Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 45/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 89, art. 93 ust. 4, 5, 6 i 7
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 4 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Rektora [...] w Ł. z dnia 4 grudnia 2023 roku nr NIEPEŁNO 23/24/92030/1 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 grudnia 2023 r., nr NIEPEŁNO 23/24/92030 Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 107 k.p.a., art. 89 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm.), dalej u.p.s.w.n. oraz § 4 ust.12 lit. f i § 9 Regulaminu świadczeń dla studentów AHE w Łódź, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 24 października 2023 r., nr NIEPEŁNO 23/24/92030 w przedmiocie odmowy przyznania K.W. stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024.

Jak wynika z akt, w dniu 4 września 2023 r. K.W. złożyła wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024.

Decyzją z dnia 24 października 2023 r. Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi odmówił przyznania K.W. stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024 wskazując, że zgodnie z art. 89 u.p.s.w.n., stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student, posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie natomiast z treścią art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. oraz § 4 ust. 12 lit. f Regulaminu Świadczeń dla studentów AHE w Łodzi, świadczenia pomocy materialnej przysługują na studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, na studiach drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Z załączonego do akt zaświadczenia wystawionego przez pracownika Akademii Humanistyczno - Ekonomicznej w Łodzi z dnia 24 października 2023 r., wynika, że ubiegająca się o stypendium w roku akademickim 2023/2024 wnioskodawczyni jest studentką 3-go roku studiów jednolitych magisterskich na kierunku psychologia, a w latach wcześniejszych była studentką na innych uczelniach i tym samym łączny okres kształcenia przekroczył 20 semestrów, co w konsekwencji stanowiło o braku możliwości przyznania pomocy materialnej, w tym również w postaci stypendium dla osób niepełnosprawnych z powodu przekroczenia 12 semestrów łącznego okresu studiowania.

Od powyższej decyzji pełnomocnik K.W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł zarzuty naruszenia:

1. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez bezzasadną odmowę przyznania wnioskodawczyni stypendium dla osób niepełnosprawnych, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez uchybienie zasadzie legalizmu, wyrażające się w naruszeniu zakazu stosowania prawa wstecz, który to zakaz wynika z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, polegający na nieuwzględnieniu faktu, że art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. wszedł w życie w brzmieniu aktualnym w dniu 18 grudnia 2021 r., a więc nie powinien mieć zastosowania do okresów sprzed jego implementacji, co w konsekwencji winno prowadzić do uznania, że wnioskodawczyni nie przekroczyła limitu 20 semestrów i przyznania jej stypendium dla osób niepełnosprawnych,

2. art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. w zw. z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw w zw. z § 4 ust. 12 lit. f Regulaminu Świadczeń dla studentów AHE w Łodzi poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że okres studiowania bez pobierania świadczeń, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w.n. przed wejściem w życie ustawy zmieniającej powinien zostać uwzględniony podczas obliczania terminów określonych w art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że powyższa wykładnia nie narusza zasady lex retro non agit.

W oparciu o podniesione zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 4 grudnia 2023 r. Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 89 u.p.s.w.n, stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Stosownie zaś do treści z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n oraz § 4 ust. 12 lit. f Regulaminu świadczeń dla studentów AHE w Łodzi, świadczenia pomocy materialnej przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, na studiach drugiego stopnia- nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Strona nie spełniła wszystkich ustawowych warunków do przyznania pomocy wnioskowanej pomocy materialnej, ponieważ łączny okres kształcenia wykazany w ogólnopolskiej sieci informacji o nauce i szkolnictwie wyższym POL-on przekroczył 12 semestrów. Studentka studiowała w następujących okresach:

- Uniwersytet A. w W. - rozpoczęcie i skreślenie w październiku 2013 r.;

- Uniwersytet B. od 1 października 2013 r. do 12 września 2017 r. (łącznie 8 semestrów);

- Uniwersytet B. od 1 października 2017 r. do 8 marca 2018 r. (łącznie 2 semestry);

- Szkoła Wyższa C. w W. - rozpoczęcie i skreślenie w październiku 2017 r.;

- Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi od 1 października 2018 r. do 5 października 2021 r. (łącznie 6 semestrów);

- Akademia Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi od 1 października 2021 r. - nadal (obecnie 5 semestr).

Łączny okres kształcenia przekroczył zatem 20 semestrów.

W dniu 18 grudnia 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232), która zmodyfikowała i doprecyzowała przepisy dotyczące ustalania okresu przysługiwania świadczeń dla studentów (tj. stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora i zapomogi) w powiązaniu z okresem studiowania.

Zgodnie ze znowelizowanym art. 93 u.p.s.w.n., świadczenia dla studentów przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich przez łączny okres wynoszący 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

- pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów,

- drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Organ nie może odstąpić od literalnego brzmienia przepisu, który został wprowadzony w celu zapobieżenia jego różnorodnej interpretacji. Studentka pobierała świadczenie w postaci stypendium dla osób niepełnosprawnych w latach 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021 oraz w semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022. Przekroczony został zatem okres 6 lat (12 semestrów) nie tylko studiowania, ale również pobierania stypendium.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty naruszenia:

1. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez bezzasadną odmowę przyznania skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez uchybienie zasadzie legalizmu, wyrażające się w naruszeniu zakazu stosowania prawa wstecz, który to zakaz wynika z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, polegający na nieuwzględnieniu faktu, że art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. wszedł w życie w brzmieniu aktualnym w dniu 18 grudnia 2021 r., a więc nie powinien mieć on zastosowania do okresów sprzed jego implementacji, co w konsekwencji winno prowadzić do uznania, że skarżąca nie przekroczyła limitu 20 semestrów oraz do przyznania jej stypendium dla osób niepełnosprawnych,

2. art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. w zw. z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw w zw. z § 4 ust. 12 lit. f Regulaminu Świadczeń dla studentów AHE w Łodzi poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że okres studiowania bez pobierania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1pkt 1-4 u.p.s.w.n. przed wejściem w życie ustawy zmieniającej powinien zostać uwzględniony podczas obliczania terminów określonych w art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że powyższa wykładnia nie narusza zasady lex retro non agit.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 października 2023 r.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że w ramach niniejszej sprawy doszło do błędnej wykładni przepisów będących podstawą zaskarżonej decyzji, tj. art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej oraz § 4 ust. 12 lit. f Regulaminu Świadczeń dla studentów AHE w Łodzi w zakresie sposobu obliczania liczby semestrów na potrzeby decyzji w zakresie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych. Zdaniem pełnomocnika wykładnia zaliczająca okres studiowania przed wejściem w życie ustawy zmieniającej prowadzi do dyskryminacji oraz znacznego pogorszenia sytuacji skarżącej, albowiem całkowicie zamyka drogę do pobierania przysługującego jej świadczenia, stanowiąc swego rodzaju sankcję za podejmowanie studiów wyższych długo przed wejściem w życie przedmiotowej nowelizacji.

Na zasadność prezentowanej wykładni przepisów oraz rzeczywistych intencji ustawodawcy wskazuje także treść uzasadnienia rządowego projektu u.p.s.w.n. (druk nr VIII.2446), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie w u.p.s.w.n. nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk nr IX. 1569) nie wynika natomiast, aby intencją ustawodawcy była zmiana dotychczasowego rozumienia pojęcia "przysługiwania świadczenia".

Na powyższy zamiar ustawodawcy, w ocenie pełnomocnika wskazuje także prawidłowy sposób obliczania okresu w rozumieniu art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. Okres 12 semestrów ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat (12 semestrów) upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium. Taki sposób liczenia tego okresu wynika z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n., który stanowi, że stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego. Student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje przez cały rok kalendarzowy. Prawidłowo obliczony okres studiowania przez skarżącą przy zastosowaniu art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., w doprecyzowanym przez ustawodawcę brzmieniu, powinien brać pod uwagę czas sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej, jednak tylko w zakresie czasookresów, w których skarżąca faktycznie pobierała świadczenie, o które ubiega się obecnie. Przyjęcie wykładni obejmującej cały okres studiowania wstecz, bez względu na okoliczność pobierania świadczeń prowadzi do dyskryminacji oraz nierównego traktowania studentów, co czyni zaskarżoną decyzję wadliwą.

