Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 2/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 48 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: § 2, § 12
journal: Dz.U. 2022 poz 1225
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T.K., M.K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz T.K. i M.K. solidarnie kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia [...] r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...], działając z urzędu, przeprowadzili kontrolę legalności obiektu budowlanego - wiaty wybudowanej na działce o nr ewid. [...] przy ul. [...] w miejscowości [...]. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole z kontroli obiekt ten z trzech stron obmurowany został pustakami, zadaszony został blachą falistą na konstrukcji stalowej, a jego wymiary to 7,54 x 8,37 metra. Inwestorzy – M. i T.K. oświadczyli, że nie dokonywali zgłoszenia jego budowy, nie uzyskali także pozwolenia na budowę, zaś obiekt powstał w [...] roku. Na pisemny wniosek inwestorów, w którym - odnosząc się do przekroczenia przez wybudowaną wiatę dopuszczalnej przepisem art. 29 ust. 1 pkt 2c Prawa budowlanego powierzchni zabudowy, zwalniającej z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę - zwrócili się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] o wyrażenie zgody na doprowadzenie budowy wiaty do zgodności z obowiązującym prawem, organ ten pismem z dnia [...] r. zezwolił na wykonanie ww. robót.

Pismem z dnia [...] r. B.Z. - właściciel działki sąsiadującej z działką nr [...], wskazując na bliską odległość spornego obiektu od granicy działki i brak możliwości jego dostosowania do wymogów Prawa budowlanego, wniósł o wydanie przez organ I instancji decyzji o likwidacji wiaty. Do pisma dołączone zostały m.in. zdjęcia z lat [...] - [...] dokumentujące proces jej budowy.

Podczas kolejnej kontroli, w dniu [...] r., pracownicy PINB w [...] ustalili, iż wiata przeznaczona jest do celów gospodarczych, zaś powierzchnia jej zabudowy - według dołączonego do protokołu szkicu - wynosić ma łącznie 49,2 m2.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 105 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie budowy spornego obiektu, podnosząc, iż zgodnie z ustawą Prawo budowlane budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m2, sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe nie wymaga pozwolenia na budowę, ani dokonania zgłoszenia. Wobec powyższego bezprzedmiotowe stało się postępowanie w sprawie spornej wiaty, nie przekraczającej obecnie 50 m2 powierzchni zabudowy.

W rezultacie rozpatrzenia wniesionego przez B. i B.Z. odwołania od ww. decyzji, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją kasatoryjną nr [...] z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu m.in. na niejasności zawarte w protokole z kontroli z dnia [...] r., w tym uniemożliwiający weryfikację brak opisu przedstawionych na szkicu danych liczbowych odnoszących się do powierzchni wiaty. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na brak ustaleń w zakresie zgodności inwestycji z przepisami Prawa budowlanego normującymi wskaźniki odległości obiektów od granicy działki sąsiedniej.

Po przeprowadzeniu w dniu [...] r. kolejnej kontroli obiektu, PINB decyzją nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nałożył na inwestorów obowiązek wykonania robót budowlanych polegających na zmniejszeniu parametrów zabudowy wiaty (przekraczającej zgodnie z uzasadnieniem powierzchnię zabudowy 50 m2) w celu doprowadzenia jej do stanu zgodnego z prawem.

W rezultacie wniesienia przez B. i B.Z. odwołania od ww. decyzji, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po jego rozpatrzeniu decyzją kasatoryjną nr [...] z dnia [...] r. uchylił decyzję PINB z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że treść wydanej przez organ I instancji decyzji nakazowej nie pozwala na zweryfikowanie, czy wykonanie określonego nią obowiązku spowodowałoby doprowadzenie budowy wiaty do stanu zgodnego z prawem, w tym także z przepisami techniczno-budowlanymi. W ocenie organu II instancji z uzasadnienia objętej odwołaniem decyzji, jak i z akt sprawy nie wynika jakie kryteria, w szczególności kryteria techniczne, przyjął inspektor powiatowy nakładając kwestionowany obowiązek.

