Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1375/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3 par. 1, art. 134  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c , art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 2, art. 3, art. 15, art. 18, art. 20, art. 23, art. 27
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 lipca 2023 r. nr SKO.AI./4112/60/2023 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. znak: SKO.AI/4112/60/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 877, z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, z późn. zm., dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SO-05.8320.2.1434.2021-1/23 orzekającą:

- w pkt I o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną: A. P. na okres: od 01.10.2021 r. do 30.10.2021 r., od 01.03.2022 r. do 31.03.2022 r., od 01.08.2022 r. do 30.09.2022 r.

- w pkt II o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną: A. P. na okres: od 01.11.2021 r. do 30.11.2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, od 01.12.2021 r. do 31.12.2021 r. w kwocie 13,68 zł miesięcznie, od 01.01.2022 r. do 31.01.2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, od 01.02.2022 r. do 28.02.2022 r. w kwocie 209,46 zł miesięcznie, od 01.04.2022 r. do 30.04.2022 r. w kwocie 229,09 zł miesięcznie, od 01.05.2022 r. do 30.06.2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, od 1.07.2022 r. do 31.07.2022 r. w kwocie 463,29 zł miesięcznie.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 30 września 2021 r. M. R. (dalej: skarżąca), złożyła do organu l instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2021/2022 na córkę.

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, iż osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie od lutego 2021 r. do marca 2021 r. od dłużnika alimentacyjnego P. P. w łącznej wysokości 2 100,00 zł oraz od kwietnia 2021 r. do października 2021 r. w wysokości 600,00 zł w każdym miesiącu, jak również P. P. w miesiącu listopadzie 2021 r. dokonał wpłaty w wysokości 600,00 zł do Komornika Sądowego tytułem alimentów na rzecz dziecka.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. znak SKO.AI./4112/14/2023, uchyliło ww. decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 grudnia 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wskazał na znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w K. z dnia 2 listopada 2021 r., z którego wynika, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od P. P. przyznanych dla A. P. okazała się bezskuteczna. Nadto skarżąca przedłożyła w marcu 2023 r. zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w K. potwierdzające, iż na dzień 24 lutego 2022 r. dłużnikowi pozostawała do zapłaty za rzecz wierzyciela kwota 3 956,04 zł w tym 3 949,62 zł tytułem należności głównej oraz 6,78 zł tytułem odsetek na dzień 24 lutego 2022 r. Zatem egzekucja nie była skuteczna. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż organ I instancji winien ustalić, czy w okresie jakiego dotyczy wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona do alimentów spełniała kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W sytuacji zaś gdy organ ustali, że osoba spełnia kryterium dochodowe oraz egzekucja alimentów nie była skuteczna, organ winien ustalić, czy w konkretnych miesiącach od dnia złożenia wniosku do końca okresu świadczeniowego osoba uzyskała od komornika lub dłużnika kwoty alimentów w wysokości zasądzonej w wyroku. W sytuacji bowiem otrzymywania alimentów w każdym z poszczególnych miesięcy w kwocie mniejszej niż zasądzona w wyroku, i przy spełnianiu kryterium dochodowego, nie można wykluczyć, że stronie przysługiwałyby świadczenia z funduszu alimentacyjnego w różnicy między kwotą otrzymanych alimentów, a kwotą przysługującą z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego zobowiązano organ do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i zbadania sytuacji materialnej skarżącej.

Podczas ponownie przeprowadzonego postępowania, organ I instancji zebrał materiał dowodowy zgodnie z powyższymi wytycznymi, na podstawie którego ustalił stan faktyczny sprawy.

W szczególności organ I instancji pismem z dnia 11 maja 2023 r. zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] o przesłanie wpłat dokonanych na rzecz skarżącej w okresie 2021/2022 oraz wezwał skarżącą celem złożenia stosownych wyjaśnień dotyczących otrzymywania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, jak również od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w K. w okresie od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r.

W dniu 17 maja 2023 r., skarżąca przedstawiła wpłaty dokonane przez dłużnika alimentacyjnego, jak również od Komornika Sądowego w okresie od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r.

Ponadto w dniu 22 maja 2023 r. do organu wpłynęło pismo od Komornika Sądowego z dnia 17 maja 2023 r. informujące o wpłatach dokonanych na rzecz skarżącej w okresie świadczeniowym 2021/2022.

W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji wydał w dniu 6 czerwca 2023 r. nr SO-05.8320.2.1434.2021-1/23.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wnosząc o jej zmianę i uznanie świadczeń alimentacyjnych za okresy od 2021-10-01 do 2021-10-30, od 2022-03-01 do 2022-03-31, od 2022-08-01 do 2022-09-30 za należne oraz przyznanie świadczenia na w/w okresy w pełnej jego wysokości, tj. odpowiednio za każdy miesiąc na poziomie 500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu - niewypłacanie zasiłku w terminie. Ponadto skarżąca wniosła o zmianę ww. decyzji w zakresie nieprzyznania zasiłku w pełnej wysokości, tj. 500,00 zł w skali jednego miesiąca wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu niewypłacania należnych zasiłków w prawidłowej wielkości i ich zaniżenia o następujące kwoty w poniższych okresach zasiłkowych: na okres od 2022-12-01 do 2022-12-31 w kwocie 486,32 zł, od 2022-02-01 do 2022-02-28 w kwocie 290,54 zł, od 2022-04-01 do 2022-04-30 w kwocie 270,91 zł, od 2022-07-01 do 2022-07-31 w kwocie 36,71 zł. Razem: wielkość zaniżenia i nieprzyznania zasiłku z FA w pełnej wysokości przewidzianej w stosownych przepisach w okresie zasiłkowym 2021/2022 wynosi 1.084,48 PLN. Sumując kwoty nieprzyznanego zasiłku z FA i kwoty jego zaniżenia w poszczególnych, wskazanych w przedmiotowej decyzji miesięcznych okresach całego okresu zasiłkowego 2021/2021, łączna kwota, która jest dochodzona przez stronę w w/w odwołaniu, wynosi 3.084 48 PLN (bez odsetek). Skarżąca wniosła również o przyznanie odsetek ustawowych za niewypłacenia należnego zasiłku z Funduszu Alimentacyjnego w terminach do tego przewidzianych za okresy zarówno jego nieprzyznania w ogóle jak i jego wypłaty w zaniżonych wielkościach, odpowiednio do poszczególnych terminów jego należnej wypłaty. W szerokim uzasadnieniu odwołania przedstawiła swoją argumentację.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie Kolegium wskazało, że prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 569/22 wyznaczył kierunek postępowania w przedmiotowej sprawie. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił wcześniejszą decyzję Kolegium z dnia 24 lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Sąd mając na uwadze art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie pojęcia "bezskuteczność egzekucji" oraz definicję "nienależnie pobranego świadczenia", którą zawiera art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy, wskazał że organ II instancji powinien ustalić jakie zaległości alimentacyjne posiadał zobowiązany na dzień orzekania w sprawie celem oceny, czy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ewentualnie czy uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w formie dobrowolnej spłaty tych zaległości. Dopiero wówczas, i w zależności od dokonanych ustaleń, winien wydać stosowną decyzję. Sąd zalecił, by prowadząc ponowne postępowanie organ ustalił stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny spełnienia przez córkę skarżącej przesłanek ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w szczególności czy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ewentualnie czy uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w formie dobrowolnej spłaty tych zaległości.

W celu wykonania zaleceń sądowych, Kolegium zwróciło się o wyjaśnienia do skarżącej, która przedstawiła zaświadczenie komornika, z którego wynika, że na dzień 24.02.2022 r. dłużnikowi pozostawała do zapłaty za rzecz wierzyciela kwota 3 956,04 zł w tym 3 949,62 zł tytułem należności głównej oraz 6,78 zł tytułem odsetek na dzień 24.02.2022 r. Strona przedłożyła nadto wyciąg z konta bankowego, na który wpływają środki od komornika i od dłużnika w okresie od początku zobowiązania alimentacyjnego do dnia 24.02.2022 r.

