Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 783/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Finansów~Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37 a ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1311
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.
article: art. 4 pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 86 poz 789
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 140
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. B. i C. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1721/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 stycznia 2019 r. nr DO.2.6610.234.2017.MP w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 października 2017 r. nr 4822/2017; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz B. B. i C. C. solidarnie kwotę 1 137 (tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1721/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 17 stycznia 2019 r. nr DO.2.6610.234.2017.MP w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda Mazowiecki decyzją z 31 października 2017 r. nr [2]822/2017 potwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności zabudowanego gruntu zajętego pod część linii kolejowej, położonego w [...], Dzielnica [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni 0,1275 ha z obrębu [...] oraz stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Polskie Koleje Państwowe S A. w Warszawie prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności znajdujących się na nim budowli i urządzeń.

Minister Inwestycji i Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 17 stycznia 2019 r. nr DO.2.6610.234.2017.MP (IK: 957962) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 31 października 2017 r. Organ jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r. poz. 1311) w związku z art. 4 pkt 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. poz. 94).

Jak wskazał Minister, odnosząc się do przesłanek z art. 37a ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r., według danych z księgi wieczystej nr [...], właścicielem ww. działki jest A. A. Ponadto, w sprawie nie budzi wątpliwości, że działka nr [...] znajdowała się w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A., co potwierdza wykaz inwentarzowy urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Minister zaznaczył, że kwestii samego władania PKP nie kwestionuje też A. A.

Minister wyjaśnił, że skoro przepisy ustawy nie definiują określeń "linia kolejowa" i "bocznica kolejowa", to należało przyjąć definicje zawarte w art. 4 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. poz. 591 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o transporcie kolejowym z 1997 r.", aktualnej na dzień 28 lutego 2003 r. Zdaniem Ministra, z przepisów ustawy o transporcie kolejowym wynika, że pomiędzy pojęciami "bocznica kolejowa" i "linia kolejowa" zachodzi stosunek przeciwieństwa (nie ma bocznic, które byłyby liniami kolejowymi, i nie ma linii, które byłyby bocznicami). Ponadto, analiza tych definicji wskazuje na to, że ustawodawca dokonał rozróżnienia "ruchu kolejowego" od "ruchu". Z kolei, pojęcie "budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego" zostały określone w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego (Dz. U. poz. 676). Zgodnie z § 1 pkt 2 lit. a tego rozporządzenia, budowlami przeznaczonymi do prowadzenia ruchu kolejowego są "drogi szynowe wraz z podtorzem na liniach i stacjach kolejowych, w tym również na stacjach rozrządowych i postojowych, z wyłączeniem bocznic kolejowych, umocnienia skarp, pasy i drogi pożarowe, elementy ochrony akustycznej oraz stałe zasłony odśnieżne". Minister powołał również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2000 r. w sprawie wykazu linii kolejowych, które ze względów gospodarczych, społecznych, obronnych lub ekologicznych mają znaczenie państwowe (Dz. U. poz. 156).

Minister Inwestycji i Rozwoju podał, że fakt zajęcia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] pod linię kolejową w rozumieniu art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. potwierdzają m.in. oświadczenia Polskich Kolei Państwowych S.A. (powoływanej dalej również jako "PKP S.A."), zawarte w pismach: z 19 września 2011 r., z 10 maja 2012 r., z 30 maja 2012 r., czy z 30 października 2012 r. Wynika z nich, że grunt oznaczony jako działka nr [...] z obrębu [...] w dniu 28 lutego 2003 r. wchodził w skład linii kolejowej nr [...] A - B. Organ wyjaśnił, że jest to teren zamknięty, zastrzeżony ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa na podstawie decyzji Ministra Infrastruktury z 17 grudnia 2009 r. Nr [2]5 w sprawie ustalenia terenów, przez które przebiegają linie kolejowe jako tereny zamknięte. Organ zaznaczył także, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym (Dz. U. poz. 412), linia kolejowa A - B, w której skład wchodzi przedmiotowa działka nr [...]/78, została zaliczona do linii kolejowych, które ze względów gospodarczych, społecznych, obronnych lub ekologicznych mają znaczenie państwowe. Organ ustalił również, że na przedmiotowym gruncie znajdują się tory kierunkowe oraz tory odejściowe stacji rozrządowej C., które są zarządzane przez Polskie Koleje Państwowe [...] S.A. [...] w Warszawie. Są to tory stacyjne linii Nr [...] A - B, które zostały wybudowane w 1876 r. Ponadto, na ww. gruncie znajdują się m.in. urządzenia elektrycznego ogrzewania rozjazdów, urządzenia srk i asr oraz sieć kanalizacyjna. Rok budowy wymienionych w wykazie urządzeń, według organu, pozwala na stwierdzenie, że wymienione wyżej elementy linii kolejowej znajdowały się na przedmiotowym gruncie także w dacie 28 lutego 2003 r.

W konsekwencji, organ II instancji ustalił, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi linię kolejową Nr [...] A - B w rozumieniu przepisów art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym z 1997 r., przy czym jest to linia o znaczeniu państwowym. Ponadto, zdaniem organu, ani w dacie 28 lutego 2003 r., ani obecnie na przedmiotowej nieruchomości nie została zlokalizowana bocznica kolejowa.

Jak przyjął Minister, oświadczenia i dokumenty PKP S.A. korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są oczywiście sprzeczne z innymi dowodami, okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. W ocenie Ministra, na ich prawdziwość wskazują wykazy inwentarzowe urządzeń znajdujących się na ww. działkach. Wynika z nich, że znajdują się na nich tory stacyjne linii Nr [...] A - B, które zostały wybudowane dziesiątki lat temu. Na ww. działkach znajdują się m.in. urządzenia srk i sieć kanalizacyjna. Z kolei, z pisma Urzędu m.st. Warszawy z 16 marca 2016 r znak: GK-SP-GSP-I.6820.119.2012.BWO wynika, że w zasobach archiwalnych Urzędu nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że na tych działkach w dniu 28 lutego 2003 r. lub przed tym dniem zlokalizowana była bocznica kolejowa.

Dodatkowo, Minister podał, że organ wojewódzki w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadził oględziny działki nr [...]. Z protokołu oględzin z 17 października 2017 r. znak: SPN.1.7520.11.2010.MS wynika, że znajdują się tam tory kolejowe linii [...] oraz tory grupy [1] i [2]. Powyższe, zdaniem organu, świadczy o spełnieniu wszystkich przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 17 stycznia 2019 r. wniósł A. A., którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 373/19 oddalił.

