Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 419/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Dudra sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi S. K. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów oddala skargę


UZASADNIENIE

Syg. akt I SA/Bd 419/13

UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z [...]r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. odmówił uwzględnienia złożonych przez S. z W. (Skarżąca) zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, w ramach których zarzuciła błąd co do osoby zobowiązanego i wniosła o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

2. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W., działając jako organ egzekucyjny, stosownie do art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej jako ustawa p.e.a.), zwrócił się do wierzyciela, Marszałka Województwa W., o zajęcie stanowiska w kwestii zgłoszonego zarzutu.

3. Postanowieniem z [...]r. wierzyciel uznał zarzut za bezpodstawny. Po rozpoznaniu zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z [...]r. utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie.

4. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W., po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela, odmówił uwzględnienia złożonych zarzutów. W uzasadnieniu przywołał art. 33 ustawy p.e.a. i podał, że stosownie do art. 34 § 1 ustawy p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, a w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Organ wskazał, że zarzutem zgłoszonym w sprawie egzekucji administracyjnej jest błąd, co do osoby zobowiązanego, wskazany w art. 33 pkt 4 ustawy p.e.a. i wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Wierzyciel zajmując stanowisko, wyrażone w postanowieniu z [...]r., uznał za bezzasadny zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, co zaakceptował organ drugiej instancji postanowieniem z [...]r. powołując się na art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2004r. Nr 121, poz. 1266) wskazując, że osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie z produkcji, jest zobowiązana uiścić należność opłaty rocznej, a w odniesieniu do gruntów leśnych - także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji. Zatem w myśl ust. 4, w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Zbywający jest obowiązany uprzedzić o tym nabywcę. Zdaniem organu, w świetle art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów, na powstanie obowiązku uiszczania powyższych opłat rocznych kluczowy wpływ ma to, czy doszło do zbycia gruntów wyłączonych z produkcji.

5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że doszło zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...]r. do zbycia przez R. i G. B. na rzecz Skarżącej gruntów wyłączonych z produkcji. Skoro w terminie wyznaczonym decyzją Wójta Gminy L., tj. do dnia [...]r. opłata nie została uiszczona, a działka nie była już własnością Państwa B., to na jej nabywcę, czyli S. wystawiono tytuł wykonawczy. Zdaniem organu, na nabywcy ciąży obowiązek uiszczenia opłaty ustalonej decyzją, bez względu na to, od kiedy jest on właścicielem gruntu. Zatem w związku z bezspornym przeniesieniem własności nieruchomości i ujawnieniem tego faktu w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, nastąpiło także przeniesienie obowiązku uiszczenia opłat rocznych na nabywcę -skarżącą.

6. Organ egzekucyjny był zobowiązany uzyskać stanowisko wierzyciela oraz zachować się zgodnie z normą wyrażoną w art. 34 § 1 ustawy p.e.a. w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-5. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela, będącego stanowiskiem wiążącym, postanowieniem z dnia [...]r., odmówił uwzględnienia zgłoszonego zarzutu.

7. Dyrektor Izby Skarbowej w B. rozpoznając sprawę w drugiej instancji wyjaśnił, że ocena wskazanych w zażaleniu naruszeń przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie należy do właściwości Naczelnika Urzędu Skarbowego we W., lecz wierzyciela dochodzonych należności. Organ egzekucyjny bowiem, stosownie do art. 29 ustawy p.e.a., bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, ale nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stąd ustawodawca, mając na uwadze ochronę praw zobowiązanego, przewidział w ustawie podstawowy środek ochrony prawnej w postaci zarzutów, gdzie kwestie związane z zasadnością i wymagalnością obowiązku w szeroko pojętym rozumieniu tego sformułowania, także zatem z osobą zobowiązaną do wykonania danego obowiązku objętego tytułem wykonawczym podlegają kontroli wierzyciela.

8. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie przepisów postępowania:

- art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy,

- art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, mimo że istniały przesłanki do jego zmiany,

- art. 34 § 4 ustawy p.e.a. przez wydanie postanowienia co do zarzutów w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie dysponuje jeszcze ostatecznym postanowieniem co do stanowiska wierzyciela w sprawie. Postanowienie to podlega kontroli sądowo-administracyjnej i nie rozciąga się na nie zasada trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 k.p.a.

oraz przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w związku z art. 140, art. 155 oraz art. 353¹ kodeksu cywilnego poprzez błędną wykładnię tych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało przyjęciem przez organy, że osobą zobowiązaną, wobec której powinno być prowadzone postępowanie egzekucyjne za okres [...]r. była Skarżąca a nie R. B.

9. W uzasadnieniu Skarżąca podała, że organy prowadziły postępowanie egzekucyjne z udziałem błędnie oznaczonej osoby zobowiązanej, gdyż osobą zobowiązaną, wobec której należało wystawić tytuł wykonawczy i prowadzić egzekucję był R. B. Podała, że nieruchomość wyłączoną z produkcji rolnej, za którą należało uiszczać coroczne opłaty z tytułu odrolnienia, nabyła w celu zabezpieczenia pożyczki udzielonej małżonkom B. Wg umowy stron, gdyby spłata pożyczki nie nastąpiła do dnia [...]r., własność nieruchomości przeszłaby na Skarżącą, a Państwo B. straciliby prawo do zwrotnego przeniesienia jej własności. Strony postanowiły, że do czasu wygaśnięcia zobowiązania zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości małżonkowie B. będą korzystali z przedmiotowych nieruchomości i pobierali z nich pożytki oraz ponosili wszystkie związane z tym ciężary, że nie będą uprawnieni do wydzierżawiania tych nieruchomości". Zobowiązanie zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości wygasło w dniu [...]r. Zatem za okres [...]r. zobowiązanym do ponoszenia opłat był R. B., a nie Skarżąca i to od nich należało egzekwować należności. Skarżąca dodała, że w akcie nie zawarto oświadczenia, by opłaty z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej przejmowała Skarżąca. Opłaty te nadal mieli ponosić Państwo B.

10. Skarżąca podkreśliła, że nawet przy uwzględnieniu art. 12 ust. 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych i charakteru tego przepisu jako normy bezwzględnie obowiązującej o tym, kto jest podmiotem zobowiązanym do uiszczania takich opłat decyduje to, kto jest właścicielem nieruchomości. Jeśli właściciel w trakcie trwania obowiązku uiszczania opłat za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej rozporządza nieruchomością to, czy doszło do przejścia obowiązku na nabywcę należy oceniać wyłącznie na podstawie stosunku prawnego, który łączy właściciela z nabywcą - w tym przypadku należało ocenić skutki rozporządzająco - zobowiązujące, jakie ukształtowała umowa zawarta między stronami.

11. Skarżąca zaznaczyła, że strony nie zawarły typowej umowy przenoszącej własność, ze wszystkimi skutkami rozporządzająco - zobowiązującymi. Podstawą tej umowy było zabezpieczenie wierzytelności Skarżącej z tytułu udzielonej pożyczki. Nabycie nieruchomości przez Skarżącą zgodnie z art. 155 i nast. kc nastąpiło dopiero w momencie, kiedy wygasło prawo Państwa B. do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości. Do tego momentu to nabycie miało charakter czasowy, było warunkowe. Skarżąca nie mogła wykonywać uprawnień właścicielskich w granicach określonych art. 140 kc. Umowa stron i ustalone przez nie zasady ponoszenia opłat były skuteczne erga omnes. S. stwierdziła, że w podatku VAT przy tego rodzaju umowie - obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą, kiedy wygasa prawo do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości - jest to właściwie przyjęty moment nabycia nieruchomości. Dopiero od tego momentu na nabywcy ciążą należności publicznoprawne, które wynikają z prawa własności do tej nieruchomości.

12. Zdaniem Skarżącej, przywołany przez organ art. 29 § 1 ustawy p.e.a. nie może być restrykcyjnie stosowany w praktyce. Obowiązek zbadania, czy tytuł wykonawczy wystawiony jest na podmiot rzeczywiście zobowiązany jest, w opinii Skarżącej, obowiązkiem organu wszczynającego egzekucję. Na potwierdzenie swoich argumentów przywołała wyrok z 20 lipca 2012r., sygn. akt II FSK 2643/10, w którym NSA stwierdził, że organ egzekucyjny bada z urzędu, na podstawie art. 29 § 1 ustawy p.e.a., dopuszczalność egzekucji. Badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Wprawdzie powołany przepis nie zezwala organowi egzekucyjnemu na badanie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ale nie dotyczy to badania, czy obowiązek ten został nałożony na niewłaściwą osobę.

