Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 634/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 634/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Sędziowie: ASR WSA Magdalena Gawlikowska (spr.), WSA Tadeusz Kiełkowski, , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2023 r., sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 28 lutego 2023 r., nr SKO.PS/4110/198/2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 28 lutego 2023 r., nr SKO.PS/4110/198/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z 5 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skarżącemu J. C. zwolnienia z odpłatności za pobyt matki T. C. w domu pomocy społecznej za okres od 24 lutego 2021 r. do 10 września 2021 r. w łącznej kwocie 5843,14 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Prawomocną decyzją z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt SKO.PS/4110/18/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z 31 grudnia 2021 r. nr [...] wydaną z upoważnienia przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt matki T. C. w Domu Pomocy Społecznej w B.1 (dalej także jako: DPS) w wysokości 5843,14 zł.

Następnie wnioskiem z 10 marca 2022 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt rodziców T. i J. C.1 w domu pomocy społecznej. Wniósł również o rozłożenie sumy opłat jaką będzie miał ponieść na miesięczne raty nie przekraczające kwoty 500 zł miesięcznie oraz o odroczenie terminu płatności do czasu wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowego wniosku.

Ponownie rozpoznając sprawę, po uprzednim dwukrotnym uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy, decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. Burmistrz B. odmówił skarżącemu zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej za wskazany okres w łącznej kwocie 5843,14 zł.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia dokonano szczegółowej analizy sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej skarżącego stwierdzając, iż wskazane przez stronę okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS.

Ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem z pierwszego małżeństwa, który się uczy. Skarżący jest jednym z trójki rodzeństwa, gdzie każde z nich zostało zobowiązane do pokrywania części kosztów pobytu zmarłych już rodziców w DPS.

Odnośnie sytuacji materialnej ustalono, że skarżący wraz z żoną i synem mieszkają w 200 metrowym domu należącym do skarżącego i jego trójki dzieci. Skarżący pracuje w Urzędzie Gminy B.2 na stanowisku [...] na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Żona skarżącego pracuje w Izbie [...] w K. na stanowisku [...] również na podstawie umowy o pracę na czas nie określony. Syna skarżącego pobiera rentę rodzinną po zmarłej matce. Łączny dochód rodziny skarżącego wynosi 9377,57 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 3125,85 zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 1325,85 zł.

Oprócz tego skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i posiada samochód osobowy z 2004r. Żona skarżącego posiada działkę budowlaną o powierzchni 10 arów, która stanowi współwłasność ze skarżącym, na której znajduje się dom w trakcie budowy, w stanie surowym zamkniętym.

Sumę stałych miesięcznych wydatków skarżący określił na kwotę ok. 6322 zł. Należą do nich: opłata za zużycie energii elektrycznej - 250 zł, gaz - 500 zł, woda i śmieci -164,00 zł, internet i telefon -140 zł, składki na PPK -150 zł, wydatki na leki i leczenie - 100 zł, ubezpieczenie samochodu, przegląd, i paliwo -1200 zł rata leasingowa za samochód, paliwo i przegląd - 1500 zł, koszty dojazdu syna do szkoły, kurs prawa jazdy - 600 zł, drobne, niezbędne remonty w domu -100 zł. Wydatki żony skarżącego wynoszą: paliwo - 850 zł, składka na ubezpieczenie grupowe - 76 zł, fryzjer - 100 zł, leki i telefon - 260 zł, składka na PKK - 132 zł, ubezpieczenie samochodu, przegląd, naprawa - 200 zł.

Organ wziął pod uwagę też w swoich rozważaniach okoliczność, że w 2021 r. skarżący poniósł koszty związane z wymianą pieca centralnego ogrzewania w kwocie 14 880,00 zł (faktura z dnia 23.12.2021), a dom, w którym skarżący mieszka wraz z rodziną wymaga remontu i nakładów finansowych. Niemniej wskazano przy tym, że dom, w którym mieszka skarżący został mu dany przez rodziców.

Odnośnie sytuacji zdrowotnej ustalono i wzięto pod uwagę, że skarżący pozostaje w specjalistycznym leczeniu psychiatrycznym, jednakże ostatnia dokumentacja medyczna w tym zakresie pochodzi z 2020 r. Ponadto skarżący ma arytmię serca, nadciśnienie i podniesiony poziom cukru. Dwa razy w roku odbywa prywatne wizyty kontrolne u lekarza stomatologa i okulisty, których koszt wynosi ok. 100 -150 zł.

