Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SAB/Gd 104/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 11
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. zobowiązuje Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania sprawy z wniosku skarżącej M. B. z dnia 23 czerwca 2021 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na D. Z. i L. Z. w terminie 1 (jednego) miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności, 2. stwierdza, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznaje od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej M. B. sumę pieniężną w wysokości 1.000 (jeden tysiąc) złotych.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 23 czerwca 2021 r. M. B. (dalej: "Wnioskodawczyni",

"Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Centrum Usług Społecznych (dalej: "CUS") Gminy Słupsk o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022 na dzieci: M. W., P. W., L. Z. i D. Z.

Ponieważ ze złożonego wniosku wynikało, że ojciec L. Z. i D. Z. -

A. Z., przebywa w Niemczech, pismem z 13 lipca 2021 r. CUS Gminy Słupsk, na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa

w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) - dalej: "u.p.p.w.d.", przekazało wniosek Skarżącej Wojewodzie Pomorskiemu (dalej: "Wojewoda") w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Pismem z 11 października 2021 r. Wojewoda, na podstawie art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d., poinformował Wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na P. W. i M. W., w kwocie po 500 zł miesięcznie, na okres od

1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.

Pismem z 11 października 2021 r. Wojewoda poinformował CUS Gminy Słupsk,

że w myśl art. 23a ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "uś.r.", oraz art. 16 ust. 1 i 4 u.p.p.w.d. do sprawy Wnioskodawczyni przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie: od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz od 1 marca 2018 r. do nadal - w odniesieniu do M. W. i P. W., od 1 maja 2004 r. do

nadal - w odniesieniu do L. Z. i D. Z.

Postanowieniem z 11 października 2021 r. Wojewoda, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d. oraz art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia

29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(Dz. U. UE. L. 2004.166.1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.) - dalej: "Rozporządzenie 883/2004", zawiesił postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie wniosku z 23 czerwca

2021 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na L. Z.

i D. Z.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał m.in., że wystosował do zagranicznej instytucji właściwej do spraw koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego formularz serii F001 "wniosek o ustalenie właściwości", który ma na celu ustalenie pierwszeństwa złożonego przez Stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022, zaś dalsze prowadzenie postępowania jest uzależnione od uzyskania informacji od innego organu.

W dniu 4 listopada 2021 r. niemiecka instytucja właściwa udzieliła następującej odpowiedzi: "wypłata zasiłku rodzinnego została odrzucona od lutego 2018 r. na 4 dzieci, ponieważ nie złożono brakujących dokumentów aplikacyjnych. Zobacz także zawiadomienie o odrzuceniu w załączniku. Pan Z. złożył do nas wniosek w 08.2018 dla dzieci L. i D.. Ten wniosek również został odrzucony, ponieważ dzieci nie

mieszkają w jego gospodarstwie domowym. Nie możemy podać więcej informacji o Panu Z. Z naszego punktu widzenia sprawa może zostać zamknięta przez Ciebie". Przy

piśmie tym przekazano dokumenty wystosowane przez instytucję niemiecką do A.

Z. i Wnioskodawczyni.

Pismem z 14 listopada 2022 r. Wojewoda, na podstawie art. 50 w zw. z art. 64 § 2 k.p.a., art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d., art. 21 ust. 1 i art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 3 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2009.284.1 z dnia

30 października 2009 r.) - dalej: "Rozporządzenie 987/2009", wezwał Wnioskodawczynię do dostarczenia, w terminie 14 dni od odebrania pisma, decyzji przyznającej lub odmawiającej świadczeń za granicą na L. Z. i D. Z., pod rygorem nie

rozpatrzenia złożonego przez Stronę wniosku.

Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, pomimo jej dwukrotnego awizowania, nie została przez Wnioskodawczynię odebrana, w związku z tym uznano ją za skutecznie doręczoną w trybie art. 44 k.p.a.

Postanowieniem z 21 lutego 2023 r. Wojewoda, na podstawie art. 97 § 2 k.p.a., podjął postępowanie w sprawie wniosku Strony z 23 czerwca 2021 r. w części dotyczącej L. Z. i D. Z.

Pismem z tego samego dnia Wojewoda poinformował Wnioskodawczynię, że jej wniosek z 23 czerwca 2021 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022, w związku z nieuzupełnieniem braków w wymaganym terminie, został pozostawiony bez rozpoznania w części dotyczącej L. Z. i D. Z.

W dniu 20 kwietnia 2023 r. M. B. złożyła skargę na bezczynność

Wojewody w sprawie rozpatrzenia wniosków składanych przez nią w latach 2017-2021 dotyczących świadczeń rodzinnych i wychowawczych na jej dzieci L. Z. i D.

