Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1809/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 3, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 236
law: Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
article: art. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: art. 106 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7 pkt 18
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 5 pkt 18, art. 8 pkt 1 lit. c, art. 11 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 8 ust. 6a, art. 13 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1, art. 109 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 2561
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1935
law: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Szczepan Borowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla punkt 4 zaskarżonej decyzji; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M. S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej jako organ lub Prezes NFZ) stwierdził: brak istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. S.dalej także jako skarżąca) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 października 1999 r. (pkt 1 decyzji); istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 listopada 1999 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. (pkt 2); brak istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. (pkt 3) oraz istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r. (pkt 4).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 3 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS) wystąpił o ustalenie obowiązku podlegania skarżącej ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r. Do wniosku ZUS załączył: kserokopię dokumentów: prowadzonej ze skarżącą korespondencji na temat brakujących formularzy rozliczeniowych i braku wpłat składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 1999 r. do stycznia 2020 r. oraz zaświadczenia Urzędu Skarbowego [...], potwierdzającego figurowanie skarżącej w rejestrze podatników od 1985 r., zawieszenie prowadzenia działalności od dnia 1 lutego 2020 r., zgłoszenie opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego i wykazywanie w zeznaniach podatkowych za lata 1999-2019 przychodu, a także niezłożenia rocznych zeznań podatkowych za lata 2020-2021.

Organ uznał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca została wpisana do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), z datą rozpoczęcia wykonywania działalności w dniu 8 listopada 1989 r., zawieszenia od dnia 1 lutego 2019 r. (zgłoszonego w organie ewidencyjnym w dniu 9 lipca 2020 r.) oraz zakończenia prowadzenia działalności w dniu 31 grudnia 2022 r. (zgłoszonym w dniu 4 maja 2023 r.).

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ przytoczył zmieniające się w czasie prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej przepisy prawa, stwierdzając, że przepisy te dopuszczały możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącym osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Wskazał, że obowiązujący od dnia 20 września 2008 r. do dnia 29 kwietnia 2018 r. art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej usankcjonował możliwość formalnego zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 1a, przez przedsiębiorcę niezatrudniającego pracowników.

Organ stwierdził, że posiadanie czynnego wpisu w ewidencji działalności gospodarczej wiąże się z obowiązkiem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jedynie wykreślenie wpisu z ewidencji lub odnotowanie przez organ ewidencyjny przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Faktyczne nieprowadzenie działalności gospodarczej, które znalazło odzwierciedlenie w ewidencji działalności gospodarczej, powoduje wyłączenie przedsiębiorcy prowadzącego tę działalność z ubezpieczenia zdrowotnego.

Dalej powołując się na wyrok NSA z 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 262/13 organ uznał, że okolicznością istotną dla ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest fakt wykonywania działalności gospodarczej. Przy ustalaniu powyższego nie ma znaczenia, czy i od kiedy podmiot stał się przedsiębiorcą lecz wyłącznie to, czy faktycznie prowadzi działalność.

Prezes NFZ stwierdził, że na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., zeznania podatkowego PIT 28/PIT 28A za rok 2020, złożonego w Urzędzie Skarbowym w dniu 17 kwietnia 2023 r. udowodnione zostało nieprowadzenie działalności gospodarczej i nieosiąganie przychodów za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 października 1999 r. i od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. oraz prowadzenie działalności i osiąganie przychodów za okres od dnia 1 listopada 1999 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r. Organ zaznaczył jednocześnie, że ponieważ zeznanie podatkowe PIT 28 za rok 2023 podatnicy będą mogli składać dopiero w okresie od dnia 15 lutego 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r., to obowiązek udowodnienia stanu faktycznego za 2023 r. spoczywa na podatniku, który pozostaje nim do czasu zakończenia działalności gospodarczej i jak wynika z przepisów prawa podatkowego, do tego czasu jest zobowiązany prowadzić ewidencję księgowo-podatkową, adekwatną do zadeklarowanej formy opodatkowania. Organ zaznaczył, że skarżąca poinformowała NFZ pisemnie o złożeniu przez skarżącą Urzędzie Skarbowym zeznań PIT 28 za rok 2021 i 2022 z "zerowym" przychodem", a następnie telefonicznie, o nieuzyskiwaniu przez nią przychodów w okresie od stycznia do maja 2023 r. Pełnomocnik skarżącej mimo złożonych zapewnień, nie nadesłał stosownych dokumentów świadczących o dochodach skarżącej w 2023 r.

