Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1113/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2a uśr., art. 58 kpa, art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi N. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2022 r. skarżąca N. S. zwróciła się do Prezydenta M. [...] o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr").

Skarżąca wskazała, że Wojewódzki Zespół ds Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] o niezaliczeniu do stopnia niepełnosprawności, natomiast Sąd Rejonowy we [...], IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] zmienił częściowo ww. orzeczenia Zespołów ds. Orzekania o Niepełnosprawności w ten sposób, że zakwalifikował skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w okresie od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] września 2022 r. Podniosła, że z niezawinionych przez nią przyczyn nie złożyła powyższych orzeczeń i stosownych wniosków we właściwym terminie do organu I instancji. W tym zakresie skarżąca wskazała, że w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2022 r. obowiązywał stan epidemii i miała znikomą możliwość bezpośredniego kontaktu z organem, gdyż jako osoba z bardzo osłabionym układem odpornościowym miała poważne obawy, aby przebywać w miejscach ogólnodostępnych, a ponadto istotnym utrudnieniem były ograniczenia wobec interesantów wprowadzone przez urzędy, co uniemożliwiało jej uzyskania stosownej porady i pomocy pracowników socjalnych. Powołała się też na brak bezpośredniej informacji od organu, gdyż mimo uzyskania przez nią w sierpniu 2020 r. pełnoletności i nieprzedłożenia do organu stosownego pełnomocnictwa czy upoważnienia, pracownicy organu nie kontaktowali się bezpośrednio z nią, ale wyłącznie poprzez jej ojca A. S.. Wyjaśniła, że w związku z tym w październiku 2020 r. uzyskała od ojca informację, że telefonowała do niego pracownica organu i oznajmiła mu, że w związku z pandemią koronawirusa weszła w życie ustawa, która pozwala jej na wniesienie wszelkich wniosków w terminie do zakończenia stanu epidemii, co skutkowało tym, że skarżąca odłożyła dopełnienie wszelkich wniosków na czas późniejszy. Natomiast w okresie, kiedy przypadki zarażeń koronawirusem drastycznie zmalały, udała się osobiście do organu i przedłożyła mu w dniu [...] kwietnia 2022 r. ww. wyrok z dnia [...] sierpnia 2021 r., a następnie oczekiwała na oficjalne odwołanie stanu epidemii koronawirusa, aby zgodnie z posiadaną wiedzą złożyć stosowne wnioski o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W świetle wskazanych okoliczności skarżąca stwierdziła, że złożony przy nią wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać uwzględniony, gdyż niedochowanie terminu na złożenie do organu odpowiednich dokumentów było wynikiem nadzwyczajnej sytuacji związanej z pandemią oraz wprowadzenia jej w błąd w związku z brakiem bezpośrednich informacji od organu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zainicjowanej ww. wnioskiem, Prezydent M. [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...], na podstawie art. 58 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływanej jako "kpa"), orzekł o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności za okres od [...] marca 2021 r. do [...] kwietnia 2022 r.

Organ I instancji wyjaśnił, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się okoliczności losowe jak np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, a więc okoliczności, których wystąpienie uniemożliwiło złożenie w terminie wniosku. Długotrwała niedyspozycja nie uzasadnia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, ponieważ nie wyklucza możliwości ustanowienia pełnomocnika, którym w sprawach administracyjnych może być praktycznie każdy - członek bliższej czy dalszej rodziny, sąsiad, kolega. O braku winy stanowią więc zdarzenia nagłe, niezależne od strony i niedające się przewidzieć, takie których strona należycie dbająca o swoje sprawy nie jest w stanie uwzględnić i im przeciwdziałać nawet przy dołożeniu szczególnej staranności. Oznacza to, jak podkreślił organ, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a więc nie dopełniła czynności z powodu przeszkody, którą mogła przezwyciężyć.

