Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 821/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 76 ust. 1, art. 76 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1409
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.).
article: art. 3 i art. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1068
law: Ustawa z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 2 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie 711,00 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

J. N. został zarejestrowany w dniu 2 lipca 2020 r. w Miejskim Urzędzie Pracy w [...](dalej MUP) jako osoba bezrobotna, będąc jednocześnie pouczony o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i z tym dniem na mocy decyzji organu I instancji z dnia 3 lipca 2020 r. uzyskał status osoby bezrobotnej, oraz przyznano mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 2 lipca 2020 do dnia 5 lipca 2020 w wysokości 881,30 zł brutto miesięcznie i 692,00 zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych m-cy posiadania prawa do zasiłku. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że z informacji ZUS z dnia 26 czerwca 2020 r. wynika, że J. N. przyznano prawo do dodatku solidarnościowego w okresie od czerwca 2020 r. do sierpnia 2020 r. Jak wynika z raportu elektronicznego uzyskanego przez MUP w [...] z Aplikacji Centralnej Publicznych Służb Zatrudnienia wynika, że J. N. przyznano dodatek solidarnościowy od dnia 22 czerwca 2020 r., a następnie za okres od 2 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. wypłacony został mu zasiłek dla bezrobotnych.

Decyzją z [...] organ pierwszej instancji orzekł o: uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie - zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za okres od 2 lipca 2020 roku do 31 lipca 2020 roku oraz o obowiązku jego zwrotu w kwocie 711,00 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że zasiłek dla bezrobotnych został mu przyznany dlatego, nie zgadza się z obowiązkiem jego zwrotu, nie zamierza ponosić konsekwencji za niekompetencje pracowników. Podniósł, że fakt pobierania dodatku solidarnościowego zgłosił w trakcie rejestracji w dniu 2 lipca 2020 r.

Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzielił stanowisko organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołano się na art. 3 i art. 4 ustawy z 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 1068) oraz 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.). Podkreślono, że skarżący został pouczony o konieczności zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w dniu 2 lipca 2020 r. podczas rejestracji w urzędzie pracy, a w aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. N. wskazujące na fakt, że został pouczony o obowiązku bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej przez niego podanych, oraz zobowiązał się do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Organ odwoławczy podkreślił, że w dniu 1 lutego 2021 r. drogą elektroniczną wpłynęło do organu pierwszej instancji pismo ZUS Oddział w [...] z dnia 26 czerwca 2020 r. z którego wynikało, ze J. N. przyznano prawo do dodatku solidarnościowego w okresie od czerwca 2020 r. do sierpnia 2020 r. Wskazano, że skarżący dodatek solidarnościowy nabył od dnia 22 czerwca 2020 r. W związku z tym uznano, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony od dnia 2 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. jest nienależnie pobranym zasiłkiem dla bezrobotnych podlega zwrotowi.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W skardze zakwestionował decyzję organu drugiej instancji, twierdząc, że skoro zasiłek dla bezrobotnych został mu przyznany to nie ma podstaw aby musiał go zwracać zwłaszcza, że ze swej strony nie dopuścił się żadnych uchybień. Wskazał, że został mu wypłacony zasiłek w wysokości 581,01 zł a obecnie żąda się od niego kwoty 711,00 zł, a więc kwoty z podatkiem i składką na ubezpieczenie zdrowotne, których w żaden sposób nie jest w stanie odzyskać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie .

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Powyższe oznacza, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona.

Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a skutkowało koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 2 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie 711,00 zł.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowi m.in. art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl zaś art. 76 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Z kolei ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 - dalej ustawa o dodatku solidarnościowym - w art. 4 ust. 4 stanowi, iż zasiłek dla bezrobotnych lub stypendium, wypłacone za okres, za który został wypłacony dodatek solidarnościowy, z wyjątkiem ust. 3, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o dodatku solidarnościowym w przypadku pobrania zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium, o których mowa w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w miesiącu złożenia wniosku o dodatek solidarnościowy, dodatek wypłacany jest za ten miesiąc w kwocie, o której mowa w ust. 1, pomniejszonej o wypłaconą kwotę tego zasiłku lub stypendium. Wskazane regulacje stanowiły dla organów punkt wyjścia dla uznania, iż strona ma obowiązek zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 2 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w kwocie 711,00 zł, jako świadczenia nienależnie pobranego. Przyjęto, że skarżący zasiłek dla bezrobotnych uzyskał od 3 lipca 2020 r., a dodatek solidarnościowy miał przyznany od 22 czerwca 2020 r. W związku z tym uznano, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za miesiąc lipiec 2020 r. jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podziela tego stanowiska. W ocenie Sądu organy nie wykazały, że w przypadku skarżącego zachodzi sytuacja pobrania nienależne świadczenia o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. art. 4 ust. 4 ustawy o dodatku solidarnościowym. Zdaniem Sądu, organy dokonały wadliwej interpretacji zastosowanych w sprawie przepisów na tle zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych sprawy.

Jak wynika z powołanych wyżej przepisów na postawie art. 4 ust. 4 ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID – 19 w zw. z art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nienależnie pobranym świadczeniem jest zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za okres, za który został wypłacony dodatek solidarnościowy, z wyjątkiem ust. 3. A zatem do uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymagane są do spełnienia dwie przesłanki. Pierwsza to wypłacenie zasiłku dla bezrobotnych za okres za który został wypłacony dodatek solidarnościowy ( z wyjątkiem art. 4 ust. 3 ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID), a druga to - wynikającą wprost z treści art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – świadomość świadczeniobiorcy, że pobiera świadczenie pieniężne mimo zaistnienia okoliczności powodujących istnienie prawa do jego pobierania. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID dodatek solidarnościowy przysługuje za miesiąc kalendarzowy osobie uprawnionej w wysokości 1400 zł.

