Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 321/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ochrona przyrody
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1; art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art.  83e ust. 1-3
journal: Dz.U. 2023 poz 1336
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a; art. 200
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 126 ust. 1, ust. 3 i ust. 5; art. 128 ust. 4; art. 129 ust. 1 i ust. 5; art. 130 ust. 2; art. 132 ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. W. i W. S. na decyzję Wojewody z dnia 13 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących J. W. i W. S. solidarnie kwotę 573 zł (słownie: pięćset siedemdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Starosta O., decyzją z dnia 15 listopada 2023 roku (nr [...]), na podstawie art. 128 ust. 4 oraz art. 129 ust. 1 i ust. 5 w związku z art. 126 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 art. 130, art. 132 ust. 1a ust. 2 ust.3 i ust. 6 oraz art. 134 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami:

1) ustalił z urzędu odszkodowanie w wysokości [...] zł za czasowe zajęcie w dniu 20 lutego 2022r. przez E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. części nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] z obręby S. (gm. O.) o pow. 1,49ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O., z powodu nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, którego przesłanki zostały potwierdzone ostateczną decyzją Starosty O. z dnia 18 sierpnia 2022 roku (nr [...]) utrzymaną w mocy decyzją Wojewody z dnia 12 października 2022r. (nr [...]), w tym za:

a) zajęcie części nieruchomości w wysokości [...] zł,

b) szkody powstałe w wyniku zajęcia części nieruchomości - [...] zł;

2) przyznał odszkodowanie na rzecz współwłaścicieli nieruchomości po ˝ części każdy stosownie do przysługujących udziałów w prawie własności nieruchomości, tj. na rzecz J. W. oraz W. S. (po sprostowaniu W. S.);

3) zobowiązał E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. do zapłaty ustalonego odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu wydanej decyzji wyjaśniono, że operat szacunkowy wraz z aneksem z dnia 13.04.2023r. może stanowić podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania, bo jest kompletny, logiczny i wiarygodny, nie zawiera błędów rachunkowych został sporządzony zgodnie z wymogami prawa.

Wobec odmiennych stanowisk stron postępowania co do zakresu zaistniałych szkód biegły oszacował wysokość odszkodowania dla ewentualnych szkód, czyli tych deklarowanych przez strony. Operat szacunkowy wraz z aneksem obejmuje zakres szkód zgłoszony biegłemu przez współwłaścicieli nieruchomości i zweryfikowany podczas oględzin. Wartość szkód rzeczywistych oszacowana została na [...] zł, a przy uwzględnieniu konieczności usunięcia drzew i uporządkowania terenu na [...] zł.

Do ustalenia odszkodowania organ uwzględnił szkody obejmujące:

- ścięcie drzew w łącznej ilości 29 sztuk (wymienione w wierszach 1, 6-8,10-13 oraz 15 tabeli ze str. 2 aneksu do operatu),

- obcięcie gałęzi 8 sztuk drzew (wymienione w wierszach 2, 4-5, 9 oraz 14 tabeli ze str. 2 aneksu do operatu),

- zniszczenia grzybni grzybów leśnych (wymienione w wierszu 16 tabeli ze str. 2 aneksu do operatu).

Organ uwzględnił także szacunek biegłego w zakresie kosztów uprzątnięcia terenu po dokonanym zajęciu oraz szkodę wynikająca z konieczności zakupu łańcucha do zabezpieczenia bramy wjazdowej.

Starosta nie uwzględnił natomiast szkody wynikającej z naprawy ogrodzenia i wymiany słupka bramy wjazdowej (650 zł). W ocenie organu szkoda nie powstała podczas zajęcia nieruchomości w dniu 20 lutego 2022r., tj. nie jest konsekwencją wejścia na teren posesji.

Organ stwierdził brak podstaw do przyznania odszkodowania za szkody wycenione przez biegłego:

- na [...] zł za uschnięty świerk pospolity (wymieniony w wierszu 3 tabeli ze str. 2 aneksu do operatu szacunkowego),

- na [...] zł, jako kwoty ujętej warunkowo w aneksie, w przypadku ewentualnej konieczności całkowitego wycięcia i usunięcia pni wszystkich zaschniętych drzew.

Starosta wyjaśnił, że rola organu nie jest ocena zdarzeń przyszłych i niepewnych w zakresie kondycji zdrowotnej poszczególnych gatunków drzew, ani ustalanie, co stanowi rzeczywistą przyczynę zmian chorobowych tych drzew, na które złożyć się mogło wiele czynników zewnętrznych. Rola organu jest wyłącznie ustalenie realnych strat lub utraconych korzyści, ale nie jakichkolwiek, lecz tylko tych wynikających z zajęcia nieruchomości w dniu 22 lutego 2022 roku. Wszelkie następstwa, których nie można w sposób jednoznaczny wskazać jako rezultat działania służb w dniu zajęcia nieruchomości, należy rozpatrywać w kontekście dalszych roszczeń w przestrzeniu stosunków cywilnoprawnych.

