Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 590/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 3 i art. 120
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33-35
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi C. M. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 maja 2022 r., nr OPE.906.2.27.2022.MR.1 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

C. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 maja 2022 r. nr OPE.906.2.27.2022.MR.1 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W wyniku przeprowadzonej w dniu 27 lutego 2019 r. kontroli sanitarnej

z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej "P." Sp. z o.o. z siedzibą w G. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku stwierdził brak wykonania u urodzonej 29 maja 2016 r. S. K. szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy, WZW typy B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

Pismem z dnia 26 marca 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Gdańsku wezwał C. M. do dobrowolnego uzupełnienia szczepień ochronnych u S. K., w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania, udokumentowania szczepień wykonanych w innym gabinecie lub przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego istnienie przeciwwskazań do wykonania ww. szczepień.

Pismem z dnia 6 czerwca 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Gdańsku zwrócił się do NZOZ "P." z wnioskiem o udzielenie informacji, czy rodzice małoletniej S. K. zgłosili się z dzieckiem do przychodni w celu uzupełnienia szczepień ochronnych. W odpowiedzi placówka medyczna wskazała, że małoletnia S. K. została zaoptowana do lekarza POZ w przychodni E. ul. [...] w G. Karta uodpornienia została przesłana w dniu 11 kwietnia 2019 r.

Pismem z dnia 12 czerwca 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku zwrócił się do NZOZ E. z wnioskiem o udzielenie informacji, czy rodzice małoletniej S. K. zgłosili się z dzieckiem do przychodni w celu uzupełnienia szczepień ochronnych. W odpowiedzi na wniosek poinformowano, że u małoletniej S. K. nie uzupełniono zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych ze względu na częste infekcje, które są odnotowywane w karcie uodpornienia dziecka.

W wyniku przeprowadzonej w dniu 23 sierpnia 2019 r. kontroli sanitarnej

z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w NZOZ E. stwierdzono, że rodzice małoletniej S. K. nadal uchylają się od wykonania obowiązku szczepień ochronnych.

Pismem z dnia 11 września 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku przesłał C. M. upomnienie wzywające do niezwłocznego rozpoczęcia wykonania u S. K. obowiązkowych szczepień ochronnych.

Pismem z dnia 29 listopada 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku ponownie zwrócił się do NZOZ E. z wnioskiem o udzielenie informacji, czy rodzice małoletniej S. K. zgłosili się z dzieckiem do przychodni w celu uzupełnienia szczepień ochronnych. W ten sposób organ uzyskał wiedzę, że rodzice małoletniej S. K. nie stawili się wraz z dzieckiem w celu uzupełnienia zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka.

W wyniku przeprowadzonej w dniu 29 czerwca 2021 r. kontroli sanitarnej

z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w NZOZ E. Stwierdzono po raz kolejny, że rodzice S. K. nadal uchylają się od wykonania obowiązku szczepień ochronnych

Pismem z dnia 23 września 2021 r., w oparciu o załączony tytuł wykonawczy

nr [...] z dnia 23 września 2021 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Gdańsku wystąpił do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko C. M., celem zaszczepienia dziecka - S. K. przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince i różyczce.

Postanowieniem z dnia 14 października 2021 r., nr SO-IX.756.1397.2021.KS Wojewoda Pomorski nałożył na C. M. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku w wysokości 1.000 zł, wezwał zobowiązanego do dobrowolnego wykonania nałożonego obowiązku oraz ustalił opłatę za czynności egzekucyjne.

Pismem z dnia 8 listopada 2021 r. C. M. wniósł do Wojewody Pomorskiego zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego podnosząc określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.), brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Wojewoda Pomorski przekazał zgłoszone zarzuty w celu zajęcia stanowiska Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Gdańsku oraz postanowieniem z dnia 19 stycznia 2022 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2022 r., nr SE.EP-20/028/131/AS/19 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

Jako podstawę prawną wydanego postanowienia organ wskazał na przepisy art. 17 ust. 1, art. 34 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 479), zwanej dalej w skrócie: "u.p.e.a.".

W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ wskazał, że zgodnie

z Programem Szczepień Ochronnych, powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia. W przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w Programie Szczepień Ochronnych, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze. Szczepienia należało zatem wykonać w gabinecie szczepień, w którym dokonany został wybór lekarza pierwszego kontaktu dla dziecka lub udokumentować powyższe szczepienia wykonane w innym gabinecie szczepień. Powstanie tego obowiązku uwarunkowane jest ukończeniem przez osoby małoletnie określonego etapu życia, a możliwość jego realizacji w terminie późniejszym następuje wskutek zaistnienia przeszkód niezależnych od osób odpowiedzialnych za wypełnienie ww. obowiązku.

