Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 751/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2,
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1, art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 84 § 1, art. 78 § 2, art. 107 § 3, art. 80, art. 12
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 126 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 września 2023 roku nr 433/2023 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 11 września 2023 r., numer 433/2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) - dalej zwana k.p.a., art. 10 Ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199), art. 10, art. 21, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 30 ust. 1, art. 31 ust. 5 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1371) - zwana dalej Ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 2 ust. 1, § 3, § 4 ust. 2 pkt 2, § 18, § 38 ust. 1 pkt 1, § 50 ust. 1, ust. 3, § 58, załącznik nr 3, załącznik nr 7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 z późn. zm.) - zwane dalej Rozporządzeniem z 2013r., § 2 ust. 1, § 9 ust. 2 pkt 3, § 27 ust. 1 pkt 3, załącznik nr 3, załącznik nr 7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) - zwane dalej Rozporządzeniem z 2009 r., § 1 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2010 r., Nr 39 poz. 211), § 8 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014., poz. 1493), art. 32, art. 34 ust. 1, art. 71 ust. 1, ust. 5, art. 73 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. UE z 2 grudnia 2009 r., Nr L 316, str. 65) - dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1122/2009

art. 13, art. 15 ust. 5, art. 16 ust. 3 akapit 2, ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE z 28 stycznia 2011 r., Nr L 25, str. 8) - dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 65/2011, Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy decyzję nr 0090-2023-007653 z dnia 24 maja 2023 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Radomsku.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 07.05.2014 r. B.D. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2014, w treści którego ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

W dniach od 28.10.2014 r. do 04.11.2014 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego.

W dniu 02.01.2015 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego wpłynęły zastrzeżenia strony do raportów z kontroli na miejscu nr [...], [...] oraz [...]. W dniu 21.01.2015 r. strona dołączyła do akt sprawy opinię geodezyjną dotyczącą nieruchomości położonych w T. i C.

W piśmie z dnia 11.02.2015 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego, odnosząc się do zastrzeżeń strony, wskazał, że dokonał korekty zapisów w raporcie z czynności kontrolnych nr [...].

W piśmie z dnia 24.02.2015 r. pełnomocnik strony złożył do Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR oświadczenie o odmowie podpisania raportu z czynności kontrolnych. Podkreślił, iż nie zgadza się ze stwierdzeniami zawartymi w raportach z czynności kontrolnych, wskazując, że nie jest prawdą zaniechanie działalności rolniczej od około 2 lat na skontrolowanych działkach. Pełnomocnik wniósł o przesłuchanie: R.M., W.C., F.T., T.J. oraz J.F. na okoliczność prowadzenia działalności rolniczej przez stronę oraz wypasania krów na terenie działki B.D. bez jego zgody przez innych rolników, a także geodety U.B. celem odebrania oświadczenia co do wykonanej opinii. Ponadto do akt sprawy zostały dołączone: wezwania strony do Z.P. i T.K. z dnia 30.04.2013 r. oraz dokument dostawcy 59/14 ze szkółki ekologicznej.

W dniu 15.04.2015 r. pełnomocnik strony złożył wniosek dowodowy - 3 opinie prywatne wykonane na zlecenie B.D.

Pismem z dnia 21.05.2015 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu poinformował stronę o uwzględnieniu w części zastrzeżeń strony zawartych w podaniu z dnia 24.02.2015 r. i przeprowadzeniu ponownej kontroli na miejscu w dniach 15-24.04.2015 r., w zakresie działek, w odniesieniu do których podczas pierwszej kontroli stwierdzono w całości lub części brak użytkowania rolniczego oraz sadów niespełniających wymogów określonych w Załączniku nr 3 do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Dalej w aktach sprawy znajduje się pismo Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego z dnia 21.05.2015 r. informujące stronę o przeprowadzeniu ponownej kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz wzajemnej zgodność w dniach 15-24.04.2015 r.

05.06.2015 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wypłynęło podanie z dnia 01.06.2015 r. w którym pełnomocnik strony poinformował o odmowie podpisania raportów z czynności kontrolnych przekazanych pismem z dnia 21.05.2015 r., jednocześnie podkreślając, iż nie zgadza się z ustaleniami dokonanymi w toku kontroli na miejscu. Ponadto, ponowił wnioski dowodowe zgłoszone podaniu z dnia 24.02.2015 r.

W piśmie z dnia 10.06.2015 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego odnosząc się do zastrzeżeń strony zawartych w podaniu z dnia 01.06.2015 r. podtrzymał ustalenia dokonane w toku czynności kontrolnych.

Pismem z dnia 17.06.2015 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu poinformował stronę o kolejnej korekcie zapisów w raporcie z czynności kontrolnych w zakresie wzajemnej zgodności.

29.06.2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr 0090-2015-002307 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok.

14.07.2015 r. strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazując, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz materialnego.

30.10.2015 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego wydał decyzję nr 595/15 o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

26.07.2016 r. Kierownik BP wydał decyzję nr 0090-2016-009342 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok.

W dniu 16.08.2016 r. pełnomocnik strony wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji.

W dniu 13.03.2017 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego wydał decyzję nr 138/17 o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu 11.07.2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wydał decyzję nr 0090-2017-011843 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok.

W dniu 18.01.2018 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego wydał decyzję nr 20/18 o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

07.11.2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wydał decyzję nr 0090-2018-012399 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej B.D. na rok 2014.

