Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1659/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 680
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Asesor WSA Iwona Ścieszka Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. S. S. i J. S. wystąpili o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J S. z d. [...] we [...] przy ulicy [...].

Ostatecznie, po rozpoznaniu złożonego wniosku Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ I instancji opisał zebrany w sprawie materiał dowodowy. W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości w [...], we [...] przy ul. [...] oraz przy ul. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podniósł, że wnioskodawca pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie udowodnił przesłanek niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę, powinien w szczególności we właściwy sposób informować stronę o wszystkich istotnych okolicznościach przedmiotowej sprawy. Winien również przeprowadzić z urzędu postępowanie wyjaśniające co do faktu legitymowania się prawem własności w stosunku do nieruchomości pozostawionych w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez J. S., a także co do okoliczności powrotu i w tym zakresie zwrócić się do właściwych instytucji archiwalnych krajowych i zagranicznych o przeprowadzenie kwerendy, a także wyjaśnić następstwo prawne po właścicielce nieruchomości pozostawionej.

W tej sytuacji pismami z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wojewoda zwrócił się do Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...] oraz Archiwum Akt Nowych z prośbą o pomoc w odszukaniu dokumentów potwierdzających pozostawienie przez J. S. z d. S. nieruchomości we [...] przy ul. [...] i w [...] oraz wskazujących na okoliczności opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz okoliczności powrotu J. S. na obecne terytorium Państwa. Równocześnie w piśmie z tej samej daty organ poinformował stronę o dowodach, jakie należy przedstawić zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097 ze zm.), aby wykazać spełnienie przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jednocześnie organ wyjaśnił, że aby przedłożone przez stronę do akt sprawy dokumenty sporządzone w języku niemieckim i łacińskim mogły stanowić dowód w przedmiotowej sprawie, winny zostać przetłumaczone na język polski.

Archiwum Państwowe Obwodu [...], Archiwum Państwowe Obwodu [...] oraz Archiwum Akt Nowych poinformowały, że nie są w posiadaniu dokumentów dotyczących mienia J. S.. Równocześnie wnioskodawca przedłożył do akt niepoświadczone za zgodność z oryginałem pisma mające potwierdzić okoliczność, że J. S. w 1976 r. osobiście zwracała się o rekompensatę za nieruchomość pozostawioną we [...] przy ul. [...]. Ponadto stwierdził, że prowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po J. S. uważa za niecelowe. W tej sytuacji organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, iż J. S. była właścicielką ww. nieruchomości oraz że w dniu 1 września 1939 r. była obywatelką polską. Ponadto wnioskodawca nie potwierdził swojego następstwa prawnego po J. S. oraz nie wykazał, że posiada polskie obywatelstwo. W trakcie postępowania odwoławczego Archiwum Państwowe w [...] poinformowało, że nie jest w posiadaniu dokumentów dotyczących mienia J. S. z domu S., jak i potwierdzających jej repatriację. Wnioskodawca dołączył zaś do akt sprawy poświadczony za zgodność z oryginałem odpis zgłoszenia policyjnego z dnia [...] lipca 1941 r. oraz zaświadczenie Związku Repatriantów, Uchodźców i Wysiedlonych w [...] z dnia [...] maja 1945 r. Ponadto J. S. przedłożył nowe dowody w postaci legitymacji członkowskiej wydanej J. S. przez Związek Repatriantów, Uchodźców i Wysiedlonych w [...] oraz zaświadczenia Komornika Sądu Grodzkiego Miejskiego we [...] z dnia [...] października 1939 r. potwierdzającego, że J. S. zatrudniona była w biurze Komornika od [...] stycznia 1938 r. do [...] września 1939 r.