Kolegium ustaliło, że w okresie do dnia 24.02.2022 r. nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, a uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w formie dobrowolnej spłaty tych zaległości.

Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18. roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25. roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo (ust. 1). Ponadto w myśl art. 10 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł.

Stosownie do przepisów ustawy i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r., w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego: na podstawie złożonego wniosku stwierdzono, iż osoba uprawniona spełnia kryteria warunkujące otrzymanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy kwoty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności zaliczane są na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

A zatem wierzyciel ma tyle do zwrotu jako nienależnie pobrane świadczenia, ile trafiłoby do organu właściwego wierzyciela jako zwrotu należności dłużnika, gdyby kolejność egzekucji określona w art. 28 ust. 1 ww. ustawy była przestrzegana. Ograniczeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest więc jedynie łączna wysokość długu dłużnika alimentacyjnego z tytułu należności powstałych w związku z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wszystkich okresach świadczeniowych.

W celu uniknięcia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, całą otrzymaną kwotę wierzyciel winien zwrócić do komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne, który zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, otrzymane alimenty powinien przekazać do organu właściwego wierzyciela lub - w przypadku, gdy komornik sądowy nie prowadzi postępowania (w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny nie mieszka w Polsce) otrzymane alimenty wierzyciel winien przekazać bezpośrednio do organu właściwego wierzyciela.

Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje art. 28 ustawy, który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. Dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia jest okres za jaki strona otrzymała alimenty, czy też za jaki okres chciałaby uzyskane od dłużnika alimentacyjnego alimenty zaliczyć.

W okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnych jakichkolwiek kwot uiszczonych przez dłużnika alimentacyjnego. Sytuacja, w której osoba pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje jednocześnie alimenty stanowi naruszenie kolejności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego, określone w art. 28 ustawy.

Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje wówczas, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900,00 złotych, a podstawą ustalania dochodu rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (w/w wniosku jest to 2020 rok). Dochód miesięczny rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił 877,40 zł, zatem spełnione zostało kryterium dochodowe.

Wobec powyższych ustaleń oraz zgodnie oświadczeniem z dnia 17 maja 2023 r. skarżąca otrzymała alimenty na rzecz dziecka od dłużnika alimentacyjnego oraz Komornika Sądowego w okresie świadczeniowym 2021/2022 następujące kwoty:

październik 2021 r. 0 zł (900,00 zł - kwota otrzymana od dłużnika alimentacyjnego w dniu 4 października 2021 r. w wysokości 300,00 zł oraz w dniu 26 października 2021 r. w wysokości 600,00 zł),

listopad 2021 r. 500,00 zł (brak wpłat od dłużnika alimentacyjnego oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]),

grudzień 2021 r. 13,68 zł (486,32 zł - kwota otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w dniu 17 grudnia 2021 r. tj. 500 zł -486,32 zł = 13,68 zł),

styczeń 2022 r. 500,00 zł (brak wpłat od dłużnika alimentacyjnego oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]),

- luty 2022 r. 209,46 zł (254,27 zł - kwota otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w dniu 17 lutego 2022 r. oraz 36,27 zł cześć kwoty otrzymanej w miesiącu marcu 2022 r. tj. 500,00 zł - 254,27 zł + 36,27 zł = 209,46 zł),

- marzec 2022 r. 0 zł (536,27 - kwota otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w dniu 18 marca 2022 r. w wysokości 270,91 zł oraz w dniu 24 marca 2022 r. w wysokości 265,36 zł),

- kwiecień 2022 r. 229,09 zł (270,91 zł - kwota otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w dniu 27 kwietnia 2022r. tj. 500 zł - 270,91 zł = 229,09 zł),