A. A. zmarł 19 grudnia 2020 r. (akt poświadczenia dziedziczenia z [...] marca 2021 r.), a pismem z 27 września 2021 r. do postępowania zostali zgłoszeni jego spadkobiercy: synowie B. B. i C. C.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. A. z 30 września 2019 r., wyrokiem z 25 lipca 2023 r. o sygn. akt I OSK 105/20 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, gdyż został wydany na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o dokumenty nieznajdujące się w aktach sprawy. W aktach sądowych brak jest natomiast postanowienia o dopuszczeniu dowodów z innych akt sądowych, na które powoływał się Sąd Wojewódzki, które to postanowienie pozwalałoby na dokonanie właściwych ustaleń faktycznych. Z tego względu, zdaniem NSA, nie sposób dokonać oceny prawidłowości wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a przepisy prawa materialnego zostały zastosowane poprawnie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołanym na wstępie wyrokiem z 24 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1721/23, oddalił skargę A. A. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 17 stycznia 2019 r.

Sąd I instancji zaznaczył, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się wszystkie dokumenty, protokoły i oświadczenia, w oparciu o które został ustalony stan faktyczny sprawy. W ocenie Sądu I instancji, w sprawie nie budzi wątpliwości, że sporny teren nie był w 2003 r. własnością Skarbu Państwa, ani że jest to teren pod torami kolejowymi i był w określonej ustawą dacie we władaniu PKP S.A. W sprawie jest natomiast sporne, czy na przedmiotowym gruncie 28 lutego 2003 r. znajdowały się elementy linii kolejowej w rozumieniu art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. (jak utrzymuje organ), czy też elementy bocznicy kolejowej (jak twierdzi skarżący).

Sąd I instancji zauważył, że w stosunku do nieruchomości sąsiednich toczą się równolegle postępowania. W każdym z tych postępowań zapada osobna decyzja, ale materiał dowodowy, ustalenia końcowe, czy zarzuty skarg, pozostają podobne, a nawet tożsame. Sąd I instancji wymienił sygnatury akt tych postępowań sądowoadministracyjnych i podkreślił, że skarżący i właściciele sąsiednich nieruchomości (reprezentowani przez tego samego pełnomocnika) kwestionują w tych postępowaniach, że tory znajdujące się na tych działkach i towarzyszące im obiekty, w dniu 28 lutego 2003 r. również stanowiły część linii kolejowej w rozumieniu przepisów ustawy.

Jak wskazał Sąd I instancji, w skardze zarzucono, że organy w głównej mierze oparły się na twierdzeniach PKP oraz na dowodach, które nie pochodziły z 2003 r., co oznacza że nie one były miarodajne z punktu widzenia skutku mającego nastąpić z mocy prawa, na podstawie art. 37a ustawy.

Jednocześnie, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w kolejnych sprawach dotyczących nieruchomości powstałych z podziału pierwotnej działki nr 1, czy działki nr [2] (jak w niniejszej sprawia), właściciele tych działek, ale również PKP S.A., każdorazowo składali do tut. Sądu sprzeciwy odnośnie do kasatoryjnych rozstrzygnięć Ministra, zarzucając mu naruszenie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1709/17, I SA/Wa 1711/17 i I SA/Wa 1644/17). Oznacza to, że co do zasady strony uznają, że sprawy dotyczące gruntów pod torami linii Nr [...] nie wymagają uzupełnienia materiału dowodowego w istotnym zakresie. Zresztą, w kilku ww. sprawach przesądził to tut. Sąd, uwzględniając sprzeciwy skarżących i wskazując, że materiał dowodowy w znacznej mierze został już zgromadzony i należy jedynie dokonać jego oceny ewentualnie uzupełnić w oparciu o art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, wskazane sprawy pozostają zbieżne przedmiotowo, ponieważ dotyczą kompleksu bezpośrednio sąsiadujących ze sobą działek pod torami jednej stacji C. Stąd, ocena materiału dowodowego może być stosowana przez analogię w pozostałych sprawach. W opinii Sądu I instancji, trudno bowiem przyjąć, że przy identycznej argumentacji stron, ten sam tor linii Nr [...] będzie za każdym razem oceniany inaczej.

Sąd I instancji uznał też, że określenia "linia kolejowa" i "bocznica kolejowa" nie mogą być utożsamiane. Tym samym, nie zgodził się z zarzutem skargi, że Minister błędnie wyłożył przepisy i "niezasadnie przyjął, że tor stacyjny nie może być jednocześnie elementem bocznicy kolejowej". Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przypisanie danego toru do torów stacyjnych świadczy o tym, że stanowi on część linii kolejowej (wyrok NSA z 16 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 1253/14). W powołanym wyroku NSA wyjaśnił (powołując się na art. 4 pkt 2 i pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym z 1997 r., według stanu na dzień 28 lutego 2003 r.), że w ramach linii kolejowej prowadzony jest ruch kolejowy, natomiast na bocznicy prowadzony jest ruch. Zatem, na bocznicy kolejowej nie prowadzi się ruchu kolejowego.

W ocenie Sądu I instancji, skoro do prowadzenia ruchu kolejowego służą wszystkie drogi szynowe na liniach i stacjach kolejowych, za wyjątkiem bocznic kolejowych (§ 1 pkt 2 lit. a cyt. rozporządzenia z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego), a bocznica jest traktowana jako urządzenie techniczne, tj. tor odgałęziający się od torów stacyjnych lub szlakowych (niebędący własnością kolei - § 3 ust. 11 pkt 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych, Dz. U. poz. 400, - § 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z dnia 22 maja 2001 r. i § 41 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie, Dz. U. poz. 987 ze zm.), to, wbrew twierdzeniom skargi, nie można przyjąć, że tor określonej linii kolejowej oznaczonej konkretnym numerem ([...]) relacji A - B, który łączy dwie konkretne stacje kolejowe, jest jednocześnie torem bocznicy kolejowej.