W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie dodatkowo wskazując, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt. 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienionej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienionej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W związku z powyższym organ zgodnie z zasadą legalizmu prawidłowo zinterpretował i zastosował cyt. powyżej przepisy prawa, a co za tym idzie pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego uznał za całkowicie chybione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Akademii Humanistyczno - Ekonomicznej w Łodzi z dnia 4 grudnia 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 24 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.), dalej u.p.s.w.n., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia przez skarżącą wniosku, tj. 4 września 2023 r. Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może ubiegać się o:

1) stypendium socjalne;

2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;

3) zapomogę;

4) stypendium rektora;

5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;

6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.

Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (art. 86 ust. 2 u.p.s.w.n.). Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (art. 86 ust. 3 u.p.s.w.n.).

Na podstawie art. 89 u.p.s.w.n., stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 100,173 i 240).

Stosownie do treści art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. W myśl art. 93 ust. 1 i 2 u.p.w.s.n., student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:

a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,

b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia (art. 93 ust. 3 u.p.s.w.n.).

Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów (art. 93 ust. 5 u.p.s.w.n.). Do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr (art. 93 ust. 6 u.p.s.w.n.).

W przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, przysługuje przez dodatkowy okres 12 semestrów. Przepisy ust. 4 i 6 stosuje się odpowiednio (art. 93 ust. 7 u.p.s.w.n.). W niniejszej sprawie, przepis ten nie ma jednak zastosowania.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, co w rozpoznawanej sprawie ma kluczowe znaczenie, że na podstawie art. 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, zmieniono brzmienie art. 93 i art. 94 dotyczące ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich. Uprzednio obowiązujący art. 93, który stanowił w ust. 2, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat zmienił brzmienie na: "Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Natomiast w wyniku tej nowelizacji art. 93 ust. 4 otrzymał brzmienie, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Tym samym ustawodawca dokonał radykalnej zmiany okresu, w którym student posiada uprawnienia do pobierania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że pojęciu "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Jednakże dokonana nowelizacja jednoznacznie ograniczyła okres, przez który to prawo przysługuje - do 12 semestrów (na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów) wiążąc ten czas z okresem samego studiowania - jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 31/23, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 204/23, WSA w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 287/23, wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 864/22, wyroki WSA w Łodzi z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 129/23 i z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 223/23, dostępne: cbois.nsa.gov.pl).

Obecne brzmienie art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. wskazuje, że okres, w którym student posiada możliwość ubiegania się o świadczenia jest liczony bez względu na ich faktyczne pobieranie. Dla biegu okresu, w którym student ma prawo ubiegać się i otrzymywać świadczenia stypendialne nie ma i nie miało znaczenia, czy student występuje w tym okresie o świadczenia oraz czy faktycznie w tym okresie świadczenia te pobiera. Ustawodawca dookreślił w sposób wyraźny, że okres przysługiwania świadczeń wynosi "12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta". (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po 161/22, WSA w Warszawie z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 864/22).

Art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. nie może być interpretowany odmiennie, w zależności od tego o jakie stypendium ze świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w.n. aktualnie występuje wnioskodawca. Jedynym kryterium jakie w zakresie zastosowania art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. powinno być ustalone, to okoliczność przez jaką ilość semestrów wnioskodawca mógł ubiegać się o świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w.n., z tego względu, że posiadał status studenta. Wyraźnie podkreślić bowiem należy, że przytoczona powyżej nowelizacja ustawy u.p.s.w.n. jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który prawo studenta do świadczeń przysługuje - do 12 semestrów, wiążąc ten czas z okresem samego studiowania, jako podstawowej przesłanki ustawowej związanej z uprawnieniem do ubiegania się o każde ze świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w.n., z których student może korzystać. Innymi słowy, ustawodawca jednoznacznie zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium, uzależnionym - co znajdowało potwierdzenie w ówczesnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym - od faktu otrzymywania świadczeń stypendialnych, dokonując aktualnie jej doprecyzowania, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na pierwszy i drugi stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 204/23, Lex nr 3636289).

