Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 985/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 22 września 2023 r. znak: SKO.4141.319.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

II SA/Łd 985/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga I.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z 22 września 2023 r. (znak: SKO.4141.319.23) - wydaną na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] - utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Sieradza z 11 lipca 2023 r. (znak: MOPSS.ŚR.511,3426.2023.J.Z.) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 8 maja 2023 r. I.W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - W.C.

Decyzją z 11 lipca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił spornego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji okoliczność, iż niepełnosprawność W.C. nie powstała w terminie określonym przez ustawodawcę oznacza to, że w analizowanej sprawie ma zastosowanie cytowany art. 17 ust. 1b ustawy i stanowi negatywną przesłankę do przyznania spornego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji I.W. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu tego przepisu mimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis z a niezgodny z Konstytucją RP.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Zdaniem Kolegium z materiału dowodowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która na podstawie orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] kwietnia 2023 r. (znak: [...]) została uznana za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia, wydanego na stałe, daty powstania niepełnosprawności badanej nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 kwietnia 2023 r.

Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji. W to miejsce Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) i stwierdziło, iż stosując wskazany w tym wyroku sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do konkluzji, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo dokonania przez organ pierwszej instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu. W ocenie Kolegium bowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Rozwijając powyższe Kolegium zaznaczyło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 powoływanej ustawy. Ten warunek matka skarżącej spełnia w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] kwietnia 2023 r. została uznana za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Należy jednak odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez matkę skarżącej nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

W niniejszej sprawie zakres opieki został ustalony m.in. na podstawie oświadczenia strony z 8 maja 2023 r., wywiadu środowiskowego z 9 czerwca 2023 r. wraz z załączonym do niego harmonogramem dnia oraz protokołu odebrania wyjaśnień od strony z 18 września 2023 r., sporządzonego w postępowaniu odwoławczym, a stan zdrowia niepełnosprawnej dodatkowo na podstawie zaświadczenia lekarskiego z [...] kwietnia 2023 r. Z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zdaniem Kolegium wynika, że skarżąca mieszka matką i swoim partnerem. W.C. choruje na przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, niereumatyczną chorobę zastawki aortalnej, chorobę uchyłkową jelita, ma również migotanie i trzepotanie przedsionków. Choruje również na serododatnie reumatoidalne zapalenie stawów przez co ma ograniczoną sprawność kończyn górnych - nie może sama zapiąć guzików, czy podciągnąć bielizny. Około 3 lat temu chorowała również na raka - miała wycięte znamię na nosie. Obecnie pojawiła się u niej zmiana na twarzy, ale jeszcze nie była ta zmiana diagnozowana. Skarżąca zaobserwowała również u podopiecznej problemy ze słuchem i pamięcią. Podopieczna przyjmuje leki 2 razy dziennie. W.C. nie jest osobą leżącą, nie porusza się na wózku inwalidzkim, ani o balkoniku. Czasami potrzebna jest jej pomoc przy poruszaniu się. W.C. jest osobą komunikatywną. Wymaga pomocy przy umyciu się i ubieraniu, gdyż nie zapnie guzików i nie podciągnie bielizny. Podopieczna ma specjalną łyżkę (lekką) którą niektóre posiłki sama zjada. Jak ma silne bóle rąk to jest konieczność nakarmienia jej. Podopieczna nie jest osobą pieluchowaną, ale ma wkładki higieniczne z uwagi na nietrzymanie moczu.

Opieka wnioskodawczyni nad matką wygląda tak, że rano córka pomaga matce przy higienie porannej, później pomaga jej się ubrać, podaje jej śniadanie i leki. Później wnioskodawczyni z matką idą na spacer. Następnie wnioskodawczyni podaje matce obiad. Po obiedzie smaruje ją maściami i wykonuje jej masaż rąk i pleców, gdyż z uwagi na stan serca podopieczna nie może korzystać z rehabilitacji. Następnie ponownie wnioskodawczyni wychodzi z matką na dwór, żeby ta pochodziła. Popołudniami podopieczna spotyka się z wnukami - wtedy wnioskodawczyni ma czas żeby np. posprzątać pokój matki. Następnie podaje matce kolację oraz leki oraz pomaga przy wieczornej toalecie. Noce matka wnioskodawczyni nie zawsze przesypia. Wtedy wnioskodawczyni włącza jej radio, podaje leki przeciwbólowe, nieraz z nią pochodzi po mieszkaniu. W ostatnim czasie podopieczna ciężko przeżyła śmierć bratowej, z którą była bardzo związana. W związku z tym nie chciała jeść, straciła chęć do życia. Z tego powodu wnioskodawczyni musiała częściej wychodzić z nią do ogrodu, który kocha lub podsuwała jej gazetki, żeby zająć jej myśli.