Ramy czasowe określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat) nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania jest prawnie niemożliwe. Program Szczepień precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka.

W związku z niewykonaniem w terminach obowiązku szczepień Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystawił tytułu wykonawczy i skierował

go do wojewody z wnioskiem o wszczęcie egzekucji obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Tytuł wykonawczy wystawiony został przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku w dniu 23 września 2021 r., natomiast tytuł wykonawczy wraz z postanowieniem Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r. o zastosowaniu środka egzekucyjnego został doręczony osobie zobowiązanej

w dniu 3 listopada 2021 r. i w tym dniu została wszczęta egzekucja administracyjna.

Termin na wykonanie obowiązku przez osobę zobowiązaną został ustalony

na 8 miesięcy po uwzględnieniu niezbędnych odstępów pomiędzy kolejnymi dawkami szczepień.

Odnośnie braku wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym organ wyjaśnił, że obowiązek poddania małoletniej S. K. szczepieniom, został określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm.), zwanej dalej ustawą oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Uzupełnieniem ww. regulacji prawnych jest Program Szczepień Ochronnych ogłaszany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego w drodze komunikatu. Jest to dokument o charakterze technicznym, który zawiera informacje oraz wytyczne na temat sposobu realizacji obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, w tym wskazuje wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone.

Odpowiedzialność, za wypełnienie obowiązku przez osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby małoletniej) ponosi osoba,

która sprawuje nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (odpowiedzialność za małoletnie dzieci ponoszą rodzice, zarówno ojciec jak i matka sprawujący nad dzieckiem prawną pieczę).

Natomiast wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, stosownie

do treści art. 17 ust. 2 ustawy jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym

w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długoterminowego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ochronnych ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).

Poddanie małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obiektywnie możliwe i dopuszczalne, a wykonanie tego obowiązku stanowić będzie realizację ustawowego nakazu poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom.

W tym świetle kwalifikacyjne badanie lekarskie mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zatem zaniechanie poddania się wspomnianemu badaniu lekarskiemu należy traktować, jako zaniechanie realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.

Odnosząc się do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ wskazał, że wśród środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczących obowiązków o charakterze niepieniężnym ustawodawca przewidział grzywnę w celu przymuszenia. Zgodnie z art. 121 u.p.e.a., grzywna taka może być nakładana kilkukrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, a jej wysokość

w stosunku do osoby fizycznej każdorazowo nie może przekraczać 10.000 zł, natomiast łączna wysokość grzywien nakładanych wielokrotnie do maksymalnej wysokości,

jaką organ egzekucyjny może jednorazowo nałożyć na osobę fizyczną.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2022 r. C. M. wniósł zażalenie na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku podnosząc zarzuty naruszenia przepisów:

1. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutu

za uzasadniony, mimo określenia w tytule wykonawczym obowiązku niezgodnie

z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawnego;

2. art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego - kiedy obowiązek zaszczepienia jego córki - S. K. przeciw poszczególnym chorobom stał się, zdaniem wierzyciela wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej zobowiązanej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

3. art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

4. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

5. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek

w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków

i ograniczenia praw obywateli;

6. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie,

iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu

na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

7. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie,

że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne,

a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń

lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia, tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia;

8. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 i art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie,

że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa

do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 maja 2022 r. nr OPE.906.2.27.2022.MR.1 Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego

w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2022 r.

W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ wyjaśnił, że przepis art. 5

ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cyt. Artykułu, odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku

w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia,

został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy

o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.), do zakresu działania Inspekcji w dziedzinie zapobiegania o zwalczania chorób należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz formę realizacji szczepień ogłasza Główny Inspektor Sanitarny w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, pod nazwą Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma więc swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program ten precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym

w Programie. Wskazanie 8 - miesięcznego terminu realizacji obowiązku zaległych szczepień, zapisanego w tytule wykonawczym jest terminem wystarczającym do uzupełnienia u S. K. wymaganych szczepień.

Wbrew zatem twierdzeniu skarżącego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej

w art. 17 ust. 10 i ust. 11 ustawy, zaś w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 kwietnia 2022 r. organ ustosunkował się do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy.