W niniejszej sprawie, na podstawie danych zawartych w ogólnopolskiej sieci informacji o nauce i szkolnictwie wyższym POL-on organ ustalił, że skarżąca nie spełniła ustawowych warunków do przyznania wnioskowanego stypendium, ponieważ łączny okres kształcenia przekroczył 12 semestrów. Skarżąca studiowała w następujących okresach:

- od 1 października 2013 r. do 12 września 2017 r. Uniwersytet B., studia pierwszego stopnia, kierunek: Dziennikarstwo i komunikacja społeczna (łącznie 8 semestrów);

- od 1 października 2017 r. do 8 marca 2018 r. Uniwersytet B., studia pierwszego stopnia, kierunek: Dziennikarstwo i medioznawstwo (łącznie 2 semestry);

- od 1 października 2018 r. do 5 października 2021 r. Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, studia pierwszego stopnia, kierunek: Dziennikarstwo i komunikacja społeczna (łącznie 6 semestrów);

- od 1 października 2021 r. - nadal Akademia Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, jednolite studia magisterskie, kierunek: Psychologia (łącznie 4 semestry).

Łączny okres kształcenia, jak prawidłowo ustalił Rektor wyniósł zatem 20 semestrów, co uprawniało organ do odmowy przyznania świadczenia. Ustawodawca jednoznacznie zmienił bowiem wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium stricte uzależnionym od daty otrzymywania świadczeń stypendialnych i aktualnie zawarł doprecyzowanie, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na pierwszy i drugi stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta. Skoro zatem w dniu złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2023/2024, tj. 4 września 2023 r. łączny okres kształcenia na uczelniach wyższych wyniósł 20 semestrów, (a łączny okres przez który skarżąca pobierała różne świadczenia wynosił 13 semestrów), to zasadnie organ odmówił przyznania wnioskowanego stypendium.

Przedstawione powyżej stanowisko potwierdza również uzasadnienie do rządowego projektu ustawy nowelizującej (druk sejmowy nr 1569), w którym wskazano, że: "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu (...). Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia – do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia – do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów – w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Zmiana ta korzystnie wpłynie przede wszystkim na wsparcie kształcenia na kierunkach medycznych trwających zazwyczaj 6 lat. Przepis w zaproponowanym brzmieniu zapewni studentom tych kierunków, analogicznie do przypadku studentów kształcących się na studiach trwających do 5 lat, możliwość pobierania stypendiów i zapomóg do czasu ukończenia studiów, także w przypadku wydłużenia okresu ich trwania o rok, np. w związku ze skorzystaniem z prawa do urlopu od zajęć. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń – proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru, czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc, czy dłużej (...)".

Odnosząc się do zarzutów postawionych w skardze należy wskazać, że na podstawie art. 18 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkami, w których nie ujęto art. 1 - czyli począwszy od 18 grudnia 2021 r. Jedynie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 w art. 16 ustawy zmieniającej przewidziano możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym. Zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa - bowiem do przyznawania świadczeń, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, czyli trwającego w dacie dokonywanej zmiany dopuścił stosowanie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Natomiast wszystkie świadczenia wnioskowane już po tym semestrze (tzn. po pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022) podlegają reżimowi nowej regulacji. Powyższe oznacza, że odnośnie roku akademickiego 2023/2024, którego dotyczy wniosek skarżącej z dnia 4 września 2023 r. należy stosować przepisy u.p.s.w.n. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą.