Sąd I instancji stwierdził, że dopuszczalność wykorzystania toru stacyjnego, jak i toru bocznicy kolejowej do wykonywania tych samych funkcji technologicznych (przeładunek towaru), nie może być argumentem przesądzającym o możliwości utożsamiania tych dwóch pojęć. Tor stacyjny stanowi integralną część stacji kolejowej, a w konsekwencji linii kolejowej, ponieważ umożliwia wykonywanie na stacji kolejowej szeregu czynności eksploatacyjnych, niezbędnych z punktu widzenia prawidłowej realizacji procesu przewozowego o charakterze publicznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, przywołał pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w tożsamej sprawie (wyrok z 24 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 24/20), zgodnie z którym "Nie ma również podstaw do twierdzenia, że tory bocznicy kolejowej mogą być torami stacyjnymi. Stacja jest częścią linii kolejowej, ponieważ stanowi posterunek zapowiadawczy, w obrębie którego, oprócz toru głównego zasadniczego, znajduje się przynajmniej jeden tor główny, a pociągi mogą rozpoczynać i kończyć jazdę, krzyżować się i wyprzedzać, zmieniać kierunek jazdy lub swój skład (§ 3 pkt 6 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 34, poz. 400). Zadaniem posterunku zapowiadawczego jest umożliwienie zmiany kolejności jazdy pociągów wyprawianych na tor szlakowy do niego przyległy (§ 3 pkt 5 ww. rozporządzenia).".

Sąd I instancji podkreślił, że z definicji bocznicy kolejowej jednoznacznie wynika, że linia kolejowa nie może być równocześnie bocznicą kolejową. Gdyby bowiem przyjąć, że linia kolejowa może być równocześnie bocznicą kolejową, to niezrozumiałe byłoby stwierdzenie zawarte w definicji bocznicy kolejowej, że jest ona połączona z linią kolejową. Pogląd ten znajduje oparcie w treści art. 3 ustawy o transporcie kolejowym z 1997 r., stanowiącym, że przepisy dotyczące eksploatacji linii kolejowych, nadzoru technicznego nad eksploatacją linii kolejowych oraz nad bezpieczeństwem ruchu kolejowego stosuje się do metra oraz bocznic kolejowych, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Przepis ten byłby zbędny, gdyby bocznice kolejowe były równocześnie liniami kolejowymi. Założenie o racjonalności ustawodawcy stoi natomiast na przeszkodzie uznawaniu przepisów za zbędne. Dlatego też, zdaniem Sądu I instancji, nie można wykazać, że tory stanowią bocznicę kolejową, jeżeli istnieją podstawy do uznania ich za tory linii kolejowej.

Następnie, Sąd I instancji uznał za niezasadne zarzuty skargi, wskazujące na brak zgromadzenia w kontrolowanej sprawie dowodów aktualnych na dzień 28 lutego 2003 r. Zdaniem Sądu I instancji, ustalenie czy dana nieruchomość znajdowała się w tej dacie pod torami linii kolejowej może nastąpić na podstawie wszystkich możliwych, ale jednocześnie miarodajnych, źródeł dowodowych, a inicjatywę w tym zakresie mają i organ administracji i strony, a zwłaszcza te reprezentowane przez fachowego pełnomocnika. Zatem, niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ art. 77 § 1 w związku z art. 7 i w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez to, że za dowody uznał w sprawie wykazy inwentarzowe nieopatrzone datą z 2003 r. Przy czym, jak zaznaczył Sąd I instancji, również skarżący nie przedstawił żadnego dowodu pochodzącego z 2003 r. Mapa geodety J. B., powołana w skardze, tak jak i zawarte na niej jej oświadczenie, pochodzą z 2013 r. a nie z 2003 r. Ponadto, nie zawierają danych odnośnie do źródeł wiedzy ww. geodety. Sąd I instancji zauważył, że mapa sporządzona przez ww. geodetę zawiera jedynie w ramach legendy oświadczenie J. B., że jest to teren bocznicy. Ten przedstawiony przez skarżącego dowód, wbrew zarzutom skargi, został rozpatrzony przez organ i negatywnie oceniony w ramach art. 80 K.p.a., już w decyzji z 7 marca 2014 r. nr DOI-2-7712/427-DW/14 (a także w decyzji DOI-2-7712/428-DW/14, dotyczącej działek nr [...]i nr [...]), jako "oświadczenie nie wskazujące jakichkolwiek okoliczności, które przesądzałyby o tym, iż znajdująca się na ww mapie infrastruktura kolejowa stanowi element bocznicy kolejowej". Oceny Ministra odnośnie do tego dowodu nie zanegował tut. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1556/14, ani w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1557/14, rozpatrując skargę na ww. decyzje Ministra z 2014 r.

Jak zauważył dalej Sąd I instancji, w każdej sprawie dotyczącej stacji C. i działek powstałych pierwotnie z działki nr [1], czy działki nr [2] w obrębie [...], każdorazowi właściciele poszczególnych nieruchomości powołują się na ww. "oświadczenie" geodety B., podkreślając w każdej indywidualnej skardze, że organ "nie rozpatrzył mapy przy ustalaniu stanu faktycznego i w żaden sposób nie uzasadnił takiego rozstrzygnięcia". W opinii Sądu I instancji, skoro jednak przedłożony przez strony dowód (jeden i ten sam powielany we wszystkich tych sprawach) Minister ocenił w kilku decyzjach administracyjnych już w 2014 r., wskazując na brak miarodajnych źródeł dowodowych co do oświadczenia J. B., tj. osoby prywatnej w tej sprawie, a przy tym przez kolejne kilka lat postępowania dowodowego profesjonalny pełnomocnik stron nie wykazał dostępnymi w K.p.a. środkami dowodowymi podstawy do złożenia przez ww. osobę prywatną dla stron postępowania na mapie sporządzonej na ich zamówienie stosownego oświadczenia, to nie można przyjąć, że Minister nie odniósł się od tego dowodu i pominął go w swoich rozważaniach. Dowód ten został oceniony negatywnie a uzasadnienie w tym zakresie zostało zawarte w poprzednio wydanej decyzji dotyczącej tej samej nieruchomości.

W ocenie Sądu I instancji, adnotacja na ww. mapie wskazująca, że jest to teren bocznicy oraz stwierdzenie w piśmie Prezydenta Miasta z 5 stycznia 2011 r., że na przedmiotowych działkach w dniu 28 lutego 2003 r. była zlokalizowana bocznica kolejowa, nie stanowią faktu, ale są twierdzeniem o faktach (oświadczeniem wiedzy), które podlega weryfikacji co do jego prawdziwości. Powyższe pismo z 5 stycznia 2011 r. powinno być więc oceniane w kontekście pisma Urzędu m.st. Warszawy z 16 marca 2016 r., w którym wskazano, że w zasobach archiwalnych Urzędu nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że na tych działkach w dniu 28 lutego 2003 r. lub przed tym dniem, bądź w jakimkolwiek innym czasie, zlokalizowana była bocznica kolejowa. Zatem, w opinii Sądu I instancji, prawdziwość oświadczenia wiedzy, zawartego w piśmie Prezydenta Miasta z 5 stycznia 2011 r., została zweryfikowana negatywnie. Z kolei, prawdziwość adnotacji na mapie nie może być zweryfikowana, z powodu braku dokumentów źródłowych.

