Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 274/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 art 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: asystent specjalista ds. orzecznictwa Marta Ways po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1257/19 w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 marca 2019 r. nr GZ.gn.624.142.2017 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 marca 2019 r., nr GZ.gn.624.142.2017, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności, wyrokiem z 15 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1257/19, oddalił skargę. Wyrok ten, podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane poniżej, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła B. D., reprezentowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego:

1. art. 45 i art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), a także § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z 8 grudnia 1977 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 37, poz. 166), a poprzez błędną ich interpretację prowadzącą do nieuprawnionego i krzywdzącego B. D. ustalenia, iż 10 lutego 1979 r., tj. w dniu wydania decyzji nr 7019-1/2/79 przez Naczelnika Gminy w G. [...] nie spełniała warunków do uznania ją za następcę rolnika i posiadającą przewidziane prawem kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 45 przywołanej ustawy;

2. § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215) poprzez błędne uznanie, iż w świetle tego przepisu B. D. nie posiadała kwalifikacji rolniczych;

3. braku ustalenie, że w sprawie niniejszej doszło do rażącego naruszenia prawa w postaci przepisów art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin;

II. naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270, zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak ustalenia, że w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z 29 marca 2019 r. organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania poprzez:

- nieprzeprowadzenie z naruszeniem zasady wyrażonej w art. 10 k.p.a. dowodu z przesłuchania strony, skarżącej B. D., w trybie art. 86 k.p.a. celem wyjaśnienia faktu posiadania przez nią kwalifikacji rolniczych w rozumieniu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych;

- nieprzeprowadzenie dowodu jak wyżej celem wykazania faktów i okoliczności dotyczących zbycia gospodarstwa rolnego rodziców skarżącej będącego przedmiotem decyzji z 10 lutego 1979 r. na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej [...] przez Naczelnika Gminy G. aktem notarialnym z 20 grudnia 1989 r., nr Rep. [...], a mających istotne znaczenie dla oceny mocy i wiarygodności dokumentacji (braku dokumentacji) i uzyskanych informacji związanych z pismem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystosowanym do Urzędu Gminy G.,

- rozstrzygnięcie sprawy wbrew zasadzie wyrażonej w art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie słusznego interesu B. D., rozstrzygnięcie sprawy wbrew zasadzie wyrażonej w art. 7a k.p.a., a także wydanie decyzji wbrew zasadzie wyrażonej w art. 8 k.p.a. na skutek postępowania nie wzbudzającego zaufania do władzy publicznej;

- bezpodstawne, zbyt swobodne i zbyt dowolne, sprzeczne z zasadą wyrażoną w przepisie art. 80 k.p.a. ustalenie, iż B. D. nie wykazała swych kwalifikacji rolniczych;

2. art. 146 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi B. D. i oddalenie skargi pomimo jej zasadności w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o wyznaczenie rozprawy celem rozpoznania niniejszej skargi na rozprawie.

Strona przeciwna nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym datowanym na 17 lipca 2023 r. złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z 15 dokumentów na okoliczność posiadania przez skarżącą kwalifikacji rolniczych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, że w sytuacji, gdy strona w petitum skargi kasacyjnej przytoczy wyłącznie zarzut naruszenia prawa przez organ administracji publicznej, nie wiążąc go z zarzutem naruszenia prawa przez sąd pierwszej instancji, nie jest uzasadnione dyskwalifikowanie takiej skargi kasacyjnej, z powołaniem się na niespełnienie wymogów konstrukcyjnych związanych z prawidłowym przedstawieniem podstaw kasacyjnych, wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Taki sposób prezentacji zarzutów skargi kasacyjnej ogranicza jednak jej skuteczność z powodu braku możliwości nałożenia samej kontroli kasacyjnej oraz jej wyniku dokonanej na określoną i wskazaną w tej skardze argumentację "zwalczającą" argumentację przeprowadzoną w tym zakresie przez sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 28 sierpnia 2014 r., I GSK 565/13).

Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, tj. treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył Sąd I instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).

Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna w znacznej mierze nie spełnia tak określonych wymogów. Autor skargi kasacyjnej wskazał w petitum skargi kasacyjnej szereg przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania wskazując w ogólny sposób, na czym polegało ich naruszenie, jednakże uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera wywodu prawniczego spełniającego ww. wymagania. Ponadto należy zauważyć, że przepis art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 27 października o zaopatrzeniu emerytalnym oraz świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie zawiera punktów, zatem wskazanie art. 75 ust. 2 pkt 2 tej ustawy jako przepisu naruszonego przez Sąd I instancji uniemożliwia Sądowi Kasacyjnemu odniesienie się do tego zarzutu. Nie są zrozumiałe motywy sformułowania zarzutu naruszenia art. 146 § 1 p.p.s.a., skoro w rozpoznawanej sprawie wniesiono skargę na decyzję, zaś przepis art. 146 § 1 p.p.s.a. dotyczy uwzględnienia skargi na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a p.p.s.a., do których niewątpliwie nie można zaliczyć decyzji.