Podopieczna leczy się u lekarza rodzinnego (wizyty odbywają w zależności od potrzeb, ale przeważnie do lekarza chodzi tylko wnioskodawczyni żeby mamy nie fatygować, albo telefonuje do przychodni żeby przedłużyć receptę), u kardiologa (wizyty są co pół roku jeżeli nic się nie dzieje), u reumatologa (wizyty są rzadko – ostatnia była w grudniu 2022 roku, a następna ma być w kwietniu 2024 roku).

Kolegium zauważyło, że W.C. poza wnioskodawczynią ma jeszcze dwoje dzieci - córkę i syna, którzy mieszkają w tej samej miejscowości i którzy pracują zawodowo.

Wnioskodawczyni do 1 stycznia 2022 r. prowadziła działalność gospodarczą -prowadziła biuro rachunkowo-podatkowe. Działalność wykonywana była w miejscu zamieszkania. Wnioskodawczyni nie potrafiła podać ile godzin dziennie zajmowało jej wykonywanie zadań zawodowych.

Zdaniem Kolegium skarżąca nie wykonuje przy matce ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawna nie jest osobą leżącą, nie wymaga pieluchowania, nie jest cewnikowana, nie przyjmuje pokarmów przez sondę, nie jest rehabilitowana), nie wymaga też szczególnej pielęgnacji i obsługi (karmienia, podawania napojów, podłączania kroplówek, robienia zastrzyków, opatrywania odleżyn). W ocenie Kolegium zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z podejmowaniem zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto podkreślić też należy, że takie czynności jak podanie posiłków i leków, podciągnięcie bielizny, czy zapięcie guzików, posmarowanie maściami są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej tym bardziej, że działalność gospodarczą w zakresie prowadzenia biura rachunkowo-podatkowego wnioskodawczyni wykonywała w miejscu zamieszkania swojego i matki. Prowadząc tę działalność skarżąca była organizatorem własnej pracy, a zatem miała możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Konkludując, w ocenie Kolegium, pomimo posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez I.W., gdyż stan zdrowia matki wywołany niepełnosprawnością nie wymaga jej całodobowej lub chociażby wielogodzinnej obecności przy niepełnosprawnej podopiecznej. W okresie zaś, gdy matka wnioskodawczyni okresowo wymaga zwiększonej opieki, I.W. skorzystać może z zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w rozdziale 7 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 1732 ze zm.), czy też z pomocy w postaci usług opiekuńczych, których współfinansującymi winne być, zobowiązane także do alimentacji matki w równym stopniu ze skarżącą, pozostałe pracujące, dorosłe dzieci W.C..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I.W. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 15 pkt. 4 ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 Nr 64 poz.593) przez niewłaściwe zastosowanie pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach.

Strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji w całości oraz orzeczenie o przyznaniu jej prawa do przedmiotowego świadczenia w zakresie prowadzonej sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że opiekuje się mamą W.C. od wielu lat. Do tej pory nie potrzebowała pomocy, bo była w stanie pogodzić pracę zawodową z pomocą mamie. Pogarszający się stan zdrowia mamy (udowodniony zmianą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) sprawił, że skarżąca zrezygnowała z pracy zawodowej, ponieważ nie było możliwości połączenia pracy z całodobową pomocą w jej egzystencji. Skarżąca zarzuciła, że żaden przedstawiciel decydenta pierwszej instancji nie pofatygował się, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy u niej w domu.

Odnosząc się do posiadania przez mamę skarżącej jeszcze innych dorosłych dzieci, które mogły by współfinansować usługi opiekuńcze strona wyjaśniła, że mama stanowczo nie akceptuje takiego rozwiązania. Nie życzy sobie obcych osób wokół niej. Brat skarżącej obecnie jest w trakcie leczenia. Kilkanaście dni temu trafił do szpitala z częściowym paraliżem. Okazało się, że wymaga operacji ze względu na ciężki stan związany ze zwężeniem aorty. Dokładne badania ma mieć przeprowadzone po konsultacji w klinice w Z. [...] listopada br. Zatem sytuacja w rodzinie zmienia się. Mama w obecnej chwili więcej czasu w ciągu dnia spędza w łóżku.

