Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 127/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 72 ust. 1 pkt 1 i pkt 3, art. 80 ust.1, art. 66 ust. 1 pkt 5, art. 63
journal: Dz.U. 2022 poz 1029
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 30 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 stycznia 2023 r., nr [...], [...], [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r. nr [...], działając na podstawie: art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 2. art. 73 ust. 1, art. 75 ust 1 pkt 4, art. 80, art. 82 i art. 85 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r.. poz. 1029 dalej Uuoś ) w związku z § 2 ust. 2 pkt. 2 w związku z § 3 ust. 1 pkt. 102 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U, z 2016 r. poz. 71 dalej “rozporządzenie") oraz zgodnie z art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku Inwestora M. K. (dalej tez jako skarżący lub strona) oraz po uzgodnieniu środowiskowych uwarunkowań planowanego przedsięwzięcia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska [...] (postanowienie o znaku: [...] z dnia 11.03.2022 r.) oraz zaopiniowaniu warunków do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowań planowanego przedsięwzięcia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] (opinia o znaku: [...] z dnia 28.01.2019 r.) oraz ponownej opinii z dnia 02.11.2021 r. znak: [...] i przez Państwowe Gospodarstwo Wodne [...] Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. (postanowienie o znaku: [...] z dnia 05.02.2019 r.). oraz podtrzymaniu tej opinii pismem z dnia 25.10.2021 r. znak: [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia inwestycyjnego polegającego na: Budowie budynku inwentarskiego - obora [...], przeznaczonego do chowu krów wraz z obiektami towarzyszącymi i niezbędną infrastrukturą techniczną w gospodarstwie rolnym o

docelowej obsadzie 274,85 DJP oraz określił szczegółowe warunki realizacji przedsięwzięcia.

Z uzasadnienia decyzji wynika w dniu 29 listopada 2018 r. wpłynął wniosek wraz z kartą informacyjną do Urzędu Gminy [...] o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację ww. przedsięwzięcia.

W toku prowadzonego postępowania Wójt Gminy [...] uzyskał opinie uzgadniające od Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska [...] oraz do Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej [...] oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] dla przedmiotowego przedsięwzięcia.

W toku postępowania wpływały pisma od stron (właścicieli działek sąsiadujących z inwestycją), przeprowadzona została rozprawa administracyjna oraz wizje lokalne w miejscu inwestycji. Mieszkańcy sąsiednich terenów inwestycji zasadniczo nie wyrażali na nią zgody, wnosząc o maksymalne oddalenie jej od granicy ich działek, z uwagi na znaczne uciążliwości jakie powoduje inwestycja.

W sprawie Wójt wydał dwa razy decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach (12 grudnia 2019 r. i 4 marca 2021 r., które były uchylane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (decyzje z dnia 7 lutego 2020 r. i 23.04.2021 r.). Powodem uchylenia były wątpliwości Kolegium co do faktycznej wariantowości zaproponowanych przez inwestora rozwiązań.

Uzupełniając Raport oddziaływania na środowisko inwestor wskazał, że pod rozwagę organu poddaje dwa warianty- inwestycyjny i alternatywny.

Wariant inwestycyjny polegać ma na budowie na działce nr ewid. [...] obręb D. budynku inwentarskiego do chowu krów mlecznych i cieląt wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Wskazano, że budowa nowego budynku znacznie zmniejszy obsadę w budynku istniejącym, który jest przeciążony, inwestor nie jest w stanie pomieścić pogłowia hodowanych zwierząt w budynku obecnie eksploatowanym. Ten wariant przewiduje rozrzedzenie obsady i rezygnację z wybiegu przy istniejącym budynku (od strony sąsiadującej zabudowy mieszkalnej, od zachodu), który jako dodatkowa powierzchnia chowu. Planuje się wykonanie nasadzeń roślinności oraz budowę nowoczesnego budynku inwentarskiego. Zdaniem inwestora powyższe działania znacznie poprawią warunki w zakresie emisji odorantów jak i hałasu w rejonie istniejącego budynku oraz działce sąsiadującej, ograniczy ilość insektów.

Wariant alternatywny polega na budowie budynku inwentarskiego do chowu krów mlecznych i cieląt o maksymalnej obsadzie [...] wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Budynek będzie zlokalizowany w innej lokalizacji na tej samej działce jak wariant inwestycyjny, w odległości od zabudowy mieszkaniowej ok. 300 m.

Chów zwierząt w budynku projektowanym prowadzony będzie w systemie wolnostanowiskowym z legowiskami na matach słomiano-wapiennych, część gnojowa na posadzce betonowej z automatycznym zgarniaczem odchodów. Powstająca gnojowica zgarniana będzie do kanału gnojowego, skąd będzie przepompowywana do zbiornika naziemnego. Obornik z części obory, (z boksów dla cieląt) będzie magazynowany na płycie obornikowej (istniejącej). Głównym produktem ubocznym chowu będzie gnojowica oraz częściowo obornik z kojców dla cieląt. Powstanie także obornik zbierany z drogi pomiędzy oborą a halą udojową. Z tej drogi spłyną też odcieki czyli gnojówka. Obora w tym wariancie będzie zlokalizowana w odległości około 200 m od istniejącej hali udojowej. Pomiędzy halą udojową a oborą będzie wykonana droga o długości ok. 200 m i szerokości ok. 5 m. Droga będzie utwardzona i zaścielana słomą Będzie to szlak komunikacyjny dla krów, które będą przeganiane 2 razy dziennie z obory do hali udojowej. Droga ta będzie pełnić rolę zaścielanego wybiegu dla zwierząt bez zadaszenia. Obornik z wybiegu (droga) będzie gromadzony na płycie obornikowej przy istniejącej oborze. Odcieki z wybiegu trafią do zbiornika na gnojowicę. Zgodnie ze spadkiem terenu odcieki spłyną rynnami wykonanymi po dwóch stronach drogi, do przepompowni gnojowcy przy nowej oborze a następnie razem z gnojowicą zostaną przepompowane do zbiornika naziemnego o poj. 2500 m3.