- maj 2022 r. 500,00 zł (brak wpłat od dłużnika alimentacyjnego oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]),

- czerwiec 2022 r. 500,00 zł (brak wpłat od dłużnika alimentacyjnego oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]),

- lipiec 2022 r. 463,29 zł (36,71 zł - część kwoty otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w miesiącu wrześniu 2022 r. tj. 500 zł - 36,71 zł = 463,29 zł),

- sierpień 2022 r. 0 zł (155,49 zł - kwota otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w dniu 4 sierpnia 2022 r. oraz 344,51 zł cześć kwoty otrzymanej w miesiącu wrześniu 2022 r.),

- wrzesień 2022 r. 0 zł (881,22 zł - kwota otrzymana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w dniu 6 września 2022 r. w wysokości 443,64 zł oraz w dniu 20 września 2022 r. w wysokości 437,58 zł, tj. 881,22 zł – 500 zł = 381,22 – kwota zaliczona na poczet alimentów za miesiąc sierpień 2022 r. w wysokości 344,51 zł oraz kwota zaliczona na poczet alimentów za miesiąc lipiec 2022 r. w wysokości 36,71 zł).

W takiej sytuacji w ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1.10.2021 r. do 30.10.2021 r., od 1.03.2022 r. do 31.03.2022 r., od 1.08.2022 r. do 30.09.2022 r. oraz prawidłowo przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną na okres: od 1.11.2021 r. do 30.11.2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, od 1.12.2021 r. do 31.12.2021 r. w kwocie 13,68 zł miesięcznie, od 1.01.2022 r. do 31.01.2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, od 1.02.2022 r. do 28.02.2022 r. w kwocie 209,46 zł miesięcznie, od 1.04.2022 r. do 30.04.2022 r. w kwocie 229,09 zł miesięcznie, od 1.05.2022 r. do 30.06.2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, od 1.07.2022 r. do 31.07.2022 r. w kwocie 463,29 zł miesięcznie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżąca podniosła, że w aktach sprawy znajdują się potwierdzenia przelewów tytułem alimentów na rzecz małoletniej w okresie od 30 marca 2020 r. do 25 grudnia 2021 r. w łącznej wysokości 11 066, 44 zł (w tym za wrzesień 2021 r., tj. w miesiącu złożenia wniosku, w kwocie 300 zł), podczas gdy suma zasądzonych alimentów za 21 miesięcy to kwota 12 600 zł. Z zestawiania tego wynika, że uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto w aktach znajduje się również fotokopia informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia 11 stycznia 2022 r., z której wynika, iż stan alimentów zaległych wynosi 3 265, 95 zł. W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia wpłat alimentów na rachunek bankowy zarówno przez komornika jak i wpłat bezpośrednich. Z analizy porównawczej tych wielkości w konfrontacji z obowiązkami alimentacji za cały okres zasiłkowy, jak i za poszczególne miesiące, jednoznacznie wynika, iż zaległość z tytułu braku alimentacji cały czas występowała. W materiale dowodowym za cały okres zasiłkowy 2021/2022 znajdują się informacje w zakresie dokonywanych wpłat dobrowolnych przez zobowiązanego, jak i wpłaty komornika z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej. W tej sytuacji, organ I instancji wydający decyzję powinien ustalić, jakie rzeczywiste zaległości alimentacyjne posiadał zobowiązany na dzień orzekania w sprawie, celem oceny, czy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ewentualnie czy uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności - z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w formie dobrowolnej spłaty tych zaległości. Dopiero wówczas, i w zależności od dokonanych ustaleń, wydać stosowną decyzję. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga jednak przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego, którego, zdaniem skarżącej, zaniechano i nie przeprowadzono.

