Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 339/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 62
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

K. P., zamieszkały w S. przy ul. [...], zwany dalej zamiennie "stroną", "zobowiązanym" lub "skarżącym", działający przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., zwanego dalej "organem odwoławczym", Nr [...] z dnia [...]r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., zwanego dalej "organem egzekucyjnym", Nr [...] z dnia [...]r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...]z dnia 5 grudnia 2002 r. oraz tytułu wykonawczego Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. nr [...]z dnia 5 października 2004 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015), zwanej dalej "u.p.e.a" lub "ustawą egzekucyjną".

Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym.

Organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...] i [...] z 24 kwietnia 2001 r., nr [...] z 11 lipca 2001 r., nr [...] z 17 maja 2002 r., nr [...] z 5 grudnia 2002 r. i nr [...] z 14 grudnia 2005 r. obejmujące zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. nr [...] z 5 października 2004 r. wystawionego na zaległości w podatku od towarów i usług za marzec 1997 r.

W dniu 24 kwietnia 2006 r. zobowiązany złożył pismo, w treści którego zawarł wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 20 grudnia 2006 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia 30 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 listopada 2007 r., I SA/Gl 431/07 uchylił postanowienie z dnia 30 marca 2007 r., a organ odwoławczy postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r. uchylił postanowienie z dnia 20 grudnia 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu.

Kolejne postanowienie organu egzekucyjnego z 27 kwietnia 2009 r. zostało uchylone przez organ odwoławczego postanowieniem z dnia 20 lipca 2009 r. - przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu.

Postanowieniem nr [...] z 15 września 2009 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...]. Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2010 r. nr [...] uchylił to postanowienie w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie oraz o utrzymaniu postanowienia w mocy w pozostałym zakresie. Dalszy tok postępowania w tym zakresie zostanie pominięty, ponieważ nie wchodzi w zakres sprawy rozpoznawanej przez Sąd w niniejszym postępowaniu.

Postanowieniem nr [...] z 15 września 2009 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika Urzędu Skarbowego B. nr [...] z dnia 5 października 2004 r. obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 1997 r. w kwocie [...] zł i na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 5 grudnia 2001 r. obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996 r. w kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 24 kwietnia 2001 r. obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. w kwocie [...] zł, nr [...] z dnia 24 kwietnia 2001 r. obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. w kwocie [...] zł i nr [...]z dnia 14 grudnia 2005 r. obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie [...]zł. Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy to postanowienie.

Tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 25 października 2010 r., I SA/Gl 462/10 oddalił skargę na to postanowienie, który to wyrok został uchylony wyrokiem NSA z dnia 21 listopada 2012 r., II FSK 710/11. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd pierwszej instancji do rozważenia w kontekście wszystkich zarzutów skargi, czy nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi w dniu 24 kwietnia 2001 r. oraz w dniu 14 grudnia 2005 r., a co za tym idzie – czy zachodzą podstawy do umorzenia prowadzonego w związku z nimi postępowania egzekucyjnego.

Tutejszy Sąd uchylił postanowienie organu nadzoru prawomocnym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013 r., I SA/Gl 1315/12.

W tym wyroku Sąd – w ślad za oceną prawną wyrażoną przez NSA - zakwestionował prawidłowość doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i stwierdził, że powyższe oznacza, iż nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym skarżącego za 2001 r., wskazanego w tytule wykonawczym z dnia 14 grudnia 2005 r., zgodnie bowiem z art. 70 § 4 O.p. skutek ów stanowić może następstwo zastosowania takiego środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Jednocześnie wskazał, że brak środków na rachunku nie ma znaczenia dla skuteczności zajęcia rachunku bankowego.

