Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1725/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 9 września 2022 r., znak SKO.NP/4115/302/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącego T. H. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

T. H. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 9 września 2022 r. (sygn. akt SKO.NP/4115/302/2022) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. z 19 lipca 2022 r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1.

Wnioskiem z 22.06.2022 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad matką. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 27.07.2004 r. (nr [...]) o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stale, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność, jak też ustalony stopień niepełnosprawności, datują się od 22.09.1999 r. Do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący dołączył oświadczenie, z którego wynika, że podczas remontu zgubił świadectwo pracy. W toku postępowania przeprowadzony został wywiad środowiskowy. Z dokumentu sporządzonego z tej czynności wynika, że skarżący na bieżąco podnosi swoje kwalifikacje zawodowe, biorąc m.in. udział w projekcie MOPS oraz kończąc kurs prawa jazdy, jednak z uwagi na opiekę nad matką, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. W oparciu o oświadczenie skarżącego ustalono, iż zobowiązanym do alimentacji niepełnosprawnej matki jest także jej drugi syn (A.), który opieki nad matką sprawować nie może, z uwagi na aktywność zawodową oraz obowiązki rodzinne. W zakresie stanu zdrowia matki skarżącego ustalono, iż choruje ona na nadciśnienie, jak też na cukrzycę i miażdżycę. Nadto, osoba ta leczyła się onkologicznie, ma problemy ze słuchem oraz z pamięcią, a te ostatnie mogą zagrażać jej bezpieczeństwu. Samodzielne wykonywanie zwykłych czynności sprawia niepełnosprawnej trudność. Ustalono, że skarżący sprawuje następujące czynności opiekuńcze względem matki: podaje leki, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty i zalecenia medyczne, przygotowuje posiłki, dba o ich regularne przyjmowanie, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, przypomina o konieczności skorzystania z toalety, a nadto załatwia sprawy urzędowe.

2.

Decyzją z 19.07.2022 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania oczekiwanego prawa. Motywem tego rozstrzygnięcia był brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

3.

W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji skarżący podniósł, że jego matka jest osobą schorowaną, wymagającą pomocy. Stan jej zdrowia stale się pogarsza. W przeszłości chorowała onkologicznie (jest po amputacji piersi) w związku z czym otrzymała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane na stałe. Aktualnie pozostaje ona w leczeniu w związku z miażdżycą, nadciśnieniem oraz cukrzycą. Ma przewlekły problem z kolanem i wadę wzroku, a ponadto cierpi na niedosłuch. Nadto skarżący wskazał, że pomaga matce we wszystkich czynnościach życia, tj.: załatwia sprawy urzędowe, wizyty lekarskie, robi zakupy, przygotowuje posiłki, lekarstwa, pilnuje aby niepełnosprawna je przyjmowała regularnie. Dodał, że matka ma duże wahania poziomu cukru, co powoduje, że czasem trzeba wezwać karetkę. Z uwagi na powyższe, nie może podjąć zatrudnienia, nawet dorywczo. Jak podkreślił, miał podpisaną umowę zlecenia do 30.06.2022 r. ale z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki, nie wykonywał tej pracy, przez co nie osiągnął dochodu. Do odwołania załączona została karta informacyjna z leczenia szpitalnego matki skarżącego z 10.08.2022 r., wydana przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w B. Szpital Powiatowy [...] w B. Oddział Chorób Wewnętrznych z Pododdziałem Kardiologicznym. Z dokument tego wynika, że u matki skarżącego rozpoznano oponiaka siodła tureckiego.

4.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 9.09.2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, iż w obecnym stanie prawnym, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13).

