Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 50/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości M. S. A. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 50/24

Uzasadnienie

Prezydent Miasta P. decyzją z 13.10.2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako k.p.a.), art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm., dalej jako u.g.n.), art. 39 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559 ze zm.), § 4 i nast. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998r., Nr 23, poz. 120 ze zm.), odmówił :

1. stwierdzenia, iż grunt Miasta P. oznaczony w ewidencji gruntów:

obręb Ś., arkusz mapy 10, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.;

obręb Ś., arkusz mapy 11, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.;

obręb Ś., arkusz mapy 11, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.;

obręb Ś., arkusz mapy 11, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.,

stał się z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiortstwo "E. " w P. obecnie spółka M. S. A. w upadłości z siedzibą w P.;

2. stwierdzenia, że budynki, wzniesione na gruncie określonym w pkt 1, stały się z dniem 5 grudnia 1990 r. własnością przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P. obecnie spółka M. S. A. w upadłości z siedzibą w P..

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że Syndyk Masy Upadłości M. S.A. w upadłości (dalej jako skarżący) złożył na podstawie art. 200 u.g.n. wniosek do Prezydenta Miasta P. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie przez spółkę M. S.A. w upadłości z siedzibą w P. jako następcy prawnego przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwa "E. " w P. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynków przy ul. [...] obręb Ś., ark. 10 dz. [...] cz. ark. 11 dz. [...] cz., [...] cz. (pismo z 19 lipca 2021 r.)

Prezydent ustalił następstwo prawne oraz umocowanie Syndyka do złożenia wniosku. Zwrócono uwagę również, iż w licznych postępowaniach sądowych i administracyjnych następstwo prawne spółki M. S. A. w upadłości z siedzibą w P. po przedsiębiorstwie państwowym: Orzedsiębiotstwo "E. " w P. i legitymacja czynna Syndyka nie budziła wątpliwości.

Grunt, którego dotyczy wniosek aktualnie posiada inne oznaczenia ewidencyjne. Ustalono, iż obecnie są to następujące działki:

- dz. [...] z obrębu Ś. , arkusz mapy 10, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.;

- dz. [...] z obrębu Ś. , arkusz mapy 11, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.;

- dz. [...] z obrębu Ś. , arkusz mapy 11, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.;

- dz. [...] z obrębu Ś. , arkusz mapy 11, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.

Grunt zabudowany jest 1 budynkiem oraz 2 halami stalowymi. Na gruncie znajduje się również część 3 hali. Teren jest utwardzony płytami betonowymi. Całość jest ogrodzona.

W księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości, których części stanowią ww. działki, ujawnione jest jako właściciel M. P.. Wpis prawa własności nastąpił na podstawie:

- decyzji Wojewody W. z 29 marca 2011 r. nr [...] (w odniesieniu do obecnej dz. [...]),

- decyzji Wojewody W. z 11 marca 2011 r. nr [...] (w odniesieniu do obecnej dz. [...] i [...]),

- decyzji Wojewody W. z 11 marca 2011 r. nr [...] (w odniesieniu do obecnej dz. [...]).

Zgodnie z art. 200 u.g.n. nabycie prawa użytkowania wieczystego przez państwowe i komunalne osób prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, następuje z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., przy czym nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności budynków w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy wymaga decyzji deklaratoryjnej wydanej przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Decyzja wydawana jest na wniosek.

Prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, a także uznawania środków, za środki własne oraz określania wartości nieruchomości i wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, może być stwierdzone na podstawie co najmniej jednego z dokumentów określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W szczególności jest to § 4 i § 9 przywołanego rozporządzenia.

Nie ulega wątpliwości, że w dacie 5 grudnia 1990r. grunty opisane w pkt 1 decyzji znajdowały się w władaniu przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P., obecnie spółka M. S. A. w upadłości z siedzibą w P.. Wynika to z załączonych do wniosku dokumentów. Skarżący wskazał, że sąd w postępowaniu o zasiedzenie ustalił fakt zarządzania przez spółkę przedmiotowym gruntem. Organ zauważył, że sąd badał w tym postępowaniu kwestię posiadania i rodzaju posiadania. W uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] r. określając stan faktyczny nieruchomości posługuje się różnymi określeniami tj. "faktyczne władztwo", "użytkowanie". W miejscu, w którym użył precyzyjnego sformułowania "w zarządzie i użytkowaniu" rozważa treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1996 r. nr [...]. Natomiast analiza zeznań świadków przywołanych w postanowieniu z dnia 2 września 2008 r. nie wykazała, aby którykolwiek z nich wypowiedział się co do podstawy prawnej sprawowanego przez skarżącego władania. W szczególności nie wskazał na żaden z dokumentów wymienionych w rozporządzeniu. Nawet gdyby faktycznie sąd w postępowaniu o zasiedzenie ustalił fakt zarządzania, to organ administracyjny nie jest związany takim ustaleniem. Ustaleń w tym względzie dokonuje Prezydent Miasta P. na podstawie dokumentów określonych w w/w rozporządzeniu.

Podkreślono, że fakt władania nie jest tożsamy z prawem zarządu, o którym mowa w przywołanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998r., Nr 23, poz. 120 ze zm., dalej jako rozporządzenie). Wnioskodawca nie przedłożył w toku postępowania dokumentu, o którym mowa w rozporządzeniu tj. :

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9)protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno - zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Poszukiwania prowadzone przez organ I instancji we własnym zakresie również nie przyniosły rezultatu. Ponadto ustalono, iż Skarb Państwa został wpisany jako właściciel nieruchomości w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości przed wpisem do Rejestru Przedsiębiorstw poprzedników prawnych przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P. obecnie spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P..

Do zrealizowania przesłanek z art. 200 u.g.n. skarżący winien wykazać prawo zarządu do nieruchomości stanowiącej obecnie działki: [...] z arkusza mapy 10, [...], [...] i [...] z arkusza mapy 11, obręb Ś. przez przedsiębiorstwo państwowe: Przedsiębiorstwo "E. " w P., obecnie spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P.. Wnioskodawca nie przedłożył dokumentu na podstawie którego można byłoby uznać prawo zarządu przedmiotową nieruchomością.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł Syndyk masy upadłości M. S.A. z siedzibą w P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz stwierdzenie, że :

1. grunt Miasta P., oznaczony w ewidencji gruntów :

- obręb Ś., arkusz mapy 10, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.

