Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1256/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.5 ust.4b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 670/21 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 26 maja 2021 r., nr SKO.PS.4040.2651.2020 w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Września z 19 listopada 2020 r. nr SŚR.410.998.2019 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz M.K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 670/21 oddalił skargę M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 26 maja 2021 r., nr SKO.PS.4040.2651.2020 w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] sierpnia 2019 r. M.K. (dalej "skarżąca") zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2019/2020 na trzech synów – K.K., S.K. oraz A.K. Skarżąca wskazała, że dochodem jej męża – B.K. była kwota [...] zł z tytułu diet jako radnego Rady Miejskiej we [...] (za rok 2018). Z informacji zebranych przez Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] wynika, że K.K. oraz S.K. uzyskali dochód w roku podatkowym 2018. Dochód uzyskał także B.K. Ustalono, że skarżąca również uzyskała dochód.

Pismem z dnia 4 listopada 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrześni wezwał skarżącą do przedłożenia zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia uzyskanego przez D.K. za miesiąc październik 2019 r. Niemożność uzyskania wnioskowanej informacji sprawiła, że Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] zwrócił się do pracodawcy D.K. z pytaniem o jego dochód w październiku 2019 r. [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] przedstawiła zaświadczenie o dochodzie D.K. w miesiącu październik 2019 r. – [...] zł. Ustalono, że została zawarta umowa o pracę na czas określony, zgodnie z którą D.K. miał zarabiać od września 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. - [...] zł miesięcznie. Ośrodek Pomocy Społecznej we [...] ustalił, że w 2018 r. rodzina uzyskała ogółem [...] zł, w ujęciu miesięcznym na jedną osobę – [...] zł.

Ponownie weryfikując dane ustalono, że A.K. w 2019 r. nie uzyskał dochodu, D.K., S.K. i K.K. uzyskali dochód. Dochód uzyskał również B.K. Wnioskodawczyni nie uzyskała dochodu w 2019 r. Dokonano także ponownego przeliczenia dochodów rodziny w 2018 r. Ustalono, że dochód rodziny wyniósł łącznie [...] zł. W 2018 r. dochód uzyskali wnioskodawczyni, B.K., K.K. oraz S.K.

Decyzją z dnia 3 stycznia 2020 r. nr SŚR.410.998.2019 Burmistrz Miasta i Gminy [...] (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci wnioskodawczyni. Uzasadniając podjętą decyzję, Burmistrz wskazał, że dochody w 2018 r. kształtowały się następująco: wnioskodawczyni – [...] zł – informacja o dochodzie uzyskana drogą elektroniczną, [...] zł – kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; B.K. – [...] zł – informacja o dochodzie uzyskana drogą elektroniczną (dochód utracony z dniem [...] listopada 2018 r.), [...] zł – dieta radnego osiągnięta w 2018 r. na podstawie oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2019 r. (dochód nieopodatkowany), [...] zł – dochód za maj 2019 r. z tytułu zatrudnienia podjętego z dniem [...] kwietnia 2019 r.; K.K. – [...] zł – informacja o dochodzie uzyskana drogą elektroniczną (dochód utracony z dniem [...] kwietnia 2019 r.); S.K. – [...] zł – informacja o dochodzie uzyskana drogą elektroniczną; D.K.– [...] zł – dochód w październiku 2019 r. z tytułu zatrudnienia podjętego dnia [...] września 2019 r. Organ I instancji wyliczył, że rodzina przekracza próg dochodowy o kwotę [...] zł. K.K. ukończy 21. rok życia, stąd świadczenie nie będzie przysługiwało w związku z tym faktem, a z kolei w odniesieniu do pozostałych synów, gdy wysokość zasiłków jest niższa niż 20 zł, świadczenia nie przysługują.

W wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia 30 czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (zwane dalej "SKO w Poznaniu", "Kolegium" lub "organem II instancji") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dokonano ponownego wyliczenia dochodu rodziny według metodyki przedstawionej przez organ I instancji. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję z uwagi na zmiany w stanie faktycznym i prawnym, jakie wystąpiły po wpłynięciu odwołania. Zaświadczenia składane przez wnioskodawczynię różniły się bowiem od zaświadczeń uzyskiwanych przez Burmistrza.

Ponownie przystępując do rozpoznania wniosku skarżącej, Burmistrz zweryfikował dane związane z dochodami członków jej rodziny. Ustalono, że A.K. w 2019 r. i 2020 r. nie uzyskał dochodu. W odniesieniu do S.K. – dochód uzyskał w 2019 r. i 2020 r. K.K. uzyskał dochód tylko w 2019 r. D.K. oraz B.K., uzyskali dochód w 2019 r. i 2020 r. Jedynie wnioskodawczyni nie uzyskała żadnego dochodu w 2019 r. i 2020 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. Burmistrz wezwał wnioskodawczynię do wykazania dochodu D.K. za luty 2020 r. W związku z tym, że D.K. rozpoczął własną działalność gospodarczą, wnioskodawczyni została wezwana do wykazania jego dochodu za miesiąc wrzesień 2020 r.

Decyzją z dnia 19 listopada 2020 r. nr SŚR.410.998.2019 Burmistrz:

1) nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci na okres 01.11.2019-31.12.2019;

2) przyznał zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w łącznej kwocie [...] zł na dzieci na okres 01.01.2020-29.02.2020;

3) nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na dzieci na okres 01.03.2020-30.06.2020;

4) nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na syna K.K. na okres 01.07.2020-31.10.2020;

5) przyznał zasiłek rodzinny na S.K. na okres 01.07.2020-31.10.2020 w wysokości [...] zł miesięcznie;

6) przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo w wysokości [...] zł i dodatek z tytułu dojazdu do szkoły poza miejsce zamieszkania na okres 01.09.2020-31.10.2020 w wysokości [...] zł miesięcznie;

7) przyznał zasiłek rodzinny ma A.K. na okres 01.07.2020-31.10.2020 w wysokości [...] zł miesięcznie;

8) przyznał dodatek do zasiłku z tytułu dojazdu do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres 01.09.2020-31.10.2020 w kwocie [...] zł miesięcznie;

9) przyznał dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres 01.07.2020-31.10.2020.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w okresie 01.11.2019-31.12.2019 rodzina uzyskała różnicę pomiędzy kwotą zasiłku wraz z dodatkami a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny: [...] zł. W okresie 01.01.2020-29.02.2020 r. różnica ta wynosiła [...] zł. W okresie 01.03.2020-30.04.2020 r. różnica wyniosła: [...] zł. W okresie 01.05.2020-30.06.2020 ta różnica wyniosła: [...] zł. W okresie 01.07.2020-31.10.2020 r. wnioskodawczyni przysługiwało świadczenie, gdyż dochód miesięczny kwalifikował się do przyznania tego świadczenia. Ponieważ K.K. w dniu [...] czerwca 2020 r. ukończył 21 lat, świadczenie mogło być przyznane jedynie w okresie 01.11.2019-30.06.2020 r.

W terminowo wniesionym odwołaniu wnioskodawczyni zakwestionowała decyzję organu I instancji i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wnioskodawczyni podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 10, art. 12, art. 14a, art. 75, art. 76, art. 76a oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zmianami, dalej "k.p.a.") oraz art. 2, art. 3 ust. 22, 23c oraz 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, dalej "u.ś.r."). Zdaniem wnioskodawczyni, organ I instancji błędnie przyjął dochody do swojej analizy, a także nie zważał na dowody przedkładane przez nią w toku postępowania administracyjnego. Kiedy wnioskodawczyni przedkłada informację o dochodach syna K. albo męża B., organ I instancji pytał ją o to, które oświadczenie ma przyjąć, po czym na własną rękę poszukiwał dowodów poprzez zapytania do pracodawców.