Pomimo jednak błędnej wykładni wskazanych powyżej przepisów, Kolegium uznało, że przyjęty przez organ I instancji kierunek rozstrzygnięcia, był prawidłowy, albowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. W ocenie SKO w Tarnowie w sprawie nie zostało wykazane, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia skarżącemu w sposób zupełny, aktywność zawodową. W tym aspekcie organ II instancji przypomniał, że w oświadczeniu z 22.06.2022 r. skarżący wskazał, że zgubił świadectwo pracy podczas remontu. Nadto, z treści oświadczenia złożonego 5.07.2022 r. wynika, że skarżący nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Jednocześnie zauważył organ odwoławczy, iż w wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny odnotował, że brak aktywności zawodowej skarżącego (również w formie dorywczej) jest podyktowany koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad matką, której pogarszający się stan zdrowia spowodował zaniechanie poszukiwania zatrudnienia. Pomimo podnoszenia na bieżąco swoich kwalifikacji zawodowych (np. poprzez udział w projekcie MOPS a później także ukończeniu kursu prawa jazdy) nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Nadto, badając zgromadzony materiał dowodowy Kolegium ustaliło, iż skarżący był zatrudniony: od 7.09.2021 r. do 15.09.2021 r. oraz od 1.06.2022 r. - 30.06.2022 r. Zestawiając okoliczności dotyczące zatrudnienia skarżącego z załączonym do akt orzeczeniem o niepełnosprawności jego matki (z 27.07.2004 r.), z którego wynika, że ustalony stopień jej niepełnosprawności istnieje od września 1999 r. stwierdziło SKO w Tarnowie, że zaprzestanie przez skarżącego aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia, nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Za stwierdzeniem tym dodatkowo przemawia fakt, iż wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został dopiero 22.06.2022 r., podczas gdy niepełnosprawność matki – jak wyżej wskazano – istnieje już od września 1999 r. Argumentem za brakiem istnienia związku przyczynowego w przedmiotowym wypadku jest – w ocenie organu – przedłożona przez skarżącego karta informacyjna z leczenia szpitalnego jego matki z 10.08.2022 r. W szpitalu, na oddziale chorób wewnętrznych z pododdziałem kardiologicznym, osoba ta przebywała od 8.08.2022 r. - 10.08.2022 r. W ocenie Kolegium Odwoławczego, z powyższego niezbicie wynika, że przywołana okoliczność zaistniała już po złożeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO w Tarnowie zwróciło uwagę na zakres wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej. W pierwszej kolejności zaakcentowało Kolegium, iż na podstawie karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 10.08.2022 r. można ustalić, że u matki skarżącego rozpoznano oponiaka siodła tureckiego, porażenie nerwu twarzowego lewego, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2 w stadium niewyrównania metabolicznego, zaburzenia gospodarki lipidowej, zmiany demielinizacyjne rozsiane. W dokumencie tym zawarto też informację - nowotwór niezłośliwy, obwodowe porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella). W ramach przeprowadzonego 11.07.2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że niepełnosprawna cierpi na wiele chorób przewlekłych, tj. cukrzycę, nadciśnienie tętnicze i miażdżycę. W przeszłości leczyła się ona także na chorobę nowotworową, której skutki odczuwa do dzisiaj. Z tych też powodów, w wielu obszarach codziennego funkcjonowania wymaga ona wsparcia ze strony innych osób. Z uwagi na duże kłopoty ze słuchem, matka skarżącego ma ograniczone możliwości kontaktu z innymi osobami. Dodatkową trudność stanowią kłopoty z pamięcią. Jednocześnie stwierdzono, że z racji wieku oraz pogarszającego się stanu zdrowia niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć swoich potrzeb, wobec czego wymaga pomocy innych, którą zapewnia skarżący. Wykonuje on wszystkie niezbędne czynności tj.: podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept i zaleceń lekarskich, przygotowywanie posiłków, dbanie o ich regularne spożywanie, pomoc w codziennej higienie. SKO w Tarnowie przytoczyło orzecznictwo sądów administracyjnych z którego wynika, że opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych winna być stała lub długoterminowa. Czynności takie jak pomoc w ubieraniu się, poranna higiena, przygotowanie posiłku – sprowadzają się do zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym i nie wymagają całodobowej dyspozycyjności opiekuna. To samo dotyczy sprzątania, zakupów, realizacji recept, czy umawiania wizyt lekarskich oraz pielęgnacji w zakresie higieny osobistej. W ocenie organu odwoławczego, czynności opiekuńcze skarżącego wykonywane względem niepełnosprawnej matki, mają charakter typowych czynności codziennych.