- obręb Ś., arkusz mapy 11, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.,

- obręb Ś., arkusz mapy 11, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.,

- obręb Ś., arkusz mapy 11, dz. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] cz.,

stał się z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P. obecnie spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P.;

2. budynki, wzniesione na gruncie określonym w pkt 1, stały się z dniem 5 grudnia 1990 r. własnością przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiostwo "E. " w P. obecnie spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P.,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Skarżący zarzucił :

1. Naruszenie art. 200 u.g.n. w zw. z § 4 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie przez organ, że skarżący nie przedstawił w toku postępowania dokumentu, na podstawie którego można byłoby uznać prawo zarządu przedmiotową nieruchomością, mimo że fakt zarządu nie był kwestionowany przez organ w toku wcześniejszych prawomocnie zakończonych postępowań sądowych, a przepisy prawa dopuszczają możliwość wykazania zarządu innymi środkami dowodowymi niż dokumenty wskazane w § 4 ust. 1 rozporządzenia oraz w sytuacji braku wykazania przez organ innego niż zarząd tytułu prawnego do gruntu.

2. Naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 79a, 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w sposób należyty postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu odwołania m.in. zarzucono, że w zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji pominął, że § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia dopuszcza możliwość stwierdzenia prawa zarządu do nieruchomości na podstawie innych dowodów niż dokumenty, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, tj. zeznania świadków lub oświadczenia stron złożone zgodnie z art. 75 k.p.a. potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

Organ pierwszej instancji nie podał podstawy prawnej, w oparciu o którą ustalenia faktyczne dokonane w sprawie Sądu Rejonowego P. o sygn. akt: [...], m.in. na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów i zeznań świadków, zgodnie z którymi grunty te zostały przekazane przedsiębiorstwu państwowemu o nazwie Przedsiębiorstwo "H. " w zarząd i użytkowanie, po czym na tej podstawie były przez lata wykorzystywane (s. 8 uzasadnienia sądu z dnia 2 września 2008 r, sygn. akt: [...]), nie są wiążące dla Prezydenta Miasta P..

Zwłaszcza że ww. ustalenia sądu nie były w żaden sposób kwestionowane przez organ zarówno w ww. postępowaniu o zasiedzenie oraz w kolejnym postępowaniu sądowym, o zapłatę, zainicjowanym przez organ (Miasto P.) przeciwko Syndykowi Masy Upadłości M. S.A, w którym Sąd Okręgowy w P., sygn. akt: [...], wprost wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 listopada 2015 r. (str. 7), że: w niniejszej sprawie bezspornym było, że poprzednik prawny pozwanego objął działki nr [...], [...] oraz [...] w posiadanie na podstawie oddania mu tych gruntów przez Skarb Państwa w zarząd i użytkowanie, w celu realizacji powierzonego mu zdania (uregulowania koryta W.).

W świetle przytoczonych powyżej ustaleń — uznanych przez sądy powszechne w dwóch odrębnych postępowaniach za bezsporne pomiędzy stronami - wymaganie przez organ od strony przedłożenia dokumentów na wykazanie prawa zarządu do nieruchomości, jest co najmniej niezrozumiałe.

Organ pierwszej instancji nie powołuje się na żadne dowody wykazujące fakty przeciwne (brak zarządu) oraz nie formułuje żadnych wniosków, z których miałoby rzekomo wynikać, że poprzednik prawny wnioskodawcy władał gruntami w innej formie prawnej niż zarząd. Organ ograniczył się do ogólnego stwierdzenia, że "fakt władania nie jest tożsamy z prawem zarządu", jednak teza ta nie została merytorycznie uzasadniona przez organ.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, jakie czynności zostały podjęte przez organ w toku postępowania. Organ wskazał ogólnie, że poszukiwania prowadzone przez organ I instancji we własnym zakresie również nie przyniosły rezultatu, dlatego nie sposób ocenić, czy organ podjął wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.).

W zawiadomieniu z dnia 26 września 2022 r. o wszczęciu przedmiotowego postępowania administracyjnego, w którym organ, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. poinformował wnioskodawcę o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych zadań, organ nie wskazał żadnych przesłanek zależnych od strony, które w jego ocenie nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogłoby skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, do czego zobowiązuje art. 79a k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 24.11.2023 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. poz. 464. z późn. zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy.

Spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P. jest następcą prawnym Przedsiębiorstwa "H. ", które w [...] r. zmieniło nazwę na Przedsiębiorstwo "E. " w P.. W 1992 r. na mocy aktu notarialnego przekształcono przedsiębiorstwo państwowe w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa o nazwie: Przedsiębiorstwo "E. " Spółka Akcyjna w P.. Z kolei w dniu 18 grudnia 2002 r. Rep. A Nr [...] przed notariuszem W. M. w P. spółka zmieniła nazwę na M. S.A. Zatem Spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P. jest jednoosobową Spółką Skarbu Państwa, a wobec tego należy do kategorii "państwowych osób prawnych", wskazanej w art. 200 ust. 1 u.g.n. Państwowymi osobami prawnymi, do których odnosi się art. 200 u.g.n., są w szczególności jednoosobowe spółki handlowe utworzone przez Skarb Państwa na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych. W myśl uchwały SN z 10.01.1992 r., sygn. akt III CZP 140/91. OSNCP 1992/6. poz. 109, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą być państwowymi osobami prawnymi tylko wtedy, gdy wszystkie udziały stanowią mienie państwowe.

Przedmiotowe nieruchomości, objęte wnioskiem Syndyka, stały się własnością Miasta P. z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa. Wpis prawa własności do księgi wieczystej nastąpił na podstawie: 1) decyzji Wojewody W. z dnia 29 marca 2011 r.. znak [...] (w odniesieniu do obecnej działki nr [...]); 2) decyzji Wojewody W. z dnia 11 marca 2011 r., znak [...] (w odniesieniu do obecnych działek nr [...], [...]); 3) decyzji Wojewody W. z dnia 11 marca 2011 r., znak [...] (w odniesieniu do obecnej działki nr [...]). Wobec powyższego Prezydent Miasta P. jest organem rzeczowo i miejscowo właściwym do rozpoznania wniosku Syndyka z dnia 19 lipca 2021 r.