Żona skarżącego pozostaje w specjalistycznym leczeniu w związku z astmą oskrzelową i wymaga zażywania leków. Ponadto leczy się z powodu: zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, nadciśnienia tętniczego, choroby zwyrodnieniowej kolana oraz zespołu obturacyjnego bezdechu w czasie snu. Posiada zlecenie z dnia 8.09.2022 r. na aparat do leczenia obturacyjnego bezdechu w czasie snu, którego koszt wynosi ok. 5000 zł. W 2018 r. złamała rękę, która była operowana trzykrotnie, ostatnia operacja została wykonana prywatnie w 4 września 2020 r. i kosztowała 10,000 zł. Na tę operacja żona zaciągnęła pożyczkę w zakładzie pracy, a jej spłata zakończyła w czerwcu 2022 r. W 2020 r. poniosła również koszty koniecznej rehabilitacji. Została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim z powodu upośledzenia narządu ruchu.

Obecnie miesięczne koszty ponoszone w związku z wydatkami na leki i leczenie skarżącego wynoszą ok. 100 zł, a w przypadku żony - ok. 200 zł.

Odnosząc się do okoliczności, że skarżący jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za dwoje rodziców, organy uznały, że skoro skarżący nie uiścił jak dotąd żadnej należności przesłanka ta w przypadku skarżącego nie występuje.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt rodzica w DPS. W szczególności stwierdzono, że nie znajdują względem skarżącego zastosowania przesłanki ewentualnego zwolnienia określone w art. 64 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę dochód rodziny skarżącego oraz całość jego sytuacji życiowej stwierdzono, że na dzień wywiadu środowiskowego rodzina jest w stanie utrzymać siebie, wspierać dorosłego syna i ponosić koszty związane z opłatą za pobyt rodzica w DPS.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował zapadłe rozstrzygnięcie i zarzucił organowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony. Uznał, że organ bezpodstawnie zarzucał mu nieskorzystanie z pomocy w ramach tarczy antykryzysowej związanej z pandemia Covid-19. Zakwestionował zasadność argumentu organu o zamieszkiwaniu w domu, który skarżący otrzymał od swoich rodziców i stwierdził, że nie ma to wpływu na jego możliwość ponoszenia opłat za pobyt rodziców w DPS. Zarzucił nie uwzględnienie, że w części musiał zaspokajać potrzeby rodziców z własnych środków, w tym opłaty za usługi opiekuńcze świadczone przez MOPS. Nie zgodził się też z zakwestionowaniem wydatku na mamę w postaci zakupu aparatu słuchowego tylko z tej przyczyny, że faktura za ten aparat została wystawiona na matkę skarżącego. Daj skarżący stwierdził, że organ pomocowy pominął w swoich rozważaniach co do zasadności zwolnienia fakt, ze skarżący jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za oboje rodziców i jego zdaniem nie ma tu znaczenia, że jeszcze tych płatności nie uiścił. Skarżący zarzucił też nie wzięcie pod uwagę straty z działalności gospodarczej jaką poniósł w poprzednim roku podatkowym. Wskazał też, że organ pominął, że opłaty za pobyt jego rodziców w DPS obciążają praktycznie w całości jego małżonkę albowiem uzyskiwane przez niego dochody nie wystarczają nawet na jego utrzymanie. Zarzucił również, że organ nie prowadził postępowania w stosunku do pełnoletnich wnuków jego rodziców, a ograniczył się jedynie do trójki dzieci rodziców.

Decyzją z 28 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po powołaniu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa oraz przedstawieniu istoty instytucji zwolnienia organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji. Wskazał przy tym, że w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty (przykładowo wymienionych w art. 64 u.p.s.) należy dokonać oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny.

Dalej organ odwoławczy powołał się na ustalenia wywiadu środowiskowego określającego sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną skarżącego i jego rodziny.

Kolegium podzieliło stanowisko organu l instancji, że wskazane przez skarżącego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS. Uznano, że jego rodzina osiąga dochód, który pozwala na utrzymanie oraz ponoszenie kosztów związanych z opłatą za pobyt rodzica w DPS.

