Postanowienie NSA, sygn. akt III OSK 2503/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6264 Zarząd gminy (powiatu, województwa)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 § 2 pkt 1, art. 492 § 1 pkt 4 i § 2, art. 492a § 2, art. 493 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1319
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy - t.j.
article: art. 3 § 2 pkt 4, art. 58 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Komisarza Wyborczego [...] oraz S.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 310/22 w sprawie ze skargi S.J. na obwieszczenie Komisarza Wyborczego [...] z dnia 12 kwietnia 2022 r. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy [...] postanawia: uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 310/22 oddalił skargę S.J. na obwieszczenie Komisarza Wyborczego [...] z dnia 12 kwietnia 2022 r. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy [...].

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności (w kontekście wniosku Komisarza Wyborczego [...] o odrzucenie skargi) , że choć ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1319 ze zm.) zwana dalej K.w., nie przewiduje wprost możliwości zaskarżenia obwieszczenia komisarza wyborczego wydawanego na podstawie art. 492a § 2 tej ustawy, to akt ten podlega kontroli sądowej sprawowanej przez sądy administracyjne na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a., jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Wobec powyższego brak było również przesłanek do odrzucenia skargi ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia. Skoro zaskarżony akt obwieszczenia nie podlegał doręczeniu wójtowi, którego mandatu dotyczył, to nie znajdował do niego zastosowania powoływany przez Komisarza Wyborczego [...] w odpowiedzi na skargę art. 9 § 1 K.w., albowiem przepis ten stosuje się do sytuacji, gdy to w Kodeksie wyborczym mowa jest o upływie terminu do wniesienia skargi. Do skargi na akt w postaci obwieszczenia nie stosuje się regulacji zawartych w art. 493 K.w., w tym dotyczących terminu do wniesienia skargi na uchwałę rady gminy albo na postanowienie komisarza wyborczego w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta. Co za tym idzie w sprawie znajdował zastosowanie art. 53 § 2 P.p.s.a. stanowiący, iż jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Ten termin niewątpliwie został przez stronę skarżącą dochowany. Zaskarżone obwieszczenie wydane zostało 12 kwietnia 2022 r. i w tym samym dniu opublikowane we właściwym dzienniku urzędowym, zaś skarga wniesiona została do Sądu za pośrednictwem skarżonego organu 26 kwietnia 2022 r., a więc przed upływem 30 dni od podjęcia kwestionowanego nią aktu.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd Wojewódzki uznał, iż nie zasługiwała ona na uwzględnienie, ponieważ w kontrolowanej sprawie bezspornym pozostaje, iż Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt [...] uznał S.J. za winnego popełnienia w dniu 22 września 2019 r. czynu zabronionego wyczerpującego znamiona występku z art. 222 § 1 Kodeksu karnego w związku z art. 57a Kodeksu karnego. Wyrok ten uprawomocnił się 24 grudnia 2020 r. Przestępstwo, za które skarżący został skazany stanowiło przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, do skazania doszło po dniu 13 lutego 2019 r. i w trakcie kadencji, która rozpoczęła się po 31 stycznia 2018 r. W sprawie zaistniały przesłanki ustawowe wygaśnięcia mandatu wójta wskutek utraty w trakcie trwania kadencji prawa wybieralności, co uzasadniało wydanie przez Komisarza Wyborczego [...] obwieszczenia o jakim mowa w art. 492a § 2 K.w.

Za niezasadny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał podniesiony w skardze zarzut sprowadzający się do wskazania, iż na moment wydawania zaskarżonego obwieszczenia skazanie, które legło u jego podstaw uległo zatarciu, czego Komisarz Wyborczy [...] nie uwzględnił. Okoliczność zatarcia skazania (względnie ułaskawienia skazanego) w okresie pomiędzy uprawomocnieniem się wyroku skazującego go za popełnienie przestępstwa z katalogu określonego w art. 11 § 1 pkt 1 K.w., a wydaniem obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyny, o której mowa w art. 492 § 1 pkt 4 nie ma znaczenia prawnego dla oceny zgodności z prawem tegoż obwieszczenia. Art. 11 § 2 pkt 1 K.w. ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, zawiera on bowiem imperatywne sformułowanie "nie ma prawa wybieralności w wyborach" osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, z tym że w przypadku wyborów, o których mowa w art. 11 § 1 pkt 6 K.w., skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Ze sposobu sformułowania tegoż przepisu wynika nadto, iż skutek w nim przewidziany następuje z mocy prawa, zaś zarówno postanowienie stwierdzające wygaśniecie mandatu wydawane w przypadku kadencji zainicjowanych przed 31 stycznia 2018 r., jak i obwieszczenie ogłaszane przez komisarza wyborczego w aktualnym stanie prawnym jedynie potwierdzają fakt wygaśnięcia mandatu, a więc skutek prawny, jaki nastąpił z mocy ustawy z chwilą wystąpienia zdarzenia powodującego wygaśnięcie mandatu. Mają one charakter wyłącznie deklaratoryjny, stwierdzający zaistnienie w przeszłości określonego zdarzenia skutkującego utratą prawa wybieralności.

Jeśli zatem dany wójt utracił w przeszłości, w trakcie trwania kadencji prawo wybieralności w następstwie prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego względnie za umyślne przestępstwo skarbowe, to sama okoliczność późniejszego zatarcia skazania nie zmienia faktu, że do takowego skutkującego utratą prawa wybieralności skazania doszło i nie uzasadnia odstąpienia od wydania obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu wójta ze względu na utratę prawa wybieralności.

W ocenie Sądu nie ma jakiegokolwiek znaczenia prawnego podnoszona przez skarżącego okoliczność upływu znacznego okresu czasu pomiędzy uprawomocnieniem się wyroku skazującego go, a przesłaniem komisarzowi wyborczemu odpisu tego orzeczenia wraz z datą jego uprawomocnienia się. Termin określony w art. 492a § 1 K.w., a sprowadzający się do wskazania, iż do przesłania winno dojść niezwłocznie po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia skutkującego utrata prawa wybieralności ma charakter jedynie instrukcyjny, a ustawodawca uchybienia tego terminu nie powiązał z jakąkolwiek sankcją lub skutkiem prawnym.

Opublikowanie odpowiedniego obwieszczenia o jakim mowa w art. 492a § 2 K.w. stałoby się bezprzedmiotowe jedynie w sytuacji gdyby okazało się, że zdarzenie, które stanowi podstawę jego wydania w ogóle nie miało miejsca, a na taką okoliczność skarżący się w niniejszej sprawie nie powołał.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Komisarz Wyborczy [...], zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tj. błędną wykładnię art. 492 § 1 pkt 4 K.w., a w konsekwencji błędne ich zastosowanie i uznanie, że skarga na obwieszczenie komisarza o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w art. 492 § 1 pkt 4 K.w. jest dopuszczalna na zasadach ogólnych przewidzianych w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, kiedy wniesienie skargi na obwieszczenie komisarza o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w art. 492 § 1 pkt 4 K.w. jest niedopuszczalne;

b) art. 53 § 2 w związku z art. 3 § 2 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy obwieszczenie komisarza o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w art. 492 § 1 pkt 4 K.w. stanowi stwierdzenie wygaśnięcia mandatu wójta z mocy prawa.

W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne Komisarz Wyborczy [...] wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, alternatywnie o odrzucenie skargi.

Pismem z dnia 29 lipca 2022 r., zawierającym jedną stronę tytułową, skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł także S.J.

Na skutek wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2022 r. do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez jej podpisanie, złożenie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony oraz złożenia wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 16 sierpnia 2022 r. nadesłał podpisaną i uzupełnioną o zarzuty oraz uzasadnienie skargę kasacyjną, a także pełnomocnictwo i oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Opisanemu na wstępie wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

1) art. 7 w związku z art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 80 w związku z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie K.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że czynność obwieszczenia komisarza w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta jest czynnością nieograniczoną w czasie, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że w wyniku tej czynności interpretacja przepisu jest niekorzystna dla skarżącego i naruszająca zasadę prawa niedziałającego wstecz;