Organ wojewódzki w prowadzonym postępowaniu stwierdził brak prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S., z którego to dokumentu wynikałoby, kto jest spadkobiercą po ww. osobie. W prowadzonym postępowaniu Wojewoda o powyższym informował stronę w sposób wyczerpujący. Jednakże pomimo wielokrotnych wezwań wnioskodawca konsekwentnie odmawiał przeprowadzenia postępowania spadkowego po J. S., wskazując, że w jego ocenie jest ono zbędne, gdyż jest on jedynym spadkobiercą. Ostatecznie wnioskodawca uznał, że jest gotów przeprowadzić postępowanie spadkowe. Wobec powyższego Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] października 2014 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Minister stwierdził, że Wojewoda nie podjął wszystkich niezbędnych kroków do pełnego wyjaśnienia sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda winien był m.in. rozważyć ponowne zwrócenie się do zagranicznych instytucji archiwalnych oraz uzupełnić i ponownie ocenić zgromadzony materiał dowodowy.

W ponownym postępowaniu organ wojewódzki wystąpił do Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie pozyskania wymaganych dokumentów i otrzymał informacje o braku dokumentów w ukraińskich zbiorach archiwalnych. Pismem z dnia [...] października 2015 r. J. S. przedłożył postanowienie sądowe z dnia [...] września 2015 r. stwierdzające, że spadek po J. S. na podstawie ustawy nabyli: mąż S. S. oraz syn J. S.. Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. organ I instancji wystąpił do Urzędu [...] o udostępnienie akt sprawy prowadzonej z wniosku J. S. pod znakiem: [...]. Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. Urząd poinformował, że nie posiada ww. akt administracyjnych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. po raz kolejny odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie udowodnił posiadania tytułu własności przez J. S. w stosunku do mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...].

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, J. S. złożył odwołanie.

Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że Minister wystąpił do Banku Gospodarstwa Krajowego z prośbą o informację, w jakim miejscu mogą znajdować się dokumenty Banku Gospodarstwa Krajowego Oddział we [...] pochodzące z lat 30-ych XX wieku. Ponadto wystąpił do Archiwum Akt Nowych o przesłanie dokumentów zgromadzonych przez Ministerstwo Skarbu Państwa na nazwisko J. S. w sprawie rekompensaty. Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. Archiwum Akt Nowych przesłało posiadane uwierzytelnione kopie posiadanych dokumentów.

W tej sytuacji Minister wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy powołał treść art. 1 ust. 1 i ust. 1a, art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 9 tej ustawy. W ocenie organu II instancji w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy znajdujące się w aktach administracyjnych dowody pozwalają na ustalenie prawa własności do nieruchomości, wielkości udziałów w tym prawie, jak również rodzaju, powierzchni oraz składników mienia nieruchomego pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, i stanął na stanowisku, że strona nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego rodzaj i powierzchnię nieruchomości, a przede wszystkim potwierdzającego własność przedmiotowej nieruchomości oraz okoliczność jej pozostawienia w związku wojną rozpoczętą w 1939 r. Wnioskodawca nie udowodnił, że J.S. z d. S. posiadała tytuł własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zarówno Wojewoda, jak i Minister prowadzili działania zmierzające do pozyskania dokumentów potwierdzających własność przedmiotowej nieruchomości i w tym celu wystąpili do archiwów oraz organów krajowych i zagranicznych, które odpowiedziały, że nie są w posiadaniu dokumentów dotyczących przedmiotowego mienia. Nie zostały odnalezione także akta sprawy dotyczącej rozpatrzenia wniosku J.S. nr [...].

Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie Wojewoda umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji, odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dlatego też nie można twierdzić, że w prowadzonym postępowaniu organ I instancji dopuścił się naruszeń zarzucanych w odwołaniu.

Mając na uwadze powyższe, Minister stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżącego w związku z niespełnieniem przesłanki wskazanej w dyspozycji art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji Wojewoda prawidłowo zastosował w sprawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z powyższym Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2019 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S.. W uzasadnieniu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji m.in. naruszenie:

- art. 80 kpa, który wymaga dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, oraz z powodu błędnej oceny na podstawie częściowego materiału dowodowego zebranego jedynie w sprawie [...] z pominięciem całkowicie materiału dowodowego ze sprawy Urzędu [...] sygn. [...] wszczętej na wniosek J. S. z dnia [...] grudnia 1976 r. bez wyjaśnienia i wskazania przyczyn pominięcia tego źródłowego materiału mającego decydujący wpływ na ocenę wiarygodności i rzetelności faktów dochodzonego roszczenia i pominięcie faktu powołanego przez J. S. już we wniosku z dnia [...] grudnia 1976 r. na podstawie którego wszczęto postępowanie w Urzędzie [...] w sprawie [...], że " Odpowiednie dokumenty dotyczące mego prawa własności nie zostały przeze mnie odebrane na skutek działań wojennych i pozostały w aktach ówczesnego Banku Gospodarstwa Krajowego we [...] przy ul. [...]" oraz faktu ustalonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w toku niniejszego postępowania na podstawie pisma z dnia [...] października 2019 r. Banku Gospodarstwa Krajowego, który poinformował o braku "rewindykacji archiwów lwowskich" i przesłał kopię pisma Ambasady RP w [...] z dnia [...] maja 1949 r. o braku odnalezienia archiwów przedwojennych BGK,

- niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle realnych możliwości udokumentowania roszczeń z uwagi na sposób opuszczenia terenów wschodnich przez J. S. – czasu, kiedy to miało faktycznie miejsce, braku realnych możliwości uzyskania potwierdzenia od [...] a obecnie [...] pozostawienia zabudowanej nieruchomości we [...] nawet za pośrednictwem Polskiego Konsulatu, a w szczególności pominięcia całkowicie okoliczności i daty złożenia wniosku przez J. S. ([...] grudnia 1976 r.) oraz materiału zebranego w toku prowadzonego postępowania, podjętych działań w ramach tego postępowania i dokonanych ustaleń, jak też nieuzasadnionej bezczynności Urzędu [...] sprawa [...], przy uwzględnieniu przede wszystkim faktu, że kwestie rekompensat zostały dopiero uregulowane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r.

- nieuwzględnienie przy ocenie zebranego materiału dowodowego faktów mających fundamentalne znaczenie dla oceny wiarygodności dochodzonych roszczeń a mianowicie, że już we wniosku z dnia [...] grudnia 1976 r. J. S. stwierdziła, iż odpowiednie dokumenty dotyczące mego prawa własności nie zostały przeze mnie odebrane na skutek działań wojennych i pozostały w aktach ówczesnego Banku Gospodarstwa Krajowego we [...] przy ul. [...] oraz faktu ustalonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w toku niniejszego postępowania na podstawie pisma z dnia [...] października 2019 r. Banku Gospodarstwa Krajowego, który poinformował o braku rewindykacji archiwów lwowskich i przesłał kopię pisma Ambasady w [...] z dnia [...] maja 1949 r. o braku odnalezienia archiwów przedwojennych BGK,

- nadmierne formalizowanie w przedmiocie przedstawienia dowodów z całkowitym pominięciem faktycznych wydarzeń historycznych, ich przebiegu i następstw powodujących brak możliwości uzyskania dokumentów mimo podjętych działań jeszcze w 1978 r., jak również w okresie późniejszym,

- przewlekłość Wojewody powodująca niczym nieuzasadnioną zwłokę w podjęciu decyzji w okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] lipca 2019 r. w sytuacji, gdy decyzja została podjęta w dniu [...] lipca 2019 r. na podstawie dokumentów, którymi Wojewoda w przedmiotowej sprawie dysponował już na dzień [...] lipca 2016 r. i uwzględniając nawet czas 6 miesięcy na przeanalizowanie zebranego materiału i wydanie decyzji przez Wojewodę (przewlekłość przez okres 2,5 r.) w sprawie toczącej się od 1977 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu dokonania ponownej oceny zebranego materiału i jego wiarygodności, przy uwzględnieniu w sposób realny możliwości uzyskania dodatkowych dowodów po przeszło siedemdziesięciu latach od opuszczenia przedmiotowych terenów, przy ewidentnym braku realnych i obiektywnych możliwości uzyskania takich dokumentów z archiwów państwowych oraz faktu zagubienia - zniszczenia akt Urzędu [...][...] dotyczących postępowania wszczętego na podstawie wniosku J. S. z dnia [...] grudnia 1976 r.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097 ze zm.). Z woli ustawodawcy przyznanie rekompensaty jest uwarunkowane łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w tej ustawie.

