Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1140/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 11 kwietnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/86/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. P. (dalej "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 11.04.2023 r. (znak SKO.NP/4115/86/2023) utrzymująca w mocy decyzji Wójta Gminy T. z 8.02.2023 r. (znak GOPS.5222.SP.000235.02.2023) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 21.12.2022 r. skarżąca wystąpiła do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. P. Osoba ta dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 23.02.2016 r., z którego wynika, że ten ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2016 r. Przyczyną niepełnosprawności są schorzenia oznaczone symbolem 09-M (choroby układu moczowo-płciowego) oraz 07-S (choroby układu oddechowego).

Odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji stwierdził brak występowania bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad matką. Organ wyjaśnił, że skarżąca zakończyła aktywność zawodową 30.04.2020 r. (ostatnia umowa o pracę), a dopiero w grudniu 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, nie zrezygnowała ona z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Organ podniósł, że fakt zarejestrowania się skarżącej jako bezrobotna wskazuje na gotowość podjęcia przez nią pracy.

W ocenie organu I instancji, także ustalony w postępowaniu zakres opieki nie uprawniał do przyjęcia, że występował wskazany wyżej związek przyczynowo-skutkowy. Ustalona opieka polega bowiem na: przygotowaniu do snu, mierzeniu ciśnienia i cukru, przygotowaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych, paleniu w piecu, odśnieżaniu, czynnościach ogrodniczych i opiece nad drobiem. Zdaniem organu I instancji, są to czynności dnia codziennego większości ludzi. Opieka ta nie obrazuje jakiejś sytuacji szczególnej, na tle innych osób. Są to standardowe obowiązki domowe wykonywane w każdym gospodarstwie, a zakres tych obowiązków mieści się w granicach prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują między rodzicem i dzieckiem.

Organ zaznaczył, że nie bez znaczenia jest też i to, że skarżąca nie mieszka z matką, a więc nie sposób uznać, że sprawuje całodobowo opiekę nad niepełnosprawną.

Nadto, poza skarżącą, obowiązek alimentacyjny względem matki, obciąża także syna niepełnosprawnej.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez uznanie braku związku przyczynowo-skutkowego oraz przyjęcie, że fakt, iż względem osoby wymagającej opieki zobowiązanych do jej alimentacji jest kilka osób, uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednej z nich, pomimo spełnienia przez nią wszystkich ustawowych przesłanek.

Nadto odwołanie zarzucało naruszenie art. 6. art. 8, art. 9, art. 77 par 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydaną w sprawie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności z uwagi na wyrok TK z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13). Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

SKO wyjaśniło również, że status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez tego prawa, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r.. I OSK 1144/21). Z punktu widzenia statusu bezrobotnego, na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dopiero przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Powyższe stwierdzenie nie oznacza, iż w przypadku osoby bezrobotnej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny można przyjąć automatycznie spełnienie przesłanek o których mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r. Przepis art. 17 ust. 6 u.s.r. nie wyłącza bowiem konieczności prowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia, czy niepodejmowanie pracy przez osobę ubiegającą się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma związek ze sprawowaniem opieki.

Pomimo wskazanego uchybienia, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ rację miał organ I instancji stwierdzając, iż w rozpoznawanej sprawie brak było bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego, pomiędzy rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej (niepodejmowaniem zatrudnienia), a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Kolegium Odwoławcze wskazało, iż z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz córką. Rodzina od grudnia 2022 r. zmieniła adres zamieszkania. Obecnie mieszka ona w T1. przy ul. [...], natomiast matka Strony mieszka tej samej ulicy pod nr [...]. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy od 2020 r. i posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (schorzenia narządu ruchu). To schorzenie powoduje, że porusza się przy pomocy kuli.