Według inwestora w wariancie alternatywnym budynek obory jest oddalony od w stosunku do wariantu inwestycyjnego zmieniają się uwarunkowania technologiczne albowiem:

a) technologia chowu w wariancie alternatywnym to chów ściółkowy na głębokiej ściółce, gdzie w wariancie inwestycyjnym jest to chów bez ściółki,

b) w wariancie alternatywnym infrastrukturę towarzyszącą stanowi płyta obornikowa, a w wariancie inwestycyjnym mowa o zamkniętym zbiorniku na gnojowicę

c) w wariancie inwestycyjnym występuje mniejsza wysokość rocznej emisji amoniaku i siarkowodoru w porównaniu do wariantu alternatywnego

Nadto wskazano, że w punkcie "Powietrze atmosferyczne eksploatacja" wariant najkorzystniejszy dla środowiska otrzymał 3 punkty, a wariant alternatywny 4 na maksymalne 5 punktów. Podobne różnice występują również w punktach "krajobraz", "oddziaływanie na ludzi" oraz "wzajemne oddziaływanie między elementami środowiska eksploatacja". Wobec tego, w ocenie inwestora przedstawiony wariant alternatywny zdecydowanie różni się od wariantu inwestycyjnego kryteriami technologicznymi oraz kryteriami związanymi z bezpośrednim oddziaływaniem na środowisko. Inwestor wskazywał, że to wariant inwestycyjny jest jednocześnie racjonalnym wariantem najkorzystniejszym dla środowiska.

Ostatecznie Wójt stwierdził, że decyzja zostanie wydana dla wersji pierwotnej planowanej inwestycji, przy spełnieniu wszystkich warunków wskazanych w decyzji. Obora w wersji alternatywnej byłaby umieszczona ok. 300 m od najbliższej zabudowy mieszkaniowej co zdaniem organu nie zmieni oddziaływania zarówno na środowisko jak i na najbliższe zabudowania oraz zdrowie ludzi. Mimo tej odległości od zabudowań obora zostałaby wybudowana i tak przy granicy stron postępowania (ok. 4 m od granicy), a negatywne czynniki takie jak: przechodzenie krów z obory do istniejącej dojarni, obornik gromadzony na drodze przechodniej oraz hałas z tym związany, odory unoszące się podczas przechodzenia krów, mogłyby mieć bardziej odczuwalny negatywny skutek na ludzi, znajdujących się w pobliżu, niż budowa obory w bliskiej odległości od zabudowań tj. ok. 100 m. Fakt istniejącej obory i uciążliwości wynikające z jej prosperowania, spowodował, że strona postępowania Pani G. R. mieszkająca najbliżej, jest przeciwna budowie nowej obory. Wskazane w decyzji warunki np. likwidacja istniejącego wybiegu, w znacznym stopniu przyczyni się do poprawy warunków życia sąsiednich nieruchomości. Budowa w wersji alternatywnej oprócz negatywnego wpływu na zdrowie zwierząt oraz środowisko wpłynie również na wzrost kosztów budowy obory. Natomiast połączenie nowo budowanej obory z istniejącą dojarnią, spowoduje znaczne ograniczenia odorowe oraz wpływ na otocznie szczególnie na działki sąsiadujące.

Mając na uwadze opnie i uzgodnienia organów tj. Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska [...], Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...]. Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] oraz lokalizację przedsięwzięcia na terenie zagospodarowanym rolniczo, w ramach istniejącego gospodarstwa, jego skalę i właściwe zastosowanie przepisów ochrony gatunkowej, nie przewiduje się znacząco negatywnego oddziaływania inwestycji na etapie realizacji, eksploatacji i likwidacji na środowisko przyrodnicze, w tym na krajobraz i bioróżnorodność rozumianą jako liczebność i kondycję populacji występujących gatunków, w szczególności gatunków chronionych, rzadkich lub ginących oraz ich siedlisk, w tym utraty, fragmentacji lub izolacji siedlisk oraz zaburzenia funkcji przez nie pełnionych, a także wpływu na ekosystemy - ich kondycję, stabilność, odporność na zaburzenia, fragmentację i pełnione funkcje w środowisku. Inwestycja nie powinna także spowodować nadmiernej eksploatacji lub niewłaściwego wykorzystania zasobów przyrodniczych, czy przyczynić się do rozprzestrzeniania się gatunków obcych. Nie nastąpi negatywne oddziaływanie planowanej inwestycji na obszary chronione w szczególności na gatunki, siedliska gatunków lub siedliska przyrodnicze, obszarów Natura 2000, integralność obszarów Natura 2000 lub ich powiązanie z innymi obszarami. Organ nie stwierdził również negatywnego oddziaływania skumulowanego planowanej inwestycji na środowisko przyrodnicze, w tym na przedmioty ochrony obszarów Natura 2000.

Ze względu na szczegółowy i jednoznaczny opis planowanej do zastosowania technologii oraz stosowanych środków mających na celu minimalizację negatywnego oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, nie stwierdzono konieczności ponownego przeprowadzenia oceny jego oddziaływania na środowisko, w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 Uuoś. Ponadto, ze względu na lokalizację w dużej odległości od granic państwa oraz zakres oddziaływania inwestycji nie stwierdzono również konieczności przeprowadzenia postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko.

W decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wskazano warunki, które inwestor powinien wypełnić i zastosować podczas projektowania budynku obory oraz przed rozpoczęciem i w trakcie trwania budowy, a także po zrealizowaniu inwestycji.

Po przeprowadzonej analizie organ stwierdził, że wariant preferowany przez wnioskodawcę jest wariantem najkorzystniejszym zarówno dla środowiska przyrodniczego jak i dla ludzi i ich mienia. Oddziaływanie na sąsiadujące nieruchomości zostanie ograniczone poprzez zastosowanie w szczególności pasa zieleni wysokopiennej. Poza tym wskazane przez Inwestora rozwiązania technologiczne wpłyną na poprawę warunków życia zwierząt, nowoczesne technologie chowu zwierząt, zastosowanie wentylacji nowoczesnych systemów karmienia zwierząt oraz nowoczesnych technologii odprowadzania odchodów wpłyną również na wytwarzanie odorów oraz innych substancji unoszących się w powietrzu. Obecnie istniejąca obora jest przepełniona przez zwierzęta i w dużym stopniu wpływa na sąsiadującą nieruchomość. Powstanie nowej obory przyczyni się do ograniczenia negatywnego wpływu na działki sąsiadujące, a zastosowane formy ochrony będą w dużym stopniu ograniczać emisje do powietrza, co wpłynie również na zdrowie i funkcjonowanie ludzi mieszkających w otoczeniu.

Odwołanie od ww. decyzji wnieśli G. R., Pani M. R. oraz Pan G. R. wskazując, że organ podjął decyzję pozytywną dla Inwestora uznając, że wariant preferowany przez wnioskodawcę jest wariantem najkorzystniejszym zarówno dla środowiska przyrodniczego jak dla ludzi. W ich ocenie organ nie przeanalizował dokładnie uciążliwości, z jakimi wiąże się inwestycja. Wskazali, że akceptują tylko alternatywny wariant realizujący też inwestycję inwestora, czyli budowę budynku inwentarskiego, tylko w innej lokalizacji niż ta na którą została wyrażona zgoda w przedmiotowej decyzji.

