Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 217/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Jan Szuma Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 254/20 w sprawie ze skargi Gminy S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 grudnia 2019 r. znak DOZ-OAiK.650.1309.2018.UB w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków I. oddala skargę kasacyjną; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 254/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy S.na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zwanego dalej "MKDN", z dnia 4 grudnia 2019 r., znak: DOZ-OAiK.650.1309.2018.UB, wydaną na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2067 ze zm.), zwanej dalej "u.o.z.", o odmowie skreślenia z rejestru zabytków północnej części działki ew. nr [...], stanowiącej fragment założenia pałacowo-parkowego w S. – wpisanego do tego rejestru pod numerem A 136-9/50 decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie z 11 lutego 1950 r., zmienioną decyzją Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 9 czerwca 2000 r., znak: PSOZ/IZN 5347-110/00 – oznaczonej kolorem czerwonym na załączniku graficznym stanowiącym integralną część decyzji.

W ocenie Sądu, z art. 13 ust. 1 u.o.z. wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku, a poza tym – może mieć zastosowanie tylko do zabytku objętego ww. prawną ochroną.

Z uwagi na brak załącznika graficznego do ww. decyzji konserwatorskiej z 2000 r. prawidłowo Minister uznał, że dla właściwego załatwienia wniosku skarżącej o skreślenie działki nr [...] w S. z rejestru zabytków konieczne jest zbadanie, czy działka ta została objęta wpisem do rejestru zabytków, w istocie: czy znajduje się na terenie zabytkowego parku i czy teren ten należał do PGR w G..

Sąd dostrzegł, że ww. ww. decyzji z 1950 r. jako zabytek uznano mury pałacu i park w S., "należący do PGR w G.", natomiast z decyzji zmieniającej z 9 czerwca 2000 r. wynika, że zabytkowe założenie obejmuje m.in. "rozległy teren od północnego brzegu jeziora (...), gdzie usytuowane są także dwa podwórza gospodarcze przez jedno z nich prowadziła aleja, łącząca dalszy ciąg założenia, położony na półwyspie O.". Z tej ostatniej decyzji wynika nadto, że zabytkowe założenie obejmuje m.in. część działki [...] Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, z której to następnie wydzielona została objęta wnioskiem inicjującym to postępowanie działka nr [...]. Wobec treści tych decyzji konieczne więc było poczynienie dodatkowych ustaleń, pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie, że działka nr [...] została objęta (wynikającą z wpisu do rejestru zabytków) ochroną prawną.

Słusznie więc, analizując sprawę, Minister w pierwszej kolejności ocenił tę właśnie kwestię. Oparł się przy tym na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym. W aktach sprawy znajduje się opinia Oddziału Terenowego w Olsztynie Narodowego Instytutu Dziedzictwa, poprzedzona kwerendą archiwalnych map, m.in. z 1869 r. i 1918 r., analizą archiwum rejestru ewidencji gruntów i budynków – obręb S. i oględzinami terenu, a także kopie materiałów archiwalnych przedstawione przez skarżącą. Dowody te pozwoliły Ministrowi na ustalenie, że "tylko" część obecnej działki nr [...] została objęta wpisem do rejestru zabytków. Ustalenie to znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym i nie wykazuje żadnej sprzeczności z ww. decyzjami z 1950 r. i 2000 r.; opiera się przy tym na właściwym założeniu, że wpis do rejestru zabytków dotyczył także założenia parkowego, obejmującego teren pomiędzy pałacem, a parkiem położonym na półwyspie O. (v. treść decyzji o wpisie do rejestru zabytków). I tak, w wyniku dokonanej analizy dokumentacji archiwalnej Minister ustalił, że na początku XX wieku układ przestrzenny zabytkowego założenia uległ przekształceniom, w wyniku których część starej drogi prowadzącej z miejscowości S. do R. (zlokalizowana poza podwórzem gospodarczym) utraciła funkcję komunikacyjną i została włączona do założenia parkowego położonego na półwyspie; ten fragment drogi został obsadzony drzewami i zyskał funkcję alei parkowej, a odpowiada on części północnej obecnej działki nr [...] (precyzyjnie zaznaczonej w załączniku graficznym do skarżonej decyzji). Sąd zauważył, że Minister dokonując ww. oceny nie poprzestał na wniosku końcowym wynikającym z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, ale sam dokonał oceny tego zagadnienia z uwzględnieniem wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym złożonych przez skarżącą. Miał więc na uwadze zwłaszcza kopie map archiwalnych oraz mapy ukazujące obecne ukształtowanie terenu z nałożoną siatką podziałów geodezyjnych (v. na przykład wykorzystane w sprawie, a przywołane w opinii NID, fragmenty archiwalnych map topograficznych przedstawiające S. z 1869 r. i 1918 r., pochodzące z archiwum NID OT w Olsztynie, na których zaznaczono ciągi komunikacyjne, w tym "fragment starej drogi, który stał się Aleją Parkową" na mapie z 1918 r.). W konsekwencji, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do podważenia powyższego stanowiska organu, dotyczącego "północnej części działki nr ew. [...]", tj. stwierdzenia tego organu, że jest ona "chroniona" wobec jej usytuowania na terenie zabytkowego założenia pałacowo-parkowego.