23.01.2019 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi wydał decyzję nr 23/2019 o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, ze względu na brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

09.05.2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wydał decyzję nr 0090-2019-005032 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014.

06.02.2020 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 39/2020 o uchyleniu zaskarżonej decyzji nr 0090-2019-005032 z dnia 09.05.2019 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku w dniu 26.02.2020 r. wystosował pismo do Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z prośbą o weryfikację przez Biuro Kontroli na Miejscu wyników z kontroli na miejscu w gospodarstwie strony (nr dok. 214/OR05/0000205/14 oraz 214/OR05/0000293/12) w zakresie zastosowania kodu 03 stwierdzonego podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 28.10.2014 r. - 04.11.2014 r. z działania program Rolnośrodowiskowy, natomiast nie użytego przez Kontrolerów tego wydziału w dniach 20.11.2012 r. - 12.12.2012 r. 07.04.2020 r. Biuro Kontroli na Miejscu udzieliło odpowiedzi na ww. pismo, w którym stwierdzono, iż czynności kontrolne w 2012 r. jak i w 2014 r. zostały przeprowadzone w oparciu o instrukcje realizacji kontroli w zakresie Programu rolnośrodowiskowego PROW 2007 - 2013, a wówczas w każdej kampanii obowiązywała ich inna wersja. Poza tym, wskazano, iż "w 2012 rolnik dokonał zapisu w Rejestrze działalności rolnośrodowiskowej dla działki rolnej "E" w zakresie terminów koszenia i były to daty: 19 czerwca - koszenie i 23 czerwca - zbiór biomasy". W kampanii 2014 wymóg ten został uściślony i stanowił: Inspektor uznaje wymóg za niespełniony, jeśli stwierdzi, że rolnik w dniu kontroli: "nie prowadzi Rejestru wypasu dla TUZ deklarowanych w ramach pakietów: 3, 4, 5, użytkowanych w sposób kośno-pastwiskowy lub pastwiskowy". W dalszej części pisma wskazano, iż ustalenia kontrolne dla działki rolnej E były tożsame. W związku z powyższym, Biuro Kontroli na Miejscu podtrzymało wyniki z kontroli na miejscu z 2014 r.

08.07.2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wydał decyzję nr 0090-2020-006257 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej panu B.D. na rok 2014.

14.09.2020 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wpłynął wniosek dowodowy do odwołania od decyzji nr 0090-2020-006257 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej złożony przez pełnomocnika strony wraz z załącznikami: odpisem wyroku Sądu Okręgowego w P., [...] Wydziału [...] z dnia 07.08.2020 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem.

30.10.2020 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 433/2020 o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

27.05.2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wydał decyzję nr 0090-2021-004541 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014.

06.04.2022 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał postanowienie nr 22/2022 o dołączeniu do akt sprawy dokumentów:

1) raportu nr [...] z zakresu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego z dnia 12.12.2012 r. w sprawie znak: [...],

2) raportu nr [...] z czynności kontrolnych w zakresie wymogów wzajemnej zgodności - kontrola weryfikująca realizację działań naprawczych z dnia 14-16.10.2013 r., w sprawie [...].

06.06.2022 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 118/2022 o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr 0090-2021-004541 z 27.05.2021 r.

21.09.2022 r. WSA w Łodzi wydał wyrok, na mocy którego uchylił decyzje obu instancji, sygn. III SA/Łd 401/22.

24.03.2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wystąpił do Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z prośbą o usunięcie kodu 03 stwierdzonego podczas kontroli na miejscu. 21.04.2023 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu dokonał ww. korekty raportu, która wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku w dniu 25.04.2023 r.

W dniu 24.05.2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Radomsku wydał decyzję nr 0090-2023-007653 o odmowie przyznania B.D. płatności rolnośrodowiskowej. Dnia 11.06.2023 r. strona złożyła odwołanie od ww. decyzji.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy organ odwoławczy stwierdził, że w gospodarstwie rolnym B.D. przeprowadzona została w dniach od 28.10.2014 r. do 04.11.2014 r. kompleksowa kontrola na miejscu, która obejmowała weryfikację kwalifikowalności powierzchni zgłoszonych do płatności działek, weryfikację spełnienia wymogów wynikających z uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym oraz weryfikację przestrzegania wymogów wzajemnej zgodności. Następnie, w związku z zastrzeżeniami strony do kontroli, w dniach 15.04.2015 r. - 24.04.2015 r. została przeprowadzona rekontrola, która obejmowała weryfikację działek rolnych, na których podczas pierwszej kontroli w całości lub w części stwierdzono brak użytkowania rolniczego oraz sady niespełniające wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2009 r. W zakresie stwierdzonych odłogów ponownie skontrolowano działki A, B, C, D, G (pakiet/wariant 3.1.1, 2.3) pod względem kwalifikowalności powierzchni uprawnionej do dopłat, tj. gruntów wykorzystywanych do celów rolniczych oraz dokonano pomiaru powierzchni przedmiotowych działek. Ponadto, ponownie sprawdzono sady deklarowane na działkach rolnych: H, I, J, gdzie dokonano pomiaru działek i weryfikacji obsady drzew/ha. Dla pozostałych działek rolnych (E, F, M) wyniki kontroli przeprowadzonej w dniach od 28.10.2014 r. do 04.11.2014 r. zostały podtrzymane, jak również podtrzymano kod 03. Organ II instancji ustalił, że kod 03 został usunięty w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21.09.2022 r., sygn. III SA/Łd 401/22.

