Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 612/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: asystent sędziego Marita Gagatek–Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 59/21 w sprawie ze skargi G.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 27 listopada 2020 r. nr KO-944/4103/501/20 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 września 2020 r. nr DŚR.4014.000719.2020.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 59/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 27 listopada 2020 r. nr KO-944/4103/501/20 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 23 września 2020 r. nr DŚR.4014.000719.2020 - Prezydent Miasta [...] (dalej: Prezydent) odmówił, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") przyznania G. T. (dalej: Skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – A. T. (dalej: matka).

Na skutek odwołania Skarżącego, decyzją z 27 listopada 2020 r. nr KO-944/4103/501/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że dokonana przez organ I instancji wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 była nieprawidłowa, gdyż konsekwencją ww. wyroku jest niedopuszczalność wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w oparciu o tą część przepisu, która została uznana za niezgodną z konstytucją. Pomimo tego w ocenie Kolegium decyzję Prezydenta należało utrzymać w mocy z uwagi na niespełnienie przez Skarżącego innej przesłanki przyznania świadczenia. Kolegium przytaczając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazało, że bezspornie że Skarżący jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, jak również fakt, że matka Skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie budzi wątpliwości. Okolicznością sporną jest natomiast niepodejmowanie lub rezygnacja przez Skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Kolegium uznało, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego Skarżący nie jest osobą rezygnującą lub niepodejmującą zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z zeznań Skarżącego wynika bowiem, że od 5 lat stale nie pracuje, jedynie od sierpnia 2018 r. do listopada 2018 r. czasowo pracował przy pracach budowlanych. Obecnie nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, ale poszukuje pracy w "budowlance". Powyższe okoliczności w ocenie Kolegium prowadzą do wniosku, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, ale z innych przyczyn. Tymczasem, jak wyjaśniło Kolegium, dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) wniósł Skarżący.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 1 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 59/21, Sąd I instancji, na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") skargę oddalił.

Na wstępie Sąd I instancji wskazał, że stanowisko Kolegium w zakresie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r w stosunku do osób do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia znajduje oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, stanowisko to Sąd I instancji podziela i przyjmuje jako własne.

Sąd I instancji wskazał również, że fakt, że na Skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz fakt, że matka Skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności także nie budzi wątpliwości Sądu i nie był w sprawie kwestionowany.

Dalej Sąd I instancji podał, że istota sporu sprowadza się do tego, czy Skarżący rezygnuje z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu I instancji, Kolegium zasadnie wskazało, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje zatem, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

Zdaniem Sądu I instancji, w realiach niniejszej sprawy należy zauważyć, że jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność matki Skarżącego istnieje od 20 stycznia 2000 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu wyjaśnień złożonych przez Skarżącego 27 listopada 2020 r. wynika, że od 5 lat (tj. od 2015 r.) z uwagi na wypadek w pracy któremu wówczas uległ jest osobą niepracującą, a jedynie krótkotrwale, od sierpnia do listopada 2018 r. pracował przy prawach budowlanych, dopóki prace te się nie skończyły, zaś obecnie poszukuje pracy, przy czym według danych z akt sprawy - jest blacharzem-dekarzem. Z protokołu wynika również, że stan zdrowia matki uległ pogorszeniu około 2 lata temu (tj. 2018 r.), a Skarżący pomimo powszechnego boomu na rynku usług budowlanych, mając poszukiwany fach, od wielu lat nie podejmuje żadnego zatrudnienia. W świetle powyższych okoliczności zasadnie, w ocenie Sądu I instancji, organ uznał, że w sprawie zachodzi brak bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Ani data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącego, ani wskazywany przez niego moment pogorszenia się jej stanu zdrowia, nie wskazuje na ich związek z niepodejmowaniem przez Skarżącego pracy od 2015 r. a więc na kilka lat przed pogorszeniem stanu zdrowia uprawnionej. W okolicznościach sprawy nie można również przyjąć, że Skarżący już od 2015 r. nie podejmował pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, skoro w 2018 r. podjął się pracy, choć jedynie na 3 miesiące, po czym jej zaniechał z innych przyczyn niż stan zdrowia matki. Wskazywane przez Skarżącego przyczyny zaprzestania pracy zarobkowej, tj. głównie brak odpowiedniej pracy także nie wykazują związku tych wydarzeń z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Sądu I instancji, prawidłowo Kolegium wywiodło, że świadczenie pielęgnacyjnej nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu - a nie z innych powodów - zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu dla osób niezatrudnionych.

W odniesieniu do zarzutu braku upoważnienia dla pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydawania decyzji w imieniu Prezydenta Miasta [...] w ocenie Sądu I instancji, upoważnienie takie wynika z art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U z 2020 poz. 1876 ze zm.), zaś brak tego upoważnienia w aktach sprawy stanowi uchybienie, które pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy, powszechna praktyka organów pomocy społecznej w tym zakresie nie została zanegowana w orzecznictwie.