Podkreślając, że skarżąca w okresie pandemii załatwiała sprawy w urzędach, chociażby związane z uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (tj. w Miejskim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności we [...], Wojewódzkim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. oraz w Sądzie Rejonowym we [...]), organ stwierdził, że argumentacja skarżącej, iż nie była ona w stanie złożyć wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w wymaganym przepisami prawa okresie jest nietrafne. Zdaniem organu, skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że strona nie wykazała należytej staranności w terminowym dokonaniu czynności złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, wskazując że ogólne powołanie się na stan epidemii oraz wprowadzone przez urzędy obostrzenia i ograniczenia wobec interesantów, nie oznacza takiej sytuacji. Wskazał przy tym, że skarżąca mogła wypełnić przedmiotowy wniosek w domu i nadać przez pocztę (korzystając z pomocy osób trzecich), wyznaczyć pełnomocnika lub złożyć wniosek w formie elektronicznej, a także że stosowne informacje w sprawach administracyjnych można uzyskać od urzędnika przez telefon. Z powyższych względów, zdaniem organu, należało odmówić stronie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w ww. okresie.

Na powyższe postanowienie (błędnie nazwane decyzją) N. S. wniosła zażalenie, zarzucając błędną interpretację podanych przez nią okoliczności oraz pominięcie istotnych dla sprawy informacji, na które powołała się w przedmiotowym wniosku.

W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że w złożonym wniosku o przywrócenie terminu powołała się na przyczyny uchybienia terminu, takie jak: brak bezpośredniego kontaktu z organem i udzielenie przez organ wszelkich informacji jej ojcu, co skutkowało wprowadzeniem jej w błąd odnośnie ciążących na niej obowiązków wynikających z przepisów o COVID-19; brak możliwości osobistego stawienia się w urzędzie, z uwagi na utrudniania związane z zaostrzonym stanem pandemii; a także niewłaściwe doręczanie - skutkujące brakiem doręczenia skarżącej - decyzji zawierającej informację o prawach i obowiązkach, które jej dotyczą w związku z nowymi przepisami mającymi zastosowanie w czasie trwania pandemii COVID-19, w związku z zaadresowaniem przesyłki z ww. decyzją do jej ojca A. S., który nie realizował pozostawionych w skrzynce pocztowej awizów (twierdzi, że nie wiedział, że awiza dotyczyły jej sprawy). Skarżąca zarzuciła, że organ I instancji oparł zaskarżone postanowienie wyłącznie na jednym z jej argumentów, dotyczącym stanu epidemii i wprowadzonych obostrzeń oraz ograniczeń wobec interesantów, którą to przesłankę rozpatrzył z pominięciem kontekstu innych powołanych przez nią argumentów, przez co zniekształcony został całościowy sens wniosku. Podkreśliła, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności, że nie miała wiedzy o konieczności dopełnienia formalności, ponieważ urząd nie poinformował jej o tym, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 kpa. Wskazała też na naruszenie art. 40 § 1 kpa w związku z nieprawidłowym adresowaniem pism (na nazwisko jej ojca). Podniosła, że w wyniku zaniedbań, na które nie miała wpływu, została pozbawiona prawa do zapoznawania się na bieżąco z czynnościami organu i uniemożliwiono jej świadomego uczestnictwa w tych czynnościach. Pomimo tego, jak zaznaczyła, wymaga się od niej, aby monitorowała, czy urząd miał do przekazania dla niej istotne informacje, zupełnie pomijając obowiązek urzędu wynikający z treści art. 9 kpa. Wskazała również, że organ zbagatelizował jej obawy o stan zdrowia w trakcie pandemii, że pominął okoliczność, iż większość załatwianych przez nią w tym okresie spraw odbywała się w formie korespondencyjnej, bez fizycznej obecności strony, że zlekceważył jej argument o dezorientacji spowodowanej pandemią oraz, że nie uwzględnił, iż formalności, których nie dopełniła były jej nieznane, gdyż wprowadzone nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystała.

Po rozpatrzeniu ww. zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) we [...] postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia SKO wskazało w pierwszej kolejności, że skarżąca nie zachowała określonego w art. 24 ust 2a uśr 3-miesięcznego terminu na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, gdyż ustalenie stopnia niepełnosprawności, uzasadniające przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, nastąpiło w wyroku Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., który stał się prawomocny [...] sierpnia 2021 r., a skarżąca wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła dopiero [...] maja 2022 r. Podniosło również, że skarżąca wraz z wnioskiem z [...] maja 2022 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego zasiłku, a także że w świetle twierdzeń skarżącej zawartych we wniosku o przywrócenie terminu i na gruncie art. 15zzzzzn˛ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.,, dalej powoływanej jako "ustawa z dnia 2 marca 2020 r.") za ustanie przyczyny uchybienia należy przyjąć w sprawie datę odwołania stanu epidemii tj. 15 maja

2022 r.

W dalszej kolejności SKO stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu określonego w art. 24 ust. 2a uśr.

Odnośnie wskazanej przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu związanej z obawami wynikającymi ze stanu zdrowia oraz ograniczeniami w dostępie do urzędu, SKO uznało, że nie uzasadnia ona braku winy w uchybieniu terminu, gdyż złożenie przez skarżącą wniosku o zasiłek pielęgnacyjny nie wymagało jej osobistego stawiennictwa w urzędzie. Możliwe było bowiem przesłanie wniosku listownie (przez operatora pocztowego), a także w formie elektronicznej, a poza tym skarżąca mogła skorzystać z możliwości ustanowienia pełnomocnika do dokonania tej czynności.

Zdaniem SKO także powoływana przez skarżącą przyczyna dotycząca braku uzyskania bezpośredniej informacji od organu nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu. SKO wskazało, że wbrew oczekiwaniom skarżącej, przepisy prawa nie zobowiązują organów niejako do "uprzedzenia" o możliwości jaką daje art. 24 ust. 2a uśr. Podniosło, że przepisy art. 9 i 10 kpa dotyczą postępowań administracyjnych w toku, a takiego wobec braku wniosku strony nie było w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] maja 2022 r. Pokreśliło, że skarżąca dochowując należytej staranności w dbaniu o własne interesy miała możliwość kontaktu (np. telefonicznego) z organem I instancji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego, który jak wynika z akt sprawy już wcześniej jej przysługiwał co najmniej od [...] września 2018 r. (decyzja Prezydenta M. [...] z dnia [...] października 2018 r.) do końca miesiąca w którym upływa 60 dzień od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do ostatniego dnia miesiąca, w którym wydano nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (decyzja zmieniająca Prezydenta M. [...] z dnia [...] października 2020 r.). Kontakt taki byłby tym bardziej oczekiwany, skoro skarżąca powołuje się na uzyskanie pełnoletniości. SKO zaznaczyło przy tym, że decyzja z dnia [...] października 2020 r. była decyzją zmieniającą, wydaną na korzyść strony, a związaną z przepisem art. 15h ust 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] marca 2020 r., który to wydłużał ważność orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Kwestionowanie aktualne przez skarżącą okoliczności doręczenia decyzji zmieniającej (z uwagi na wskazanie jako adresata: Skarżącej, reprezentowanej przez A. S.) nie ma, jak wskazało SKO, wpływu na ocenę zawinienia strony w uchybieniu terminu, gdyż nie zwalniało to z obowiązków o których stronie (a wcześniej jej przedstawicielowi ustawowemu) było wiadome na mocy decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny - decyzja z dnia [...] października 2018 r., zawierającej stosowne pouczenia, w tym co do treści art. 24 ust. 2a uśr.

W ocenie SKO akta sprawy nie potwierdzają również, by ze strony organu I instancji doszło do wprowadzenia strony w błąd, którą to okoliczność skarżąca wskazała także jako przyczynę uchybienia terminu, powołując się na informację przekazaną jej przez ojca w październiku 2020 r., po rozmowie telefonicznej z pracownicą organu. W tym zakresie SKO zaznaczyło, że na okoliczność rozmowy telefonicznej pracownik organu sporządził znajdującą się w aktach sprawy notatkę służbową, z której wynika, że rozmowa z A. S. miała miejsce w dniu [...] października 2020 r., że w jej trakcie ustalono, iż niepełnosprawność N. S. nadal istnieje, że wniosek o nowe orzeczenie w MZON zostanie złożony w najbliższym czasie, że ww. jest zainteresowany wydłużeniem okresu przyznania świadczeń, które były wypłacane do dnia [...] września 2020 r., tj. do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności, że wyraził zgodę na przedłużenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz, że strona została poinformowana o tym, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia zobowiązana jest powiadomić o tym organ i złożyć nowy wniosek. W notatce służbowej wskazano również, że strona oświadczyła, że spełnia warunki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Przytoczona treść notatki, jak stwierdziło SKO, nie potwierdza okoliczności, o których aktualnie twierdzi skarżąca, a które miałyby uzasadniać oczekiwanie na odwołanie stanu epidemii celem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.

Reasumując, SKO wskazało, że ww. ustalanie, nie pozwalają na uznanie, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi określonemu w art. 24 ust. 2a uśr, i że w związku z tym rozstrzygniecie organu I instancji jest prawidłowe.

Na powyższe postanowienie SKO, N. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i wydania rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym w sprawie wnioskiem. Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Dodatkowo podkreśliła, że argument o braku możliwości osobistego stawiennictwa w urzędzie został powołany nie w celu wskazania, że stanowiło to przeszkodę w dopełnieniu formalności, lecz w celu wykazania, że uniemożliwiło jej to pozyskanie informacji o ciążących na niej obowiązkach w związku z przepisami o COVID-19, których została pozbawiona w wyniku zaniedbań ze strony organu, a które to informacje, wbrew wiedzy i woli skarżącej zostały przekazane jej ojcu w formie rozmowy telefonicznej i które finalnie zostały zniekształcone, przez co została wprowadzona w błąd, gdyż miała przeświadczenie, że na złożenie wszelkich pism ma czas cyt. "do okresu po zakończeniu pandemii". Podniosła również, że argumentu o braku bezpośredniej informacji od organu, powołała w celu, aby organ wziął odpowiedzialność za błędy w komunikacji, tj. niewłaściwe dobranie adresata. Wyjaśniła przy tym, że w chwili obecnej nie jest w stanie stwierdzić, czy została wprowadzona w błąd ze względu na nieprawidłowe zrozumienie informacji przez jej ojca, czy też ze względu na nieprawidłowy przekaz, który jej ojciec otrzymał od pracownika socjalnego, niemniej w obu przypadkach nie ma jej winy. Zaznaczyła także, że żadna z decyzji, na które wskazał organ nie była jej doręczona, ponieważ przed [...] sierpnia 2020 r. była osobą niepełnoletnią i zgodnie z przepisami wszelka korespondencja trafiała do jej ojca, natomiast po ukończeniu przez nią 18 lat, organ bez żadnego upoważnienia korespondował i komunikował się telefonicznie z jej ojcem. Ponadto odnosząc się do notatki służbowej z dnia [...] października 2020 r. podkreśliła, że informacje przekazane jej przez ojca miały zupełnie inny charakter niż wskazuje na to treść notatki służbowej, gdyż dowiedziała się od ojca, że w związku z pandemią COVID-19 wydłużono jej okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu zakończenia stanu pandemii oraz, że wszelkie formalności może dopełnić po odwołaniu zagrożenia epidemiologicznego. Skarżąca podniosła przy tym, iż trudno jej uwierzyć w to, iż jej ojciec mógł otrzymać właściwie sformułowany przekaz, zwłaszcza że jest to osoba z wyższym wykształceniem, która nie ma problemu w zrozumieniu podstawowych komunikatów.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi postanowienie SKO z dnia [...] września 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta M. [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r., którym to odmówiono skarżącej przywrócenia terminu z art. 24 ust. 2a uśr do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 58 § 1 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 art. 58 kpa prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.

Z przytoczonych regulacji art. 58 kpa wynika, że przywrócenie terminu następuje tylko na wniosek strony, że może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy terminowi uchybiono, że wymaga ono uprawdopodobnia przez stronę, że uchybienie nastąpiło bez jej winy oraz, że koniecznym jest wniesienie prośby o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełnienie jednocześnie z wniesieniem prośby czynności dla której określony był termin. Ponadto przywrócenie terminu dotyczy terminów postępowania, a zatem nie ma zastosowania do terminów o charakterze materialnoprawnym.

Powyższe zasady przywrócenia terminu, w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (od [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2022 r.), uległy modyfikacji na mocy regulacji szczególnego, tj. art. 15zzzzzn˛ ustawy z dnia [...] marca 2020 r. Stosownie bowiem do ust. 1 tej regulacji w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2).

W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).

Z treści art. 15zzzzzn˛ ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. jednoznacznie wynika, że odnosi on się do terminów materialnych prawa administracyjnego, a zatem także terminu określonego w art. 24a ust. 2 uśr, którego dotyczył złożony w sprawie wniosek o przywrócenie terminu. Ponadto z przytoczonych unormowań art. 15zzzzzn˛ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. wynika, że w ich ramach wprowadzono dodatkowy tryb poinformowania strony o uchybieniu terminu oraz wydłużono - z siedmiu do trzydziestu dni - termin do złożenia prośby o przywrócenie terminu. Natomiast w art. 15zzzzzn˛ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. nie przewidziano innych przesłanek przywrócenia terminu niż przewidziane w przepisach kpa oraz nie określono zasad według jakich organy administracji powinny rozpatrywać wnioski o przywrócenie terminów prawa administracyjnego. Jednakże, skoro ustawodawca nawiązał w ust. 3 tego artykułu wprost do art. 58 kpa, to należy przyjąć, że jego intencją było, aby wnioski tego rodzaju rozpatrywane były właśnie w oparciu o przepisy kpa. Artykuł 15zzzzzn˛ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. nie funkcjonuje samodzielnie, a zatem nie może stanowić wyłącznej podstawy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Formułuje on – jak podkreślono - obowiązek organu w zakresie poinformowania o uchybieniu i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ale samo rozpoznanie wniosku odbywa się w oparciu o przesłanki określające podstawę do przywrócenia terminu określone w art. 58 kpa (patrz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 31 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 84/22; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1588/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 749/21, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 776/21; wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 862/21 - dostępne są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że organ rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu prawa administracyjnego uchybionego przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 powinien rozpatrzyć go w świetle zaistnienia przesłanek przywrócenia terminu określonych art. 58 kpa z uwzględnieniem ww. modyfikacji określonych w art. 15zzzzzn˛ ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

W sprawie nie budziło sporu, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu z dnia [...] maja 2022 r. w ustawowym terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. od dnia odwołania stanu epidemii (16 maja 2022 r.), że złożyła ona przedmiotowy wniosek z własnej inicjatywy, a więc bez trybu zawiadomienia przewidzianego w art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i 2 ustawy z dnia [...] marca 2020 r., że skarżąca dokonała czynności dla której termin został przewidziany, gdyż załączyła do wniosku o przywrócenie terminu wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a także że w sprawie miało miejsce uchybienie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 24 ust 2a uśr, gdyż ustalenie stopnia niepełnosprawności nastąpiło w wyroku Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., który stał się prawomocny [...] sierpnia 2021 r., a skarżąca wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła dopiero [...] maja 2022 r., a zatem z uchybieniem 3-miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust 2a uśr.

Sporna natomiast w sprawie pozostała kwestia uprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w uchybieniu terminu, stanowiąca przesłankę przywrócenia terminu określoną w art. 58 § 1 kpa, mającą – jak wykazano – zastosowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu prawa administracyjnego uchybionego w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. W świetle tej przesłanki strona powinna uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas w okresie biegu terminu dla dokonania danej czynności. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie.

Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności - nie mogła dokonać czynności w terminie - z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia i przewidzenia oraz istniejącej przez cały czas biegu terminu dla dokonania czynności.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (zob. w szczególności wyrok NSA z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1459/09 – dostępny jw.). Skoro art. 58 § 1 kpa jako konieczną przesłankę przywrócenia terminu określa brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia.

Zdaniem Sądu przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. też wyrok NSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1397/05 – dostępny jw.). Przywrócenie terminu jest dopuszczalne jedynie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/11 – dostępny jw.). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu zalicza się m.in. takie zdarzenia losowe jak - przerwa w komunikacji, powódź, pożar, czy też sytuacje związane z nagłą chorobą, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą (np. sąsiadem, członkiem rodziny, znajomym).

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 2019 r. ojciec niepełnoletniej wówczas skarżącej złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla skarżącej. Do wniosku załączone zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2018 r. nr [...]/I, zaliczające skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wydane do dnia [...] września 2020 r. Wskazany wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który został podpisany przez wnioskodawcę, zawierał pouczenie o zasadach ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego określonych w art. 24 ust. 2a uśr, którego treść została w nim przytoczona, a także pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia. W następstwie złożenia ww. wniosku wydana została przez Prezydenta M. [...] decyzja z dnia [...] października 2018 r. nr [...], na mocy której przyznano skarżącej wnioskowany zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] września 2018 r. do [...] września 2020 r., a więc do dnia upływu terminu ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzja ta zwierała również ww. pouczania. Skarżąca uzyskała pełnoletności 27 sierpniu 2020 r., a zatem do tej daty wszystkie dokonane w imieniu skarżącej czynności przez jej ojca (złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zawierającego ww. pouczenia, podpisanie zawartego we wniosku oświadczenia o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego), będącego przedstawicielem ustawowym strony, a także wydane w ich następstwie decyzje administracyjne (decyzja z dnia [...] października 2018 r.), odnosiły skutek wobec skarżącej. Oznacza to w szczególności, że podpisanie przez ojca skarżącej wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, zawierającego ww. pouczania, skutkuje tym, że w sprawie należy przyjąć, że skarżąca została, poprzez przedstawiciela ustawowego, poinformowana o zasadach ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wynikających z treści art. 24 ust. 2a uśr i o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu, o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia. Należy więc przyjąć, że posiadała ona wiedzę we wskazanym zakresie, albowiem wszelkie czynności podjęte przez jej przedstawiciela ustawnego oraz skierowane do jej przedstawiciela ustawowego w tym czasie odnosiły bezpośredni skutek wobec skarżącej. Ponadto dbając należycie o własne interesy, skarżąca mogła tę wiedzę pozyskać wraz z ukończeniem 18 roku życia, zarówno od organu (choćby telefonicznie), informując go jednocześnie o uzyskaniu pełnoletności, jak też od ojca - zwracając się do niego o przedstawienie jej wszelkich dokumentów, które dotyczą spraw strony, w których to ojciec skarżącej działał jako jej przedstawiciel ustawowy. Miałaby wówczas choćby wiedzę o tym, że ojciec skarżącej niektórych z tych dokumentów nie posiada (decyzji z dnia [...] października 2018 r.) i, że może je pozyskać jedynie od organu. Wobec tego nie ma podstaw do przyjęcia w sprawie, że skarżąca nie znała zasad, ewentualnie nie mogła zapoznać się z zasadami przyznawania przedmiotowego świadczenia, o których mowa w art. 24 ust. 2a uśr.