Organ II instancji wskazując następnie na zasady przeprowadzania kontroli na miejscu określone w art. 30 ust. 1, art. 31 ust. 5 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 8 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014., poz. 1493), art. 32 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 w zw. z art. 13 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 wskazał, że w toku kontroli i rekontroli stwierdzone zostały następujące nieprawidłowości, skutkujące zmniejszeniem płatności: 1) przedeklarowanie powierzchni we wszystkich deklarowanych pakietach/wariantach, 2) nieprzestrzeganie wymogów w ramach realizowanych wariantów, 3) nieprzestrzeganie wymogów wzajemnej zgodności. Organ powołał treść art. 22 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, a następnie odniósł się do poszczególnych naruszeń stwierdzonych w trakcie kontroli. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał istotę stwierdzonych naruszeń oraz podstawy prawne i metodykę zastosowanych zmniejszeń. Organ II instancji wyjaśnił ponadto, że nieprawidłowości mają charakter powtarzający się. Zostały stwierdzone także 2012 r. oraz 2013 r. W dniach 14-16.10.2013 r. inspektorzy Biura Kontroli na Miejscu zweryfikowali realizację działań naprawczych przez rolnika w przypadku odstąpienia od nałożenia sankcji 100 euro. W toku kontroli stwierdzono, że rolnik nie zrealizował działań naprawczych.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem formalnym organ II instancji zwrócił uwagę, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wszystkich wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi jednak na to, że uchybienia te wpływają na rozstrzygnięcie sprawy, organ II instancji uznał, że nie było podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika zaskarżył powyższą decyzję organu w całości, zarzucając jej:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 64 ust 2 pkt d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (LIE) nr 1306/2013 poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy nieprawidłowości jakie zostały ustalone w wyniku kontroli przez organ I instancji nie są wynikiem umyślnego działania producenta rolnego, które miałoby doprowadzić do zaniedbania z jego strony skutkującego odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowej,

2. § 38 ust. 10 w 2w. z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że B.D. nie prowadził rejestru działalności rolnośrodowiskowej w sposób określony w przepisach w szczególności nie zawarł w nim danych w zakresie planu wypasu i zapisów wypasu a także ustalenie, że sposób prowadzenia dokumentacji przez B.D. nie pozwala na uznanie, iż jest to rejestr działalności rolnośrodowiskowej spełniający wszystkie wymogi, a w konsekwencji odmowa przyznania płatności w sytuacji, gdy B.D. prowadził dokumentację z zachowaniem należytej staranności,

3. art. 47 ust. 2 rozporządzenia komisji WE nr 1974/2006 poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że strona nie udowodniła by wystąpienia podtopień na gruntach skarżącego stanowiły siłę wyższą, czy też nadzwyczajną okoliczność, w sytuacji gdy dowody w postaci zeznań świadków, strony a także opinii geodety świadczą, iż działki ewidencyjne o numerach 517, 519, 520, 521, 522, 523 i 3 leżą na terenach podmokłych, występują tam cieki wodne, siedlisko bobrów, a także tereny zadrzewione bądź zakrzaczone, uniemożliwiające skoszenie łąk, a tym samym zachodzi siła wyższa lub nadzwyczajna okoliczność w rozumieniu skarżonego przepisu,

4. art. 126 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że jedynym dowodem szkód wyrządzonych przez bobry na działkach skarżącego, a w konsekwencji niemożność ich skoszenia jest protokół oględzin i oszacowania szkód sporządzony przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 80 kpa w zw. Z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów oraz brak wyczerpującego rozpatrzeni dowodów w zakresie: -nielegalnego wypasu krów na nieruchomościach rolnych skarżącego i uznanie, że to skarżący wypasał swoje bydło, co stoi w sprzeczności w zakresie kontroli na miejscu przeprowadzanej w 2012 roku, zeznaniami świadków oraz B.D.; -przyczyn braku koszenia tj. obecności bobrów oraz ciągów wodnych i podmokłego terenu, co uniemożliwiło realizację koszenia na co wskazują zeznania świadków: M.R., J.F., F.T., T.J., W.C. i U.B.;

2. art. 73 ust 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy rolnik wykazał, iż nieprawidłowości w zakresie terminów koszenia jak i zgłoszonej powierzchni działek nie wynikają z jego winy, co potwierdzają zeznania świadków M.R., J.F., F.T., T.J., W.C. i U.B. oraz pomiar powierzchni działek przez uprawnionego geodetę, które to pomiary były podane we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej;

3. art 80 k.p.a. oraz art. 153 ppsa niewłaściwą ocenę materiału dowodowego w postaci wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 września 2022 r. i nieuwzględnienie okoliczności iż Sąd Administracyjny w Łodzi dokonywał całościowej oceny zebranego materiału który to materiał dowodowy w tym ustalenia faktyczne dotyczące ustalenia prawa do płatności rolnośrodowiskowej z za 2014 r. nie uległy zmianie od dnia wydania decyzji nr 0090-2021-004541 z dnia 27 maja 2021 r. która to decyzja oraz decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr 118/2022 następnie została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w 21 września 2022 r. w sprawie o sygnaturze akt III SA/Łd 401/22;

4. art. 80 k.p.a. niewłaściwą ocenę materiału dowodowego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w R. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Okręgowego w P. w sprawie o sygn. akt [...] i uznanie, że nie zachodziły przesłanki zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w postaci nielegalnego wypasania bydła na łąkach B.D. w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia powyższych wyroków wynika wprost powyższa okoliczność, a sam fakt uznania przez Sąd, iż obwinieni działali nieumyślnie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W związku z powyższym pełnomocnik strony wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Wskazać nadto trzeba, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sprawując kontrolę w zakreślonych ww. przepisami granicach, po wnikliwym rozpoznaniu sprawy, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ kontrolowane rozstrzygnięcia nie były dotknięte tego rodzaju wadami prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność ich usunięcia z obrotu prawnego.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi, wskazać na wstępie należy, że kontrolowane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wydano w następstwie ponownego rozpoznania sprawy wynikającego z uchylenia przez tut. sąd wyrokiem z 21 września 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 401/22 wcześniejszych decyzji odmawiających skarżącemu przyznania płatności rolnośrodowiskowej, tj. decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 6 kwietnia 2022 r. nr 118/2022 oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Radomsku z 27 maja 2021 r. nr 0090-2021-004541.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Na tle ww. przepisu ukształtowała się linia orzecznicza, w myśl której norma zawarta w art. 153 p.p.s.a. ma charakter doniosły i bezwzględnie obowiązujący. Oznacza bowiem, że ani organy administracji publicznej, ani sądy orzekające ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniach sądu, gdyż są nimi związane. Jego zasięgiem oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe - ewentualne - postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Użyte w przywołanym przepisie pojęcie "oceny prawnej" odnosi się do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" - stanowiąc z reguły konsekwencję oceny prawnej - dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. m.in. wyrok NSA z 27 marca 2024 r. II OSK 320/23 oraz wyrok NSA z 15 marca 2024 r. I GSK 245/23 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to więc, że skład orzekający w bieżącej sprawie zobowiązany był do uwzględnienia w swojej ocenie rozważań sądu zawartych w przywołanym wcześniej orzeczeniu z 21 września 2022 r.

Odnosząc się do zarzutów skargi, w pierwszej kolejności sąd zauważa, że niezrozumiałe są te z nich, które w prostej linii podnoszą naruszenie przez orzekające w sprawie organy przepisów prawa polegające na ich nieprawidłowym zastosowaniu i uznaniu, że skarżący nie prowadził rejestru działalności rolnośrodowiskowej w sposób nimi określony, w szczególności zaś nie zawarł w nim danych dotyczących planu wypasu i zapisów wypasu, co w konsekwencji miało skutkować odmową przyznania skarżącemu płatności (zarzuty skargi zawarte pod lit. A pkt 2 oraz lit. B pkt 5 tiret pierwsze i pkt 8). Jak twierdzi w skardze pełnomocnik skarżącego, organ administracji publicznej nie wziął pod uwagę oceny prawnej dokonanej przez WSA w Łodzi i ponownie wydał decyzję odmawiającą skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej. Zgodnie z § 38 ust. 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, jeżeli rolnik nie prowadzi rejestru działalności rolnośrodowiskowej, o którym mowa w § 4 ust. 2 pkt 2, rolnikowi temu nie przysługuje płatność rolnośrodowiskowa w danym roku. Jak wynika jednak z analizy zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ww. przepis nie stanowił podstawy prawnej ich wydania, a co za tym idzie, nie mogło dojść do jego naruszenia, jak twierdzi strona skarżąca. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w wyroku z 21 września 2022 r. tut. sąd przesądził, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie było racjonalnych podstaw do przyjęcia, że skarżący był zobowiązany do zaplanowania wypasu bydła, które do niego nie należało, natomiast zobowiązał się w planie do przeprowadzania koszenia działki E i w tym zakresie wypełnił obowiązek dokumentacji tej czynności. W tych warunkach sąd zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przyjął za udowodnioną okoliczność prowadzenia rejestru w 2014 r., ponawiając następnie ocenę rodzaju uchybień i ich wpływu na wysokość zmniejszenia płatności, w sytuacji gdy nie zachodzą podstawy do odmowy jej przyznania w całości z uwagi na nieprowadzenie przez skarżącego rejestru płatności rolnośrodowiskowej.

Zdaniem obecnie orzekającego składu sądu – wbrew twierdzeniom skargi – organ zastosował się do oceny prawnej sądu wyrażonej w wyroku z 21 września 2022 r., a zatem nie naruszył art. 153 p.p.s.a. Jak bowiem wynika z treści decyzji organów obu instancji, na skutek tego wyroku, ponownie rozpoznając sprawę, skorygowano protokół czynności kontrolnych w zakresie odnoszącego się do wskazań sądu naruszenia oznaczonego kodem Q3 (s. 25 decyzji pierwszoinstancyjnej i s. 10 zaskarżonej decyzji), co w konsekwencji przesądziło o niestosowaniu przez organy § 38 ust. 10 powołanego wcześniej rozporządzenia. Z tego powodu przepis ten nie mógł zostać w sprawie naruszony, a co więcej, nie mógł też stanowić podstawy do odmówienia skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej.