Z. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła m.in., że Wojewoda do chwili wniesienia skargi

nie wydał decyzji w sprawie z jej wniosków, bezzasadnie pozostawiając je bez rozpoznania, pomimo że przedłożyła ona wszystkie wymagane dokumenty. Strona podkreśliła przy tym, że nie prowadzi z ojcem dzieci wspólnego gospodarstwa domowego, jest matką samotnie wychowującą dzieci.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że pozostawienie wniosków Skarżącej bez rozpoznania wynikało z niedostarczenia przez nią żądanych dokumentów, ponadto jest wynikiem współpracy z właściwą instytucją niemiecką, która ze względu na niedostarczenie przez Skarżącą dodatkowych dokumentów pozostawiła sprawy bez rozpoznania. Odwołując się do treści art. 3 ust. 2 Rozporządzenia 987/2009 i art. 5 Rozporządzenia 883/2004 Wojewoda wskazał, że skoro, pomimo obowiązku współpracy

z właściwą instytucją zajmującą się świadczeniami rodzinnymi w Niemczech, Skarżąca nie przekazała żądanych informacji, Niemcy nie mogły procedować wniosku, a Wojewoda, po potwierdzeniu tych okoliczności przez stronę niemiecką, był zobligowany do pozostawienia wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 5 lit. b Rozporządzenia 883/2004. Wojewoda podkreślił przy tym, że Strona nie ma możliwości wyboru kraju, z którego chciałaby otrzymywać świadczenia, albowiem jest to uregulowane odpowiednimi przepisami. Kolejność pierwszeństwa w wypłacie świadczeń ustalana jest następująco: w pierwszej kolejności świadczenia przyznawane są z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności - z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej - na podstawie miejsca zamieszkania. Ponadto, państwo mające pierwszeństwo wypłaca pełną kwotę świadczeń rodzinnych (po spełnieniu kryteriów przewidzianych w jego ustawodawstwie), natomiast drugie państwo wypłaca dodatek dyferencyjny - różnicę -

w przypadku, gdy kwota świadczeń w tym państwie przewyższa kwotę świadczeń

w pierwszym państwie.

Wskazano, że zasady pierwszeństwa wyznacza art. 68 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004. Dopiero w sytuacji, gdyby kraj pierwszy do wypłaty świadczenia odmówił na podstawie decyzji przyznania świadczenia ze względu np. na przesłanki istniejące

w wewnętrznych przepisach krajowych, Polska jako kraj drugi mogłaby przyznać świadczenie w pełnej wysokości w formie dodatku dyferencyjnego. Z tego względu za zasadne Wojewoda uznał wzywanie Skarżącej o decyzję z niemieckiej instytucji właściwej, albowiem tylko otrzymanie decyzji odmownej mogłoby skutkować przyznaniem jej świadczeń w Polsce.

Wojewoda podkreślił również, że adresatem decyzji odmawiających przyznania prawa do świadczeń rodzinnych przez instytucję niemiecką powinna być Skarżąca.

Wskazano, że organ dysponuje decyzjami odmawiającymi przyznania świadczeń rodzinnych A. Z. w Niemczech, jak również zaświadczeniem z instytucji

niemieckiej o niepobieraniu świadczeń w tym kraju. Natomiast w aktach znajduje się również informacja o pozostawieniu wniosków Skarżącej bez rozpoznania w związku

z niedostarczeniem brakujących dokumentów, o które była wzywana przez niemiecką instytucję właściwą w dniu 26 sierpnia 2021 r.

Podkreślono, że zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nakazują, aby wnioski o świadczenia były traktowane w sposób tożsamy w każdym państwie. Dotyczy to współpracy z instytucjami właściwymi, zakazu kumulacji świadczeń, czy też brania pod uwagę daty złożenia wniosku o świadczenie, nieważne czy w kraju pierwszym czy drugim.

Podsumowując Wojewoda podniósł, że pozostawienie bez rozpoznania złożonych przez Skarżącą wniosków było uzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).

W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

W sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi M. B. zwalcza

bezczynność Wojewody Pomorskiego w zakresie rozpoznania jej wniosku z 23 czerwca 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022 na L.

Z. i D. Z.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie wymagała poprzedzenia jej wniesieniem ponaglenia.

Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r., poz. 1565) w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę przepisów art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się. Przepis ten wprost wyłącza zatem stosowanie instytucji ponaglenia w sprawach o świadczenia rodzinne realizowane

w związku z koordynacją systemów ubezpieczenia społecznego.