W ocenie Kolegium wskazane przez skarżącego wydatki nie można zaliczyć do szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Wydatki na utrzymanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb zostały wkalkulowane przez ustawodawcę do granicy 300% kryterium dochodowego, które wynosi 1800 zł i w założeniu pozwala osobom zobowiązanym do ponoszenia opłaty na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Stwierdzono, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mają charakteru szczególnie uzasadnionych, związanych z wyjątkową lub trudną sytuacją, co mogłoby uzasadniać zwolnienie z opłaty.

Kolegium nie przychyliło się do argumentacji skarżącego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i uznało, że okoliczności sprawy wskazują, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 art. 107, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organy obu instancji nie odniosły się do:

- przedstawianych przez niego wyliczeń, które wskazują, że praktycznie pozostaje na utrzymaniu żony, a określone mu opłaty w całości obciążają jej dochody,

- faktu, że MOPS arbitralnie ustalił jedynie opłaty dla dzieci, a nie prowadził w ogóle postępowania wobec dorosłych wnuków,

- przedstawionych do odwołania dowodów finansowania opłat za usługi opiekuńcze świadczone dla rodziców przez MOPS, które przedłożył w związku z podnoszeniem przez organ faktu, że rodzice utrzymywali się samodzielnie i negowaniu finansowego wsparcia skarżącego względem rodziców,

- wyroków Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Krakowie, (sygn. III SA/Kr 666/22 oraz III SA/Kr 667/22), z których wynika wprost, że organ może zwolnić także osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej ale jeszcze jej nie wnoszącą. Jest to o tyle istotne zdaniem skarżącego, że jego dochód pozostający po wniesieniu opłat za oboje moich rodziców byłby niższy niż 300% kryterium dochodowego.

W ocenie skarżącego uzasadnienie rozstrzygnięć nie pozwala na prześledzenie toku rozumowania organów. Jego zdaniem organy powinny uwzględnić fakt wykazanej przez niego straty w 2021 r. w prowadzonej działalności gospodarczej, a przynajmniej uwzględnić fakt uiszczanych przez niego rat leasingowych za samochód. Końcowo wyraził wątpliwość co do właściwego upoważnienia osoby podpisanej pod decyzją organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy decyzje organów w przedmiocie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS odpowiada prawu, tj. czy organy rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego, prawidłowo ustaliły niezbędny do rozstrzygnięcia stan faktyczny i dokonały jego całościowej oceny w kontekście wymogów określonych przepisami prawa materialnego i procesowego.

Podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), zwaną dalej także jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 64 u.p.s., w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji organu II instancji, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Katalog osób zobowiązanych do ponoszenie tej opłaty i kolejność, w jakiej ich ona obciąża, ustalony został w art. 61 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku niepokrycia pełnych kosztów utrzymania przez mieszkańca domu pomocy społecznej, obowiązek ów obciąża małżonka mieszkańca i zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s.).

Użycie przez ustawodawcę w art. 64 u.p.s. wyrażenia "można zwolnić", jak również wyrażenia "w szczególności" oznacza, że katalog przesłanek wskazanych w ww. przepisie prawa jako podstawa możliwości uzyskania zwolnienia przez osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, nie jest wyczerpujący oraz, że decyzja wydawana przez organ na podstawie ww. przepisu prawa ma charakter decyzji podejmowanej w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. nie gwarantuje uzyskania zwolnienia. Powyższe nie oznacza jednak, że rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie może cechować dowolność, o czym świadczą określone w art. 64 u.p.s. przesłanki podejmowania decyzji w tej materii, zakreślając granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego zobowiązany jest bowiem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 64 u.p.s., bo tylko w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Wydając na podstawie art. 64 u.p.s. rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej organ administracji publicznej powinien postępować w zgodzie z podstawowymi zasadami prowadzenie postępowania administracyjnego ujętymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Jedną z tych zasad jest zasada prawdy obiektywnej ujęta w art. 7 k.p.a., która wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o zwolnienia z opłat wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia istnienia przesłanek z art. 64 u.p.s. do zwolnienia wnioskodawcy z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłat. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek zwolnienia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia zwolnienia, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W świetle orzecznictwa sądowego decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, polegającej nie na kontroli uznania administracyjnego samego w sobie, lecz kontroli kwestii, czy decyzja została podjęta właśnie w zgodzie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że wnioskowana ulga ma w założeniu charakter wyjątkowy. W orzecznictwie podkreśla się też, że: "Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 64 u.p.s. osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (por. wyrok NSA z 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 841/21, CBOSA).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że organ pierwszej instancji zebrał i rozważył obszerny materiał dowodowy dotyczący sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego i osób, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, a organ odwoławczy te ustalenia i oceny podzielił.