We wniosku Syndyk wskazał, że w 1965 r. Przedsiębiorstwo "H. " otrzymało od Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie, przedmiotowe grunty położone w P. przy ul. [...] (dawnej ul. [...]) w celu zorganizowania tam placówki dla wykonywania prac przy regulacji koryta rzeki W.. Na przedmiotowym terenie przedsiębiorstwo urządziło zaplecze administracyjne i sprzętowo-magazynowe: wybudowano w latach 70. i 80. budynek biurowy, magazyny, wiaty, doprowadzono kanalizację i linię telefoniczną. Obecnie całość terenu jest ogrodzona, znajduje się na nim budynek oraz dwie hale stalowe i część trzeciej hali. Teren jest utwardzony płytami betonowymi.

Od 10 marca 1998 r. stwierdzanie dotychczasowego prawa zarządu dokonywane jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 206 u.g.n.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Przed stwierdzeniem dotychczasowego prawa zarządu właściwy organ bada, czy nie zostały zgłoszone roszczenia poprzednich właścicieli w stosunku do nieruchomości będących przedmiotem uwłaszczenia oraz czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich (§ 5 ust. 4 rozporządzenia).

Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości.

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno- zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa wyżej, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie (§ 4 ust. 2 rozporządzenia). Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa wyżej, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym (§ 4 ust. 3 rozporządzenia).

Syndyk w swoim wniosku z dnia 19 lipca 2021 r. w liście załączników nie wskazał jakiegokolwiek dokumentu spośród wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Wobec tego nie wykazał w sposób formalny, że przedsiębiorstwu państwowemu o nazwie: Przedsiębiorstwo "E. " w P. przysługiwało w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu lub prawo użytkowania ustanowione przed 1 sierpnia 1985 r.

Syndyk we wniosku z dnia 19 lipca 2021 r. (str. 6-10) w istocie przyznał, że nie posiada wymaganych dowodów, ale domaga się uznania, że Pzedsieiorstwo "E. " w P. posiadało prawo zarządu przedmiotowymi gruntami, na podstawie dwóch dokumentów urzędowych: 1) uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego P. z dnia 2 września 2008 r. w sprawie o sygn. akt [...]; 2) uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 20 listopada 2015 r., o sygn. akt [...].

Syndyk w swoim wniosku (str. 10) powołuje się na fragment tekstu zamieszczony na str. 3-4 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt [...], który brzmi: "W 1965 r. Przedsiębiorstwo "H. " otrzymało od Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie gruntu położone przy obecnej ul. [...] ..." Sąd Okręgowy podając taką okoliczność jako element stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, powołał się na zeznania świadków do postanowienia Sądu Rejonowego P. z dnia 2 września 2008 r. w sprawie sygn. akt [...]. Sąd Okręgowy orzekał z powództwa Miasta P. przeciwko M. S.A. w upadłości z/s w P. o zapłatę za korzystanie z przedmiotowego gruntu bez tytułu prawnego w latach 28.04.2006 - 31.05.2013.

Syndyk powołuje się także na postanowienie Sądu Rejonowego P. z dnia 2 września 2008 r. w sprawie sygn. akt [...], w którym odmówiono wnioskodawcy stwierdzenia zasiedzenia przedmiotowego gruntu Miasta P.. We wniosku Syndyka z dnia 19 lipca 2019 r. wskazano na protokół przesłuchania w dniu 6 lipca 2007 r. świadków: A. D.. I. H.. B. S. i B. M.. Sąd Rejonowy wskazał wyraźnie, że dopuścił dowód z zeznań świadków na okoliczność faktu i charakteru (dobra lub zła wiara) posiadania oraz okresu posiadania przedmiotowej nieruchomości. Nie chodziło zatem o wykazanie prawa zarządu lub prawa użytkowania. Treść zeznań wskazanych świadków nie odnosi się do istnienia prawa zarządu lub prawa użytkowania. Świadkowie opisują kolejne etapy rozwoju przedsiębiorstwa.

Reasumując, stwierdzono, że Syndyk nie przedstawił żadnego dokumentu z katalogu zamieszczonego w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Również Prezydent Miasta P. nie odnalazł żadnego wymaganego dokumentu. Dołączone do akt sprawy organu I instancji fotokopie ksiąg wieczystych, dokumentów z ewidencji gruntów, dokumentów wieczystoksięgowych i innych dokumentów o charakterze geodezyjnym lub inwentaryzacyjnym, nie zawierają jakiejkolwiek wzmianki na temat prawa zarządu lub prawa użytkowania, które miałoby przysługiwać P. "[...]" w P..

Nawet jeśli Syndyk nie potrafił przedłożyć decyzji o ustanowieniu prawa zarządu lub ustanowieniu prawa użytkowania przed dniem 1 sierpnia 1985 r., to powinien był wykazać, że decyzje takie istniały, ale uległy zniszczeniu. Syndyk nie podjął takich starań i całą argumentację budował na fakcie posiadania przedmiotowego gruntu przez Przedsiębiorstwo "H. ", choć posiadanie nie ma nic wspólnego z prawem zarządu lub prawem użytkowania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu jedynie wyjątkowo, o ile była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu (por. wyroki NSA z: 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 570/07, 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 651/11, 10 września 2014 r., sygn. akt I OSK 204/13, 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2469/13, 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1764/15, 17 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 130/17, 4 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 987/16, 16 lipca 2019 r. sygn. akt 1 OSK 2385/17, 28 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1773/18, 19 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2182/19 oraz 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 3731/18). Zarząd powinien zatem jednoznacznie wynikać z odpowiedniego dokumentu wyraźnie go kreującego. W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17 (ONSAiWSA 2018/3/42) stwierdzono natomiast, że samo dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na stwierdzenie, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy.

Jak wyjaśnił WSA w Warszawie w wyroku z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 93/23, LEX nr 3590861, nie jest wystarczającą przesłanką dla wydania decyzji na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n., faktyczne władztwo nad nieruchomością, skoro treść przepisów jednoznacznie wskazuje na konieczność wykazania zarządu na podstawie konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120).