Następnie, odnosząc się do treści art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 3 oraz ust. 2 ustawy, a ponadto art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.) organ wskazał, że to strona, nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniej S. K., naruszyła wymienione przepisy.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podzielił również stanowisko, że określone w Programie Szczepień Ochronnych ramy czasowe do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat) nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Program ten precyzuje, jakie szczepienia

i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin,

w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych.

Z kolei pozostałe zarzuty nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a. więc organ nie jest zobligowany do ustosunkowania się do ich treści.

W skardze na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego C. M. wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Nadto skarżący wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1

i pkt 2 oraz ust. 11 ustawy z Konstytucją - art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1-3, art. 68 ust. 1-3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie skarżący wniósł o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego

dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 wymienionej Konwencji.

Z uwagi na fakt, że zagadnienia te mają charakter prejudycjalny skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów:

1. art. 33 § 2 ust. 2 lit. c u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku podlegającego egzekucji niezgodnie z przepisem prawa, z którego ten obowiązek wynika,

2. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może on nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny

o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

3. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie,

że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu

na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ

nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

4. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie,

że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne,

a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia,

5. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

6. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,

7. art. 33 § 1 pkt 8 ustawy poprzez uznanie, że nałożona na skarżącego grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Program szczepień ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, obowiązującego jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Akt tego rodzaju nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli. Jest on jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane

na obywateli obowiązki. Ponadto, powołując się na wyrok NSA z dnia 12 czerwca

2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13, skarżący wskazał, że zawarte w komunikacie informacje to informacje dotyczące kwestii technicznych szczepień i nie można z nich wywodzić dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia. Wobec tego skarżący ma czas na wykonanie określonych w tytule wykonawczym obowiązków,

a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przedwcześnie. Skarżącego wiążą wyłącznie rozporządzenie oraz ustawa, zatem może on poddać córkę szczepieniom ochronnym do chwili ukończenia przez nią 18 roku życia.

Zdaniem skarżącego, organem wyłącznie uprawnionym do ustalenia programu szczepień ochronnych jest Rada Ministrów, nie zaś Główny Inspektor Sanitarny,

jak to przyjmuje Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny.

Następnie skarżący podniósł, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wierzyciel nie odwołał się do poczynionych ustaleń faktycznych.

W przypadku, gdy organ wyprowadza obowiązek dotyczący szczepień przeciwko poszczególnym chorobom od ukończenia przez dziecko określonego wieku musi wskazać ile małoletni ma lat i w związku z tym, w jakim miesiącu, dniu ten obowiązek się zaktualizował. Zgodnie z art. 17 ust. 9 u.p.e.a., lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną ma obowiązek poinformować osobę obowiązaną do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W toku niniejszego postępowania wierzyciel oraz organ egzekucyjny nie ustalili, czy lekarz wzywał skarżącego do stawienia się w przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Wierzyciel nie wskazał, kiedy - jego zdaniem - w stosunku do małoletniej stał się wymagalny obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Organ nie wskazał również, czy stan zdrowia małoletniej pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie bez zagłębiania się w istotę sprawy, że u małoletniej nie występują przeciwwskazania do podania szczepionki. Prawidłowe zaś przeanalizowanie okoliczności niniejszej sprawy, do czego organy były zobowiązane na mocy art. 7 k.p.a., prowadzi do wniosku, że obowiązek jest niewymagalny.

Uzasadniając kolejny zarzut skarżący wskazał, że obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych niezaprzeczalnie stanowią ingerencję w prawo do prywatności (prawo do decydowania o życiu osobistym) wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji

o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem z pewnością ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki, wiążącą się ściśle

z nakazem poszanowania godności ludzkiej, a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać.

Ograniczenia tego prawa, zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie m.in. z uwagi

na ochronę zdrowia i moralności. A zatem ograniczenia można wprowadzać jedynie

w drodze ustawy, gdy są one konieczne i proporcjonalne. Ograniczenia te nie mogą natomiast naruszać istoty wolności i praw, których istotą jest godność człowieka. Godność ta jest odbierana zarówno dzieciom poprzez przymusowe poddawanie

ich ryzyku utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez jednoczesnego stworzenia odpowiedniego sytemu zabezpieczeń tych praw chociażby w postaci wsparcia

ze strony Państwa w przypadku powikłań. Powyższe jest tym bardziej uzasadnione, gdyż szczepienie jest procedurą medyczną, obarczoną jasno określonym ryzykiem. Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Oznacza to, że Państwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych stanowiących zagrożenie dla życia obywatela, w tym dziecka, ponieważ każdy obywatel ma niezbywalne prawo do ochrony życia.