1/ I tak odnośnie sytuacji rodzinnej ustalono min., że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem z pierwszego małżeństwa, który się uczy. Skarżący jest jednym z trójki rodzeństwa, gdzie każde z nich zostało zobowiązane do pokrywania części kosztów pobytu zmarłych już rodziców w DPS.

W ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną mimo oświadczeń skarżącego, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe z synem, a z żoną ma rozdzielność majątkową i prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe. Do tych samych wniosków doszedł WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt matki skarżącego w DPS z 8 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 666/22, a orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela zawartą tam argumentację. Konsekwencją powyższego było branie pod uwagę dochodu wszystkich osób w rodzinie przy ustalaniu sytuacji finansowej skarżącego.

2/ Odnośnie sytuacji materialnej ustalono, że skarżący wraz z żoną i synem mieszkają w 200 metrowym domu należącym do skarżącego i jego trójki dzieci. Skarżący pracuje w Urzędzie Gminy B.2 na stanowisku [...] na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Żona skarżącego pracuje w Izbie [...] w K. na stanowisku [...] również na podstawie umowy o pracę na czas nie określony. Syna skarżącego pobiera rentę rodzinną po zmarłej matce. Łączny dochód rodziny skarżącego wynosi 9377,57 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 3125,85 zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 1325,85 zł.

Oprócz tego skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i posiada samochód osobowy z 2004 r. Małżonkowie są też współwłaścicielami działki budowlanej o powierzchni 10 arów, na której znajduje się dom w trakcie budowy, w stanie surowym zamkniętym.

Sumę stałych miesięcznych wydatków skarżący określił na kwotę ok. 6322 zł. Wymienił w nich: opłatę za zużycie energii elektrycznej - 250 zł, gaz - 500 zł, woda i śmieci -164 zł, internet i telefon -140 zł, składki na PPK -150 zł, wydatki na leki i leczenie - 100 zł, ubezpieczenie samochodu, przegląd, i paliwo -1200 zł, rata leasingowa za samochód, paliwo i przegląd - 1500 zł, koszty dojazdu syna do szkoły, kurs prawa jazdy - 600 zł, drobne, niezbędne remonty w domu -100 zł. Wydatki żony skarżącego wynoszą: paliwo - 850 zł, składka na ubezpieczenie grupowe - 76 zł, fryzjer - 100 zł, leki i telefon - 260 zł, składka na PKK - 132 zł, ubezpieczenie samochodu, przegląd, naprawa - 200 zł.

W ocenie Sądu organ słusznie uznał, że ww. koszty nie obniżają dochodów albowiem żadne z nich nie jest wymienione w katalogu wydatków pomniejszających dochód zawartym w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej tj.: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ponadto, poza ratą leasingową za samochód, wymienione wydatki są typowymi wydatkami związanymi z normalnym funkcjonowaniem, których uiszczanie nie czyni sytuacji skarżącego na tyle szczególnej i wyjątkowej by być podstawą do zwolnienia do od opłaty za pobyt matki w DPS.

Zasadnie organy nie uwzględniły w sytuacji materialnej skarżącego straty jaką przyniosła prowadzona przez niego działalność gospodarcza za 2021 r. Jeżeli to źródło dochodu nie przyniosło wartości dodatniej to nie ma podstaw aby wartość ujemną uwzględniać w wyliczeniach dochodu za rok następny, zmniejszając dochód uzyskany z innych źródeł.

Jeśli chodzi o ratę leasingową, to leasing został przez skarżącego wzięty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i zasadniczo stanowi koszt uzyskania przychodu. Ponieważ dochód z działalności gospodarczej skarżącego nie wykazuje wartości dodatniej jest pomijany w ustalaniu dochodu skarżącego, nie ma zatem podstaw aby należność z tytułu raty leasingowej była uwzględniana przy określaniu miesięcznych wydatków rodziny skarżącego.