Analizując zajęcie wynagrodzenia za pracę, czyli środek egzekucyjny podjęty wobec skarżącego celem przymusowego wykonania zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1998-1999, wymienionych w tytułach wykonawczych z dnia 24 kwietnia 2001 r. Sąd stwierdził, że brak możliwości realizacji przez pracodawcę zajęcia z powodu uzyskiwania przez zobowiązanego wynagrodzenia w kwocie niepodlegającej zajęciu, nie ma znaczenia dla skuteczności zajęcia. Ocenił że nie została przez skarżącego podważona konkluzja organów, że zajęcie wynagrodzenia za pracę przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązania skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1998-1999, stosownie do art. 70 § 4 O.p. Wskazał, że rola tego przepisu sprowadza się wyłącznie do odsunięcia w czasie momentu, w którym zobowiązanie podatkowe ulegnie przedawnieniu, bowiem zobowiązanie, które mogłoby już wygasnąć w wyniku przedawnienia, za sprawą przerwania biegu przedawnienia jest nadal wymagalne – w okolicznościach sprawy – może być zabezpieczone hipoteką.

Odnosząc się do regulacji zawartej w art. 70 § 8 O.p. Sąd wskazał, że w przepisie tym wyłączenie przedawnienia zobowiązania podatkowego powiązano z jednoczesnym ograniczeniem możności egzekucji tego zobowiązania do egzekwowania tylko z przedmiotu hipoteki. Ponieważ pełnomocnik skarżącego poprzestał na ogólnikowym sformułowaniu zarzutu naruszenia tego przepisu poprzez odmowę umorzenia postępowań egzekucyjnych w całości, a więc także w takim zakresie, w jakim skierowane są do składników majątkowych innych niż nieruchomość obciążona hipoteką, a organ równie gołosłownie kategorycznie zaprzeczył, jakby postępowanie egzekucyjne w analizowanym zakresie prowadził z innych składników majątkowych niż nieruchomość zabezpieczona hipoteką, Sąd nakazał, aby podczas ponownego rozpatrywania sprawy organ odniósł się do tej kwestii spornej bardziej szczegółowo, wyliczając w sposób udokumentowany, jakie czynności egzekucyjne podjął wobec nieruchomości zabezpieczonej hipoteką, a jakie wobec innych składników majątkowych skarżącego, jednocześnie oznaczając w obu przypadkach, z jakim tytułem wykonawczym te czynności są związane. Na tej podstawie powinien ustalić, czy postępowanie egzekucyjne z poszczególnych tytułów wykonawczych może się toczyć, czy też z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego lub ewentualnego naruszenia art. 70 § 8 O.p. powinno ono ulec umorzeniu.

Organ odwoławczy postanowieniem z 22 maja 2013 r. uchylił postanowienie z dnia 15 września 2009 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 14 października 2013 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych: 1) własnego o nr [...] z dnia 5 grudnia 2002 r. 2) Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. o nr [...]z dnia 5 października 2004 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny nadmienił, iż w pozostałym zakresie dotyczącym roszczeń objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...], [...] i [...] sprawę przekazano do rozpatrzenia Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w S..

W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik strony stwierdził, że jest ono niesłuszne, albowiem organ nie rozstrzygnął o wszystkich żądaniach zgłoszonych we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przekazując sprawę dotyczącą umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...] Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w S., który nie jest uprawniony do stwierdzenia czy zobowiązanie podatkowe objęte tytułem wykonawczym pochodzącym od organu egzekucyjnego wygasło. Uprawnienie to przysługuje wyłącznie organowi administracyjnemu, co wynika z art. 840 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1064 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj.: 2014 r., poz. 101), zwanej dalej "k.p.c.". Wywiódł, że organ egzekucyjny był zobowiązany do rozpoznania wniosku i stwierdzenia wygaśnięcia zobowiązania podatkowego objętego ww. tytułami wykonawczymi.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. utrzymał w mocy to postanowienie. W uzasadnieniu – w spornym zakresie - wskazał, że organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie egzekucyjne wobec strony na podstawie ww. tytułów wykonawczych jest obecnie Komornik sądowy (organ wyznaczony w związku ze zbiegiem egzekucji), który jest właściwy do rozpoznania wszelkich środków zaskarżenia dotyczących tego postępowania egzekucyjnego; dlatego przekazanie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego temu organowi było zasadne. Organ egzekucyjny, działając jako wierzyciel, wyraził swoje stanowisko w przedmiocie wymagalności zaległości objętych spornymi tytułami wykonawczymi – w pismach z dnia 12 sierpnia 2013 r. poinformował sądowy organ egzekucyjny o przedawnieniu zobowiązań w nich wymienionych. Komornik sądowy postanowieniem z dnia 28 października 2013 r., [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych w oparciu o art. 825 k.p.c. i ustalił wysokość pozostających do uregulowania kosztów egzekucyjnych.