Podkreślił organ II instancji, że dodatkowym aspektem w sprawie jest kwestia udziału w opiece nad niepełnosprawną matką, obok skarżącego - także jego brata A. Osoba ta, zdaniem skarżącego wyrażonym w odwołaniu i wywiadzie środowiskowym, nie jest w stanie podjąć się opieki nad matką, ponieważ pracuje i ma swoją rodzinę, którą musi utrzymać. SKO w Tarnowie zwróciło uwagę, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może mieć wyraz w finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości (wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1144/21). Zdaniem Kolegium, część obowiązków opiekuńczych może przejąć brat skarżącego, na którym również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny, jak i obowiązek moralny. Samo zaś stwierdzenie, iż jest on aktywny zawodowo i ma rodzinę, której musi zapewnić byt, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie może wesprzeć skarżącego (osobiście lub choćby finansowo) w opiece nad chorą matką. Zdaniem organu odwoławczego, materiał dowodowy pozwala na uznanie, że w przedmiotowym wypadku wskazana osoba winna wypełnić nałożony na nią obowiązek alimentacyjny, w wymiarze, dającym możliwość podjęcia skarżącemu stosownego zatrudnienia.

W ocenie orzekającego organu administracji, czynności skarżącego związane z opieką nad matką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającą podjęcie pracy. Z poczynionych ustaleń wynika, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Konkluzja taka wynika z analizy przedstawionej na wstępie historii zatrudnienia skarżącego, czynności wykonywanych podczas opieki nad matką, które opisał w treści wywiadu środowiskowego oraz wniesionego odwołania, przedłożonej do akt karty informacyjnej z pobytu podopiecznej w szpitalu, która jednoznacznie pozwala stwierdzić, za wnioskodawcą, że "zdiagnozowano kolejną chorobę znacznie utrudniającą jej codzienne funkcjonowanie", po tym jak złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

5.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO w Tarnowie, skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że:

- wykonywane czynności opiekuńcze względem niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych;

- zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu w sposób zupełny podjęcia zatrudniania lub wykonywania innej pracy zarobkowej;

- związek między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką - nie jest ścisły i bezpośredni;

- część obowiązków w zakresie opieki nad matką skarżącego mógłby przejąć jego brat skarżącego, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Prezentację motywów przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia uchylającego obie kontrolowane decyzje poprzedzić jednak należy stwierdzeniem, że trafnie SKO w Tarnowie w wydanej w tej sprawie decyzji, zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze, wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tak więc zakresem koniecznych ustaleń organu administracji w ocenianej sprawie winno być objęte to, czy opieka sprawowana przez wnioskodawcę nad niepełnosprawnym członkiem bliskiej rodziny stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (brakiem podejmowania) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Podstawą odniesień w tym względzie jest niewątpliwie skala opieki świadczonej przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej. Skala ta, determinowana jest stanem zdrowia osoby potrzebującej opieki, co oznacza, że wskazana okoliczność winna być przedmiotem szczególnej uwagi (tj. dokładnych ustaleń) orzekającego organu administracji publicznej.

Kwestią sporną w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej (brakiem jej podejmowania), a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. W ocenie Sądu, wyrażone przez organ II instancji stanowisko, kwestionujące istnienie tegoż związku, wywiedzione zostało przedwcześnie, bez dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności tej sprawy (art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 k.p.a.).

Analiza zaskarżonej decyzji pozwala zidentyfikować cztery argumenty, które w ocenie SKO w Tarnowie, świadczyć miały o braku wskazanego wyżej związku. Były to:

1) historia zatrudnienia skarżącego (8 dni w 2021 r. i jeden miesiąc – czerwiec, w 2022 r.) powiązana z momentem ustalenia niepełnosprawności jego matki (wrzesień 1999 r., stwierdzona orzeczeniem z 2004 r.) oraz z datą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (czerwiec 2022 r.);

2) data pobytu matki skarżącego w szpitalu (sierpień 2022 r.), co miało miejsce już po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a wiec nie miało wpływu na zaprzestanie pracy przez skarżącego;

3) zakres opieki sprawowanej nad matką, mający ograniczać się do czynności dnia codziennego oraz

4) fakt, że poza skarżącym, są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej (jej syn A.).