Wszechstronna analiza zapadłych w sprawie decyzji, jak również przedstawionych do kontroli akt dowodzi natomiast, że powodem odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej nie było zastosowanie ww. przepisu rozporządzenia, ale zastosowanie wskaźnika 100% zmniejszeń w ramach płatności wynikających z wszystkich wariantów, o które wnioskował skarżący, co w konsekwencji oznaczało, że w każdym z wnioskowanych wariantów nie uzyskano żadnej kwoty, która mogłaby się złożyć na ostateczną wysokość płatności rolnośrodowiskowej.

Jak wynika ze złożonego przez skarżącego wniosku z 7 maja 2014 r., skarżący ubiegał się o płatność rolnośrodowiskową w następującym zakresie: pakiet 2, wariant 2.3 – trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania); pakiet 2, wariant 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawienia); pakiet 3, wariant 3.1.1 – ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału kontrolnego wynika w pierwszej kolejności, że w sprawie doszło do przedeklarowania powierzchni gruntów, co do których skarżący wnioskował o przyznanie płatności (s. 12-14 zaskarżonej decyzji). W wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 28.10-4.11.2014 r. organ administracji stwierdził, że na objętych wnioskiem działkach A, B, C, D, G z deklaracją TUZ w całości lub części brak było użytkowania rolniczego, a w przypadku działek H, I, J z deklaracją sadów stwierdzono niespełnienie wymogów minimalnej obsady drzew/ha. Powyższe działki objęte zostały następnie rekontrolą na miejscu w dniach 15-24.04.2015 r. przy jednoczesnym przyjęciu, że dla pozostałych działek rolnych E i F aktualne pozostają wyniki kontroli zrealizowanej w dniach 28.10 -04.11.2014 r. W rezultacie powyższego ustalono, że w przypadku wariantów 3.1.1 oraz 2.3 różnica między powierzchnią deklarowaną i stwierdzoną wyniosła 3,06 ha, natomiast w przypadku wariantu 2.9 – różnica ta wyniosła 2,41 ha. To zaś skutkowała pomniejszeniem wyjściowych kwot adekwatnych płatności odpowiednio: dla wariantu 3.1.1 z 36125,00 zł do 33065,00 zł; dla wariantu 2.3 z 18785,00 zł do 17193,80 zł; dla wariantu 2.9 z 52144,40 zł do 44721,60 zł (obliczenia ze str. 13-14 zaskarżonej decyzji). W ocenie sądu ww. kwoty zostały określone prawidłowo i zgodnie z powołanymi przez organ przepisami. Zgodnie z § 18 Rozporządzenia z 2013 r. wysokość płatności rolnośrodowiskowej w danym roku ustala się jako iloczyn stawek płatności za: 1) hektar gruntu i powierzchni działek rolnych (...) - po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności. 2. Wysokość stawek płatności, o których mowa w ust. 1, dla poszczególnych pakietów i ich wariantów jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia. 3. Przy ustalaniu wysokości płatności rolnośrodowiskowej przysługującej do działek rolnych uwzględnia się powierzchnię tych działek, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. 5. W przypadku realizacji więcej niż jednego pakietu na tych samych gruntach rolnych, wysokość płatności rolnośrodowiskowej ustała się jako sumę kwot przysługujących za realizację tych pakietów." Zgodnie zaś z art. 16 ust. 3 akapit drugi, ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011: ,,3.(...) Jeżeli obszar zadeklarowany we wniosku o płatność jest większy niż zatwierdzony obszar przypisany do tej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru przypisanego do tej grupy upraw. " 5 W przypadku, o którym mowa w ust. 3 akapit drugi, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwojoną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru. Jeśli wspomniana różnica przekracza 20 % zatwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie przyznaje się pomocy. Jeżeli wspomniana różnica przekracza 50 %, beneficjenta wyklucza się ponownie z uzyskania pomocy do różnicy między obszarem zadeklarowanym we wniosku o płatność a zatwierdzonym obszarem". Zdaniem pełnomocnika skarżącego organy w powyższej kwestii naruszyły powszechnie obowiązujące przepisy prawa, ponieważ nie uwzględniły argumentu, że pomiaru powierzchni działek miał dokonać uprawniony geodeta.

