Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 434/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 115b, art. 54
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1496/21 w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r., nr 2201-IEE.711.2.217.2021.AW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz A. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 19 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1496/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. S. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "Dyrektor") z 16 września 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dalej: "organ I instancji") z 16 lipca 2021 r. a także zasądził na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Dyrektor żądając przeprowadzenia rozprawy zaskarżył go w całości wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, pomimo jej bezzasadności; naruszeniu art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez błędną kontrolę niniejszej sprawy oraz błędne zastosowanie środków określonych w ustawie i uznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie Dyrektora oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nie zawierało podstaw prawnych uzasadniających jej uchylenie, zatem skarga winna być oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez przyjęcie dwóch sprzecznych stanowisk w wyroku wyrażających się w stwierdzeniach: "w przypadku sporządzenia planu podziału na podstawie art. 115b u.p.e.a. postanowienie będzie właściwą formą wypowiedzi organu" natomiast z drugiej strony przyjęcie poglądu, że podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na którą zobowiązanemu służy skarga zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427; dalej jako: "u.p.e.a."),

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a., przez nakazanie rozpoznania wniosku wbrew powyższej regulacji,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 115a i art. 115b u.p.e.a., poprzez bezzasadne przyjęcie i nieuwzględnienie, że art. 115b u.p.e.a. jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu art. 115a u.p.e.a., bowiem został umieszczony w Oddziale 2 (Zasady szczególne dotyczące podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości) i tym samym na wydane postanowienie w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości nie przysługuje środek zaskarżenia,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18, art. 17 § 1 i art 115b u.p.e.a., poprzez wskazanie, że w sprawie został bezzasadnie zastosowany art. 61a § 1 k.p.a., podczas gdy ustawodawca w art. 115b u.p.e.a. nie przewidział środka zaskarżenia planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, a konsekwentnie do treści art. 17 § 1 u.p.e.a. na postanowienie w tym zakresie zażalenie nie przysługuje, zatem należało w myśl art. 61a § 1 k.p.a. odmowić wszczęcia postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 ustawy p.p.s.a., poprzez zawarcie w uzasadnieniu błędnej oceny prawnej i wskazanie w konsekwencji nieprawidłowego zalecenia organom egzekucyjnym co do dalszego postępowania poprzez stwierdzenie, że "skarga w tym trybie (tj. art. 54 par.1 u.p.e.a.) przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktycznie podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora" oraz, że "taki rodzaj skargi przysługiwał skarżącemu" a także, że "ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu skargi", w sytuacji gdy nie zaistniały przesłanki do rozpatrzenia pisma z dnia 23 czerwca 2021 r. w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 i art. 115 § 1 u.p.e.a. przez przyjęcie, że zobowiązanemu przysługuje środek zaskarżenia w postaci skargi wskazanej w art. 54 § 1 u.p.e.a., podczas gdy w planie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości biorą udział inne osoby wymienione w art. 115c § 1 u.p.e.a., a tym samym pominięcie innych uczestników postępowania egzekucyjnego i naruszenie tym samym zasady równego traktowania uczestników postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w związku z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 1a pkt 2, art. 115b i art. 54 § 1 u.p.e.a., poprzez niewłaściwą wykładnię i wskutek tego błędne zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu, że plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości stanowi czynność egzekucyjną wykonawczą o charakterze faktycznym i przysługuje zobowiązanemu skarga przewidziana w art. 54 § 1 u.p.e.a., podczas gdy ww. plan podziału nie stanowi czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., gdyż nie jest działaniem organu zmierzającym do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, ma formę postanowienia, umiejscowionego w Oddziale 2 Rozdziału 9 Działu II, od którego ustawodawca nie przewidział środka zaskarżenia planu podziała kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości a zatem zastosowanie ma art. 17 § 1 u.p.e.a., czyli na postanowienie to zażalenie nie przysługuje, a tym bardziej skarga wymieniona w art. 54 § 1 u.p.e.a.

W odpowiedzi a skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

W rozpatrywanej sprawie spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy na czynność sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, o której mowa w art. 115b u.p.e.a. przysługuje skarga na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a., czy też należy pouczyć uprawnione podmioty o możliwości uruchomienia trybu przewidzianego w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 184 in fine p.p.s.a.). Należy bowiem zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że WSA przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dwa sprzeczne stanowiska, wyrażające się w stwierdzeniach: "w przypadku sporządzenia planu podziału na podstawie art. 115b u.p.e.a. postanowienie będzie właściwą formą wypowiedzi organu", "na postanowienie to nie przysługuje skarga" (zob. str. 5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), natomiast z drugiej strony zaprezentował pogląd, że "podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na którą zobowiązanemu służy skarga zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a." (zob. str. 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niniejszy wyrok nie jest wewnętrznie spójny. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, powołując się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 142/11 wyraził pogląd, że podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na która przysługuje zobowiązanemu skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. Ta kwestia w ogóle nie była przedmiotem cytowanego wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 115a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy albo wykonania prawa majątkowego, do których wystąpił zbieg egzekucji, natomiast § 5 powoływanego artykułu stanowi, że wniosek o wydanie postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji rozpatruje organ egzekucyjny po uprzednim zawiadomieniu wierzycieli uczestniczących w podziale o złożonym wniosku i o możliwości wzięcia czynnego udziału w tym postępowaniu. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji przysługuje wierzycielom i zobowiązanemu zażalenie. Z kolei w myśl art. 115b u.p.e.a., organ egzekucyjny sporządza plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości niezwłocznie, gdy postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości staje się ostateczne. Należy podkreślić, że oba cytowane wyżej przepisy znajdują się w Rozdziale 9 (Działu II) - Podział kwoty uzyskanej z egzekucji. Jednakże art. 115a u.p.e.a. umiejscowiony został w Oddziale I - Zasady ogólne, natomiast art. 115b u.p.e.a. w Oddziale 2 - Zasady szczególne dotyczące podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości. Zatem przepis art. 115b u.p.e.a. jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu art. 115a u.p.e.a., co oznacza, że okoliczności oraz zasady sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości zostały uregulowane w sposób odmienny od procedury sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy albo wykonania prawa majątkowego, do których wystąpił zbieg egzekucji. Skoro w ramach zasad szczególnych dotyczących podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości ustawodawca nie przewidział środka zaskarżenia planu podziału, to stosownie do zapisu art. 17 § 1 u.p.e.a. na postanowienie to, zażalenie nie przysługuje. Przepis ten stanowi bowiem, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub k.p.a. tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W tej sytuacji, przy sformułowaniu powyższych konstatacji, zasadne by było, aby WSA rozważył, czy organ powinien, czy też nie powinien pouczać o możliwości uruchomienia przez uprawnione podmioty, trybu zaskarżania planu podziału, przewidzianego w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny za przedwczesne uznaje ustosunkowywanie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Paweł Dąbek Paweł Borszowski Sławomir Presnarowicz (spr.)