Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2639/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1491
law: Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Dorota Kozub – Marciniak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2022 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

S. K. (dalej, jako: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 sierpnia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] w dniu 12 sierpnia 1959 r. wydało orzeczenie znak: RL-V-II-I/352/59 o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, położonej we wsi [...], gromada [...], powiat [...] (obecnie woj. [...]), stanowiącej własność S. S. (dalej, jako: orzeczenie z 1959 r.).

Z akt sprawy wynika, że spadkobiercami S. S. stali się: mąż W. S. i syn J. B. (prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] czerwca 1959 r., sygn. akt [...]). Następnie spadek po J. B. i jego żonie G. B. nabyły ich dzieci: M. B., Z. B., K. B., M. K. i J. K., (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] marca 2010 r., sygn. akt [...]). Spadek po W. S. nabyła Gmina [...] w całości (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt [...]).

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1959 r., wystąpiła J. K., reprezentowana ówcześnie przez adw. M. M., zaś później przez radcę prawnego R. D. Wnioskodawczyni podniosła, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), gdyż nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przejęcie przez Państwo własności nieruchomości. Na skutek śmierci J. K. do sprawy przystąpił jej następca prawny – S. K. (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] lutego 2020 r. sygn. akt [...]).

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2020 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 12 sierpnia 1959 r.

Odwołanie od decyzji Wojewody złożył S. K.

Zaskarżoną decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję organu I instancji w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491, dalej, jako: ustawa zmieniająca).

Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Zgodnie z art. 104 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Wystąpienie przyczyny umorzenia postępowania z mocy samego prawa powinno zatem znaleźć odzwierciedlenie w formalnej czynności decyzyjnej organu, jaką jest decyzja administracyjna. Przemawiają za tym także: wzgląd na pewność obrotu prawnego (władcze rozstrzygnięcie w formie decyzji jednoznacznie przesądza o losie i wyniku postępowania) oraz zapewnienie możliwości realizacji prawa do sądu (poprzez kontrolę zajścia przesłanek umorzenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym).

Z pouczenia zawartego w orzeczeniu z 1959 r. wynika, że miało zostać ogłoszone poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...]. Adnotacja znajdująca się na tym orzeczeniu wskazuje, że zostało ono wywieszone od dnia 22 sierpnia 1959 r. do dnia 28 października 1959 r. W dniu 20 listopada 1959 r. orzeczenie z 1959 r. zostało opatrzone klauzulą prawomocności. Orzeczenie to weszło więc do obrotu prawnego i wywołało skutki prawne. W ocenie Ministra, za datę ogłoszenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 12 sierpnia 1959 r. należy zatem uznać dzień 28 października 1959 r., tj. ostatni dzień okresu, na który została wywieszone.

Dalej organ podniósł, że ustalając z kolei datę wszczęcia postępowania, należy mieć na uwadze art. 61 § 3 K.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

Wniosek J. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1959 r. wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 9 marca 2012 r. (prezentata wpływu na wniosku), a następnie został przekazany Wojewodzie [...] do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością (zawiadomieniem z dnia 31 marca 2014 r. znak: [...]).

Za dzień wszczęcia postępowania należy zatem uznać 9 marca 2012 r. - jest to bowiem najwcześniejsza data, w której zarejestrowany został wpływ wniosku J. K. do organu.

Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1959 r. nastąpiło więc po upływie 30 lat od ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia. Prowadzone w tej sprawie postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega zatem umorzeniu z mocy prawa.

Organ dodał, że z brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wynika, że umorzeniu podlega postępowanie "w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji", które nie zostało zakończone "ostateczną decyzją" (a więc całe postępowanie przed organami obu instancji). Tym samym bezprzedmiotowe jest zarówno postępowanie I instancji, jak i postępowanie odwoławcze, co uzasadnia uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] i umorzenie w całości postępowania przed organem I instancji.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i działając przez pełnomocnika wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie i orzeczenie w niniejszej sprawie o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania przed tym organem w sytuacji, gdy powołany przepis ustawy zmieniającej pozostaje niezgodny Konstytucją RP, tj. z wysłowioną w ww. przepisach Konstytucji RP zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa (zasadą lojalności państwa wobec obywateli), prawem do sądu i zakazem zamykania drogi sądowej, gwarancją poszanowania praw majątkowych;

2. art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez niezastosowanie polegające na zaniechaniu zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję,

3. art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 58 pkt 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 1991 Nr 107, poz. 464) przez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na:

a. błędnym przyjęciu, że wniosek o wszczęcie postępowania został złożony w 2012 r. a nie w 2009 r. jak to miało rzeczywiście miejsce, co potwierdza korespondencja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi załączona do skargi, a w konsekwencji,

b. błędnym przyjęciu, że wniosek został złożony po upływie 30 lat od dnia ogłoszenia decyzji i w związku z tym zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania będącego w toku w sytuacji, gdy wskazany termin rozpoczął bieg od 1 stycznia 1992 r. i wniosek o wszczęcie postępowania złożono przed upływem trzydziestu lat od tej daty, albowiem wcześniej (od daty ogłoszenia decyzji) termin ten pozostawał zawieszony, gdyż stronie nie przysługiwały żadne instrumenty, dzięki którym można by przywrócić właściwy stan prawny do czasu wyeliminowania z sytemu prawnego regulacji opisanych w ustawie z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), a ewentualnie, że bieg tego terminu rozpoczął się od 1 września 1980 r., tj. od daty wprowadzenia sądów administracyjnych,

4. art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 12 § 1 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania przed organem I instancji w sytuacji, gdy działanie takie naruszało podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę praworządności, zasadę prawdy obiektywnej, zasadę pogłębiania zaufania, zasadę szybkości i prostoty postępowania.

Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. dalej, jako: P.p.s.a.) skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:

1. wniosku RPO wraz z wydrukiem ze strony Trybunału Konstytucyjnego RP na okoliczność tego, że zawisła sprawa o zbadanie konstytucyjności przepisu ustawy nowelizującej będącego podstawą prawną zaskarżonej decyzji,

2. pisma Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 20 października 2009 r. na okoliczność tego, że sprawa objęta postępowaniem została wszczęta już w 2009 r.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o:

1. na podstawie art. 90 § 1 P.p.s.a. rozpoznanie sprawy na rozprawie,

2. na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (postępowanie o sygn. K 2/22),

3. na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a, b, c, art. 135 P.p.s.a., art. 200 P.p.s.a. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym koszów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowaną, szczegółową argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2639/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2023 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika podtrzymał wszystkie dotychczasowe twierdzenia i wnioski.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.

Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.

Celem opisanego rozwiązania prawnego, na co wskazano wprost w uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej, było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Powołanym orzeczeniem Trybunał stwierdził niezgodność art. 156 § 2 K.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach powyższego orzeczenia Trybunał podniósł, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście sąd konstytucyjny zaznaczył, że określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego, którą przewiduje art. 2 Konstytucji RP. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału, obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem sądu trybunalskiego, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko wtedy gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby ograniczenia te nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę.

Te właśnie przyczyny stały się podstawą przyjętej przez ustawodawcę regulacji, którą w art. 156 § 3 K.p.a. wprowadzono cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma obecnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku. Niemożność ta wynika wyraźnie z zawartego w ustawie zmieniającej (art. 2 ust. 2), który zakłada umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

O ile Sąd rozumie rozgoryczenie skarżącego to jednak należy wskazać, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, nie są novum - przewidziano je również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.

Dalej wskazać trzeba, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki T.K. z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5, z 29 września 2008 r., SK 52/05, 28 września 2006 r., K 45/04, OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał Konstytucyjny należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej regulacji, a z drugiej należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście były służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone (wyrok T.K. z 17 maja 2007 r., K 33/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57, wyrok T.K. z 2 października 2006 r., SK 34/06 OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Sąd nie podziela zarzutów skarżącego opartych na przywołanych w skardze przepisach Konstytucji RP. W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 148/22).

Wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z ww. wyroku TK P 46/13, doprowadziła do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego.

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, orzeczenie z 1959 r. wywieszone zostało na tablicy ogłoszeń od 22 sierpnia 1959 r. do 28 października 1959 r., co wynika bezpośrednio z treści orzeczenia z 1959 r. W dniu 20 listopada 1959 r. orzeczenie z 1959 r. zostało opatrzone klauzulą prawomocności. Orzeczenie to weszło więc do obrotu prawnego i wywołało skutki prawne. W ocenie Sądu rację ma organ podnosząc, że za datę ogłoszenia orzeczenia z 1959 r. należało uznać dzień 28 października 1959 r., tj. ostatni dzień okresu, na który została wywieszone. W aktach sprawy znajduje się nadto oryginał wniosku J. K. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 1959 r. Wniosek ten opatrzony jest datą 11 marca 2011 r., a wpłynął do organu w dniu 9 marca 2012 r., co potwierdza prezentata Departamentu Gospodarki Ziemią Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wniosek ten został przekazany do Wojewody [...] pismem z dnia 31 marca 2014 r. Bez wątpienia zatem od ogłoszenia orzeczenia z 1959 r. do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jego nieważności upłynęło ponad 30 lat.

Odnosząc się do twierdzeń strony skarżącej, iż wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1959 r. wpłynął do organu już w 2009 r. stwierdzić należy, iż z akt sprawy rzeczywiście wynika, że J. K. już w 2009 r. wnioskowała o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1959 r. jednakże postępowanie z tego wniosku zostało zakończone decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 stycznia 2010 r. nr GZ.rn-057-625-334/09 umarzającą postępowanie w sprawie. Jak uzasadniał ówcześnie organ wnioskodawczyni nie wykazała legitymacji do występowania jako strona w postępowaniu albowiem nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących stwierdzenia nabycia spadku po byłych właścicielach nieruchomości. J. K. wnioskiem z dnia 11 marca 2011 r. (data wpływu do organu 9 marca 2012 r.) ponownie wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1959 r., załączając tym razem właściwe dokumenty. Ten właśnie wniosek – złożony po upływie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - zainicjował niniejsze postępowania, zakończone zaskarżoną decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r.

Podsumowując, wobec upływu ponad 30 lat od daty ogłoszenia orzeczenia z 1959 r. do dnia złożenia wniosku inicjującego postępowanie nieważnościowe zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia przedmiotowego postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy zmieniającej, co nastąpiło w dniu 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła.

W ocenie Sądu, decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 sierpnia 2022 r. uchylająca decyzję organu I instancji i umarzająca postępowanie przed tym organem, odpowiada prawu.

Końcowo należy wskazać, iż Sąd dostrzega, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dt. przyjętego rozwiązania intertemporalnego). W sytuacji zatem stwierdzenia niekonstytucyjności ww. przepisu, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 374 ze zm.), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Dlatego Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie.