Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 213/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1 pkt 1, art. 161 § 1 pkt 3, art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 288/22 w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 3 stycznia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w punkcie 1 wyroku z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 288/22 zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie (dalej także jako: organ) do rozpoznania wniosku M. M. (dalej także jako: skarżący) z dnia 3 stycznia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, w punkcie 2 stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie 3 oddalił skargę w pozostałym zakresie, a w punkcie 4 zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W piśmie z dnia 3 stycznia 2022 r. skarżący złożył do organu - jak wskazano - kolejny wniosek, w nawiązaniu do sprawy o sygn. akt [...], o podanie informacji o terminie i miejscu najbliższej rozprawy dotyczącej profesora E. K.. Skarżący wyjaśnił, że został pozwany przez profesora E. K. za publikację dokumentów z jego teczki o sygn. akt [...] i w związku z tym posiada interes prawny w obserwacji przebiegu procesu dotyczącego prawdziwości oświadczenia lustracyjnego profesora.

Następnie pismem z dnia 21 marca 2022 r. skarżący złożył na podstawie art. 37 k.p.a. ponaglenie z uwagi na bezczynność organu w przedmiocie wniosku skarżącego o podanie informacji o terminie i miejscu najbliższej rozprawy przeprowadzonej w sprawie o sygn. akt [...].

W piśmie z dnia 20 kwietnia 2022 r. skarżący, powołując się na art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1, art. 52 § 2, art. 54 § 1 oraz art. 149 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność organu i zarzucając Prezesowi Sądu Okręgowego w Warszawie naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a., poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy, wniósł o zobowiązanie organu do zakończenia realizacji jego wniosku z dnia 3 stycznia 2022 r., w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi, zobowiązanie organu do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, a w przypadku uwzględnienia skargi o orzeczenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu, a ponadto o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi M. M. wskazał, że jego wniosek z dnia 3 stycznia 2022 r. dotyczył udostępnienia informacji publicznej w postaci informacji na temat rozprawy lustracyjnej profesora E. K. i zaznaczył, że do chwili wniesienia skargi nie uzyskał odpowiedzi ani na wniosek, ani na złożone przez niego do organu nadrzędnego ponaglenie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie wniósł o oddalenie skargi w całości i obciążenie skarżącego kosztami postępowania oraz podniósł, że wniosek skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r., jak i złożone następnie ponaglenie, nie były pierwszymi pismami jakie skarżący skierował do Sądu Okręgowego w Warszawie, które dotyczyły uzyskania informacji o sprawie, w której skarżący nie posiada statusu strony. Jak wskazał organ, na uprzednie wnioski datowane na dzień 20 października 2021 r. oraz 27 listopada 2021 r., skarżący uzyskał odpowiedź z [...] Wydziału Karnego, w której wyjaśniono mu, że z uwagi na to, że nie jest stroną postępowania toczącego się pod sygn. akt [...], nie może zostać poinformowany o terminie i miejscu rozprawy wyznaczonej w tej sprawie. Organ podniósł, że skarżący pomimo uzyskania odpowiedzi składał kolejne wnioski o tożsamej treści, próbując jednocześnie wykazać, że jego żądanie z dnia 3 stycznia 2022 r. stanowi wniosek o udostępnienie informacji publicznej, a pismo z dnia 21 marca 2022 r. ponaglenie w rozumieniu przepisu art. 37 k.p.a. Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie podkreślił, że w jego ocenie bezzasadne są twierdzenia skarżącego w zakresie zarzucanej organowi bezczynności i dodał, że wobec notorycznie składanych wniosków o tożsamej treści, na które skarżący uzyskał już odpowiedź, nie można uznać, że jego skarga z dnia 20 kwietnia 2022 r., jak i zawarte w niej wnioski, zasługują na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w punkcie 1 wyroku z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 288/22 zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, w punkcie 2 stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie 3 oddalił skargę w pozostałym zakresie, a w punkcie 4 zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wyjaśnił, że sądy powszechne są organami władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, a tym samym w ocenie WSA w Warszawie Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie był właściwy i zobowiązany do udzielenia skarżącemu odpowiedzi na jego wniosek z dnia 3 stycznia 2022 r., o ile dysponował żądaną przez niego informacją albo był zobowiązany wyjaśnić skarżącemu w terminie przewidzianym w art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej dlaczego nie jest możliwe udzielenie mu żądanej przez niego informacji. Ponadto, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie informacja, o której udostępnienie ubiegał się skarżący, miała charakter informacji publicznej w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. e ustawy o dostępie do informacji publicznej, bowiem wiązała się z funkcjonowaniem podmiotu, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. Sądu Okręgowego, a konkretniej ze stanem zawisłej przed nim sprawy.

Sąd I instancji zauważył, że skarżący uzyskał od organu odpowiedź na złożony przez niego w dniu 20 października 2021 r. wniosek w zakresie sygnatury interesującej go sprawy, która miała jawny charakter. W związku z tym organ powinien również zareagować na wniosek skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r. o podanie terminu rozprawy w sprawie o wskazanej mu wcześniej przez organ sygn. akt [...], w terminie wynikającym z art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej, czego jednak do dnia wniesienia skargi do WSA w Warszawie organ nie uczynił, a pismo skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r. pozostawił bez żadnej odpowiedzi.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skoro żądana przez skarżącego informacja mieściła się w dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. e ustawy o dostępie do informacji publicznej, a wniosek o jej udzielenie został skierowany do właściwego organu w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w związku z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, to należało uznać, że w sprawie doszło do bezczynności organu. Sąd I instancji wskazał, że jeśli w sprawie nie został jeszcze wyznaczony termin rozprawy, organ miał obowiązek poinformować o tym skarżącego, mając na względzie przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej, a po wyznaczeniu terminu rozprawy zawiadomić o jej wyznaczeniu.

Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego, zauważył, że stan ten ustał przed wydaniem wyroku przez Sąd, stąd nie było podstaw do zobowiązania organu, na mocy art. 149 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do załatwienia ww. wniosku skarżącego w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt organowi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ, zaskarżając wyrok w części, tj. w jego punkcie 1 w zakresie, w którym Sąd I instancji zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy i wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r. na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także o zwrot niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.

Organ skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sytuacji, w której organ po wpłynięciu skargi na bezczynność, ale przed wydaniem wyroku w sprawie rozpoznał wniosek o udzielenie informacji publicznej merytorycznie, zamiast zastosować tryb umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ skarżący kasacyjnie wskazał, że błąd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie polegał na niezasadnym wydaniu rozstrzygnięcia merytorycznego w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 stycznia 2022 r., w sytuacji, gdy organ odpowiedział na powyższy wniosek skarżącego w dniu 23 czerwca 2022 r. Organ skarżący kasacyjnie podniósł, że treść rozstrzygnięcia wyroku była niewłaściwa w zestawieniu z ustalonym przez Sąd I instancji stanem faktycznym sprawy.

Organ skarżący kasacyjnie podkreślił, że w literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że w sytuacji, w której strona postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi na bezczynność organu nie otrzymała właściwego rozstrzygnięcia, lecz zostało ono podjęte już po wniesieniu skargi na bezczynność organu, postępowanie należy umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wskazał organ skarżący kasacyjnie, przywołany przepis obliguje sąd do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, w sytuacji gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z przyczyn innych niż cofnięcie skargi lub śmierć strony. Co istotne, organ skarżący kasacyjnie podkreślił, że to, że powyższe rozstrzygnięcie jest błędne sugeruje już sam Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które jest nieadekwatne do podjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygnięcia.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie organ skarżący kasacyjnie złożył stosowne oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej sformułowano wyłącznie jeden zarzut naruszenia przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należało, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na wadliwą konstrukcję sformułowanego w niej zarzutu.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, organ skarżący kasacyjnie wytknął Sądowi I instancji naruszenie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z tym, że w sytuacji rozpoznania wniosku przez organ przed wydaniem przez WSA w Warszawie wyroku w sprawie ze skargi na bezczynność, w ocenie organu skarżącego kasacyjnie należało zastosować tryb umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a nie zobowiązywać organ do rozpoznania wniosku skarżącego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przepis art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podobnie, jak np. art. 146 § 1, art. 147, czy art. 145 § 1, jak i art. 151 oraz art. 161 § 1 p.p.s.a. ma charakter ogólny (blankietowy) i określa kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego typu przepis nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej.

Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie ww. przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14), których w skardze kasacyjnej ani bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jednak nie powołano. Brak takich odniesień oznacza w konsekwencji nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem ww. przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do przypisywania skarżącemu zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej, ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony. Orzekanie w granicach skargi kasacyjnej wyklucza możliwość merytorycznej oceny tak wadliwie skonstruowanego zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Jeśli strona skarżąca kasacyjnie podnosi zarzut naruszenia przepisów postępowania "w sytuacji, w której organ po wpłynięciu skargi na bezczynność, ale przed wydaniem wyroku w sprawie rozpoznał wniosek o udzielenie informacji publicznej merytorycznie, zamiast zastosować tryb umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy", to konieczne było wskazanie na art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w powiązaniu z co najmniej art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej "u.d.i.p.", który dotyczy trybu wnioskowego udostępnienia informacji publicznej, czego jednak – jak wyżej już wskazano - w niniejszej sprawie nie uczyniono i co przesądza o nieskuteczności omawianego zarzutu.

W realiach niniejszej sprawy oddalenie skargi kasacyjnej jest konsekwencją wadliwości jej konstrukcji. Podkreślić należy, że oddalenie skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy Naczelny Sąd Administracyjny mógł rozpoznać sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, nie jest tożsame z zaakceptowaniem przez Sąd kasacyjny wykładni prawa i ocen stanu faktycznego dokonanych przez Sąd I instancji. Brak powiązania zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z odpowiednimi przepisami u.d.i.p. wykluczał możliwość uwzględnienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.

Skoro więc podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut okazał się nieskuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.