Po przeprowadzeniu w dniach [...] oraz [...] r. kolejnych oględzin obiektu, organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną m.in. na podstawie art. 105 k.p.a., umorzył - jako bezprzedmiotowe - postępowanie administracyjne w sprawie, podnosząc, iż inwestorzy wykonali roboty budowlane polegające na rozbiórce części wiaty (poprzez wyburzenie części ścian i wsparcie konstrukcji części dachu na zastrzałach), dostosowując jej parametry do stanu zgodnego z prawem.

W dalszej kolejności organ II instancji, uwzględniając odwołanie B. i B.Z., decyzją nr [...] z dnia [...] r. uchylił decyzję PINB z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji kasatoryjnej organ odwoławczy wskazał, iż powierzchnię wiaty należy liczyć po obrysie dachu, bowiem same słupy bez zadaszenia nie stanowiłyby wiaty jako całości, a nadto ponownie zauważył, iż brak jest ustaleń w zakresie zgodności przedmiotowej inwestycji z przepisami techniczno-budowlanymi, jak i możliwości doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, w razie stwierdzenia niezgodności w tym zakresie.

Po przeprowadzeniu kolejnych oględzin (w dniu [...] r.) PINB w [...], decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego, nakazał inwestorom dokonanie rozbiórki wiaty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że przy dokonywaniu kolejnego pomiaru powierzchni zabudowy wiaty uwzględnione zostały wymiary jej zadaszenia. Mierzona w ten sposób powierzchnia zabudowy przekracza 50 m2. Dokonano także ustaleń w zakresie zgodności omawianej wiaty (pełniącej funkcję użytkową budynku) z przepisami techniczno-budowlanymi, w tym z regulującymi kwestie dopuszczalnych minimalnych odległości obiektów od granicy z działkami sąsiednimi przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim odpowiadać powinny budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1225). Odległość wiaty od granicy z działką przy ul. [...] w [...] w najbliższym miejscu wynosi 1,37 m, a zatem jest mniejsza od wymaganej przepisami techniczno-budowlanymi. Naruszenie tychże przepisów świadczy, w ocenie PINB, o braku możliwości legalizacji spornej inwestycji w jej obecnym kształcie.

Odwołanie od decyzji nakazującej rozbiórkę wiaty pismem z dnia [...] r. wniósł inwestor - M.K., zarzucając decyzji z dnia [...] r. naruszenie:

1) art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do wiaty, której powierzchnia zabudowy nie przekracza 50 m2 (przy ustalaniu powierzchni zabudowy po zewnętrznym obrysie słupów),

2) art. 3 pkt 1-3 i pkt 9 Prawa budowlanego - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do wiaty, która jest budowlą, a nie budynkiem oraz nie pełni funkcji użytkowej budynku i nie znajdują do niej zastosowania przepisy § 2 ust. 1 oraz § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.

Po rozpoznaniu odwołania, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzją nr [...] z dnia [...] r., decyzję organu I instancji utrzymał w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, iż jego materialnoprawną podstawę stanowił, prawidłowo zastosowany także przez PINB, art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym przed zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471). Normujący nakaz rozbiórki obiektu przepis, w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania w sprawie, ma zastosowanie w odniesieniu do obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę (ust. 1 pkt 1) albo bez wymaganego zgłoszenia dotyczącego budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (ust. 1 pkt 2). Natomiast zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, obiekt taki może podlegać legalizacji, jeżeli jego budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem.

W ocenie organu II instancji, wbrew stanowisku zawartemu w odwołaniu, z dokumentów omawianej sprawy jednoznacznie wynika, że obiekt budowlany stanowiący przedmiot postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji to wiata o wymiarach przekraczających 50 m2 (posiada 77,23 m2 powierzchni zabudowy). Obiekt ten w jego obecnym kształcie powstał w roku [...]. W świetle aktualnie obowiązujących przepisów ustawy Prawo budowlane (art. 28 w zw. z art. 29 ust. 2 pkt 2) budowa takiego obiektu wymagała pozwolenia na budowę. W art. 29 ust. 2 ww. ustawy z wymogu tego zwolniono wiaty o powierzchni zabudowy do 50 m2, sytuowane na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, z zastrzeżeniem, iż liczba takich obiektów na działce nie przekracza dwóch na każde 1000 m2 powierzchni działki. Obowiązek ten przedstawiał się analogicznie również w przepisach Prawa budowlanego obowiązujących w dacie rozpoczęcia budowy, tj. w roku [...] (art. 29 ust. 1 pkt 2c, uchylony z dniem 19 września 2020 r.).

Z uwagi na brak w przepisach techniczno-budowlanych oraz w polskich normach definicji dotyczącej powierzchni zabudowy wiaty, jak i specyficzny charakter tego obiektu (dach wsparty na słupach bez przegród ściennych), według organu odwoławczego powierzchnię jej zabudowy stanowi powierzchnia terenu wyznaczona przez rzut pionowy krawędzi dachu. Przyjęcie innego stanowiska powodować mogłoby obejście prawa, bowiem technicznie istnieje możliwość wykonania wiaty ze słupami głęboko cofniętymi do wewnątrz obiektu w stosunku do obrysu dachu (dach jako konstrukcja wsporcza).

Organ II instancji wskazał również, że nakaz rozbiórki przewidziany w art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego nie jest orzekany bezwzględnie. Stwierdzenie przez organ faktu zaistnienia samowoli budowlanej nie implikuje wprost nałożenia na stronę obowiązku rozbiórki danego obiektu budowlanego, bowiem przed jego orzeczeniem organ nadzoru budowlanego ma obowiązek zbadania, czy w myśl obowiązujących przepisów prawa dopuszczalna jest legalizacja danego obiektu budowlanego. W pierwszej kolejności organ winien m.in. ustalić, czy budowa nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem (art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego). W wypadku pozytywnych ustaleń w powyższym zakresie organ administracyjny przystępuje do czynności składających się na tryb legalizacyjny.

W ocenie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego przedmiotowa wiata, w związku z jej zabudową trzema ścianami pełnymi, winna spełniać co najmniej wymagania określone w § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r., w świetle którego dopuszczalne jest usytuowanie ścian budynku bez otworów okiennych lub drzwiowych w odległości 3 m od granicy, albo też warunkowo bezpośrednio na granicy lub w odległości 1,5 m od granicy z sąsiednią działką budowlaną, gdy tymczasem odległość wiaty od granicy z nieruchomością sąsiednią wynosi w najbliższym miejscu 1,37 m. Organ II instancji zaznaczył, iż na mocy § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia jego przepisy stosuje się m.in. przy budowie budowli nadziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków, do których kwalifikuje się niewątpliwie także sporna wiata. Z tych względów winna ona spełniać wymagania przepisów techniczno-budowlanych tego rozporządzenia.

Organ odwoławczy podzielił pogląd PINB w [...] o konieczności nakazania rozbiórki wiaty w trybie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na możliwość wykonania ewentualnych robót naprawczych w celu doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z prawem, bowiem spełnienie wymagań zawartych w § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. wiązałoby się z koniecznością częściowej rozbiórki obiektu do wymiarów zapewniających jego usytuowanie zgodnie z przepisami względem granicy z sąsiednią działką budowlaną. W ocenie organu II instancji ewentualna rozbiórka przegrody zwróconej do granicy z działką sąsiednią powodowałaby (chociażby przez utratę oparcia dla konstrukcji dachu) zagrożenie dla pozostałych części obiektu.

Pismem z dnia [...] r. T. i M.K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego - poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że powierzchnia zabudowy wiaty przekracza 50 m2 (wskazując w uzasadnieniu na konieczność obliczana tej powierzchni zgodnie z rzutem pionowym zewnętrznych krawędzi ścian),

2) art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego - poprzez nakazanie rozbiórki wiaty,

3) art. 48 ust. 2-3 Prawa budowlanego - poprzez ich niezastosowanie (przy założeniu, że skarżący dopuścili się samowoli budowlanej) i uniemożliwienie skarżącym doprowadzenia wiaty lub jej części do stanu zgodnego z prawem,

4) § 2 ust. 1 i § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. - poprzez przyjęcie, że przepisy tego rozporządzenia znajdują zastosowanie w stosunku do wiaty, która nie stanowi budynku.

Skarżący powołali się także na naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

1) art. 15 k.p.a. - poprzez wydanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym braku możliwości zastosowania określonej przepisami art. 48 ust. 2-3 Prawa budowlanego procedury legalizacyjnej, w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji w ogóle nie wydał rozstrzygnięcia w tym zakresie,

2) art. 84 § 1 k.p.a. - poprzez oparcie rozstrzygnięcia (w zakresie dotyczącym braku możliwości doprowadzenia wiaty do stanu zgodnego z prawem) bez zasięgnięcia opinii biegłego z dziedziny budownictwa,

3) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego w zakresie dotyczącym możliwości zastosowania art. 48 ust. 2-3 Prawa budowlanego,

4) art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez nie wskazanie faktów stanowiących podstawę ustalenia, że ewentualna rozbiórka przegrody zwróconej do granicy z działką sąsiednią do wymiarów zgodnych z przepisami, w celu doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z prawem, spowodowałaby zagrożenie dla pozostałych części obiektu.

Podnosząc powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Odpowiadając na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, jak i powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do odmiennych podejść stron do kwestii obliczania powierzchni zabudowy wiaty, determinującej w konsekwencji jej kwalifikację do wiat wymagających pozwolenia na budowę, bądź z tego wymogu zwolnionych (według organu wyznaczanej rzutem pionowym krawędzi dachu, według skarżących rzutem pionowym zewnętrznych krawędzi jej ścian), różnic w ocenie konieczności spełnienia przez wiatę wymogów odległościowych ustanowionych w przepisach techniczno-budowlanych (według organu nieodzownych do zachowania z uwagi na kwalifikację spornej wiaty do budowli nadziemnych pełniących funkcje użytkowe budynków, według skarżących nie mających zastosowania do wiaty, która nie jest budynkiem), a także zanegowanej przez organ odwoławczy, a forsowanej przez inwestorów w skardze możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego.

Podzielając tę część rozważań [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które odnoszą się do metody obliczania powierzchni zabudowy wiaty oraz do obowiązujących inwestorów, na etapie jej budowy, wymogów odległościowych od granicy z działką sąsiednią, Sąd nie zgodził się z kategorycznym stanowiskiem organu II instancji o niespełnieniu przez wybudowany obiekt warunków ustanowionych w art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego, przychylając się w tej mierze do tej części skargi, w której T. i M.K. wskazywali na możliwość doprowadzenia wiaty do stanu zgodnego z przepisami techniczno-budowlanymi.

Przed przystąpieniem do szczegółowej oceny prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego odnieść się wpierw należy do stwierdzonego uchybienia w zakresie przyjętej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji daty budowy obiektu, determinującej stan prawny według którego należy dokonywać oceny zgodności z prawem realizacji danej inwestycji. Organ odwoławczy jako rok "rozpoczęcia budowy" obiektu wskazywał rok [...], natomiast jako datę "powstania" obiektu w jego obecnym kształcie rok [...], gdy tymczasem z akt sprawy, a dokładnie z załączonej przez uczestnika postępowania - B.Z. (właściciela działki usytuowanej w sąsiedztwie wiaty) do pisma z dnia [...] r. (k. 12 akt administracyjnych organu I instancji) dokumentacji zdjęciowej wynika, iż budowa obiektu rozpoczęła się w roku [...] i trwała do roku [...]. Nie można także przychylić się do stanowiska organu odwoławczego, iż za rok budowy obiektu, czy też rok nadania mu obecnego kształtu, przyjąć należy rok [...], w trakcie którego T. i M.K. podejmowali próby dostosowania obiektu, a dokładnie parametru jego powierzchni, do stanu zwalniającego inwestorów z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, bowiem zważyć należy, iż prowadzone przy obiekcie - od daty wszczęcia przez PINB postępowania - prace ograniczały się do zastąpienia części ścian wspornikami, nie powodując de facto zmiany powierzchni jego zabudowy. Stwierdzone uchybienie pozostawało, jednakże bez wpływu na wynik sprawy, bowiem zarówno w stanie prawnym przyjętym przez organ II instancji, jak i w stanie prawnym z rzeczywistej daty budowy wiaty ustawodawca stawiał tego rodzaju obiektom budowlanym tożsame wymagania. Zaznaczenia wymaga, iż o ile ocena zgodności z prawem realizacji obiektu (jego legalność) dokonywana jest na podstawie przepisów z daty jego powstania, o tyle możliwość jego legalizacji oceniana jest już w świetle obowiązujących przepisów prawa budowlanego.

Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie sformułowanej w niej oceny o powstaniu wiaty w warunkach samowoli budowlanej, uwzględnić należało, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2c ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 290 ze zm.), w brzmieniu z daty powstania spornej wiaty, zwolniona z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę była budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m2, przy spełnieniu dodatkowych, przewidzianych przez ustawodawcę w tym przepisie warunków. Kluczowe zatem znaczenie dla rezultatu dokonywanej w tym zakresie oceny miało ustalenie wielkości powierzchni zabudowy zrealizowanego przez T. i M.K. obiektu. Sąd za słuszne uznał stanowisko organu II instancji, oparte na ugruntowanym poglądzie judykatury, wedle którego powierzchnię wiaty liczyć należy po obrysie dachu, nie zaś - jak podnoszą skarżący - po obrysie zewnętrznych krawędzi jej ścian, tudzież obrysie słupów, gdyż elementy te bez zadaszenia nie stanowiłyby wiaty jako całości. Liczenie powierzchni zabudowy wiaty po krawędzi ścian bądź słupów prowadziłoby do obejścia prawa (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2523/17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 919/16, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 306/21). Tym samym organy nadzoru budowlanego prawidłowo obliczyły powierzchnię zabudowy przedmiotowej wiaty biorąc pod uwagę wymiary jej zadaszenia, co skutkowało ustaleniem, iż nie kwalifikuje się ona do wiat, o których stanowił ustawodawca w art. 29 ust. 1 pkt 2c Prawa budowlanego, a zatem na jej budowę wymagane było uzyskanie pozwolenia, czego nie dopełnili jednak inwestorzy.

Stwierdzenie samowoli budowlanej przy budowie wiaty obligowało organy nadzoru budowlanego do rozważenia możliwości jej legalizacji w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego. Z uwagi na datę podjęcia pierwszych urzędowych czynności w sprawie (rok [...], w którym przeprowadzone zostały czynności kontrolne z udziałem inwestora) do oceny tej, stosownie do art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471 ze zm.), zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące przed ww. nowelizacją. W związku z tym, badając możliwość legalizacji wiaty orzekające w sprawie organy obowiązane były do ustalenia, w oparciu o art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego, czy budowa nie narusza przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleń obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innych aktów prawa miejscowego oraz czy nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem. Od wyniku tejże oceny uzależnione jest dalsze, przewidziane przepisem art. 48 Prawa budowlanego, procedowanie w sprawie.

Odnosząc się do stanowiska organów obu instancji o niezgodności budowy z przepisami techniczno-budowlanymi (zdaniem organów w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie wybudowanej przez skarżących bez pozwolenia wiaty lub jej części do stanu z tymi przepisami zgodnego), Sąd w pierwszej kolejności za prawidłowe uznał zakwalifikowanie wiaty do budowli pełniącej funkcję użytkową budynku, do budowy której - na mocy § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim odpowiadać powinny budynki i ich usytuowanie - zastosowanie znajdują przepisy tego rozporządzenia. Pogląd o podleganiu budowli pełniących funkcje użytkowe budynków, a zatem budowli służących celom takim jak budynek, wszystkim reżimom ustanowionym w przepisach rozporządzenia jest dominujący w judykaturze (por. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 728/11, z dnia 26 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1594/18, z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 819/21). Sąd wziął pod uwagę, iż o pełnieniu przez wiatę funkcji użytkowej budynku decyduje jej przeznaczenie, odmienne od przeznaczenia rekreacyjno-wypoczynkowego, a zbliżone do celu jakiemu służy budynek, w tym budynek gospodarczy. Bez wątpienia zlokalizowana na działce o nr ewid. [...] w miejscowości [...] wiata przeznaczona jest do celów gospodarczych (w tym chociażby składowania), na co wskazują zapisy protokołów z przeprowadzonych kontroli tego obiektu, jak i sporządzona przez organ I instancji dokumentacja fotograficzna. W konsekwencji słuszne jest więc stanowisko o konieczności jego usytuowania w zgodzie z rygorami określonymi w § 12 omawianego rozporządzenia, a w konsekwencji konkluzja o naruszeniu poprzez jego budowę ww. przepisu techniczno-budowlanego.

Sąd nie zgodził się jednak z tą częścią argumentacji organu odwoławczego, wedle której brak jest możliwości doprowadzenia obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem i tym samym niespełnienie w sprawie przewidzianego art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego warunku zainicjowania procedury legalizacyjnej. Uwzględniając, iż o możliwości doprowadzenia do omawianej zgodności świadczy wykonalność zmian konstrukcyjnych obiektu budowlanego skutkujących spełnieniem nieodzownych wymagań, Sąd za niewystarczające uznał rozważenie przez organ II instancji wyłącznie wariantu samej rozbiórki przegrody zwróconej do granicy z działką sąsiednią, mającej prowadzić zdaniem organu do zagrożenia dla pozostałych części obiektu przez utratę oparcia dla zadaszenia, bez dopuszczenia technicznej możliwości takiej przebudowy obiektu, by przegroda ta znalazła swój zamiennik usytuowany w odległości normowanej przepisami techniczno-budowlanymi, który stanowiłby wsparcie dla wymagającej także zmian konstrukcji dachu.

Uznając w konsekwencji za przedwczesne wydanie w sprawie nakazu rozbiórki wiaty w całości, za orzecznictwem sądowoadministracyjnym zwrócić należy uwagę, iż decyzja nakazująca rozbiórkę jest ostatecznością i może być podjęta dopiero wówczas, gdy brak jest prawnych możliwości legalizacji, tj. gdy nie zaistnieją przesłanki uzasadniające zalegalizowanie obiektu budowlanego w całości lub w części. Nakaz może dotyczyć całości lub części obiektu, przy czym musi być on adekwatny do stwierdzonego zakresu samowoli budowlanej i celu regulacji w postaci doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. Stąd też, jeśli istnieje możliwość doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodności z prawem poprzez rozbiórkę tylko części obiektu to niedopuszczalne jest orzeczenie rozbiórki całości obiektu (por. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3266/17, z dnia 22 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 795/08, z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2530/14). W orzecznictwie potwierdza się nadto możliwość dokonywania zmian w obiekcie w trakcie trwania procedury opartej na art. 48 Prawa budowlanego, celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem (ust. 2). Doprowadzenie to, poza wykonaniem określonych robót budowlanych, obejmować może również rozbiórkę części obiektu budowlanego. Warunkiem odstąpienia od nakazu rozbiórki obiektu budowlanego jest wykonanie w wyznaczonym terminie przez inwestora nałożonych na niego przez organ obowiązków (por. wyroki NSA: z dnia 22 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 795/08, z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2530/14, z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 246/17).

Podkreślenia końcowo jeszcze wymaga, iż wdrożenie procedury legalizacyjnej jest wynikającym z przepisu art. 48 ust. 2 uprawnieniem strony dopuszczającej się samowoli budowlanej. Wola skorzystania z tego uprawnienia, jak i gotowość do doprowadzenia wiaty do stanu zgodnego z prawem wyrażona została przez inwestorów na etapie składania skargi. O woli przeprowadzenia nieodzownych robót budowlanych, celem zalegalizowania wiaty, świadczą nadto podejmowane przez inwestorów na przestrzeni lat [...] - [...] przekształcenia jej ścian, mające - w ich ocenie - służyć zmniejszeniu powierzchni jej zabudowy. Z tego też względu rolą organów nadzoru budowlanego jest umożliwienie inwestorom doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem poprzez rozebranie tej jego części, która w świetle warunków technicznych nie może się ostać (przy zachowaniu opisanych wcześniej, mających zapewnić wsparcie dla konstrukcji zadaszenia, wymogów dotyczących przegrody pionowej usytuowanej od strony granicy działki). Dopiero bezskuteczny upływ zakreślonego inwestorom na przeprowadzenie tychże zmian terminu prowadzić może do zastosowania art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z uwagi naruszenie przepisu art. 48 ust. 1-2 Prawa budowlanego, które miało wpływ na rezultat sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organy winny umożliwić T. i M.K. doprowadzenie spornej wiaty do formy odpowiadającej wymaganiom technicznym, w zgodzie z konkluzjami wypływającymi z powyższych rozważań.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość zasądzonej na rzecz skarżących solidarnie kwoty 997 zł złożyły się: wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 535), równowartość uiszczonej opłaty skarbowej od złożonego do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, a także wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).