Powyższą decyzję M. S. zaskarżyła w części, w jakiej organ stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (pkt 2 i 4 decyzji).

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 573, dalej jako: k.p.a.), w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej jako ustawa o świadczeniach), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozstrzygnięciu całego materiału dowodowego, dowolnej ocenie zebranego materiału i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym brak wyjaśnienia podstaw stwierdzenia istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 listopada 1999 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r.

b) art. 81a § 1 k.p.a. oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 236) polegające na niezastosowaniu wobec skarżącej zasady rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony, jeżeli w sprawie miały miejsce niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego.

2. Naruszenie przepisu prawa materialnego tj.

a) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach poprzez jego zastosowanie, w sytuacji, gdy skarżąca nie wykonywała w latach 2015-2020 działalności gospodarczej w sposób ciągły i zorganizowany, a w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 4 maja 2023 r. w ogóle nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, nie podlegała zatem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w tym przepisie;

b) naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że zawieszenie działalności gospodarczej skarżącej nastąpiło na czas określony - do dnia 31 grudnia 2022 r., podczas gdy skarżąca na podstawie tego przepisu zawiesiła działalność gospodarczą od 1 lutego 2020 r. (choć już wcześniej jej nie prowadziła) na czas nieokreślony, pozostała zatem zwolniona od obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w której decyzja stwierdza istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów (wniosek z dnia 4 maja 2023 r. o wykreślenie z CEIDG i zeznanie podatkowe (PIT-28) za 2023 r. złożone dnia 23 stycznia 2024 r.), na wypadek gdyby było to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał dodatkowo, że analiza dołączonych do skargi dokumentów pozwalałaby być może na przyjęcie, że ostatnim dniem wykonywania działalności gospodarczej był 31 grudnia 2022 r. oraz że w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r. skarżąca nie uzyskała przychodu. Dokumenty te zostały złożonej jednak w Urzędzie Skarbowym dopiero miesiąc po wydaniu decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji bądź postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem wymienionych kryteriów należy stwierdzić, że skarga w części dotyczącej punktu 4 zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa NFZ w części ustalającej podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą w okresach od dnia 1 listopada 1999 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r.

Stosownie do art. 7 pkt 18 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 28, poz. 153, ze zm.), art. 5 pkt 18 ustawy dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391, ze zm.) i art. 5 pkt 21 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, ze zm.) - użyte w niej określenie osoby prowadzącej działalność pozarolniczą - oznacza osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230, ze zm.). W myśl art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - w brzmieniu obowiązującym do 29 kwietnia 2018 r. - za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważało się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Natomiast od 30 kwietnia 2018 r. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność - w myśl tego przepisu - uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem art. 8 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wspomniany art. 8 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi z kolei, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą nie uważa się w rozumieniu tej ustawy osoby fizycznej, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców.

W okresie prowadzenia przez skarżącą pozarolniczej działalności gospodarczej, objętym wnioskiem ZUS (tj. od 1 stycznia 1999 r.), miały zastosowanie przepisy trzech kolejnych ustaw, tj.: art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym - obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia - obowiązującej do dnia 30 września 2004 r., zgodnie z którymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast począwszy od 30 kwietnia 2018 r., zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 września 2008 r., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, natomiast w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Od dnia 30 kwietnia 2018 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne należy stwierdzić, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, na przestrzeni lat jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o zmieniające się przepisy o działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest: zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Natomiast według obowiązujących wcześniej przepisów tj. ustawy o swobodzie, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Również na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy Prawo działalności, działalnością gospodarczą w rozumieniu tej ustawy jest zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Jak wspomniano, czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z czasem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu (zawieszenie) powoduje zawsze - na stałe lub okresowo – ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. Domniemanie te jednak może zostać obalone.

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że ze wpisu skarżącej w CEIDG wynika, że rozpoczęła ona działalność gospodarczą w dniu 8 listopada 1989 r., zawiesiła ją od dnia 1 lutego 2019 r. (zgłoszenie zawieszenia nastąpiło w dniu 9 lipca 2020 r., zaś działalność ta została zakończona w dniu 31 grudnia 2022 r., ale zgłoszenie zakończenia nastąpiło w dniu 4 maja 2023 r. Z tych też względów, jak również z informacji przekazanych w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., zeznania podatkowego PIT 28/PIT 28A za rok 2020, złożonego w Urzędzie Skarbowym w dniu 17 kwietnia 2023 r. organ przyjął, jako udowodnione, nieprowadzenie działalności gospodarczej i nieosiąganie przychodów za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 października 1999 r. i od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. (pkt 1 i pkt 3 zaskarżonej decyzji). W tej części tj. w części pkt 1 i 3 decyzja Prezesa NFZ nie została przez skarżącą zaskarżona.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w dwóch okresach tj. od 1 listopada 1999 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. (pkt 2 decyzji) oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r. (pkt 4).

