Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 58/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 134, art. 146 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2004 nr 142 poz 1514
law: Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity.
article: art. 194 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant: ref. staż. Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego powołując się m. inn. na art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 5, art. 6 ust 1 pkt 6, art. 7 ust 1 i 4, art. 8 ust 1 i 3 i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983r o podatku od spadków i darowizn ( t. j. Dz.U z 2004r nr 142 poz. 1514 z późn. zm.) wydał decyzję w której ustalił TK zobowiązanie w podatku od spadku i darowizn od nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności udziału [...] części w nieruchomości położonej w P, oznaczonej jako działka o numerze [...] ( [...]) w wysokości [...].

Z uzasadnienia decyzji wynikało, że dnia [...] Naczelnik wszczął postępowanie w sprawie ustalenia podatku od spadku i darowizn od nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności udziału [...] części w nieruchomości położonej, oznaczonej jako działka o numerze [...] ([...]). Uzasadniając postanowienie, organ przytoczył postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], na podstawie którego TK nabył przez zasiedzenie z dniem [...] udział [...] części w wyżej wymienionej nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie organu TK oświadczył w piśmie z dnia [...], iż udziały w przedmiotowej nieruchomości nabył na podstawie aktu notarialnego sporządzonego w A rep. [...] dnia [...] - umowy kupna sprzedaży zawartej ze S, a nie na podstawie postanowienia Sądu z dnia [...] stwierdzającego zasiedzenie. Organ ustalił, powołując się na wyjaśnienia podatnika, że umowa kupna-sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego była obarczona wadą prawną. Z tego powodu TK złożył wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości. Po przeprowadzeniu postępowania Sąd Rejonowy wydał postanowienie stwierdzające nabycie przez TK spornego udziału w nieruchomości. Organ uznał więc, że TK udział w nieruchomości nabył nie na podstawie umowy kupna-sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...], a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] w sprawie [...]. Wobec tego zdaniem organu obowiązek podatkowy powstał w dniu [...], a TK nie złożył zeznania podatkowego w związku z nabyciem w drodze zasiedzenia udziału w nieruchomości.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ podatkowy wskazał zasady wyliczenia podatku.

Na powyższą decyzję, pismem z dnia [...] TK wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie art. 172 i nast. k c, art. 3 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 1, 4, 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn poprzez przyjęcie, iż odwołujący nabył prawo własności udziału w nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] oraz pominięcie w postępowaniu i w wydanej decyzji faktu opłacenia przez odwołującego się wszystkich opałat i danin publicznoprawnych związanych z nabyciem własności udziału w nieruchomości w [...]. TK wniósł o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż dokonany przez Sąd Rejonowy wpis do księgi wieczystej na podstawie aktu notarialnego z [...] zawiera zgodne z intencjami stron oznaczenie wielkości nabytego udziału w nieruchomości oraz że wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu faktycznego ze stanem ujawnionym w księdze wieczystej nie podważa prawa własności, a w celu usunięcia tej niezgodności odwołujący wystąpił o stwierdzenie zasiedzenia udziału w nieruchomości. TK wskazał, iż postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia nie nadało mu nowego prawa własności, a jedynie potwierdziło już istniejące, a nikt nie może być obciążony podatkiem dwukrotnie z tego samego tytułu.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ rozszerzył argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] stwierdzając iż, bezspornym jest w przedmiotowej sprawie, że TK nabył w drodze zasiedzenia prawo własności udziału w [...] części w nieruchomości. Z przedłożonego przez podatnika postanowienia Sądu wynika, że zniesiona została własność nieruchomości, w wyniku której SG otrzymała udział [...] części działki o powierzchni [...] wydzielonej z działki nr [...] i udział w [..] części działki nr [...] o powierzchni [...]. Wpis do księgi wieczystej zawierał ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego w dziale II (własność) skierowane przeciwko prawu własności TK. Zatem wpis do księgi wieczystej obarczony był wadą prawną, co przyznał sam odwołujący. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności w drodze art. 10 ukw. Jest to jedyny sposób obalenia domniemania wynikającego z konkretnego wpisu. Organ podkreślił, iż odwołujący nie wszczął w tym zakresie żadnych czynności odnośnie wystąpienia z wnioskiem do Sądu o ustalenie rzeczywistej treści księgi wieczystej. Organ nie zgodził się z odwołującym, że postanowienie Sądu Rejonowego o stwierdzeniu zasiedzenia jedynie potwierdziło istniejące już jego prawo własności. Sąd Rejonowy dopiero po zbadaniu wszystkich przesłanek zasiedzenia wydał postanowienie, w którym orzekł, że wnioskodawca TK nabył przez zasiedzenie prawo własności. Organ nie uznał twierdzenia odwołującego, że wszedł w posiadanie prawa własności udziału w przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy sprzedaży z dnia [...]. Zdaniem organu odwoławczego organ podatkowy właściwie ustalił podstawę opodatkowania i wysokość należnego zobowiązania podatkowego oraz słusznie obciążył TK podatkiem od spadków i darowizn z tytułu zasiedzenia. Ponadto, organ drugiej instancji wskazał, iż okoliczność, że strona uiściła podatek od nabycia udziału w nieruchomości od obarczonej błędem umowy sprzedaży z dnia [...] może być podniesiona jako przesłanka w postępowaniu w sprawie umorzenia ustalonego zaskarżoną decyzją zobowiązania podatkowego, które to postępowanie jest postępowaniem odrębnym.

Nie zgadzając się z tą decyzją TK pismem z dnia [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego .

W skardze do Sądu skarżący powielił argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach. Skarżący zarzucił naruszenie art. 172 i nast. kc, art. 3 i 5 ustawy o księgach wieczystych oraz art. 1, 4, 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wnosząc jednocześnie o uchylenie decyzji organu drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nie doszło do nabycia przez niego prawa własności na podstawie zasiedzenia, gdyż był już właścicielem rzeczy, nabytej w drodze umowy sprzedaży udziału w nieruchomości. Skarżący przywołał orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 18 listopada 1998 r., sygn.. I SA/Gd 253/97), które wskazuje, iż nabycie prawa własności nie może podlegać podwójnemu opodatkowaniu: raz z tytułu zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności, raz z tytułu zasiedzenia przez osobę, która weszła w posiadanie rzeczy w związku z zawarciem umowy zobowiązującej.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, a także pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które związane są z materią zaskarżonych aktów, które mogą skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia następującej kwestii: czy w stosunku do TK powstało zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w związku z nabyciem w drodze zasiedzenia udziału w nieruchomości.

Sąd stwierdza, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny, który znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wobec powyższego za podstawę swoich rozważań Sąd przyjmuje stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonej decyzji.

Podatkowi od spadków i darowizn podlega między innymi nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy tytułem zasiedzenia – art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983r o podatku od spadków i darowizn ( t. j. Dz.U z 2004r nr 142 poz. 1514 z późn. zm.) dalej u.p.o.s.d. Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn, zgodnie z art. 5 u.p.o.s.d. ciąży na nabywcach rzeczy i praw majątkowych. Z kolei w art. 6 ust. 1 pkt 6 u.p.o.s.d. sformułowano ogólną zasadę dotyczącą nabycia rzeczy i praw majątkowych w drodze zasiedzenia stanowiąc, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie.