Decyzją z dnia 26 maja 2021 r. nr SKO.PS.4040.2651.2020, SKO w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji szczegółowo zrelacjonował stan faktyczny wskazując, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochody poszczególnych członków rodziny skarżącej i jej samej. Organ II instancji podniósł, że skarżąca korzysta z tzw. ulgi prorodzinnej odliczanej od podatku podatkiem należnym. Jest to wartość podatku pomniejszona o kwotę przysługującej ulgi. Zmniejszenie wartości należnego podatku o kwotę odpisanej ulgi, a więc zmniejszenie faktycznego obciążenia podatkowanego, powoduje wzrost dochodu netto, od którego zależy uprawnienie do świadczeń rodzinnych. Zatem wspólne rozliczenie małżonków wymusiło uwzględnienie kwoty [...] zł. Stwierdzono, że zasadnie wliczono do podatku małżonków nagrodę sportową syna – A.K. w kwocie [...] zł brutto. Kwota ta nie jest dochodem utraconym, gdyż przepis art. 3 pkt 23 u.ś.r. nie wskazuje nagród z tytułu osiągnięć sportowych. Kwota, jaką uzyskał B.K. ([...] zł) podlegała wliczeniu do dochodu na podstawie art. 5 ust. 4b u.ś.r. Dochód ten został następnie utracony, ale tę okoliczność również wzięto pod uwagę w dalszych obliczeniach. To samo dotyczy D.K.. Zdaniem Kolegium, zasadnie wliczono wszystkie dodatki, jakie złożyły się na jego wynagrodzenie. Organ II instancji zauważył błąd, jaki popełnił Burmistrz w zakresie określenia wynagrodzenia, jednakże nawet gdyby uchylić decyzję organu I instancji i uwzględnić kwotę niewiele niższą, kryterium i tak byłoby przekroczone.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła skarżąca wskazując, iż organy orzekając w sprawie nie wyjaśniły dlaczego nie wzięły pod uwagę składanych przez nią wniosków dowodowych, a poprzestały jedynie na dowodach uzyskanych przez Burmistrza.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji w pełni podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił złożoną skargę. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że zarówno Burmistrz, jak i Kolegium dokonali zestawienia wszystkich dochodów wszystkich członków rodziny w ujęciu lat 2018 – 2020. Sąd I instancji zaznaczył, że cały algorytm obliczeń został przedstawiony dla każdego członka rodziny w każdym z poszczególnych lat. Sąd uznał, że organ II instancji zasadnie zwrócił uwagę na treść art. 5 ust. 3 u.ś.r. w zakresie, w jakim należało przyjąć próg, jaki rodzina nie może przekroczyć, aby uzyskać wnioskowane świadczenie rodzinne w całym okresie. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że rodzina w poszczególnych okresach czasu przekraczała ten próg tj. 4.044 zł (sześciokrotność kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r.), by innym razem tego progu nie przekroczyć i stwierdzić, że skarżąca jest uprawniona do pobierania wnioskowanego świadczenia. Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie zebrały i przenalizowały cały zgromadzony materiał dowodowy a także wzięły pod uwagę wszystkie dowody przedstawiane przez skarżącą. Sąd uznał także, że występujące w sprawie wątpliwości wymagały dalszego poszukiwania dowodów, gdyż jak się okazało np. w stosunku do syna skarżącej – D.K. zadeklarowany przez nią dochód okazał się ostatecznie wyższy, a więc zasadnie nabrano wątpliwości co do oświadczeń skarżącej. Mając na względzie to, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami miał być wypłacany z budżetu Miasta i Gminy [...], który także posiada swoje ograniczenia, precyzyjne ustalenie wszystkich składników majątkowych było konieczne.