Wojewoda, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania J. W. oraz W. S., decyzją z dnia 13 marca 2024 roku (nr [...]), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną organu I instancji, w tym stanowisko dotyczące wartości dowodowej opinii rzeczoznawcy majątkowego, braku podstaw do ustalenia odszkodowania w zakresie wszystkich elementów dokonanej wyceny, a także obszaru zajęcia nieruchomości, zakresu oddziaływania czynności dokonanych przez operatora przesyłowego, w postaci składowania obciętych gałęzi, konarów i koron drzew oraz ewentualne uszkodzenia podłoża, czyli obszar 1.700m˛ wskazywany przez współwłaścicieli nieruchomości.

W odpowiedzi na zarzuty odwołania Wojewoda wyjaśnił, że podnoszona rażąca wada prawna uniemożliwiająca wykonanie decyzji, sprowadzająca się do zarzut błędnego zapisu nazwiska W. S. (S. zamiast S. ), została załatwiona poprzez sprostowanie decyzji ustalającej odszkodowania na mocy postanowieniem Starosty O. z dnia 22 listopada 2023 roku.

Odnośnie zarzutu zaniżonej wyceny kosztów uprzątnięcia terenu po inwestycji ([...] zł), kosztorysu sporządzonego przez Zakład L., a także wskazanego w odwołaniu oszacowania dokonanego przez biegłego Sądu Okręgowego w P. w dziedzinie dendrologii Wojewoda wskazał, że podważenia wyceny sporządzonej w trybie art. 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oceny prawidłowości operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Odwołujący się nie wystąpili o ocenę operatu szacunkowego ani nie przedłożyli alternatywnego operatu szacunkowego. Dysponując dwoma różniącymi się operatami szacunkowym organ prowadzący postępowanie miałby podstawę, aby wystąpić w trybie art. 157 ust. 1 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami do organizacji zawodowej rzeczoznawców o ocenę prawidłowości operatu sporządzonego na zlecenie organu.

Wojewoda wyjaśnił, że do zakwestionowania wartości oszacowanych w operacie szacunkowym z 13 kwietnia 2023 roku (wraz z aneksem) niezbędne jest przedłożenie kontrdowodu w postaci operatu szacunkowego sporządzonego na zlecenie strony, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono.

Wbrew zarzutom odwołania ustalone odszkodowanie uwzględnia szkodę w postaci zakupu nowego łańcuch zabezpieczającego do bramy wjazdowej.

W odniesieniu do zarzutu waloryzacji odszkodowania o obowiązującą stopę inflacji Wojewoda wskazał, że działa jako organ odwoławczy rozpoznający sprawę, a nie podmiot wypłacający odszkodowanie, i nie jest uprawniony do dokonania czynności technicznej jaką stanowi ewentualna waloryzacja przyznanego odszkodowania.

Za chybiony Wojewoda uznał zarzut braku doręczenia decyzji organu I instancji W. S., gdyż włączone do akta sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji wskazuje, że decyzja została skutecznie doręczona w dniu 28 listopada 2023 roku.

J. W. i W. S. skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Skarżący zażądali uchylenia zaskarżonej decyzji w części oraz przyznania im odszkodowania za likwidację pozostawionych kilkumetrowych pni (kikutów) zniszczonych (ściętych) drzew i uprzątnięcie terenu ([...] zł), ścięte drzewo z gatunku świerk pospolity ([...] zł) oraz uszkodzony słup nośny bramy, którego naprawę skarżący szacują na kwotę [...]zł, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu żądań skargi wskazano, co następuje.

Skarżący uznają, że faktyczna wartość odtworzeniowa 30-letnich drzew zniszczonych na skute zajęcia jest około trzykrotnie wyższa (opinia biegłego Sądu Okręgowego w dziedzinie dendrologii inż. K. S.), ale nie kwestionują decyzji o przyznaniu im odszkodowania w kwocie [...]zł i traktują ją jako bezsporną.

Skarżący nie zgadzają się z odmową przyznania im odszkodowania w kwocie [...]zł, które stanowi koszt usunięcia i uprzątnięcia terenu ich nieruchomości z kilkumetrowych pni drzew pozbawionych koron.