Przede wszystkim jednak Sąd zauważa, że kwota uzyskiwanego dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego po odjęciu wszystkich wskazanych przez skarżącego kosztów (nawet raty leasingowej) nadal daje kwotę ok 3000 zł, zatem można z niej wygospodarować część przeznaczoną na spłatę należności za pobyt matki w DPS.

Sąd zauważa w tym miejscu, ze organ odwoławczy wskazał w treści rozstrzygnięcia, że skarżący jest uprawniony do składania wniosku o rozłożenie należności na raty umożliwiające systematyczną spłatę i posiadanie środków na pozostałe niezbędne potrzeby życiowe. Na wcześniejszym etapie postępowania organ wyznaczył skarżącemu raty w wysokości 500 zł miesięcznie nie mniej jednak decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego jako przedwczesna. Nie ma przy tym przeszkód aby w przyszłości skarżący wnioskował o raty w niższej wysokości zwłaszcza w kontekście faktu, że jest zobowiązany pokrywać należność za pobyt w DPS dwojga rodziców.

Sąd zauważa, że organ wziął pod uwagę też w swoich rozważaniach okoliczność, że w 2021 r. skarżący poniósł koszty związane z wymianą pieca centralnego ogrzewania w kwocie 14 880,00 zł (faktura z dnia 23.12.2021), a dom, w którym skarżący mieszka wraz z rodziną wymaga pewnych nakładów finansowych. Niemniej jednak z akt sprawy wynika, że dom ten skarżący otrzymał od rodziców zatem ewentualne wydatki remontowe wpływają na zachowanie lub ulepszenie nieruchomość, co ma z kolei wpływ na jej wartość. Zasadnie zatem organy nie uznały omawianych wydatków za okoliczności mogące mieć wpływ na zwolnienie skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS.

3/ odnośnie sytuacji zdrowotnej ustalono i wzięto pod uwagę, że skarżący pozostaje w specjalistycznym leczeniu psychiatrycznym, jednakże ostatnia dokumentacja medyczna w tym zakresie pochodzi z 2020 r. Ponadto skarżący ma arytmię serca, nadciśnienie i podniesiony poziom cukru. Dwa razy w roku odbywa prywatne wizyty kontrolne u lekarza stomatologa i okulisty, których koszt wynosi ok. 100 -150 zł.

Żona skarżącego pozostaje w specjalistycznym leczeniu w związku z astmą oskrzelową i wymaga zażywania leków. Ponadto leczy się z powodu: zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, nadciśnienia tętniczego, choroby zwyrodnieniowej kolana oraz zespołu obturacyjnego bezdechu w czasie snu. Posiada zlecenie z dnia 8.09.2022 r. na aparat do leczenia obturacyjnego bezdechu w czasie snu, którego koszt wynosi ok. 5000 zł. W 2018 r. złamała rękę, która była operowana trzykrotnie, ostatnia operacja została wykonana prywatnie w 4 września 2020 r. i kosztowała 10,000 zł. Na tę operacja żona zaciągnęła pożyczkę w zakładzie pracy, a jej spłata zakończyła w czerwcu 2022 r. W 2020 r. poniosła również koszty koniecznej rehabilitacji. Została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim z powodu upośledzenia narządu ruchu.

Obecnie miesięczne koszty ponoszone w związku z wydatkami na leki i leczenie skarżącego wynoszą ok. 100 zł, a w przypadku żony - ok. 200 zł.

W ocenie Sądu organ trafnie uznał, że koszty te nie są wysokie i w zestawieniu do dochodu pozostającego do dyspozycji rodziny po wniesieniu odpłatności za DPS, nie powodują niemożności ich uiszczenia. Również sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna rodziny w ujęciu całościowym – szczegółowo zobrazowana i rozważona przez organy - aktualnie nie jest na tyle szczególna i wyjątkowa by mogła uzasadniać zwolnienie skarżącego z nałożonej opłaty w kontekście przesłanki określonej w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