Dokonując takiej oceny Minister nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Prowadził postępowanie dowodowe we właściwym zakresie, wykorzystując w tym celu również swoje merytoryczne zaplecze, jakim jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Oceny w sprawie dokonał w oparciu o całość zgromadzonych dowodów, w tym także o te – pochodzące od skarżącej. Prawidłowo przy tym stwierdził, że żądanie skarżącej uzupełnienia materiału dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z zeznań świadków oraz z opinii biegłego dendrologa należało uznać za zbędne, niecelowe i mogące niepotrzebnie wydłużyć postępowanie. Okoliczności istotne w sprawie, zarówno te dotyczące "zasięgu" zabytku, jak i jego wartości zostały bowiem ustalone w oparciu o dotychczas zgromadzone dowody. Poza tym trzeba dostrzec, że sprawa nie sprowadzała się do wyjaśnienia, czy działka nr [...] powinna być wpisana do rejestru zabytków, a zbadania czy wpisem tego rodzaju została już objęta – na mocy pozostającej w obrocie prawnym decyzji. Nie były potrzebne więc wiadomości specjalne z dziedziny dendrologii, natomiast te niezbędne wiadomości – odnoszące się do wartości prawnie chronionych analizowanego założenia pałacowo-parkowego – pozostawały w gestii wykwalifikowanego organu prowadzącego niniejsze postępowanie jakim jest Minister. Sąd dostrzegł również, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, stosownie do art. 84 § 1 K.p.a., nie jest obowiązkiem organu. Podobne uwagi należało, zdaniem Sądu, odnieść także do wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność "zasięgu" zabytku. Tego rodzaju dowód nie jest przydatny dla poczynienia niespornych i jednoznacznych ustaleń w kwestii terytorialnych granic zabytku nieruchomego – zabytkowego założenia pałacowo-parkowego, jeśli zważy się, że informacje o zabytku przekazywane z pokolenia na pokolenie (którymi dysponować mieliby wskazani przez skarżącą świadkowie) dotknięte mogą być dużym "błędem"/dużą nieścisłością, nadto – nie są źródłem tego rodzaju informacji. Sąd dostrzegł nadto, że dla ustalenia (w istocie) zakresu zabytku ważna była przede wszystkim kwerenda archiwalnych dokumentów (w tym map topograficznych), bo pozwoliła ona na ustalenie granic historycznego założenia pałacowo-parkowego (przekształceń w nim zachodzących), stanowiącego w dacie wpisu zabytku do rejestru zabytków własność PGR w G. (zgodnie z zapisami decyzji z 1950 r.). Stąd też słusznie w postępowaniu zwłaszcza tego rodzaju dowody zostały wykorzystane.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że wprawdzie stosownie do art. 78 K.p.a. strona postępowania posiada uprawnienie do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu, jednakże organ powinien każdorazowo rozważyć celowość uwzględnienia takiego żądania. Sąd zauważył także, że żaden organ prowadzący postępowanie nie ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Nie może on pominąć zgłaszanych środków dowodowych jedynie wówczas, gdy nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji gdy zgłoszony wniosek dowodowy dotyczy okoliczności już stwierdzonych za pomocą innych dowodów, organ może natomiast odstąpić od jego uwzględnienia. Sąd zaznaczył przy tym, że taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Z tych przyczyn Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ustaleń Ministra odnoszących się do "zasięgu" zabytku. Nie podzielił jednocześnie żadnego z zarzutów skargi, kwestionujących postępowanie wyjaśniające organu przeprowadzone w sprawie w tej materii.