Sąd I instancji uznał ponadto, że rozumienie pojęcia dochodu przez skarżącą jest błędne. Przepisy u.ś.r. wskazują bowiem konkretny katalog tych składników majątkowych, które podlegają wyłączeniu z całokształtu dochodów. I tak, zarówno diety męża – B.K., który jest radnym Miasta i Gminy [...], jak i dochody synów, w tym także nagrody sportowe należą do dochodu rodziny. Z uwagi na fakt, że syn skarżącej, który był laureatem nagrody sportowej, jako osoba fizyczna, która nie jest jeszcze płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych nie mogła odprowadzić podatku od tejże nagrody, a więc dochód ten należało zaliczyć na poczet dochodu jego rodziców, jako prawnych opiekunów małoletniego. Dlatego też w ocenie Sądu, organy administracji publicznej miały obowiązek wziąć pod uwagę zarówno diety męża skarżącej z uwagi na sprawowanie przez niego funkcji radnego gminy, jak i dochody jej synów, w tym jednorazowe nagrody sportowe, czy też stypendia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M.K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy;

2. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym,

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, gdyż z uwagi na naruszenie przez organ II instancji tj. SKO w Poznaniu przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien uchylić decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu SKO.PS.4040.2651.2020 z dnia 26 maja 2021 r.,

c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, gdyż z uwagi na naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania administracyjnego które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 6, art. 7 i art. 8 w zw. z art. 80 k.p.a.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji,

2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Jednocześnie na art. 176 § 2 P.p.s.a. złożono oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji przyjął stan faktyczny błędnie ustalony przez organ I i II instancji, naruszając przy tym powołane w petitum skargi kasacyjnej przepisy postępowania. Wskazano, że konsekwencją błędnego ustalenia stanu faktycznego przez organy orzekające w sprawie było naruszenie art. 5 ust. 4b u.ś.r. poprzez jego złą interpretację. Sąd I instancji w sposób nieprawidłowy uznał, że w ww. przepisie określenie "osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych" chodzi o miesiąc następny po miesiącu "za który nastąpiło uzyskanie dochodu" lub miesiąc następny po miesiącu, w którym doszło do podjęcia zatrudnienia" a nie miesiąc następny po miesiącu "w którym nastąpiło uzyskanie dochodu".

Zaznaczono, że w niniejszej sprawie w przypadku dochodów uzyskanych w 2019 r. i 2020 r. przez członków rodziny skarżącej to:

1. B.K. uzyskał dochód za kwiecień 2019 r., czyli miesiąc w którym podjął zatrudnienie w maju 2019 r., co oznacza, iż miesiącem następnym po miesiącu, w którym uzyskał dochód jest miesiąc czerwiec 2019 r., czyli za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za miesiąc maj 2019 r.

2. D.K. uzyskał dochód za wrzesień 2019 r. w październiku, więc miesiącem następnym po miesiącu, w którym uzyskał dochód jest miesiąc listopad 2019 r. i za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za październik 2019 r.,

3. D.K. uzyskał dochód za styczeń 2020 r. w lutym, więc miesiącem następnym po miesiącu, w którym uzyskał ten dochód jest miesiąc marzec 2020 r. i za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za luty 2020 r.

Tym samym, organy obu instancji biorąc pod uwagę w odniesieniu do B.K. dochód za maj 2019 r., zamiast za czerwiec 2019 r., z kolei w odniesieniu do D.K. biorąc pod uwagę dochód za październik 2019 r., zamiast za listopad 2019 r., a także dochód za luty 2020 r., zamiast dochód za marzec 2020 r. naruszyły art. 5 ust. 4b u.ś.r., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przyjęcie przez te organy innych dochodów członków rodziny skarżącej spowodowałoby przyznanie jej świadczeń, których przyznania odmówiono.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 stawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zrzekł się rozprawy, a żadna ze stron w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

Zgodnie z brzmieniem art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Należy wskazać, że jeżeli skarga kasacyjna zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, to co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, dlatego też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Podstawowe bowiem znaczenie miała kwestia związana z prawidłową wykładnią prawa materialnego, a zatem z tej przyczyny ocena zasadności zarzutów materialnoprawnych winna w tym przypadku być dokonywana na wstępie. Istota sporu zaistniałego w niniejszej sprawie sprowadza się do właściwej interpretacji art. 5 ust. 4b u.ś.r., a dokładnie prawidłowego zrozumienia określenia "osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu".