W dniu 14 września 2022 r. odbyła się rozprawa administracyjna, podczas której Kolegium wskazało, że nadal brak jest wariantu alternatywnego. Przedstawiono również decyzję o warunkach zabudowy dla budynku gospodarczego. Inwestor wskazał, że najbardziej racjonalny wariant inwestycji został opracowany 4 lata temu przy okazji budowy ubojni.

Pismem z 4 października 2022 r. pełnomocnik inwestora wskazał, że brak jest technicznych możliwości zrealizowania inwestycji w innej lokalizacji niż dotychczas proponowana (w obu wariantach). Inwestor jest skłonny do realizacji inwestycji w każdym z wariantów i dostosuje się do stanowiska organu.

SKO [...] decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. nr [...],[...] działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018, poz. 5 70) i § 1 pkt 15 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925) art. 138 § 1 pkt 2 i pkt 3) k.p.a. w związku z art. 33, art. 59 ust. 1, art. 66, art. 71, art. 74, art. 71, art. 79, art. 80, art. 81 i 82, art. 85 ust. 1 i ust. 2 Uuoś w związku z § 2 ust 2 pkt 2 w związku z § 3 ust. 1 pkt. 102 Rozporządzenia orzekło umorzyć postępowanie odwoławcze wszczęte na skutek odwołania wniesionego przez Panią M. R. oraz uchylić zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 07 czerwca 2022 r., Nr [...] w całości i orzec o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia inwestycyjnego polegającego na: "Budowie budynku inwentarskiego - obora [...], przeznaczonego do chowu krów wraz z obiektami towarzyszącymi i niezbędną infrastrukturą techniczną w gospodarstwie rolnym o docelowej obsadzie 274,85 DJP.

Motywując kwestię umorzenia Kolegium wskazało, że M. R. nie jest właścicielką gruntów w gminie K. , a samo zamieszkiwanie stanowi jedynie o jej interesie faktycznym a nie prawnym.

Odnosząc się z kolei do orzeczenia o uchyleniu i odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań SKO wskazało, że planowane przedsięwzięcie kwalifikuje się do przedsięwzięć wymienionych w § 2 ust. 2 pkt 2 w związku z § 3 ust. 1 pkt 102, tj. mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, dla których obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko jest obligatoryjny. Ponadto dla terenu inwestycji brak jest obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, co oznacza brak potrzeby badania dopuszczalności ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia pod kątem przesłanki określonej w art. 80 ust. 2 Uuoś. Zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy K. , uchwalonym przez Radę Gminy K. uchwałą nr [...] z dnia 09 lipca 2013r. działka o numerze ewidencyjnym: [...] obręb D. przeznaczona jest pod tereny: inwestycje wielofunkcyjne o wiodącej funkcji mieszkaniowej i siedliskowej oraz łąki i pastwiska i lasy i zadrzewienia.

Kolegium zwróciło uwagę, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, a więc pozytywna decyzja wskazująca, iż planowane przez inwestora przedsięwzięcie może być realizowane na warunkach w niej określonych jest wydawana wówczas, gdy zostaną spełnione wymogi określone w art. 80 ust. 1 Uuoś. Wydawana jest między innymi po analizie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w tym jego kompletności i rzetelności.

Zdaniem Kolegium w przypadku zaś, który miał miejsce w przedmiotowej sprawie, a zatem nieuzupełnienia braków raportu przez wnioskodawcę, decyzja taka nie mogła być wydana, Raport nie zawiera bowiem wariantowania przedsięwzięcia.

Organ stwierdził, że ustawa nie definiuje pojęcia wariantu alternatywnego. Warianty przedsięwzięcia, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 Uuoś, powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających chronić ww. dobra w jak najpełniejszym wymiarze. W ramach realizacji przedsięwzięcia konieczne jest realne, a nie fikcyjne wariantowanie realizacji przedsięwzięcia, które będzie polegało na zróżnicowaniu pod względem rozwiązań technologicznych, takich jak choćby konstrukcja obiektów, skala przedsięwzięcia, czy moc planowanych instalacji, urządzeń, a także zdaniem Kolegium, zróżnicowanie pod względem technologii chowu i ochrony przed emisją z tym związaną. Podyktowane jest to tym, że zróżnicowanie owo ma wpływ, jeśli chodzi o oddziaływanie zaproponowanych rozwiązań na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi.

Prawidłowość przedstawionego w przedmiotowej sprawie Raportu wraz z uzupełnieniem budzi wątpliwości. Kolegium już dwukrotnie uchylało decyzje organu I instancji, wskazując przede wszystkim na brak racjonalnego wariantu alternatywnego dla wnioskowanej inwestycji, który nadal nie został przedstawiony. Zdaniem Kolegium przedstawiając bardziej niekorzystnie oddziałującą na środowisko alternatywę, inwestor w rzeczywistości nie dał organowi możliwości wyboru wariantu realizacji przedsięwzięcia (art. 81 ust. 1 Uuoś). Przedstawiony przez Inwestora wariant można wprawdzie określić jako alternatywny, nie spełnia on jednak warunku racjonalności i ma charakter pozorny. W ten sposób dochodzi do fikcyjnego, a nie rzeczywistego wariantowania przedsięwzięcia, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 Uuoś. Dodatkowym niedopuszczalnym brakiem, który stanowi konsekwencję pozorności wariantowania jest brak uzasadnienia wymaganego dla wskazania wariantu, który to wymóg określa art. 66 ust. 1 pkt 5 Uuoś. Uzasadnienie wyboru wariantu alternatywnego służy przedstawieniu racji przemawiających za przyjęciem tego wariantu, a więc za jego realną, a nie pozorną konkurencyjnością w stosunku do wariantu proponowanego przez wnioskodawcę.

Analiza wariantu alternatywnego sprowadza się w przedmiotowej sprawie do wniosku, że jedynym możliwym do realizacji powinien być wariant inwestorski. Racjonalny wariant alternatywny jest bowiem znacznie gorszy jeśli chodzi o wpływ na ludzi i środowisko, zwłaszcza w zakresie odorów. Jak wskazuje się w orzecznictwie administracyjnym przy przedsięwzięciu polegającym na hodowli zwierząt można zaproponować wariant, który stanowi modyfikację tego samego rodzaju przedsięwzięcia także w zakresie powodującym mniejsze oddziaływania na środowisko na przykład z zastosowaniem różnej generacji urządzeń, zmniejszeniem obsady hodowli, zastosowaniem innej technologii.

Zwrócono uwagę, iż Inwestor w toku postępowania nie wyrażał zgody na wybudowanie inwestycji w wersji alternatywnej, a nawet gdyby do niego dopuścić to podkreślał, że jest to wariant zdecydowanie mniej korzystny dla środowiska (zob. tez stanowisko na rozprawie 14 września 2022 r. i pismo z 4 października 2022 r.).