Regulując "uwłaszczenie" państwowych i komunalnych osób prawnych na majątku państwowym i komunalnym ustawodawca ograniczył możliwość dowodzenia legitymowania się przez podmiot uwłaszczany prawem zarządu. Ma to swoje uzasadnienie w tym. że nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 83, poz. 373) dotyczyło nie wszystkich nieruchomości pozostających w faktycznym władaniu państwowych i komunalnych osób prawnych, ale wyłącznie tych, którymi jednostki te władały na określonej podstawie prawnej. Katalog środków dowodowych wskazanych w § 4 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. służących wykazaniu prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. został przez prawodawcę ograniczony, co dało też podstawę do postawienia w orzecznictwie trafnej tezy. że prawa zarządu nie można domniemywać (tak wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 412/22, LEX nr 3558410).

Decyzje, które w bezpośredni sposób nie ustanawiają prawa zarządu do określonej nieruchomości gruntowej, jak też nie powołują się na taką decyzję (jak w przypadku decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłaty), nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do stwierdzenia prawa zarządu. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Jeżeli chodzi o kwestię dokumentowania istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczenia strony lub zeznań świadków) to dowody te mogą potwierdzić istnienie prawa zarządu tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia. Wobec tego, wnioskodawca uwłaszczenia winien wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd, użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu (tak wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 401/19, LEX nr 3308108).

W trybie § 4 ust. 3 rozporządzenia można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo to było ustanowione, lecz jedynie nie zachowały się dokumenty stwierdzające powyższą okoliczność (wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 934/18, LEX nr 2567077).

Wprawdzie Syndyk nie domagał się od organu I instancji przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony i świadków, niemniej taki dowód byłby dopuszczalny tylko pod warunkiem, że Syndyk miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd, użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu. Jednak Syndyk nigdy nie powoływał się na takie okoliczności.

Samo złożenie oświadczenia o przysługiwaniu wnioskodawcy prawa zarządu do stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości nie wypełnia przesłanki ustalonej przepisem art. 200 u.g.n. Zeznania świadków lub oświadczenia stron dotyczą ich wiedzy o pewnych faktach. Składający zeznania lub oświadczenie powinien wskazać źródła, które wskazują na ustanowienie w przeszłości prawa zarządu do nieruchomości (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 80/19).

Do akt sprawy nie przedłożono żadnych dokumentów na potwierdzenie istnienia w dacie 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego. Dokumentów potwierdzających istnienie prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. nie odnalazł również orzekający w sprawie organ I instancji.

Skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, że Przedsiębiorstwo "E. " w P. dysponowało indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowego gruntu, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo - odbiorczego, który ustanowiłby na jego rzecz zarząd bądź użytkowanie i na taki akt nie powołuje się również Syndyk, to zaskarżone rozstrzygnięcie o odmowie potwierdzenia uwłaszczenia Przedsiębiorstwa "E. " w P. spornym gruntem odpowiada prawu.

W realiach rozpoznawanej sprawy ciężar dowodu w zakresie wykazania istnienia przesłanek wynikających z art. 200 ust. 1 u.g.n. spoczywał również na wnioskodawcy postępowania. To bowiem wnioskodawca, jako następca prawny przedsiębiorstwa państwowego, powinien mieć najszerszą wiedzę o nieruchomościach będących we władaniu Przedsiębiorstwo .. " w P. według stanu na 5 grudnia 1990 r. Tym samym powinien posiadać realną możliwość wykazania, że przedmiotowy grunt pozostawał we wspomnianej dacie w zarządzie jego poprzednika prawnego. Z przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można wywodzić, że organy zobowiązane są w nieskończoność poszukiwać dowodów służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona ich nie przedkłada. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, Lex nr 3031035).

Nie jest wystarczającą przesłanką dla wydania decyzji na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n. faktyczne władztwo nad nieruchomością, skoro treść przepisów jednoznacznie wskazuje na konieczność wykazania zarządu na podstawie konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Prawa zarządu nie można domniemywać, wykazywać go można środkami dowodowymi sprecyzowanymi w przepisach rozporządzenia. Prawo zarządu nieruchomością jest formą prawną władania rzeczą nieruchomą, a nie wyłącznie stanem faktycznym dotyczącym określonej nieruchomości. Oznacza to, że istnienia zarządu nieruchomością nie można domniemywać (np. wyrok NSA z dnia 27 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 2006/21, LEX nr 3421794).

Syndyk swój wniosek oparł na domniemaniu, że Przedsiębiorstwo "E. " w P. jakoby miało przedmiotowy teren w zarządzie, choć nie potrafił wskazać na dowody potwierdzające istnienie prawa zarządu, a tym bardziej na dowody potwierdzające istnienie prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. Podkreślono, że zajmowanie określonego gruntu przez przedsiębiorstwo państwowe nie zawsze związane było z ustanowieniem prawa zarządu lub prawa użytkowania. Dlatego w orzecznictwie sądowym podkreślana jest konieczność udowodnienia w sposób sformalizowany istnienia prawa zarządu jako warunku uwłaszczenia w trybie art. 200 u.g.n.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy widoczne jest, że Przedsiębiorstwo "E. " w P., a następnie Spółka M. S.A. w upadłości starały się o stwierdzenie zasiedzenia spornego gruntu, pomijając drogę uwłaszczenia w trybie art. 200 u.g.n. Zauważono, że z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego P. z dnia 2 września 2008 r. w sprawie sygn. akt [...], od którego apelację oddalił Sąd Okręgowy w P. (sygn. akt [...]). Wynika, że uczestnikami postępowania była K. w P. oraz T. . Kwestionowano zasiedzenie gruntu przez Skarb Państwa, co może wskazywać, że nie było warunków do wydania decyzji o ustanowieniu prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego.

Jeżeli chodzi o kwestię dokumentowania istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczenia strony lub zeznań świadków) to dowody te mogą potwierdzić istnienie prawa zarządu tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. Wobec tego, wnioskodawca uwłaszczenia winien wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd, użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 401/19, LEX nr 3308108). Syndyk na żadnym etapie postępowania nie wskazywał, aby kiedykolwiek Spółka M. S.A. w upadłości i jej poprzednicy prawni dysponowali decyzją o ustanowieniu prawa zarządu, która później zaginęła lub uległa zniszczeniu.

Wyjaśniono, że w dniu 26 października 2009 r. Syndyk Masy Upadłości Spółki M. S.A. wystąpił do Wojewody W. o potwierdzenie uwłaszczenia na przedmiotowym gruncie w trybie art. 200 u.g.n. Ani Wojewoda W., ani Minister Infrastruktury i Budownictwa (jako organ odwoławczy) nie zbadali sprawy co do istoty, gdyż sprawę umorzono z powodu braku właściwości wymienionych organów (decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 sierpnia 2016 r., znak [...] [...] i poprzedzająca ją decyzja Wojewody W. z dnia 3 października 2013 r., znak [...]).

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Syndyk Masy Upadłości M. S.A.

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 200 u.g.n. w zw. z § 4 i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie przez organ, że skarżący nie przedstawił w toku postępowania dokumentu, na podstawie którego można byłoby uznać prawo zarządu przedmiotową nieruchomością, mimo że fakt zarządu nie był kwestionowany przez organ w toku wcześniejszych prawomocnie zakończonych postępowań sądowych, a przepisy prawa dopuszczają możliwość wykazania zarządu innymi środkami dowodowymi niż dokumenty wskazane w § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. oraz w sytuacji braku wykazania przez organ innego niż zarząd tytułu prawnego do gruntu.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. Naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 79a, 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w sposób należyty postępowania administracyjnego, tj. w szczególności brak ustalenia przez organy obu instancji, czy w odniesieniu do przedmiotowych gruntów zostały wydane dokumenty stwierdzające dotychczasowe prawo zarządu, mimo że organy administracji są zobowiązane do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i zbadania jej we wszystkich aspektach, w tym podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego oraz powinny prowadzić postępowania w sposób bezstronny oraz w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do państwa.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 13 października 2022 r, znak: [...] - na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że zarówno Prezydent Miasta P., jak i SKO w P. nie zakwestionowały faktu, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowe grunty znajdowały się we władaniu przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P., obecnie spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P. (w związku z otrzymaniem przedmiotowych gruntów w 1965 r. od Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie na rzecz poprzednika prawnego, Przedsiębiorstwo "H. ").

Przyczyną odmowy stwierdzenia nabycia przez M. S.A. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów oraz prawa własności budynków był brak przedstawienia przez Syndyka dokumentów stwierdzających dotychczasowe prawo zarządu według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., tj. dokumentu z katalogu zamieszczonego w § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r.

We wniosku z dnia 19 lipca 2021 r. Syndyk przedstawił wszelkie posiadane informacje i dowody uzasadniające wydanie decyzji stwierdzającej nabycie przez spółkę M. S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynków. Przedłożone wraz z wnioskiem dokumenty nie były kwestionowane w przeszłości przez organy administracji.

Organ nie podjął wystarczających działań zmierzających do ustalenia, czy w dacie 5 grudnia 1990 r. Przedsiębiorstwo "E. " legitymowało się prawem zarządu lub użytkowania przedmiotowych gruntów, a w szczególności czy zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. W odwołaniu z dnia 31 października 2022 r. skarżący wskazywał, że organ pierwszej instancji w sposób ogólnikowy- opisał zakres czynności podjętych w celu poszukiwania dokumentów, a Syndyk nie został uprzedzony w trybie art. 79a k.p.a., że wniosek wymaga uzupełnienia o kolejne dowody.

Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie.

Zgodnie z art. 38 ust 2 u.g.n., dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości.

W toku przedmiotowego postępowania organ powinien zwrócić się do właściwego miejscowo i rzeczowo terenowego organu administracji państwowej o przesłanie informacji, czy w odniesieniu do przedmiotowych gruntów zostały wydane dokumenty stwierdzające dotychczasowe prawo zarządu według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., a jeżeli tak, zawnioskować o ich doręczenie, względnie udzielenie informacji, gdzie się obecnie znajdują oraz czy uległy zniszczeniu.

Na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezydenta Miasta P., w zawiadomieniu z dnia 26 września 2022 r. o wszczęciu postępowania, skarżący nie został wezwany do uzupełnienia dowodów, w tym do dostarczenia dokumentów potwierdzających istnienie prawa zarządu według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., co skutkowało przyjęciem przez skarżącego, że zebrany w sprawie materiał nie budzi zastrzeżeń organu i jest wystarczający do wydania orzeczenia zgodnego z wnioskiem skarżącego z dnia 19 lipca 2021 r.

Zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Nie zgodzono się z SKO, że organ administracji nie był zobowiązany do poszukiwania dowodów. Ciężar dowodu w zakresie wykazania istnienia przesłanek wynikających z art. 200 ust. 1 u.g.n. spoczywał zarówno na wnioskodawcy, jak i organie. Zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organy administracji nie są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona, pomimo wezwania, środków takich nie przedstawia (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt: I OSK 3581/18). Jednak taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie, ponieważ w toku postępowania administracyjnego skarżący nie został wezwany do przedłożenia dodatkowego materiału dowodowego.

W ocenie skarżącego, niniejsze postępowanie administracyjne powinno doprowadzić do jednoznacznego ustalenia przez organy, czy uprzednio zostało ustanowione prawo zarządu przedmiotowych gruntów oraz czy zachowały się dokumenty stwierdzające powyższą okoliczność. Brak tego ustalenia przez organy stanowił przeszkodę do merytorycznego zakończenia postępowania.

Ponadto zarzucono, że § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia dopuszcza możliwość stwierdzenia prawa zarządu do nieruchomości na podstawie innych dowodów niż dokumenty, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, tj. zeznania świadków lub oświadczenia stron złożone zgodnie z art. 75 k.p.a, potwierdzające przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

W zaskarżonych decyzjach nie podano podstawy prawnej, w oparciu o którą ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego P. w sprawie o sygn. akt: [...] dokonane m.in. na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów i zeznań świadków, zgodnie z którymi grunty te zostały przekazane przedsiębiorstwu państwowemu o nazwie Przedsiębiorstwo "H. " w zarząd i użytkowanie, po czym na tej podstawie były przez lata wykorzystywane (s. 8 uzasadnienia Sądu z dnia 2 września 2008 r, sygn. akt: [...]), nie są wiążące dla Prezydenta Miasta P..

