Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1799/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 3,  art. 103 ust. 2,  art. 104
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna,, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant referent - stażysta Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/896/2022/13582 w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 30 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/896/2022/13582 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. (dalej: "organ I instancji") nr [...] z dnia 22 lipca 2022 r. w sprawie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu kosztów poniesionych zastępczo przez Miasto J. w łącznej kwocie 19.759,59 zł za okres od 01.02.2017 r. do 17.11.2020 r. za pobyt matki S. M. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J.

Decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie faktycznym.

Prezydent Miasta J., działając na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3, art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) – dalej: "u.p.s." oraz art. 104 k.p.a., decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. nr [...] zobowiązał E. S. do zwrotu kosztów poniesionych zastępczo przez Miasto J. w łącznej wysokości 19.759,59 zł za okres od 01.02.2017 r. do 30.11.2021 r. za pobyt matki Pani S. M. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J. (dalej: "DPS") w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Odwołanie od tej decyzji wniosła strona. Kolegium decyzją z dnia 9 czerwca 2021r. nr SKO.PS/41.5/406/2021/5138/MS utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W wyniku złożonej przez stronę skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem sygn. akt II SA/GI 1069/21 z dnia 1 grudnia 2021 r. oddalił skargę i tym samym decyzja ustalająca odpłatność strony stała się ostateczna.

W dniu 25.04.2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o odstąpienie w całości od żądania zwrotu należności w kwocie 19.759,59 zł.

Decyzją nr [...] z dnia 22.07.2022 r. organ I instancji odmówił odstąpienia od żądania zwrotu kosztów poniesionych zastępczo przez gminę. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania i wyjaśniono stan faktyczny sprawy. Miasto J. w wyniku uchylania się przez stronę od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki strony w DPS poniosło w okresie od 01.02.2017 r. do 17.11.2020 r. wydatki w wysokości 19.759,59 zł. Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, iż pomimo wielokrotnych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji strony i możliwości zastosowania art. 104 ust.4 u.p.s. strona nie zgodziła się na jego przeprowadzenie.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia i zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 i 7 Konstytucji RP, art. 61 ust.1 i 2 u.p.s. Strona podnosząc zarzuty jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Kolegium, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie, wskazując, że w świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości fakt, iż strona nie wniosła opłat za pobyt swojej matki w DPS pomimo, iż obowiązek taki wynika z ostatecznej i wykonalnej decyzji organu I instancji z dnia 09.03.2021 r. nr [...] Kolegium wskazało, że organ I instancji zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze stroną w celu ustalenia obecnej sytuacji życiowej oraz finansowej strony a także dołączenie wszelkich oświadczeń i dokumentów potwierdzających tą sytuację oraz uzasadniających wniosek strony o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków. Pismem z dnia 15.06.2022 r. OPS w R. poinformował, że pracownik socjalny udał się dwukrotnie do strony, jednak nie zastał nikogo pod wskazanym we wniosku adresem. Z pisma wynika także, że wysłano prośbę o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym, jednak korespondencja pomimo awizowania nie została odebrana przez stronę. Z uwagi na powyższe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego okazało się niemożliwe. Organ odwoławczy stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że strona w dniu 15 czerwca 2022 r. poinformowała pracowników OPS w J., że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie będzie możliwe, ponieważ jej mąż nie życzy sobie żadnych pracowników socjalnych, nie będzie nikogo wpuszczał do domu i nie wyraża zgody na jego przeprowadzenie. Potwierdza to wprost notatka służbowa z dnia 15.06.2022 r. sporządzona przez pracownika OPS. Jak wskazało Kolegium złożone przez stronę oświadczenie w trakcie pobytu w OPS w dniu 15.06.2022 r. koreluje w pełni z treścią uzasadnienia wniosku strony o zwolnienie z dnia 25.04.2022 r. w którym strona wskazuje, że jej mąż M. S. nie wyrażał zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i innych informacji na temat sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Mąż strony w dniu 14.02.2017 r. złożył w OPS w J. oświadczenie o odmowie udzielania jakichkolwiek wywiadów oraz udzielania jakichkolwiek informacji i zdania swego nie zmienił.