Podsumowując wywiódł, że podstawą utrzymania w mocy postanowienia z dnia 14 października 2013 r. jest ustalenie braku uprawnień organu egzekucyjnego do decydowania w sprawie umorzenia postępowania w spornym zakresie, przy jednoczesnym ostatecznym zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych poprzez jego umorzenie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący działający przez pełnomocnika, zaskarżył w całości postanowienie z dnia [...] r. Wniósł o uchylenie tego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 13 § 1 oraz art. 15 § 1 O.p. w związku z art. 5 ust. 6 pkt 1 i 7 ustawy o urzędach i izbach skarbowych, polegające na uznaniu, że komornik prowadzący egzekucję należności z tytułu zobowiązania podatkowego w oparciu o przepisy o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej jest organem właściwym do orzekania w przedmiocie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia,

2. art. 59 § 3 u.p.e.a. poprzez nierozstrzygnięcie o żądaniu skarżącego dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...].

W uzasadnieniu podniósł, że organ I i II instancji nie rozstrzygnęły o całym żądaniu zgłoszonym w treści wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nie zgodził się ze stanowiskiem organów, że w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego w oparciu o administracyjne tytuły wykonawcze, rozstrzyga Komornik Sądowy a nie organ egzekucyjny. Na poparcie tych zarzutów i twierdzeń w pierwszej kolejności odwołał się do regulacji dotyczących właściwości organów zawartych w art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., art. 22 § 2 u.p.e.a., art. 19 § 1 u.p.e.a., art. 19 k.p.a. i art. 20 k.p.a. Umotywował również okoliczność, iż w analizowanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. łączył status wierzyciela i organu egzekucyjnego w zakresie wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych.

Kolejno przybliżył pojęcie egzekucji i postępowania egzekucyjnego oraz zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, akcentując okoliczność, iż sąd powszechny orzeka wyłącznie o organie właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa, a nie o połączeniu postępowań egzekucyjnych (sądowego i administracyjnego), w których doszło do zbiegu egzekucji. Dodał, że zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności. W toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego zobowiązany może występować z wnioskiem o jego umorzenie i to niezależnie od tego czy doszło do zbiegu egzekucji. Wniosek ten kieruje do organu, który prowadzi postępowanie, a więc właściwego miejscowo i rzeczowo administracyjnego organu egzekucyjnego, bez względu na to czy organ ten został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji z danej rzeczy czy prawa. Wniosek o umorzenie dotyczy bowiem umorzenia postępowania, a nie egzekucji prowadzonej w jego ramach.

Ocenił, że nie jest uzasadnione twierdzenie organów obu instancji, że w okolicznościach sprawy administracyjny organ egzekucyjny nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu. Wskazał, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzącego to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych.