Powyższy zarzut, w ocenie sądu, nie zasługiwał jednak na uwzględnienie, choć dostrzec należy, że orzekające w sprawie organy nie odniosły się do niego w sposób, który w pełni realizowałby wymagania prawidłowego uzasadnienia wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Organy przedstawiły bowiem swoje stanowisko w powyższej kwestii, stwierdzając, że skarżący nie skorzystał z możliwości korekty wniosku i dostosowania deklarowanej powierzchni gruntów do odpowiadającej rzeczywistości, pominąwszy próbę konfrontacji z argumentacją strony skarżącej, że przedeklarowanie tej powierzchni nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Okoliczność ta nie miała jednak znaczenia dla wyniku sprawy, ponieważ akta postępowania nie dostarczają materiału dowodowego, który twierdzenia strony skarżącej by potwierdzał. W aktach brakuje bowiem opinii geodety sprzed sporządzenia wniosku, która potwierdziłaby stan deklarowanych działek najdalej na dzień złożenia wniosku. Skarżący nie przedłożył także takiego dokumentu na żadnym etapie postępowania administracyjnego. Owszem, w aktach znajdują się opinie geodezyjne, ale odnoszą się one do stanu gruntu na rok 2015, których treść nie mogła w konsekwencji stanowić przeciwdowodu w stosunku do ustaleń poczynionych przez organ w ramach przeprowadzonych kontroli na miejscu. W świetle powyższego czyniony przez pełnomocnika skarżącego zarzut nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Dodać należy, że pełnomocnik skarżącego podniósł w skardze, iż jego zdaniem wątpliwości dotyczące zadeklarowanych powierzchni działek powinien rozstrzygnąć powołany w tym celu biegły. Trzeba jednak mieć na uwadze dwie kwestie. Po pierwsze, w świetle art. 78 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. W warunkach analizowanego przypadku organ wziął pod uwagę zastrzeżenia strony zgłaszane w toku postępowania, m.in. w związku z odmową podpisania raportów z czynności kontrolnych, dlatego ponowił kontrolę działek rolnych pod względem kwalifikowalności powierzchni uprawnionej do dopłat oraz dokonał ponownego pomiaru przedmiotowych działek, w rezultacie czego dokonano zmiany raportu z czynności kontrolnych (pismo z 21 maja 2015 r. znak: BM=KM05-68061-214-01-5/BL/15). Fakt, że skarżący nadal nie zgadza się z ustaleniami organu nie może wobec powyższego stanowić automatycznego asumptu do powołania w sprawie biegłego. Po drugie, zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. konieczność skorzystania z opinii biegłego powinna być podyktowana tym, że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Z pism procesowych pełnomocnika skarżącego nie wynika, jakiego rodzaju wiedza specjalistyczna byłaby konieczna w niniejszej sprawie, której nie posiadał organ, i której brak miałby spowodować powzięcie przezeń błędnych ustaleń co do stanu faktycznego sprawy. Wręcz przeciwnie, choćby z wyżej wymienionego pisma z 21 maja 2015 r. wynika, że organ użył do pomiarów specjalistycznego sprzętu, tj. GPS Leica GG03, dla którego szerokość strefy buforowej wynosi 0,50 m. i na podstawie uzyskanych tą drogą wyników doszedł do wniosków, które spowodowały weryfikację raportu z czynności kontrolnych. Z pism skarżącego nie wynika, aby kwestionowano umiejętności obsługi kontrolerów, czy też precyzję samego urządzenia pomiarowego, dlatego trudno postawić organom skuteczny zarzut w postaci nieskorzystania z opinii biegłego, gdyż nie było prawnych i faktycznych przesłanek przeprowadzenia takiego dowodu. Podnoszona zaś na tę okoliczność argumentacja jest wyłącznie wyrazem niezadowolenia strony i stanowi próbę podjęcia polemiki ze stanowiskiem organu.

W konsekwencji trafny jest więc wniosek organu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające odstąpienie od zastosowania pomniejszenia należnej stronie płatności. Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009, zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Bezspornym w niniejszej sprawie jest to, że złożony przez skarżącego wniosek okazał się niezgodny ze stanem faktycznym, czego zresztą skarżący nie kwestionuje, a jedynie wskazuje, że nieprawidłowość ta wynikała z posłużenia się opinią geodety. Nie oferując jednak na tę okoliczność stosownego dowodu, skarżący nie dowiódł zwolnienia się od odpowiedzialności za tę nieprawidłowość. Przypomnieć zaś należy, że składając wniosek o przyznanie płatności, skarżący potwierdził stan faktyczny pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczając, że przestrzega wymogów podjętego zobowiązania. Prawidłowo ponadto wywiódł organ, że nie było podstaw do odstąpienia od pomniejszenia płatności na podstawie art. 73 ust. 2 rozporządzenia 1122/2009. Zgodnie z jego treścią zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Podane przez rolnika informacje, o których mowa w akapicie pierwszym, powodują dostosowanie wniosku o przyznanie pomocy do faktycznej sytuacji. Z akt nie wynika, aby skarżący informował o nieprawidłowościach wniosku dotyczących powierzchni deklarowanych gruntów, wobec czego zastosowanie przez organ pomniejszeń płatności było zasadne.

Niezależnie od powyższego trzeba zauważyć, że odmowa przyznania płatności nie stanowiła konsekwencji samego przedeklarowania powierzchni gruntów, lecz była skutkiem stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie przestrzegania wymogów w ramach realizowanych przez skarżącego wariantów, bowiem to w ich następstwie pomniejszone uprzednio – zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami organu – kwoty płatności zostały ostatecznie zredukowane o 100%, w rezultacie czego skarżącemu płatność rolnośrodowiskowa przestała przysługiwać. Zdaniem sądu ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe, logiczne i spójne, a stanowisko skarżącego wyrażone w sporządzonej przez jego pełnomocnika skardze należało uznać za chybione.

W dalszej kolejności za niesporną należy uznać kwestię zastosowanego przez organ zmniejszenia o 100% w odniesieniu do płatności dotyczącej wariantu 2.9. – uprawy sadownicze i jagodowe. Jak wynika z § 9 ust. 2 pkt 3 mającego zastosowanie do ww. wariantu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262 ze zm.), "W przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli: a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego". W toku czynności kontrolnych stwierdzono natomiast, że materiał szkółkarski nie spełniał określonych wymagań, a inspektorzy terenowi wskazali, iż na zadeklarowanych w tym zakresie działkach H, I, J znajduje się sad jabłoni domowej - nieowocujący. Jednocześnie, organ wskazał, że jednym z wymogów dla pakietu 2 – rolnictwo ekologiczne; w wariancie 2.9 jest utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów na poziomie: 125 szt./ha dla rodzaju podkładki "Silnie rosnące" oraz 400 szt./ha dla rodzaju podkładki "Słabo rosnące". W toku czynności kontrolnych stwierdzono natomiast, że rolnik nie utrzymał minimalnej obsady drzew, tj. 125 szt./ha przy granicy błędu do 5% obsady. Wniosek ten znalazł podstawę w ustaleniach kontrolerów, którzy stwierdzili, że w przypadku działki H minimalna obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosi 18,35 ha x 119 szt. = 2183 szt., gdy tymczasem stwierdzono 273 szt. spełniające kryteria oraz 1007 szt. jabłoni, które kryteriów nie spełniały. W odniesieniu do działki I minimalna obsada przy uwzględnieniu 5% tolerancji wynosiła 7,64 ha x 119 szt. = 909 szt., podczas gdy stwierdzono 207 szt. spełniających kryteria oraz 664 szt. jabłoni, które kryteriów nie spełniały. Gdy chodzi zaś o działkę J, to minimalna obsada przy uwzględnieniu tolerancji 5% wynosiła 7,87 ha x 119 szt. = 936 szt., podczas gdy stwierdzono 192 szt. spełniające kryteria oraz 980 szt. jabłoni niespełniających wymogów. W rezultacie wymogi dla przedmiotowego wariantu w odniesieniu do wszystkich ww. działek nie zostały spełnione. W myśl § 27 powołanego wcześniej rozporządzenia: 1. Jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej: 1) działek rolnych (...) w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. 2. Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1 jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia". Zgodnie zaś z ww. załącznikiem, sankcja wynosi 100% płatności rolnośrodowiskowej w części dotyczącej przedmiotowego wariantu. Z tego względu organ słusznie dokonał takiego właśnie zmniejszenia. Wskazać należy, że ani w odwołaniu od decyzji organu I instancji, ani w skardze na zaskarżoną decyzję powyższe ustalenia nie były kwestionowane. Jednocześnie, działając z urzędu, sąd nie stwierdził nieprawidłowości w tym względzie, dlatego uznał, że zaskarżona decyzja w tym zakresie odpowiada prawu.

Zagadnieniem spornym jest natomiast stwierdzenie w odniesieniu do działek objętych wariantami 2.3 i 2.9 nieprawidłowości polegających w uogólnieniu na braku ich koszenia zgodnie wymogami przewidzianymi dla tychże wariantów. W ocenie pełnomocnika skarżącego poczynione w tej kwestii ustalenia są błędne, gdyż niezasadnie organ stwierdził, iż strona nie udowodniła, by wystąpienia podtopień na gruntach skarżącego stanowiły siłę wyższą, czy też nadzwyczajną okoliczność, w sytuacji gdy dowody w postaci zeznań świadków, a także opinii geodety miały świadczyć o tym, że zadeklarowane we wniosku dopłatowym działki miały leżeć na terenach podmokłych, występują tam cieki wodne, siedlisko bobrów, a także tereny zadrzewione bądź zakrzaczone, uniemożliwiające skoszenie łąk, co miało przesądzać o istnieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego podniósł także nieprawidłowość polegającą na uznaniu przez organy, że jedynym dowodem szkód wyrządzonych przez bobry na działkach skarżącego, a w konsekwencji niemożność ich skoszenia, jest protokół oględzin oszacowania szkód sporządzony przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. W powyższym kontekście zarzucono organom dowolną a nie swobodną ocenę dowodów oraz brak wyczerpującego rozpatrzenia dowodów.