Odwołując się do przepisów ustawy o ochronie przyrody skarżący podnieśli, że usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, stanowi o zniszczeniu drzewa. Ustawodawca przyjął, że drzewo okaleczone w takim rozmiarze nie jest w stanie utrzymać swojej żywotności. Wbrew twierdzeniom organów nie jest to więc zdarzenie przyszłe i niepewne, lecz fakt całkowitego i bezpowrotnego zniszczenia drzewa na skutek całkowitego pozbawienia ich części zielonych. Szkoda w postaci całkowitego pozbawienie koron poprzez ścięcie drzewa w połowie wysokości wiąże się z koniecznością wycinki pozostałości.

W ocenie skarżących okoliczności sprawy przesądzają, że spełnione zostały przesłanki, o których stanowi art. 361 Kodeksu cywilnego (związku przyczynowego i zakresu obowiązku odszkodowawczego) pomiędzy całkowity pozbawieniem drzewa korony, a koniecznością wycinki pozostawionych gołych niezdolnych do życia, kilkucentymetrowych, czy też kilkumetrowych, pni tak ściętych drzew. Skarżący są osobami niepełnosprawnym ruchowo i nie są w stanie samemu usunąć pozostawionych kilkumetrowych pni drzew, które stanowią zagrożenie, tak pożarem, jak i przewróceniem się na teren sąsiadującej drogi powiatowej.

Skarżący wskazali, że przedłożyli kosztorys uprzątnięcia terenu i naprawienia szkód na kwotę [...]zł netto (brutto [...] zł), sporządzony przez leśnika z wielodekadowym stażem. Kosztorys uwzględnia usunięcie zalegających pościnanych gałęzi i pozostałości drzew przy pomocy rębaka.

Uschnięcie drzewa z gatunku świerk pospolity (wycena [...] zł) pozostaje w ścisłym związku przyczynowo-skutkowym ze ścięciem drzewa i jest tego bezpośrednim i nieuchronnym następstwem.

W kwestii braku przyznania odszkodowania za uszkodzony słup bramy wjazdowej skarżący wskazali, że rzeczoznawca wycenił naprawę na [...] zł, prowadzący postępowanie karne policjant na [...] zł, a Zakład L. na kwotę [...]zł. Podkreślili jednocześnie, że nie jest prawdą twierdzenie, iż ta szkoda nie jest konsekwencją zajęcia nieruchomości, nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Uszkodzenie zostało zgłoszone w KPP w O. po jego stwierdzeniu, tj. opuszczeniu terenu przez pracowników przedsiębiorstwa, gdy tylko możliwe było wejście na zajęty teren (nikt nie próbował zamykać bramy w trakcie trwania zajęcia i utrudniać wykonywania czynności). Ta kwestia był również poruszana w skargach do Komendanta Powiatowej Straży Pożarnej.

W ocenie skarżących chybioną jest argumentacja, że powinni oni ponieść niemałe koszty i sporządzić kolejny operat szacunkowy, którego organ by nie uwzględnił, tak samo jak nie uwzględnił aneksu powołanego przez siebie rzeczoznawcy oraz przedstawionego przez skarżących kosztorysu, a sprowadzenie biegłego dendrologa i leśnika również wiązało się z kosztami. Z koli biegli sądowi nie chcą sporządzać opinii na prywatne zlecenie, gdyż twierdzą, że taka opinia nie ma żadnej mocy dowodowej i zostanie skutecznie zakwestionowana przez drugą stronę.

Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem organu odnośnie waloryzacji odszkodowania, bo w ich ocenie "Trudno spodziewać się, aby waloryzacji dokonała Spółka E. , która konsekwentnie w całości nie uznaje żadnego z dotychczas przyznanego odszkodowania, co wielokrotnie podnosiła w pismach kierowanych do organu".

Ponadto uznali, że wyliczony przez rzeczoznawcę zakup łańcucha z przesyłką do paczkomatu nijak ma się do konieczności zakupu łańcucha w dniu następującym po zajęciu terenu wobec faktu, że teren pozostawiono otwarty po zakończeniu prac w niedzielny wieczór, co wiązało się ze zwolnieniem z obowiązków służbowych, zakupem łańcucha i przejazdem do S. i z powrotem do P..

W kwestii braku przyznania odszkodowania za częściowe, a nie całkowite zniszczenie grzybni, skarżący wyjaśnili, że grzybnia grzybów mikoryzowych nie jest grzybnią pieczarek, którą można sobie dowolnie wymieniać. Grzybnia grzybów leśnych rozwija się latami i dla swojego życia wymaga drzew określonych gatunków z korzeni których czerpie składniki odżywcze. Jeśli drzewa zostały zniszczone, tj. ścięte, grzybnia również umiera. Ponadto w miejscach gdzie teren został zasypany ściętymi gałęziami dostęp do wody, światłą, a tym samym rozwój grzybni i owocników także jest niemożliwy.

