, który byłby właściwy, gdyby decyzja została wydana przez organ właściwy. Ustalenie właściwości organu wyższego stopnia następuje więc w odniesieniu do organu, który wydał decyzję, a nie wobec przedmiotu tej decyzji.

W niniejszej sprawie Naczelnik Miasta i Gminy w S. decyzją z dnia [...] listopada 1975 r. przejął na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 0,3430 ha, oznaczone jako działka o numerze [...], położone w S., należące do R. i H. małżonków K. Podstawę prawną tej decyzji stanowił przepis art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 31 tej ustawy, przejęcie nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy jako organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Powyższa ustawa została uchylona przez ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), która to w zakresie wydawania decyzji o przejęciu gospodarstw w art. 52 ust. 2 także przewidywała właściwość naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. utraciła moc z dniem 1 stycznia 1983 r., to jest z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 3 nowej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te jednak przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej. Stosownie do postanowień art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości administracji rządowej. Następnie przepis art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został uchylony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126). Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Stosownie do treści art. 58 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280) – przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji wydawanej przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencję Nieruchomości Rolnych w myśl art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2002 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – Dz. U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592). Ustawodawca dokonując w 1998 r. reformy administracji w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) nie wskazał organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. W takim stanie prawnym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest aktualnie jednolity pogląd, wedle którego organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (p. m. in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt I OW 55/06, z dnia 28 września 2006 r., sygn. akt I OW 36/06, z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 131/07, z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I OW 191/09 oraz I OW 192/09, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2233/11, z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I OSK 437/13, z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1136/12, z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt I OSK 476/13, z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 58/13 – wszystkie orzeczenia publikowane pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro bowiem od 1992 r. sprawy związane z przejęciem gospodarstw rolnych przez Państwo przekazano Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie: Agencji Nieruchomości Rolnych), to organem wyższego stopnia w tych sprawach jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi, czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co wynika z brzmienia art. 17 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z 19.10.1991 o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187). Orzekając odmiennie Sąd I instancji naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.

Wskazać w tym miejscu należy, że przepis art. 24 obowiązującej do dnia 31 marca 2009 r. ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2001 r., nr 80, poz. 872 ze zm.) stanowił, że do kompetencji wojewody należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone na rzecz innych organów tej administracji. Na gruncie tej regulacji, odpowiadającej normatywnie obecnie obowiązującemu przepisowi art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie, Naczelny Sąd Administracyjny utrzymywał, że organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencji Nieruchomości Rolnych) w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości rolnych w oparciu o ustawę z 14 grudnia 1982 r. (zawierającą w tej materii podobne rozwiązania normatywne jak ustawa z 29 maja 1974 r. i z 27 października 1977 r.) był Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (p. postanowienia: z dnia 30 października 2007 r., sygn. I OW 85/07, z dnia 7 września 2006 r., sygn. I OW 35/06; z dnia 28 września 2006 r., sygn. I OW 42/06, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Regulacja ta ma zastosowanie tylko wówczas, gdy brak jest przepisu szczególnego odmiennie normującego tę kwestię.

W związku z powyższym przyjęcie, iż właściwym do weryfikacji decyzji ostatecznych orzeczeń wydawanych wcześniej w pierwszej instancji w omawianej materii jest wojewoda wypadło uznać za błędne. To zaś oznacza, że Sąd I instancji niezasadnie uznał, że decyzje wydane w niniejszej sprawie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały dotknięte naruszeniem przepisów o właściwości, nie zachodzi przeto przesłanka ich nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Sąd I instancji weźmie pod uwagę przedstawione powyżej wywody, w konsekwencji czego rozpozna sprawę merytorycznie, czego nie mógł uczynić aktualnie Naczelny Sąd Administracyjny.

Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku. Na podstawie art. 207 § 2 tej ustawy odstąpiono w całości od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, uznając iż w okolicznościach sprawy obciążenie nimi uczestników nie byłoby zasadne.