Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 397/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia WSA Wanda Antończyk Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w Gdańsku w dniu 12 września 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 maja 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 2009 r., nr 220, poz. 1734), odmówił przyznania Z. C. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego we wskazanej ustawie ustalając, że wnioskująca w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o jakiej jest mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. K 49/07, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 21 czerwca 2010 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 maja 2010 r., uznając, że wprawdzie strona została zmuszona do opuszczenia wraz z rodziną miejscowości B., jednak wysiedlenie to nie miało na celu zmuszenia do wykonywania pracy przymusowej na rzecz okupanta.

W piśmie z dnia 11 maja 2011 r. Z. C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej dodatku pieniężnego za pracę przymusową w III Rzeszy zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. Wskazała przy tym, że jako dziecko została wywieziona do innej miejscowości, gdzie wykonywała pracę przymusową.

Pismem z dnia 26 maja 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał skarżącą do sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie trybu jego rozpatrzenia, a w szczególności czy ma to nastąpić w trybie zmiany bądź uchylenia decyzji na podstawie art. 154 kpa, wznowienia postępowania, czy też stwierdzenia nieważności.

Po rozpoznaniu wniosku strony z dnia 11 maja 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 8 czerwca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 21 czerwca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 12 maja 2010 r. albowiem strona nie wykazała by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzja z dnia 8 czerwca 2011 r. została utrzymana w mocy decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 738/11 uchylił obie opisane decyzje. Sąd stwierdził, że organ wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 kpa. Skarżąca we wniosku wyraźnie wskazała na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 72, poz. 380). Ustawa ta w art. 2 stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu. W tej sytuacji brak było podstaw do zakwalifikowania przez organ wniosku jako złożonego w oparciu o przepis art. 154 § 1 kpa oraz pouczania skarżącej, iż jeżeli nie zgadza się z taką kwalifikacją może wybrać inny z trybów postępowania wskazanych w art. 145 § 1, art. 156 § 1 bądź art. 155 kpa. Sąd wskazał, że organ winien był rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i orzec o tym, czy w aktualnym stanie prawnym skarżącej przysługuje świadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Organ powinien przy tym uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy. Sąd wyjaśnił, iż fakt, że w poprzednio wydanej decyzji organ uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa do złożenia po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lutego 2011 r. Organ powinien dokonać w takiej sytuacji oceny, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości, posługując się sformułowaniem deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie przepisu ustawy i po dokonaniu ustaleń faktycznych, ocenić zasadność wniosku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 marca 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r. nr 72 poz. 380), odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Organ stwierdził bowiem, że praca, do której skierowana została Z. C. w czasie okupacji niemieckiej była wykonywana w ramach powszechnego obowiązku pracy i nie miała związku z wcześniejszym wysiedleniem z miejsca stałego zamieszkania. Ustalono, że Z. C. w czasie okupacji została wysiedlona wraz z rodziną z miejscowości B. do Ż. Gospodarstwo należące do rodziców wnioskującej zostało przejęte pod zarząd niemiecki, a w Ż. rodzina została zakwaterowana w budynku, którego właściciele również zostali wysiedleni. Do pracy w majątku rolnym w Ż. został skierowany ojciec wnioskodawczyni, zaś matka pracowała dorywczo i opiekowała się dziećmi. Wnioskodawczyni miała początkowo zostać skierowana do pracy przy opiece nad dziećmi do J., jednak ojciec załatwił z właścicielem zatrudnienie jej w majątku w Ż.

Z. C. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się przyznania dodatku pieniężnego za pracę przymusową na rzecz III Rzeszy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 17 maja 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 20 marca 2012 r.

Kierownik urzędu wyjaśnił, że przepis art. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; 2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945; b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Do wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek: ustalenie, że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 oraz ustalenie że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

W niniejszej sprawie nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej. Organ ustalił, że w październiku 1940 r. lub na początku 1941 r. Z. C. wraz z całą rodziną została wysiedlona z rodzinnej miejscowości B. a ich gospodarstwo rolne zostało przejęte przez III Rzeszę. Zostali przesiedleni do miejscowości Ż., gdzie zamieszkali w nieumeblowanym pokoju w pustym domu po wysiedlonych Polakach. Po pewnym czasie otrzymali meble od sołtysa. Ojca wnioskodawczyni skierowano do pracy w majątku Niemca o nazwisku W., matka strony pracowała jedynie dorywczo, bo opiekowała się małymi dziećmi. Także Z. C. po ukończeniu 14-stego roku życia otrzymała nakaz pracy z Arbeitsamtu i miała zostać wywieziona do pracy do J., ale ojcu strony udało się porozumieć ze swoim pracodawcą i wnioskodawczyni trafiła do pracy w tym samym majątku, gdzie otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 75 marek miesięcznie. Pracodawca nie zapewniał wyżywienia (oprócz mąki do wypieku chleba) ani ubrań roboczych. W związku z powyższym organ stwierdził, że wysiedlenie z miejsca zamieszkania nie miało na celu skierowania do pracy, lecz związane było z przejęciem majątku rodziców przez III Rzeszę a dopiero po ukończeniu 14–tego roku życia wnioskodawczyni otrzymała nakaz pracy w J., który udało się zmienić na pracę w majątku rolnym, w którym pracował już ojciec strony.

