Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1856/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 16; art. 59 ust. 1; art. 60 ust. 1-4; art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, lit. b, d,  pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu opieki społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. R. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] marca 2021 r. Wójt Gminy [...] ustalił dla A. R. odpłatność za pobyt ojca – J. T. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości po [...] zł miesięcznie począwszy od [...] marca 2021 r. Organ I instancji wyjaśnił, że J. T. został skierowany do DPS w [...] na podstawie decyzji z [...] listopada 2015 r., nr [...] i przebywa tam od [...] grudnia 2015 r. Miesięczna opłata za pobyt w DPS w [...] od [...] marca 2021 r. wynosi [...] zł. Wójt przywołał treść przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) odnoszących się do ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej w tym, m.in. art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ustawy. Wójt wskazał, że J. T. ponosi opłatę za pobyt w DPS w wysokości 70% swojego dochodu (zasiłku stałego), tj. kwotę [...] zł. W myśl art. 103 ust. 2 ustawy podstawowym trybem ustalania wysokości opłaty osób zobowiązanych (małżonka, zstępnych) za pobyt mieszkańca w DPS jest zawarcie umowy pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej a osoba zobowiązaną - z uwzględnieniem wysokości dochodów i możliwości tej osoby. Organ przesłał [...] marca 2021 r. stronie propozycję zawarcia umowy, jednak wobec braku zgody strony na jej podpisanie powstał obowiązek uregulowania kwestii odpłatności w drodze decyzji. Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił sytuację rodzinną, zawodową i finansową strony i jej rodziny. Wskazał łączny miesięczny dochód rodziny, dochód na osobę w rodzinie i ustalił wysokość zobowiązania strony do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w kwocie [...] zł miesięcznie. Różnicę pomiędzy opłatą wnoszoną przez J. T. i opłatą wnoszoną przez stronę, a całkowitym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w [...] ponosić będzie gmina [...].

Od decyzji Wójta odwołała się A. R.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że

podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 ustawy i są to w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy dziecka z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W myśl art. 61 ust. 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Kolegium wyjaśniło, że zasada kolejności przyjęta w powyższym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w dalszej kolejności na zstępnych (dzieci, wnuki), następnie na wstępnych (rodzice, dziadkowie), a na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 ustawy, w myśl, którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot. Oznacza to, że małżonek, zstępni i wstępni należą z mocy prawa do kręgu osób obowiązanych do wnoszenia opłaty, natomiast stosowne żądanie do realizacji tego obowiązku pojawi się dopiero w wypadku zaistnienia ustawowych przesłanek - tj. skierowanie osoby do domu pomocy społecznej, która nie ponosi pełnej opłaty oraz ustalenie konkretnej osoby zobowiązanej ze wskazanego wyżej kręgu z zachowaniem wymaganej kolejności, która spełnia określone kryterium dochodowe.

Kolegium podniosło, że wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS jest obligatoryjne, co wynika jednoznacznie z treści art. 59 ust. 1 ustawy. Przepis ten nakazuje wydanie decyzji konkretyzującej obowiązek wynikający z mocy prawa, wobec podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy w związku ze ziszczeniem się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Z treści przepisów wprost wynika, że mieszkaniec domu obowiązkowo wnosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu. Różnicę pomiędzy kosztem utrzymania beneficjenta, a wniesioną przez niego opłatą powinni pokryć członkowie jego rodziny, wymienieni w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż to na nich ciąży obowiązek alimentacyjny polegający na dostarczaniu środków utrzymania, co wynika z treści art. 128, art. 129, art. 130 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt członków rodziny w DPS oparty jest wyłącznie na kryteriach obiektywnych, czyli stosunku pokrewieństwa oraz możliwościach finansowych osoby zobowiązanej. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio - osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie).

Osoby zobowiązane do partycypacji w kosztach utrzymania pensjonariusza wnoszą zatem opłatę, jeżeli posiadany przez nie dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego ([...] zł dla osoby samotnie gospodarującej, [...] zł. dla osoby w rodzinie) - z tym, że kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.

Kolegium wskazało, że jak wynika z akt sprawy, w tym z przeprowadzonego [...] lutego 2021 r. wywiadu środowiskowego odwołująca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci (9 i 2 lata). Obydwoje małżonkowie pracują zawodowo. Dochód faktyczny rodziny wynosi [...] zł, a kryterium dochodowe 300% stanowi [...] zł ([...] zł x 4 osoby). Dużym obciążeniem finansowym dla rodziny jest spłata kredytu hipotecznego - miesięczna rata [...] zł. Zarówno odwołująca, jak i mąż dojeżdżają do pracy do [...] - strona podała, że wydatki na paliwo i koszty utrzymania samochodów wynoszą [...] zł miesięcznie. Wydatki mieszkaniowe wynoszą [...] zł, do tego dochodzą koszty leczenia - wizyty lekarskie [...] zł i leki [...] zł. Łącznie wykazane wydatki rodziny wynoszą [...] zł. Odwołująca w oświadczeniu z [...] lutego 2021 r. zadeklarowała [...] zł miesięcznie w ponoszeniu częściowej odpłatności ojca w DPS w [...].