Podsumowując stwierdził, że administracyjny organ egzekucyjny był właściwy do orzekania w przedmiocie umorzenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, zaś wskazanie na konieczność przekazania wniosku strony w tym przedmiocie Komornikowi sądowemu wyznaczonemu do łącznego prowadzenia egzekucji nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał twierdzenie, że Komornik sądowy był właściwym do rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Co do zasady zgodził się z twierdzeniem zawartym w skardze, że zbieg egzekucji, ogranicza się do konkretnego składnika majątkowego, stąd o umorzeniu szeroko rozumianego postępowania egzekucyjnego, winien decydować organ egzekucyjny kontynuujący to postępowanie egzekucyjne z innego również majątku, w odpowiednim dla siebie trybie. Wskazał, że zasada ta nie obowiązuje w analizowanej sprawie, ponieważ wierzyciel poinformował Komornika sądowego o przedawnieniu zobowiązań, dając tym samym asumpt do umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec skarżącego w trybie egzekucji sądowej, a Komornik sądowy postanowieniem wydanym 28 października 2013 r., a więc po wniesieniu zażalenia, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie spornych tytułów wykonawczych. Skoro zatem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało już wydane prawomocne orzeczenie organu egzekucyjnego, to niedopuszczalnym jest wydanie ponownego rozstrzygnięcia w tej sprawie, zwłaszcza że Komornik sądowy nie ograniczył umorzenia do konkretnej części - zakończył to postępowanie w całości, a administracyjny organ egzekucyjny w ogóle nie realizował tych tytułów wykonawczych po przekazaniu ich Komornikowi sądowemu.

Akcentował okoliczność, że wydanie postanowienia w tej samej sprawie przez administracyjny organ egzekucyjny powodowałoby jego nieważność na mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Stwierdził, że na postanowienie sądowego organu egzekucyjnego przysługiwała skarga do Sądu Rejonowego Wydziału Cywilnego w S., a zatem jeśli zdaniem dłużnika, wydał je niewłaściwy organ egzekucyjny, to winien był skorzystać z uprawnienia i zaskarżyć je do Sądu. Niewykorzystanie tej możliwości powoduje, że postanowienie to jest prawomocne i jako pozostające w obrocie prawnym, ma moc obowiązującą wszystkie strony.

Podsumowując stwierdził, że organ egzekucyjny był władny jedynie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie wnioskowanego umorzenia postępowania w zakresie, w jakim to uczynił. Opisany stan sprawy wskazuje natomiast, że zapadły orzeczenia w zakresie wszystkich żądanych przez stronę umorzeń postępowań egzekucyjnych.

Na rozprawie pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę. Akcentował, że w dniu [...]r. (w dniu wydania zaskarżonego postanowienia) egzekucja nie mogła być prowadzona na podstawie spornych tytułów wykonawczych, gdyż sądowy organ egzekucyjny umorzył postępowanie w pełnym zakresie. Z tego powodu uznano, że nie ma podstaw do powtórnego orzekania o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w spornym zakresie i wydano zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Jak wynika z przedstawionego wyżej stanu sprawy skarga została wniesiona na postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2002 r. oraz tytułu wykonawczego Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 5 października 2004 r. W tym postępowaniu strona domagała się ponadto umorzenia postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14 grudnia 2005 r. i dwóch tytułów wykonawczych z dnia 24 kwietnia 2001 r. Organ egzekucyjny nie rozstrzygnął w tym przedmiocie wskazując, że sprawę w tym zakresie przekazał sądowemu organowi egzekucyjnemu. Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko organu egzekucyjnego, wywodząc na okoliczność właściwości Komornika sądowego do prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych objętych sporem i rozpoznania wszelkich środków zaskarżenia dotyczących tego postępowania egzekucyjnego. Podkreślił fakt, że po wniesieniu zażalenia Komornik sądowy postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów wykonawczych. Strona skarżąca nie zaakceptowała stanowiska organu nadzoru wskazując, że zbieg egzekucji nie zwalnia administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego.