Zgodnie z treścią ww. art. 24 ust. 2a uśr, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jak wynika z przytoczonej regulacji, warunkiem ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jest złożenie wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Co istotne w sprawie tego warunku, w żadnym zakresie nie zmieniała i nie modyfikowała ani decyzja z dnia [...] października 2020 r. zmieniająca decyzję z dnia [...] października 2018 r., ani też ustawa z dnia [...] marca 2020 r. Decyzja z dnia [...] października 2020 r. wydłużała bowiem jedynie okres ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia z dnia [...] września 2018 r. Możliwość ta wynikała z treści art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., który stanowi, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przytoczony przepis przedłużył zatem ważność orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności wydanych na czas określony, w sytuacji upływu terminu ich ważności od dnia wejścia w życie ustawy - do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wskazana regulacja nie zmieniła natomiast zasady przewidzianej w art. 24 ust. 2a uśr, że warunkiem ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jest złożenie wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. O zasadzie tej, jak pokreślono, został poinformowany przedstawiciel ustawowy skarżącej, z konsekwencjami odnoszącymi skutek do skarżącej, a ponadto po uzyskania pełnoletności skarżąca, dbając należycie o własne interesy, miała możliwość pozyskania tej wiedzy od organu, informując go o zmianie sytuacji związanej z uzyskaniem przez nią pełnoletności, o którym to obowiązku informacyjnym także miał wiedzę jej przedstawiciel ustawowy. Tym samym skierowanie i zaadresowanie do skarżącej poprzez przedstawiciela ustawowego decyzji zmieniającej z dnia [...] października 2020 r. i przesyłki zwierającej tę decyzję, tj. wskazanie jako ich adresata – N. S. reprezentowana przez A. S. i wysłanie ich na adres, stanowiący nota bene jednocześnie adres zamieszkania skarżącej i jej przedstawiciela ustawowego, nie może stanowić o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu z art. 24 ust. 2a uśr, gdyż po pierwsze przepis ten nie uległ zmianie w następstwie ustanowienia regulacji zawartej w art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., a w konsekwencji w następstwie wydania decyzji zmieniającej, a po drugie w sprawie organ nie został poinformowany ani przez przedstawiciela ustawowego skarżącej, ani przez skarżącą o uzyskaniu przez stronę pełnoletności, a zatem jedynie z tej przyczyny skierował decyzję z dnia [...] października 2020 r. do skarżącej poprzez jej przedstawiciela ustawowego, a nie bezpośrednio do skarżącej. O obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu, o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia, przedstawiciel skarżącej został zaś poinformowany.

Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącej, ze znajdującej się w aktach sprawy notatki służbowej wprost wynika, że pracownik organ w trakcie rozmowy telefonicznej odbytej z ojcem skarżącej w dniu [...] października 2020 r. nie wprowadził go w błąd odnośnie praw i obowiązków skarżącej wynikających z regulacji zawartych w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. W treści tej notatki wskazano, że z A. S. została przeprowadzona rozmowa telefoniczna w dniu [...] października 2020 r., że w jej trakcie ustalono, że niepełnosprawność N. S. nadal istnieje, że wniosek o nowe orzeczenie w MZON zostanie złożony w najbliższym czasie, że ww. jest zainteresowany wydłużeniem okresu przyznania świadczeń, które były wypłacane do dnia [...] września 2020 r., tj. do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności, że wyraził zgodę na przedłużenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz, że strona została poinformowana o tym, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia zobowiązana jest powiadomić o tym organ i złożyć nowy wniosek, a także że strona spełnia warunki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Przytoczona treść notatki, jak zasadnie podkreślało to SKO, nie potwierdza, iż pracownik organu udzielił ojcu skarżącej informacje, które uzasadniałyby oczekiwanie na odwołanie stanu epidemii celem złożenia "wszelkich" pism i wniosków do organu, w szczególności nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i w następstwie tego nowego wniosku o uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego. Wręcz przeciwnie, w ww. notatce służbowej wprost wskazuje się na okoliczność poinformowania o tym, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia strona zobowiązana jest powiadomić o tym organ i złożyć nowy wniosek. Jednocześnie należy pokreślić, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego, że przytoczona wyżej treść notatki służbowej, jest niezgodna z rzeczywistym stanem rzeczy. Poza tym, należy zauważyć, że treść notatki służbowej nie wskazuje, że w trakcie rozmowy telefonicznej ojciec skarżącej poinformował pracownika organu, o uzyskaniu pełnoletności przez skarżącą, a jak wskazano o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu, o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia, przedstawiciel skarżącej miał wiedzę, gdyż został o tym poinformowany już we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Pomimo tego w sprawie zaniechano poinformowania organu o uzyskaniu przez skarżącą pełnoletności, stąd nie mogą odnieść zamierzonego skutku argumenty skarżącej o braku bezpośredniego kontaktu organu ze skarżącą po uzyskania przez nią pełnoletności, skoro organ nie został o tej okoliczności poinformowany ani przez przedstawiciela ustawowego skarżącej, ani przez samą skarżącą. Nie sposób natomiast oczekiwać od organu niejako "monitorowania" z urzędu momentu uzyskania pełnoletności przez wszystkie osoby uprawnione do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. Rację ma SKO, że od momentu uzyskania przez skarżącą nowego prawomocnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, uzasadniającego przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego ([...] sierpnia 2021 r.) do momentu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego ([...] maja 2022 r.) nie toczyło się przed organem pomocowym żadne postępowanie administracyjne w tym przedmiocie (tj. w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego), a zatem nie można zrzucić organowi w tym okresie także naruszenia art. 9 i art. 10 kpa.

Zdaniem Sądu, strona która dba należycie o własne sprawy, powinna w momencie uzyskania pełnoletności przedsięwziąć czynności zmierzające do powzięcia rzetelnej wiedzy o wszystkich toczących się przed organami i sądami sprawach (ich stanie), w których w imieniu strony działał jej przedstawiciel ustawowy. Tego jednak, jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie uczyniła, poprzestając jedynie na ogólnikowych informacjach przekazanych jej przez ojca, których w żaden sposób pomimo uzyskania pełnoletności nie starała się zweryfikować, kontaktując się z organem chociażby telefonicznie, czy też za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub tradycyjną drogą pocztową. To także stanowi o braku dołożenia odpowiedniej staranności w dbaniu o własne interesy.

Sąd nie uznał również za przyczyny uzasadniające brak winy w uchybieniu terminu, powoływane przez skarżącą okoliczność związane z obowiązywaniem w [...] stanu epidemii, z istniejącymi w związku z tym ograniczeniami w dostępie do urzędu i obawami skarżącej o stan zdrowia. Jak podkreślono skarżąca miała możliwość kontaktowania się z organem za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub tradycyjną drogą pocztową, mogła też ustanowić w sprawie pełnomocnika, a ponadto miała możliwości uzyskania stosowanych informacji poprzez kontakt telefoniczny z pracownikami organu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w okresie pandemii załatwiała w urzędach, choćby w formie korespondencyjnej, sprawy związane z uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. w Miejskim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności we [...], Wojewódzkim Zespole ds Orzekania o Niepełnosprawności w B. oraz w Sądzie Rejonowym we [...]. W tych okolicznościach, ogólne powołanie się przez skarżącą na panujący stan epidemii, ograniczenia w dostępie do urzędu i obawy o stan zdrowia, nie mogło stanowić o braku winy w uchybieniu terminowi, gdyż do uzyskania stosownych informacji od organu i złożenia koniecznych wniosków, osobista obecność skarżącej w urzędzie nie była konieczna.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu przedmiotowemu terminowi, gdyż okoliczności sprawy nie wskazują, że skarżąca dochowała należytej staranności w dbaniu o własne interesy, a przeszkody były od niej niezależne i niemożliwe do przezwyciężenia. Wbrew twierdzeniom skarżącej, to nie zaniechania organu, lecz zaniechania przedstawiciela ustawowego strony w zakresie udzielenia niezbędnych i rzetelnych informacji zarówno stronie, jak i organowi, których konsekwencjom - jak wykazano - skarżąca dbając należycie o własne interesy mogła przeciwdziałać po uzyskaniu pełnoletności, spowodowały w rezultacie, że w sprawie doszło do uchybienia terminowi, o którym mowa w art. 24 ust. 2a uśr.

Dlatego też Sąd na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi, uznając rozstrzygnięcia organów za zgodne z prawem, a argumenty skargi za niezasługujące na uwzględnienie.