Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2031/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 182 § 2, art. 184, art. 193
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 3 pkt 22 i 23, art 17 ust. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 291/23 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3471/2022/19720 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 maja 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 291/23 oddalił skargę D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3471/2022/19720 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D.K. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego:

1. art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej: u.ś.r.) poprzez błędną wykładnię, sprzeczną z normą art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz art. 7 ust. 2 i art. 28 ust. 1 Konwencji ONZ z 13 grudnia 2006 r. o Prawach Osób Niepełnosprawnych oraz art. 23 Konwencji ONZ z 20 listopada 1989 r. o Prawach Dziecka w zw. z art. 9 Konstytucji RP, polegającą na przyjęciu, że osoba korzystająca z urlopu wychowawczego nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy prawidłowo dokonana wykładnia winna prowadzić do wniosku, że osoba korzystająca z urlopu wychowawczego jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

2. art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, sprzeczną z normą art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz art. 7 ust. 2 i art. 28 ust. 1 Konwencji ONZ z 13 grudnia 2006 r. o Prawach Osób Niepełnosprawnych oraz art. 23 Konwencji ONZ z 20 listopada 1989 r. o Prawach Dziecka w zw. z art. 9 Konstytucji RP, polegającą na przyjęciu, że zdefiniowane w nim pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy" oznacza pozostawanie w stosunku pracy, bez względu na rzeczywiste świadczenie pracy i otrzymywanie wynagrodzenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia, uwzględniająca reguły celowościowe i systemowe, winna uwzględniać użycie przez ustawodawcę w zawartej w tym przepisie definicji pojęcia "wykonywania pracy", co oznacza w sposób jednoznaczny, że ustawodawca pod pojęciem zatrudnienia rozumie nie tylko samo pozostawanie w stosunku prawnym zatrudnienia, lecz przede wszystkim faktyczne wykonywanie pracy.

Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, o zasądzenie na jej rzecz od organu administracji kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, a także zrzekła się rozprawy i wniosła o rozpatrzenie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że ochrona rodziny i dzieci, w szczególności dzieci niepełnosprawnych zajmuje kluczowe miejsce zarówno w stosowanych przez Polskę na mocy art. 9 Konstytucji RP aktach prawnych rangi międzynarodowej, jak i w samej Ustawie zasadniczej. Stanowiąca część prawa krajowego Konwencja ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 13 grudnia 2006 roku, zaś ratyfikowana przez Polskę w dniu 06 września 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1169) zawiera w swych postanowieniach art. 28 ust. 1, w którym Państwa Strony uznały prawo osób niepełnosprawnych do odpowiednich warunków życia ich samych i ich rodzin, włączając w to m.in. prawo do stałego polepszania warunków życia poprzez pomoc finansową i tymczasową opiekę dającą wytchnienie stałym opiekunom. Norma art. 7 ust. 2 powyższej Konwencji nakłada z kolei na Państwa Strony we wszystkich działaniach dotyczących dzieci niepełnosprawnych obowiązek kierowania się przede wszystkim najlepszym interesem dziecka. Także Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526) w swym art. 23 zawiera zobowiązanie, zgodnie z którym Państwa-Strony uznają, że dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społeczeństwa. Nadto Państwa-Strony uznały w tym dokumencie prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i zobowiązały się zapewnić, stosownie do dostępnych środków, rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka - zgodnie z Konwencją - ma być udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców lub innych osób, które się nim opiekują. Nie ulega wątpliwości, że z przywołanych unormowań międzynarodowych wynika obowiązek szczególnej dbałości o poprawę bytu osób dotkniętych niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnych dzieci. Także Konstytucja RP zawiera unormowania, których założeniem jest wzmocnienie ochrony dzieci i rodziny, szczególnie tych, które znajdują się w trudnej sytuacji. W szczególności norma art. 18 Konstytucji RP wśród wartości chronionych w tym przepisie wymienia macierzyństwo i rodzicielstwo. Natomiast art. 71 ust. 1 Ustawy zasadniczej postanawia, iż Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Uregulowania te nie powinny pozostawać bez wpływu na proces interpretacji przepisów ustawowych.

W ocenie Skarżącej, wykładnia przepisów art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. zastosowana przez Sąd I instancji pozostaje w sprzeczności z dyrektywą nakazującą udzielenie szczególnego wsparcia ze strony państwa rodzinom będącym w trudnej sytuacji oraz dzieciom niepełnosprawnym. Podniesiono przy tym, iż przywołany przez Sąd I instancji dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego wynosi 400 zł. i stanowi nieznaczne wsparcie wobec kosztów jakie ponoszą rodzice wychowującym dzieci niedotknięte niepełnosprawnością.