Zwłaszcza że ww. ustalenia Sądu nie były kwestionowane przez organ zarówno w ww. postępowaniu o zasiedzenie, jak i w kolejnym postępowaniu sądowym, o zapłatę, zainicjowanym przez Miasto P. przeciwko Syndykowi Masy Upadłości M. S.A, w którym Sąd Okręgowy w P. , sygn. akt: [...], wprost wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 listopada 2015 r. (str. 7), że: w niniejszej sprawie bezspornym było, że poprzednik prawny pozwanego objął działki nr [...], [...] oraz [...] "'posiadanie na podstawie oddania mu tych gruntów przez Skarb Państwa w zarząd i użytkowanie, w celu realizacji powierzonego mu zadania (uregulowania koryta W.). Nie ulega zatem wątpliwości, że na datę objęcia spornych gruntów w posiadanie pozwany miał do tego tytuł prawny skuteczny względem ówczesnego właściciela. Poprzednik prawny pozwanego był zatem od początku swego posiadania posiadaczem w dobrej wierze (...).

Powyższe wzbudza uzasadnione wątpliwości, ponieważ organ pierwszej instancji nie powołuje się na żadne dowody wykazujące fakty przeciwne (brak zarządu) oraz nie formułuje żadnych wniosków, z których miałoby rzekomo wynikać, że poprzednik prawny wnioskodawcy władał gruntami w innej formie prawnej niż zarząd.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Dodatkowo wyjaśniono, że w trybie § 4 ust. 3 rozporządzenia można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo to było ustanowione, lecz jedynie nie zachowały się dokumenty stwierdzające powyższą okoliczność (wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 934/18, LEX nr 2567077).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z 24.11.2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. decyzją z 13.10.2023 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia, iż wskazane grunty Miasta P. stały się z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P., obecnie spółka M. S. A. w upadłości z siedzibą w P., a wzniesione na nich budynki stały się z dniem 5 grudnia 1990 r. własnością przedsiębiorstwa państwowego: Przedsiębiorstwo "E. " w P. obecnie spółka M. S.A. w upadłości z siedzibą w P..

Sąd orzekający w niniejszej sprawie zasadniczo aprobuje ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji w niniejszej sprawie oraz ocenę prawną dokonaną przez organ odwoławczy.

Materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji stanowi art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm., dalej jako u.g.n.). Zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt 2) tej ustawy, w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy.

Kluczowe dla podjęcia na tej podstawie decyzji było więc ustalenie, czy podmiot ubiegający się o uwłaszczenie na dzień 5 grudnia 1990 r. legitymował się prawem zarządu przedmiotowym gruntem. Zarząd zaś (obecnie trwały zarząd) był prawną formy władania, która uprawniała określony podmiot do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania z nieruchomości przez skarżącego tego prawa zatem nie kreuje. Decydujące znaczenie mają bowiem dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy zmieniającej z 29 września 1990 r.- tj. 5 grudnia 1990 r. - oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca natomiast wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. W konsekwencji istnienia powyższego prawa, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie można domniemywać.

Wbrew twierdzeniom skarżącego nie jest wystarczającą przesłanką dla wydania decyzji na podstawie art. 200 ust 1 u.g.n., faktyczne władztwo nad nieruchomością, skoro treść powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje na konieczność wykazania zarządu na podstawie konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120), tak trafnie zob. wyrok NSA z 8 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1912/17 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2023 r. o sygn. I SA/Wa 93/23, publ. LEX nr 3590861. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w uchwale NSA z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów przyjął, że: "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 z późn. zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.)".

Prawo zarządu nieruchomością jest formą prawną władania rzeczą nieruchomą, a nie wyłącznie stanem faktycznym dotyczącym określonej nieruchomości. Oznacza to, że istnienia zarządu nieruchomością nie można domniemywać i musi ono wynikać bądź z określonego aktu normatywnego, bądź z decyzji administracyjnej lub umowy cywilnoprawnej ustanawiającej takie prawo. Najpełniej wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej uchwale z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16, wydanej w składzie siedmiu sędziów. Wprawdzie uchwała ta została wydana na tle innej regulacji uwłaszczeniowej, ale podobieństwo rozwiązań prawnych stanowiących tło dla wydania tej uchwały oraz znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie powoduje, że nie można w niej pominąć wniosków wynikających z tej uchwały. Tymczasem skarżący błędnie zdaje się utożsamiać fakt posiadania nieruchomości (stan faktyczny) z prawem zarządu (stan prawny). Istotnie organy nie kwestionowały faktu posiadania (władania) przez skarżącego spornej nieruchomości, jednak nie miało to żadnego wpływu na ocenę, czy skarżący posiadał prawo zarządu tej nieruchomości, gdyż organy uznały jedynie stan faktyczny (posiadanie), a nie stwierdziły istnienia stanu prawnego (prawa zarządu).

W art. 200 ust. 1 u.g.n. ustawodawca nie zdefiniował dla potrzeb postępowań uwłaszczeniowych pojęcia zarządu i sposobu jego wykazywania. Podstawą zatem do wydania decyzji potwierdzającej fakt nabycia - z mocy prawa - z dniem 5 grudnia 1990 r. przez daną państwową osobę prawną (inną niż Skarb Państwa) użytkowania wieczystego określonego gruntu jest legitymowanie się przez tę osobę prawem zarządu - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości - w stosunku do tego gruntu. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 tej ostatniej ustawy, państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Z tej przyczyny w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać, a można go wykazać środkami dowodowymi określonymi w przepisach rozporządzenia wykonawczego do ustawy o gospodarce nieruchomościami, wydanego na podstawie art. 206 tej ustawy. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, w § 4 uregulowano procedurę stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. W § 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia wymieniony został zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu. (tak trafnie NSA w wyroku z 02 lutego 2024 r. o sygn. I OSK 2069/20, publ. CBOSA). Niespornym jest, że w niniejszej sprawie żaden z tych dokumentów nie został w postępowaniu przedłożony, ani odnaleziony. A skoro tak brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego.