Kolegium podniosło również, że na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. osoba ubiegająca się o odstąpienie od żądania zwrotu określonych wydatków na udzielone świadczenie, zobligowana jest do współdziałania z organem pomocy społecznej w zakresie zmierzającym do wykazania swojej realnej sytuacji bytowej, która potwierdziłaby, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający odstąpienie przez jednostkę samorządu terytorialnego od żądania zwrotu wymaganych należności. W ocenie Kolegium z przekazanych akt sprawy wynika, że strona uniemożliwiła organowi I instancji ustalenie jej sytuacji dochodowej i rodzinnej i tym samym brak jest podstaw do zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Zdaniem organu odwoławczego uniemożliwienie przez stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego było świadome, tym samym po stronie organu administracji nie zachodzi obowiązek przeprowadzenia kolejnych dowodów na okoliczność posiadanych przez stronę źródeł dochodu czy jej sytuacji życiowej.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 i 7 Konstytucji RP, art. 61 ust.1 i 2 u.p.s. oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10.

W treści uzasadnienia Skarżąca powieliła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: "p.p.s.a.". Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. Stosownie do ich treści, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio (art. 61 ust. 3 u.p.s.).

Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 u.p.s.). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.).

W ocenie Sądu w sprawie niewątpliwie wystąpiły przesłanki do zastosowania powyższych przepisów i wydania orzeczenia we wskazanym trybie. W obrocie prawnym funkcjonuje bowiem ostateczna i prawomocna decyzja ustalająca skarżącej wysokość opłaty za pobyt matki w DPS. Bezsporny w sprawie pozostaje również fakt, że skarżąca nie uiściła należnych opłat, pokrywanych zastępczo z budżetu gminy.

W ocenie Sądu istotną dla sprawy regulacją jest treść art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Wszczynając postępowanie o zwrot wniesionych zastępczo przez gminę opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Użyty w art. 104 ust. 4 u.p.s. zwrot "przypadkach szczególnie uzasadnionych", obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Oznacza to, że organy mogą przejść do oceny, czy w sprawie zachodzą owe szczególnie uzasadnione okoliczności dopiero po wyczerpującym ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy (vide wyrok WSA Gliwicach z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1088/22, LEX nr 3477084).

Zdaniem Sądu na organie ciąży obowiązek pouczenia zobowiązanego o przysługujących mu ulgach, a w razie złożenia stosownego wniosku - nawet pośrednio, konieczności zebrania materiału dowodowego i zawarcia w decyzji rozstrzygnięcia w zakresie stosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji w powyższym zakresie, powinna ona być precyzyjnie i wnikliwie uzasadniona.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd ustalił, że po otrzymaniu przez skarżącą decyzji organu I instancji z dnia 6 grudnia 2021 r. nr [...], z pouczeniem o treści art. 104 ust. 4 u.p.s., skarżąca złożyła w dniu 25.04.2022 r. wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu opłat za pobyt matki w DPS. Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że strona odmówiła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego mającego na celu ustalenie jej rzeczywistej sytuacji dochodowej i życiowej. Skarżąca wskazała również, że jej mąż nie wyraża zgody na wizytę pracowników socjalnych i podtrzymuje swoje stanowisko, które zawarł w oświadczeniu z 14.02.2017 r., które złożył w OPS w J. W aktach sprawy znajduje się korespondencja z OPS w R., która potwierdza brak możliwości przeprowadzenia ze stroną takiego wywiadu. Skarżąca otrzymała także informację, iż w oparciu o przepisy art.10 § 1 oraz art.73 i art. 79 § 2 k.p.a. przysługuje jej prawo brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów, a także przeglądanie akt sprawy oraz sporządzenie z nich notatek odpisów. Jak słusznie zauważyło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji osoba ubiegająca się o odstąpienie od żądania zwrotu określonych wydatków na udzielone świadczenie na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., zobligowana jest do współdziałania z organem pomocy społecznej w zakresie zmierzającym do wykazania swojej realnej sytuacji bytowej, która potwierdziłaby, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający odstąpienie przez jednostkę samorządu terytorialnego od żądania zwrotu wymaganych należności.

Z przebiegu postępowania przed organami orzekającymi w sprawie wynika jednoznaczny wniosek dla Sądu, że skarżąca nie współpracowała z nimi w celu ustalenia czy w jej przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które umożliwiłyby zastosowanie przez organy art. 104 ust. 4 u.p.s. Podnoszenie przez skarżącą argumentów dotyczących jej relacji z matką nie może zostać uwzględnione w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. Z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. ("stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy") wynika bowiem jednoznacznie, że przesłanki m.in. do odstąpienia od żądania zwrotu przez organ dotyczą jej sytuacji dochodowej i majątkowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarzuty skarżącej podniesione w skardze nie mają uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy i nie zasługują na aprobatę.

W tym stanie sprawy Sąd uznał, że z zaskarżona decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, powinna pozostać w obiegu prawnym i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.