Skarżąca w skardze wskazała, że w latach 1999-2015 prowadziła działalność gospodarczą, jednakże nie była świadoma, że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, bowiem w 1999 r. przeszła na rentę rodzinną po swoim zmarłym w 1982 r. mężu, a od 2008 r. jest na emeryturze i była przekonana, że z tytułu tych świadczeń podlegała wszystkim ubezpieczeniom, w tym zdrowotnemu. Natomiast przez ostatnich 5 lat przed formalnym zawieszeniem działalności w 2020 r., z uwagi na problemy ze zdrowiem i niedochodowość działalności, prowadziła ją w kwiaciarni w sposób spontaniczny, doraźny, a nie systematyczny, stały, ciągły i zorganizowany.

W ocenie Sądu argumenty skarżącej dotyczące podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie wskazanym w pkt 2 zaskarżonej decyzji nie zasługują na uwzględnienie.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 listopada 1999 r. do 31 grudnia 2019 r. Organ zasadnie na podstawie informacji przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (k.15 akt administracyjnych) uznał, że skoro skarżąca w złożonych deklaracjach podatkowych za listopad i grudzień 1999 r. oraz za lata 2000-2019 wykazywała przychód z działalności to taką działalność prowadziła. Nie sposób, w takiej sytuacji przyjąć, że skarżąca obaliła wynikające z CEIDG domniemanie prawne, że w okresie "czynnego wpisu" w ewidencji, faktycznie nie prowadziła działalności gospodarczej.

Wpływu na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie ma okoliczność posiadania prawa do renty rodzinnej czy prawa do emerytury. W myśl art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego tytułu. Podobnie kwestię tę regulował art. 24 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz art. 22 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Stąd też opłacanie składki zdrowotnej z jednego tytułu nie zwalnia i nie zwalniało z obowiązku uiszczania tej składki również z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem nabycie uprawnień emerytalnych, jak również podleganie z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu, bądź zwolnienie z tego obowiązku nie niweluje obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczeniowy powstaje z mocy prawa, a zatem brak świadomości takiego obowiązku nie jest przesłanką z niego zwalniającą.

W ocenie Sądu organ zasadnie przyjął również, że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie 2015-2019. Skarżąca nie podważyła skutecznie domniemania wynikającego z CEIDG. Materiał dowodowy, a w szczególności wpis w ewidencji, jak też wspomniane zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazują bezspornie, że działalność gospodarcza w tym okresie była przez skarżącą prowadzona, o czym świadczy m.in. osiągany z tego tytułu przychód. Zaznaczyć przy tym należy, że oświadczenie, że czynności podejmowane w ramach przedmiotowej działalności gospodarczej miały charakter incydentalny, nieregularny, czy doraźny, jak również to, że skarżąca uzyskiwała z tytułu prowadzenia tej działalności znikome przychody, nie dowodzą, że działalność nie była prowadzona. Fakt, że skarżąca do dnia 31 grudnia 2019 r. nie zawiesiła działalności dowodzi, że jej wolą było prowadzenie tej działalności.

Z tych też względów Sąd uznał skargę w zakresie pkt 2 zaskarżonej decyzji za niezasadną.

Na uwzględnienie zasługiwały natomiast zarzuty skargi dotyczące pkt 4 zaskarżonej decyzji, w którym Prezes NFZ stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r. (pkt 4).

Jak już wspomniano, podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego rozciąga się na cały okres prowadzenia przez określoną osobę pozarolniczej działalności gospodarczej, na co zresztą słusznie zwrócił uwagę organ. Organ prawidłowo również skonstatował, że okres uwidoczniony w CEIDG trwający od zarejestrowania w ewidencji danego podmiotu do jego wykreślenia nie zawsze musi pokrywać się z okresem faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. Z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (która znajduje się w aktach administracyjnych, k.3) wynika, że skarżąca w dniu 4 maja 2023 r. dokonała wykreślenia wpisu z rejestru, podając jako datę zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej 31 grudnia 2022 r. Skarżąca w trakcie postępowania administracyjnego wskazywała, że od czasu zawieszenia działalności w 2020 r. nie prowadziła faktycznie działalności. Aby wykazać tę okoliczność skarżąca przedstawiła m.in. protokół potwierdzający wyburzenie kiosku, w którym prowadzona była działalność gospodarcza skarżącej. Organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń skarżącej dotyczących okresu od 1 stycznia do 4 maja 2023 r., w sytuacji, gdy z wpisu w CEIDG oraz z deklaracji skarżącej w sposób wiarygodny wynikało, że faktyczne zaprzestanie działalności gospodarczej przez skarżącą miało miejsce najpóźniej w dniu 31 grudnia 2022 r. Samo poprzestanie na oczekiwaniu, że skarżąca wykaże brak przychodu z działalności przed zakończeniem roku podatkowego było niewystarczające. Organ winien był w tym zakresie podjąć własną inicjatywę dowodową. Zaznaczyć należy, że organ w odpowiedzi na skargę stwierdził, że analiza dokumentów dołączonych do skargi w postaci wniosku o wykreślenie przedsiębiorcy z CEIDG, złożonego w Urzędzie Miasta Krakowa w dniu 4 maja 2023 r. pozwalałaby być może na przyjęcie, że ostatnim dniem wykonywania działalności gospodarczej był dzień 31 grudnia 2022 r. oraz że w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 4 maja 2023 r. skarżąca nie uzyskała przychodu. W ocenie Sądu okoliczność złożenia wniosku o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej przez skarżącą ze wskazaniem na dzień 31 grudnia 2022 r. była znana organowi przed wydaniem decyzji, zaś okoliczność nieuzyskiwania przychodu z działalności nie jest przesądzająca o prowadzeniu działalności, co zostało zauważone przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, choć niewątpliwie w kontekście pozostałych dowodów zebranych w sprawie, a przede wszystkim wpisu w ewidencji, jest istotnym elementem stanu faktycznego. Oceny dowodów i twierdzeń skarżącej o nieprowadzeniu przez nią działalności gospodarczej od dnia 31 grudnia 2022 r. w kontekście wpisu w ewidencji dotyczącego zaprzestania prowadzenia działalności w dniu 31 grudnia 2022 r. zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Tym samym, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja w zakresie pkt 4 została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę zarówno dowody zgromadzone w trakcie postępowania administracyjnego, świadczące o nieprowadzeniu przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia-4 maja 2023 r., ale również oceni dokument dołączony do skargi tj. deklarację podatkową za 2023 r. Na tej podstawie organ jeszcze raz ustali, czy istnieją podstawy do uznania, że skarżąca we wskazanym okresie prowadziła działalność gospodarczą, a w konsekwencji podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Z powołanych wyżej powodów Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego skarżącej o dopuszczenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącą dokumenty nie były niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, natomiast zostały wzięte pod uwagę przez Sąd jako rozszerzenie argumentacji strony na okoliczność zgodności z prawem decyzji stanowiącej przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Jak wspomniano, organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę okoliczność nieosiągnięcia przez skarżącą żadnego przychodu w 2023 r. i oceni ją w świetle pozostałych dowodów.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Sąd zwraca uwagę, że Prezes NFZ jest organem właściwym wyłącznie do rozstrzygnięcia o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach Prezes Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Natomiast odrębną kwestią jest to, czy z tego tytułu skarżąca będzie zobowiązana opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ta druga kwestia należy do zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odrębnej sprawie (art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach). Ustalenie, czy skarżąca jest objęta obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest kwestią wstępną dla ZUS, który dopiero po stwierdzeniu przez Prezesa NFZ objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ubezpieczonego może ustalać należną składkę i ewentualną jej wysokość, o ile, składki na ubezpieczenie nie uległy przedawnieniu. Podkreślić należy, że przedawnieniu podlegają należności z tytułu składek, nie zaś obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd zaznacza, że przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji było i mogło być wyłącznie ustalenie podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a nie wymiar i pobór składek. Te kwestie, jak wspomniano należą do kompetencji ZUS.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uchylił pkt 4 zaskarżonej decyzji i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. odnośnie do pkt 2 tej decyzji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz.1935) zasądzając na rzecz skarżącej zwrot wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika - radcy prawnego - w kwocie 480 zł oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.