Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1233/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 23, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 6
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: ART. 128, ART. 129 PAR 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 15 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-77/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-77/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia 13 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania J. D. (dalej jako skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką J. D.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez lekarza orzecznika ZUS nr [...] 4 marca 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji istniejącej od 1 października 2019 r. Skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył 22 września 2022 r. W trakcie postępowania organ ustalił, że wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która ma problemy z poruszaniem się, przemieszcza się z pomocą balkonika, przeszła trzy wylewy, ma uszkodzony nerw wzroku, zawroty głowy i choroby wieku starczego. Skarżący pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej, w ubieraniu się, w przygotowaniu posiłków, w ćwiczeniach rehabilitacyjnych.

Zdaniem organu skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a jedynie zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą od 1 maja 2018 r. Organ wyjaśnił, że ustawodawca nie przewiduje faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast dla sytuacji przejściowych, uniemożliwiających prowadzenie takiej działalności, przewiduje instytucję zawieszenia jej wykonywania. W ocenie organu skarżący, który figuruje w ewidencji, musi zatem być uznany za osobę prowadząca działalność gospodarczą niezależnie od tego, czy z tego tytułu uzyskuje przychody, czy też nie.

Organ ustalił również, że skarżący ma siostrę, która także zobowiązana jest do alimentacji matki, ponieważ nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Burmistrz Miasta Z. stwierdził również, że matki skarżącego nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec powyższych okoliczności skarżący nie jest uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji organu I instancji odwołujący zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej wyczerpuje w pełni instytucje rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust .1 ustawy,

3) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak nie są osobami dającymi rękojmię sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Decyzją z dnia 15 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium powołało treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło, że z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że matka skarżącego legitymuje orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 marca 2020 r. nr akt: [...], wydanym na stałe, kwalifikującym ją na trwale do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istniała w dniu 1 października 2019 r. Orzeczenie to w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że skarżący nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na fakt, że niepełnosprawność jego matki nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest, zdaniem Kolegium, dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. W związku z powyższym Kolegium uznało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u matki skarżącego powstała gdy miała 87 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podkreślił, ze jest wdową, obecnie w wieku 91 lat, mieszka sama, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 1 października 2019 r., przeszła trzy udary, wymaga opieki osób trzecich, ma problemy z poruszaniem - porusza się przy pomocy balkonika. Pomocy tej i opieki udziela jej skarżący, który przyjeżdża do niej codziennie rano i pomaga jej: w utrzymaniu higieny osobistej (kąpie), pomaga wstać, przygotowuje i podaje jej posiłki, lekarstwa, sprząta mieszkanie, robi zakupy, uiszcza opłaty, wykupuje leki. Zakres wymienionych wyżej czynności pokrywa się z czynnościami wymienionymi w oświadczeniu sporządzonym w dniu 17 października 2022 r. przez skarżącego, w którym podał; iż nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy w Z., na co dzień sprawuje opiekę nad matką, która polega na robieniu zakupów, gotowaniu, sprzątaniu, pomocy w codziennej toalecie. Zdaniem skarżącego, jego matka wymaga całodobowej opieki co uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej.

Kolegium nie kwestionowało, że matka skarżącego wymaga stałej pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu przy czym do zapewnienia tej opieki zobligowana jest oprócz skarżącego jeszcze jego siostra, na której w takim samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki. Ponadto może starać się o uzyskania wsparcia w opiece nad niepełnosprawną matką w postaci usług opiekuńczych. Dlatego Kolegium uznało, że skarżący ma możliwość takiego zorganizowania wsparcia i pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką aby mógł podjąć aktywność zawodową choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło

, że czynności takie jak pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Kolegium wskazało również, że z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że z oświadczenia skarżącego z dnia 21 listopada 2022 r. wynika, że w maju 2018 r. zamknął działalność gospodarczą polegającą na krótkoterminowym wynajmie pokoi, a z wydruku z sytemu z Centralnej Informacji Działalności Gospodarczej z dnia 30 września 2022 r. wynika że w dniu 1 maja 2018 r. jedynie zawiesił działalność gospodarczą. Tym samym organ odwoławczy uznał, że na dzień rozpatrywania sprawy skarżący nie spełnia podstawowej przesłanki, od której ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ponieważ nie dokonał wykreślenia działalności gospodarczej. Zdaniem Kolegium nie występuje również związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Kolegium zwróciło także uwagę na krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem matki skarżącego. Oprócz skarżącego w równym stopniu zobowiązaną do alimentacji matki jest jeszcze jego siostra, która mieszka na stałe poza granicami kraju, jest na emeryturze i pomaga córce w wychowaniu wnuka i z tych względów, jak twierdzi nie może wraz z bratem współuczestniczyć w opiece nad matką .

Zdaniem Kolegium, okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają za granicą i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy bowiem do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Natomiast z akt sprawy nie wynika, że istnieją obiektywne okoliczności powodujące, że siostra skarżącego nie jest w stanie wspomóc skarżącego w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Kolegium podkreśliło, że obowiązek zapewniania opieki matce wyprzedza obowiązek wobec wnuków. Poza tym obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

2) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu,

3) prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej uprawniającej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej wyczerpuje w pełni instytucję rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący stwierdził, że nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącego, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jego matka potrzebuje codziennej, stałej opieki, gdyż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że matka skarżącego jest przewlekle chora, a skarżący sprawuje nad nią opiekę.

W ocenie skarżącego, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są bowiem konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Zdaniem skarżącego, Kolegium nie zdołało podważyć faktu sprawowania przez niego całodobowej i kompleksowej opieki nad matką.

Skarżący podniósł także, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się obecnie, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z rezygnacją z innej pracy zarobkowej, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej należy zatem uznać za faktyczną rezygnację z jej wykonywania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 maja 2023 r., która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia 13 stycznia 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej także u.ś.r.), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie ww. z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności, nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska organów, że – z uwagi na treść art. 3 pkt 23 u.ś.r. – zawieszenie działalności gospodarczej nie miało znamion rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu odnośnych przepisów. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Łodzi z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 190/22, że "Za rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać również zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej (...). Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest zatem tożsame z rezygnacją z innej pracy zarobkowej, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej należy zatem uznać za faktyczną rezygnację z jej wykonywania".

Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że skarżący jest osobą bezrobotną, sama przez się nie stanowi zatem przeszkody do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Z drugiej strony, nie jest ona też argumentem przemawiającym za rozstrzygnięciem pozytywnym, a w szczególności nie przesądza tego, że doszło do rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ odwoławczy prawidłowo natomiast przyjął, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącej nad matką, a także stan zdrowia jej matki, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącym, niepełnosprawna matka ma jeszcze córkę, w stosunku do której nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sporny jest również związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad matką.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 marca 2020 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji datuje się ona od do 1 października 2019 r. Matka skarżącego jest wdową oraz oprócz skarżącego ma jeszcze córkę.

Mając na uwadze art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2023 r. III SA/Kr 257/23).

Ustawodawca wymaga również, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej od 1 maja 2018 r., kiedy matka była jeszcze zdrowa. Tymczasem orzeczenie orzecznika ZUS o trwałej niezdolności matki skarżącego do samodzielnej egzystencji zostało wydane w dniu 4 marca 2020 r., przy zaznaczeniu, że niezdolność ta istnieje dopiero od 1 października 2019 r. Skarżący nie wykazał, zby stan zdrowia matki nie pogorszył się od tego czasu. Do akt nie została dołączona żadna aktualna dokumentacja lekarska, oprócz wypisów ze szpitala z lat 1013, 2015, 2017.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo również wskazały, że w opiece nad matką skarżącego winna również uczestniczyć jej córka. Co prawda mieszka ona za granicą, gdzie pomaga swojej córce w wychowywaniu wnuka, jednak nie można tego uznać za przeszkodę w sprawowaniu opieki nad matką, gdyż, jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, obowiązek alimentacyjny wobec matki ma pierwszeństwo przed obowiązkiem wobec wnuków. Zgodnie z treścią art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., zwanej dalej k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości, czy też za granicą niewątpliwie mogą utrudniać sprawowania opieki matką, jednak jej nie uniemożliwiają.

Świadczenie alimentacyjne nie musi bowiem polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r. sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20). W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do siostry skarżącego w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez przekazanie stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwiłyby wynajęcie opiekuna, bądź stanowiły wynagrodzenie dla skarżącego z tytułu faktycznego wykonywania przez niego czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką.

Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności opiekowania się matką przez skarżącego, który jest jej synem, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem należy, że z treści wywiadu środowiskowego (k. 17 akt Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej) wynika, że skarżący nie mieszka z matką, lecz codziennie przyjeżdża do niej i się nią opiekuje. Oznacza to, skarżący nie sprawuje całodobowej opieki nad matką, co umożliwia mu podjęcie pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podkreślić należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Skarżący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym, rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Na marginesie jedynie Sąd zwraca uwagę, że z informacji dostępnych w portalu [...] pod wskazanym przez skarżącego w treści skargi adresem jego zamieszkania: ul. [...], [...] Z. prowadzona jest działalność polegająca na wynajmie pokoi turystom (https:[...]). Z kolei z informacji na stronie https[...] wynika, że działalność tą prowadzi żona skarżącego – A. D. Trudno zatem przyjąć, że sytuacja skarżącego uniemożliwia mu, również przy wsparciu finansowym siostry wynajęcie opiekunki dla matki, by w tym czasie mógł podjąć pracę, choćby w niepełnym wymiarze.

Podkreślić jeszcze należy, że sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.), byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa, obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając (w tym przypadku siostrę skarżącego) faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki matce), a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP); (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA)

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia, wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do siostry skarżącego w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącego z tytułu faktycznego wykonywania przez niego czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako nieuzasadnioną.