Skarżąca zarzuciła, że organy I i II instancji w ogóle nie ustaliły, czy istniało zadłużenie w prowadzonej egzekucji w poszczególnych okresach miesięcznych, za które rozpatrywał jego przyznanie bądź nieprzyznanie, a w końcu jego przyznanie w zaniżonych wielkościach. Organ powołuje się na kolejność zaliczania dokonywanych wpłat, która nie ma tu zastosowania. Organ winien wydać decyzję na cały okres zasiłkowy, zgodnie z wnioskiem skarżącej, przy uwzględnieniu wszystkich warunków i okoliczności występujących w dniu jej wydania. Skarżąca podkreśliła, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji, istniała zaległość w egzekucji alimentów. Zaległość w egzekucji istniała także na koniec każdego miesiąca w czasie całego okresu zasiłkowego 2021/2022. Zostały więc spełnione warunki nieskutecznej egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. Cel ten ustawodawca wyraźnie określił w preambule do tej ustawy, wskazując jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy Państwa w tym zakresie, podkreślając obowiązki rodziny wynikające z kodeksu rodzinnego. Stosownie do treści art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy też uczących się pełnoletnich dzieci, obciąża przed wszystkim rodziców. Alimenty służą utrzymaniu uprawnionego i skierowane są na zaspakajanie jego bieżących potrzeb. Świadczenia z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przyznawane są wówczas, gdy uprawniony nie uzyskuje od zobowiązanego środków na bieżące utrzymanie.

Art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. stanowi, że osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Z akt sprawy wynika, że wyrokiem z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Krakowie, zasądził na rzecz małoletniej córki skarżącej, alimenty w kwocie 600 zł miesięcznie, płatne do rąk skarżącej – matki małoletniej, do dnia 10. każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek rat, poczynając od dnia 30 marca 2020 r.

Stosowanie do treści art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a. w przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony do alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa. Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.o.u.a., ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. W myśl art. 18 ust. 1 u.p.o.u.a., prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów, organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Zatem stosownie do art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a., warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest "bezskuteczność egzekucji". Zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a., gdy mowa o "bezskuteczności egzekucji" oznacza to w szczególności egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym.

Stosownie natomiast do treści art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Podkreślić należy, że prawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 569/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił wcześniejszą decyzję Kolegium z dnia 24 lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W wyroku z dnia 7 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 569/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że definicję "nienależnie pobranego świadczenia" zawiera art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., zgodnie z którym jest to "świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zostało wypracowane stanowisko, zgodnie z którym sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty", oznacza że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty). Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie, podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 u.p.o.u.a.). Jednoczesność pobierania obu świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia.

W niniejszej sprawie niewątpliwym jest, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżącej nie wypłacono żadnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2021/2022, bowiem świadczenia za ten okres zostały skarżącej przyznane dopiero tą decyzją, tym samym skarżąca nie pobrała jednocześnie świadczenia żadnego świadczenia za okres świadczeniowy 2021/2022 z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty).

Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się przedłożona przez Komornika "Tabela egzekwowanych należności", z której wynika, że po wpłacie w listopadzie 2021 r. pozostało do wyegzekwowania 2 835,46 zł tytułem należności głównej, po wpłacie z grudnia 2021 r. pozostało do wyegzekwowania 2 971,24 zł, po wpłacie z lutego 2022 r. - 3 949,62 zł, po wpłatach z marca 2022 r. – 4 039,11 zł, po wpłacie z kwietnia 2022 r. – 4 399,40 zł, po wpłatach z sierpnia 2022 r. – 6 777,56 zł należności głównej oraz po wpłatach z września 2022 r. – 6 576,26 zł. Mając na uwadze, że art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. wyraźnie znajduje zastosowanie do sytuacji, w której osoba uprawniona do alimentów, w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty, nie znajdzie on zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem Komornik przekazywał skarżącej środki od dłużnika alimentacyjnego, zanim zaczęła ona pobierać świadczenia z funduszu alimentacyjnego objęte zaskarżoną decyzją. Nie było zatem przeszkód do zaliczenia środków otrzymanych od Komornika, na zaległe świadczenia alimentacyjne.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.