Zacząć należy od przypomnienia, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego jest spełnienie przesłanki dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, który wynika z art. 5 ust 1 ww. ustawy i wynosi 674 zł. Definicję dochodu zawiera art. 3 pkt 1 u.ś.r. Natomiast dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), zaś dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c, (art. 3 pkt 2 a u.ś.r.). Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4 u.ś.r., w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Wedle natomiast definicji zawartej w art. 3 pkt 2a u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zatem ogólna zasada ustalania dochodów członka rodziny modyfikowana jest m.in. przez art. 5 ust. 4b u.ś.r. W tym miejscu należy przypomnieć, że przepis ten został dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 3897) "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)". Istotą tego przepisu jest więc ustalanie prawa do świadczeń na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie ich pobierania, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny.

Należy podkreślić, że zgodnie z jasnym i precyzyjnym brzmieniem art. 5 ust. 4b u.ś.r. (niewymagającym odwoływania się do wykładni systemowej i funkcjonalnej) w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że miarodajnym, wszechstronnym i pozwalającym na odniesienie się do bliskiego dacie orzekania czasu sposobem na poznanie sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny jest przyjęcie, że dochód członka rodziny ustala się m.in. w oparciu o przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Aby jednak ustalenia organu były pełne, winien on dokonać korekty wysokości dochodów osiągniętych w okresie minionym poprzez uwzględnienie danych odnoszących się do dochodów jak najbardziej aktualnych – osiągniętych po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jak wskazał NSA, tego rodzaju interpretacja przepisów ustawy stanowi dowód na to, że intencją ustawodawcy było, aby organ zawsze brał pod uwagę jak najbardziej bieżącą sytuację wnioskodawcy i jego rodziny (zob. wyrok NSA z 19.04.2017 r., I OSK 1914/15, CBOSA). Istotnym jest, co ustawodawca podkreśla w treści art. 5 ust. 4b komentowanej ustawy, że do zaliczenia danego dochodu rodziny czy zakwalifikowania go jako dochodu członka rodziny, osoby uczącej się czy dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, musi zostać on "uzyskany". Pojęcie dochodu "uzyskanego" wiąże się z faktem jego efektywnego wypłacenia, jak również możliwością dysponowania tym dochodem przez osobę uprawnioną. Ustalenie realnej sytuacji jest możliwe w oparciu przede wszystkim o dokumenty, które organowi dostarczy strona (zob. Rączka Piotr (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że organy orzekające w sprawie w sposób budzący poważne wątpliwości ustaliły wysokość dochodów osiągniętych przez rodzinę skarżącej. Z akt przedmiotowej sprawy nie można bowiem jednoznacznie wywnioskować rzeczywistej i realnej zarówno kwoty osiągniętego dochodu przez każdego z członków jej rodziny jak i konkretnej daty jego uzyskania. Brak jest dokumentów, które w precyzyjny sposób potwierdzałyby okoliczności podnoszone przez skarżącą. Istotnym jest, że organy wielokrotnie zwracały się do skarżącej o udokumentowanie dochodów np. syna – D.K. (np. pismo z dnia [...] listopada 2019 r., [...] sierpnia 2020 r.), jednakże kwoty dochodu syna wskazywane przez skarżącą nie pokrywały się z informacjami o kwotach uzyskanymi bezpośrednio przez organy (z oświadczenia skarżącej – [...] brutto, z zaświadczenia pracodawcy syna – [...] netto za luty 2020 r.). Zauważyć należy także, że na wezwanie organu, pracodawca D.K. – [...] Sp. z o.o., nadesłał do organu dwa zaświadczenia, z których wynikają sprzeczne informacje. Z zaświadczenia z dnia [...] grudnia 2019 r. wynika, iż syn skarżącej uzyskał w październiku 2019 r. dochód w wysokości [...] zł, natomiast w zaświadczeniu z dnia [...] grudnia 2019 r. wskazano dochód w wysokości [...] zł.