Inwestor zajmuje się chowem krów mlecznych, które nie mieszczą się w istniejącej oborze i w związku z tym planowana jest budowa nowej obory wraz z jednoczesnym zwiększeniem obsady. Planowana jest obora na [...], a docelowa obsada to 274,85 DJP. Rozwiązanie, które inwestor wskazał jako wariant alternatywny dla proponowanego przez siebie wariantu, jest w istocie inną wersją wariantu inwestorskiego, różniącą się jedynie lokalizacją. Oba warianty praktycznie nie różnią się od siebie pod względem technologicznym. Jak wynika z aneksu do Raportu sumaryczne oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia realizowanego według wariantu racjonalnego alternatywnego wpłynie na jakość środowiska w sposób pogarszający dla środowiska.

Zgodnie z tabelą nr 6 przedstawioną na stronie [...] aneksu do raportu (aneks z dnia 25 sierpnia 2021 r.), w punkcie "Powietrze atmosferyczne - eksploatacja" wariant najkorzystniejszy dla środowiska otrzymał 3 punkty, a wariant alternatywny 4 na maksymalne 5 punktów. Podobne różnice występują również w punktach "krajobraz", "oddziaływanie na ludzi" oraz "wzajemne oddziaływanie między elementami środowiska - eksploatacja".

W ocenie Kolegium Inwestor nie dokonał wariantowania realizacji przedsięwzięcia z punktu widzenia możliwości zastosowania rozwiązań technicznych i technologicznych zapobiegającym oddziaływaniom odorowym oraz ograniczającym emisję z tym związaną. Jest to o tyle istotne w niniejszej sprawie, że oddziaływania odorowe stanowią główne źródło uzasadnionych obaw sąsiadów związanych z realizacją przedmiotowego przedsięwzięcia. Uciążliwości zapachowe stwierdził również Wójt Gminy K. wraz z Pracownikami Urzędu podczas wizji lokalnej.

Kolegium stwierdziło, że alternatywny wariant zakłada ponad to, co obejmuje wariant inwestorski: zajęcie dodatkowej powierzchni ziemi na budowę drogi (wybiegu) 200 m x 5 m = 1000m2, zwiększenie ilości obornika i gnojówki, odcieków z drogi.

Na stronie [...] Aneksu do raportu z dnia 25 sierpnia 2021 r. wskazano, że sumaryczne oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia realizowanego według wariantu racjonalnego alternatywnego wpłynie na jakość środowiska w sposób pogarszający dla środowiska. Przede wszystkim będzie to miało wpływ na powietrze atmosferyczne ze względu na przebywanie krów na drodze-wybiegu z powodu konieczności przemieszczania się do hali udojowej 2 razy dziennie. Powoduje to dodatkową emisję odorantów w postaci amoniaku i siarkowodoru. Emisja jest znacznie większa niż w wariancie inwestycyjnym. Amoniaku o 447 kg/rok, siarkowodoru o 21,7 kg/rok.

Dalej Kolegium zwróciło uwagę, że oddziaływanie akustyczne będzie na podobnym poziomie, jednakże może być uciążliwe sprzątanie mechaniczne drogi pomiędzy oborą a halą udojową. Będzie także możliwy wpływ na powierzchnię ziemi, środowisko gruntowo-wodne w przypadku silniejszych opadów, które mogą spłukać obornik z drogi, może także dojść do przepełnienia zbiornika na gnojowicę w przypadku dużej ilości odcieków z drogi. Wówczas trzeba częściej wywozić gnojowicę na pola. Ponadto droga, którą będą się przemieszczać zwierzęta niewątpliwie wpłynie negatywnie na krajobraz i estetykę na terenie gospodarstwa. Wpływ na zwierzęta w tym wariancie to niekorzystne oddziaływanie na hodowane bydło mleczne, które będzie przeganiane po betonowej drodze 2 razy dziennie do hali udojowej. Istnieje możliwość kontuzji zwierząt co wpłynie na upadki i straty materialne dla hodowcy.

Z raportu wynika, że realizacja inwestycji w wariancie inwestycyjnym przy zastosowanych zabezpieczeniach wpłynie na środowisko w sposób dopuszczalny, realizacja w wariancie alternatywnym może pogorszyć stan środowiska poprzez większą emisję odorantów oraz zwiększony hałas i wpływ na estetykę terenu. Realizacja inwestycji w wariancie alternatywnym będzie również mniej korzystna w stosunku do ludzi (większa emisja odorantów)". Na stronie [...] Aneksu dla Raportu zauważono, że izolinie stężeń substancji odorotwórczych (amoniak i siarkowodór) rozkładają się na większej powierzchni w wariancie alternatywnym w związku z przemieszczaniem się zwierząt po wybiegu (drodze) pomiędzy planowaną oborą a halą udojową. Widoczna jest większa koncentracja amoniaku i siarkowodoru przy granicy z działką sąsiadującą (od strony zachodniej) z tego względu na bytowanie zwierząt (przemieszczanie się) do hali udojowej po terenie odkrytym. Ponadto na płycie przy oborze istniejącej będzie magazynowana dodatkowa masa obornika ze sprzątania wybiegu (drogi). To wszystko sprawia, że wariant alternatywny to generowanie większej ilości substancji odorotwórczych, które sprawią, że będzie większa uciążliwość odorowa przy granicy od strony zachodniej niż w wariancie inwestycyjnym (tu nie będzie żadnego wybiegu dla zwierząt)".

Powyższe świadczy zdaniem Kolegium o tym, że wariant alternatywny przedstawiony przez Inwestora nie jest z całą pewnością racjonalny i nie stanowił realnej alternatywy dla wariantu podstawowego. Podobna konkluzja wynika z opinii sanitarnej PPIS [...] z 2 listopada 2021 r.

Kolegium zwróciło uwagę, że w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji z dnia 07 czerwca 2022 r. po przeprowadzonej analizie stwierdzono, iż wariant preferowany przez wnioskodawcę jest wariantem najkorzystniejszym zarówno dla środowiska przyrodniczego jak i dla ludzi i ich mienia. Oddziaływanie na sąsiadujące nieruchomości zostanie ograniczone poprzez zastosowanie w szczególności pasa zieleni wysokopiennej. Poza tym wskazane przez Inwestora rozwiązania technologiczne wpłyną na poprawę warunków życia zwierząt, nowoczesne technologie chowu zwierząt, zastosowanie wentylacji nowoczesnych systemów karmienia zwierząt oraz nowoczesnych technologii odprowadzania odchodów wpłyną również na wytwarzanie odorów oraz innych substancji unoszących się w powietrzu. Obecnie istniejąca obora jest przepełniona przez zwierzęta i w dużym stopniu wpływa na sąsiadującą nieruchomość. Powstanie nowej obory przyczyni się do ograniczenia negatywnego wpływu na działki sąsiadujące, a zastosowane formy ochrony będą w dużym stopniu ograniczać emisje do powietrza, co wpłynie również na zdrowie i funkcjonowanie ludzi mieszkających w otoczeniu.

Kolegium zauważyło, że Inwestor w toku postępowania przedstawił już 3 warianty alternatywne, które za każdym razem miały charakter pozorny. Zdaniem organu odwoławczego M. K. zainteresowany jest wyłącznie realizacją inwestycji w wariancie inwestorskim.

Zdaniem Kolegium podjęta przez inwestora próba analizy oddziaływania odorowego została zawężona praktycznie do oceny oddziaływania zapachowego pojedynczych substancji tj. amoniaku i siarkowodoru, których próg wyczuwalności związany jest z dosyć dużym stężeniem, jako substancji reprezentatywnych dla oceny tego oddziaływania, dla których możliwe jest również ustalenie dopuszczalnego stężenia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu.

Co prawda brak regulacji odorowych utrudnia dokonywanie koniecznych ustaleń faktycznych, ale w żadnym razie ich nie uniemożliwia. W sytuacji, w której inwestycje z zakresu hodowli krów mlecznych i cieląt na skalę przemysłową nie należą do przedsięwzięć co do istoty specjalnych, nowatorskich, eksperymentalnych, a przeciwnie, do przedsięwzięć realizowanych i funkcjonujących co najmniej od kilkudziesięciu lat, to w oczywisty sposób różne aspekty tego funkcjonowania, w tym powodowanie uciążliwości odorowych (w tym w szczególności typowy zasięg terytorialny takich uciążliwości, jak też co najmniej szacunkowa skala natężenia takiej uciążliwości) są bez wątpienia znane osobom posiadającym odpowiednią wiedzę w tym zakresie.

Prawdą jest, że tylko te substancje (amoniak i siarkowodór) posiadają prawnie ustalone wartości odniesienia, ale jest powszechnie wiadomym, że w otoczeniu obory występują liczne odoranty, będące typowymi produktami biodegradacji biomasy: nie tylko siarkowodór i amoniak, ale także tiole, sulfidy i aminy alifatyczne, heterocykliczne związki organiczne zawierające siarkę i azot, alkohole alifatyczne, fenole, ketony, aldehydy, kwasy alifatyczne i estry, a nadto toluen i ksylenol.

Podkreślono, że ustalone rozporządzeniem z dnia 26 stycznia 2010 r. wartości odniesienia dla 167 substancji, w tym amoniaku, nie uwzględniają uciążliwości zapachowych takiego przedsięwzięcia. Dlatego to uwarunkowanie, jak też wieloskładnikowość i jednoczesne oddziaływanie zapachowe dużej ilości substancji wzajemnie na siebie wpływających, niekiedy o niewielkich stężeniach wyklucza rzetelność analizy odorowej zasygnalizowanej jedynie przez autora raportu.

W ocenie SKO w raporcie powinny znaleźć się dane naukowe, wyniki badań, czy doświadczeń dotyczących zjawiska rozprzestrzeniania się odorów i ich wpływu na życie i zdrowie ludzi, tym bardziej, że istnieją metody oceny tego zjawiska (np. metoda olfaktometrii dynamicznej) i ośrodki naukowe zajmujące się tym zagadnieniem. W przedłożonym raporcie brakuje ustaleń dotyczących aktualnej wiedzy naukowej na temat oddziaływań odorów na środowisko, co podważa twierdzenie o jego zgodności z art. 66 Uuoś. W ocenie Kolegium w raporcie pominięto całkowicie emisję gazów cieplarnianych, takich jak metan, podtlenek azotu. Z chowu zwierząt wykazano tylko emisję amoniaku i siarkowodoru. Co więcej autor raportu nie dostrzegł, że oddziaływanie odorowe przedsięwzięcia wiąże się z oceną wpływu na zdrowie ludzi rozumiane szerzej, aniżeli wyłącznie zdrowie fizyczne. Tak więc wykazywanie, że niektóre z substancji emitowanych przez planowane przedsięwzięcie, dla których przeprowadzono w raporcie modelowanie oddziaływania, nie przekroczy dopuszczalnych według obowiązujących przepisów długoterminowych wartości odniesienia nie świadczy wcale o braku wpływu na zdrowie ludzi. Wskazywane poziomy stężeń dotyczą wartości, które nie powodują zatrucia organizmu ludzkiego, nie dotyczą zaś wpływu na stan psychiczny, który jest równoważnym aspektem zdrowia.

Biorąc pod uwagę odległości najbliższej zabudowy mieszkalnej od granicy nieruchomości, na której planowana jest inwestycja, nie ulega wątpliwości, że zapach pochodzący z budynku inwentarskiego będzie charakterystyczny, odczuwalny i rozpoznawalny. Uciążliwość zapachowa nie będzie sporadyczna lecz ciągła. Uciążliwość ta będzie spowodowana zarówno chowem krów mlecznych i cieląt, jak i transportem oraz wykorzystaniem powstającej w cyklu produkcji gnojowicy i obornika na cele rolnicze, czyszczeniem i dezynfekcją budynku inwentarskiego, pracą pojazdów (głównie o masie pow. 3,5 t) obsługujących gospodarstwo oraz ciągników rolniczych.

Kolegium zwróciło uwagę, że na terenie gospodarstwa odbywać się będzie ruch samochodów transportujących paszę, zwierzęta, obornik, ścieki, gnojowicę i odbiór mleka. Dodatkowo będzie też wykorzystywany ciągnik rolniczy do transportu kiszonek i obornika. W raporcie pobieżnie potraktowano wpływ przedsięwzięcia na zdrowie ludzi mieszkających w otoczeniu potencjalnej inwestycji. Zgodnie z treścią zasady przezorności, zaistniała więc przesłanka warunkująca odmowę ustalenia środowiskowych uwarunkowań.