2) sprzeczność ustaleń faktycznych prowadzących do wzajemnego wykluczenia poprzez wskazanie w zaskarżonym wyroku, iż czynność polegająca na obwieszczeniu Komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu pozostaje czynnością techniczną oraz wskazaniu, iż akt wydania tego rodzaju obwieszczenia nie jest prostą czynnością automatycznie podejmowaną przez komisarza po przesłaniu odpisu prawomocnego skazującego orzeczenia Sądu;

3) art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 492a § 2 K.w. w związku z art. 11 § 2 pkt 1 K.w. poprzez uznanie, iż obwieszczenie komisarza wyborczego wywołuje skutek prawny mający odzwierciedlenie w stanie faktycznym sprawy, podczas gdy w chwili wydania zaskarżonego obwieszczenia skazanie uległo zatarciu.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozważanie przez Sąd uchylenia decyzji ją poprzedzającej tj. obwieszczenia komisarza wyborczego z dnia 12 kwietnia 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy [...] – S.J.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a.

Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu poddana zostanie skarga kasacyjna Komisarza Wyborczego [...], ponieważ zarzuca ona naruszenie przepisów postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu w zakresie mającym skutkować odrzuceniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

W rozpoznanej sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 189 P.p.s.a., co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi.

Przyczyny wygaśnięcia mandatu wójta określa art. 492 § 1 K.w. zgodnie z którym wygaśnięcie mandatu wójta następuje wskutek: 1) odmowy złożenia ślubowania, 2) niezłożenia w terminach określonych w odrębnych przepisach oświadczenia o swoim stanie majątkowym, 3) pisemnego zrzeczenia się mandatu, 4) utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów, 4a) objęcia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej, 5) naruszenia ustawowych zakazów łączenia funkcji wójta z wykonywaniem funkcji lub prowadzenia działalności gospodarczej, określonych w odrębnych przepisach, 5a) wyboru na posła na Sejm, senatora albo posła do Parlamentu Europejskiego; 6) orzeczenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji w trybie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na okres co najmniej do końca kadencji, 7) śmierci, 8) odwołania w drodze referendum; 9) odwołania wójta w trybie art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.s.g. oraz 10) zmian w podziale terytorialnym, o których mowa w art. 390 § 1 pkt 3 K.w.

Zgodnie z art. 492 § 2 K.w. w przypadkach opisanych wyżej w punktach 1,2 i 5 ale z wyjątkiem przypadków objętych art. 27 u.s.g. stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta dokonuje rada gminy w drodze uchwały w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Stosownie zaś do art. 492 § 2a K.w. w przypadkach opisanych powyżej w punktach 3, 4a, 5 – w zakresie przesłanek objętych art. 27 u.s.g. oraz punktach 5a, 6 i 7 wygaśnięcie mandatu stwierdza komisarz wyborczy w drodze postanowienia.

Ponadto art. 493 § 1 K.w. stanowi, że od uchwały rady gminy albo postanowienia komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w art. 492 § 1 pkt 1-3 oraz pkt 5 i 6 K.w. zainteresowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia uchwały albo postanowienia, a samą skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który stwierdził wygaśnięcie mandatu. W przypadku wniesienia skargi wygaśnięcie mandatu wójta następuje z dniem uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę (art. 493 § 3 K.w.).

Naczelny Sąd Administracyjny przywołał powyższe przepisy celem wykazania, że ustawodawca w sposób niejednolity reguluje tryby stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta. Tylko w wyżej opisanych przypadkach, gdy rada gminy podejmuje uchwałę stwierdzającą wygaśnięcie mandatu wójta lub komisarz wyborczy wydaje postanowienie stwierdzające wygaśnięcie mandatu, zainteresowanemu (wójtowi) przysługuje prawo zaskarżenia takiej uchwały lub postanowienia do sądu administracyjnego. Ustawodawca uznał bowiem, że w tych przypadkach ustalenia zaistnienia przesłanki wygaśnięcia mandatu dokonuje rada gminy lub komisarz wyborczy, a tym samym należy umożliwić zainteresowanemu poddanie takiej uchwały lub postanowienia komisarza wyborczego kontroli sądowej.