W ocenie skarżącej powoływanie się przy odmownej decyzji na fakt, że tylko osoby leżące są dla nich niepełnosprawne podważa wiedzę medyczną. Wskazują, że leżące osoby wymagają tak naprawdę opieki, która kwalifikuje do uzyskania świadczenia - idąc znowu tym tokiem rozumowania możemy powiedzieć, że osoba leżąca może pozostać przez kilka godzin sama, a opiekun powinien podjąć pracę choćby na część etatu.

Dodatkowo skarżąca zarzuciła, że nie dano jej możliwości wypowiedzenia się co do możliwości podjęcia przez nią pracy w niepełnym wymiarze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach - kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak słusznie wskazał organ II instancji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżąca szczegółowo wskazała, że pomoc matce stanowią następujące czynności: rano córka pomaga matce przy higienie porannej, ubieraniu, podaje śniadanie i leki. Później skarżąca z matką idą na spacer; następnie skarżąca podaje matce obiad. Po obiedzie smaruje ją maściami i wykonuje jej masaż rąk i pleców, gdyż z uwagi na stan serca podopieczna nie może korzystać z rehabilitacji. Następnie ponownie skarżąca wychodzi z matką na dwór, żeby ta pochodziła. Popołudniami podopieczna spotyka się z wnukami - wtedy skarżąca ma czas żeby np. posprzątać pokój matki. Następnie podaje matce kolację oraz leki oraz pomaga przy wieczornej toalecie. Noce matka skarżącej nie zawsze przesypia. Wtedy wnioskodawczyni włącza jej radio, podaje leki przeciwbólowe, nieraz z nią pochodzi po mieszkaniu.

W ocenie Sądu tak zakreślony zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Natomiast czynności związane z opieką nad matką, polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu, czy podaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

W ocenie Sądu z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Dalej zwrócić należy uwagę, co istotne dla ustalenia zakresu sprawowanej opieki, a co za tym idzie ustalenia tzw. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, czy rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawną matką, że zaopiekowana nie wymaga karmienia, gdyż za pomocą specjalnej łyżki samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie korzysta też z toalety. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pampersowania itp.). Podopieczna przyjmuje leki 2 razy dziennie, nie porusza się na wózku inwalidzkim, ani o balkoniku. Nie sposób zatem stwierdzić, żeby skarżąca wykonywała przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagające ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż zaopiekowana nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności.

Wobec powyższego nie można twierdzić, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przypomnieć zatem w tym miejscu należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek.

Zauważyć też należy, że z ustaleń pracownika socjalnego ujętych w wywiadzie środowiskowym wynika, iż zaopiekowana ma – oprócz skarżącej – jeszcze dwoje dzieci. Okoliczność, że są inne osoby zobowiązane do alimentacji względem zaopiekowanej nie jest bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. Obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych. Z tego powodu okoliczność, że np. osoba zobowiązana mieszka w innej miejscowości, czy też pozostaje w zatrudnieniu nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie, choćby częściowo, koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie.

Sąd nie kwestionuje przy tym ustalonego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy w opiece, należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Słusznie, w ocenie Sądu, organ drugiej instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

We wskazanych orzeczeniach oraz szeregu innych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzał, że ustaleń faktycznych dotyczących ustalenia wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie właśnie - na co wskazano już uprzednio w ramach niniejszego uzasadniania - czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia.

W rezultacie zaakceptowanie rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w formie wskazywanej przez stronę, prowadziłoby do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki, a co stanowi niedozwoloną interpretację ww. przepisu. Tymczasem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym - w stosownych przepisach - orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Tak też wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanych powyżej wyrokach.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Należy zatem wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie ustaliło faktyczny zakres opieki skarżącej nad matką w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie oraz treść wywiadu środowiskowego. Zaznaczyć także należy, że skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wskazanego przez siebie zakresu opieki.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nie został również naruszony art. 107 § 3 k.p.a., określający wymogi konstrukcyjne decyzji administracyjnej, z tego tylko powodu, że nie uwzględnia poglądów przedstawionych przez skarżącą. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a Kolegium w jej uzasadnieniu szczegółowo odniosło się do wszelkich zarzutów skarżącej. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Podsumowując, zasadniczo naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Nie można zwalczać na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z którymi skarżący się nie zgadza, tym bardziej, że w niniejszej sprawie ustalenia te są prawidłowe. Zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. uznać zatem należy za bezzasadny. Organ wyjaśnił przy tym zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 k.p.a.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem zarzut naruszenia "art. 2.1, art. 3.1 oraz art. 15 pt.4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 Nr 64 poz.593)" – tj. ustawy, która nie była zastosowana w kontrolowanym postępowaniu - i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego z tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jej rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych, nawet w poszerzonym zakresie z racji na niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.