Odnosząc obowiązujące przepisy do zasiłku dla bezrobotnych wypłaconego skarżącemu w lipcu 2020 r. Sąd stwierdza, że mimo, iż za ten miesiąc skarżący otrzymał również dodatek solidarnościowy - brak jest podstaw do uznania, że zasiłek ten stanowi nienależnie pobrane świadczenie. Jak wynika z cyt. wyż. art. 4 ust. 4 ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID w pojęciu świadczenia nienależnie pobranego istnieje bezpośrednie odwołanie do art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z kolei przepis ten wymaga do uznania świadczenia za nienależnie pobrane aby pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania.

Zatem warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek :

- obiektywnego - polegającego na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania,

- subiektywnego - polegającego na tym, że osoba , która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 65/21).

Ustanowienie przez prawodawcę tego rodzaju warunku ogranicza, a w zasadzie wyłącza w tym postępowaniu zasadę "ignorantio iuris nocet" nakładając na organ obowiązek pouczenia o tych okolicznościach, w których następuje utrata przyznawanych uprawnień. Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący podczas rejestracji, której dokonał w dniu 1 lipca 2021 r. zapoznał się z pouczeniem zawartym w formularzu rejestracyjnym. Nie było w nim jednak pouczenia o skutkach pobrania dodatku solidarnościowego dla jego prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Także z informacji z ZUS z dnia 26 lutego 2020 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do dodatku solidarnościowego, nie wynika aby skarżący był pouczony o tym, że pobranie tego dodatku w pełnej wysokości wiąże się uznaniem wpłaconego równocześnie zasiłku dla bezrobotnych – za świadczenie pobrane nienależnie. Zresztą analiza treści ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID nie wskazuje aby beneficjent tego dodatku miał być w tej kwestii pouczany. Co prawda zgodnie art. 7 ust. 6 ww. ustawy osoba uprawniona, posiadająca status bezrobotnego, informuje niezwłocznie właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego, nie mniej jednak organ nie wykazał aby skarżący był pouczony o tym obowiązku, a także – co istotne – skutkach jego niedopełnienia. Podobnie należało ocenić pouczenie zawarte w formularzu rejestracyjnym jako bezrobotny, gdzie zapisano co prawda, że skarżący ma obowiązek składania lub przesyłania urzędowi pisemnego oświadczenia o przychodach pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawień do świadczeń przewidzianych w ustawie w terminie 7 dni od dnia uzyskania przychodów jednak nie określono jakie konsekwencje dla skarżącego jako osoby bezrobotnej uprawnionej do zasiłku dla bezrobotnych ma niedopełnienie tego obowiązku Nie mniej jednak w ocenie Sądu pouczenie to z przyczyn wskazanych powyżej nie spełniało wymogów art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Sąd ma na uwadze, że organy dokonując rejestracji bezrobotnego mogą nie przewidzieć jakie konkretnie świadczenia mogą być w przyszłości przyznawane lub zostały przyznane skarżącemu zwłaszcza w ramach przeciwdziałania skutkom pandemii Covid-19. Nie mniej jednak w ocenie Sądu jest możliwe takie sformułowanie pouczenia, które ujmując tego rodzaju świadczenia w sposób bardziej ogólny wskaże, że konsekwencją ich pobrania jest utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem tego rodzaju pouczenie nie dotarło do skarżącego ani ze strony urzędu pracy, ani ze strony ZUS – u. Natomiast w ocenie orzekającego Sądu żadne z wystosowanych do skarżącego pouczeń i informacji omówionych wyżej, nie spełnia wymogów określonych w art. 76 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy. W powołanym przepisie dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane ustawa wymaga aby pobierający to świadczenie był pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania. W niniejszej sprawie skarżący nie otrzymał pouczenia, że pobranie dodatku solidarnościowego pozbawia go prawa do zasiłku dla bezrobotnych wypłaconego za ten sam okres.

Podkreślić należy, że pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, wspomniane pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979 r. sygn. akt II URN 51/80, publ. OSNCP z 1980 r. nr 10. poz. 202, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r. sygn. akt I UK 161/05, publ. OSNP 2007, nr 5-6, poz. 78). Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Brak prawidłowego pouczenia powoduje zatem, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt II UK 440/03, publ. OSNPUiSP z 2005 r., nr 18, poz. 291). Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 65/21).

Reasumując stwierdzić należy, że nie sposób podzielić argumentacji organów, że skarżący został prawidłowo pouczony o okolicznościach, które powodują utratę prawa do pobierania przyznanych świadczeń. Konsekwencją zaś braku właściwego pouczenia jest niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dodatkowo należy wskazać, że jak wynika z zaświadczenia MUP w [...] z dnia 21 października 2020 r. ( karta 17 b akt sądowych) J. N. został zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny od dnia 2 lipca 2020 r. a zasiłek pobierał dopiero od 1 września 2020 r.

W tej sytuacji ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni zaprezentowane wyżej stanowisko, ustali dokładny stan faktyczny, wyjaśni wszystkie wątpliwości a swoje rozstrzygnięcie organ zawrze w szczegółowym uzasadnieniu wydanego orzeczenia zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.