Po ustaleniu tych okoliczności Kierownik Urzędu uznał, że brak jest podstaw do twierdzenia, że strona przebywając na wysiedleniu z rodziną podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy.

Na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 maja 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła Z. C., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji poprzedzającej.

Skarżąca zarzuca naruszenie art. 2 pkt 2 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających ją do uzyskania przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Skarżąca wyjaśniła, że w październiku 1940 r. lub na początku 1941 r. wraz z całą rodziną została wysiedlona z rodzinnej miejscowości B., zaś gospodarstwo rolne jej rodziny zostało przejęte przez III Rzeszę. Przesiedlenie nastąpiło do miejscowości Ż. Ojciec skarżącej został skierowany wraz z córką Z. do pracy w majątku Niemca o nazwisku W. a matka pracowała dorywczo i zajmowała się małymi dziećmi. Skarżąca zaznaczyła, że w czasie przesiedlenia miała już 14 lat i od razu została skierowana do pracy, nie otrzymywała też wynagrodzenia w wysokości wskazanej przez organ, nie wykonywała pracy dobrowolnie, lecz przymusowo. Skarżąca była niezgodnie z jej wolą wyrwana z dotychczasowego środowiska, wraz z rodziną otrzymała kilkanaście minut na spakowanie się, została przewieziona do obcego miejsca i zmuszona do pracy. Fakt, że interwencja ojca pozwoliła na wykonywanie wraz z nim pracy w gospodarstwie Niemca nie powinna przesądzać o słuszności wydania wobec niej decyzji odmownej. Skarżąca twierdzi, że została pozbawiona całego dobytku i zmuszona do wykonywania pracy u Pana W. Została wyrwana z dotychczasowego środowiska, pracowała przymusowo przez co najmniej 6 miesięcy, co ma świadczyć jej zdaniem o deportacji do pracy przymusowej. Powołuje się na wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 881/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1387/11; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Po 1024/11; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 lipca 2003 r., sygn. akt III RN 74/02.

Ponadto skarżąca zarzuca, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 8 i 77 kpa, polegającym na dokonaniu błędnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W postępowaniu sądowym badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu. Natomiast względy natury słusznościowej czy celowościowej nie mogą być brane pod uwagę.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dnia 17 maja 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia 20 marca 2012 r. o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą, która określa między innymi przesłanki nabycia uprawnienia do określonego w niej świadczenia pieniężnego.

Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy, świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Przez represję, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji, należy rozumieć deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 bądź b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Obecne brzmienie art. 2 pkt 2 ustawy zostało wprowadzone ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach do pracy przymusowej przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ.U. z 2011 r., nr 72, poz. 380), której przepisy weszły w życie w dniu 20 kwietnia 2011 r. Konieczność zmiany treści przepisu art. 2 pkt 2 ustawy została wywołana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. nr 220, poz. 1734 z dnia 23 grudnia 2009 r.), w którym stwierdzono, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one również poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, najczęściej nieprzyjaznym środowisku. Trybunał wskazał, iż w języku potocznym "deportacja jest karą polegającą na skierowaniu skazanego do odległej miejscowości na przymusowy pobyt; zesłanie" (Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Warszawa 1988, t. 1, s. 328; Słownik wyrazów obcych PWN, red. J. Tokarski, Warszawa 1978 r., s. 145 – "zesłanie skazanego, zwłaszcza do odległej, izolowanej miejscowości na przymusowy pobyt"). Pierwotnym celem tak rozumianej deportacji jest wymierzenie sankcji w postaci pozbycia się z danego terytorium osób niepożądanych i ich ukarania przez izolację od dotychczasowego środowiska. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, iż nie ma zastrzeżeń co do samej zasady ustawowej, aby świadczenia deportacyjne otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, wskazano m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi.

Tak więc materialnoprawnym warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego, w świetle przepisów analizowanej ustawy, jest stwierdzenie faktu "deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej".

W ukształtowanym pod wpływem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzecznictwie sądowoadministracyjnym "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumiana jest nie jako sama zmiana miejsca pobytu. Deportacja musi łączyć się z przymusowym wywiezieniem, "wyrwaniem" i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan deportacji wiąże się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. Zaś wykonywanie pracy przymusowej nawet w miejscowości położonej w niewielkiej, bo kilku, czy kilkunastokilometrowej odległości od miejsca zamieszkania, nie przesądza jeszcze o barku przesłanki deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 494/11, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym deportacja (wywiezienie) musi nastąpić do pracy przymusowej (taki powinien być cel i przyczyny wywiezienia). Nie będzie represją w myśl przepisów ustawy wywiezienie z miejsca dotychczasowego zamieszkania w wyniku wysiedlenia, którego przyczyną nie było skierowanie do pracy przymusowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 261/11, Baza orzeczeń Lex nr 993698).

Kierując się takim rozumieniem pojęcia deportacja oraz prawidłowymi ustaleniami dokonanymi przez Kierownika Urzędu Sąd doszedł do przekonania, że orzekający w sprawie organ prawidłowo uznał brak spełnienia w przypadku skarżącej ustawowego warunku "deportacji do pracy przymusowej".

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez organ, a przede wszystkim z protokołu przesłuchania skarżącej wynika, że Z. C. (urodzona 23 stycznia 1928 r.) w październiku 1940 r. lub na początku 1941 r. wraz z całą rodziną (rodzicami i rodzeństwem) została wysiedlona z rodzinnej miejscowości B. do miejscowości Ż., gdzie zamieszkali w nieumeblowanym pokoju. Gospodarstwo rolne w B., będące ich własnością, zostało przejęte przez administrację III Rzeszy. Ojca wnioskodawczyni skierowano do pracy w majątku Niemca o nazwisku W., natomiast matka pracowała dorywczo, ponieważ musiała jednocześnie opiekować się małymi dziećmi. Z kolei skarżąca będąc w wieku 14 lat otrzymała z Arbeitsamtu nakaz pracy i miała zostać wywieziona do pracy do J., jednakże ostatecznie trafiła do pracy w tym samym gospodarstwie, w którym pracował jej ojciec. Skarżąca pracowała w gospodarstwie od godziny 7 rano do 7 wieczorem, a za wykonywaną pracę otrzymywała 75 marek na miesiąc. Pracodawca nie zapewniał wyżywienia ani ubrań roboczych. Na wysiedleniu skarżąca przebywała wraz z rodziną do początku marca 1945 r. W skardze strona zakwestionowała wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, a na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. oświadczyła, że otrzymywała za pracę 16 marek. Niemniej, okoliczność ta nie mogła zostać zweryfikowana w toku postępowania administracyjnego, skoro została zakwestionowana dopiero przed sądem, a ustalenia dokonane przez Kierownika Urzędu opierały się na pisemnym dowodzie z przesłuchania strony. Tym samym organ nie naruszył przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, skoro oparł swe rozstrzygnięcie na oświadczeniach składanych przez wnioskodawczynię.

Niewątpliwie z postępowania wyjaśniającego wynika, że skarżąca została zmuszona do opuszczenia rodzinnej miejscowości wraz z rodzicami, jednak wysiedlenie to nie miało na celu skierowania do pracy przymusowej, lecz jak trafnie ustalił Kierownik Urzędu, celem było przejęcie majątku rodziny (gospodarstwa rolnego) przez III Rzeszę. Ponadto, w chwili przesiedlenia skarżąca miała 13 lat, natomiast według jej własnych twierdzeń nakaz pracy otrzymała będąc w wieku 14 lat. W istocie zaś nie wykonywała nakazanej pracy, lecz tę pracę, którą ojciec załatwił jej w majątku, w którym sam pracował. Jak wynika zatem z okoliczności sprawy skarżąca miała stały kontakt ze swoją rodziną, a fakt świadczenia pracy potwierdzili świadkowie, których pisemne oświadczenia również znajdują się w aktach sprawy administracyjnej.

Z tego też względu, nie kwestionując okoliczności pogorszenia się sytuacji rodziny skarżącej na skutek wysiedlenia, jak również ciężkiej sytuacji podczas wojny, nie można uznać, że wysiedlenie skarżącej miało znamiona deportacji w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy, związanej ze szczególną represją, o której mowa w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy osoba, która opuściła swoje miejsce zamieszkania a nawet została wywieziona z tego miejsca z innych przyczyn niż praca przymusowa (zob. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 261/11, Baza orzeczeń Lex nr 993698).

Przywoływane przez skarżącą orzecznictwo sądowoadministracyjne i Sądu Najwyższego, z którym Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie polemizuje, nie odnosi się wprost do takich okoliczności, jakie dotyczą skarżącej. Ustalenia poczynione w niniejszej sprawie przemawiają za oceną, że przesiedlenie skarżącej wraz z całą rodziną do innej, pobliskiej miejscowości nie miało charakteru deportacji, a więc całkowitego wyrwania ze środowiska, w celu wykonywania pracy przymusowej. Skierowanie do pracy w tym przypadku było realizacją obowiązującej wówczas zasady nakazu pracy na rzecz III Rzeszy. Nawet mimo tego, że strona kwestionuje przyznaną uprzednio wysokość wynagrodzenia za pracę w gospodarstwie rolnym, to jednak przyznaje fakt, że wynagrodzenie takie otrzymywała. Kierownik Urzędu dokonując ustaleń oraz oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w ocenie Sądu nie naruszył przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, jak również dostosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 738/11, wiążących zarówno organ administracji publicznej jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie, na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że kontrolowane w sprawie decyzje są zgodne z prawem, a skarga Z. C. jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.