Kolejną przesłanką możliwości wprowadzenia ograniczenia przysługującego prawa do prywatności jest konieczność wprowadzonego ograniczenia. Wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych w świetle przedstawionych powyżej danych nie jest realne, a istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP

nie przesądza, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane

na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia

(art. 47 Konstytucji RP), czy przymusu leczniczego. Ustawodawca może wprowadzić obowiązkowe szczepienia ochronne ale powinien kierować się zasadą proporcjonalności. Ustawodawca może wprowadzić także inne niż szczepienia ochronne środki zwalczania chorób epidemicznych.

Ostatnim elementem z badanych klauzul ograniczających jest zważenie,

czy ingerencja w prawo do prywatności jest proporcjonalna. Obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym ryzykiem, co potwierdzają chociażby ulotki szczepionek wydawane przez producentów, czego ustawodawca polski

ma świadomość. Mimo tego wprowadził obowiązek ich stosowania, wyłączając możliwość odmowy przeprowadzenia tych świadczeń medycznych. Równocześnie

w polskim systemie prawnym nie ma przepisów, które powoływałyby specjalny fundusz, z którego możliwe byłoby wypłacanie odszkodowań dla osób dotkniętych niepożądanymi odczynami poszczepiennymi, a jedynym sposobem uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia jest wystąpienie z roszczeniem na drogę postępowania cywilnego z powództwem o zapłatę. W praktyce możliwość udowodnienia wszystkich przesłanek takich roszczeń jest niemożliwa i długotrwała.

Finalnie skarżący zaznaczył, że przy ustalaniu wymiaru grzywny organ nie wziął pod uwagę jego sytuacji majątkowej. W stosunku do zobowiązanego została nałożona grzywna w kwocie, która stanowi zbyt duże obciążenie dla budżetu rodziny zobowiązanego i godzi w jego dobro. Z uzasadnienia postanowienia o nałożeniu grzywny nie wynika, dlaczego organ ustalił tę grzywnę na tak wysokim poziomie. Wobec tego należy stwierdzić, że jest ona znacznie zawyżona i nie spełnia jej celu.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga

nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu było w sprawie postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej za bezzasadne.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.".

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia

do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Jest ono toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - skarżącego),

który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku bądź brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

Dokonywana przez Sąd w niniejszym postępowaniu kontrola może odnosić się wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł zarzuty związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] z dnia

23 września 2021 r. dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący podniósł zarzuty określenia obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a), braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a) oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka.

Odnośnie ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu

20 lutego 2021 r. Wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytuł wykonawczy wierzyciela datowane są na 23 września 2021 r., a zatem ich doręczenie organowi egzekucyjnemu, jaj i wszczęcie postępowania egzekucyjnego miały miejsce pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r.

Z tego względu zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

Wyjaśnienia wymaga zatem, że w cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki wniesienia zarzutu w sytuacji zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co jest oczywiste, bowiem zarzuty podlegają rozpoznaniu przez wierzyciela, który nie jest upoważniony do stosowania środków egzekucyjnych.

Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej możliwy był do podniesienia do dnia 29 lipca 2020 r.,

w poprzednim stanie prawnym zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może natomiast stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.), a organ ten wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala skargę na czynność egzekucyjną; 2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę (art. 54 § 4 u.p.e.a.). Należy także zauważyć, że skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewody Pomorskiego

o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.

Nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co jednak nie ma wpływu

na ostateczny wynik postępowania, skoro zarzuty skarżącego nie zostały uwzględnione przez wierzyciela.

Odnosząc się do kwestii merytorycznych wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2,

są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto,

że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Z przywołanych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Ponadto należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również,

w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc

z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

Z akt sprawy wynika, że córka skarżącego nie została zaszczepiona,

ani poddana lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Tym samym córka skarżącego

nie została poddana obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 262/20), w którym wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

(tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Jak trafnie wskazuje się

w orzecznictwie, art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, statuując ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi

lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu

w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13). Niewątpliwie zatem obowiązek wykonania szczepień ochronnych został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Sąd nie podziela przy tym wątpliwości skarżącego odnośnie ustanowionego terminu wykonania przedmiotowego obowiązku. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Niepoddanie się tym szczepieniom pociąga za sobą konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania się szczepieniu ochronnemu.