Sąd podziela ocenę skarżącego, że inicjatywa dowodowa w celu ustalenia ewentualnego istnienia prawa zarządu obciąża zarówno organ, jak i stronę. Skarżący zarzucał organom, że nie poczyniły żadnych ustaleń w tym zakresie. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji pozyskał i ocenił dokumentację wieczystoksięgową, co było racjonalne, gdyż to w księgach wieczystych powinno było zostać ujawnione sporne prawo zarządu. Niesłuszny jest więc zarzut braku jakichkolwiek ustaleń. Kolegium słusznie wskazało, że to skarżący powinien mieć najszerszą wiedzę dotyczącą tego, czy i na jakiej podstawie sporne prawo zarządu powstało. Jednak skarżący nie tylko nie złożył wymaganych prawem dokumentów na potwierdzenie istnienia prawa zarządu, lecz także nie wskazał organom gdzie jego zdaniem dokumenty takie mogą się znajdować i nie wnioskował, by organy wezwały konkretne podmioty do złożenia wymaganych dokumentów.. Innymi słowy, skarżący domagając się większej aktywności dowodowej organów sam nie przejawił jakiejkolwiek inicjatywy w tym zakresie mimo, że było to w interesie skarżącego.

Regulując "uwłaszczenie" państwowych i komunalnych osób prawnych na majątku państwowym i komunalnym ustawodawca ograniczył możliwość dowodzenia legitymowania się przez podmiot uwłaszczany prawem zarządu. Ma to swoje uzasadnienie w tym, że nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 83, poz. 373) dotyczyło nie wszystkich nieruchomości pozostających w faktycznym władaniu państwowych i komunalnych osób prawnych, ale wyłącznie tych, którymi jednostki te władały na określonej podstawie prawnej.

W aktach niniejszej sprawy brak jest dokumentów (określonych ściśle w § 4 ust. 1 rozporządzenia) potwierdzających istnienie dotychczasowego prawa zarządu poprzedników prawnych M. S.A. w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości. Skarżący nie tylko nie złożył wymaganych dokumentów, lecz nawet nie wykazał, że takie dokumenty istniały, a także nie wykazał, że istnieją świadkowie, którzy mogliby potwierdzić istnienie takich dokumentów.

Skarżący swój wniosek oparł jedynie na wyrokach sądów powszechnych, które nie są przewidziane w katalogu unormowanym w § 4 ust. 1 rozporządzenia.

We wskazanym przez skarżącego wyroku Sądu Okręgowego w P. z 20 listopada 2015 r. (sygn. akt [...]) wskazano, (str. 7), że: w niniejszej sprawie bezspornym było, że poprzednik prawny pozwanego objął działki nr [...], [...] oraz [...] w posiadanie na podstawie oddania mu tych gruntów przez Skarb Państwa w zarząd i użytkowanie, w celu realizacji powierzonego mu zadania (uregulowania koryta W.). Nie ulega zatem wątpliwości, że na datę objęcia spornych gruntów w posiadanie pozwany miał do tego tytuł prawny skuteczny względem ówczesnego właściciela. Poprzednik prawny pozwanego był zatem od początku swego posiadania posiadaczem w dobrej wierze (...).

Ponadto wskazano na postanowienie Sądu Rejonowego P. w sprawie o sygn. akt: [...], gdzie wskazano, że jednostki państwowe były władającymi w ramach sprawowanego zarządu, lecz czyniły to w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.

Zawarty w przywołanych orzeczeniach wywód ma charakter ogólny z punktu widzenia niniejszej sprawy, zmierzający do wskazania, że przedsiębiorstwo państwowe w istocie dzierżyło nieruchomość. Twierdzenia Sądu nie odnoszą się do żadnych dokumentów świadczących o przekazaniu przedmiotowych nieruchomości w zarząd (tym bardziej dokumentów określonych ściśle w § 4 ust. 1 rozporządzenia). Sam fakt dzierżenia (władania) nie był kwestionowany, jednak ponownie należy podkreślić, że władanie ma charakter faktyczny, a zarząd ma charakter prawny. Orzeczenia sądów powszechnych przywołane przez skarżącego nie mają istotnego znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż nie są objęte katalogiem dokumentów określonych ściśle w § 4 ust. 1 rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że organy administracji nie wskazały podstaw prawnych z których wynika, że w/w ustalenia faktyczne sądów powszechnych nie są dla nich wiążące Sąd orzekający wskazuje, że zarzut ten jest bezzasadny. Brak jest bowiem podstaw prawnych na mocy których organy administracji są związane ustaleniami faktycznymi dokonanymi w innych postępowaniach przez sądy powszechne. Są to jedynie dowody podlegające ocenie przez organy administracji. W kontrolowanej sprawie organy obu instancji dokonały oceny przywoływanych przez skarżącego ustaleń faktycznych wynikających z powołanych przez skarżącego orzeczeń sądów powszechnych.

Skarżący powoływał się na § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowiący, że jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

Ugruntowany jest jednak pogląd, że jeżeli chodzi o kwestię dokumentowania istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczenia strony lub zeznań świadków) to dowody te mogą potwierdzić istnienie prawa zarządu tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. Wobec tego, wnioskodawca uwłaszczenia winien wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu (tak trafnie np. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 15 stycznia 2020 r. o sygn. II SA/Kr 1319/19, publ. LEX nr 2777651 oraz NSA w wyroku z dnia 21 stycznia 2022 r. o sygn. I OSK 401/19, publ. LEX nr 3308108).

Należy więc mieć na uwadze, że przy ustalaniu przekazania nieruchomości w zarząd należy brać pod uwagę nie jakiekolwiek dokumenty, a te ściśle wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ewentualnie zeznania świadków potwierdzające istnienie takich dokumentów w przeszłości i to po ustaleniu, że dokumenty te uległy uszkodzeniu lub zagubieniu. Natomiast w trybie § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo zarządu nieruchomości było ustanowione, lecz nie zachowały się dokumenty stwierdzające tę okoliczność.

W niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, ani nawet nie twierdził, aby w kontrolowanym przypadku istniały dokumenty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia.

Nie znajduje więc potwierdzenia zarzut naruszenia § 4 ust. 3 rozporządzenia. Skoro przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia odnosi się do "dotychczasowego prawa zarządu", to zeznania świadków czy oświadczenia stron muszą określać, w jaki sposób prawo zarządu zostało ustanowione w przeszłości. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 10 grudnia 2021 r., I OSK 80/19, jak też w powołanych w nim wyrokach NSA z 3 listopada 2015 r., I OSK 435/14 oraz z 30 listopada 2016 r., I OSK 30/15. Zatem jeżeli chodzi o kwestię dokumentowania istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczenia strony lub zeznań świadków) to dowody te mogą potwierdzić istnienie prawa zarządu tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Wobec tego, wnioskodawca uwłaszczenia winien wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. wyrok NSA z 23 listopada 2009 r., I OSK 207/09).

Tak więc przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że zeznania czy oświadczenia mogą być złożone w sytuacji, gdy dokumenty stwierdzające ustanowienie prawa zarządu istniały, ale nie zachowały się do czasu przeprowadzenia postępowania uwłaszczeniowego. Zeznania czy oświadczenia nie mogą zatem zastąpić dokumentów ustanawiających prawo zarządu, jeżeli dokumentny takie nie istniały.

W świetle powyższego jako nieskuteczny należy więc ocenić zarzut naruszenia § 4 ust. 3 rozporządzenia, gdyż w realiach rozpoznawanej sprawy nie było podstaw do jego zastosowania, skoro strona skarżąca skutecznie nie wykazała, że dokumenty potwierdzające prawo zarządu jednostki państwowej istniały (zostały ustalone ich dane umożliwiające ich identyfikację), ale się nie zachowały (np. zostały zniszczone, zaginęły), ani nawet tego nie twierdziła.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 79a k.p.a., wskazując, że na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezydenta Miasta P., w zawiadomieniu z dnia 26 września 2022 r. o wszczęciu postępowania, skarżący nie został wezwany do uzupełnienia dowodów, w tym do dostarczenia dokumentów potwierdzających istnienie prawa zarządu według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., co skutkowało przyjęciem przez skarżącego, że zebrany w sprawie materiał nie budzi zastrzeżeń organu i jest wystarczający do wydania orzeczenia zgodnego z wnioskiem skarżącego z dnia 19 lipca 2021 r.

Przepis art.79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy.

Nie kwestionując samego faktu zaistnienia zarzucanego uchybienia Sąd wskazuje, że nie miało ono wpływu na rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie. Skarżący bowiem najpóźniej w chwili wydania decyzji przez organ I instancji z jej treści zorientował się, że konieczne jest dostarczenie dokumentów potwierdzających istnienie prawa zarządu według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Pomimo tego ani do odwołania, ani do skargi, takich dokumentów nie załączył, ani nawet nie twierdził, że dokumenty takie w ogóle istniały.

Dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej.

Na kanwie art. 10 § 1 k.p.a. - analogicznego do art.79a k.p.a. – przyjmuje się, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (tak trafnie np. w wyroku NSA z dnia 23 listopada 2023 r. o sygn. II OSK 563/21, publ. LEX nr 3672801). A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2024 r. o sygn. I GSK 287/23, publ. CBOSA).

Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest: zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. (tak trafnie NSA w wyroku z dnia 21 września 2023 r. o sygn. I OSK 1705/22, publ. CBOSA).

Sam fakt wadliwego niezastosowania przez organy art.79 a k.p.a. w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że zastosowanie art.79a k.p.a. mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. Tego w rozpoznawanej sprawie nie wykazano. Skarżący do chwili wyrokowania nie przedstawił bowiem dokumentów określonych w § 4 ust.1 rozporządzenia i to pomimo tego, że de facto jest reprezentowany przez podmiot profesjonalny. Nie występuje więc sytuacja, gdy wskutek bierności organu strona nie złożyła posiadanych dokumentów.

Tak więc w ocenie Sądu mimo braku wezwania organu w zakresie przedłożenia odpowiednich dokumentów (których brak może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony) nie sposób uznać, że uchybienie organu miało wpływ na wynik sprawy, skoro nawet na etapie skargi do sądu – skarżący żadnych dodatkowych dokumentów nie przedstawił. Nie wskazał też na istnienie dokumentów, które zostały zagubione/zniszczone, i których istnienie w przeszłości mogliby potwierdzić świadkowie.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności i stanowisko orzecznictwa należy uznać, że decyzje organów są prawidłowe, ponieważ brak jest wymaganych dokumentów potwierdzających przekazanie przedmiotowego terenu w trwały zarząd poprzedników prawnych M. S.A.

Odnosząc się ponownie do zarzutu, czy organy powinny we własnym zakresie zwracać się do właściwych organów archiwum państwowego w celu samodzielnego poszukiwania dokumentów, które potwierdzają przekazanie terenu w zarząd Sąd stwierdza, że takich czynności organy nie podjęły, jednak strona skarżąca o to nie wnioskowała, a nawet nie wskazała, że takie dokumenty istnieją/istniały.

Należy zauważyć, że wprawdzie inicjatywa dowodowa w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 7 k.p.a., spoczywa na organie administracji publicznej, ale zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1253/20). Skarżący miał zatem możliwość wykazania w toku postępowania, że istnieją dokumenty potwierdzające ustanowienie prawa zarządu. Brak inicjatywy skarżącego w tym zakresie, nie może zatem obciążać organu prowadzącego postępowanie (tak trafnie w wyroku NSA z 27.05.2022 r. o sygn. I OSK 2006/21, publ. CBOSA). W konsekwencji powyższego brak było podstaw do uznania słuszności tego zarzutu.

W tej sytuacji należy uznać, że organy obu instancji prowadzące postępowania, pomimo pewnych uchybień, dochowały wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji powyższego brak było podstaw do uznania słuszności zarzutów procesowych.

Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że brak jest dowodów na to, by przyjąć, że skarżący w ogóle miał prawo zarządu spornych nieruchomości, a tym bardziej w dniu 05 grudnia 1990 r.

Wobec powyższego na podstawie art.151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.