Pismem z [...] marca 2021 r. organ przesłał stronie dwa egzemplarze umowy w sprawie wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS na kwotę [...] zł miesięcznie i wezwał do podpisania i odesłania jednego egzemplarza.

W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo zsumował dochody rodziny i prawidłowo ocenił, że istnieje możliwość obciążenia odwołującej opłatą we wskazanej wysokości , gdyż posiadany dochód na osobę w rodzinie ([...] zł) jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł). Po odjęciu od tej kwoty trzykrotności kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł x 300% = [...] zł) uzyskuje się maksymalną kwotę opłaty, jaką można obciążyć odwołującą w związku z pobytem jej ojca w DPS [...] zł - [...] zł = [...] zł. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty wynosi [...] zł ([...] zł - [...] zł) i nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowego, tzn. jest równa tej kwocie ([...] zł).

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że przepisy art. 60 ust. 1 oraz 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy obligują zstępnych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Kwestia ta nie jest pozostawiona uznaniu i dobrej woli zstępnego. O obowiązku ponoszenia opłat przez zstępnych (co do zasady) rozstrzyga bezpośrednio ustawa wskazując wprost krąg oraz kolejność osób zobowiązanych. Regulacja ta wywodzi się z prawa rodzinnego i odpowiada kręgowi osób zobowiązanych do alimentacji.

Odnosząc się ponoszonych przez stronę wydatków Kolegium podało, że kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, opłaty mieszkaniowe i inne związane z codziennym utrzymaniem nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny. Brak obowiązku odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy uzależnia wysokość opłaty od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych.

Dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty nie ma znaczenia podniesiona w odwołaniu okoliczność, że ojciec strony był alkoholikiem, nie interesował się swoimi dziećmi, nie płacił alimentów. Ustawodawca oparł bowiem analizowane zobowiązanie wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty i korzystającego z usług domu pomocy społecznej.

W ocenie Kolegium podnoszone przez odwołującą okoliczności dotyczące sytuacji materialnej rodziny oraz relacji z ojcem mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub części opłaty na podstawie art. 64 ustawy, po złożeniu stosownego, odrębnego wniosku. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym dopiero po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Za niezasadny uznało Kolegium zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa, gdyż w jego ocenie organ I instancji wyczerpująco zebrał materiał dowodowy i dokonał prawidłowych oraz wyczerpujących ustaleń istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Kolegium nie został naruszony także art. 10 § 1 kpa.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2021 r. złożyła A. R.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 61 ust. 2d oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieuwzględnienie w wyliczeniu wysokości opłaty jej możliwości finansowych,

2) art. 7 i art. 7a kpa, poprzez pominięcie w decyzji materiału dowodowego dotyczącego jej sytuacji materialnej i oceny na tej podstawie możliwości ponoszenia wyliczonej opłaty, nie włączenie przez organy do materiału dowodowego postanowienia Sądu nakładającego na ojca obowiązek płacenia alimentów (kserokopia postanowienia przedłożona do GOPS w [...]),

3) art. 8 § 1 kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania wobec organu, naruszając zasadę bezstronności, poprzez działanie na korzyść ojca oraz broniąc interesu Urzędu Gminy w [...],

4) art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa, poprzez pominięcie twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu oraz nieodniesienie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy,

5) art. 61 § 4 kpa, poprzez brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania,

6) art. 139 w zw. z 138 § 2 w zw. z art. 113 § 1 kpa, poprzez wydanie decyzji II instancji na niekorzyść skarżącej, co powoduje jej nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek głownie z innych przyczyn niż w niej wskazano. Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd uwzględnia zatem w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa, a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, które organy prawidłowo przytoczyły. Nie ma więc potrzeby ponownego ich przytaczania.

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 VI 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17). Następuje to w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy. W odniesieniu do dokonywanej przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonej decyzji pod względem oceny zgodności z prawem niezbędne jest ustalenie czy organ dokonał wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych mających związek ze sprawą, czy dokonano zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonano jego oceny pod kątem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona zgodnie z regułami postępowania administracyjnego.

W toku niniejszego postępowania organy dokonały, niepoddającego się weryfikacji, ustalenia, że mieszkaniec - ojciec skarżącej ponosi odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie [...]zł, tj. w wysokości stanowiącej 70% jego dochodu (zasiłku stałego). Brak jest bowiem dokumentów potwierdzających powyższe.

Otóż, jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] Wójt Gminy [...] ustalił odpłatność za pobyt J. T. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od [...] marca 2018 r. w ten sposób, że opłata będzie ponoszona przez J. T. w kwocie [...] zł (70% jego dochodu) oraz przez skarżącą w kwocie [...] zł. Na skutek odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2018 r., nr [...] uchyliło w całości decyzję Wójta z [...] maja 2018 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Następnie decyzją z [...] wrzenia 2018 r., nr [...] Wójt Gminy [...] ustalił powyżej wskazaną odpłatność od J. T. w kwocie [...] zł i od A. R. w kwocie [...] zł. Po rozpoznaniu odwołania A. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...] uchyliło w całości decyzję Wójta z [...] września 2018 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...] Wójt Gminy [...] ustalił odpłatność za pobyt J. T. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od [...] czerwca 2020 r. w ten sposób, że opłatność ta będzie ponoszona przez A. R. w kwocie [...] zł. Następnie decyzjami będącymi przedmiotem niniejszej skargi, tj. Wójta Gminy [...] z [...] marca 2021 r., utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2021 r., ustalono odpłatność za pobyt ojca w DPS jedynie od skarżącej.

W aktach sprawy brak jest decyzji, która pozostawałaby w obrocie prawnym, ustalającej odpłatność od J. T. za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Z zebranych w sprawie dowodów wynika bowiem, że decyzja Wójta Gminy [...] z [...] września 2018 r., którą ustalono odpłatność od J. T. w kwocie [...] zł za jego pobyt w DPS została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2018 r. Z akt wynika, że kolejne decyzje wydawane w sprawie odpłatności za pobyt J. T. w DPS były ustalane jedynie od skarżącej, a nie od pensjonariusza. Również uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji nie wskazują jaką decyzją została ustalona odpłatność ponoszona przez J. T. za jego pobyt w DPS. Organy podały jedynie wysokość odpłatności - [...] zł. Jest to kwota odpłatności, która była ustalona uchylonymi decyzjami Wójta Gminy [...] z [...] maja 2018 r. i z [...] września 2018 r. W rozpoznawanej sprawie organy wskazały, że odpłatność ojca skarżącej wynosi 70 % jego dochodu, który stanowi zasiłek stały. Otóż zwrócić należy uwagę, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji, kwota zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej nie mogła być wyższa niż 645 zł (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy). Wobec tego 70 % tego zasiłku stanowi kwotę 451,50 zł. Natomiast w dacie wydania uchylonej decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2018 r. zasiłek ten wynosił nie więcej niż [...] zł, z czego 70 % to kwota [...] zł. Wobec tego wskazując na ponoszoną przez J. T. odpłatność za jego pobyt w DPS w kwocie [...] zł (pomijając brak decyzji w aktach sprawy odnośnie tej odpłatności) organ odniósł wysokość odpłatności do nieaktualnej kwoty zasiłku stałego. Zważyć należy, że aktualny koszt utrzymania osoby w DPS, sytuacja dochodowa mieszkańca Domu Pomocy Społecznej i wynikająca z niej wysokość ponoszonej przez niego odpłatności za pobyt w placówce stanowi podstawowy element do dalszego ustalania wysokości opłaty członków rodziny - w niniejszej sprawie skarżącej (por. wyrok NSA z 18 I 2022 r., sygn. akt I OSK 323/19). Brak decyzji ustalającej odpłatność mieszkańca DPS czyni przedwczesnym rozstrzyganie o odpłatności członków jego rodziny.

Ponadto zważyć należy, że matematyczne ustalona wysokość odpłatności od osoby zobowiązanej, stanowiąca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, odpłatnością pensjonariusza, a odpłatnością członka rodziny zobowiązanego do ponoszenia opłat, nie jest wysokością ostateczną. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16 "wynik powyższego działania matematycznego, o ile stanowi liczbę dodatnią, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną". Powstały wynik (dodatni), wbrew stanowisku organu stanowi zatem jedynie "górną granicę" odpłatności, nie zaś wysokość ostateczną. Powyższe znajduje potwierdzenie w obowiązujących przepisach, tj. art. 61 ust. 2d ustawy. Mianowicie ustalenie dochodu strony na podstawie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty jej dochodu oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu, następnie ustalenie, czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, a przy określaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy nić 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości" o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Taka analiza nie została natomiast poczyniona przez organy administracji, co czyni zarzut skargi w tym zakresie zasadnym. Podnieść należy, że odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 ustawy, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy, ale również możliwości skarżącego (por. wyroki WSA w Lublinie z 26 I 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 722/20, WSA w Poznaniu z 11 III 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1783/20, WSA w Gliwicach z 18 II 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1347/21). W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z przytoczonych regulacji (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.).

Z kolei kwestia niewłaściwego zachowania ojca wobec rodziny, braku dbałości o nią, nadużywanie alkoholu i niepłacenie alimentów może być rozpatrywana w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty w całości lub w części, które to postępowanie jest odrębne od przedmiotowego postępowania i może być wszczęte po jego zakończeniu i po ostatecznym ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wbrew zarzutowi skargi w niniejszym postępowaniu nie podlega ocenie wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - w przedmiotowej sprawie w DPS w [...] ([...] zł). Jak wynika z art. 60 ust. 2 ustawy średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala, w zależności od rodzaju tego domu, wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta lub marszałek województwa. W sytuacji umieszczenia pensjonariusza w określonej placówce organ związany jest ustaloną przez właściwy organ wysokością kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 61 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 lit. b ustawy, art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 kpa, z przyczyn wyżej omówionych, a organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję naruszył także art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Dlatego Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.