4/ Odnosząc się do okoliczności, że skarżący jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za dwoje rodziców, w kontekście rozważenia przez organy przesłanki ewentualnego zwolnienia na podstawie art. 64 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej Sąd stwierdza, że jej rozważenie przez organy nie było dostatecznie wnikliwe. Organy miały świadomość tego faktu ale trzymając się literalnego brzmienia ww. przepisu uznały, że skoro skarżący nie uiszcza jak dotąd żadnej należności przesłanka ta skarżącego nie dotyczy. W ocenie Sądu istotnie skarżący nie uiszcza jeszcze ww. należności albowiem sprawa jest na etapie zastosowania ewentualnego zwolnienia, a postępowanie odnośnie opłat za obydwoje rodziców toczy się w tym samym czasie. Nie ulega jednak wątpliwości, że takie zobowiązanie na nim ciąży, a w obrocie prawnym są ostateczne decyzje odmawiające zwolnienia zarówno w przedmiocie opłaty za pobyt w DPS matki jak i ojca skarżącego. Tym samym okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przez organ jako wykraczająca poza katalog przypadków określonych art. 64 ustawy, który jak już wskazano jest przykładowy.

Nie mniej jednak biorąc pod uwagę całość zgromadzonych informacji odnośnie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, a zwłaszcza majątkowej skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że uchybie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy i kontrolowana decyzja nadal mieści się w granicach uznania administracyjnego. Jest tak przede wszystkim z uwagi na ustalony dochód rodziny skarżącego, który po odjęciu kosztów utrzymania rodziny pozwala na wygospodarowanie kwoty na poczet spłaty zaległości za pobyt obu rodziców w DPS w dogodnych dla skarżącego ratach. Sąd podkreśla w tym miejscu, że do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji może dojść jedynie w przypadku takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawi i naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Omówione uchybienie z przyczyn wyżej skazanych nie ma w ocenie Sądu takiego charakteru.

Reasumując, zdaniem Sądu akta sprawy wskazują, że skarżący ma za sobą trudny okres związany z problemami zdrowotnymi żony oraz swoimi problemami zdrowotnymi, które z kolei były następstwem trudnej sytuacji rodzinnej związanej z opieką nad dwojgiem rodziców w podeszłym wieku. Nie ma wątpliwości, że do czasu do kiedy tylko był w stanie, skarżący tę opiekę nad nimi sprawował, z czym niewątpliwie wiązały się koszty finansowe. Świadczą o tym choćby załączone do odwołania kserokopie potwierdzenia przelewów z 2020 r., z konta bankowego skarżącego, za usługi opiekuńcze świadczone rodzicom.

Nie mniej jednak badając sytuację skarżącego pod kątem zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w DPS organy brały pod uwagę aktualną sytuację skarżącego w aspekcie przesłanek określonych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Obraz jaki wyłania się z poczynionych ustaleń wskazuje, że ogólnie sytuacja życiowa skarżącego jest stabilna, małżonkowie mają pracę na etatach, skarżący ma perspektywę dodatkowego zarobkowania w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, wraz z dziećmi jest współwłaścicielem domu i gospodarstwa rolnego po rodzicach, dodatkowo jest współwłaścicielem wraz z żona drugiej nieruchomości zabudowanej domem w stanie surowym zamkniętym, a żadne z małżonków nie boryka się problemami zdrowotnymi takiego rodzaju, które ograniczały by im zdolność zarobkowania lub generowały znaczne koszty leczenia. Dodatkowo nadmienić należy, że rodzice skarżącego zmarli wiec kwoty należności za ich pobyt w DPS (łącznie 13847,41 zł) są ostatnimi należnościami, które skarżący będzie obowiązany ponieść z ww. tytułu.

Odnosząc się do zarzutu skargi jakoby organy bezpodstawnie zaniechały ustalania sytuacji dorosłych, pracujących wnuków podopiecznych DPS, Sąd stwierdza, że obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuków zatem organy nie były do tego zobowiązane. Przede wszystkim jednak niniejsza decyzja dotyczy zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt matki w DPS, a nie etapu jej ustalania, który to został zakończony prawomocnym rozstrzygnięciem.

Nie było też wątpliwości, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana przez upoważnioną do tego osobę. W aktach administracyjnych organu II instancji, widnieje upoważnienie Burmistrza B. z 5 lutego 2015 r. dla podpisanej pod decyzją organu pierwszej instancji S. A. – specjalisty pracy socjalnej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości Gminy.

Reasumując Sąd stwierdza, że dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach właściwych dla decyzji o charakterze uznaniowym, nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ani też przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ustawy o pomocy społecznej, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a wydane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone ustaleniem wszelkich koniecznych dla rozstrzygnięcia okoliczności i poddane słusznej ocenie nie noszącej znamion dowolności.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na postawie art. 151 p.p.s.a.