Zdaniem Strony nie tylko wykładnia celowościowa, ale przede wszystkim wykładnia językowa przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. i art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. przemawia za przyjęciem, iż rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest równoznaczna z rozwiązaniem stosunku prawnego będącego podstawą wykonywania pracy. Konstrukcja jednostki redakcyjnej art. 3 pkt 22 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" ustawodawca rozumie w pierwszej kolejności "wykonywanie pracy". Fakt, iż owo "wykonywanie pracy" odbywa się na podstawie stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wynika zaś z dalszej części definicji. Jednak zasadniczym elementem definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jest wykonywanie pracy. W przeciwnym wypadku ustawodawca zdefiniowałby "zatrudnienie lub inną pracę zarobkową" jako pozostawanie w stosunku pracy lub innym stosunku prawnym, jakie wyliczone są w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Wówczas wymagana przez przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznaczałaby konieczność rozwiązania stosunku pracy niezależnie od tego, czy praca faktycznie jest wykonywana czy też nie. Skoro jednak prawodawca rozumie pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jako wykonywanie pracy określonej stosunkiem prawnym, to rezygnacja z wykonywania pracy oznacza tym samym - zgodnie z przedmiotową definicją - rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od tego czy stosunek prawny trwa nadal, czy też ustał. Wybrany przez Sąd I instancji sposób wykładni wspomnianych przepisów nie znajduje umocowania w wyraźnym brzmieniu przepisu art. 3 pkt 22 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: "p.p.s.a.") , uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się przede wszystkim do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, iż z przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. ( w brzmieniu aktualnym w dacie wydania zaskarżonych decyzji) wynika brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby pozostającej na urlopie wychowawczym, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Według stanowiska Skarżącej, rezygnacja z zatrudnienia, uprawniająca do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie powinna być rozumiana jako rezygnacja ze stosunku pracy, a prawidłowa wykładnia oznacza przyjęcie, że rezygnacja z zatrudnienia oznacza także zaprzestanie wykonywania pracy, jak to ma miejsce w przypadku pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym.

Aktualnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich licznych orzeczeniach prezentuje stanowisko, iż w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I OSK 2425/10, I OSK 2250/12, I OSK 1703/15, I OSK 572/16, I OSK 1544/19, I OSK 467/20, I OSK 687/21, I OSK 1036/21, I OSK 889/21, I OSK 1472/20,, I OSK 16/23 oraz z I OSK 351/23 – wszystkie dostępne na https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Stanowisko to podzielił również, w wyrokach z 28 grudnia 2023 r. o sygn. akt I OSK 2078/22 oraz z 19 stycznia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2429/22, skład orzekający Naczelnego Sąd Administracyjnego rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną i z tej też przyczyny przywoła przedstawioną w tych orzeczeniach argumentację.

Stosownie do 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Legalna definicja zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, ustalająca znaczenie tego pojęcia na gruncie u.ś.r., zawarta jest w art. 3 ust. 22 u.ś.r., zgodnie z którym - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. ma postać definicji równościowej: zawiera zwrot definiowany (definiendum), zwrot łączący ("oznacza to") i wyjaśniający znaczenie i zakres definiowanej nazwy człon definiujący (definiens). Przedstawiony w skardze kasacyjnej sposób wykładni tej definicji, koncentruje się na określeniu "wykonywanie pracy", uznanym za zasadniczy. Analizowany przepis jest definicją legalną, norma zachowania nim określona dotyczy zatem nakazu określonego rozumienia zwrotu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" na gruncie ustawy. Definicja ta jest definicją zakresową co oznacza, że w definiensie wymienia się nazwy generalne, których zakresy są rozłączne i które łącznie wzięte pokrywają cały zakres definiowanego określenia. Nie ulega wątpliwości, że analizowana definicja po stronie definiensa (członu definiującego) w przypadkach dotyczących wykonywania pracy zawiera nie tylko wskazanie na wykonywanie pracy (świadczenia usług), ale również na prawną formę, w jakiej praca ta powinna być wykonywana, aby świadczyć o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej (ewentualne inne formy zarobkowania nie są przypadkami zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i ich ustanie nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie). Zakres zwrotu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" wypełnia szereg stanów faktycznych związanych z wykonywaniem pracy (świadczeniem usług) na podstawie określonych stosunków prawnych lub w trakcie trwania członkostwa w określonych podmiotach a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Strona Skarżąca wadliwie zakłada, że wyłączne znaczenie ma jedynie jedno z określeń zawartych w defininsie definicji legalnej zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykonywanie pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie jest zasadniczym elementem definicji, jest jednym z jej elementów, które należy uwzględnić w procesie wykładni. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która "zrezygnowała z wykonywania pracy", ale która zrezygnowała z wykonywania pracy na podstawie określonego stosunku prawnego, rezygnacja ta musi obejmować oba elementy charakteryzujące nazwę składającą się na zakres nazwy definiowanej, w tym także rezygnację z podstawy prawnej, na jakie czynności pracy były wykonywane. To stanowisko bynajmniej nie prowadzi do wniosku, że "wykonywanie pracy" staje się zwrotem pojęciowo pustym. Posłużenie się nim w definicji legalnej "zatrudnienia" nie oznacza jednak automatycznie, że zwrot "rezygnacja z zatrudnienia" oznacza jedynie rezygnację z wykonywania pracy, co jest tylko częścią definicji legalnej zatrudnienia, a ściślej każdego z przypadków zatrudnienia.