Następnie należy wskazać, że procedura rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego została uregulowana w u.p.p.w.d., która w art. 1 ust. 2 pkt 1 stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca,

z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (który nie ma w sprawie zastosowania).

W myśl art. 13 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej (ust. 1). Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze (ust. 2).

Z uwagi na to, że ze złożonego przez Skarżącą wniosku wynikało, iż ojciec dzieci – A. Z. przebywa w Niemczech, CUS Gminy Słupsk wniosek Skarżącej prawidłowo przekazało Wojewodzie.

Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. w przypadku gdy osoba, o której mowa

w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego służą bowiem temu, aby osoba zamieszkując i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego. Poza tym są instrumentem zapobiegania sytuacjom,

w których równocześnie pobierane byłyby świadczenia tego samego rodzaju z więcej aniżeli jednego państwa członkowskiego, za jeden i ten sam okres ubezpieczenia.

Art. 16 ww. ustawy stanowi dalej, że w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 4). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji,

o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie

z art. 11 (ust. 5). Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d. wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa

w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku

z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Z treści znajdującego się w aktach sprawy pisma z 11 października 2021 r. (k. 40) wynika, że procedując wniosek Skarżącej zgodnie z wymogiem art. 16 ust. 4 u.p.p.w.d. Wojewoda ustalił, iż w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wojewoda pełniąc funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej zobowiązany jest dokonać ustaleń dotyczących możliwości ubiegania się o świadczenia rodzinne w innym państwie unijnym, czy też pobierania takich świadczeń w innym państwie unijnym przez wnioskodawczynię. Jedynie bowiem w przypadku pozytywnego wyniku postępowania, a więc w sytuacji konieczności wyeliminowania skutków podlegania odmiennym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, wojewoda jest organem właściwym do wydania decyzji

w sprawie świadczenia wychowawczego. Gdy wojewoda ustali, że w sytuacji danej rodziny jeden z jej członków uprawniony jest do świadczeń rodzinnych według polskiego ustawodawstwa, a drugi jej członek przebywający w innym państwie UE, EOG lub

w Szwajcarii uprawniony jest do świadczeń według ustawodawstwa tego państwa, to wystąpią w sprawie niemożliwe do usunięcia odrębności co najmniej dwóch krajowych systemów zabezpieczenia.

Z uwagi na ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Wojewoda w dalszej kolejności był zobowiązany do zastosowania unijnych przepisów dotyczących określenia ustawodawstwa mającego zastosowanie w sytuacji kolizji dwóch systemów zabezpieczenia społecznego,

tj. przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia

29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(Dz. U. UE. L. 2004.166.1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.), a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2009.284.1 z dnia 30 października 2009 r.).

Nie ulega wątpliwości, że od chwili przystąpienia do Unii Europejskiej Rzeczypospolita Polska, jako państwo członkowskie, jest związana przepisami prawa unijnego w całym dotychczasowym dorobku i jest obowiązana stosować te przepisy.

Nie można przy tym pominąć, że zgodnie z art. 16 ust. 5 u.p.p.w.d. w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że powołane wyżej rozporządzenia zawierają normy ustanawiające pierwszeństwo organów państwa rodzica

i zamieszkiwania dziecka, jak również normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji,

w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń przebywający na terytorium różnych państw Wspólnoty będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie

z kryteriami ustawowymi tych państw (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 26 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 577/21, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Akty te, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania ich na tego samego członka rodziny, w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą.

W judykaturze wskazuje się, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii Europejskiej. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 tego rozporządzenia świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo (zob. wyrok NSA

z 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 541/16). Podkreśla się również, że celem przepisów unijnych, w tym Rozporządzenia 883/2004 i Rozporządzenia 987/2009, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do przysługujących jej świadczeń (zob. wyroki NSA:

z 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 541/16, z 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1481/19).

Zgodnie z art. 68 Rozporządzenia 883/2004 i art. 60 Rozporządzenia 987/2009

w przypadku wystąpienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jeżeli na podstawie ustawodawstw obu Państw udzielane są świadczenia w tym samym okresie

i dla tych samych członków rodziny, podstawowym obowiązkiem organu, do którego złożono wniosek o przyznanie świadczenia, jest ustalenie pierwszeństwa państwa do ustalenia i wypłaty świadczenia rodzinnego. W przypadku bowiem zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1.

Należy przy tym wskazać, że zgodnie z art. 67 Rozporządzenia 883/2004 osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują

w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim.