Odnośnie wskazywanej przez organ odwoławczy historii zatrudnienia skarżącego należy zwrócić uwagę, że przywołane wyżej okresy jego pracy zrelatywizowane do daty powstania niepełnosprawności matki oraz do daty złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, nie mogły mieć kluczowego znaczenia dla oceny braku istnienia wskazanego wyżej związku przyczynowego. Należy bowiem dostrzec, że cytowana regulacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dla złożenia przez zainteresowanego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wsparcie to jest przyznawane bowiem na wniosek i od wnioskodawcy zależy, czy i kiedy – po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania – wystąpi o jego przyznanie. Dlatego też nie było podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 21.12.2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1225/22, wyrok NSA z 18.08.2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21). Wskazywana więc przez organ sekwencja dat i odpowiadających im zdarzeń, nie pozwalała jeszcze zasadnie przyjmować, iż brak było podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego, jeżeli tylko w sprawie dowiedzione by zostało, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej skarżącego, leżała obiektywna konieczność sprawowania opieki nad matką. W orzecznictwie sądowym akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełnia przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia uwarunkowaną wskazywaną wyżej przyczyną. Fakt więc ubogiej historii zatrudnienia skarżącego powstałej znaczny czas po dacie, w którym stwierdzona została niepełnosprawność jego matki, nie wykluczał więc jeszcze istnienia związku przyczynowego między pasywnością zawodową skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Dostrzec w tym względzie trzeba, że cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., na równi z rezygnacją z zatrudnienia, traktuje fakt jego niepodejmowania. W tej zaś sprawie, skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w czerwcu 2022 r., co miało miejsce w okresie, w którym jego matka była osobą niepełnosprawną. W dniu 5.07.2022 r. (k. 12) skarżący oświadczył, że nie podejmuje żadnych prac dorywczych właśnie z uwagi na opiekę nad matką. Przyjmując – za powołanym wyżej poglądem – że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.s.r. winna być dokonywana jako aktualna - tj. odnosząca się też do czasu orzekania przez organ administracji w danej sprawie - stwierdzić należało, że zaprezentowana przez SKO w analizowanym zakresie argumentacja – nie mogła mieć decydującego znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy. W tym też aspekcie podkreślić należy, że brak było podstaw, aby zanegować istnienie związku przyczynowego w rozumieniu wyżej wskazanym, również z uwagi na fakt pobytu matki skarżącego w szpitalu w sierpniu 2022 r., tj. już po złożeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Wszak sam organ odwoławczy wskazał w zaskarżonej decyzji (k. 11), że wynikająca z tego dokumentu choroba była kolejnym schorzeniem utrudniającym funkcjonowanie niepełnosprawnej. W sprawie zaś nie było kontrowersji co do tego, że matka skarżącego, także przed wskazanym wyżej pobytem w szpitalu i zdiagnozowaniem kolejnego schorzenia, obarczona była szeregiem innych chorób i dolegliwości (k. 7 decyzji), które, według skarżącego, aktualizowały jego potrzebę opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Przedłożenie więc do akt dokumentu odnoszącego się do stanu zdrowia niepełnosprawnej po dacie złożenia wniosku inicjującego postępowanie, przy jednoczesnym, niekwestionowanym istnieniu innych chorób niepełnosprawnej przed złożeniem tegoż pisma, nie wykluczało związku przyczynowego między pasywnością zawodową skarżącego, a opieką nad matką. Podkreślić zarazem trzeba, że przedstawione wyżej reguły czasowe ustalania miarodajnych okoliczności (przesłanek) do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nakazują, aby orzekający organ administracji nie pomijał przy kształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia - dokumentów przedłożonych przez stronę w toku tego postępowania, na okoliczności miarodajne dla sprawy. Także bowiem w piśmiennictwie wskazuje się, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. R. Babińska-Górecka w: R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, s. 296). Przedłożona przez skarżącego przy odwołaniu karta ze szpitala, informująca o aktualnym stanie zdrowia jego matki, aktualizowała więc potrzebę organu dokonania oceny także i tego dokumentu. Jego treść pozwala przy tym zorientować się w kwestii schorzeń, na które cierpi matka skarżącego (porażenie nerwu twarzowego, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 w stadium niewyrównania metabolicznego, zaburzenia gospodarki lipidowej: hiperchlesterolemia, zmiany demielinizacyjne, rozsiane). Nadto, dokument ten wskazuje, że wykonane w szpitalu badanie niepełnosprawnej wykazało także schorzenie w postaci "oponiaka siodła tureckiego", które zakwalifikowane zostało do leczenia operacyjnego. W przedstawionym wyżej aspekcie zauważyć należy, że SKO w Tarnowie przyjmując, iż zakres opieki skarżącego nad matką ogranicza się do tzw. czynności dnia codziennego – zaniechało dokonania rozważań i ocen odnośnie wynikających z opisanego wyżej dokumentu, schorzeń niepełnosprawnej. W istocie bowiem, ani akta sprawy, ani zaskarżona decyzja, nie prezentują informacji odnośnie tego, na czym w ogóle – wymienione schorzenia polegają, a tym samym, jakie skutki mogą one wywoływać dla codziennego funkcjonowania niepełnosprawnej, także w obliczu (tj. przy uwzględnieniu) pozostałych dolegliwości, deklarowanych przez skarżącego u tej osoby (problemy ze słuchem, wzrokiem, pamięcią). Orzekający organ nie poczynił także ustaleń (choćby w oparciu o wyjaśnienia udzielone przez skarżącego) co do tego, czy wskazane wyżej, nowo zdiagnozowane schorzenie niepełnosprawnej (oponiak siodła tureckiego), wymuszać może potrzebę dodatkowej opieki, względem jej zakresu wskazywanego przez skarżącego w toku postępowania, jak też co do tego, czy opieka ta, cechować się może określoną specyfiką (uwarunkowaniami), np. intensywnością. Dopiero poczynienie takich ustaleń i odniesienie ich do koniecznego w stwierdzonej sytuacji stopnia potrzebnej częstotliwości sprawowanej opieki, mogło pozwalać na poczynienie rozważań, w kwestii istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i rzeczowe wypowiedzenie się co do tego, czy niepełnosprawna jest w stanie pozostać sama, choćby przez część dnia, tj. w czasie, w którym jej opiekun, realizował będzie aktywność zawodową.