W wyroku z 24 maja 2023 r. I OSK 16/23 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył , że o prawidłowości takiego stanowiska świadczy też i to, że definicja legalna zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) musi móc znaleźć zastosowanie w każdym przypadku posłużenia się nią. Stosując definicję z art. 3 pkt 22 u.ś.r. do przepisu art. 17 ust. 1 tej ustawy należy wziąć pod uwagę, że rozumienie nadane wyrażeniu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" musi uwzględniać generalny i abstrakcyjny charakter przepisu, czyli mieć takie samo znaczenie zarówno w przypadkach "rezygnacji", jak i "niepodejmowania" zatrudnienia lub innej pracy. Terminy "rezygnacja" i "niepodejmowanie" nie zostały przy tym legalnie zdefiniowane, zatem powinny być rozumiane w sposób zbieżny z językiem potocznym, nie są to bowiem wyrażenia mające ugruntowane i specyficzne znaczenie w języku prawnym bądź prawniczym. Trudno sobie wyobrazić, aby w przypadku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, do spełnienia tej przesłanki wystarczające było zaniechanie faktycznego świadczenia pracy, zaniechanie świadczenia usług przy równoczesnym zawarciu umowy, pozostawaniu w stosunku pracy lub trwaniu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a do takich wniosków prowadzi teza, że dla zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej decydujące znaczenia ma element faktycznego wykonywania czynności wynikających z danego stosunku prawnego. Takie rozumienie wyrażeń zdefiniowanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. prowadzi do zatarcia różnicy między przypadkiem rezygnacji z zatrudnienia i przypadkiem rezygnacji z podejmowania zatrudnienia (w obu przypadkach decydujące znaczenie miałby brak świadczenia czynności zawodowych), co świadczy o wadliwości tej interpretacji, narusza bowiem zakaz wykładni synonimicznej – różnobrzmiącym wyrażeniom nie można nadawać takiego samego znaczenia.

Zauważyć trzeba, że definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" przewiduje szeroki zakres rodzajów stosunków prawnych, na podstawie których może nastąpić zatrudnienie, czy też może być wykonywana inna praca zarobkowa, a jednocześnie spełnienia tej definicji nie połączono z żadnym zakresem, czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym, jak również spełnienie tej definicji jest niezależne nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Sąd też dla ustalenia, czy spełniona została ustawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, istotne jest czy osoba starająca się o świadczenie rodzinne nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 ustawy, czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. W obowiązującym, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stanie prawnym ustawodawca nie dopuszczał możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny stoi zatem na stanowisku, że wszystkie elementy definicji z art. 3 ust. 22 u.ś.r. muszą zostać uwzględnione w procesie wykładni normy prawnej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z powyższych względów dla ustalenia, czy spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotne jest, niezależnie od pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czy osoba wnosząca o przyznanie świadczenia nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w powyższym przepisie. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. Dla przyjęcia, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest bowiem wystarczające samo zaprzestanie faktycznego wykonywania pracy. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej. Nie jest również istotne czy osoba taka otrzymuje jakiekolwiek wynagrodzenie za pracę. Fakt otrzymywania wynagrodzenia nie został wymieniony w definicji z art. 3 ust. 22 u.ś.r ani jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okoliczność ta nie ma zatem znaczenia w sprawie.

Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego, chociaż nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia, pozostaje jednak w stosunku pracy, albowiem korzystanie z urlopu wychowawczego nie powoduje przerwania tego stosunku. Zawieszenie obowiązków i uprawnień pracowniczych ma jednak charakter czasowy. Celem urlopu wychowawczego jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji istnienia trudności w łączeniu obowiązków opiekuńczych z obowiązkami zawodowymi. Urlop ten jest uprawnieniem ściśle związanym z pozostawaniem w stosunku pracy, z którego może skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika.

Także względy celowościowe nie przemawiają za odejściem od zaprezentowanej wykładni językowej. W tym zakresie trzeba zwrócić uwagę na fakt, że wsparcie udzielane przez państwo osobom opiekującym się niepełnosprawnymi przybiera różnorodny charakter. W przepisach przewidziane są wielorakie formy pomocy, o różnych zakresach i zróżnicowanych przesłankach ich udzielenia. Niejednokrotnie osobom uprawnionym pozostawia się wybór dostępnej formy wsparcia. W przypadku rodziców dzieci niepełnosprawnych, pozostających w zatrudnieniu, mogą oni skorzystać z urlopu wychowawczego o wydłużonym okresie, w czasie którego opłacane są składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, a w rodzinach uzyskujących dochód na osobę określony w art. 4 ust. 1 u.ś.r. wypłacany jest też dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest natomiast wsparcie osób, które, pomimo możliwości pozostawania w zatrudnieniu, rezygnują z niego bądź go nie podejmują ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Osoby te nie pozostają zatem w zatrudnieniu, a świadczenie pielęgnacyjne, oprócz środków utrzymania, zapewnia świadczeniobiorcy opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz zdrowotne. Tak więc, mimo iż z faktycznego punktu widzenia zbliżone są do siebie sytuacje osób korzystających z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i rezygnujących z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to w zakresie kluczowej przesłanki owych uprawnień, a więc pozostawania lub niepozostawania w zatrudnieniu, ich sytuacja prawna jest diametralnie różna. Brak jest zatem podstaw do akceptacji poglądu, że celem powyższych regulacji jest zrównanie uprawnień obu grup i objęcie świadczeniem pielęgnacyjnym także osób pozostających w zatrudnieniu tylko z tego względu, że przebywając na urlopie wychowawczym nie wykonują pracy i nie uzyskują w tym okresie wynagrodzenia.

Warto też zauważyć, iż ustawodawca, definiując w ustawie o świadczeniach rodzinnych, pojęcie "utrata dochodu" wskazał, że stan taki ma miejsce m.in. w sytuacji uzyskania prawa do urlopu wychowawczego (art. 3 pkt 23 lit. a u.ś.r.), ale także w sytuacji utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r.). Powyższe wyraźnie wskazuje, iż uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego skutkuje jedynie utratą dochodu, czego nie można utożsamiać z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym na gruncie art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" określa podstawy prawne, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie z okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej (patrz: wyroki NSA z 24 maja 2023 r. o sygn. akt I OSK 16/23 oraz z dnia 24 sierpnia 2021 r. o sygn. akt I OSK 889/21 i powołane w nim orzeczenia).Nie był zatem zasadny zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 3 pkt 22 tej ustawy przez błędną wykładnię tych przepisów.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia standardów konstytucyjnych i międzynarodowych przy zastosowaniu przez Sąd I instancji wykładni przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r., zauważyć należy, iż Konstytucja RP wyraźnie przewiduje, iż zadania Państwa z zakresu pomocy osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP) , ochrony zdrowia (art. 68 ust. 2 Konstytucji RP), jak też wsparcia matki przed i po urodzeniu dziecka ( art. 71 ust. 2 Konstytucji RP) określa ustawa. Limitowanie w drodze ustawy dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego, w oparciu o kryterium zobiektywizowane, nie może zostać uznane za naruszenie wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej standardów. Ustawodawca nie zabiera Skarżącej możliwości ubiegania się o wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, przy spełnieniu określonych w ustawie przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia. Wskazane już wyżej alternatywne uprawnienie rodzica dziecka niepełnosprawnego do dodatkowego urlopu wychowawczego ( art. 186 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ), przy zachowaniu stosunku pracy, również świadczy o szczególnych uprawnieniach rodziców dzieci niepełnosprawnych, z których mogą skorzystać w zależności od swoich potrzeb. Ocena, iż wsparcie państwa dla niepełnosprawnych dzieci i ich rodziców jawi się jako niewystarczające stanowi, co najwyżej postulat de lege ferenda.

Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.