Odnosząc się do powyższych zarzutów, sąd stanął na stanowisku, iż nie są one uzasadnione. Lektura zapadłych w sprawie decyzji wskazuje, że organ nie kwestionował samego faktu wystąpienia siły wyższej, czy też okoliczności nadzwyczajnych, na jakie wskazywał rolnik w odniesieniu do zadeklarowanych działek (s. 23 zaskarżonej decyzji oraz s. 31 i 32 decyzji organu pierwszej instancji). Wobec czego ta okoliczność nie stoi w sprzeczności ani z dowodami z zeznań świadków, ani również z przedłożoną w postepowaniu administracyjnym przez skarżącego prywatną opinią geodety. Trafnie natomiast argumentuje organ, że wobec wystąpienia tego rodzaju nadzwyczajnych zdarzeń rolnik nie dopełnił związanego z tym prawnego obowiązku informacyjnego, o jakim mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Zgodnie z tym przepisem, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Terminowe złożenie takiego dokumentu potencjalnie pozwoliłoby rolnikowi uniknąć negatywnych skutków stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowości związanych z należytym utrzymaniem działek zadeklarowanych we wniosku dopłatowym. Nie ulega jednak żadnej wątpliwości, że aktach postępowania brakuje zawiadomienia, o jakim mowa w art. 47 ust. 2 ww. rozporządzenia datowanego na okres sprzed kontroli, w toku których stwierdzono wspomniane wcześniej nieprawidłowości (pojawiają się one dopiero w latach 2015 i 2018, czyli po kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 28.10 – 04.11.2014 r.). Ponadto kluczowe jest również to, że zeznania świadków na okoliczność terminów wykonywanych wykoszeń łąk są niespójne. Przykładowo świadek F. wskazał, że łąki wykaszano w sierpniu; na lipiec, sierpień wskazywał z kolei świadek J., dlatego słusznie organ przyjął, że zeznania te nie mogły być w sprawie miarodajne. Trudno też przemilczeć, na co zwrócono także uwagę w zaskarżonej decyzji (s. 22 zaskarżonej decyzji), że skarżący dopuszczał się spornych nieprawidłowości nie tylko w odniesieniu do roku 2014, ale także w okresach wcześniejszych, tj. w latach 2012 i 2013, nie podejmując mimo to działań naprawczych. W tych okolicznościach nie znajduje oparcia w zasadach logiki podnoszony w skardze argument "braku winy", bowiem o ile niekoniecznie trzeba się jej dopatrywać w tym, że skarżący nieterminowo wykaszał określone tereny lub w ogóle tego nie czynił z uwagi na panujące tam warunki, to jednak mając długotrwały i powtarzający się charakter tego rodzaju utrudnień, nie sposób zrozumieć, dlaczego w związku z ich występowaniem nie informował o tym organu, co jest wyrazem zwykłego braku dbałości o własne interesy skutkującego niedopełnieniem określonych prawem obowiązków. Zdaniem sądu zatem, mając na uwadze powyższe i odnosząc się jednocześnie do zarzutu naruszenia art. 64 ust. 2 lit. d rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 20 grudnia 2013 r. w spawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, skarżący nie dowiódł w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winny niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1. Jednocześnie organy nie miały podstaw faktycznych, aby w inny sposób przekonać się, że niewypełnienie obowiązków wynikających w przyjętych zobowiązań nie nastąpiło z winy skarżącego, jak wymaga tego ww. przepis.

Dla sądu niezrozumiała jest nadto podnoszona w skardze kwestia związana z obecnością na terenach skarżącego bobrów i powoływaniem się w związku z tym w sprawie przez organy na protokół oględzin i oszacowania szkód sporządzony przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Wskazać bowiem należy, że organ nie kwestionował obecności bobrów, czy zalewania w związku z ich działalnością działek skarżącego, bo – jak już wcześniej wskazano – zasadniczo organ w ogóle nie kwestionował tego, że na działkach tych występowały różnego rodzaju nadzwyczajne okoliczności. Sformułowany w tym kontekście zarzut naruszenia art. 126 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody jest zresztą o tyle pozbawiony sensu, że przepis ten nie miał w sprawie zastosowania. Stanowi on wszak, że oględzin i szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a także ustalania wysokości odszkodowania i jego wypłaty, dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarze parku narodowego dyrektor tego parku. Unormowanie to ma zatem jednoznacznie charakter kompetencyjny i jest adresowane wyłącznie do wymienionych w nim podmiotów, wśród których nie ma organów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Jeśli chodzi zaś o zarzuty natury procesowej, to w ocenie sądu są one również chybione. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był bowiem wystarczający do podjęcia podjętych przez organy rozstrzygnięć, a jego ocena – wbrew twierdzeniom skargi – nie miała charakteru dowolnego, lecz mieściła się w granicach oceny swobodnej, o jakiej stanowi art. 80 k.p.a. Zastrzeżenia sądu budzi jedynie kwestia uzasadnienia decyzji w zakresie, w jakim brakuje w nim jasnego sformułowania, że odmowa przyznania płatności rolnośrodowiskowej była rezultatem łącznego stwierdzenia nieprawidłowości w prowadzeniu gospodarki rolnej zgodnie z przyjętymi zobowiązaniami, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że możliwe do uzyskania kwoty płatności zostały w całości, w następstwie zastosowanych zmniejszeń, zredukowane. Obecność takiego stwierdzenia czyniłaby decyzje czytelniejszymi, precyzyjnie wskazując faktyczną przyczynę negatywnego dla strony rozstrzygnięcia i lepiej realizując zasadę przekonywania wyrażoną w art. 12 k.p.a. W decyzjach organów obu instancji tego zabrakło, co czyni je wadliwymi z punktu widzenia art. 107 § 3 k.p.a. i wspomnianego wyżej art. 12 k.p.a. Uchybienie to nie było jednak na tyle istotne, aby uzasadniało wyeliminowanie kontrolowanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego, gdyż nie miało wpływu na wynik sprawy. W szczególności na podstawie całokształtu uzasadnienia zaskarżonej decyzji można odtworzyć tok rozumowania organu, wnioski płynące z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a przede wszystkim prawne i faktyczne konsekwencje stwierdzonych naruszeń w odniesieniu do poszczególnych składników płatności rolnośrodowiskowej, w tym zwłaszcza fakt, że uległy one zmniejszeniu w każdym z wariantów o 100%.

Mając powyższe na względzie, a także biorąc pod uwagę, że w ramach kontroli sprawowanej zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w myśl którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, sąd nie dostrzegł zarówno uchybień wskazanych skargą, jak i innych naruszeń prawa procesowego i materialnego obligujących do uchylenia kontrolowanych decyzji, dlatego działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w niniejszej sprawie oddalono.

d.cz.