Nie ma zatem racji skarżąca twierdząc, że stosowanie art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie narusza zakaz retroakcji prawa. Wskazanej regulacji prawnej należy przypisać bowiem wymiar retrospektywny, tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy wyłącznie do przyznawania świadczeń w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, czyli trwającego w dacie dokonywanej zmiany. Natomiast wszystkie świadczenia wnioskowane już po tym semestrze podlegają reżimowi nowej regulacji i jakakolwiek inna interpretacja znowelizowanych norm prawnych od przedstawionej powyżej, byłaby wykładnią contra legem (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 681/23).

Sąd podziela także prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd wyrażony na tle art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r., ale zachowujący nadal swoją aktualność do obecnie obowiązujących przepisów, że okresy pobierania świadczeń i kształcenia sprzed daty wejścia w życie art. 86-95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. przed dniem 1 października 2019 r. powinny być wliczane do 6-letniego okresu, o którym mowa w tym przepisie. Nie można bowiem uznać, że w przypadku, gdy dana osoba mająca status studenta pobierała świadczenie finansowe na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i z chwilą wejścia w życie nowej ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nadal miałaby status studenta, to należałoby ją traktować jak osobę studiującą, która w ogóle żadnego świadczenia finansowego nie otrzymała, a więc okres 6-letni pobierania świadczenia byłby liczony od nowa na podstawie nowej ustawy. Taka wykładnia pozwalałby takim studentom na pobieranie świadczeń finansowych przez okres znaczenie przekraczający 6 lat (tzn. maksymalnie 6 lat na podstawie nowej ustawy, a dodatkowo wcześniej na podstawie ustawy z 2005 r.) i byłoby to nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości. Zdecydowanie dyskryminowani byliby studenci, którzy rozpoczęliby studia w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wobec tych studentów, których studia rozpoczęły się przed wejściem w życie tej ustawy i którzy już na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym uzyskali świadczenia finansowe (por. m.in. wyroki NSA z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7051/21, z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3978/21; z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4741/21; z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21).

Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach. W związku z czym niezasadny jest zarzut skargi, że do ustalenia prawa do stypendium nie powinno się uwzględniać okresów studiowania sprzed zmiany art.93 ust.4 u.p.s.w.n. gdyż stanowiłoby to naruszenie zasady zakazu stosowania prawa wstecz. Przyjęcie poglądu przedstawionego w skardze oznaczałoby, że student mógłby pobierać świadczenia przez okres znacznie dłuższy niż 12 semestrów (tzn. przez okres 6 lat przed zmianą art.93 ust.4 a następnie ponownie przez 12 semestrów począwszy od zmiany art.19 ust.4 u.p.s.w.n.). Stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady równości gdyż byłoby dyskryminujące dla studentów, którzy rozpoczęli studia po zmianie przepisu art.93 ust.4 u.p.s.w.n. Sąd nie podzielił odmiennego poglądu w tym zakresie wyrażonego w skardze.

Dodać również należy, iż poza tym, że K.W. studiowała przez okres 20 semestrów to w okresie od listopada 2013r. do marca 2022r. pobierała nadto różne stypendia (socjalne, specjalne i dla osób niepełnosprawnych) przez 13 semestrów. Okres pobierania stypendium przez skarżącą był zatem dłuższy niż okres wskazany w art.93 ust.4 u.p.s.w.n. w brzmieniu obowiązującym po zmianie przepisu.

Reasumując powyższe rozważania należy podkreślić, że treść art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., nie budzi obecnie wątpliwości interpretacyjnych i tym samym chybione są zarzuty postawione w skardze. Ustawodawca jednoznacznie zmienił normę art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., która dotychczas okres przysługiwania stypendium wiązała z okresem otrzymywania świadczeń stypendialnych a w obecnym stanie prawnym zawarł doprecyzowanie, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na pierwszy i drugi stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta.

Wobec powyższego, podniesione w skardze zarzuty, w tym zarzut dotyczący naruszenia art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP należało uznać za niezasadne. Zdaniem sądu materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), podjęto wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., tj. zawiera wskazanie faktów i dowodów, na których organ się oparł oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających zastosowanie w sprawie. Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie decyzji ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., na mocy której organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

bg