Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 499/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1, art. 188, art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 30 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 2746/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 8 października 2023 r. znak DOZ-OAiK.650.717.2023.MT w przedmiocie pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić M. S. termin do uzupełnienia braku formalnego skargi.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 2746/23 oddalił wniosek M. S. o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego jego skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 8 października 2023 r. znak DOZ-OAiK.650.717.2023.MT w przedmiocie pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 29 listopada 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżącego [r. pr. M. O. – przyp. NSA] do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Powyższe wezwanie zostało doręczone 2 stycznia 2024 r. Termin na uzupełnienie braków formalnych skargi upłynął bezskutecznie z dniem 9 stycznia 2024 r.

W dniu 12 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi motywując go tym, że od 29 grudnia 2023 r. do 5 stycznia 2024 r. przebywał poza granicami kraju, a po powrocie, w nocy z 7 na 8 stycznia 2024 r. musiał sprawować osobistą opiekę nad chorym dzieckiem. Nadmieniono, że brak formalny nie mógł być również uzupełniony przez drugiego pełnomocnika, który wówczas przebywał na urlopie i szkoleniu wyjazdowym.

W ocenie Sądu okoliczności wskazane we wniosku nie pozwalają przyjąć, by do uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi doszło bez winy pełnomocnika skarżącego. Wyjaśnił, że o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie w przypadku zaistnienia zdarzeń niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności. W niniejszej sprawie o okolicznościach nie dających się przezwyciężyć nie może być mowy. Sąd wskazał, że jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżącego prowadzi kancelarię wraz z drugim radcą prawnym, który również jest umocowanym przez skarżącego w niniejszej sprawie, dodatkowo pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego w sposób wyraźny zastrzega prawo substytucji. Zdaniem Sądu okoliczności przywołane przez pełnomocnika, które miały posłużyć usprawiedliwieniu w niedochowaniu terminu, gdyby nawet uznać je za zasadne, kończą się w dniu 8 stycznia 2024 r. Pełnomocnik skarżącego dysponował zatem jeszcze jednym (ostatnim) dniem na uzupełninie braków formalnych skargi. Z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika, aby pełnomocnik nie był w stanie podejmować żadnych czynności w dniu 9 stycznia 2024 r. Jeżeli nawet były jakieś przyczyny uniemożliwiające podjęcie tych czynności, możliwe było udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego. Z dokumentów, przedłożonych w niniejszej sprawie nie wynika, aby pełnomocnik podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do uzupełnienia braków formalnych skargi w ustawowym terminie. Uchybienie terminu nastąpiło zatem z winy pełnomocnika, która jest równoznaczna z winą skarżącego.

Z tych powodów Sąd oddalił wniosek o przywrócenie terminu, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.;, aktualny t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.").

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1) art. 87 § 2 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło z winy strony (pełnomocnika),

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe przedstawienie stanu sprawy, w tym pominięcie okoliczności wykazanych we wniosku dotyczących usprawiedliwionej nieobecności drugiego pełnomocnika skarżącego r. pr. P. T. w okresie od 27 grudnia 2023 r. do 9 stycznia 2024 r. i niemożności podjęcia przez niego w tym okresie żadnych czynności w niniejszej sprawie, a także pominięcie wykazanych we wniosku przyczyn usprawiedliwionej nieobecności r.pr. M. O. w kancelarii związanych z udziałem w rozprawie zdalnej w domu oraz sprawowaniem opieki nad chorą córką w dniu 9 stycznia 2024 r.,

3) art. 83 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 12 stycznia 2024 r., podczas gdy wniosek został złożony w dniu 10 stycznia 2024 r. poprzez oddanie w placówce pocztowej.

W oparciu o powyższe wniesiono o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z powyższego unormowania wynika, że brak winy w uchybieniu terminu stanowi konieczną i podstawową przesłankę przywrócenia terminu. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania i zaniechania pełnomocnika. Nie budzi wątpliwości, że od profesjonalnego pełnomocnika występującego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oczekuje się należytej staranności w prowadzeniu spraw swojego mocodawcy przed sądem, a wszelkie uchybienia pełnomocnika w tym zakresie obciążają osobę reprezentowaną. W rezultacie brak rzetelnego działania pełnomocnika uzasadniał odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący – zastępowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym – uchybił terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci przedłożenia pełnomocnictwa procesowego do działania w jego imieniu w niniejszym postępowaniu. Natomiast istotą sporu jest to, czy skarżący (pełnomocnik) uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. We wniosku i w zażaleniu pełnomocnik wyjaśnia, że uchybienie terminowi było skutkiem nieplanowanej nieobecności w kancelarii spowodowanej chorobą dziecka, przy braku możliwości zastępstwa przed drugiego pełnomocnika.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że od profesjonalnego pełnomocnika można i należy oczekiwać zachowania podwyższonego miernika staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Pełnomocnik powinien tak zorganizować pracę, w tym urządzić sposób funkcjonowania własnej kancelarii, aby czynności podejmowane były terminowo, w szczególności te, których skuteczność uzależniona jest od zachowania ustawowego terminu. Doświadczenie wskazuje jednak, że czasem z powodu nadzwyczajnych okoliczności, pomimo właściwej organizacji pracy, podjęcie w terminie czynności związanych z wypełnieniem udzielonego przez stronę pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy może okazać się utrudnione lub nawet czasowo wyłączone. Dla oceny, czy uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy pełnomocnika, co równoznaczne jest z winą samej strony, konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę we wniosku, lecz również całości okoliczności sprawy.

Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, pełnomocnik dostatecznie uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w terminowym uzupełnieniu braku formalnego skargi.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że sam fakt doręczenia korespondencji w okresie świąteczno-noworocznym, tj. na przełomie grudnia i stycznia, gdy wiele osób przebywa na urlopach, nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej brak podjęcia czynności zmierzających do terminowego wykonania wezwania Sądu. Należy mieć na względzie, że sam wyjazd na urlop czy szkolenie wyjazdowe jest wcześniej planowany, a więc czas wyjazdu oraz długość pobytu są znane z wyprzedzeniem. W takiej sytuacji, mając na uwadze fakt nieobecności, chcąc należycie dbać o interesy mocodawcy, profesjonalny pełnomocnik winien zapewnić możliwość odbierania korespondencji w czasie nieobecności, przynajmniej przez posłużenie się pomocą osób trzecich.

W niniejszej sprawie nie można zarzucić pełnomocnikom, że niewłaściwie zorganizowali pracę kancelarii w czasie zaplanowanych wyjazdów – urlopowych i szkoleniowego. Przede wszystkim przypadające w okresie świąteczno-noworocznym nieobecności obu ustanowionych pełnomocników – r. pr. M. O. i r. pr. P. T. zostały tak zaplanowane, by nie pokrywały się zupełnie. O ile r. pr. P. T. bezpośrednio po zakończeniu urlopu wypoczynkowego (który trwał do 6 stycznia 2024 r.) przebywał jeszcze na szkoleniu wyjazdowym w dniach 7-9 stycznia 2024 r., to w tym czasie, po zakończeniu w dniu 5 stycznia 2024 r. swojego urlopu, w kancelarii planowo obecna miała być r. pr. M. O. Co więcej, w czasie nieobecności obu pełnomocników zapewniono odbiór przesyłek pocztowych przez upoważnioną do tego osobę, co umożliwiło m.in. zapoznanie się z treścią wezwania do usunięcia braku formalnego skargi w niniejszej sprawie.

Z treści wniosku o przywrócenie terminu oraz uzupełniająco z zażalenia w sposób jasny wynika, że objawy chorobowe córki r. pr. M. O. ujawniły się w nocy z 7 na 8 stycznia 2024 r. (niedziela-poniedziałek), co wiązało się z koniecznością osobistej opieki na dzieckiem w dniu 8 stycznia 2024 r. W godzinach porannych następnego dnia (9 stycznia 2024 r.) r. pr. M. O. pozostawała w przeświadczeniu, że skoro stan dziecka polepszył się na tyle, że córka poszła już do szkoły, to ona sama będzie mogła w tym dniu wykonywać swoje obowiązki zawodowe, o czym świadczył udział pełnomocnika w rozprawie w trybie zdalnym. Po zakończeniu rozprawy okazało się jednak, że stan zdrowia córki nadal jest zły, co po odebraniu jej ze szkoły wymagało sprawowania nad nią osobistej opieki w domu także w tym dniu. Wedle doświadczenia życiowego nagła choroba dziecka z objawami przebiegającymi jak opisane we wniosku o przywrócenie terminu i w zażaleniu, mimo że nie jest zdarzeniem nietypowym, to każdorazowo angażuje czas i wysiłki rodzica niezależnie od wykonywanej przez niego profesji. W okolicznościach niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę charakter powoływanych przez pełnomocnika okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny dał wiarę twierdzeniom pełnomocnika, że nagła choroba córki r. pr. M. O. wymagała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w dniach zarówno 8, jak i 9 stycznia 2024 r., a tym samym stanowiła bezpośrednią przyczynę uchybienia terminowi. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez pełnomocnika, a tym samym przez stronę skarżącą.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednocześnie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że nawet jeśli wystąpiła przyczyna uniemożliwiająca podjęcie czynności w dniu 9 stycznia 2024 r. przez r. pr. M. O., to możliwe było udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego. Takie zapatrywanie Sądu Wojewódzkiego pozostaje zupełnie oderwane od okoliczności niniejszej sprawy, co trafnie wykazano w rozpoznawanym zażaleniu. Dla wykonania wezwania do usunięcia braku formalnego skargi konieczne było złożenie w sądzie (nadanie przesyłką pocztową) uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego. Oryginał tego pełnomocnictwa znajdował się natomiast w siedzibie kancelarii, w której w terminie otwartym do wykonania wezwania nie mógł być obecny żaden z pełnomocników ustanowionych w sprawie. Nawet gdyby samo pełnomocnictwo substytucyjne zostało udzielone w tym czasie, to bez zapewnienia dalszemu pełnomocnikowi fizycznego dostępu do oryginału pełnomocnictwa znajdującego się w siedzibie kancelarii nie byłoby możliwe sporządzenia jego uwierzytelnionego odpisu i tym samym usunięcie braku formalnego skargi wskazanego w wezwaniu Sądu.

W efekcie uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niezasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Pełnomocnik skarżącego podanymi we wniosku o przywrócenie terminu okolicznościami (powtórzonymi w zażaleniu) dostatecznie uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu. Wykazał, zarówno we wniosku, jak i zażaleniu, że stan zdrowia jego dziecka stanowił przeszkodę uniemożliwiającą dokonywanie czynności procesowych, w tym złożenie pełnomocnictwa procesowego do występowania w niniejszej sprawie, względnie zlecenia tej czynności innemu pełnomocnikowi.

W związku z powyższym zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności i dowody znajdujące się w aktach sprawy są wystarczające dla uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i że w sprawie zachodzą przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Jednocześnie strona skarżąca zachowała wymogi formalne do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, składając go w dniu 10 stycznia 2024 r. (a nie jak błędnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu – 12 stycznia 2024 r.), tj. w ustawowym siedmiodniowym terminie liczonym od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Równocześnie pełnomocnik dokonał czynności, której nie dokonał w terminie tj. złożył pełnomocnictwo procesowe.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.