Ponadto z notatki służbowej pracownika socjalnego wynika, iż matka skarżącej jest wdową i mieszka z synem A. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (choroby układu moczowo-płciowego oraz układu oddechowego i układu krążenia), a nadto cierpi na cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, schorzenia serca. Jest ona po operacji wycięcia nerki oraz po operacji bioder, porusza się przy pomocy dwóch kul, a w codziennych czynnościach wymaga pomocy innych osób. Osoba wymagająca opieki ma dwoje dzieci, tj. skarżącą oraz syna A., który jest bezdzietnym kawalerem, pracuje w firmie budowlane. SKO akcentowało, że opiekę nad matką sprawuje skarżącą, która oświadczyła, iż ze względu na stan zdrowia matki, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. W związku z remontem domu noce spędza ona w domu matki. W notatce służbowej pracownik socjalny wskazał również, iż w opiece nad niepełnosprawną pomaga także jej wnuczka, która jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnuczka pomaga babci przyjeżdżając do niej 2-3 razy w tygodniu. Jest to pomoc w formie zakupów, załatwiania spraw urzędowych. Natomiast syn A. w ciągu tygodnia nie pomaga w opiece nad matką, ponieważ pracuje. Jego pomoc ma natomiast miejsce w sobotę i niedzielę, a nadto łoży on na utrzymanie matki.

SKO akcentowało, że znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się już od lutego 2016 r., natomiast wnioskodawczyni w okresie od 1.05.2019 r. do 30.04.2020 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w spółce z o.o. Ponadto, skarżąca legitymuje się orzeczeniem wydanym w dniu 14.01.2021 r. przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w T. - o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się w jej przypadku od maja 2012 r.

Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo- skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Konieczne jest zbadanie aktywności i możliwości zawodowych osoby sprawującej opiekę, ocena tego, czy istotnie rezygnacja z zatrudnienia (jej niepodejmowanie) wiązała się z koniecznością sprawowania opieki. W tym aspekcie należy też dokonać analizy dotychczasowego przebiegu zatrudnienia, związków czasowych między zatrudnieniem (rezygnacją z niego), a okolicznościami powodującymi konieczność sprawowania opieki oraz możliwości podjęcia zatrudnienia.

Z akt niniejszej sprawy – wg SKO - nie wynikało, aby zaistniał taki bezpośredni związek przyczynowo skutkowy, skoro w okresie kiedy matka skarżącej miała stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni podejmowała jednak zatrudnienie. Nadto, skarżąca sama jest osobą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności z uwagi na schorzenia ruchu (porusza się przy pomocy kuli), co dodatkowo potwierdza, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie wynika tylko i wyłącznie z konieczności sprawowania stałej opieki nad matką. W opiece nad matką, jak ustalił organ pomocowy, uczestniczy także - wspólnie z nią mieszkający - syn, jak również jej wnuczka, co teoretycznie umożliwiałoby skarżącej podjęcie zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, chociażby na część etatu.

Kolegium zwróciło uwagę, na wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, w którym wyrażono pogląd, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku, także czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie wnioskodawcy.

W ocenie organu odwoławczego, wykonywanie opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia pracy. Świadczy o tym przywołany już wyżej zakres czynności opiekuńczych (przygotowanie do snu, pomiar ciśnienia, cukru, przygotowanie posiłku, pranie, zakupy, organizowanie wizyt lekarskich, płacenie rachunków, wykup leków, prowadzenie domu). Część z tych czynności to prowadzenie gospodarstwa domowego i nie można ich uznać za wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Podawanie zaś leków, nie jest stałą lub długoterminową opieką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy (tak NSA w wyroku z 16.04.2021 r., I OSK 2859/20).