13. Skarżąca zaznaczyła, że stanowisko wierzyciela zostało zaskarżone do sądu i organ egzekucyjny nie powinien podejmować merytorycznego rozstrzygnięcia co do zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji. Przywołała orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika, że wypowiedź wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, stanowi jedynie element materiału dowodowego w sprawie wniesionych zarzutów i nie ma podstaw prawnych, aby na tego rodzaju postanowienia rozciągnąć zasadę trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 k.p.a. Skarżąca podała, że w orzecznictwie podnosi się, iż obowiązkiem wierzyciela jest jedynie wyrażenie własnej oceny zasadności zarzutów, a nie orzekanie o ich zasadności. Stanowisko wierzyciela jest warunkiem przystąpienia do merytorycznego rozpoznania zarzutu. Jeżeli to postanowienie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego, to nie jest jeszcze ostateczne. Zatem, w ocenie Skarżącej, rozstrzygnięcie co do zarzutu jako przedwczesne uchybia art. 34 § 4 ustawy p.e.a.

14. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15. Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Należy w tym miejscu wskazać, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r, poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno zostać uchylone wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

16. Okoliczności faktyczne istotne w sprawie nie były sporne i sprowadzały się do ustalenia, że Skarżąca [...]r zawarła z małżonkami, R. i G. B., umowę przeniesienia własności nieruchomości, dla zabezpieczenia swojej wierzytelności jako pożyczkodawcy, z tytułu kredytu udzielonego R. B. Nie ma sporu co do okoliczności, że termin spłaty należności z kredytu wyznaczony został na [...]r. W powołanym akcie strony umowy ustaliły, że w terminie 14 dni od tej ostatniej daty, w przypadku spłaty kredytu, Skarżąca dokona zwrotnego przeniesienia nieruchomości na kredytobiorców, jeżeli jednak w tym terminie udzielony kredyt nie zostanie zwrócony, to zobowiązanie Skarżącej do zwrotnego przeniesienia własności wygaśnie. Niesporne jest, że do zwrotnego przeniesienia własności przedmiotowych nieruchomości nie doszło.

17. Niespornym również było, że decyzją z dnia [...]r. Wójt Gminy L. wyłączył z produkcji rolnej pod masarnię grunty rolne stanowiące wówczas własność R. B. o powierzchni 0,1590 ha, klasa III, oznaczone jako część działki nr [...] ustalając jednocześnie w tej decyzji obowiązek uiszczania przez właściciela nieruchomości opłat rocznych w wysokości stanowiącej równowartość 5,15 tony ziarna żyta, przez okres 20 lat, płatnych w terminie do dnia 31 października każdego roku.

18. W związku z powyższą decyzją, umową pożyczki, na zabezpieczenie której przeniesiono własność nieruchomości na Skarżącą oraz brakiem uiszczenia bieżącej rocznej opłaty z tytułu wyłączenia gruntów rolnych za 2011 rok w kwocie 1938,40 zł, wierzyciel Marszałek Województwa W., skierował do egzekucji administracyjnej przedmiotową należność. Skarżąca wniosła w terminie zarzuty oparte na art. 33 pkt 4 ustawy p.e.a, wskazując na błąd co do osoby zobowiązanego.

19. Istotą zarzutu opartego na tej podstawie jest sytuacja, gdy obiektywnie osoba oznaczona jako zobowiązana w tytule wykonawczym jest innym podmiotem, aniżeli adresat egzekwowanego obowiązku, wynikającego bądź z decyzji, bądź bezpośrednio z przepisów prawa. Bez wątpienia realizacja prawa wynikającego z tego zarzutu nie daje uprawnienia do ingerowania w podmiotowo-materialną stronę obowiązku.

20. Postępowanie w przedmiocie rozpoznania zarzutu uregulowane zostało w art. 34 ustawy p.e.a. W odniesieniu do zarzutu opartego na art. 33 pkt 4 ustawy p.e.a, ustawodawca nałożył na organ egzekucyjny obowiązek rozpatrzenia go po wcześniejszym uzyskaniu stanowisku wierzyciela, które to stanowisko ma dla tego organu charakter wiążący. Na postanowienie wierzyciela zgodnie z art. 34 § 2 ustawy p.e.a. przysługuje zażalenie a następnie skarga do sądu administracyjnego, z której to możliwości Skarżąca skorzystała. Okolicznością znaną Sądowi z urzędu jest okoliczność, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013r w sprawie IV SA/Po oddalona została skarga Skarżącej na ostateczne postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów. Wyrok nie jest prawomocny. Należy jednak podkreślić, w odpowiedzi na zarzuty skargi, że na podstawie art. 34 § 4 ustawy p.e.a. podstawą do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie zgłoszonego zarzutu jest ostateczne postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, nie ma więc podstaw prawnych do oczekiwania do jego prawomocności. Zgodnie z art. 16 § 1 Kpa, który znajduje zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 ustawy p.e.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Tak więc zarzut Skarżącej, że orzeczenia o stanowisku wierzyciela nie jest ostateczne, ponieważ zostało zaskarżone do sądu administracyjnego stąd zaskarżone w tej sprawie postanowienie jest przedwczesne, jest nieuzasadniony.