Odnosząc się do wyceny odszkodowania za czas zajęcia nieruchomości ustalonego na [...] zł skarżący podnieśli, że wniosek o zajęcie został złożony post factum, a decyzja potwierdzająca zajęcie dotyczyła całości nieruchomości, a nie jej fragmentu. E. składając wniosek miała dokładną wiedzę jaki obszar nieruchomości i w jakim czasie zajmowała, a mimo to wystąpiła o zajęcie całego obszaru działki nr [...] w S. w określonym czasie, co powinno być uwzględnione w decyzji o ustaleniu odszkodowania.

Wojewoda zażądał oddalenia skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji.

W piśmie z dnia 17 czerwca 2024 roku skarżący zażądali rozpoznania sprawy na posiedzeniu jawnym.

Jednocześnie przyjmując stanowisko, że tutejszy Sąd w prawomocnym wyroku (sygn. akt IV SA/Po 239/24) oddalającym skargę na inną decyzję w przedmiocie ustalenia odszkodowania za zajęcie tej samej nieruchomości powoływał argumenty, które nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości oraz sugerował, że działania Spółki E. są zgodne z prawem, skarżący uznali za konieczne uzupełnienie argumentacji skargi poprzez wskazanie okoliczności nabycia nieruchomości bez ujawnionych w księdze wieczystej obciążeń na potrzeby funkcjonowania dwóch linii niskiego napięcia oraz poinformowanie Sądu:

- o decyzji z dnia 20 stycznia 2014 roku o lokalizacji inwestycji celu publicznego relokującej obie linie w pas drogi powiatowej oraz braku realizacji tej inwestycji przez Spółkę energetyczną,

- o wyroku Sądu Rejonowego w O. (sygn. akt [...]) oraz wyroku Sądu Okręgowego w P. (sygn. akt [...]), które potwierdzają fakt bezumownego zajmowania nieruchomości infrastrukturą elektroenergetyczną,

- o wydaniu w dniu 24 stycznia 2024 roku kolejnej decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz dokonaniu zgłoszenia budowy terminem rozpoczęcia robót planowanym na 10 lipca 2024 roku,

- o pracach wykonanych w dniu 18 lutego 2022 roku przez E. bez zawiadomienia skarżących w obrębie linii niskiego napięcia i dokonaniu całkowitego ścięcia korony 30-letniej brzozy.

Skarżący podali, że E. wspólnie z OSP N. dokonała dewastacji działki nr [...] w S. poprzez bezcelowe pozbawienie koron drzewostanu rosnącego od drogi powiatowej i rozwieszeniu na nim przewodów elektroenergetycznych zasilających wieś zamiast na słupach znajdujących się w głębi nieruchomości. Działania były prowadzone od 8.00 do 17.00 czego naocznymi świadkami byli sami skarżący, którzy przybyli około godziny 14.00, wykonali dokumentację fotograficzną (załączona do sprawy). W ocenie skarżących awaria została wykorzystana do wykonania nielegalnej, sprzecznej z obowiązującym stanem prawnym, modernizacji, tj. przebudowy dwóch linii przesyłowych niskiego napięcia na izolowane (działanie wykraczające poza definicję remontu, konserwacji tudzież usunięcia awarii, które wymagają posiadania prawa do dysponowania gruntem).

Na rozprawie w dniu skarżący podtrzymali stanowisko i żądania prezentowanie w toku postępowania administracyjnego, w treści skargi oraz w piśmie z dnia 17 czerwca 2024 roku. Jednocześnie do akt sprawy przedłożone zostały wydruki wyroków sądów powszechnych, decyzji lokalizacyjnych oraz zgłoszenia na budowę, które powołano w piśmie z dnia 17 czerwca 2024 roku, a także grafika obrazująca 30-letni świerk przed i po jego ścięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492 ze zm.).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz.1634 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

W konsekwencji Sąd nie może zastąpić organu administracji publicznej, gdyż sądowoadministracyjne środki kontroli legalności działania organów administracji publicznej nie dopuszczają, nie przewidują i nie określają umocowania sądu do uwzględnienia żądania skargi, które sprowadza się do "przyznania należnego odszkodowania". Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych, które ustawowo należą do ich kompetencji orzeczniczych (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22).

Zgodnie z art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarga okazała się uzasadniona, ale nie wszystkie podnoszone w niej zarzuty są trafne.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.g.n.").

W przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości (art. 126 ust. 1 u.g.n.).

W przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia wskazanym okolicznościom uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości (art. 126 ust. 5 u.g.n.). Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku (art. 126 ust. 8 u.g.n.).

Zgodnie natomiast z treścią art. 126 ust. 3 u.g.n. po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania

W powyższym przypadku, tj. jeśli nie dojdzie do uzgodnienia wysokości odszkodowania, starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu (art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n.). Odszkodowanie za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 126 u.g.n. powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 128 ust. 4 u.g.n.).

Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej nie jest kwestia legalności zajęcia nieruchomości należącej do skarżących. Przesłanki zajęcia spornej nieruchomości zostały potwierdzone decyzją Starosty O. z dnia 18 sierpnia 2022 roku (nr [...]). To rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody z dnia 12 października 2022r. (nr [...]).

Argumentacja sugerująca bezprawność zajęcia nieruchomości skarżących wykracza poza granice sprawy dotyczącej kontroli legalności decyzji w przedmiocie ustalenia odszkodowania za zajęcie spornej nieruchomości, a tym samym nie mogła ona stanowić właściwej podstawy dla uwzględnienia wniesionej skargi.

W ocenie Sądu organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające oraz przyjęły ustalenia faktyczne z poszanowaniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej w skrócie "K.p.a.").

Starosta zagwarantował stronom możliwości pełnego przedstawienia własnych stanowisk dotyczących okoliczności zajęcia nieruchomości oraz szkód powstałych w jego wyniku. Do akt sprawy włączone zostały wszystkie materiały dowodowe przedstawiane przez strony postępowania.

W nauce prawa cywilnego przyjmuje się, że za szkodę należy uznać uszczerbek w dobrach poszkodowanego polegający na różnicy między stanem tych dóbr, powstałym wskutek zdarzenia szkodzącego a stanem, jaki by istniał, gdyby nie zaszło to zdarzenie (Maciej Kaliński "Szkoda na mieniu i jej naprawienie" Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2011, str. 168).

Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych ujawnia, że w dniu 20 lutego 2022 roku pracownicy E. Sp. z o.o. w asyście strażaków OSP N. weszli na teren nieruchomości obejmującej działkę nr [...] obręb S. (gm. O.) o pow. 1,49ha celem wykonania awaryjnej naprawy zerwanych przewodów linii nn 0,4 kV zasilanych ze stacji transformatorowej nr [...], które w wyniku silnego wiatru w nocy z 18 na 19 lutego 2022r. uległy uszkodzeniu.

Strażacy OSP N. pokonali zamknięcie na bramie wjazdowej spornej nieruchomości (dokonali przecięcia łańcucha z kłódką) oraz wspólnie z pracownikami operatora przesyłowego dokonali niezbędnego usunięcia gałęzi oraz drzew ingerujących w przebieg uszkodzonych linii. Pracownicy operatora przesyłowego dokonali wymiany dotychczasowych przewodów (nieizolowanych) na przewody typu AsXSn (izolowany).

Około godziny 11.00 strażacy OSP N. przekazali nieruchomość pracownikom E. Sp. z o.o. Natomiast około godziny 14.00 na terenie nieruchomości pojawili się jej współwłaściciele. Skarżący wskazują, że zajęcie nieruchomości trwało od godziny 8.00 do godziny 17.00, a powierzchnia zajęcia nieruchomości wynosiła 1.700m˛.

Skarżących utrzymują także, że w czasie zajęcia dokonano: ścięcia 29 drzew, obcięcia gałęzi 8 drzew, zniszczenia grzybni grzybów leśnych, złamania słupa bramy wjazdowej oraz zniszczenia łańcucha wykorzystywanego do zamknięcia posesji. Z terenu posesji nie zostały uprzątnięte ani ścięte korony drzew, ani poobcinane gałęzie. Na terenie nieruchomości pozostawiono pnie ściętych drzew. W dniu oględzin dokonywanych przez biegłego stwierdzono uschnięcie ściętego świerku pospolitego.

W ocenie Sądu przedstawiony stan faktyczny prawidłowo został przyjęty jako relewantny z punktu widzenia możliwego uszczerbku majątkowego spowodowanego zajęciem spornej nieruchomości, który wymaga rozważenia w ramach przyznania odszkodowania za zajęcie nieruchomości oraz szkody, które z niego wynikają.

Brak jest podstaw dla przyjmowania stanowiska, że zakresem oszacowania na potrzeby ustalenia odszkodowania/wynagrodzenia za zajęcie spornej nieruchomości winna zostać przyjęta cała jej powierzchnia, czyli 1,49 ha.

Obszar zajęcia nieruchomości (1.700m˛) został prawidłowo ustalony jako zakres oddziaływania czynności dokonanych przez operatora przesyłowego, czyli składowanie obciętych gałęzi, konarów i koron drzew oraz ewentualne uszkodzenia podłoża.

Całkowicie chybione jest oczekiwanie skarżących, że wydanie decyzji potwierdzające przesłanki zajęcia nieruchomości bez wskazania, że chodziło o część gruntu stanowiącego jej powierzchnię, zostanie rozpoznane jako uszczerbek majątkowy wynikający z zajęcia spornej nieruchomości.

Uwzględnienia skargi nie usprawiedliwia argumentacja odwołująca się do powoływanych w toku postępowania administracyjnego oraz sądowego kosztorysów i szacunków wartości szkód dokonywanych w szczególności przez policjanta, czy Zakład L..

Brak uzgodnienia wysokości odszkodowania pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości i podmiotem, który ja czasowo zajął, skutkuje koniecznością jego ustalenia w drodze decyzji administracyjnej. W takim wypadku określenie wysokości odszkodowania następuje na podstawie przepisów art. 149-157 u.g.n. oraz aktów wykonawczych wydanych na podstawie art. 159 tej ustawy, następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego (art. 130 ust. 2 u.g.n.).

W konsekwencji materialnoprawnie niedopuszczalne jest ustalenie wysokości odszkodowania w oparciu o prywatne wyceny, czy kosztorysy.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy podstawę ustalenie wysokości odszkodowania stanowił operat szacunkowy z dnia 13.04.2023 roku sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. G..

Ustawodawca szczegółowo określił tryb sporządzania operatu szacunkowego oraz warunki jego kwestionowania.

Operat szacunkowy może być oceniany w dwóch płaszczyznach: wiadomości specjalnych rzeczoznawcy majątkowego (warsztatu zawodowego rzeczoznawcy) i w jego warstwie normatywnej.

Organy orzekające w sprawie zobowiązane są zbadać czy operat jest jasny, logiczny, spójny, wiarygodny, czy nie zawiera błędów matematycznych, czy zastosowana w nim metoda szacowania odpowiada prawu i została poprawnie wyjaśniona przez rzeczoznawcę, zaś wyciągnięte przez niego wnioski nie są ze sobą sprzeczne. Ocena taka powinna zostać przeprowadzona zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów w świetle art. 80 K.p.a. oraz w odniesieniu do wzorca normatywnego określonego treścią przepisów art. 149-159 u.g.n. oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy.

Sąd nie ujawnił podstaw do tego, aby kwestionować stanowisko organów, że sporządzony w kontrolowanej sprawie operat szacunkowy jest kompletny, logiczny i wiarygodny, nie zawiera błędów rachunkowych oraz został sporządzony zgodnie z wymogami prawa.

Wojewoda zgodnie z prawem wyjaśnił, że przedłożenie prywatnych kosztorysów i wycen nie podważa wartości odszkodowania wynikającej z operatu szacunkowego. Merytoryczną prawidłowość operatu strona mogła kwestionować w trybie art. 157 ust. 4 u.g.n., czyli w ten sposób, że przedłoży kontroperat, który zaktualizuje obowiązek wystąpienia o merytoryczną ocenę operatu do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych.

Organ prowadzący postępowanie, a także sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły.

Prawidłowe jest stanowisko organów w kwestii żądania waloryzacji ustalonego odszkodowania.

W sprawach, w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu, zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna (art. 132 ust. 1a u.g.n.). Wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.

Wojewoda zgodnie z prawem wyjaśnił, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest E. Sp. z o.o. i to ta Spółka obowiązana jest dokonać ewentualnej waloryzacji ustalonego w decyzji odszkodowania.

Przyjmuje się, że jeżeli zobowiązana do wypłaty odszkodowania jest inna osoba niż organ administracji publicznej, to ta osoba ma dokonać waloryzacji odszkodowania, i nie może to nastąpić w formie decyzji administracyjnej, gdyż osoby takie nie wykonują funkcji orzeczniczych z zakresu administracji publicznej. Osoba uprawniona do otrzymania odszkodowania może zatem w takiej sytuacji żądać jedynie faktycznej jego waloryzacji, a gdy waloryzacja taka nie zostanie dokonana, może wystąpić z roszczeniem o przyznanie waloryzacji w drodze powództwa cywilnego o zapłatę (E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 132 oraz powołane tam orzecznictwo).

Sąd nie znalazł podstaw dla przyjęcia stanowiska, że brak przyznania odszkodowania za uszczerbek w postaci uszkodzonego słupa bramy wjazdowej oraz zniszczenie grzybni grzybów leśnych w całości miał cechy działania z naruszeniem prawa.

Odmowa przyznania odszkodowania za złamany słup bramy wjazdowej na teren spornej nieruchomości wynika z powodów prawnoprocesowych. Brak jest dowodów potwierdzających to, że taki uszczerbek majątkowy powstał podczas spornego zajęcia nieruchomości.

Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby przyjąć ocenę, że takie stanowisko skarżonych organów zostało przyjęte z naruszeniem zasady swobody oceny materiału dowodowego wyrażonej w przepisie art. 80 K.p.a.

Organ zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania uznał, że dowód z przesłuchania strażaków OSP N. , którzy dokonali przełamania zabezpieczeń w celu wejścia na teren nieruchomości, stanowi rzetelny sposób rozstrzygnięcia kolizji pomiędzy wyjaśnieniami składanymi przez skarżących a treścią wyjaśnień spółki E. .

Dostrzegać przy tym należy, że strażacy OSP N. przekazali sporną nieruchomość pracownikom operatora przesyłowego około godziny 11.00. Natomiast około godziny 14.00 do S. przybyli skarżący, którzy dokumentowali zajęcie nieruchomości. Jednak do akt sprawy nie została przedłożona dokumentacja fotograficzna, czy filmowa, datowana na dzień zajęcia, a ujawniająca złamanie słupa bramy. Jednocześnie w pierwotnym zawiadomieniu kierowanym organów ścigania skarżący nie wskazywali szkody w postaci złamania słupa bramy wjazdowej na teren nieruchomości.

Treści zeznań strażaków OSP N. nie potwierdza, aby uszkodzenie słupa bramy wjazdowej nastąpiło przy wejściu na teren spornej nieruchomości.

Podstawy do przyjęcia odmiennego ustalenia nie stanowi argumentacja skargi, że przy oględzinach pracownik starostwa, jak i pracownicy przedsiębiorstwa przesyłowego oraz rzeczoznawca nie kwestionowali faktu uszkodzenia słupa nośnego bramy. Do zajęcia spornej nieruchomości doszło około godziny 8.00 w dniu w dniu 22 lutego 2022 roku. Z kolei oględziny nieruchomości przez biegłego odbyły się w dniu 30 marca 2023 roku.

Organy wyczerpały znane im środki dowodowe, a skarżący w toku postępowania administracyjnego, czy sądowego, nie przedstawili innych dowodów na to, że ta szkoda (uszkodzenie słupa bramy) powstała w czasie zajęcia nieruchomości.

W tym stanie rzeczy Sąd podziela ocenę o braku podstaw do nałożenia na spółkę E. obowiązku zapłaty odszkodowania za uszczerbek, który został jedynie potwierdzony podczas oględzin oraz oszacowany na kwotę [...]zł.

Skarżący nie wykazali, aby przyznanie odszkodowania w kwocie [...]zł za zniszczenie grzybni (wieloletniej uprawy grzybów: koźlarze, boczniaki, rydze, ucho bzowe) nie rekompensowało w pełni poniesionego uszczerbku majątkowego.

Organy słusznie uznały, że zgromadzony materiał nie daje podstaw do przyjęcia konieczności całkowitej wymiany grzybni.

W tym zakresie za Starostą powtórzyć należy, że sporna uprawa grzybów ma charakter amatorski i prowadzona jest dla celów własnych na terenie działki rekreacyjnej. Nie ma ona charakteru zorganizowanej, komercyjnej hodowli i nie można na podstawie wiarygodnych dokumentów ustalić jej wymiaru, osiągalnych wpływów i wycenić utraconych ewentualnie korzyści. Zajęcie nieruchomości miało miejsce w okresie zimowym i nie było wówczas na gruncie owocników, a ewentualne zbiory w późniejszym okresie są uzależnione od wielu czynników, w tym warunków pogodowych i glebowych, a nie wyłącznie od czynnika ludzkiego. Fakt zajęcia pokrytej grzybnią części nieruchomości gałęziami przyciętych drzew oraz zwykłe przemieszczanie się po terenie nieruchomości przez ludzi nie jest w stanie zniszczyć rozwijającej się w glebie grzybni. Ścięcie 29 drzew na obszarze 1.700m˛ zalesionej działki nie uzasadnia tezy o całkowitym zniszczeniu grzybni.

Skargę należało uwzględnić, albowiem Sąd nie podzielił stanowiska skarżonych organów w kwestii wynagrodzenia szkody za uschnięcie świerku pospolitego (oszacowane na [...] zł) oraz uprzątnięcia zaschniętych pni po ściętych drzewach (oszacowane na [...] zł). Stanowisko o odmowie przyznania odszkodowania jest w tym zakresie materialnoprawnie błędnie umotywowane, opiera się na błędnej wykładni prawa materialnego.

Należy podzielić argumentację skargi, że uschnięcie drzewa jest normalnym skutkiem ścięcia, ogłowienia, zniszczenia żywego drzewa. W konsekwencji Sąd nie podziela stanowiska organów, że uschnięcie drzewa pod dokonaniu wskazanych "zabiegów" wykracza poza ramy uszczerbku majątkowego wynikającego z zajęcia spornej nieruchomości, a skarżącym przysługują w tym zakresie jakieś uzupełniające roszczenia, których można dochodzić przed sądem powszechnym.

Dostrzegać jednak należy, że w świetle treści operatu szacunkowego wartość szkody w drzewostanie określona została w oparciu o ceny wskazane w publikacji "Szacowanie wartości drzew i krzewów ozdobnych" autorstwa K. Zmarlickiego i M. Chojnowskiego, Warszawa 2017r., gdzie określona została wartości odtworzeniowa stanu nasadzeń. Przyjmować należy, że "wartość odtworzeniowa nasadzeń" powinna uwzględniać także wartość ściętego/zniszczonego/uschniętego drzewa.

Jeśli wysokość odszkodowania za ścięcie drzewa została ustalona według cen dla odtworzenia nasadzeń, to nie powinno budzić wątpliwości, że wysokość odszkodowania ustalonego zgodnie z taką opinią biegłego powinna uwzględniać i konsumować uszczerbek majątkowy wynikający z uschnięcia drzewa. Tym samym wysokość odszkodowania za ścięcie/zniszczenie drzewa powinna już wynagradzać uszczerbek w postaci późniejszego uschnięcia drzewa (tu: świerk pospolity).

Także "konieczność całkowitego wycięcia i usunięcia pnia zaschniętego drzewa" należy rozpoznać jako uszczerbek majątkowy spowodowany zajęciem nieruchomości podczas, którego dochodzi do ścięcia, ogłowienia, zniszczenia drzewa.

W ramach wykładni systemowej odwołać się tu można do poglądów doktryny oraz orzecznictwa sądów administracyjnych ukształtowanego na gruncie treści przepisów art. 83e ust. 1-3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm.). który normuje kwestie odszkodowania za usunięcie drzewa lub krzewu na wniosek właściciela urządzeń przesyłowych.

Zgodnie ze wskazaną regulacją prawną usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości, na wniosek właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, następuje za odszkodowaniem na rzecz właściciela nieruchomości (art. 83e ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). Ustalenie wysokości odszkodowania za drzewo lub krzew oraz za ich usunięcie następuje w drodze umowy stron (art. 83e ust. 2 ustawy o ochronie przyrody). W przypadku gdy strony nie zawrą umowy w terminie 30 dni od dnia usunięcia drzewa lub krzewu, odszkodowanie ustala organ, który wydał zezwolenie na ich usunięcie, stosując odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.

Na kanwie treści powołanych przepisów przyjmuje się, że odszkodowanie ma obejmować nie tylko wartość usuniętego drzewa lub krzewu, ale także koszty ich usunięcia z terenu nieruchomości, na której rosły czy koszty zalesienia i pielęgnacji drzewostanu (K. Gruszecki [w:] Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2024, art. 83e oraz powołane tam orzecznictwo).

Sąd nie podziela stanowiska, że "konieczność całkowitego wycięcia i usunięcia pni zaschniętych drzew" kreuje jakieś uzupełniające roszczenia, których skarżący mogą i powinni dochodzić przed sądem powszechnym.

Bark jest jakichkolwiek racjonalnych podstaw do tego, aby przyjmować stanowisko, że właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, w sytuacji ścięcia/ogłowienia/zniszczenia drzewa na podstawie ustawy o ochronie przyrody, miałby być zobowiązany do zrekompensowania uszczerbku majątkowego w postaci kosztów usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości, a uszczerbek majątkowy wynikający z zajęcia nieruchomości w sytuacja opisanych w art. 126 § 1 u.g.n., nawet w postaci konieczności poniesienia kosztów usunięcia zaschniętych kilkumetrowych pni po ogłowionych drzewach, miałby obciążać właściciela nieruchomości.

Opisana powyżej wykładnia prowadziłaby do absurdalnych konsekwencji, bo właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, zawsze usuwałby drzewa i krzewy zagrażające jego urządzeniom w warunkach przewidzianych dla przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, bo wówczas odszkodowanie byłoby niższe o koszty usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości.

W konsekwencji również i ta kwestia powinna zostać merytorycznie rozstrzygnięta w granicach kontrolowanej sprawy administracyjnej.

Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku).

O zwrocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżących koszt wpisu w wysokości 573 zł.

W toku ponownego rozpoznania sprawy obowiązkiem skarżonego organu jest, stosownie do normy zawartej w art. 153 P.p.s.a., uwzględnić ocenę prawną Sądu zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.