Z treści art. 68 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004 wynika, że w przypadkach,

w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa:

a) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie

z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania;

b) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie

z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych:

i) w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że taka praca jest wykonywana i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym;

ii) w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie otrzymywania emerytur lub rent: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że emerytura lub renta jest wypłacana na podstawie jego ustawodawstwa i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najdłuższy okres ubezpieczenia lub zamieszkania na podstawie kolidujących ustawodawstw;

iii) w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie miejsca zamieszkania: miejsce zamieszkania dzieci.

W doktrynie wyjaśniono jednocześnie, że pod pojęciem tytułu w rozumieniu analizowanej regulacji unijnej należy rozumieć każdą formę aktywności zawodowej bądź okoliczność faktyczną powodującą podleganie rozporządzeniu oraz przyznanie świadczenia wychowawczego. Chodzi tu o pracę najemną, wykonywanie pracy na własny rachunek bądź zamieszkanie, jeśli w danym państwie nabycie i realizacja prawa do świadczeń nie wymaga aktywności zawodowej (por. K. Ślebzak, art. 68. [w:] Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Komentarz. Wolters Kluwer Polska, 2012).

Przy tym z przepisów art. 68 Rozporządzenia 883/2004 i art. 60 Rozporządzenia 987/2009 wynika, że jeżeli wniosek zostanie złożony do instytucji, której ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa to instytucja ta zapewnia świadczenia rodzinne zgodnie ze stosowanym przez siebie ustawodawstwem. Przy czym, jeżeli uzna, że na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego może istnieć prawo do dodatku dyferencyjnego zgodnie z art. 68 ust. 2 Rozporządzenia 883/2004, niezwłocznie przekazuje wniosek do instytucji właściwej tego innego państwa członkowskiego oraz informuje o tym zainteresowanego; powiadamia ona ponadto instytucję tego innego państwa członkowskiego o swojej decyzji w sprawie wniosku oraz o kwocie wypłaconych świadczeń rodzinnych.

Jeżeli w instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, złożony zostaje wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, ale nie z tytułu prawa pierwszeństwa, to instytucja ta niezwłocznie przekazuje taki wniosek instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, informuje zainteresowanego i, bez uszczerbku dla przepisów rozporządzenia wykonawczego dotyczących tymczasowego przyznawania świadczeń, zapewnia, jeżeli to konieczne, dodatek dyferencyjny wspomniany w ust. 2.

Nadto, jeżeli instytucja, w której złożono wniosek, uzna, że zastosowanie ma jej ustawodawstwo, jednak nie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia podstawowego, niezwłocznie podejmuje tymczasową decyzję w sprawie zasad pierwszeństwa, które mają być stosowane, oraz przekazuje wniosek do instytucji innego państwa członkowskiego zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia podstawowego, oraz informuje o tym również wnioskodawcę. Instytucja ta zajmuje stanowisko w sprawie decyzji tymczasowej w terminie dwóch miesięcy. Jeżeli instytucja, której przekazano wniosek, nie zajmie stanowiska w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania wniosku, zastosowanie ma tymczasowa decyzja, o której mowa powyżej, a instytucja ta wypłaca świadczenia przewidziane w obowiązującym ją ustawodawstwie i informuje instytucję,

w której złożono wniosek o kwocie wypłaconych świadczeń.

Innymi słowy, z powołanych regulacji wynika, że gdy na podstawie zasad pierwszeństwa według art. 68 ust. 1 i 2 Rozporządzenia 883/2004 ustawodawstwo polskie będzie miało zastosowanie w danej sytuacji, to wojewoda powinien ustalić, na podstawie art. 16 ust. 5 u.p.p.w.d., prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie polskiego ustawodawstwa. Jednocześnie, jeśli uzna, że na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego może istnieć prawo do dodatku dyferencyjnego zgodnie z art. 68 ust. 2 Rozporządzenia 883/2004, to powinien niezwłocznie przekazać wniosek do instytucji właściwej tego państwa członkowskiego oraz poinformować o tym wnioskodawcę

i powiadomić instytucję tego państwa członkowskiego o swojej decyzji w sprawie wniosku oraz o kwocie wypłaconych świadczeń rodzinnych (art. 60 ust. 2 Rozporządzenia 987/2009).