21. Za niezasadne Sąd uznał także włączone w nurt zarzutów skargi tezy z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2007r w sprawie I FSK 3/07 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie III SA/Wa 1890/04 z dnia 13 października 2005r, albowiem stan faktyczny spraw, na tle których Sądy wyraziły swoje stanowisko przytoczone przez Skarżącą, był całkowicie odmienny a wyrwane z kontekstu przedmiotowych orzeczeń sformułowania wcale nie potwierdzają stanowiska Skarżącej, odnosiły się one bowiem do zupełnie innych kwestii. Orzeczenia te w żaden sposób nie dyskredytują postanowień zawierających stanowisko wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, co sugeruje strona Skarżąca domagając się w istocie, by w niniejszym postępowaniu zweryfikować stanowisko wierzyciela co do zgłoszonego zarzutu wyrażone w odrębnym postępowaniu.

22. Organ egzekucyjny w wydanym rozstrzygnięciu w przedmiocie zarzutów przytoczył istotę stanowiska wierzyciela, dla którego zobowiązanym z tytułu obowiązku opłacania należności za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, stosownie do art. 12 ust. 1 i ust 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jest każdorazowo właściciel nieruchomości, co do której wydane zostało w formie decyzji zezwolenie na wyłączenie z produkcji rolnej. Ponieważ obowiązek ten wynika z mocy prawa, postanowienia umowne w tym zakresie pomiędzy zbywcą a nabywcą nieruchomości nie mają istotnego znaczenia. Pozostają one istotne w sferze stosunków prywatnych, które stwarzają wierzycielowi możliwość realizacji umownie ukształtowanych stosunków prawnych. W rozpoznawanej sprawie, w której nie ma sporu, że w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości, jako właściciel jest ujawniona Skarżąca, pozostaje ona zobowiązaną z tytułu opłaty rocznej w 2011r za wyłączenie tego gruntu spod produkcji rolnej.

23. Z treści tytułu wykonawczego wynika, że jego przedmiotem jest realizacja obowiązku powstałego z mocy prawa. Art. 27 § 1 i 2 ustawy p.e.a zawiera opis podstawowych wymogów formalnych tytułu wykonawczego, których istnienie bada organ egzekucyjny zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 29 ustawy p.e.a. Na podstawie tego ostatniego przepisu, w § 1, zaznaczono, że badając dopuszczalność egzekucji administracyjnej organ nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stwierdzenie braków formalnych w tytule wykonawczym z kolei winno skutkować zwrotem tytułu wykonawczego wierzycielowi ( § 2). Argumentacja skargi zmierza w istocie do złamania zakazu określonego w § 1 art. 29 ustawy p.e.a. ponieważ Skarżąca domaga się, by organ egzekucyjny w ramach badania wymogów formalnych skargi dokonał oceny jej umowy z poprzednim właścicielem nieruchomości i, pomimo jednoznacznego stanowiska wierzyciela, ocenił, że nie ciąży na niej obowiązek objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym. Takie żądanie nie jest uzasadnione.

24. Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 77 i 80 Kpa odnoszące się do przeprowadzonego przez organy postępowania. Sąd zauważa, że Skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych w sprawie, które w zakresie istotnych okoliczności nie były sporne, lecz nie akceptuje ich oceny dokonanej przez organy. Konsekwencją uznania przez Sąd, że organy przeprowadziły prawidłowo postępowanie i zebrały wyczerpujący materiał dowodowy dla podjęcia rozstrzygnięcia, była ocena niezasadności zarzutu naruszenia w sprawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

25. Za nieuzasadniony Sąd uznał także zarzut naruszenia przez organ art. 12 ust 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych przez ich błędną wykładnię i zastosowanie, ponieważ organ swojego rozstrzygnięcia nie oparł na powołanych przepisach; przytoczenie ich jest jedynie opisem stanu sprawy, w ramach której powoływał się na nie wierzyciel egzekwujący obowiązek przy pomocy organu egzekucyjnego.

26. Mając na uwadze przytoczone wyżej przesłanki Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. oddalił skargę.