Z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie wynika by osoby, które powinny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogły poddać się mu w dowolnym, wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych określonych w rozporządzeniu. Podzielenie

w tym względzie poglądu zobowiązanego zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, czyli zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienie osób podatnych

na zakażenie. Uzależnienie poddania szczepieniu dziecka skarżącego w czasie wynikającym z jego woli niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko

dla zdrowia samego dziecka, ale również dla innych osób. Określone w rozporządzeniu granice czasowe wskazują, od kiedy oraz do kiedy istnieje obowiązek obowiązkowych szczepień. Poza tym okresem obowiązek przymusowego szczepienia nie istnieje,

co nie oznacza, że data szczepienia może być w ramach wskazanego przedziału czasowego wybrana dowolnie przez osobę podlegającą obowiązkowemu szczepieniu. Takiej interpretacji przeczy cytowana wyżej treść art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

W ocenie Sądu wskazana w tytule wykonawczym treść obowiązku podlegającego egzekucji odpowiada więc treści obowiązku wynikającego z ww. przepisów. Szczepienie, których odmowy wykonania dotyczy przedmiotowa sprawa powinny zostać wykonane w ciągu 24 godzin po urodzeniu dziecka. W sytuacji odmowy przez rodziców zaszczepienia dziecka terminowi temu niewątpliwie uchybiono.

W tej sytuacji wskazany termin wykonania zmierza do jak najszybszego wykonania zaległego obowiązku. Zarzut naruszenia art. 33 § 2 ust. 2 lit. c u.p.e.a. nie zasługiwał tym samym na uwzględnienie.

Organy słusznie uznały też za niezasadny zarzut braku wymagalności obowiązku, który skarżący powiązał z podaniem niewłaściwej podstawy prawnej. Obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego

w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W art. 17 ust. 11 ustawy zawarta

jest delegacja ustawowa dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje

w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok (ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego) nie stanowi naruszenia konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących (określonego w art. 87 Konstytucji RP), gdyż wbrew wywodom skarżącego podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17

ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej,

co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). W komunikacie wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Ogłoszenie tego komunikatu nie ma, w ocenie Sądu, wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym wynikającego z mocy przepisów ustawy.

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych

(por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r.; sygn. akt II OSK 3352/19) wyrażano już pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje

w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca

w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

(Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka,

jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1

pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,

ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki. Nadto, osoba poszkodowana na skutek szczepień może wystąpić z powództwem o odszkodowanie do sądu powszechnego, wobec czego ma ona ochronę prawną.

W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone.

W postępowaniu tym nie doszło do obrazy przepisów Konstytucji RP, jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego,

z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.

Odnosząc się w tym miejscu do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym Sąd nie uznał tego wniosku

za zasadny i w konsekwencji nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 25 maja

2022 r., sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma

na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.

Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją

w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546/18).

Z podobnych względów Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się

do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby

i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa

do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w tej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci,

a Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą

w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo

do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie

ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut skargi dotyczący niewskazania

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary. Przeciwnie, z analizy zaskarżonego postanowienia wynika, że wskazane elementy znalazły się

w treści wydanego postanowienia. Zarzut strony skarżącej sprowadza się w istocie

do zanegowania tej okoliczności i jako taki nie zasługiwał na aprobatę. W aktach sprawy znajdują się protokoły kontroli przeprowadzonych w placówkach, gdzie zarejestrowana była córka skarżącego na okoliczność obowiązkowych szczepień ochronnych, którego potwierdzają, że rodzice małoletniej S. K. nie tylko nie wyrazili zgody na zaszczepienie córki po urodzeniu, ale nie doprowadzili do jej zaszczepienia w późniejszym czasie w pozostałym zakresie. Z Programu Szczepień Ochronnych na rok 2016 wynikał bowiem m.in. obowiązek zaszczepienia dziecka w ciągu 24 godzin po urodzeniu zarówno przeciw gruźlicy, jak i WZW typu B pierwszą dawką. Także po przesłaniu wezwania organu oraz upomnienia skarżący nie poddał dziecka szczepieniu, ani badaniu kwalifikacyjnemu. Kwestia ta nie budziła wątpliwości.

Zarzut dotyczący zastosowania środka zbyt uciążliwego nie został wymieniony w katalogu zarzutów określonych art. 33 § 2 u.p.e.a.

Uznawszy zarzuty skargi za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw

do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Pomimo wniosku strony skarżącej, uznając stan sprawy za dostatecznie wyjaśniony, Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie organu administracji.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl".