Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 747/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 10 lipca 2023 roku nr SKO.4141.228.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 24 maja 2023 r. nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 10 lipca 2023 r. nr SKO.4141.228.23, po rozpatrzeniu odwołania K.P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję, wydaną przez Wójta Gminy P. z 24 maja 2023 r., nr [...].

Wnioskiem z 31 marca 2023 r. K.P. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem – T.P.

24 maja 2023 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. decyzją nr [...] odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem – T.P..

Od powyższej decyzji K.P. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, które zaskarżoną decyzją z 10 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, zauważył, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, który na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] stycznia 2023 r. został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2026 r. – co oznacza, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 ustawy. Ustalono, że K.P. znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), bowiem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki (rodzice i żona podopiecznego nie żyją a on sam nie posiada dzieci). Organ zważył, iż z przeprowadzonego 17 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia strony z 31 marca 2023 r., wynika, że T.P.: ma [...] lat; jest wdowcem; nie ma dzieci; jego rodzice nie żyją; poza bratem K. - ma siostrę J., z którą nie utrzymuje kontaktów; choruje na padaczkę, ma zaburzenia neurologiczne, zaburzenia pamięci i orientacji; w roku [...] przebył udar, który spowodował niedowład i dysfunkcję układu ruchu, przez co porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego w obrębie domu lub przy asekuracji brata; występują u niego zaburzenia osobowości oraz zaburzenia otępienne oraz zaawansowany zespół zależności alkoholowej (w okresie wymuszonej abstynencji); wymaga pomocy w samoobsłudze i wszystkich czynnościach domowych, takich jak: mycie, golenie, przycinanie włosów, przebieranie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pranie i sprzątanie domu. Ponadto podczas wywiadu ustalono, że K.P. przyjeżdża do brata codziennie, przywożąc mu posiłki, które T.P. odgrzewa w miejscu zamieszkania, zabiera mu brudną odzież, pościel, ręczniki - pierze je i odwozi bratu. Ustalono także, że wnioskodawca mieszka w P., tj. w odległości oddalonej o około [...] km od miejsca zamieszkania brata.

Według oświadczenia, K.P. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na opiekę nad bratem, która polega na robieniu mu zakupów, sprzątaniu mieszkania, zmianie pościeli, przygotowywaniu posiłków, a w okresie zimowym dodatkowo na kupnie opału, przynoszeniu go oraz spalaniu. Ponadto wnioskodawca umawia brata na wizyty lekarskie oraz na badania. Oświadczył również, że będzie opiekował się bratem od 1 kwietnia 2023 r.

Dodatkowo ustalono, iż [...] 2022 r. K.P. rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł., Wydział Zamiejscowy P., wydanym w sprawie o sygn. akt [...]. Postanowieniem z [...] 2023 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w C., Wydział [...] Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych, w pkt 1. warunkowo zwolnił K.P. z odbycia reszty kary pozbawienia wolności, której koniec przypada na dzień [...] 2023 r., w pkt 2 wyznaczył warunkowo zwolnionemu okres próby 2 lata od daty opuszczenia zakładu karnego, w pkt 3 nałożył na K.P. obowiązki: przestrzegania porządku prawnego, zawiadamiania kuratora o każdej zmianie miejsca za[?]mieszkania lub pobytu, podjęcie starań w celu uzyskania i wykonywania stałej pracy zarobkowej oraz powstrzymania się od nadużywania alkoholu i innych środków odurzających. Podczas odbywania kary pozbawienia wolności K.P. był zatrudniony jako pracownik produkcji w H. Obecnie jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w PUP w P. W okresie odbywania przez K.P. kary pozbawienia wolności T.P. korzystał z usług opiekuńczych w wymiarze 60 godzin miesięcznie.

Organ odwoławczy nie zgodził się z organem I instancji, iż niepełnosprawność podopiecznego nie powstała w terminie określonym przez ustawodawcę, więc ma tu zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jednak w ocenie organu odwoławczego pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni wskazanego wyżej przepisu ustawy, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Istotną w sprawie okolicznością jest zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad bratem.

W ocenie organu odwoławczego, pomimo posiadania przez brata skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez K.P. choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Żadne z czynności, które wykonuje przy wskazanym członku rodziny, nie wymagają całodobowej, bądź nawet wielogodzinnej obecności wnioskodawcy (zrobienie zakupów, przywiezienie posiłków, pomoc przy myciu, podanie leków). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich, golenie, przycinanie włosów, pranie, sprzątanie). Brat skarżącego nie jest osobą leżącą - porusza się w obrębie własnego domu przy pomocy wózka inwalidzkiego, sam odgrzewa i zjada posiłki. W ocenie organu, zakres samodzielności brata wnioskodawcy jest na tyle duży, że pozostawiony sam w domu spożyje przygotowany wcześniej posiłek, samodzielnie zażyje leki. Wnioskodawca nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z osobą brata, wymagających ciągłej lub wielogodzinnej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawny nie jest osoba leżącą, pampersowaną czy cewnikowaną), nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi (np. karmienia, ciągłego podawania napojów, podawania leków, podłączania kroplówek, robienia zastrzyków, opatrywania odleżyn). Zakres samodzielności brata wnioskodawcy, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez K.P. zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, do czego został on zobowiązany mocą postanowienia Sądu Okręgowego w C. z [...] marca 2023 r., sygn. akt [...]. Organ podkreślił, iż powyższa ocena jest tym bardziej zasadna, gdyż w okresie gdy wnioskodawca nie opiekował się bratem z uwagi na odbywanie kary pozbawiania wolności, brat wnioskodawcy korzystał z usług opiekuńczych w wymiarze 60 godzin miesięcznie, tj. w wymiarze około 2 godzin dziennie.

Powyższą decyzję zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skarżący K.P., wskazując iż obecnie mieszka z bratem, nad którym sprawuje całodobową opiekę. Do skargi dołączono postanowienie Sądu Okręgowego w S. z [...] r. wydanego w sprawie [...], z którego wynika, iż nie odwołano K.P. warunkowego przedterminowego zwolnienia i zwolniono go z obowiązku podjęcia starań w celu uzyskania i wykonywania pracy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż skazany zajmuje się opieką nad bratem, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy, wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację wydanej przez siebie decyzji. Oceny organu nie zmienia podnoszony w skardze fakt, że K.P. od [...] 2023 r. zamieszkał z bratem, jak również to, iż Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...], nie odwołał K.P. warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz zwolnił skazanego z obowiązku podjęcia starań w celu uzyskania i wykonywania pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a).

Art. 17 ust. 1b stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W pierwszej kolejności należało wyjaśnić, że Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie to przesądza, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W świetle przywołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W rezultacie, w tym zakresie decyzja organu I instancji jest wadliwa.

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący, jako brat niepełnosprawnego T.P., jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mamy bowiem do czynienia z sytuacją, w której wymagający opieki brat skarżącego nie ma żony, zstępnych oraz wstępnych. Nadto nie budzi wątpliwości, że brat skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS [...] Oddział w Ł. dnia [...] stycznia 2023 r., potwierdzającym jego niezdolność do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki sformułowany w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kwestią sporną pozostaje natomiast występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad bratem, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Tymczasem zebrany w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego organy wywiodły wniosek o braku bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad bratem, jest w ocenie Sądu niewystarczający, a sformułowana na jego podstawie konkluzja co do zakresu wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych – dowolna.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wykładnia celowościowa prowadzi do konkluzji, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną; ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, co nie oznacza jednak konieczności opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Punkt ciężkości tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA).

Jak wynika z ustaleń organów brat skarżącego choruje na padaczkę, ma zaburzenia neurologiczne, zaburzenia pamięci i orientacji. Przebył udar, który spowodował niedowład i dysfunkcje układu ruchu, przez co porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego w obrębie domu lub przy asekuracji brata. T.P. wymaga pomocy w samoobsłudze i wszystkich czynnościach domowych, wymaga też stałego przyjmowania leków. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 17 kwietnia 2023 r. potwierdza powyższe, oraz wskazuje że T.P. nie jest zdolny do zaspokajania swoich potrzeb; stan zdrowia nie pozwala mu na samodzielne funkcjonowanie, więc stałą opieką i pielęgnacją zajmuje się skarżący.

W zaskarżonej decyzji organ odnotował, że decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem T.P. Świadczenie to przyznano do dnia 31 stycznia 2023 r. W dniu [...] 2022 r. skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności i w okresie przebywania przez niego w zakładzie karnym T.P. korzystał z usług opiekuńczych świadczonych na zalecenie, w wymiarze 60 godzin miesięcznie. Organ ustalił ponadto, że skarżący przyjeżdża do brata codziennie, przywozi mu posiłki, zabiera brudną odzież, pościel ręczniki do siebie do domu, gdzie je pierze i czyste odwozi do brata.

W związku z powyższymi ustaleniami organ doszedł do konkluzji, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie wyklucza możliwości zarobkowania przez skarżącego. Zdaniem organu żadne z czynności nie wymagają całodobowej lub wielogodzinnej obecności skarżącego przy bracie, niektóre z tych czynności nie muszą być wykonywane codziennie. Organ powołał się także na to, że T.P. nie jest osobą leżącą, pampersowaną, cewnikowaną, nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi (karmienia, ciągłego podawania napojów, podawania leków, podłączania kroplówek, opatrywania odleżyn) a w okresie gdy skarżący nie opiekował się bratem ze względu n odbywanie kary pozbawienia wolności T.P. korzystał z usług opiekuńczych w wymiarze 60 godzin miesięcznie, tj, około 2 godzin dziennie, co w niczym nie zagroziło jego egzystencji.

W konsekwencji odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na fakt, że w ocenie organu zakres i charakter sprawowanej opieki nad bratem nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Stanowisko powyższe w świetle wyników przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie zasługuje na aprobatę. Obowiązkiem organu było ustalenie, czy wnioskodawca spełnia przesłankę do przyznania mu świadczenia wynikającego z art. 17 u.ś.r. w postaci braku możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na zakres sprawowanej opieki. W ocenie sądu organy nie sprostały powyższym wymaganiom i co najmniej przedwcześnie oceniły, że skarżący nie spełnia powyższego wymogu z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez co decyzje organów wydane zostały z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że brat skarżącego, legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest w stanie zdrowia uniemożliwiającym samodzielną egzystencję i bezwzględnie wymagającym stałej opieki innej osoby. Za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu co do tego, że wystarczające okazało się sprawowanie opieki nad T.P. w wymiarze dwóch godzin dziennie. Okoliczność, że odpłatne usługi opiekuńcze świadczone były w takim wymiarze czasu nie jest wystarczająca do ustalenia, że podczas odbywania kary pozbawienia wolności przez skarżącego rzeczywiście sprawowana opieka nad jego bratem ograniczała się do tych właśnie usług wykonywanych na zlecenie. Jeżeli w ramach postepowania wyjaśniającego organ weryfikuje zakres niezbędnych czynności opiekuńczych, to dążąc do realizacji obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, zbadania wymagała okoliczność, czy w tym okresie opieka nie była świadczona również w inny sposób lub przez inne osoby, a zatem czy zakres opieki nie był szerszy niż 60 godzin miesięcznie. Organ zaniechał dokonania pełnych ustaleń co mogło doprowadzić do konkluzji nieodpowiadających rzeczywistości. Organ ponadto nie poddał analizie znanych sobie faktów związanych z tym, że decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. ten sam organ odwoławczy uznał, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad jego bratem, wynikający ze stanu zdrowia tego ostatniego, jest tak szeroki, że uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego d dnia 31 stycznia 2023 r. Organ nie wyjaśnił, czy stan zdrowia brata uległ takiej poprawie, że jest on już w stanie zaspokajać własne potrzeby w większym stopniu i w konsekwencji zmniejszył się zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego, co aktualnie dawałoby podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Należy przy tym odnotować, że nie jest kwestionowane, iż obecnie jedyną osobą opiekującą się T.P. jest skarżący.

Podkreślić raz jeszcze wypada, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić, co nie zawsze oznacza konieczności całodobowego przebywania z taką osobą (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19, CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że art. 17 ust.1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22; CBOSA). Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (wyrok WSA w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., II SA/Gd 531/23, CBOSA).

Należy zatem wziąć pod uwagę i dokonać odpowiednich ustaleń pamiętając, że w zakres opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r wchodzą zarówno czynności stricte opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, CBOSA). Ponadto - opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, kiedy konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki jest efektem sprawności psychofizycznej danej osoby wynikającej z posiadanych schorzeń. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21; CBOSA).

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organy nie ustaliły i nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły wskazane wyżej przepisy postępowania, tj. przepisy art. 6 art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Należy podkreślić, że w świetle art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Z tego względu sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności organ ustali, na podstawie pełnego materiału dowodowego i wszechstronnego rozważenia wszelkich okoliczności niniejszej sprawy, czy skarżący faktycznie sprawuje nad bratem opiekę odpowiadającą warunkom określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, jakie czynności opiekuńcze są wykonywane i czy zakres tych czynności skutkuje takim obciążeniem skarżącego, że nie jest możliwe podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W punkcie 2 wyroku Sąd, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a,. orzekł w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Mając na uwadze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że w ramach wykładni prokonstytucyjnej należy pominąć regulację rozporządzenia z 2016 r. (do którego odsyła ustawa) tylko w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić te stawki - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia oraz rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez adwokata ustanowionego z wyboru, co oznacza przyznanie adwokatowi wyznaczonemu pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie kwoty 480 zł, bo na taką właśnie kwotę prawodawca wycenił pomoc prawną adwokata z wyboru według § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy czym zwrot kosztów zastępstwa procesowego przyznawany jest kwotowo, zgodnie z odrębnymi przepisami, bez powiększenia tej kwoty o wspomniany podatek (por. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2023 r., I OZ 529/23, CBOSA).