M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną decyzję SKO [...] zaskarżając ją w części uchylającej decyzję Wójta i podnosząc następujące zarzuty:

1) naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit a Uuoś (w jego obecnie obowiązującej wersji) poprzez uznanie, że raport nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie, a to z uwagi na to, iż w niczym nie uargumentowanej ocenie organu II instancji raport ten nie zawiera racjonalnego wariantu alternatywnego, który to w ocenie organu II instancji winien być zawsze korzystniejszy dla środowiska niż wariant proponowany przez inwestora, w sytuacji gdy w raporcie przedłożonym przez skarżącego przedstawiono w istocie racjonalny, rzeczywisty i możliwy do zrealizowania wariant alternatywny (tj. wariant różny pod względem kryteriów przestrzennych) wraz z określeniem przewidywanego oddziaływania tego wariantu na środowisko, przy czym wbrew założeniom organu II instancji racjonalny wariant alternatywny nie wiąże się jednoznacznie z tym, iż musi on być w każdej sytuacji korzystniejszy dla środowiska, niż wariant proponowany przez inwestora

2) art. 15 w zw. z art. 136 i art. 84 k.p.a. przez zaniechanie należytego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy i przeprowadzenie samodzielnych, nieobiektywnych i nie popartych żadną wiedzą specjalistyczną ustaleń faktycznych, a także dokonanie na ich podstawie ponownej nieobiektywnej oceny aktualnego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przedłożonego przez skarżącego, m.in. poprzez zaniechanie zwrócenia się do biegłego o wydanie stosownej opinii w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przedstawionego w raporcie alternatywnego wariantu przedsięwzięcia i wariantu proponowanego przez inwestora, jak również zaniechanie ustalenia poprzez stosowną opinię biegłego, czy w aktualnym stanie faktycznym i prawnym na przedmiotowej nieruchomości byłaby możliwość wskazani innego racjonalnego wariantu alternatywnego, niż ten który to aktualnie wskazuje skarżący

3) art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, albowiem rozwlekłe w swej treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, de facto nie wyjaśnia, czy proponowany przez inwestora wariant alternatywny nie przekracza de facto norm związanych z ochroną środowiska, a co za tym idzie nie wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego rzekomo ten wariant alternatywny wskazywany aktualnie przez skarżącego nie stanowi racjonalnego wariantu inwestorskiego w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit a Uuoś i co skłoniło organ II instancji do takich wniosków,

4) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez wydanie decyzji bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności:

- dokonanie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w tym oceny alternatywnego wariantu przedsięwzięcia wyłącznie na podstawie własnych rozważań organu II instancji bez opinii biegłego, a to mimo wątpliwości i zarzutów podnoszonych przez organ instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do rzekomo o wiele gorszego wpływu wariantu alternatywnego na środowisko oraz pomimo, że w sprawie wymagane były wiadomości specjalne, co stanowi naruszenie art. 84 k.p.a.,

- przyjęcie, iż rzekomo przedłożony raport ma wady poprzez nie zawarcie w nim innych wyliczeń odnośnie odorów, niż te które odnoszą się do amoniaku i siarkowodoru, mimo że analiza rozprzestrzeniania się odorantów typu tiole, sulfidy, aminy alifatyczne i inne substancje jest niemożliwa do wykonania i do oceny, albowiem substancje te są nienormowane, nie ma metodyki wykonania analizy rozprzestrzeniania się tych substancji, jak również nie ma wiążących regulacji prawnych w tym zakresie

- błędu w ustaleniach faktycznych polegającym zaniechaniu przez organ II instancji poczynienia ustaleń w zakresie rzeczywistej zabudowy i zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości uniemożliwiających inne zlokalizowanie planowanej inwestycji niż w sposób zaprezentowany w wariancie inwestorskim i wariancie alternatywnym

5) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez brak rzeczywistego wezwania inwestora do uzupełnienia raportu o przedstawienie wariantów alternatywnych (ze wskazaniem rzekomych zastrzeżeń organu, o których to mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) lub wykazania, iż nie możliwe są do realizacji inne warianty alternatywne, niż ten który został zaprezentowany w raporcie, co naruszyło zasadę budzenia zaufania stron postępowania do organów postępowanie prowadzących

6) art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez nie powiadomienie skarżącego przez organ II instancji o zebraniu całego materiału i dowodów, a co za tym idzie uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w sytuacji gdy organ II instancji prowadził postępowania administracyjne i zbierał dowody w przedmiotowej sprawie

Mając na względzie wskazane powyżej zarzuty skarżący wniósł o:

I. uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 09.01.2023 r. sygn. akt [...],[...],[...] w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

II. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie uwzględnił skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które - odmiennie niż organ I instancji - orzekło o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na: "Budowie budynku inwentarskiego - obora [...], przeznaczonego do chowu krów wraz z obiektami towarzyszącymi i niezbędną infrastrukturą techniczną w gospodarstwie rolnym o docelowej obsadzie 274,85 DJP".

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029) zwaną w tekście: Uuoś.

Przedmiotowa inwestycja obejmuje realizację przedsięwzięcia określonego w § 2 ust. 2 pkt 2 w związku z § 3 ust. 1 pkt 102 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U, z 2016 r. poz. 71) tj. do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, dla których obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko jest obligatoryjny.

Według art. 3 ust. 1 pkt 8 Uuoś przez ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko rozumie się postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia obejmujące w szczególności: weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu. W ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływanie między tymi elementami, dostępność do złóż kopalin, możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz wymagany zakres monitoringu (art. 62 Uuoś).

W postępowaniu o ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia organy zobowiązane są do rozpoznania wszelkich zagrożeń i uciążliwości zamierzonego przedsięwzięcia wobec środowiska i na tej podstawie określenia warunków umożliwiających likwidację lub minimalizację zagrożeń. Oznacza to, że przy wydawaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach bada się możliwość realizacji planowanej inwestycji w zakresie odnoszącym się do zasad ochrony środowiska przed nadmiernym i negatywnym oddziaływaniem planowanej inwestycji na środowisko, w tym zdrowie i życie ludzkie. Rolą organów powołanych do ochrony środowiska naturalnego jest zrównoważenie zysków i strat związanych z realizacją zamierzonej inwestycji.

Podstawowym dowodem w sprawie jest raport o oddziaływaniu na środowisko. Raport, chociaż jest dokumentem prywatnym, to opracowanym przez osoby posiadające wiadomości specjalne. Raport ten jest weryfikowany w toku postępowania administracyjnego, zarówno w formie współdziałania przez organy wyspecjalizowane (art. 77 ust. 1 Uuoś), jak i przez organ główny. Organ wydający decyzję środowiskową opiera więc swoje ustalenia i oceny w zakresie wyznaczonym w art. 62 ust. 1 Uuoś właśnie na treści raportu. Raport jest najważniejszym dowodem w sprawie i jego racjonalność, logiczność, obiektywizm przedstawionej przez inwestora argumentacji powinien być poddany wnikliwej analizie organu wydającego decyzję, w szczególności pod kątem zawartości wskazanej w art. 66 Uuoś. Raport powinien uwzględniać wszystkie potencjalne zagrożenia środowiskowe związane z realizacją planowanej inwestycji. Niewątpliwie raport wymaga wszechstronnego przeanalizowania przez organ decyzyjny, a pojawienie się wątpliwości co do jego kompletności czy rzetelności ocen w nim przedstawionych zobowiązuje organ prowadzący postępowanie w pierwszej kolejności do uzupełnienia materiału dowodowego w celu rozważenia wszelkich niejasności w stanie faktycznym sprawy.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że jeżeli raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko nie spełnia wymogów z art. 66 Uuoś, organ może odmówić ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia. Z art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 Uuoś wynika, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać: (pkt 5) opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym: a) wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, b) racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska – wraz z uzasadnieniem ich wyboru; (pkt 6) określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko, w tym również w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej i katastrofy naturalnej i budowlanej, na klimat, w tym emisje gazów cieplarnianych i oddziaływania istotne z punktu widzenia dostosowania do zmian klimatu, a także możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko, a w przypadku drogi, o której mowa w art. 24ga ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, także wpływu planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego.