Ostatnim z argumentów SKO w Tarnowie mającym przemawiać za brakiem istnienia związku przyczynowego była okoliczność, że poza skarżącym, są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej (jej syn A.). Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd organu odwoławczego, że w sytuacji, gdy są inne osoby zobowiązane do alimentacji osoby wymagającej opieki, winny one współpartycypować w tej opiece. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że jest to świadczenie z zakresu pomocy społecznej, a zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad potrzebującą osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22, wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22). Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m.in. w u.ś.r. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. Nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. NSA w powołanej uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców, w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o. Dokonując zatem interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie zarówno miejsca przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak w całym systemie prawa - tj. w szczególności uwzględnienia Konstytucji RP (a przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów k.r.o. (tak, powołany wyżej wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

W niniejszej sprawie, poza skarżącym zobowiązanym do alimentacji jest także jego brat. Zasadna była uwaga organu, że podejmowanie pracy zawodowej, czy troska o własną rodzinę, nie mogą być postrzegane jako zwolnienie dziecka z obowiązku alimentacyjnego matki i przerzucenie tego obowiązku na inne osoby. Rzecz jednak w tym, że żaden z orzekających w tej sprawie organów administracji nie poczynił stanowczych ustaleń dotyczących istnienia obiektywnych przeszkód mogących przemawiać za brakiem zwolnienia brata skarżącego z obowiązku troski (opieki) nad matką. Ustalenie organu (wyżej wskazane) oparte zostało wyłącznie na niezweryfikowanym oświadczeniu skarżącego. Nie ustalono sytuacji rodzinno-dochodowej jego brata, nie wysłuchano tej osoby, jak też nie odebrano od niej oświadczenia w wymienionym wyżej przedmiocie. Ukształtowanie więc podstawy faktycznej rozstrzygnięcia organu, w oparciu tylko o niezweryfikowane twierdzenie skarżącego, nie mogło być ocenione za wystarczające do przyjęcia, że w przypadku jego brata, nie zachodzą przeszkody do współuczestniczenia w sprawowaniu opieki nad matką. Konieczne było w tym aspekcie poczynienie dokładniejszych ustaleń i ocen z uwzględnieniem tego, że przesłanki obiektywne, wykluczające sprawowanie opieki, to takie, które są niezależne od woli zobowiązanego do alimentacji, a na ich wystąpienie, osoba ta nie ma wpływu.

W przedstawionych wyżej okolicznościach stwierdzić więc należało, że odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego została wywiedziona przedwcześnie, gdyż nastąpiło to w warunkach, w których stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). W konsekwencji doszło również do naruszenia prawa materialnego – art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zarzuty skargi korelujące z przedstawionymi wyżej rozważaniami uznać więc należało za trafne.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przedstawionych wyżej rozważań, które wyznaczają jednocześnie zakres koniecznych do ustalenia i uwzględnienia okoliczności, nieodzownych dla poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia tej sprawy.

Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania i oceny, Sąd w pkt 1 uchylił decyzję zaskarżoną i decyzję ją poprzedzającą, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 259; dalej p.p.s.a.). O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 i art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika strony skarżącej.