Sąd za prawidłową uznał w efekcie także argumentację Ministra, wskazującą na niespełnienie w sprawie żadnej z przesłanek z art. 13 ust. 1 u.o.z. do skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Decyzja Ministra nie narusza ww. art. 13 ust. 1 poprzez odmowę jego zastosowania; zawiera jednocześnie przekonującą analizę, przemawiającą za nieuwzględnieniem żądania skarżącej co do północnej części działki nr [...]. Wyraźnie przedstawia bowiem powody powyższej oceny, w sposób wystarczający zaznaczając, że objęta postępowaniem część działki nr [...] nadal przedstawia wartości prawnie chronione, współtworząc zabytkowe założenie (dobrze zachowane). Minister zaznaczył przy tym, że przeznaczenie północnej części działki nr [...] jako ścieżki – dawnej drogi nie uległo zmianie od wpisu zabytku do rejestru zabytków, a wobec tego nieruchomość ta nie utraciła wartości, dla których została objęta ochroną prawną. Słusznie przy tym m.in. dostrzegł, że pozbawienie ww. fragmentu zabytku ochrony konserwatorskiej i umożliwienie jego dowolnego zagospodarowania doprowadzić może do uszczuplenia wartości zabytkowych całego obiektu. Zasadnie także zaznaczył, że poszczególne części założenia są niezwykle istotne w kontekście odbioru krajobrazowego (artystycznego) całości zabytku; ważny jest nie tylko pałac i otaczający go teren zadrzewiony, ale też relacje przestrzenne między częściami zespołu, także te fragmenty założenia, które pełnią niejako funkcję pomocniczą – alei dojazdowych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożyła skarżąca Gmina, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 u.o.z. w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, gdy wskazane przez skarżącą przyczyny uzasadniają wykreślenie części zabytku z rejestru zabytków – co skutkowało oddaleniem skargi i wydaniem wadliwego wyroku.

Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a. przez brak wnikliwego rozpatrzenia sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przyjęcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego, ustalonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, mimo iż został on ustalony nienależycie, co w konsekwencji doprowadziło do nieuwzględnienia skargi i utrzymania w mocy decyzji zapadłej w niniejszej sprawie, którą to decyzję wydano z naruszeniem prawa tj.

• bez wykazania przez organ, iż przebieg zabytku, który wskazuje organ jest równoznaczny z przebiegiem ustalonym decyzją A 13b-9/50 Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie z 11 lutego 1950 r., zmienianą decyzją Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 9 czerwca 2000 r., znak: PSOZ/IZN 5347-110/00;

• bez dopuszczenia dowodu ze świadków W. S., E. D. i Z. B., które to dowody były dowodami przeciwnym w stosunku do tezy organu;

• bez dopuszczenia dowodu z opinii dendrologa, która podważać by mogła ustalenia organu;

• bez wykazania przez organ, iż osoby, które brały udział w sporządzaniu opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa posiadały wiedzę i uprawnienia z zakresu dendrologii;

• uznaniu, iż w realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z zabytkiem, a nie jedynie z otoczeniem zabytku;

- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w związku z art. 11 K.p.a. przez oddalenie przez WSA skargi pomimo naruszenia przez organ administracji publicznej wydający rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie przepisu art. 11 K.p.a., tj. nieustosunkowanie się w treści uzasadnienia wydanej decyzji do argumentów i twierdzeń skarżącej podnoszonych w toku postępowania administracyjnego;

- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w związku art. 78 § 1 K.p.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi pomimo braku uwzględnienia przez organ wniosków dowodowych Skarżącej na okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, a których przeprowadzenie podważałoby ustalenia organu;

- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w związku z art. 84 § 1 K.p.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi pomimo braku powołania przez Organ dowodu z opinii biegłego z zakresu dendrologii, który określiłby wiek drzew znajdujących się na skarpie po obu stronach obecnego ciągu pieszego; wskazałby, czy istnieją jakiekolwiek korzenie po stronie ciągu pieszego dalszego od jeziora, które mogłyby świadczyć o usunięciu starych drzew oraz wskazałby przebieg historycznej Alei Lipowej, co wobec braku legitymowania się przez osobę sporządzającą opinię z ramienia Narodowego Instytutu Dziedzictwa stosowną wiedzą i kompetencjami uznać należy za niezwykle istotne mające wpływ na wynik postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną (wniesiona w terminie, o jakim mowa w art. 179 p.p.s.a.) Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego i procesowego.

Należy wskazać, że w niniejszej sprawie skarżąca Gmina nie podważyła skutecznie oceny, że przedmiotowa działka nr [...] w części północnej, za pomocą której wespół z działkami nr [...] i [...] połączony jest zespół pałacowy w S. z zabytkowym parkiem na półwyspie jeziora, została objęta wpisem do rejestru zabytków w ramach zespołu pałacowo-parkowego. Zgodnie z decyzją konserwatorską z 2000 r. teren działki nr [...] przed jej wydzieleniem wchodził w tej części w skład działki nr [...], która zgodnie z ww. decyzją w części została wpisana do rejestru zabytków. Jednocześnie z treści decyzji konserwatorskich nie wynika aby część północna działki nr [...] – aktualnie droga została wyłączona spod ochrony konserwatorskiej. Taki stan odpowiada opisowi jaki został zawarty w ww. decyzji konserwatorskiej z 2000 r., na co niewadliwie wskazał Sąd I instancji. A mianowicie, chodzi tu o "rozległy teren od północnego brzegu jeziora (...), gdzie usytuowane są także dwa podwórza gospodarcze przez jedno z nich prowadziła aleja, łącząca dalszy ciąg założenia, położony na półwyspie Ostrów". Ponadto dokonano kwerendy archiwalnych dokumentów (w tym map topograficznych), co pozwoliło ona na ustalenie granic historycznego założenia pałacowo-parkowego (przekształceń w nim zachodzących), stanowiącego w dacie wpisu zabytku do rejestru zabytków własność PGR w G. (zgodnie z zapisami decyzji z 1950 r.). Wynika z powyższego, że nie znajduje potwierdzenia stanowisko skarżącej Gminy jakoby działka nr [...] jedynie przez niedostateczne sprawdzenie danych historycznych została błędnie umieszczona w rejestrze zabytków. Uzyskane dowody takim twierdzeniom Gminy przeczą. Dla tej oceny nie ma znaczenia to, że w przeszłości na drodze znajdowały się płyty betonowe, które zostały usunięte, ani nie mają znaczenia dane wpisane do Księgi Wieczystej, ponieważ to decyzja konserwatorska decyduje o tym co jest zabytkiem. Decyzja nie wyłącza zaś powierzchni gruntu, na której znajduje się przedmiotowa droga we wskazanym w zaskarżonej decyzji jej fragmencie. W tej sprawie należy pamiętać, że mamy do czynienia z ochroną określonego zamierzenia przestrzennego, w skład którego wchodzi przedmiotowa droga, biegnąc pomiędzy zabudowaniami zespołu pałacowego i łącząc je z parkiem na półwyspie. Sąd I instancji zasadnie zwrócił uwagę właśnie na ten aspekt przedmiotowej sprawy, który ma także znaczenie z punktu widzenia istnienia wartości prawnie chronionych. Przedmiotowa część działki współtworzy z pozostałą częścią zespołu pałacowo-parkowego zabytkowe założenie (dobrze zachowane). Jeżeli mamy do czynienia z ochroną określonego zespołu, to ma rację Sąd, że poszczególne części tego założenia są niezwykle istotne w kontekście odbioru krajobrazowego (artystycznego) całości zabytku. Stąd znajduje usprawiedliwione podstawy stwierdzenie, że ważny jest nie tylko pałac i otaczający go teren zadrzewiony, ale też ważną rolę spełniają relacje przestrzenne między częściami zespołu, w tym także te fragmenty założenia, które pełnią niejako funkcję pomocniczą – alei dojazdowych. Ponadto w sprawie Minister ustalił, że przeznaczenie północnej części działki nr [...] jako ścieżki – dawnej drogi nie uległo zmianie od wpisu zabytku do rejestru zabytków, co dodatkowo potwierdza dokonaną w sprawie ocenę, że nieruchomość ta nie utraciła wartości, dla których została objęta ochroną prawną. Wynika z tego, że nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 13 ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru.

Tej oceny w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie, w tym za pomocą argumentacji odnoszącej się do odmiennych źródeł dowodowych w związku z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. Należy zwrócić uwagę, że argumentacja skargi kasacyjnej nie jest przekonująca, ponieważ z jednej strony podważa, że działka ta w ogóle została objęta ochroną konserwatorską, zaś z drugiej strony wskazuje, że istniejące tam zadrzewienie utraciło walor zabytkowy. Takie argumentowanie świadczy zatem, że mamy do czynienia z nieruchomością objętą ochroną konserwatorską. Tak też był traktowany ten teren, tj. jako podlegający ochronie. Poza tym jeżeli na przedmiotowym terenie swoje piętno odcisnęła przyroda, to tego rodzaju okoliczność nie uprawnia do twierdzenia, że przedmiotowy teren nie zalicza się już do zespołu pałacowo-parkowego. Przestrzennie w dalszym ciągu mamy do czynienia z tego rodzaju zespołem, który jest połączony ze sobą istniejącym zadrzewieniem istniejącym wzdłuż skarpy jeziora. Dlatego ma rację Sąd I instancji, że dla dokonania oceny w powyższym zakresie nie były potrzebne wiadomości specjalne z dziedziny dendrologii, skoro ustalono na podstawie materiału dowodowego desygnaty odnoszące się do wartości prawnie chronionych analizowanego założenia pałacowo-parkowego, co w istocie pozostaje w gestii wykwalifikowanego organu prowadzącego niniejsze postępowanie jakim jest Minister. W tym miejscu wskazania wymaga, że skoro w istocie wywołane przez skarżącą Gminę postępowanie konserwatorskie sprowadzało się do wyjaśnienia, czy wpisem do rejestru zabytków została objęta działka nr [...] – na mocy pozostającej w obrocie prawnym decyzji, to trudno za miarodajny w tym zakresie uznać dowód w postaci przesłuchania świadków, tj. okolicznych mieszkańców, dla których źródłem wiedzy o zabytku miałyby być informacje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Skarżąca Gmina nie wykazała aby nieprzeprowadzenie takiego dowodów miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie wykazano aby ci mieszkańcy mieli prawną wiedzę o zakresie ochrony konserwatorskiej jaka wynika z ww. decyzji z 2000 r., która rozszerzyła zakres tej ochrony względem ochrony wynikającej z ww. decyzji 1950 r. W tych warunkach Sąd I instancji niewadliwie ocenił, że dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność "zasięgu" zabytku w niniejszej sprawie nie jest przydatne dla poczynienia niespornych i jednoznacznych ustaleń w kwestii terytorialnych granic zabytku nieruchomego – zabytkowego założenia pałacowo-parkowego. Wreszcie, dokonanej przez Ministra oceny, zawartej w zaskarżonej decyzji, nie podważa skutecznie złożona przez skarżącą Gminę przed Sądem I instancji "Opinia historyczna w sprawie założenia pałacowo-parkowego w S." z dnia 7 stycznia 2020 r., wydana przez Towarzystwo Naukowe [...]. Jest to dowód, który nie wnosi do sprawy nic nowego. Aktualnie to przedmiotowa droga łączy park pałacowy z częścią parkową znajdującą się na półwyspie, co, niezależnie od zaszłości historycznych, tworzy określone założenie, tj. zespół pałacowo-parkowy. Ponadto w opinii tej mowa jest o ścieżce zadrzewionej "aleją bukową", a w tej sprawie z twierdzeń skarżącej Gminy miałaby to być "aleja lipowa". Poza tym sami autorzy tej opinii wyrażają jedynie wątpliwość, czy uporządkowana i zbudowana ścieżka rzeczywiście narusza istotny kompleks parkowy, i wskazują, że to uprawnione instytucje powinny sporządzić kompleksową inwentaryzację pałacu, parku i półwyspu, zaś spór o kawałek ścieżki – być może – dać początek poważnym studiom historycznym i przestrzennym nad dawnym parkiem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest to opracowanie (jako dowód), którego treść mogłaby jednoznacznie stanowić podstawę do zakwestionowania oceny wyrażonej w zaskarżonej decyzji. Nieuwzględnienie zatem tego dowodu przez Sąd I instancji nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 13 ust. 1 u.o.z. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a. i w zw. z art. 11, art. 78 § 1 oraz art. 84 § 1 K.p.a. – nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że oddalenie skargi kasacyjnej niezależnie od jej zarzutów stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu powyższego przepisu.