W przedmiotowej sprawie choć wnioskodawca uzupełnił raport na wezwanie organu odwoławczego, to i tak merytoryczna zawartość przedstawionych w raporcie informacji nie była wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji, ponieważ raport nie przedstawia rzeczywiście różnych wariantów realizacji przedsięwzięcia- w szczególności racjonalnego wariantu alternatywnego.

W orzecznictwie podkreśla się, że warianty realizacji przedsięwzięcia stanowią jeden z najważniejszych instrumentów prawidłowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Przedstawienie minimum trzech wariantów pozwala na utworzenie "siatki porównawczej", na gruncie której organ weryfikuje proponowane warianty. Wariant najkorzystniejszy dla środowiska jest trzecim z wariantów, którego opis powinien zawierać raport, a ilość wymaganych do przedstawienia w raporcie wariantów realizacji przedsięwzięcia nie zależy zatem od woli i uznania, a także oceny inwestora (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r. III OSK 376/21, CBOSA).

Zwrócić należy uwagę, że inwestor przedstawił w sprawie tylko dwa warianty przedsięwzięcia. Wariant inwestorski przewiduje budowę nowego (nowoczesnego) budynku inwentarskiego wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Ten wariant przewiduje rozrzedzenie obsady, rezygnację z dotychczasowego wybiegu, wykonanie nasadzeń roślinności wysokiej od strony budynków mieszkalnych. W tym wariancie budynek inwentarski znajdować będzie się w tej części działki, która graniczy z zabudową mieszkaniową (stąd też przeciwko temu wariantowi wypowiadali się okoliczni mieszkańcy).

Z kolei wariant alternatywny zakłada wybudowanie budynku inwentarskiego w innej lokalizacji niż w wariancie inwestycyjnym tj. w odległości ok. 300 m od obecnie istniejącego budynku (hali udojowej). Wariant ten jednak przewiduje wybudowanie drogi o wymiarach 200 x 5 m, którą zwierzęta będą dwa razy dziennie przemieszczać się z obory do udoju. Z uwagi na powyższe ten wariant przewiduje budowę zbiornika na gnojowicę (jak i dodatkowych rozwiązań technologicznych związanych z odprowadzaniem jej z wybiegu). Po realizacji inwestycji funkcjonować będą dwa budynki inwentarskie, połączone wybiegiem.

Jak słusznie zwracało uwagę Kolegium zaproponowany przez inwestora wariant alternatywny w istocie nie stanowi realnego względem wariantu inwestycyjnego wyboru. Powyższa konkluzja płynie przede wszystkim z dokumentów przedłożonych przez inwestora. Przede wszystkim sam inwestor wskazywał, że zmiana lokalizacji budynku inwentarskiego w wariancie alternatywnym jest rozwiązaniem niekorzystnym. Z raportu i aneksu wynika, że ten wariant powodować będzie nie tylko konieczność wybudowania nowej 200-metrowej drogi, co wymagałoby dodatkowych nakładów finansowych inwestora, lecz doprowadzi także do zwiększenia ilości obornika i gnojówki, powstałych zarówno z użytkowania budynków inwentarskich, jak i wybiegu dla zwierząt. Z aneksu do raportu wynika, że wariant alternatywny sumarycznie wpłynie na jakość środowiska w sposób pogarszający (str. [...] Aneksu). Powyższe wynikać będzie z konieczności przebywania zwierząt na wybiegu (drodze), przyczyniając się do zwiększenia uciążliwości zapachowych - odorantów. Wskazano, że emisja amoniaku i siarkowodoru jest znacznie większa niż w wariancie inwestycyjnym (str. [...] Aneksu). Zwrócono uwagę również na to, iż istnieje ryzyko zwiększenia się uciążliwości akustycznych w wariancie alternatywnym z uwagi na sprzątanie mechaniczne drogi. Wariant alternatywny jest mniej korzystny pod względem estetycznym zagospodarowania działki inwestora. W konkluzji Aneksu wskazano, że inwestycja jest możliwa w obydwu wariantach, natomiast zdecydowanie korzystniejszy dla środowiska i mniej uciążliwy dla ludzi, a także korzystniejszy ekonomicznie jest wariant inwestycyjny (str. [...] Aneksu)

Skarżący w toku postępowania również stał na stanowisku, że jedynym racjonalnym rozwiązaniem jest budowa obory obok hali udojowej. Wówczas będzie bezpośrednie połączenie komunikacyjne hali z oborą bez konieczności przemieszczania się zwierząt po odkrytym terenie (wariantu inwestorskiego).

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że w świetle tak zaprezentowanego przez inwestora wariantu alternatywnego nie ma on cechy racjonalności, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a Uuoś. Mówiąc wprost - wariant ten z uwagi na szereg wad- ekonomicznej opłacalności, uciążliwości dla środowiska i otoczenia nie jest wariantem, który byłby wybrany przez racjonalnego inwestora do realizacji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że inwestor opracowując wariant alternatywny nie może przedstawiać wariantu, którego faktyczna realizacja jest technicznie lub faktycznie niemożliwa albo jego realizacja jest skazana na niepowodzenie (np. ze względów finansowych czy środowiskowych lub społecznych)- tak NSA w wyroku z dnia 25 maja 2020 r. sygn. II OSK 2874/19, CBOSA . Z kolei "alternatywność" oznacza, że wariant ten musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko, lecz nie może polegać na tym, że z uwagi na jego zdecydowanie gorszy wpływ na środowisko nie będzie realną alternatywą. Warianty przedsięwzięcia powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić w jak najpełniejszym wymiarze. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium, Inwestor mimo wezwań nie przedstawił racjonalnego wariantu alternatywnego, a zaproponowany wariant alternatywny ma charakter pozorny i w praktyce inwestor nigdy nie był zainteresowany jego realizacją.