Podsumowując, Sąd I instancji stwierdził, że zarówno adnotacja na ww. mapie, jak i pismo Prezydenta Miasta z 5 stycznia 2011 r., jako niepoparte dokumentami źródłowymi, nie stanowią dowodu na to, że na przedmiotowych działkach w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się bocznica kolejowa.

W dalszej kolejności, Sąd I instancji podkreślił, że skarżący, zarzucając organowi oparcie się na oświadczeniach czy dokumentach przedstawionych przez PKP S.A., w tym np. na wykazach inwentarzowych PKP S.A., nie wskazał do jakiego organu, instytucji, urzędu, bądź jakiego archiwum organy rozpoznające niniejszą sprawę powinny się zwrócić, aby otrzymać wiarygodne i miarodajne informacje w tym zakresie. Jednocześnie, skarżący nie zarzucił PKP S.A. jakiegokolwiek "przekłamania", czy fałszerstwa dokumentów, a i sam nie złożył wiarygodnych dowodów na wykazanie swoich twierdzeń.

Sąd I instancji zaznaczył, że samo proste zanegowanie danych przedstawionych przez PKP S.A., w sytuacji gdy każdy tor, linia, maszt i zwrotnica są przez tę Spółkę ewidencjonowane, bez wskazania realnego kontrdowodu, musi być negatywnie ocenione. Ponadto, Sąd I instancji zauważył, że w sprawie organ, respektując prawa strony do zasady bezpośredniości postępowania dowodowego, przeprowadził oględziny nieruchomości objętej postępowaniem.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że strony bądź ich przedstawiciele obecni podczas czynności oględzin działki nr [...], dokonanych przez organ na gruncie (w tym pełnomocnik skarżącego) nie kwestionowali, że na ww. nieruchomościach znajdują się tory kolejowe, czy też tory kolejowe konkretnej linii kolejowej łączącej dwie stacje. Ponadto, nie składali jakichkolwiek innych zastrzeżeń do sposobu i trybu przeprowadzenia tych czynności, ani nie żądali ich powtórzenia czy wyjaśnienia rozbieżności bądź wątpliwości. Dlatego też, Sąd I instancji uznał, że argumenty skargi, dotyczące zanegowania danych, zawartych w wykazie inwentarzowym PKP S.A. pod pozycją [...], nie mogą być uwzględnione. Protokół oględzin z 17 października 2017 r. jest zawarty w aktach sprawy, uczestniczyło w nim kilka osób, w aktach znajdują się zdjęcia z dokonanych czynności. Tymczasem, zarzut skarżącego sprowadza się do poczynienia przez organ ustaleń na podstawie oświadczeń pracowników PKP S.A. Jednocześnie, reprezentujący skarżącego profesjonalny pełnomocnik nie zgłaszał jakichkolwiek zastrzeżeń do protokołu odnośnie do tych oświadczeń, nie domagał się okazania konkretnych elementów ze spisu inwentarzowego. Skarżący nie zgłaszał takich zastrzeżeń także po przeprowadzeniu oględzin. Ze wskazanego protokołu nie wynika też, aby podczas oględzin ww. działek (przeprowadzano zbiorcze oględziny z udziałem wielu osób), stwierdzono na gruncie oznaczenia właściwe dla bocznicy kolejowej, bądź też aby nie stwierdzono, że znajduje się tam tor linii kolejowej.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku przeprowadzenia przez organ dowodu z zeznań świadka A. N., na okoliczność tego, że w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowej nieruchomości znajdowała się bocznica kolejowa a nie linia kolejowa, to w opinii Sądu I instancji, organ zasadnie przyjął, że w sprawie nie wykazano, że osoba ta ma właściwe przygotowanie zawodowe, by ocenić opisane wyżej zagadnienie. Wskazana osoba nie była też, ani nie jest, pracownikiem Polskich Kolei Państwowych S.A., związanym z tym obszarem.

Sąd I instancji podkreślił, że oceniana w niniejszej sprawie decyzja zawiera odniesienie do dowodów, które zostały przeprowadzone w międzyczasie, w tym w szczególności do protokołu oględzin. Wszystkie dowody, na które powołuje się skarżący, zostały rzeczowo omówione przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W aktach są protokoły dokumentujące oględziny ww. działek, jest też mapa J. B. Z kolei, jeżeli chodzi o pismo Prezydenta Miasta z 5 stycznia 2011 r., to w toku postępowania organ zwrócił się do Prezydenta o przedstawienie wszelkich posiadanych dokumentów na ww. okoliczności. Stanowisko Urzędu m.st. Warszawy, zawarte w piśmie z 16 marca 2016 r znak GK-SP-GSP-I.6820.119.2012.BWO wskazuje, że w zasobach archiwalnych Urzędu nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że na tych działkach w dniu 28 lutego 2003 r. lub przed tym dniem, bądź w jakimkolwiek innym czasie, zlokalizowana była bocznica kolejowa. Zatem, w okolicznościach sprawy, twierdzenia skarżącego wskazujące np. na treść pisma z 5 stycznia 2011 r. znak sprawy: GK-GSP-I-MWA-72240-2-10, w sytuacji gdy później wystawca tego pisma zaprzeczył jego treści, i w braku jakichkolwiek innych argumentów, nie znajdują uzasadnienia.

Następnie, Sąd I instancji odniósł się do spisów inwentarzowych. Jak wskazał, skarżący podnosi, że wykaz PKP nie jest wiarygodny i nie został opatrzony datą. Sąd zauważył jednak, że zawarte w aktach karty dla każdej indywidualnej działki z tego kompleksu działek, każdorazowo wskazują na obecność na nich torów konkretnej linii kolejowej i innych urządzeń kolejowych. Przy tym, nie budzi żadnych wątpliwości, że cały kompleks torów i urządzeń na tej stacji powstał co najmniej kilkadziesiąt lat temu, a część z nich nawet w XIX wieku. Zdaniem Sądu I instancji, kwestionowanie określonej na 2009 r. daty remontu jednego z urządzeń posadowionych na ww. działce, w sytuacji gdy kwestia budowy torów w latach 50-tych ubiegłego wieku w całokształcie okoliczności sprawy nie budzi wątpliwości, stanowi nadużycie uprawnień procesowych skarżącego.