Zgodnie z treścią art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on łącznie wymagania określone w pkt 1 i pkt 2 powołanego przepisu, tj. był w dniu [...] września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim lub niektórym spadkobiercom, wskazanym przez pozostałych, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (art. 3 ust. 2 ustawy).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wskazane wyżej przesłanki muszą być spełnione łącznie, aby osoba ubiegająca się o rekompensatę mogła zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia choćby jednej z powołanych przesłanek skutkuje wydaniem przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy).

Postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy). Przepis art. 6 powołanej ustawy w sposób szczegółowy określa natomiast istotne źródła dowodowe, które mogą służyć ustaleniu spełnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z jego treści wynika, że do przedmiotowego wniosku należy dołączyć:

1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości,

2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3,

3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób,

4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1,

5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.

Zgodnie z treścią art. 6 ust. 4 powołanej ustawy, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia,

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny,

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych [...] lub innych państw,

4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

Stosownie do treści art. 6 ust. 5 powołanej ustawy, w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy to świadkowie:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że powołany art. 6 nie statuuje zamkniętego katalogu dowodów i środków dowodowych, ani reguł, wedle których dowody te należy oceniać. Ma on jednak znaczenie, gdyż rekompensata, o której mowa w ustawie, jest świadczeniem realizowanym ze środków publicznych i z tego powodu dokonane ustalenia, uzasadniające wypłatę świadczenia, muszą być oparte na rzetelnym i weryfikowalnym materiale dowodowym. Przy czym dowodem potwierdzającym posiadanie nieruchomości poza obecnymi granicami Polski, jej rozmiar i powierzchnię mogą być tylko dokumenty urzędowe, o których mowa w art. 76 § 1 i 2 kpa, a więc dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy w zakresie ich działania.

Z akt sprawy wynika, i nie jest to fakt kwestionowany w sprawie, że w postępowaniu administracyjnym skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt, że: J. S. z d. S. posiadała nieruchomości we [...] przy ul. [...] i w [...], pozostawiła je poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz dokumentów wskazujących na okoliczności opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz okoliczności powrotu J. S. do kraju, a także dokumentów świadczących o rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości. Dokumentów takich nie udało się również uzyskać pomimo pism kilkukrotnie wystosowanych przez organ I i II instancji do stosownych archiwów i innych placówek zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Skarżący nie wykazał zatem ziszczenia się jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy, warunkującej możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty. W sprawie brak jest zatem niezbędnych do jej pozytywnego rozpatrzenia jakichkolwiek dokumentów wymaganych przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ani skarżący, ani J. S. nie skorzystali również z możliwości przedłożenia oświadczenia dwóch świadków dotyczących pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz faktu repatriacji J. S.. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, wojewoda po wszczęciu postępowania dokonuje oceny spełnienia wymogów otrzymania prawa do rekompensaty właśnie na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy.

Wbrew przekonaniu skarżącego, zgodnie z powołanymi przepisami, nie można przyznać prawa do rekompensaty tylko i wyłącznie na podstawie wniosku skarżącej z dnia [...] grudnia 1979 r., którego kserokopia znajduje się w aktach sprawy. W szczególności pismo to dotyczy przede wszystkim wniosku o przydzielenie "odpowiedniego lokalu". Nie zawiera żadnego opisu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do pisma tego nie zostały załączone żadne załączniki (dokumenty). Jak zaś wynika z akt sprawy, po rozpatrzeniu tego wniosku Urząd [...] pismem z dnia [...] stycznia 1977 r. nr [...], którego kserokopia znajduje się w aktach administracyjnych, wyjaśnił wnioskodawczyni obowiązujące na tę datę przepisy prawa i stwierdził, że "Z przedstawionej sytuacji w piśmie wynika, że Obywatelka nie posiada żadnych dokumentów o pozostawionym mieniu za granicą, dlatego składanie wniosku o ekwiwalent jest bezzasadne". Nic nie wskazuje na to, aby w nieodnalezionych aktach tej sprawy nr [...] znajdowały się jeszcze dodatkowe pisma lub dokumenty dotyczące złożonego wniosku z dnia [...] grudnia 1979 r., a zwłaszcza dokumenty potwierdzające własność pozostawionego mienia lub zawierające jego opis.