Nie można tracić z pola widzenia, skoro postępowanie dotyczy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia, że środowisko stanowi dobro publiczne, natomiast jego ochrona, zgodnie z art. 74 ust. 2 Konstytucji jest obowiązkiem władz publicznych. Dlatego inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 Uuoś, a nie tylko wariantu, którym inwestor jest zainteresowany (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Po 190/14 CBOSA). Co za tym idzie, tego rodzaju uchybienie raportu jak brak wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego oraz brak wskazania argumentacji pozwalającej na uznanie danego wariantu za najkorzystniejszy dla środowiska każdorazowo będzie musiało być uznane za wadę pozbawiającą tego rodzaju dowód przydatności dla postępowania, a w konsekwencji odmowę wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W ocenie Sądu przedstawione przez inwestora warianty powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu w jaki wnioskowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać na środowisko w związku z różnymi sposobami jego realizacji. Tymczasem, jak słusznie wskazało SKO, różnica pomiędzy wariantem podstawowym a alternatywnym polega w zasadzie na zmianie lokalizacji budynku inwentarskiego (i związanej z tym budowy 200 m drogi) lecz technologia (chów zwierząt) i obsada pozostanie taka sama. Wariant alternatywny będzie przy tym zdecydowanie bardziej emisyjny pod względem odorów, a sama zmiana lokalizacji nie wpłynie pozytywnie na środowisko. Wbrew bowiem stanowisku skarżącego zmiana lokalizacji inwestycji nie jest wystarczająca do uznania jej za wariant alternatywny. Celem wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego jest poszukiwanie alternatywnych rozwiązań pozwalających zrealizować przedsięwzięcie w sposób racjonalnie oddziałujący na środowisko. Zaproponowany przez M. K. wariant tego celu z pewnością nie realizuje. Sam inwestor również w toku postępowania optował za wyborem wariantu inwestorskiego.

Dodać trzeba, że stanowisko Kolegium znajduje swoje oparcie w argumentacji PPIS zawartej w opinii sanitarnej 2 listopada 2021 r. Inspektor sanitarny również zwrócił uwagę na znacznie większa uciążliwość wariantu alternatywnego względem inwestorskiego (w szczególności z uwagi na aspekty odorowe), poddając w wątpliwość czy jest to faktycznie racjonalny wariant alternatywny.

Wobec tego Sąd zgadza się z Kolegium, iż skoro skarżący nie uzupełnił raportu o racjonalny wariant alternatywny, to wydanie decyzji odmownej przez organ odwoławczy było uzasadnione.

Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego, że raport nie zawiera kompletnych ustaleń dotyczących wszystkich substancji emitowanych do środowiska przez planowaną inwestycję. Obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko jest poczynienie wszechstronnych ustaleń na temat spodziewanego oddziaływania przedsięwzięcia na szeroko rozumiane środowisko, w tym na ludzi (art. 62 ust. 1 pkt 1 Uuoś). Nie ulega wątpliwości, że przy inwestycjach z zakresu przemysłowego chowu zwierząt istotne znaczenie nabiera kwestia ewentualnej uciążliwości odorowej tych obiektów. Zasięg takiej uciążliwości musi być zatem zbadany w każdej sprawie. Okolicznością bezspornie utrudniającą badanie ww. uciążliwości jest brak w obowiązującym systemie prawa krajowego norm określających dopuszczalne wartości odorów (brak norm odorowych), na co zasadnie Kolegium zwróciło uwagę. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że stan normatywny nie zwalania organów orzekających w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań z obowiązku dokładnego wyjaśnienia, czy ryzyko wystąpienia ww. uciążliwości odorowej wystąpi w danej sprawie i w jaki sposób uciążliwości tej można zapobiec (por. np. wyrok NSA z 14 listopada 2012r., II OSK 1238/11 oraz wyrok NSA z 19 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 1097/17, CBOSA). Rację miało Kolegium, że raport inwestora winien zawierać jak najbardziej kompletną analizę substancji oddziałujących na środowisko, tj. nie tylko amoniaku i siarkowodoru, lecz także innych substancji i gazów. Słusznie również zwróciło uwagę Kolegium, że zagadnienie uciążliwości odorowej należy odróżniać od zagadnienia emisji gazów do powietrza (amoniaku, siarkowodoru). Aczkolwiek ww. gazy mają właściwości odorotwórcze, to dotrzymywania przez inwestora wymogów co do dopuszczalnego pułapu takiej emisji (wymogi te ściśle określają stosowne przepisy wykonawcze) nie można automatycznie utożsamiać z brakiem uciążliwości odorowych. Wobec tego i w tym zakresie Kolegium zasadnie zwróciło uwagę na braki raportu przedłożonego przez inwestora.

Należy zauważyć, że możliwość przeprowadzania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dowodu z opinii biegłego, budzi w orzecznictwie sądów administracyjnych kontrowersje, których źródłem jest to, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest dokumentem, któremu przysługuje szczególna wartość dowodowa wynikająca z kompleksowego charakteru analizy planowanego do realizacji przedsięwzięcia. Przede wszystkim jednak przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie ma w świetle Uuoś charakteru obligatoryjnego, a założeniem ustawodawcy było, by to organy wydające decyzje, opierając się na przedłożonym raporcie były w stanie ocenić czy dla danej inwestycji możliwe jest ustalenie środowiskowych uwarunkowań. W rozpoznawanej sprawie jednak Kolegium dopatrzyło się braków w raporcie i aneksie (w zakresie omówionym wyżej), więc przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego w tym kontekście jawi się jako zbędne. Powodem odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań był brak przedstawienia przez skarżącego racjonalnego wariantu alternatywnego, a Kolegium miało kompetencje by to ocenić bez konieczności powoływania biegłego.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie znajduje również uzasadnienia zarzut braku rzeczywistego wezwania inwestora do uzupełnienia raportu, gdyż Inwestor był czterokrotnie wzywany do przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego.

Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 10 § 1 i 81 k.p.a., gdyż w aktach organu II instancji znajduje się obwieszczenie z 15 listopada 2022 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i możliwości składania uwag i wniosków, co było dopuszczalne w świetle art. 33 i art. 79 Uuoś w zw. z art. 49 k.p.a.

Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Przeprowadzone postępowanie spełnia wymogi art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś obszerne uzasadnienie decyzji nie narusza art. 107 § 3 k.p.a. Postępowanie w sprawie było prowadzone wnikliwie, organ przeprowadził rozprawy administracyjne, wizje lokalne, odnosił się do stanowisk stron postępowania – zarówno inwestora jak i właścicieli okolicznych nieruchomości. Kolegium szczegółowo omówiło podstawy jakie przemówiły za odmową ustalenia środowiskowych uwarunkowań. Nie był też zasadny zarzut "błędu w ustaleniach faktycznych", bowiem nie jest rolą organu poszukiwanie za inwestora innych lokalizacji inwestycji, czy innych możliwych wariantów jej realizacji.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.