Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 201/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6267 Referendum lokalne
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Referenda
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 2 pkt 15
journal: Dz.U. 2023 poz 40
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
article: art. 18
journal: Dz.U. 2016 poz 400
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy J. na uchwałę Rady Gminy J.. z dnia 28 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 201/24

Uzasadnienie

Uchwałą z dnia 28 lutego 2024 roku, nr 13.2024 Rada Gminy J. na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym ( DZ.U z 2023 roku, poz. 40 ze zm. u.s.g.) oraz art. 18 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym( DZ.U z 2023 roku, poz. 1317 ze zm. dalej jako ustawa) uchwaliła:

- § 1. Postanawia się odrzucić złożony w dniu 15 grudnia 2023 roku wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego, zawierającego pytanie ,, czy jesteś za włączeniem oświetlenia ulicznego od zmierzchu do świtu na terenie całej gminy J. bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych w porze nocnej i odpowiedź tak lub nie ‘’.

- § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

W uzasadnieniu uchwały organ ustalił i zważył co następuje:

W dniu 15 listopada 2023 roku stowarzyszenie na rzecz rozwoju gminy J. poinformowało o zamiarze wystąpienia z inicjatywą o przeprowadzeniu referendum lokalnego, którego przyjęcie zostało potwierdzone przez wójta gminy w dniu 20 listopada 2023 roku. W dniu 4 grudnia 2023 roku wójt Gminy poinformował stowarzyszenie o liczbie mieszkańców uprawnionych do głosowania.

W dniu 15 grudnia 2023 roku stowarzyszenie złożyło wniosek o przeprowadzenie referendum. W dniu 19 grudnia 2023 roku wniosek trafił do wójta gminy, który przekazał go przewodniczącemu Rady Gminy J..

W dniu 28 grudnia 2023 roku Rada Gminy podjęła uchwałę nr [...] w sprawie powołania komisji doraźnej do sprawdzenia, czy wniosek stowarzyszenia o przeprowadzenie referendum odpowiada wymogom prawa.

W dniu 11 stycznia 2024 roku komisja stwierdziła, że przedmiotowy wniosek nie spełnia ustawowych warunków, ponieważ nie zawiera wystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających przedmiotowy wniosek.

W dniu 11 stycznia 2024 roku inicjator referendum został poinformowany o wynikach pracy komisji. Komisja zwróciła wniosek referendalny i wyznaczyła 14 dniowy termin na usunięcie uchybień ponieważ nie upłynął termin z art. 14 ust.1.Zwrócony wniosek z celem uzupełnienia braków stowarzyszenie otrzymało w dniu 12 stycznia 2024 roku. Podstawą do takiego działania był art. 16 ust.4 w związku z ust.6 ustawy. Skarżący w dniach 12 stycznia oraz 16 stycznia złożył do wójta dwa pisma zawierające dodatkowe listy z podpisami poparcia. Kolejnym pismem z dnia 26 stycznia 2024 roku data wpływu do organu -29 stycznia 2024 roku)skarżący przesłał wniosek referendalny z usuniętymi w większości uchybieniami.

Komisja w dniu 22 lutego 2024 roku odbyła kolejne posiedzenie. Analiza przeprowadzonego materiału dowodowego wskazywała, że wyznaczony inicjatorowi termin do uzupełnienia braków wniosku referendalnego upływał w dniu 26 stycznia 2024 roku, ponieważ inicjator pismo o uchybieniach odebrał w dniu 12 stycznia 2024 roku. Ponownie uzupełniony wniosek wpłynął do organu w dniu 29 stycznia 2024 roku, a więc po upływie terminu do usunięcia uchybień.

Organ wskazywał, że art. 9 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku Kodeks wyborczy ( DZ.U z 2023 roku, poz. 2408 dalej jako kodeks wyborczy) ilekroć w kodeksie jest mowa o upływie terminu do wniesienia skargi, odwołania lub innego dokumentu do Sądu, organu wyborczego, urzędu gminy konsula albo kapitana statku należy przez to rozumieć dzień złożenia skargi, odwołania lub innego dokumentu w sądzie, organowi wyborczemu, w urzędzie gminy, w konsulacie lub kapitanowi statku.

Z tego względu na uchybienie terminu do uzupełnienia braków wniosku referendalnego należało wniosek odrzucić.

Skargę na przedmiotową uchwałę wniosło Stowarzyszenie na rzecz rozwoju gminy J..

W uzasadnieniu podnosiło, że w piśmie Komisji Rady Gminy w którym wyznaczono 14 dniowy termin na usunięcie uchybienia w żaden sposób skarżące stowarzyszenie nie zostało poinformowane jak należy liczyć upływ wskazanego terminu. Stowarzyszenie pismo z ponownym wnioskiem i uzupełnionymi brakami w podpisach zostało nadane na poczcie w ostatnim dniu upływu wyznaczonego terminu. W doktrynie prawa administracyjnego nie można przyjąć powszechnej znajomości prawa. Pouczenia należą do najbardziej istotnych kwestii z punktu widzenia praw strony postępowania. Strona nieprawidłowo poinformowana o swoich prawach nie może ponieść negatywnych konsekwencji, sprowadzających się brakiem merytorycznego załatwienia sprawy.