Podsumowując Kolegium Odwoławcze wskazało, iż skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze nad matką, godząc je z pracą zawodową, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zwrócono też uwagę, że z niepełnosprawną matką wspólnie mieszka jej syn, na którym także ciąży – względem matki – obowiązek alimentacyjny. W takiej sytuacji, osoby bliskie powinny podzielić się czynnościami opiekuńczymi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku między niepodejmowaniem/rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki, podczas gdy związek taki istnieje; jak też niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącej matce nie wypełnia dyspozycji wskazanego przepisu;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa, uniemożliwia jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jak też zobowiązania organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu oraz zasądzenia kosztów postępowania administracyjnego na podstawie art. 200 p.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że ocena przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna. Zwrócono uwagę na przyczyny niepełnosprawności matki skarżącej oraz wskazane wyżej jej choroby wskazując, że z powyższego wynika konieczność stałej pomocy osoby trzeciej w codziennym funkcjonowaniu tej osoby. Wskazano na ustalony w postępowaniu zakres opieki akcentując, że czynności opiekuńcze zajmują skarżącej cały dzień. W ocenie skargi, przesłanka przyznania świadczenia zostanie spełniona, gdy opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego. Podkreślono, iż nie jest prawidłowy pogląd, że istnienie kilku osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich. Dzielenie się opieką nie powinno stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia, a wręcz przeciwnie, powinno uzasadniać przyznanie tego prawa. Podano, że skarżąca "korzysta z pomocy osób trzecich" jedynie w wyjątkowych sytuacjach i nie jest w stanie zatrudnić opiekunki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu, nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała zatem oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy obu instancji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej: ustawa). Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Istota ocenianego przypadku sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między pasywnością zawodową skarżącej, a opieką sprawowaną nad matką. Jak wyżej wskazano, istotnym w tym względzie przedmiotem ocen jest zakres koniecznej niepełnosprawnemu opieki sprawowanej przez opiekuna. Według Sądu, trafnie uznały orzekające organy administracji, że w sprawie tej nie występował związek przyczynowy między zaprzestaniem przez skarżącą pracy, a opieką nad matką.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że uwarunkowania zdrowotne matki skarżącej wskazują iż jej niepełnosprawność wynika z chorób układu moczowego oraz oddechowego i krążenia. Choć skarżąca w toku postępowania wskazywała na występowanie także schorzeń matki niezwiązanych wymienionymi przyczynami niepełnosprawności, to jednak nie zaoferowała ona orzekającym organom administracji publicznej żadnej dokumentacji medycznej matki (dowodów) pozwalającej uprawdopodobnić występowanie tych schorzeń, a przez to też wykazać, iż stan zdrowia niepełnosprawnej jest tego rodzaju, że wymaga ona także szczególnej pieczy, z uwagi na schorzenia wykraczające poza ustalone przyczyny niepełnosprawności.

W zakresie zaś stwierdzonego w postępowaniu stanu zdrowia matki skarżącej dostrzec trzeba, że osoba ta porusza się przy pomocy kul, nie jest pampersowana (na taką okoliczność nie powoływała się skarżąca w toku postępowania), nie jest też osobą, która wymagałaby karmienia, tudzież ciągłej uwagi opiekuna celem uchronienia jej od grożącego niebezpieczeństwa. W oparciu o złożone przez skarżąca oświadczenie organ ustalił, że jej opieka nad matką sprowadza się do: bliżej niesprecyzowanych czynności zmierzających do przygotowania matki do snu, pomiaru ciśnienia i cukru, przygotowania posiłków, sprzątania, prania, uczestnictwa w wizytach lekarskich, opłacania rachunków, robienia zakupów, realizacji recept, załatwiania spraw urzędowych, palenia w piecu, odśnieżania, czynnościach ogrodniczych i opiece nad drobiem. Mając na uwadze ten zakres opieki, w ocenie Sądu zasadnie uznały orzekające w sprawie organy administracji, iż realizacja tych czynności nie wymusza całkowitej rezygnacji z pracy osoby, która zadania te wykonuje. Zaznaczyć bowiem należy, iż akcentowana przez skarżącą część czynności opiekuńczych względem niepełnosprawnej matki dotyczy w istocie monitoringu zdrowia (mierzeniu poziomu cukru i ciśnienia). Z akt nie wynika przy tym, aby matka skarżącej nie mogła sama takich czynności wykonać, a w szczególności, aby stan zdrowia niepełnosprawnej wykluczał możliwość samodzielnej realizacji wskazanych, prostych czynności diagnostycznych (por. niżej). Analizując dalsze czynności podane przez skarżąca (pranie, sprzątanie, rachunki, zakupy, sprawy urzędowe, czy też przygotowanie jedzenia) – to Sąd w całości podziela przyjęte przez SKO zapatrywanie, że są to czynności typowe, realizowane z powodzeniem w każdym gospodarstwie domowym przez osoby aktywne zawodowo, przez co brak podstaw, aby z powodu tych czynności rezygnować z pracy (nie podejmować zatrudnienia), tym bardziej w sytuacji opisanej wcześniej pewnej samodzielności matki skarżącej. Nadto, oceniając podany przez skarżącą wykaz czynności opiekuńczych nie sposób nie odnieść wrażenia, że skarżąca niezasadnie postrzega wszelkie czynności jakie w ciągu dnia wykonuje (palenie w piecu, odśnieżanie, prace ogrodnicze, jak też opieka nad drobiem) – jako czynności opiekuńcze realizowane względem niepełnosprawnej matki. Założenie takie nie jest jednak uprawnione albowiem – jak trafnie przyjęło SKO – na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. - chodzi o czynności typowo pielęgnacyjne, wyznaczające potrzebę zaangażowania opiekuna względem niepełnosprawnego w skali wykluczającej możliwości zarobkowania. W realiach ocenianego przypadku dostrzec trzeba, że z akt jednoznacznie wynika, że w opiekę nad niepełnosprawną matką angażują się także – jej syn A. oraz wnuczka. Syn z matką mieszka, co powoduje, że jest pierwszą osobą, która może zapewnić niepełnosprawnej stosowną pomoc i wsparcie. Z akt wynika przy tym, że syn realizuje czynności opiekuńcze w weekendy (w sobotę), albowiem wówczas nie świadczy pracy. Nadto, łoży on na utrzymanie matki. W ocenie Sądu nie istnieją żadne racje pozwalające przyjmować, że domownik osoby niepełnosprawnej - nie może wykonać wskazywanych przez skarżącą czynności sprowadzających się do palenia w piecu, odśnieżania, czy sprzątania – jako własnego wkładu w gospodarstwo, w którym przecież sam mieszka.

Odnośnie natomiast wnuczki, to dostrzec należy, iż organ ustalił, że jest ona osobą bezrobotną i niewątpliwie pomaga babci 2-3 razy w tygodniu. Opieka ta obejmuje robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych. Są to zatem tego rodzaju czynności, których wykonywanie deklarowała skarżąca przedstawiając zakres własnej pomocy udzielanej matce. Z przedstawionych ustaleń natomiast wynika, że we wskazanym obszarze działań, skarżąca jest jednak wyręczana przez dorosłą, bezrobotną wnuczkę niepełnosprawnej. Podkreślić zatem trzeba, że kontrolowane postępowanie dowiodło, iż niepełnosprawna ma w istocie troje opiekunów. Bez wątpienia bowiem, poza skarżącą, cześć czynności opiekuńczych, w tym mających postać łożenia finansowego na utrzymanie matki – realizuje mieszkający z nią syn (domownik), a nadto część opisanych obowiązków realizuje bezrobotna wnuczka, która systematycznie niepełnosprawną odwiedza i angażuje się w opiekę nad nią. Z uwagi na powyższe, stwierdzić trzeba, iż opieka skarżącej nie może być postrzegana jako opieka wyłączna. Taka zaś okoliczność, jak zasadnie wskazał WSA w Krakowie w wyroku z 12.10.2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 404/23) uprawnia do zanegowania istnienia związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu przedstawionym na wstępie.

Końcowo zwrócić należy uwagę na odnotowane przez pracownika socjalnego w notatce z dnia 13.01.2023 r. (brak numeracji kart) stwierdzenie wskazujące, że "syn niepełnosprawnej łoży na utrzymanie, zaś obiady gotuje Pani T." - tj. niepełnosprawna matka skarżącej. Stwierdzenie to jasno potwierdza prezentowany wcześniej wniosek, że matka skarżącej, mimo swojej niepełnosprawności, jest jednak w stanie wykonać samodzielnie szereg czynności codziennych, w tym ugotować obiad dla swoich dorosłych dzieci. Powyższe, zdaniem Sądu dowodzi, że wywiedziony przez SKO w Tarnowie brak występowania związku przyczynowo-skutkowego, oparty był na usprawiedliwionych podstawach.

Wobec przedstawionych rozważań i ocen, jedynie ubocznie podkreślić należy, iż Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd oparty na wypowiedziach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22). Jak zasadnie wskazano w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22 "(...) w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjął." Jak już wskazano skarżąca ma brata, który – niewątpliwie współuczestniczy w opiece nad matką, do czego jest też zobowiązany z mocy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Powyższe rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzuty skargi naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., które Sąd uznał za nietrafne.

Zajmując natomiast stanowisko względem zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania (art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy), tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, podkreślić trzeba, że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1933/08). Z uwagi na powyższe, podniesienie na etapie skargi zarzutu zaniechania organu poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – nie mogło zostać uznane za skuteczne. Uwzględnić bowiem trzeba, że zakres opieki świadczonej niepełnosprawnej ustalony został w oparciu o niekwestionowane twierdzenia skarżącej, a strona nie przejawiała inicjatywy dowodowej w toku postępowania.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.