Wskazać należy, że zgodnie z zasadą praworządności (art. 6 k.p.a.) organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Wedle zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ obowiązany jest przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok NSA z 26.10.1984 r. II SA 1205/84, ONSA 1984/2/98, aprobowany przez B. Adamiak w: w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 85-86 nb 8-9). Ponadto obowiązkiem organów jest prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, łącznie z kierowaniem się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.) oraz ocena na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Trafnie skarżąca kasacyjnie podnosi, że Sąd I instancji przyjął błędnie ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy. W skardze kasacyjnej wskazano, że w przypadku dochodów uzyskanych w 2019 r. i 2020 r. przez członków rodziny skarżącej to B.K. uzyskał dochód za kwiecień 2019 r., czyli miesiąc w którym podjął zatrudnienie w maju 2019 r., co oznacza, iż miesiącem następnym po miesiącu w którym uzyskał dochód jest miesiąc czerwiec 2019 r., czyli za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za miesiąc maj 2019 r.; D.K. uzyskał dochód za wrzesień 2019 r. w październiku, więc miesiącem następnym po miesiącu, w którym uzyskał dochód jest miesiąc listopad 2019 r. i za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za październik 2019 r.; D.K. uzyskał dochód za styczeń 2020 r. w lutym, więc miesiącem następnym po miesiącu, w którym uzyskał ten dochód jest miesiąc marzec 2020 r. i za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za luty 2020 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest wiarygodnych podstaw do stwierdzenia, czy rzeczywiście np. B.K. uzyskał dochód za kwiecień 2019 r. w maju 2019 r., D.K. za wrzesień 2019 r. w październiku 2019 r. Jest to kluczowe o tyle, jak trafnie zauważyła skarżąca kasacyjnie, że jeżeli przyjąć, iż np. B.K. uzyskał dochód za kwiecień 2019 r., czyli miesiąc w którym podjął zatrudnienie w maju 2019 r., to oznacza, iż miesiącem następnym po miesiącu w którym uzyskał dochód jest miesiąc czerwiec 2019 r., czyli za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę jego dochód podczas ustalania dochodu rodziny. Tym samym, nie można zgodzić się z Sądem I instancji, że cały algorytm obliczeń został przedstawiony w sposób prawidłowy przez organ II instancji dla każdego członka rodziny w poszczególnych latach.

W związku z powyższym za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że błędnie ustalony przez organy orzekające stan faktyczny sprawy i zaaprobowany przez Sąd I instancji doprowadził w konsekwencji do błędnej wykładni art. 5 ust. 4b u.ś.r. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie opisana kwestia mogła mieć istotny wpływ na wynik postępowania bowiem przyjęcie przez organy innych dochodów członków rodziny skarżącej spowodowałoby przyznanie jej świadczeń, a których przyznania odmówiono.

Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym stwierdzić należy, że zarzut ten nie jest zasadny. Zauważyć trzeba, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (zob. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Za pomocą zarzutu naruszenia powyższego przepisu prawa nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 P.p.s.a. Ponadto nie można dostrzec jakiejkolwiek niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, winien jest zebrać pełny i miarodajny materiał dowodowy, uzyskać wiarygodne dane dotyczące uzyskanego przez skarżącą oraz jej rodzinę dochodu w latach 2018-2020. W latach 2019-2020 za każdy miesiąc z osobna oraz precyzyjne określenie miesiąca, za który dana kwota każdego z członków rodziny została uzyskana. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 5 ust. 4b u.ś.r. dochód ten winien być powiększony o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Oznacza to, iż w okresie, na który jest ustalane lub weryfikowane prawo do świadczeń rodzinnych, dochód winien być po pierwsze precyzyjnie wskazany po drugie wraz z miesiącem, w którym został osiągnięty.

Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił obie decyzje administracyjne. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.