Postanowienie NSA, sygn. akt III OW 89/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 191
journal: Dz.U. 2025 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia WSA (del.) Beata Jezielska, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy M. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy M. a Dyrektorem Zarządu Zlewni w W. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie przez wskazanie organu właściwego w sprawie przywrócenia drożności przepustu postanawia: wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w W. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.


UZASADNIENIE

W piśmie z 20 kwietnia 2023 r. Wójt Gminy M. (dalej: "Wójt") złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Dyrektorem Zarządu Zlewni w W. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor") przez wskazanie Dyrektora jako organu właściwego do rozpoznania sprawy przywrócenia drożności przepustu na terenie działki nr [...] w m. B.

W uzasadnieniu wniosku Wójt wskazał, że choć przedmiotowy przepust nie znajduje się w wykazie urządzeń melioracji wodnej, prowadzonym na podstawie art. 196 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm., dalej: "Prawo wodne"), to ewidencja ma charakter rejestrowy i nie tworzy stanu prawnego. Ustawodawca dał możliwość jej aktualizacji, co dowodzi, że nie może być podstawą do ustalenia stanu faktycznego. Przepust jako urządzenie służące odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych, jest urządzeniem wodnym w świetle art. 16 pkt 65 lit. a). Prawa wodnego, ponieważ służy kształtowaniu i korzystaniu z zasobów wodnych, co przesądza o właściwości Dyrektora, który powinien rozpatrzyć sprawę zgodnie z art. 191 Prawa wodnego.

W odpowiedzi na wniosek Dyrektor wniósł o wskazanie Wójta jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że przepust ten nie spełnia definicji urządzenia melioracji wodnych z art. 197 ust. 1 Prawo wodne, ani nie jest urządzeniem wymienionym w art. 197 ust. 2 tejże ustawy. W ocenie Dyrektora, nie można również wskazać zasobu wodnego, z którego przedmiotowe urządzenie pozwala korzystać ani takiego zasobu wodnego, który ono kształtuje. Zatem nie jest to urządzenie wodne (definicja art. 16 pkt 65 Prawo wodne). Zdaniem organu, urządzenie służy ograniczeniu szkód wywołanych przez zmianę kierunku spływu wód, w postaci budowy nasypu drogi i jednocześnie ochronie tego nasypu, i drogi przed zniszczeniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód.

Stosownie zaś do art. 191 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli określenie funkcji urządzenia wodnego, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, określić na nowo funkcję tego urządzenia oraz nakazać jego odbudowę albo likwidację.

W myśl art. 234 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 tej ustawy). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 Prawa wodnego).

W pierwszym przypadku organem właściwym jest organ Wód Polskich, zaś w drugim przypadku właściwy jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Jeżeli urządzenie wodne, jakim jest przepust, szkodliwie oddziałuje na grunty, to konieczna jest interwencja na podstawie przepisu art. 191 Prawa wodnego, by przywrócić właściwe odprowadzanie wód. Należy mieć bowiem na uwadze, że art. 191 Prawa wodnego przewiduje nie tylko możliwość nałożenia obowiązku przywrócenia funkcji urządzenia wodnego, ale również wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód, a także likwidację urządzenia wodnego. Spór w tej sprawie w swej istocie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy przepust na terenie działki nr [...] w m. B. stanowi urządzenie wodne.

Katalog urządzeń wodnych wynika z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 lit. a. i f. Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepust jest urządzeniem wodnym, którego wykonanie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (art. 197 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 389 pkt 6 Prawa wodnego). Nadmienić należy, że nie ma istotnego znaczenia do rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu kompetencyjnego, czy przepust został uwidoczniony w ewidencji melioracji wodnych. Ewidencje melioracji wodnych prowadzi się bowiem w celu zapewnienia dostępu do informacji i urządzeniach wodnych oraz o zmeliorowanych gruntach (art. 196 ust. 1), czyli ma ona charakter rejestrowy i nie tworzy stanu prawnego. Nie może ona stanowić wyłącznej podstawy do ustalenia stanu rzeczywistego (istniejącego). Przepust stanowi zatem urządzenie wodne w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a u.p.w.

Przepis art. 191 Prawa wodnego stanowi lex specialis wobec art. 234 tej ustawy i jego zastosowanie będzie miało pierwszeństwo zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. W tej sytuacji, wobec kwalifikacji przepustu jako urządzenia wodnego, organem właściwym w sprawie będzie Dyrektor.

Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Dyrektora Zarządu Zlewni w W. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.