Reasumując, zdaniem Sądu I instancji, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "k.p.a."), a w konsekwencji i do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Stanowisko Kolegium zostało uzasadnione odpowiednio do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku na podstawie niekompletnych akt administracyjnych sprawy, tj. nie zawierających upoważnienia dla pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydawania decyzji organu pierwszej instancji (Prezydenta), w sytuacji gdy strona Skarżąca w toku postępowania sądowego w piśmie procesowym z 20 sierpnia 2021 r., stanowiące uzupełnienie skargi, podniosła zarzut braku odpowiedniego umocowania pracownika MOPS, przy jednoczesnym stwierdzeniu przez Sąd I instancji, że jest to uchybienie i niezastosowaniu przez Sąd I instancji uprawnienia do uzupełnienia materiału dowodowego o to upoważnienie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., co jest jednoznaczne z naruszeniem powołanych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż potwierdzenie, iż decyzja organu pierwszej instancji była wydana bez odpowiedniego upoważnienia pociąga za sobą nieważności takiej decyzji;

2. naruszenie art. 145 § 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo ustalenia przez Sąd I instancji uchybienia w postaci braku upoważnienia dla pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydawania decyzji w imieniu Prezydenta, co jest jednoznaczne z naruszeniem powołanych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż potwierdzenie, iż decyzja organu pierwszej instancji była wydana bez odpowiedniego upoważnienia pociąga za sobą nieważność takiej decyzji;

3. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że w pojęciu rezygnacji z zatrudnienia nie mieści się niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności;

4. art. 145 § 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie skargi na skutek wadliwego przyjęcia, że Kolegium prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy podczas gdy wadliwie Kolegium ustaliło stan faktyczny sprawy, w zakresie przyczyn powstrzymywani się Skarżącego w podjęciu pracy, a mianowicie przez nieuwzględnienie jego wyjaśnień podczas przesłuchania w Kolegium 27 listopada 2021 r. w toku którego wskazał, że: ,,Gdybym teraz otrzymał propozycje pracy nie podjąłbym się jej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mamą", a w konsekwencji błędne przyjęcie, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na trudności w podjęciu odpowiedniego zatrudnienia, która to okoliczność nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie tj. Skarżący nie potwierdził tego w wyjaśnieniach 27 listopada 2021 r., a sformułowana w tym zakresie ocena dowodów została dokonania z przekroczeniem granic swobodnej, a nie dowolnej oceny dowodów, co jest jednoznaczne z naruszeniem powołanych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż decyzja Kolegium z tego względu podlegała uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 lit. c. p.p.s.a.

Jednocześnie Skarżący, na podstawie art. 106 § 3 i 5 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów: upoważnień Prezydenta wymienionych w komparycji decyzji pierwszej instancji z 23 września 2020 r. przez zobowiązanie Prezydenta do przekazania do akt przedmiotowej sprawy odpisów ww. upoważnień.

Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., podnosząc szereg zarzutów dotyczących naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego jednakże istota sprawy sprowadza się do ustalenia czy możliwe było przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Ocenę zarzutu kasacyjnego wypada rozpocząć od wskazania, iż zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie z ustaleń wywiadu wynika, że Skarżący "sprawuje całodobową opiekę nad matką", która z nim mieszka.

W takiej sytuacji trafnie wskazuje autor skargi kasacyjnej, iż istotą kontrowersji w badanej sprawie pozostaje to, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Odnosząc się do powyższej kontrowersji wypada zauważyć, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021, poz. 573 ze zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (zob. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021, poz. 857).

Należy podkreślić, iż matka Skarżącego ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, jest bowiem osobą całkowicie zależną od otoczenia. To zaś oznacza, że jej syn sprawując nad nią opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej u matki niepełnosprawności oraz pozostając przy tym nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnej matki, znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Nietrafny jest zatem wniosek o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (por. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17).

W okolicznościach badanej sprawy związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z okoliczności sprawy wynika, iż Skarżący wykonuje opiekę nad matką codziennie i regularnie, zaś wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli Skarżący nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w określonym czasie, bowiem nie wymaga tego stan jej matki, to w tym czasie pozostaje w dyspozycji niepełnosprawnej matki. Z okoliczności sprawy wynika także, że potrzeby matki Skarżącego są regularnie zaspokajane. Nie wynika z nich natomiast aby ktoś inny poza Skarżącym potrzeby te zaspokajał. Skoro zatem treść ww. regulacji prawnych odnoszących się do osoby wobec której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, oznacza osobę całkowicie zależną od otoczenia, to w sytuacji sprawowania nad taką osobą opieki codziennie, w sposób regularny i adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, nie sposób bronić stanowiska, iż Skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na trudności w podjęciu odpowiedniego zatrudnienia.

Trafny zatem okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że w okolicznościach sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

W odniesieniu do zarzutu braku upoważnienia dla pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydawania decyzji w imieniu Prezydenta Miasta [...] to należy wskazać, że zgodnie z art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych. Z przepisu tego wynika obowiązek udzielenia upoważnienia do decyzyjnego rozstrzygania tego rodzaju spraw. Z kolei przepis art. 110 ust. 8 tej ustawy przewiduje, że upoważnienie takie może być udzielone również innej osobie na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej. Nie może być kwestionowane, że upoważnienia, o których mowa, winny być udzielone na piśmie i z określeniem daty obowiązywania upoważnienia. Słusznie przy tym zwraca uwagę wnoszący skargę kasacyjną, że kierownik ośrodka pomocy społecznej lub też inny pracownik obowiązani są do powołania się w decyzji na udzielone im upoważnienie, zaś działanie bez upoważnienia pociąga za sobą nieważność wydanych decyzji.

Wobec zebranego materiału dowodowego, za zasadny należało uznać zarzut oparty na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na trudności w podjęciu odpowiedniego zatrudnienia, która to okoliczność nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zatem Kolegium ustaliło wadliwie stan faktyczny sprawy w zakresie przyczyn powstrzymywania się Skarżącego w podjęciu pracy. Przy czym zasadność tego zarzutu, jak była o tym mowa na początku, jest następstwem uznania przeprowadzonej przez Sąd I instancji wykładni stosowanych przepisów prawa materialnego za niewłaściwą.

Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a.).