Z kolei gdy na podstawie zasad pierwszeństwa według Rozporządzenia 883/2004 ustawodawstwo innego państwa Unii Europejskiej, EOG lub Szwajcarii będzie miało zastosowanie w danej sytuacji, to wojewoda powinien wydać niezwłocznie decyzję tymczasową w sprawie zasad pierwszeństwa, które mają być stosowane, oraz przekazać wniosek do instytucji drugiego państwa członkowskiego zgodnie z art. 68 ust. 3 Rozporządzenia 883/2004 i poinformować o tym wnioskodawcę. Wtedy instytucja właściwa drugiego państwa członkowskiego ma dwa miesiące na zajęcie stanowiska w sprawie decyzji tymczasowej. Jeżeli instytucja, której przekazano wniosek nie zajmie stanowiska

w terminie dwóch miesięcy od daty jego otrzymania, zastosowanie ma tymczasowa decyzja wojewody i na jej podstawie wypłaca się świadczenia według ustawodawstwa polskiego, a wojewoda informuje instytucję państwa członkowskiego o kwocie wypłaconych świadczeń (art. 60 ust. 3 Rozporządzenia 987/2009). W sytuacji zaś, gdy instytucja drugiego państwa zajmie stanowisko w sprawie decyzji tymczasowej, prawa wnioskującego do żądanych świadczeń według polskiego ustawodawstwa podlegają zawieszeniu do wysokości kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo tego państwa

a wojewoda podejmuje decyzję ewentualnie o ustaleniu prawa i przyznaniu wnioskującemu dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę (art. 68 ust. 2 Rozporządzenia 883/2004).

Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że wojewoda po ustaleniu, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powinien w pierwszej kolejności ustalić, któremu państwo należy się pierwszeństwo

w załatwieniu wniosku, a następnie wdrożyć odpowiednią do tego procedurę, z których każda, jak wynika z powyżej przedstawionej analizy, wymaga podjęcia odpowiednich aktów przez wojewodę.

Zdaniem Sądu postępowanie Wojewody po ustaleniu, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie odpowiada powyższym wymogom.

Przede wszystkim, z akt sprawy nie wynika, aby Wojewoda ustalił, które państwo (Polska czy Niemcy) mają pierwszeństwo co do załatwienia wniosku Skarżącej. Niewątpliwie, Wojewoda wystosował do niemieckiej instytucji właściwej do spraw koordynacji świadczeń rodzinnych tzw. "wniosek o ustalenie właściwości", który, jak wynika z jego treści, miał na celu ustalenie, które państwo ma pierwszeństwo do rozpoznania wniosku Skarżącej. Niemiecka instytucja udzieliła odpowiedzi w dniu 4 listopada 2021 r.

Z tłumaczenia tej odpowiedzi znajdującego się w aktach sprawy (k. 56), które nie wiadomo przez kogo zostało dokonane, wynika jedynie, że w sierpniu 2018 r. A. Z. złożył

wniosek o wypłatę niemieckich świadczeń rodzinnych, jednakże odmówiono mu ich wypłaty ze względu na niezamieszkiwanie wspólnie z dziećmi, a ponadto, że: "wypłata zasiłku rodzinnego została odrzucona od lutego 2018 r. na 4 dzieci, ponieważ nie złożono brakujących dokumentów aplikacyjnych" - z czego Wojewoda wywodzi, że wniosek Skarżącej pozostawiono bez rozpoznania, z uwagi na niedostarczenie przez Skarżącą brakujących dokumentów. Tymczasem Skarżąca po pierwsze zaprzecza, aby taki wniosek złożyła, po drugie, z powyższego tłumaczenia nie wynika, aby jej wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia z powodu niedostarczenia brakujących dokumentów, tylko wskazuje się na brak dokumentów aplikacyjnych. Przy piśmie z 4 listopada 2021 r. przekazano do akt dokumenty wystosowane przez instytucję niemiecką do A. Z. i Skarżącej, jednak

nie zostały one przetłumaczone na język polski. W tych okolicznościach twierdzenie Wojewody nie znajduje dostatecznego oparcia w przedłożonych Sądowi aktach sprawy.

Co najistotniejsze, z akt tych nie wynika przede wszystkim, aby po uzyskaniu od instytucji niemieckiej informacji Wojewoda ustalił, stosownie do przytoczonych wyżej przepisów, które państwo ma pierwszeństwo w załatwieniu wniosku Skarżącej. Z akt sprawy nie wynika również, aby Wojewoda podjął jeszcze inne czynności w celu ustalenia pierwszeństwa państwa. Nadto, z akt sprawy nie wynika, aby Wojewoda wdrożył jakąkolwiek procedurę wynikającą, czy to z uznania się za państwo mające pierwszeństwo w rozpoznaniu wniosku Skarżącej, czy też za państwo, które takiego pierwszeństwa nie ma. W aktach sprawy brak jest dowodów na podjęcie przez Wojewodę działań, które wynikają z powołanych wyżej i szczegółowo opisanych przepisów Rozporządzenia 883/2004 i Rozporządzenia 987/2009. W aktach brak jest dowodu, aby Wojewoda przekazał wniosek Skarżącej z 23 czerwca 2021 r. do rozpoznania instytucji niemieckiej, jak i brak jest dowodu na to, aby sam załatwił ten wniosek.