W ocenie Sądu I instancji, organowi nie sposób zarzucić, że pominął wnioski dowodowe, czy też dowody przedstawione przez stronę. Minister, a wcześniej wojewoda, ocenili te dowody negatywnie. To, wbrew twierdzeniom skargi, nie świadczy o tym, że nie przeprowadzono, czy też nie oceniono materiału dowodowego przedstawionego przez stronę skarżącą. Każdy dowód został w sprawie omówiony, a argumentacja w tym zakresie została już kilkakrotnie pozytywnie oceniona przez Sąd, np. gdy chodzi o świadka A. N. Sąd w całości akceptuje też dokonaną przez Ministra w 2014 r. ocenę mapy geodety z 2013 r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, tak jak i wszyscy pozostali skarżący w tych sprawach, mieli i czas i możliwość zwrócić się do osoby, która na ich zlecenie sporządziła na mapie adnotację, wskazującą że jest to teren bocznicy, o wyjaśnienie i udokumentowanie podstaw do takiego oświadczenia. Zdaniem Sądu I instancji, organ nie miał obowiązku dowodzić prawdziwości i rzetelności prywatnego twierdzenia osoby trzeciej w tym procesie, skoro same strony, po negatywnej ocenie tego dowodu, nie widziały takiej potrzeby.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli B. B. i C. C. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.":

1. naruszenie prawa materialnego, to jest:

a. art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym z 1997 r. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 17 stycznia 2019 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z 31 października 2017 r. o stwierdzeniu nabycia na podstawie art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r., z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności, a przez "Polskie Koleje Państwowe" S.A. prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości położonej w Warszawie, Dzielnica [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...]/78 w obrębie nr [...], a także prawa własności urządzeń znajdujących się na nieruchomości, zaaprobował zastosowanie powyższego przepisu do gruntów niewchodzących w dniu 28 lutego 2003 r. w skład linii kolejowej;

b. art. 4 pkt 2 w związku z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym z 1997 r., § 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego, § 32 ust. 2 pkt 6 w związku z § 32 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie i § 4 ust. 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych przez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że z przepisów tych wynika, że tor stacyjny nie może być jednocześnie elementem bocznicy kolejowej, pomimo że z przepisów tych wypływa wniosek przeciwny;

2. naruszenie przepisów postępowania, to jest:

a. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1, art. 80, art. 7 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a. oraz w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji Ministra, zaaprobował ustalenie, że nieruchomość w dniu 28 lutego 2003 r. wchodziła w skład linii kolejowej, pomimo braku podstaw do dokonania takiego ustalenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało uznaniem, że zostało udowodnione, że nieruchomość spełniała przesłanki wywłaszczenia na podstawie art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy, co z kolei skutkowało uznaniem, że decyzja Ministra i decyzja Wojewody są zgodne z prawem i oddaleniem skargi;

b. art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do części zarzutów skargi na decyzję Ministra, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz uchylenie zaskarżonych decyzji Ministra oraz Wojewody w całości. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Złożono też oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono obszerną argumentację na poparcie zarzutów skargi kasacyjnej.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

W pismach z 10 czerwca 2022 r., z 21 września 2022 r. oraz z 8 maja 2023 r., wnoszący skargę kasacyjną zwrócili uwagę na najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące nieruchomości położonych na tym samym obszarze, co nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady rozpoznaniu w pierwszej kolejności podlegają zarzuty procesowe, jako że jedynie przyjęcie prawidłowych ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia pozwala na ocenę, czy dokonano prawidłowej subsumcji normy prawa materialnego.

Zarzuty procesowe koncentrują się:

- po pierwsze – na podważeniu stanowiska Sądu I instancji, który przyjął, że organ administracji nie naruszył przepisów prawa procesowego tj. art.7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w związku z art.140 i 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i prawidłowo ustalił, że przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład linii kolejowej, a tym samym, że spełnione zostały przesłanki dla uwzględnienia wniosku PKP S.A. na podstawie art. 37 a ust.1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r., podczas gdy zebrane w sprawie dowody nie pozwalały na taką ocenę;

- po drugie - nieodniesieniu się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do części zarzutów skargi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia to kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty procesowe naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku art. 7, art. 77 §1 i art. 80 K.p.a. są uzasadnione. Zebrana w niniejszej sprawie dokumentacja i dowody były bowiem niewystarczające dla uwzględnienia wniosku PKP S.A.

Podstawę prawną żądania PKP S.A. stanowił art. 37a ust.1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Z treści tego przepisu wynika w sposób jasny i bezsporny, że dla stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa własności nieruchomości i tym samym użytkowania wieczystego PKP S.A. konieczne jest wykazanie, że w dniu 28 lutego 2003 r. grunty wchodziły w skład linii kolejowych. Spór w niniejszej sprawie dotyczy zaś tego, czy teren ograniczony aktualnie do działki nr ew. [...], wydzielonej z działki nr [2], zajęty jest pod urządzenia związane z linią kolejową czy z bocznicą, a także - w razie ustalenia, że teren zajęty jest pod linię kolejową - czy zostało wykazane, że taki stan rzeczy miał miejsce w dniu 28 lutego 2003 r.

Powtórzyć należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku z 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 3226/19 (jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), dotyczącym podobnej sprawy, wyraził stanowisko, że oczywiste jest, że to strona występująca z wnioskiem powinna te okoliczności wykazać, zaś rolą organu było zgromadzenie wszelkich dowodów i bezsporne wyjaśnienie, czy przedmiotowy grunt był w tym dniu zajęty pod linię kolejową.