Przystępując do rozpoznania sporu podkreślić jeszcze trzeba związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania sformułowanymi w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu I SA/Gl 1315/12 z dnia 30 stycznia 2013 r. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Natomiast stosownie do art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Przepis art. 153 ustawy p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, LEX nr 44392, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r. II SA/Ol 443/09; dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., II GSK 240/06, LEX nr 325365).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego, co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego II FSK 1057/11 z dnia 20 października 2011 r.; LEX nr 1069805).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i mając na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz wskazane poglądy judykatury i doktryny precyzujące zakres kontroli skarżonego aktu, stwierdził, że organy zupełnie pominęły zalecenia zawarte w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 30 stycznia 2013 r., I SA/Gl 1315/12, nie wyjaśniając przesłanek odstąpienia od tych zaleceń.

Przypomnieć jeszcze raz przyjdzie, że Sąd – w zakresie dotyczącym tytułów wykonawczych z dnia 24 kwietnia 2001 r. - odnosząc się do regulacji zawartej w art. 70 § 8 O.p. wskazał, że w przepisie tym wyłączenie przedawnienia zobowiązania podatkowego powiązano z jednoczesnym ograniczeniem możności egzekucji tego zobowiązania do egzekwowania tylko z przedmiotu hipoteki. Ponieważ pełnomocnik skarżącego poprzestał na ogólnikowym sformułowaniu zarzutu naruszenia tego przepisu poprzez odmowę umorzenia postępowań egzekucyjnych w całości, a więc także w takim zakresie, w jakim skierowane są do składników majątkowych innych niż nieruchomość obciążona hipoteką, a organ równie gołosłownie kategorycznie zaprzeczył, jakby postępowanie egzekucyjne w analizowanym zakresie prowadził z innych składników majątkowych niż nieruchomość zabezpieczona hipoteką, Sąd nakazał, aby podczas ponownego rozpatrywania sprawy organ odniósł się do tej kwestii spornej bardziej szczegółowo, wyliczając w sposób udokumentowany, jakie czynności egzekucyjne podjął wobec nieruchomości zabezpieczonej hipoteką, a jakie wobec innych składników majątkowych skarżącego, jednocześnie oznaczając w obu przypadkach, z jakim tytułem wykonawczym te czynności są związane. Na tej podstawie powinien ustalić, czy postępowanie egzekucyjne z poszczególnych tytułów wykonawczych może się toczyć, czy też z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego lub ewentualnego naruszenia art. 70 § 8 O.p. powinno ono ulec umorzeniu.

Organ egzekucyjny w zupełności te wiążące zalecenia pominął i nie wyjaśnił dlaczego to czyni. W postanowieniu z dnia 14 października 2013 r. zawarł natomiast informację, że w zakresie dotyczącym roszczeń objętych spornymi tytułami wykonawczymi przekazał sprawę do rozpatrzenia sądowemu organowi egzekucyjnemu. Organ odwoławczy to stanowisko zaaprobował. Wywodził na okoliczność właściwości sądowego organu egzekucyjnego i wskazał na istnienie w obrocie prawnym postanowienia Komornika sądowego z dnia 28 października 2013 r., który umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy również pominął zalecenia Sądu i nie przedstawił argumentacji jednoznacznie wskazującej na fakt, że nie działa w warunkach związania.

Sąd stwierdza, że pominięcie zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku wydanym w tej sprawie, bez jednoznacznego wykazania, że związanie odpadło, stanowi naruszenie art. 153 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a., a więc naruszenie przepisu postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ze skutkiem konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. Podkreślić trzeba, że stan akt sprawy i wybiórczość dokumentów w nich zamieszczonych nie pozwala na stanowcze ustalenie przez Sąd, że związanie wynikające z wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. odpadło i Sąd nie działa w warunkach związania.

Sąd stwierdza, że oczywiście chybiony jest pogląd organu odwoławczego co do zasadności przekazania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym w S. w związku z uznaniem się przez organ egzekucyjny za niewłaściwy, ze względu na rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, postanowieniem Sądu Rejonowego w S. Wydział I Cywilny z dnia 7 października 2009 r., [...] (zawiadomienie organu egzekucyjnego z dnia 14 października 2012 r. - błędnie, winno być: 2013 r.). W tym postanowieniu Sąd powszechny wyznaczył sądowy organ egzekucyjny do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej w trybie egzekucji sądowej w stosunku do wierzytelności przysługującej skarżącemu od A sp. z o.o. Z treści postanowienia wynika wyłącznie właściwość sądowego organu egzekucyjnego w zakresie objętym zbiegiem.

Odwołując się do wywodu prawnego zamieszczonego w wyroku tut. Sądu z dnia 21 lipca 2008 r. I SA/Gl 260/08 (LEX nr 513191) wskazać trzeba, że na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. sąd rejonowy orzeka wyłącznie o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie o połączeniu postępowań egzekucyjnych - sądowego i administracyjnego, w których doszło do zbiegu egzekucji w rozumieniu art. 773 § 1 k.p.c. i art. 62 ustawy egzekucyjnej. Organy te w granicach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyznaczonego osobą dłużnika lub zobowiązanego i tytułem wykonawczym podejmują samodzielnie czynności egzekucyjne w zakresie egzekucji z rzeczy lub praw zobowiązanego (dłużnika) nie objętych takim zbiegiem. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 773 § 1 k.p.c. oznacza niedopuszczalność egzekucji z danego prawa lub rzeczy przez inny organ egzekucyjny niż wyznaczony przez Sąd.

Zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności. W toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego zobowiązany może występować z wnioskiem o jego umorzenie; również gdy doszło do zbiegu egzekucji. Wniosek ten kieruje do organu, który prowadzi to postępowanie, a więc właściwego miejscowo i rzeczowo administracyjnego organu egzekucyjnego, bez względu na to czy organ ten został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji z danej rzeczy czy prawa. Wniosek o umorzenie dotyczy bowiem umorzenia postępowania, a nie egzekucji prowadzonej w jego ramach.

Wyznaczenie danego organu do łącznego prowadzenia egzekucji nie oznacza, że organ ten przejmuje wszystkie prawa i obowiązki innego organu egzekucyjnego, którego egzekucja była w zbiegu. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym wyłącznie w odniesieniu do rzeczy lub prawa, co do których doszło do zbiegu egzekucji. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzącego to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych.

Zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 62 ustawy egzekucyjnej nie zwalnia administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności opisanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Organem uprawnionym do umorzenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego jest wyłącznie organ prowadzący to postępowanie w trybie przewidzianym przepisami ustawy egzekucyjnej. Wyznaczenie przez sąd sądowego organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie uprawnia tego organu do umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego wskutek zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym co oznacza, że w przypadku braku ustawowego upoważnienia nie może stosować innych niż zawarte w kodeksie postępowania cywilnego przepisów. Przepisy te wyłączają uprawnienie sądowego organu egzekucyjnego do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 k.p.c.) i nie przewidują możliwości umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 823 - 825 k.p.c.).

Dlatego też – samo uwzględnienie zbiegu egzekucji, które w sprawie wystąpiło – nie stanowi podstawy do zakwestionowania twierdzenia, że administracyjny organ egzekucyjny był właściwy do orzekania w przedmiocie umorzenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, zaś wskazanie na konieczność przekazania wniosku strony w tym przedmiocie Komornikowi sądowemu wyznaczonemu do łącznego prowadzenia egzekucji nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, już choćby z tej przyczyny, komornik sądowy prowadzący łącznie egzekucję stosuje tryb sobie właściwy i nie posiada kompetencji, o których mowa w art. 59 ustawy egzekucyjnej.