Zgodnie z art. 11 § 2 pkt 1 K.w. w przypadku mandatu wójta nie ma prawa wybieralności osoba skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Jest to jedna z okoliczności wynikających z art. 492 § 1 pkt 4 K.w. zgodnie z którym wygaśnięcie mandatu następuje z chwilą utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów.

W tej sprawie utrata mandatu nastąpiła na skutek uprawomocnienia się z dniem 24 grudnia 2020 r. wyroku Sądu Rejonowego [...] Wydział [...] Karny sygn. akt [...] z dnia 17 grudnia 2020 r. skazującego wójta S.J. na karę grzywny za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Tym samym to z chwilą uprawomocnienia się ww. wyroku sądu karnego nastąpił skutek polegający na utracie prawa wybieralności i ani komisarz wyborczy, ani inny organ nie mógł dokonywać w tym zakresie własnych ustaleń. Prawomocny wyrok sądu karnego stwierdzający popełnienie przestępstwa wiąże strony i organy i nie może podlegać wzruszeniu w inny sposób, niż wynika to z właściwych przepisów tj. z przepisów uregulowanym w Kodeksie postępowania karnego.

Zgodnie z art. 492a § 1 K.w. właściwy sąd przesyła komisarzowi wyborczemu, wojewodzie oraz przewodniczącemu rady gminy odpisy prawomocnych orzeczeń, o których mowa w art. 10 § 2 i art. 11 § 2 K.w. niezwłocznie po ich uprawomocnieniu się umieszczając w nich datę uprawomocnienia się orzeczenia. W takiej sytuacji komisarz wyborczy nie ma żadnej kompetencji do dokonywania jakichkolwiek ustaleń czy to w zakresie popełnienia przez wójta przestępstwa, czy też daty prawomocności takiego wyroku. Wszystkie te okoliczności w sposób wiążący dla komisarza wyborczego zostały ustalone w prawomocnym wyroku. Rola komisarza wyborczego sprowadza się jedynie do podania okoliczności wygaśnięcia mandatu w dacie uprawomocnienia się ww. wyroku do publicznej wiadomości i w związku z tym stosownie do treści art. 492a § 2 K.w. komisarz wyborczy informuje o wygaśnięciu mandatu wójta w drodze obwieszczenia, w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku. Taką informację ogłasza komisarz wyborczy w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej.

Ustawodawca wprost wykluczył możliwość zaskarżenia samego ogłoszenia tej informacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podania tej informacji do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej.

Takie ogłoszenie i podanie do publicznej wiadomości nie stanowi aktu lub czynności, o którym stanowi art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07, opubl. w ONSAiWSA 2008/2/21 stwierdził, że na akty lub czynności objęte art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. tylko wtedy służy skarga do sądu administracyjnego, jeżeli spełnione są następujące przesłanki: po pierwsze akt lub czynność ma dotyczyć innego sposobu działania administracji publicznej niż decyzje lub postanowienia wydawane w administracyjnych postępowaniach jurysdykcyjnych. Po drugie akt (czynność) ma dotyczyć sprawy indywidualnej, skierowanej do konkretnego adresata. Po trzecie taka czynność (akt) ma dotyczyć załatwienia sprawy administracyjnej, a tym samym ma być podejmowana w sprawie indywidualnej i jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródło stanowi przepis prawa powszechnie obowiązującego. Po czwarte akt (czynność) musi dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Oznacza to, że konieczne jest odniesienie takiego aktu (czynności) do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek konkretnego adresata. Musi wystąpić związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek, a aktem (czynnością), który dotyczy tak określonego uprawnienia lub obowiązku oznaczonego podmiotu.

Ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym informacji o wygaśnięciu mandatu wójta z powodu skazania prawomocnym wyrokiem na przestępstwo popełnione z winy umyślnej nie jest aktem lub czynnością, o której stanowi art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ogłoszenie to ani nie jest skierowane do osoby, która utraciła mandat z powodu prawomocnego skazania, ani też nie dotyczy załatwiania indywidualnej sprawy administracyjnej. Dana osoba będąca wójtem traci swój mandat z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu karnego skazującego na karę za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Oznacza to, że ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym o utracie mandatu wobec osoby zainteresowanej (tj. wobec wójta, którego mandat wygasł) nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Takie ogłoszenie w szczególności nie stwierdza utraty mandatu wójta. W ogłoszeniu tym wskazuje się datę prawomocności wyroku sądu karnego jako datę utraty mandatu, a nie jakąkolwiek inną datę, a w tym datę samego ogłoszenia jako datę utraty mandatu.

Nie istnieje więc sytuacja, w której istnieje jakikolwiek związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek, a aktem lub czynnością, która dotyczy takiego uprawnienia lub obowiązku (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r. sygn. akt II GSK 812/22).

Dlatego też nie można przyjąć, że art. 492a § 1 i § 2 K.w. reguluje kolejny zaskarżalny tryb stwierdzania przez komisarza wyborczego wygaśnięcia mandatu w drodze obwieszczenia. Gdyby tak było, to wówczas datą wygaśnięcia mandatu byłaby albo data samego ogłoszenia, albo też data uprawomocnienia się takiego ogłoszenia. Takiej możliwości nie przewiduje art. 493 § 3 K.w. zgodnie z którym wygaśnięcie mandatu wójta następuje z dniem uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na uchwałę lub postanowienie komisarza wyborczego, ale ten tryb nie obejmuje ogłoszenia komisarza wyborczego o utracie mandatu wójta z powodu utraty prawa wybieralności wynikającego z art. 11 § 2 K.w.

Takie rozwiązanie nie oznacza pozbawienia zainteresowanego ochrony sądowej. W postępowaniu karnym wójtowi służą uprawnienia do składania środków zaskarżenia, a tym samym jeżeli prawomocnym wyrokiem wójt zostaje skazany, to w istocie rola komisarza wyborczego sprowadza się jedynie do poinformowania o tym w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz w Biuletynie Informacji Publicznej. Żadnych ustaleń komisarz wyborczy nie dokonuje, ponieważ nawet data prawomocności wyroku wynika z przekazanego przez sąd komisarzowi wyborczego odpisu prawomocnego orzeczenia.

Mając powyższe należy stwierdzić, że ogłoszenie na podstawie art. 492a § 2 K.w. przez komisarza wyborczego w wojewódzkim dzienniku urzędowym o wygaśnięciu mandatu wójta nie stanowi czynności lub aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Także w doktrynie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w przypadku prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione z winy umyślnej sankcja w postaci wygaśnięcia mandatu następuje ex lege i Kodeks wyborczy nie przewiduje możliwości zaskarżenia informacji komisarza wyborczego ogłaszanej na podstawie art. 492a § 2 K.w. (tak M. Karpiuk, T. Włodek, Wygaśnięcie mandatu wójta na skutek skazania na karę grzywny za niedopełnienie obowiązków z zakresu zarządzania kryzysowego. Glosa do wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 18 kwietnia 2019 r. (II K 1164/14), Studia Iuridica Lublinensia vol. XXIX, 1, 2020 r., s. 275; T. Moll, Wygaśnięcie mandatu radnego – wybrane zagadnienia, Roczniki Administracji i Prawa, 2020, XX, z. 2, s. 151).

Tym samym należy stwierdzić, że w tej sprawie zaistniała podstawa do odrzucenia skargi S.J. na obwieszczenie Komisarza Wyborczego [...] z dnia 12 kwietnia 2022 r. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy [...] na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. z tego powodu, że ogłoszenie komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu wójta z powodu uprawomocnienia się wyroku sądu stwierdzającego utratę prawa wybieralności o której mowa w art. 10 § 2 i art. 11 § 2 K.w. nie jest ani czynnością, ani aktem podlegającym zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

W związku z brakiem kognicji sądu administracyjnego w tej sprawie nie ma podstaw do oceny pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej S.J. i nie ma również podstaw do orzekania o kosztach na rzecz tej strony skarżącej kasacyjnie.

Konsekwencją powyższego stwierdzenia jest zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 189 P.p.s.a. i uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.