Czynności takiej nie może bowiem stanowić wystosowane do Skarżącej przez Wojewodę w piśmie z 14 listopada 2022 r. wezwanie do dostarczenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, decyzji przyznającej lub odmawiającej świadczeń za granicą na dzieci L. Z. i D. Z., pod rygorem pozostawienia złożonego przez

Skarżącą wniosku bez rozpatrzenia.

Przede wszystkim zastosowany przez Wojewodę w powyższym wezwaniu rygor pozostawienia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego bez rozpoznania, przewidziany został w zakresie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jedynie w art. 19 u.p.p.w.d. Przy czym, zgodnie z treścią ust. 1 tego artykułu, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Ponadto, zgodnie

z ust. 2 tego artykułu, w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze przyjmuje wniosek

i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.

Jednakże decyzje, o które Wojewoda wezwał Skarżącą w wystosowanym wezwaniu nie stanowią dokumentów, które są wymagane do złożenia wraz z wnioskiem, jak i ich brak nie świadczy o złożeniu nieprawidłowo wypełnionego wniosku. Przepis art. 13 u.p.p.w.d.

w sposób wyczerpujący określa wymogi formalne wniosku, jak i jakie załączniki wniosek powinien zawierać. W przepisie tym nie zostały wyodrębnione decyzje, których domaga się Wojewoda od Skarżącej.

Nadto, w świetle przywołanego wyżej art. 68 Rozporządzenia 883/2004, brak jest podstaw do uznania, aby decyzje, których żądał Wojewoda od Skarżącej mogły posłużyć do ustalenia pierwszeństwa państwa co do rozpoznania wniosku Skarżącej, jak i aby były potrzebne w dalszej procedurze rozpoznawania wniosku. Z kolei w aktach sprawy znajduje się pismo z 4 listopada 2021 r., w którym instytucja niemiecka przekazała informacje wskazujące wysokość zasiłków rodzinnych przyznawanych w Niemczech, które to dane są niezbędne w zakresie ustalenia potrzeby przyznania dodatku deferencyjnego.

Co więcej, zgodnie z treścią art. 2 Rozporządzenia 987/2009 to instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych między państwami członkowskimi odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych.

Błędne jest zatem stanowisko Wojewody, który oczekuje od Skarżącej wystąpienia do instytucji niemieckiej o przyznanie jej świadczeń i który uzależnia ustalenie Skarżącej świadczenia wychowawczego według ustawodawstwa polskiego od przedłożenia przez nią decyzji odmawiającej jej przyznania takiego świadczenia przez instytucję niemiecką. Jest to sprzeczne z przytoczonymi wyżej przepisami obu rozporządzeń, które nie wymagają od wnioskodawcy wiedzy, która z instytucji jest właściwa do wypłaty świadczenia.

Z powyższych przepisów jasno wynika, że skoro Skarżąca złożyła wniosek do Wojewody to nie ma już obowiązku składania kolejnego wniosku do instytucji niemieckiej. To rolą instytucji polskich i niemieckich jest wyjaśnienie między sobą, która z nich jest zobowiązana do wypłaty świadczenia zgodnie z zasadą pierwszeństwa. W razie ustalenia, że zgodnie z tą zasadą to instytucja niemiecka jest zobowiązana do wypłaty świadczenia, Wojewoda powinien wniosek Skarżącej przekazać tej instytucji (art. 68 ust. 3 Rozporządzenia 883/2004 i art. 60 ust. 3 Rozporządzenia 987/2009) i to ten wniosek będzie podstawą do wypłacenia jej świadczenia.

Obowiązek ustalenia pierwszeństwa ciąży zatem na organie administracji publicznej i nie może być przerzucany na stronę wnioskującą o przyznanie świadczenia, do czego sprowadza się stanowisko Wojewody.

Należy podkreślić, że - jak wskazano w preambule Rozporządzenia 987/2009 - "ponieważ dziedzina zabezpieczenia społecznego jest z natury skomplikowana, wszystkie instytucje państw członkowskich powinny podjąć szczególne starania na rzecz udzielania pomocy ubezpieczonym, aby nie narazić na szkodę tych osób, które nie złożyły swojego wniosku lub nie przekazały niektórych informacji instytucji odpowiedzialnej za rozpatrzenia tego wniosku zgodnie z zasadami i procedurami określonymi w rozporządzeniu (WE)

nr 883/2004 oraz w niniejszym rozporządzeniu (pkt 9). W celu określenia instytucji właściwej, tj. instytucji, której ustawodawstwo ma zastosowanie lub instytucji odpowiedzialnej za wypłacanie określonych świadczeń, potrzebna jest analiza sytuacji ubezpieczonego i członków jego rodziny przez instytucje więcej niż jednego państwa członkowskiego. Aby zapewnić zainteresowanemu ochronę podczas niezbędnej wymiany informacji między instytucjami, powinny zostać ustanowione przepisy pozwalające na jej tymczasowe przypisanie do systemu zabezpieczenia społecznego (pkt 10).".

Postępowanie Wojewody w tej sprawie powyższym zasadom uchybiło.

Opisana powyżej chronologia poszczególnych czynności prowadzi do wniosku,

że Wojewoda pozostaje bezczynny (w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) w załatwieniu wniosku Skarżącej z 23 czerwca 2021 r.

Zgodnie z art. 28 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. Naczelna zaś zasada postępowania administracyjnego, wyrażona w art. 12 k.p.a., stanowi, że organy administracji publicznej winny działać

w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Zgodnie przy tym

z treścią art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane

z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3

(§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo

z przyczyn niezależnych od organu (§ 5).

"Załatwienie sprawy" w rozumieniu art. 104 § 1 k.p.a. oznacza wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej. Jednocześnie, w myśl art. 36 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również

w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).

W każdym zaś przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody

w wydaniu decyzji, mamy do czynienia z bezczynnością organu administracji publicznej (zob. wyrok NSA z 5 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 2936/16). Gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem

w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a., mamy do czynienia z bezczynnością organu

(zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 306/16). Bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Bezczynność organu prowadzącego postępowanie administracyjne ma miejsce wówczas, gdy ten - będąc właściwym w sprawie - nie załatwia jej w ustawowym terminie, a zatem nie wydaje rozstrzygnięcia bez usprawiedliwienia pozwalającego na przesunięcie tego terminu

(zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 2348/21). Przy tym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla których wymagane prawem czynności lub akt nie zostały podjęte. Wniesienie skargi na bezczynność organu uzasadnia zatem samo niedotrzymanie terminu załatwienia sprawy.

Wojewoda zarówno w terminach wynikających z k.p.a., jak i w terminach wynikających z przepisów powołanych rozporządzeń, nie podjął stosownych działań i nie załatwił wniosku Skarżącej w żadnej z przewidzianych przepisami prawa formie. Ponadto Wojewoda nie zastosował art. 36 § 1 k.p.a. Zawieszenie przez Wojewodę postępowania

w okresie od 12 października 2021 r. do 21 lutego 2023 r. miało zaś już miejsce po upływie terminu do załatwienia sprawy.

Uznać tym samym należało, że na dzień wniesienia skargi nie został dochowany termin załatwienia sprawy wynikający z art. 35 § 3 k.p.a. Sprawy nie rozpoznano również na datę orzekania przez Sąd (do dnia wydania wyroku Wojewoda nie poinformował Sądu

o załatwieniu sprawy). W konsekwencji należało zobowiązać Wojewodę do rozpatrzenia sprawy z wniosku Skarżącej z 23 czerwca 2021 r., o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym zakresie Sąd uznał, że termin jednego miesiąca na załatwienie sprawy będzie adekwatny do jej okoliczności.

Kierując się jednocześnie wymogiem art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd stwierdził,

że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd uwzględnił przy tym, że dokonując oceny w powyższym zakresie należy wziąć pod uwagę nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest zatem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się także, że naruszenie prawa rażące oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Charakter rażący ma bezczynność

o znamionach "wyjątkowej" (zob. wyrok NSA z 26 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2451/14). O rażącym naruszeniu prawa w postaci bezczynności może świadczyć zlekceważenie wnioskodawcy i jego żądania (zob. wyrok NSA z 6 września 2016 r. sygn. akt I OSK 296/15). Zwłoka w wykonaniu obowiązku musi być efektem nacechowanego złą wolą, uporczywego zaniechania, pozbawionego racjonalnego uzasadnienia. Zatem o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności (zob. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 237/15).

Należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa została wszczęta na wniosek Skarżącej z 23 czerwca 2021 r. i po przekazaniu tego wniosku Wojewodzie przez CUS Gminy Słupsk przy piśmie z 13 lipca 2021 r. pierwszą czynność w sprawie Wojewoda podjął

11 października 2021 r. informując Skarżącą o przyznaniu świadczenia wychowawczego na P. W. i M. W. oraz zawieszając w tym samym dniu postępowanie

wszczęte na podstawie wniosku z 23 czerwca 2021 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na L. Z. i D. Z. W postanowieniu

o zawieszeniu postępowania Wojewoda powołał się na potrzebę uzyskania informacji

z niemieckiej instytucji właściwej i mimo uzyskania 4 listopada 2021 r. odpowiedzi na ten wniosek zawieszone postępowanie podjął dopiero 21 lutego 2023 r. Ponadto Wojewoda, wbrew wymogowi wynikającemu z art. 36 § 1 k.p.a., nie informował Skarżącej

o niezałatwieniu sprawy w terminie, o przyczynach zwłoki, jak i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy.

Jednocześnie uwzględnić należy, że wprowadzenie systemu opartego na koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miało na celu, aby osoby objęte Rozporządzeniem 883/2004 mogły otrzymywać w odpowiednim czasie od właściwej instytucji odpowiedź na swoje wnioski. Jak wskazano w tym rozporządzeniu odpowiedzi należy udzielać najpóźniej w terminach określonych w ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego, w przypadku gdy takie terminy w nim obowiązują. Pożądane jest, aby te państwa członkowskie, których ustawodawstwo dotyczące zabezpieczenia społecznego nie przewiduje takich terminów, rozważyły ich przyjęcie oraz udostępnienie ich w razie potrzeby zainteresowanym. Procedury stosowane między instytucjami w celu wzajemnej pomocy w odzyskiwaniu należności z tytułu zabezpieczeń społecznych należy usprawnić tak, aby zapewnić skuteczniejsze odzyskiwanie należności i sprawne funkcjonowanie zasad koordynacji. Skuteczne odzyskiwanie należności jest również sposobem przeciwdziałania nadużyciom

i oszustwom oraz ich zwalczania, a także sposobem zapewnienia stabilności systemów zabezpieczeń społecznych.

Oceniając prowadzone postępowanie Sąd nie tylko badał przekroczenie terminów ustawowych, lecz rozważył także, czy możliwe było szybsze i efektywniejsze prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie i w tym zakresie uznał, że było to w granicach możliwości Organu. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., orzekł jak punkcie 2 wyroku.

Powyższa ocena skutkowała przyznaniem od Wojewody na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a.

Należy zauważyć, że jedyną przesłanką warunkującą przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W orzecznictwie wskazuje się, że stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 P.p.s.a. wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu

i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie popadał w stan bezczynności. Sąd może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości, która rekompensuje, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbek (krzywdy, straty itd.), jakiego skarżący doznał na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r. sygn. akt III OSK 1029/21). Przyznanie stronie sumy pieniężnej ma wprawdzie również (jak wymierzenie grzywny) w pewnym zakresie spełniać funkcję represyjno-prewencyjną, tj. dyscyplinować organ w procedowaniu, tym niemniej podstawową funkcją tej instytucji jest jednak funkcja kompensacyjna. Przyznanie stronie wspomnianej sumy ma bowiem przede wszystkim na celu spełnienie funkcji zarówno odszkodowawczej, jak również uczynić zadość krzywdzie, jaką strona poniosła na skutek (mówiąc ogólnie) wadliwie działającej administracji publicznej (zob. wyrok NSA

z dnia 27 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 1322/19).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w niniejszej sprawie kwota 1.000 zł stanowić będzie rekompensatę dla Skarżącej za uszczerbek, jakiej doznała na skutek nieefektywnego procedowania przez Wojewodę jej sprawy, a przy tym będzie ona spełniać również funkcję represyjno-prewencyjną dla organu administracji publicznej, zapewniając przestrzeganie przez niego zasad postępowania administracyjnego i swoich obowiązków związanych ze sprawnym jego prowadzeniem w przyszłości. Sąd wziął pod uwagę,

że okres bezczynności Wojewody nie znajduje wytłumaczenia w stopniu jej skomplikowania, jest zawiniony przez organ oraz że ze względu na jej przedmiot (świadczenie wychowawcze) Wojewoda był zobowiązany do szczególnej staranności w jej jak najszybszym rozstrzygnięciu. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 3 wyroku.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, albowiem przedmiotem skargi była bezczynność organu administracji publicznej (art. 119 pkt 4 P.p.s.a.).[pic]