W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy jednoznacznie połączył wydanie przez Komornika sądowego postanowienia z dnia 28 października 2013 r. z twierdzeniem, że organy egzekucji administracyjnej nie mogą już w sprawie działać ze względu na ostateczne zakończenie postępowania egzekucyjnego przez jego umorzenie. Twierdzenie to nie zostało wyjaśnione. Nie wiadomo czy u podstaw tego twierdzenia legło przekonanie, że ww. postanowienie wydane przez sądowy organ egzekucyjny na podstawie art. 825 k.p.c. wywołało skutek umorzenia postępowania, którego Komornik sądowy nigdy nie prowadził - które było prowadzone przez zupełnie inny organ (administracyjny organ egzekucyjny), w zupełnie innym trybie (egzekucji administracyjnej) i na podstawie zupełnie innych przepisów (ustawy egzekucyjnej). Czy też u podstaw tego przekonania legły zupełnie inne okoliczności, nie związane z taką oceną skutków zbiegu egzekucji, lecz z granicami prowadzonej egzekucji sądowej poza zakresem zbiegu. Z akt sprawy wynika bowiem, że po przekazaniu sprawy organowi egzekucyjnemu w celu wypełnienia zaleceń Sądu, organ ten prowadził wewnętrzne analizy dotyczące spornych tytułów wykonawczych. Co do tytułów wykonawczych z dnia 24 kwietnia 2001 r. odnotował skuteczne zajęcia dotyczące wynagrodzenia za pracę, wierzytelności przysługującej skarżącemu od A sp. z o.o. oraz z tytułu czynszu. Odnotował także wpisy hipoteczne dotyczące sześciu nieruchomości, co do których nastąpiły wykreślenia w 2011 r. z uwagi na wpłatę komornika sądowego z dnia 9 listopada 2010 r. W zakresie tytułu wykonawczego, co do którego Sąd w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. jednoznacznie wypowiedział się w kwestii przedawnienia, również odnotowano wykreślenie wpisów hipotecznych w 2011 r. ze względu na wpłatę komornika sądowego z dnia 9 listopada 2010 r. Jednocześnie w aktach znajdują się pisma organu egzekucyjnego z dnia 12 sierpnia 2013 r. zawiadamiające Komornika sądowego o przedawnieniu zobowiązań objętych spornymi tytułami wykonawczymi.

Sąd stwierdza, że akta sprawy nie dają podstaw do ustalenia zakresu sądowego postępowania egzekucyjnego; w szczególności zaś zakresu tego postępowania poza granicami wyznaczonymi zbiegiem egzekucji co do wierzytelności przysługującej skarżącemu od A sp. z o.o. Organ odwoławczy się do tej kwestii nie odniósł.

W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów określonych w art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., które to przepisy znajdą zastosowanie na mocy odesłania zawartego w art. 18 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów jeżeli przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Na mocy art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio między innymi przepisy art. art. 107 § 2-5 k.p.a. Natomiast odpowiednio stosowany art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje, że uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa.

W okolicznościach badanej sprawy zarzucona wadliwość uzasadnienia postanowienia wiąże się z niewyjaśnieniem powodów odstąpienia od wykonania wiążących zaleceń wynikających z prawomocnego wyroku Sądu, z ograniczeniem się do wskazania istnienia w obrocie prawnym postanowienia Komornika sądowego z dnia 28 października 2013 r.

Z powodu stanu akt przekazanych Sądowi – ich fragmentaryczności oraz sprzeczności wynikających z dokumentów, nie jest również możliwe dokonanie stanowczej oceny przez Sąd, że organy i Sąd nie działają już w sprawie w warunkach związania. W przypadku, gdy organ nie wykaże, że nie jest obowiązany wykonać zaleceń Sądu i jednocześnie akta sprawy nie dają podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że związanie odpadło, Sąd dokonując kontroli wypełnienia przez organ zaleceń wynikających z prawomocnego wyroku jest obowiązany stwierdzić, że zaleceń nie wykonano, ze skutkiem uchybienia art. 153 ustawy p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy wypełni zalecenia wynikające z wyroku tut. Sądu z dnia 30 stycznia 2013 r. lub jednoznacznie wykaże swoje uprawnienie do odstąpienia od wykonania tych zaleceń, z odniesieniem do stanu i zakresu prowadzonych wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych - w granicach istotnych dla wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 sentencji Sąd oparł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.