Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 933/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 ust 3  , art 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2024 r. sprawy ze skargi M. T., E. I., K. I. – [...] L. W., B. B. i H. Ć. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 18 kwietnia 2024 r., znak WS-VI.7534.3.144.2023.AB w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 18 kwietnia 2024 r. nr WS-VI.7534.3.144.2023.AB utrzymano w mocy decyzję Starosty Tatrzańskiego z dnia 21 listopada 2023 r. znak: GG-RSP.6821.20.2011 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], obr. [...] Z. na rzecz M. T., E. I., K. I., L. W., B. B. i A. Ś..

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Opisane powyżej osoby wystąpiły z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organ I instancji uznał jednak, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 344 ze zm., zwanej dalej u.g.n.).

Organ ustalił, że objęta wnioskiem nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 31 marca 1954 r. znak L.Sa.IV-58/106/54, wydanym w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz.U z 1952 r., nr 4, poz. 31) na cele Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Zakopanem na potrzeby Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego w Zakopanem.

Z odpisów z księgi wieczystej wynika, że własność tej nieruchomości przeszła w dniu 28 listopada 1997 r. na spółkę O. Sp. z o.o. w Z., a od 15 listopada 1999 r. nieruchomość stanowi własność spółki T. Sp. z o.o. w Z..

Przejście własności wywłaszczonej nieruchomości na opisane powyżej podmioty uniemożliwiło w opinii Starosty jej zwrot na rzecz wnioskodawców.

W odwołaniu argumentowano, że zwrot nieruchomości jest możliwy, gdyż gmina w istocie nie wyzbyła się formalnego władztwa nad sporną nieruchomością, jest bowiem większościowym udziałowcem spółki T. ", będącej aktualnym właścicielem nieruchomości.

Odwołanie okazało się nieskuteczne, Wojewoda utrzymał bowiem w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu przytoczył przepisy mające zastosowanie w sprawie oraz adekwatne orzecznictwo. Wyjaśnił, że negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości nie zapisaną wprost w art. 136-138 u.g.n. stanowi fakt, że nieruchomość nie jest w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządowej. W odpowiedzi na zarzuty odwołania Wojewoda wyjaśnił, że jak stanowi art. 33 Kodeksu cywilnego, gmina, będąc wyposażoną w osobowość prawną jest podmiotem odrębnym od innych jednostek organizacyjnych wyposażonych mocą ustaw szczególnych w osobowość prawną. Podmiot, który obecnie posiada prawo własności wywłaszczonej nieruchomości nie ma charakteru statio fisci gminy, jest to odrębna osoba prawna, która z momentem wpisu do KRS uzyskała osobowość prawną.

W tej sytuacji zbyteczne jest badanie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Finalnie Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie może być w przedmiotowej sprawie zrealizowane w naturze, wnioskodawcom przysługuje natomiast roszczenie odszkodowawcze na zasadach prawa cywilnego.

M. T., E. I., K. I., L. W., B. B. oraz H. Ć. złożyły od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzuciły naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, a mianowicie:

1) art. 136 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że w niniejszej sprawie nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, albowiem nie zostały spełnione równocześnie dwie przesłanki - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu a stan prawny nieruchomości, aktualny w chwili orzekania, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzednim właścicielom;

2) art. 137 u.g.n. poprzez zaniechanie badania, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

3) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 w zw. z art. 216 u.g.n. - poprzez nieuwzględnienie odwołania i nieuchylenie decyzji Starosty Tatrzańskiego w przypadku, gdy okoliczności faktycznie niniejszej sprawy przemawiają za uznaniem spełnienia ustawowych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a mianowicie w sytuacji gdy:

a) nie został na ww. nieruchomości zrealizowany cel wywłaszczenia i nie podjęto celem powyższego żadnych działań,

b) ww. nieruchomość stanowi mienie komunalne a więc znajduje się faktycznie we władaniu publicznym i wykorzystywana jest na cele publiczne inne niż cel wywłaszczenia;

c) organ uznał, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której jedynymi wspólnikami są jednostki samorządu terytorialnego, utworzona w sferze użyteczności publicznej, stanowi podmiot prywatny, tj. inny niż Skarb Państwa, czy też jednostka samorządu terytorialnego;

4) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. przez zaniechanie zgromadzenia i rzetelnej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego, wszelkich czynności, w tym zebrania kompletnego materiału dowodowego służącego dokładnemu wyjaśnieniu sprawy, a to zaniechanie uwzględnienia, iż 100% udziałów w przedmiotowej spółce a więc i wszelką decyzyjność w odniesieniu do zarządu i spraw majątkowych ww. spółki posiadają wyłącznie jednostki samorządu terytorialnego, co przemawia za uznaniem, iż brak jest niniejszym władztwa prywatnego nad ww. spółką, zaś Wojewoda Małopolski w Krakowie błędnie ustalił, iż aktualnie sporna nieruchomość nie znajduje się już we władztwie jednostek samorządu terytorialnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ odwoławczy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:

1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,

2) dochowania wymaganej prawem procedury,

3) respektowania reguł kompetencji.

Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 935 ze zmianami, dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jej części lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Z kolei art. 216 ust 2 pkt 2 u.g.n. przesądza, iż przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Orzeczenie to na nowo zdefiniowało pojęcie zbędności na cel wywłaszczenia nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. Jeżeli bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie terminów, o których mowa w art. 137 ust 1 u.g.n., ale przed złożeniem wniosku o zwrot tej nieruchomości i przed datą 22 września 2004 r., brak podstaw by uznać, iż nieruchomość stałą się zbędna na cel wywłaszczenia, a co za tym idzie, że żądanie jej zwrotu było uprawnione.

Poza sporem w przedmiotowej sprawie pozostaje, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 31 marca 1954 r. znak L.Sa.IV-58/196/54 wydanym w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz.U. z 1952 r. nr 4 poz. 31) na cele Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Zakopanem na potrzeby Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego w Zakopanem (k. 59-60 administracyjnych akt sprawy).

Nie budziło też wątpliwości organów, ani nie budzi także wątpliwości Sądu, że z żądaniem zwrotu wystąpiły osoby legitymowane w świetle art. 136 ust. 3 u.g.n.

Okolicznością sporną w przedmiotowej sprawie jest natomiast to, czy wystąpiły przesłanki do odmowy zwrotu nieruchomości z uwagi na to, że nieruchomość nie stanowi już własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego.

Organy ustaliły, że na podstawie umowy przenoszącej własność z dnia 23 stycznia 1997 r. nr Rep A [...] Gmina Miasto Z. w zamian za objęcie 216 udziałów wniosła jako aport na rzecz Spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Z. własność nieruchomości utworzonej z działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] Z. (k. 147-148 administracyjnych akt sprawy). Następnie zgodnie z umową przeniesienia własności z dnia 19 września 2013 r. nr Rep. A [...] spółka T. [...] Sp. z o.o. w Z. przeniosła na rzecz Spółki Z. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna obr [...] Z.. Pozostaje ona, zgodnie z treścią księgi wieczystej [...], własnością tej spółki (k. 170 administracyjnych akt sprawy).

Obecnie nie budzi wątpliwości, że powyższe okoliczności (t.j. przeniesienia własności nieruchomości na inny podmiot niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego) stanowią przeszkodę do zwrotu nieruchomości w świetle uchwały 7 sędziów NSA Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OPS 3/14. W uchwale tej wskazano, że jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy.

Taka sytuacja będzie miała miejsce w szczególności, gdy nieruchomość została zbyta na rzecz osoby prawnej w charakterze aportu do spółki. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 18 z późn. zm.(dalej K.s.h.) jeżeli wkładem do spółki w celu pokrycia udziału ma być w całości albo w części wkład niepieniężny (aport), umowa spółki powinna szczegółowo określać przedmiot tego wkładu oraz osobę wspólnika wnoszącego aport, jak również liczbę i wartość nominalną objętych w zamian udziałów (art. 158 § 1 K.s.h.). Przedmiot wkładu pozostaje do wyłącznej dyspozycji zarządu spółki (art. 158 § 3 K.s.h.). W czasie trwania spółki nie wolno zwracać wspólnikom wniesionych wkładów tak w całości, jak i w części, chyba że przepisy niniejszego działu stanowią inaczej (art. 189 § 1 K.s.h.). W doktrynie podkreśla się zakaz zwracania wniesionych wkładów dotyczy zarówno aportów, jak i wkładów pieniężnych.

W w/w uchwale zwrócono także uwagę, że "roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, ale nie oznacza to pozbawienia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego. Oznacza to tyle, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 sierpnia 2011 r. (I CSK 573/10, LexPolonica nr 3873652), "Jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, uprawniony jest sąd (powszechny)". W takiej sytuacji sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Potwierdza to teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z 29 maja 2014 r., V CSK 384/13: "przekazanie działki na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym. Byłym właścicielom przysługuje wtedy roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji gminy odmawiającej zwrotu nieruchomości."

Bez wpływu a wynik sprawy pozostają przy tym okoliczności podnoszone w skardze, a mianowicie, że jedynymi wspólnikami Spółki są jednostki samorządu terytorialnego, a zatem majątek spółki jest mieniem komunalnym. Podmioty, na rzecz których przeniesiono własność przedmiotowej nieruchomości odpowiednio w 1997 r. i w 2013 r. posiadały odrębną osobowość prawną i stanowiły (stanowią) podmioty odrębne od jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto podnoszone w skardze okoliczności, jak niedochowanie należytej staranności czy procedury podczas przenoszenia własności nieruchomości nie maja wpływu na wynik niniejszej sprawy, choć mogą nie pozostawać bez znaczenia dla ewentualnych roszczeń odszkodowawczych.

Odnotować także należy, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na potrzeby Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego w Zakopanem i pozostaje do dnia dzisiejszego własnością spółki komunalnej, jednakże będącej odrębnym od jednostki samorządu terytorialnego podmiotem prawa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.