Nadto skarżące stowarzyszenie podnosiło, iż w zaskarżonej uchwale jest mowa o odrzuceniu wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum, w sytuacji gdy taki wniosek złożyło stowarzyszenie, a zatem czyni to nieważność zaskarżonej uchwały.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, wskazując, że podniesione w skardze zarzuty nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Podtrzymywał stanowisko, że strona skarżąca nie dochowała 14 dniowego terminu na usunięcie braków i w związku z tym Rada Gminy odrzuciła wniosek referendalny. Organ nie podzielił stanowiska, że na nim ciążył obowiązek aby szczegółowo pouczyć stronę w zakresie liczenia terminu na uzupełnienie braków. Sposób liczenia terminu i datę jego upływu reguluje ustawa kodeks wyborczy do których to przepisów ustawa odsyła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez stowarzyszenie jako inicjatora referendum stanowiło podjęcie w dniu 28 lutego 2024 roku uchwały w sprawie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego.

Stosownie do art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej( ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 roku, DZ.U nr 78, poz. 483 ze zm.) członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określa ustawa.

Wskazaną ustawą jest ustawa dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, w referendum lokalnym, zwanym dalej "referendum", mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę: 1) w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki; 2) co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki; 3) w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę.

Referendum przeprowadza się, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1, z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej: 1) 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu; 2) 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa (art. 4 ustawy).

Uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum podejmuje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego bezwzględną większością głosów swojego ustawowego składu, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1c (art. 9 ust. 1 ustawy).

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy uchwała, o której mowa w ust. 1, zawiera: 1) pytanie lub pytania referendum albo warianty zaproponowane mieszkańcom jednostki do wyboru; 2) termin przeprowadzenia referendum; 3) wzór karty do głosowania oraz wzory nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille'a; 4) kalendarz czynności związanych z przeprowadzeniem referendum.

W art. 11 ust. 1 pkt 1-3 ustawy wymienione zostały podmioty, które mogą wystąpić z inicjatywą przeprowadzenia referendum na wniosek mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego. Na mocy art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z taką inicjatywą wystąpić może grupa co najmniej 15 obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, a w odniesieniu do referendum gminnego - także pięciu obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady gminy. Podmioty, o których mowa w ust. 1 zwane są "inicjatorami referendum" (art. 11 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 12 ustawy, inicjator referendum powiadamia na piśmie przewodniczącego zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum (ust. 1). Powiadomienie, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 1) jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli - nazwiska, imiona, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL wszystkich członków grupy oraz wskazanie osoby będącej jej pełnomocnikiem; 2) jeżeli inicjatorem referendum jest partia polityczna lub organizacja społeczna - nazwę inicjatora, adres siedziby oraz nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL osoby będącej jej pełnomocnikiem, przy czym do powiadomienia dołącza się poświadczony odpis z ewidencji partii politycznych lub odpis z rejestru organizacji wraz z jej statutem; 3) określenie sprawy, w której ma zostać przeprowadzone referendum (ust. 2). Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), niezwłocznie potwierdza na piśmie otrzymanie powiadomienia (ust. 3).

Następnie inicjator referendum, na swój koszt, podaje do wiadomości mieszkańców gminy, w sposób zwyczajowo przyjęty, przedmiot zamierzonego referendum, przy czym informacja o zamierzonym referendum powinna zawierać pytanie lub pytania referendum albo warianty zaproponowane do wyboru (art.13 ust. 1 i 2 ustawy).

W terminie 60 dni od dnia powiadomienia, o którym mowa w art. 12 ust. 1, inicjator przeprowadzenia referendum zbiera podpisy mieszkańców uprawnionych do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, którzy chcą poprzeć inicjatywę w tej sprawie (art. 14 ust. 1 ustawy).

Podpisy zbiera się na kartach, z których każda zawiera informacje o przedmiocie zamierzonego referendum oraz o tym, że poparcia nie można wycofać. Jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli, karta zawiera również nazwiska i imiona członków grupy oraz imię, nazwisko i miejsce zamieszkania pełnomocnika (art. 14 ust. 2 pkt 1). Mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie nazwisko, imię, adres zamieszkania, numer ewidencyjny PESEL i datę udzielenia poparcia. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Wycofanie udzielonego poparcia jest bezskuteczne (art. 14 ust. 4 ustawy).

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy, inicjator referendum przekazuje w terminie określonym w art. 14 ust. 1 pisemny wniosek o przeprowadzenie referendum przewodniczącemu zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), niezwłocznie potwierdza na piśmie otrzymanie wniosku. Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), przekazuje niezwłocznie wniosek, o którym mowa w art. 15, przewodniczącemu organu stanowiącego tej jednostki (art. 16 ust. 1 ustawy). Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego powołuje ze swego składu komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy (art. 16 ust. 2).

Na mocy art. 17 ust. 1 ustawy organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum, jeżeli wniosek mieszkańców spełnia wymogi ustawy oraz nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem; organ stanowiący jest związany treścią wniosku.

Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum lub uchwałę o odrzuceniu wniosku mieszkańców nie później niż w ciągu 30 dni od dnia przekazania wniosku organowi określonemu w art. 12 ust. 1, to jest przewodniczącemu zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) (art. 18 ustawy).

Uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w sprawie przeprowadzenia referendum na wniosek mieszkańców zawiera informacje określone w art. 9 ust. 2 i podlega opublikowaniu zgodnie z art. 10 ust. 1 (art. 19 ust. 1 i 2).

W rozpoznawanej sprawie skarga została wniesiona na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, w świetle którego na uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego odrzucającą wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum, a także na niedotrzymanie przez ten organ terminu określonego w art. 18, inicjatorowi referendum służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały lub upływu terminu do jej podjęcia.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że Komisja powołana do sprawdzenia warunków prawidłowości złożonego wniosku referendalnego dostrzegając uchybienia przedmiotowego wniosku skorzystała z uprawnienia określonego w art. 16 ust.4 ustawy i zwróciła inicjatorowi referendum wniosek, wyznaczając czternastodniowy termin do usunięcia uchybień.

Stowarzyszenie wniosek wraz ze wskazaniem uchybień otrzymało w dniu 12 stycznia 2024 roku. Termin na uzupełnienie uchybień upływał w dniu 26 stycznia 2024 roku. Należy uznać, że istnieje możliwość zwrócenia wniosku inicjatorom, jeżeli nie minął wymagany termin na przedłożenie podpisów. Inaczej wygląda sytuacja gdzie podpisy zostały złożone, a braki dotyczą danych, które powinny podpisom towarzyszyć, to takie braki mogą być uzupełnione także po upływie terminu na zebranie wymaganych podpisów. Sąd zgadza się z tym poglądem ponieważ taka interpretacja ma ustawy ma charakter pozytywny dla inicjatorów, działając na korzyść jednostek wnioskujących o przeprowadzenie referendum. Przeciwna wykładnia mogłaby prowadzić do dalej idącego utrudnienia inicjowania procedury. Komisja jeśli stwierdzi, że wniosek zawiera się uchybienia usuwalne ma obowiązek zwrócić go inicjatorowi, wyznaczając 14 dniowy termin do usunięcia tych uchybień. Termin do usunięcia uchybień jest nieprzekraczalny, a zatem ponowne złożenie poprawionego wniosku z przekroczeniem terminu należy traktować jakby uchybienia nie zostały usunięte.

Odnosząc się do zarzutów proceduralnych stawianych przedmiotowej uchwale to należy je uznać za nieusprawiedliwione.

Zgodnie z art. 16 ust.4 ustawy wniosek o przeprowadzenie referendum niespełniający warunków, o których mowa w art. 15 komisja zwraca inicjatorowi referendum, wyznaczając czternastodniowy termin do usunięcia uchybień.

Należy zauważyć, iż ustawa w art. 1 ust.2 w zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiedni przepisy ustawy kodeks wyborczy z wyjątkiem art. 37e, art. 37f, art. 103aa oraz art. 103ba. Tak więc ustawa w sposób jednoznaczny odsyła do ustawy kodeks wyborczy, w tym w zakresie do obliczania terminów. Zgodnie z art. 9 § 1 kodeksu wyborczego termin jest dochowany jeżeli, w tym wypadku uzupełniony wniosek referendalny dostarczony został do organu ( urzędu gminy) w terminie 14 dni. Nie ma znaczenia fakt nadania pisma w urzędzie pocztowym, a kwestia wpłynięcia pisma do organu. Niewątpliwie skarżące stowarzyszenie uchybiło temu terminowi. Przepisy ustawy odsyłają do uregulowań kodeksu wyborczego i nie nakładają obowiązku informowania i pouczania w tym zakresie. Inicjator referendum przygotowując wniosek referendalny winien zapoznać się z obowiązującymi przepisami, w sprawie liczenia terminu, tak aby został dotrzymany.

W ocenie Sądu również zarzut skargi, iż w uchwale zapisano, iż referendum ,, na wniosek mieszkańców ‘’ jest odpowiadającym prawu zapisowi. Zgodnie z art. 5 ust.1 ustawy referendum przeprowadza się na wniosek mieszkańców. Art. 11 ust.1 pkt 1 -3 ustawy tylko wskazuje, kto w imieniu mieszkańców może taki wniosek złożyć. Stowarzyszenie w tym wypadku reprezentujące mieszkańców wystąpiło w sprawie z takim wnioskiem.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn.) w związku z art. 16 ust.4 ustawy orzekł jak na wstępie.