Odnosząc się do istoty sporu, w pierwszej kolejności uznać należy za nieuzasadnione zarzuty dotyczące twierdzeń skarżącego, że nabył on udział w przedmiotowej nieruchomości na mocy aktu notarialnego Repetytorium [...] z dnia [...]. Ze zgromadzonego materiału w aktach sprawy wynika, iż umowa sprzedaży udziału [...] nie wywołała skutków prawnych. Potwierdził to również sam skarżący, który w piśmie z dnia [...] przytoczył okoliczności, które jakoby miały doprowadzić do zasiedzenia przez niego "swojej" nieruchomości. "W dniu [...] w A stawili się S G – córka spadkodawcy FK oraz TK, w celu zawarcia umowy kupna sprzedaży udziałów SG w nieruchomości. Na mocy aktu notarialnego sąd wieczystoksięgowy wpisał TK do ksiąg wieczystych nieruchomości jako współwłaściciela. W roku [...] właściciele przedmiotowej nieruchomości wymienieni w księdze wieczystej tj. RK, J K oraz TK podjęli decyzję o sprzedaży nieruchomości i w tym celu udali się z potencjalnym nabywcą do kancelarii notarialnej. Wtedy to notariusz stwierdził, iż umowa kupna sprzedaży z [...] zawarta pomiędzy SG, a TK zawiera wadę prawną, tj. przeniosła własność na TK, ale nieskutecznie, ponieważ w roku [...] SG nie dysponowała już udziałem [...], jaki jest wskazany w akcie notarialnym". Dalej skarżący napisał " do sprzedaży nieruchomości oczywiście nie doszło" (k. [...] akt podatkowych) Stanowisko takie również potwierdził Sąd Rejonowy wydając postanowienie o zasiedzeniu. Istota zasiedzenia polega bowiem na tym, że zasiedzenie biegnie przeciwko właścicielowi. Z tego względu posiadanie jako przesłanka zasiedzenia musi mieć jeszcze tę cechę, że posiadacz nie może być jednocześnie właścicielem rzeczy, co wynika zresztą z brzmienia przepisów kodeksu cywilnego. Zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia własności. Mogło więc dotyczyć tylko osoby (fizycznej bądź prawnej), która przed upływem okresu wymaganego do zasiedzenia nie była właścicielem na skutek innych zdarzeń. ( patrz postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 III1144/00 LEX nr 75256 ). Wbrew więc temu co twierdził skarżący w odwołaniu i w skardze nie nabył on w [...] prawa własności udziału w nieruchomości. Sąd Rejonowy nie stwierdziłby bowiem w postanowieniu z dnia [...], że skarżący nabył z dniem [...] przez zasiedzenie prawo własności tego udziału, gdyby nabył je już w [...]. Treść prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie udziału w nieruchomości na rzecz skarżącego w drodze zasiedzenia przesądza w sposób jednoznaczny o istnieniu podstawy opodatkowania (przedmiotu) stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 3 u.p.o.s.d. Ponadto w związku z zarzutem kwestionującym zasadność powstania obowiązku podatkowego należy podkreślić, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe o czym stanowi art. 365 § 1 k.p.c. Jest także dokumentem urzędowym, który na podstawie art. 194 § 1 o.p. stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Istniejące zatem w obrocie prawnym prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] wiąże nie tylko ten Sąd i strony, ale także organy podatkowe oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolujący zaskarżoną decyzję. Związanie treścią prawomocnego orzeczenia oznacza nakaz przyjmowania przez podmioty wymienione w art. 365 § 1 k.p.c., że w objętej orzeczeniem sytuacji faktycznej stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z sentencji wiążącego orzeczenia. W konsekwencji wyrażonego powyżej poglądu orzekające w niniejszej sprawie organy i Sąd nie były władne oceniać tego, czy udział w przedmiotowej nieruchomości stanowiła własność podatnika na podstawie aktu notarialnego zawartego w [...].

W świetle powyższych rozważań Sąd stwierdza, że skarżący bezpodstawnie kwestionuje decyzje w której organ ustalił zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn od nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności udziału [...] części w nieruchomości położonej w P, oznaczonej jako działka o numerze [...] ([...]). Fakt, że skarżący uiścił nienależny podatek w [...] nie zwalnia go z obowiązku zapłaty podatku z tytułu nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie. Zobowiązanie do zapłaty po raz drugi podatku z tytułu nabycia przez skarżącego tej samej rzeczy może zaś stanowić, (na co wyraźnie wskazuje Dyrektor Izby Skarbowej w swojej decyzji i odpowiedzi na skargę ) okoliczność uzasadniającą jego wniosek o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn.

Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).