Z analizy akt sprawy wynika, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Zważyć należy, że zarówno Wojewoda, jak i Minister, wypełniając obowiązki z art. 77 § 1 kpa, podjęli z urzędu szereg czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie materiału dowodowego i pozyskanie dokumentów świadczących o pozostawionym mieniu. Jednak pomimo podjętych działań nie udało się odnaleźć dowodów świadczących o przysługiwaniu J. S. prawa własności do przedmiotowych nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami prawa to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 4125/18, omawiana ustawa jest ustawą szczególną i z tej racji zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć omawiana ustawa nie ogranicza obowiązków, które - na zasadzie Kodeksu postępowania administracyjnego - obciążają organ, tym niemniej nakłada ona również ustawowe obowiązki na wnioskodawcę. Do takich obowiązków należy zaś dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie - art. 6 ustawy. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 7 kpa. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa główny ciężar wykazania istnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ww. ustawy. Natomiast organ prowadzący postępowanie jako gospodarz postępowania wyjaśniającego ma obowiązek poinformowania strony o tym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia, a także obowiązek podjęcia weryfikacyjnych czynności dowodowych, co też w rozpatrywanej sprawie organy orzekające uczyniły. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2380/20, w którym stwierdził, że "nie można przerzucać całego ciężaru dowodowego w tego rodzaju postępowaniach na organ, bo zasadą jest obowiązek wykazania relewantnych okoliczności faktycznych przez stronę, a działanie organu mające umocowanie w regułach postępowania administracyjnego ma tylko charakter uzupełniający" (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10 oraz z dnia 6 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1295/13).

Podsumowując, w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo stwierdziły w niniejszej sprawie, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawie tej skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających pozostawienie wskazywanej nieruchomości oraz rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Jednocześnie Sąd stwierdził, że organom administracji publicznej nie można zarzucić naruszenia prawa, w tym przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Za niezasadne Sąd uznał zatem zarzuty naruszenia przepisu art. 80 kpa. W sprawie tej jest bezsporne, że organ dopełnił obowiązku określonego w przepisie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 1-3, wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Z całości akt postępowania administracyjnego wynika, że organ administracji publicznej informował o wymogach, jakie muszą być spełnione, aby można było przyznać prawo do rekompensaty, wzywając jednocześnie do złożenia wymaganych prawem dokumentów. W świetle akt sprawy organom nie można zarzucić, że nie podjęły działań wymaganych przepisami prawa, mających na celu należyte rozpoznanie wniosku strony i to zarówno w zakresie wezwań stron do uzupełnienia materiału dowodowego, jak i w zakresie podejmowania działań z urzędu w celu ustalenia istotnych okoliczności niniejszej sprawy. W ocenie Sądu nie jest rolą organu administracji publicznej udowadnianie faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i poszukiwanie tytułu własności, gdy brak jest choćby jednego dokumentu ten stan poświadczającego. W toku postępowania administracyjnego obowiązki wynikające z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego oraz z ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostały przez organy obu instancji należycie wypełnione. Organy udzielały skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i informacji o okolicznościach mających wpływ na ustalenie prawa do rekompensaty.

W związku z tym, że niespełnienie choćby jednej z przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty powoduje brak możliwości pozytywnego załatwienia sprawy, w ocenie Sądu zarówno decyzja organu I, jak i II instancji odpowiadają prawu. Niezałączenie do wniosku dokumentów wymaganych przez przepisy powołanej ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje zatem wydaniem decyzji odmownej.

Reasumując, Sąd uznał, że Minister wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu - zaś wydana decyzja zawiera niezbędne elementy, o których mowa w art. 107 § 1 i 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie postępowanie przeprowadzone zatem zostało zgodnie zarówno z przepisami ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak i z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.