Tymczasem Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnie zarzucił skarżącym, że to na nich spoczywał obowiązek wykazania przesłanek dla uwzględnienia wniosku PKP, myląc tym samym reguły dowodowe i podmioty, na których spoczywa ciężar dowodu. W postępowaniu administracyjnym prawny obowiązek dowodzenia spoczywa na organie administracji publicznej, który zgodnie z regułami K.p.a. obowiązany jest z urzędu zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Prawny obowiązek dowodzenia przez organ istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności jest szczególnie uzasadniony w postępowaniach wszczętych przez organ z urzędu. Sytuacja kształtuje się odmiennie w postępowaniach wszczętych z inicjatywy wnioskodawcy. Nie można przyjąć za prawidłową sytuacji, w której podmiot PKP S.A., który z określonego faktu chce wywieść korzystne dla siebie skutki prawne, poza zainicjowaniem postępowania, nie przedstawi oczywistych dowodów mogących wskazywać na jego uprawnienia. Niewątpliwie w sytuacji, gdy strona występuje do organu z żądaniem wydania orzeczenia (decyzji) określonej treści, powołując się na określone fakty lub zdarzenia, to jej obowiązkiem jest również wskazanie dowodów lub środków dowodowych służących udowodnieniu istotnych okoliczności sprawy. To PKP S.A. ma zatem udowodnić, że dana nieruchomość w dniu 28 lutego 2003 r. wchodziła w skład linii kolejowej, a nie właściciel nieruchomości wykazać okoliczność przeciwną.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym stanowisko wyrażone w wielu orzeczeniach dotyczących uwłaszczenia PKP terenem położonym w Warszawie–[...] C. (w skład którego wchodzi przedmiotowa działka), że przepisy art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. mają charakter wywłaszczeniowy, wobec czego nie tylko przesłanki ich stosowania muszą być wykładane w sposób ścisły, ale także stan faktyczny będący podstawą do ich zastosowania musi zostać ustalony w sposób dostatecznie bezsporny.

W rozpoznawanej sprawie zachodzi potrzeba dokonania bardziej szczegółowej analizy zebranych dowodów mających wykazać istnienie w dniu 28 lutego 2003 r. linii kolejowej na przedmiotowej działce, ewentualnie uzupełnienia postępowania dowodowego.

Zacząć należy od pierwszego wniosku PKP SA z 2001 r. inicjującego postępowanie o oddanie działki ewidencyjnej nr [2] (z której wydzielona została przedmiotowa nieruchomość) w użytkowanie wieczyste PKP SA. We wniosku tym, na podstawie art. 34 i art. 35 wówczas obowiązującej ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 80, poz. 948), wniesiono o "oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości zabudowanej nie stanowiącej linii kolejowej położonej w gminie Warszawa-[...] oznaczonej na załączonym wyrysie z mapy ewidencyjnej jako działka nr [2] z obrębu [...] o pow. [...] m.kw." (kserokopie wniosku znajdują się w nienumerowanych aktach administracyjnych w dwóch segregatorach załączonych do akt sądowych). W aktach sprawy znajdują się także dwa pisma Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Biura Gospodarki Nieruchomościami Delegatury w Dzielnicy [...] z 9 listopada 2010 r. oraz pismo Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Biura Gospodarki Nieruchomościami Skarbu Państwa z 5 stycznia 2011 r. Z pierwszego z tych pism wynika, że na działkach wydzielonych z działki nr [2] o wskazanych w piśmie numerach zlokalizowane są od lat 50–tych użytkowane przez PKP bocznice kolejowe. Na załączonej do tego pisma mapce znajduje się również działka nr [...]. W piśmie z dnia 5 stycznia 2011 r. potwierdzono, że działki wydzielone z działki ew. nr [2] stanowiły bocznicę kolejową. W odniesieniu do tych pism Sąd I instancji stwierdził, że wobec odmiennej treści pisma z 16 marca 2016 r. dokumenty wcześniejsze nie mają w sprawie znaczenia. Jeśli zważyć, że ustalenie istnienia linii kolejowej miało dotyczyć 2003 r. wydaje się, że bardziej przydatnym dowodem jest ten dowód, który pochodzi z okresu wcześniejszego, a nie dokument z okresu znacznie późniejszego (cyt. wyrok NSA z 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 3226/19). Niemniej jednak są to sprzeczne dokumenty, a wobec tego nie można uznać, że są wystarczające dla bezspornego ustalenia okoliczności istnienia na przedmiotowej działce linii kolejowej, czy bocznicy kolejowej. Weryfikując ocenę dokumentu z 16 marca 2016 r. znak GK-SP-GSP-I.6820.119.2012.BWO, trzeba dodatkowo podnieść, że pismo to wskazuje wyłącznie, że w zasobach archiwalnych Urzędu nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, iż na tych działkach w dniu 28 lutego 2003 r. lub przed tym dniem zlokalizowana była bocznica kolejowa. Z treści tego dokumentu nie można wywieść - jak uznał Sąd I instancji - że wystawca tego pisma zaprzeczył treści pisma z 5 stycznia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega takiego związku między okolicznością negatywnego wyniku kwerendy dokumentów mających potwierdzić, że na przedmiotowym terenie znajdowała się bocznica kolejowa, a wnioskiem Sądu I instancji, że na przedmiotowym terenie usytuowana była linia kolejowa na dzień 28 lutego 2003 r. W piśmie z 16 marca 2016 r. nie skonfrontowano też podanych informacji z wcześniejszym oświadczeniem Prezydenta m. st. Warszawy z 5 stycznia 2011 r. ani nie wyjaśniono, w oparciu o jakie dokumenty, informacje te zostały wskazane. Zasadnie zauważył autor skargi kasacyjnej, że w tym samym piśmie znajduje się odwołanie do pisma Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] z 9 listopada 2010 r., także zresztą potwierdzającego istnienie bocznic na przedmiotowym terenie. Przyjęcie oceny pisma z 16 marca 2016 r. jako wykluczającego istnienie na danym terenie bocznicy kolejowej mogłoby być trafne jedynie w sytuacji, w której stan faktyczny danej sprawy zostałby jednoznacznie ustalony, na podstawie nie budzących wątpliwości dowodów. Zgodzić się trzeba ze skarżącymi kasacyjnie, że taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Kolejno wskazać trzeba, że w aktach sprawy znajduje się dokument PKP [...] z 30 października 2012 r., z którego wynika, że na wymienionych w tym dokumencie działkach (powstałych z podziału działki nr [2]) znajdowały się "tory kierunkowe i tory odejściowe stacji rozrządowej Warszawa C., które są do dnia dzisiejszego zarządzane przez PKP [...] [...] w Warszawie". Na tę okoliczność w pismach z 7 lipca 2015 r. i 17 listopada 2017 r. (odwołanie od decyzji I instancji) strony i pełnomocnik właścicieli nieruchomości poczynili wywody prawne dotyczące pojęcia stacji rozrządowej wynikające z regulacji prawnych w nim przytoczonych. Do zawartej w tym piśmie argumentacji nie odniósł się organ administracji.

Kolejne dokumenty to wypisy z ewidencji gruntów z adnotacjami sporządzenia na dzień późniejszy niż 28 lutego 2003 r. (najwcześniejszy wypis znajdujący się w aktach sprawy nosi datę 30 września 2009 r.) i wskazujące że grunt działki nr [2] został określony jako "Tk". Podobnie zaświadczenia z 12 lutego 2016 r. o stanie w ewidencji gruntów podają, że działka nr [2] oznaczona była jako tereny kolejowe. Są to również dokumenty w ograniczonym zakresie przydatne w sprawie, zarówno z uwagi na datę ich sporządzenia, jak i treść. Wynika z nich bowiem, że działka nr [...] stanowiła tereny kolejowe, a zatem mogły to być zarówno linia kolejowa, jak i bocznica kolejowa, lub jeszcze inny sposób zagospodarowania działki przez PKP.

Za uwzględnieniem wniosku miały, według Ministra i Sądu I instancji, przemawiać wykazy inwentarzowe budowli i urządzeń PKP. Pomijając już to, że w aktach sprawy są różne wykazy dotyczące działki nr [...] o odmiennej treści (gdyż należałoby przychylić się do oceny Sądu I instancji, że wykaz późniejszy doprecyzował informacje z wykazu wcześniejszego), to jednak ocena Sądu I instancji, że "nie budzi żadnych wątpliwości, iż cały kompleks torów i urządzeń na tej stacji powstał co najmniej kilkadziesiąt lat temu, a część z nich nawet w XIX wieku", pomija istotę rzeczy w niniejszej sprawie sprowadzającą się do wykazania istnienia linii kolejowych na tym terenie na dzień 28 lutego 2003 r. Z akt sprawy nie wynika po pierwsze, na jakich materiałach źródłowych oparto wykaz inwentarzowy. Po drugie, nie może stanowić argumentu za istnieniem linii kolejowej na tym terenie na dzień 28 lutego 2003 r. informacja z wykazu, że na nieruchomości znajdują się urządzenia srk (sterowania ruchem kolejowym) do prowadzenia ruchu kolejowego (pkt 3 wykazu) -rok budowy/remontu 1990. Sąd I instancji nietrafnie zaaprobował pominięcie organu administracyjnego, że urządzenia srk mogły być elementem tak linii kolejowej, jak i bocznicy. Według § 27 ust. 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000 r. w sprawie zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych szczegółowe postanowienia w sprawie obsługi bocznicy (ładowni) w dostosowaniu do warunków miejscowych (układu torów, urządzeń sterowania ruchem kolejowym, potrzeb i możliwości techniczno-ruchowych) określa zarząd kolei w regulaminie obsługi bocznicy (ładowni). Wynika z tego, że na terenie bocznicy kolejowej mogą znajdować się urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Zgodnie z omawianym wykazem, na spornej nieruchomości znajdują się m. in. urządzenia srk CBP-83, a zatem niezbędne także do użytkowania bocznicy kolejowej. Mając na uwadze tę informację, jednocześnie wykaz może uzasadniać ustalenie, że na spornej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się bocznica kolejowa, która zgodnie z art. 4 pkt 2 w związku z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym z 1997 r. nie jest linią kolejową.

Mają rację skarżący kasacyjnie, że wykaz ten nie pozwala na przesądzenie o charakterze i funkcji wymienionych w nim obiektów w aspekcie istniejącego w 2003 r. w otoczeniu działki układu torów i na tej podstawie ustalenie, że działka wchodziła w skład linii kolejowej, a nie bocznicy. Przy czym, rozróżnienie to dotyczy kwestii objętych wiedzą specjalistyczną, a zarazem poddanych regulacjom prawnym zawierającym definicje legalne poszczególnych elementów istotnych dla rozstrzygnięcia powstałego sporu. Analiza stanu faktycznego powinna zatem zostać przeprowadzona z zastosowaniem tych regulacji. Nie jest adekwatne odrębne przedstawienie stanu prawnego regulującego warunki techniczne budowli kolejowych, rodzaj budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruch kolejowego, transport kolejowy czy prowadzenie ruchu na liniach kolejowych, a odrębnie opisanie okoliczności stanu faktycznego. Wymagane jest, aby okoliczności te zostały zestawione z regulacjami prawnymi i odpowiednio zakwalifikowane. Ustalenie, czy działka pozostaje w powiązaniu z linią kolejową czy bocznicą kolejową wymaga odwołania się do kryteriów techniczno-budowlanych i funkcjonalnych.

Mając zaś na uwadze pozostałą treść załączonego do zaskarżonej decyzji wykazu inwentarzowego, należy wskazać, że nawet przy przyjęciu stanowiska organów administracyjnych i Sądu I instancji, że przez działkę nr [...] przebiegała linia kolejowa, to nie jest ono wystarczające do potwierdzenia, że sporna nieruchomość wchodziła w skład linii kolejowej na dzień 28 lutego 2003 r. Z wykazu tego wynika bowiem, że na przedmiotowej działce znajdują się również urządzenia elektrycznego ogrzewania rozjazdów (pkt 1) – rok budowy/remontu 2009, tory stacyjne linii Nr [...] A - B (pkt 2) - rok budowy/remontu 1878 r., sieć kanalizacyjna (pkt 4) – rok budowy/remontu 1939 oraz tory stacyjne. Droga kolejowa naziemna Nr [...] A - B – rok budowy/remontu 1945.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z danych ustalających alternatywnie rok budowy/remontu można tylko pośrednio wywieść dalsze ustalenia wskazujące, że stan ten istniał na datę relewantną w sprawie. Przyjęcie takiej oceny wykazów inwentarzowych prowadzącej do wykluczenia istnienia na danym terenie bocznicy kolejowej mogłoby być trafne, jednak wyłącznie w sytuacji, w której stan faktyczny sprawy został jednoznacznie ustalony, na podstawie nie budzących wątpliwości innych dowodów. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie, dlatego nie znajduje uzasadnienia stanowisko organu administracyjnego, zaaprobowane przez Sąd I instancji, że rok budowy wymienionych w wykazie urządzeń pozwala na stwierdzenie, że wskazane wyżej elementy linii kolejowej znajdowały się na przedmiotowym gruncie także w dacie 28 lutego 2003 r. Nie można uznać zatem, że wykaz jest wystarczającym dowodem w sprawie.

Kolejno należy wskazać, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji zaaprobował stanowisko organu i nie wziął pod uwagę opinii geodety J. B., wyjaśniając, że oświadczenie biegłej pochodzi z 2013 r., a sporządzona przez nią mapa nie zawiera danych odnośnie do źródeł wiedzy geodety. Z drugiej jednak strony Sąd zaaprobował dokumenty – wykazy inwentarzowe i oświadczenia przedstawicieli PKP, podczas gdy osoby składające oświadczenia, również nie wskazały źródeł, na podstawie których posiadają wiedzę wyrażoną w tych dokumentach. Uszło również uwadze Sądu I instancji przy dokonywaniu oceny mapy geodety J. B., że na mapie została zamieszczona klauzula, z której wynika, że mapę wykonano, jako kopię mapy sytuacyjno–wysokościowej według stanu archiwalnego PKP SA Odział Gospodarowania Nieruchomościami w Warszawie. W odniesieniu do tej okoliczności za niewystarczającą należało uznać uwagę organu administracyjnego i Sądu I instancji o braku konieczności odnoszenia się do tej klauzuli z tego powodu, że jej prawdziwości dodatkowo strony nie dowiodły. W kontekście powyższego, konieczne jest zwrócenie uwagi, że w odniesieniu do oceny oświadczeń składanych przez przedstawicieli Spółki uwzględnienia wymagał fakt, że były one składane przez przedstawicieli jednej ze stron, w sytuacji spornych interesów i rozbieżnych żądań. Wszelkie więc niedokładności z nich wynikające oraz brak ich złożenia z pominięciem warunków określonych w art. 75 § 2 K.p.a. (bez pouczenia o rygorze odpowiedzialności karnej), muszą być uwzględniane przy nadawaniu im waloru prawdziwości.

Z punktu widzenia dyspozycji art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. wątpliwą wartość dowodową ma także dowód z oględzin nieruchomości, skoro posłużył on jedynie do odwzorowania stanu nieruchomości na dzień tej czynności, nie zaś na dzień 28 lutego 2003 r. Wprawdzie w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na które powołał się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, zalecane było przeprowadzenie oględzin nieruchomości, naniesienie działek na mapę i ewentualnie rozważenie powołania biegłego, to jednak na mapie załączonej do protokołu oględzin w niniejszej sprawie nie wskazano, że działki zostały naniesione według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., nie powołano biegłego ani nie wyjaśniono, dlaczego uznano przeprowadzenie dowodu z uwzględnieniem tej informacji za zbędne. Podobne zastrzeżenia należy odnieść do powołanego przez organ pisma PKP z 10 maja 2012 r., w którym wskazano na okoliczności późniejsze niż na dzień 28 lutego 2003 r.

Z powyższego wynika, że Sąd I instancji błędnie uznał zebrany w sprawie materiał dowodowy za wystarczający do wydania pozytywnej dla PKP SA decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w przykładowo wymienionych wyrokach w analogicznych stanach faktycznych z 18 września 2020 r. sygn. I SA/WA 2457/19 (dot. działki nr [...]) sygn. akt I SA/WA 2478/19 (dot. działki nr [...]) i z 28 października 2020 r. sygn. I SA/WA 396/20 (dot. działki nr [...]), uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji, zaś Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne wyrokami odpowiednio: I OSK 1456/21, I OSK 1946/21, I OSK 1548/21, stwierdzając, że mimo wieloletniego procedowania spraw organy administracji nie ustaliły stanu faktycznego w sposób umożliwiający zgodną z prawem jego subsumcję pod normę prawną wyrażoną w art. 37 a ustawy z 8 września 2000 r.

Wyjaśnić przy tym należy, że nie ma znaczenia obecne oznaczenie lub nieoznaczenie przedmiotowego terenu, jako bocznicy kolejowej (zgodnie z obowiązującym w 2003 r przepisem § 109 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie, Dz.U. poz. 987 ze zm. - cyt. "Początek bocznicy powinien być oznakowany w sposób określony przez zarząd kolei."), gdyż ustawa o komercjalizacji wymaga dokonania ustaleń na datę 28 lutego 2003 r., a takich ustaleń w sprawie nie poczyniono.

Wobec tak licznych uchybień w prowadzeniu postępowania przez organy administracji, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uznać, że postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie oraz podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, a tym samym pozostawić w obrocie prawnym wydanych w tych okolicznościach decyzji.

Gdy chodzi o zarzut naruszenia art.141 § 4 P.p.s.a. nie można podzielić stanowiska skarżących kasacyjnie, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd I instancji odniósł się w przeważającej części do zarzutów skargi, wyraził stanowisko, z którym można się nie zgadzać, lecz nie oznacza to, że naruszony został art.141 § 4 P.p.s.a.

Z uwagi na niewyjaśniony stan faktyczny sprawy przedwczesna była ocena zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, w szczególności ustaleniu, czy na przedmiotowej działce znajdowała się linia kolejowa, bocznica, tory stacyjne lub też teren kolejowy o innym przeznaczeniu, będzie można dokonać subsumcji przepisów prawa materialnego do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W tym stanie rzeczy Wojewoda Mazowiecki ponownie, rzetelnie przeprowadzi postępowanie dowodowe. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji powinien zwrócić się do PKP o wyjaśnienie źródła wiedzy, na podstawie którego jej przedstawiciele opierają swe oświadczenia w kwestii istnienia linii kolejowej na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r., zwrócić się do geodety uprawnionej J. B. o wyjaśnienie, na jakiej podstawie ustaliła, że zakreślony przez nią na kolejowej mapie sytuacyjno- wysokościowej obszar (w granicach którego znajduje się działka nr [...]) stanowi bocznicę kolejową, dopuścić dowód z zawnioskowanych przez strony świadków, a także rozważyć celowość przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, np. pracowników obsługujących ten teren kolejowy w 2003 r., o wskazanie których należy zwrócić się do PKP S.A., a który to dowód można połączyć z oględzinami spornej działki. W sytuacji, gdy wszelkie dowody wskazane przez strony i przeprowadzone przez organ nadal nie rozstrzygną, czy przedmiotowa działka stanowiła w 2003 r. linię, czy bocznicę kolejową, organ rozważy przeprowadzenie innych dowodów z katalogu wskazanego w art. 75 § 1 K.p.a., choćby dopuści dowód z biegłego ds. kolejnictwa, przeprowadzi z udziałem biegłego i świadków oględziny przedmiotowej działki.

Mając na uwadze powyższe, wobec zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i wydane w sprawie decyzje organów obu instancji na podstawie art.188 w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 c i pkt 2 b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800). Na koszty postępowania sądowego w łącznej kwocie 1137 zł. składają się: wpis od skargi - 200 zł, opłata za odpis uzasadnienia wyroku – 100 zł., wpis od skargi kasacyjnej -100 zł., opłata za czynności adwokata w I instancji ( 480 zł) i II instancji ( 240 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa ( 17 zł.).