Mając jednakże na uwadze obowiązek, nałożony na Naczelny Sąd Administracyjny, a zawarty w art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., w myśl którego w procesie kontroli kasacyjnej należy odnieść się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwałę pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, wyrok NSA z 9 listopada 2011 r., II FSK 776/10 i powołane tam orzecznictwo) w pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z 29 marca 2019 r. po rozpoznaniu wniosku skarżącej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. [...] z 10 lutego 1979 r. Skarżąca twierdziła, że decyzja z 1979 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skoro postępowanie w przedmiotowej sprawie toczyło się w trybie nadzwyczajnym, to warunkiem koniecznym stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. [...] było ustalenie, że zaistniały przesłanki stwierdzenia nieważności, to jest w rozpoznawanej sprawie, że Naczelnik Gminy w G. [...] wydając decyzję z 10 lutego 1979 r. rażąco naruszył prawo. Argumentacja skarżącej wskazująca na pominięcie jej słusznego interesu oraz wydanie decyzji wbrew zasadzie wyrażonej w art. 8 k.p.a. na skutek postępowania nie wzbudzającego zaufania do władzy publicznej, nie mogła w tym stanie rzeczy odnieść skutku pożądanego przez skarżącą.

Argumentacja pełnomocnika skarżącej, sprowadzająca się do stwierdzenia, że skarżąca w dniu 10 lutego 1979 r. niewątpliwie posiadała kwalifikacje rolnicze i dawała gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ ówcześnie, jak i w okresie późniejszym prowadziła wraz z mężem gospodarstwo rolne, również nie mogła odnieść pożądanego skutku.

Wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz świadczeniach dla rolników i ich rodzin, w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo.

Przepis ten obligował organ, orzekający o przejęciu gospodarstwa rolnego, do ustalenia osób, które potencjalnie spełniałyby przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego, przewidziane w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215), jednakże istotna była w tym przypadku także treść unormowania zawartego w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów powołanej ustawy z dnia 27 października 1977 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 37, poz. 166). Zgodnie bowiem z treścią tego ostatniego przepisu, następcą rolnika powinna być osoba, która daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie zaś z art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy przez następcę rozumie się zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki.

Przepis § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, który - w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1982 r. (sygn. akt III CZP 30/82, OSNC 1983/1/3) - ma zastosowanie przy badaniu kwalifikacji rolniczych, ulegał kilkakrotnie zmianie. W brzmieniu obowiązującym zarówno w dacie wydania zaświadczenia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w G. nr [...] potwierdzającego posiadanie kwalifikacji rolniczych przez skarżącą (1971 r.), jak i w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w G. [...] (1979 r.) zawierał on m.in. postanowienie przewidujące możliwość uzyskania przez następcę tzw. kwalifikacji rolniczych praktycznych, o ile praca w gospodarstwie rolnym stanowi dla niego zawód dający główne źródło utrzymania. O ile w okresie do 31 grudnia 1975 r. powyższy przepis nie przewidywał dodatkowych warunków, to po tej dacie warunkiem koniecznym stwierdzenia tego rodzaju kwalifikacji było ukończenie przez następcę co najmniej 45 lat.

Ponadto należy przypomnieć, że w wydanym w rozpoznawanej sprawie wyroku z 19 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2658/15, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zagadnieniem kluczowym jest ustalenie treści zaświadczenia, o którym wspomina się w akcie notarialnym z 28 października 1971 r. Chodzi bowiem o ustalenie, czy kwalifikacje, które poświadczono w owym zaświadczeniu, wynikały z faktu pracy w gospodarstwie rolnym, która stanowiła dla skarżącej zawód dający główne źródło utrzymania w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia, czy też owe kwalifikacje wynikały ze świadectwa przysposobienia rolniczego. Zatem w ocenie Sądu Kasacyjnego stwierdzenie Sądu I instancji, że skarżąca wykazała posiadanie kwalifikacji, należało uznać za przedwczesne. Tak więc Sąd Kasacyjny w powyższym wyroku uznał, że skarżąca w dacie wydawania decyzji przez Naczelnika Gminy w G. [...] winna wykazać posiadanie kwalifikacji rolniczych wynikających ze świadectwa przysposobienia rolniczego.

Sąd I instancji wziął pod uwagę wyjaśnienia skarżącej na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 15 października 2019 r. i uznał, że zaświadczenie z 1971 r. dotyczyło kwalifikacji wynikających z pracy w gospodarstwie, a nie z ukończenia szkoły rolniczej lub kursu. Należy również zauważyć, że zgodnie z § 3 ust. 4 ww. rozporządzenia zaświadczenie stwierdzające kwalifikacje nabywcy lub spadkobiercy, o których mowa w ust. 2 i 3, do prowadzenia gospodarstwa rolnego wydaje biuro gromadzkiej rady narodowej lub organ do spraw rolnych prezydium rady narodowej osiedla (miasta albo dzielnicy w mieście wyłączonym z województwa) właściwej ze względu na miejsce zamieszkania nabywcy lub spadkobiercy. Przemawia to za uznaniem, że zaświadczenie Prezydium Rady Narodowej w G. z 28 października 1971 r., dotyczące obojga małżonków, przywołane w treści aktu notarialnego nr Rep. [...], zostało wystawione na podstawie okoliczności prowadzenia przez małżonków D. gospodarstwa rolnego jako głównego źródła utrzymania. Wobec upływu czasu i związanych z tym wymagań co do możności stwierdzenia kwalifikacji rolniczych zaświadczenie to nie mogło jednakże stanowić dowodu na posiadanie przez skarżącą kwalifikacji rolniczych w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy w G. [...]. Z analogicznych powodów bezprzedmiotowe było przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w piśmie procesowym skarżącej datowanym na 17 lipca 2023 r.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z 21 października 1982 r. (sygn. akt III CZP 30/82, OSNC 1983/1/3, LEX nr 2800), będącej zasadą prawną, przepis § 37 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. zawierał kryteria ocenne i odnosił je do faktycznych możliwości należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę mającą być następcą rolnika. Ponadto - jak podkreślił Sąd Najwyższy - mimo, że przepis ten był zawarty w rozporządzeniu wykonawczym (a nie w ustawie), to - z punktu widzenia konkretyzacji treści normatywnej - nie różnił się on od przepisu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Przepis § 37 cytowanego rozporządzenia stawiał zatem dodatkowy warunek (oprócz tych, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy) potencjalnemu następcy rolnika, a który to warunek miał taką samą moc, jak pozostałe warunki (ustawowe). Wymagał zatem takiego samego potraktowania, jak inne warunki stawiane potencjalnemu następcy rolnika.

Pogląd, dotyczący interpretacji i stosowania przepisu § 37 cytowanego rozporządzenia, jest podzielany także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z 19 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2658/15) i podziela go również skład orzekający w niniejszej sprawie. Powyższe ma zaś istotne znaczenie w postępowaniu prowadzonym w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przepisy ustawy emerytalnej, z powodu rażącego naruszenia prawa przez tę decyzję (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Taką zaś podstawę wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji z 1979 r. wskazano w jego treści.

W związku z tym zatem wyjaśnić należy, iż wprawdzie pojęcie rażącego naruszenia prawa nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, ale instytucja ta doczekała się bogatego orzecznictwa i piśmiennictwa. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie prezentowane są zaś poglądy, zgodnie z którymi stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych, a zatem pojęcie to musi być interpretowane wąsko, co oznacza, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią, nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej, a poza tym, gdy w wyniku owego naruszenie prawa m.in. powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy więc stwierdzić, iż skoro unormowanie zawarte w § 37 cyt. rozporządzenia wykonawczego wprowadzało kryteria ocenne, to nie można było go uznać za przepis oczywisty, czyli jednoznaczny w swej treści, nie budzący wątpliwości interpretacyjnych. Ponadto należy przypomnieć, że w wydanym w rozpoznawanej sprawie wyroku z 19 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2658/15, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis ten będzie miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie dopiero po wykazaniu, że skarżąca spełniała przesłankę posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Powyższa ocena prawna z mocy art. 153 p.p.s.a. wiąże zarówno Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną. W konsekwencji należy uznać, że skoro skarżąca nie wykazała posiadania kwalifikacji rolniczych, to nie było podstaw do oceny prawidłowości decyzji Naczelnika Gminy w G. [...] w świetle § 37 cyt. rozporządzenia wykonawczego, a tym bardziej do uznania, że przepis ten został rażąco naruszony przy wydawaniu ww. decyzji przez Naczelnika Gminy w G. [...].

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.).