Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1214/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Agnieszka Kręcisz - Sarna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2024 r. sprawy ze sprzeciwu L. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1281/2024/10046 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 25 lipca 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1281/2024/10046 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") uchyliło w całości decyzję z 17 kwietnia 2024 r., nr [...] wydaną przez Prezydenta Miasta C. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało Prezydentowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.

Prezydent decyzją z 17 kwietnia 2024 r. orzekł o uchyleniu decyzji z 13 sierpnia 2018 r. ze zmianami, nr [...], przyznającej L. S. (dalej "Skarżąca") prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką.

Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 32 ust. 1 w związku z art. 17, art. 23 ust. 4aa – 4c, art. 25 ust. 1 i ust. 3, art. 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 323; dalej "u.ś.r.") w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w.").

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na mocy decyzji z 13 sierpnia 2018 r. nr Skarżącej zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 sierpnia 2018 r., bezterminowo. Prezydent prowadząc postępowanie w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023 powziął istotne informacje mogące mieć wpływ na ustalone ww. decyzją prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie oświadczenia Skarżącej z 9 stycznia 2023 r. Prezydent ustalił, że od 20 grudnia 2022 r. córka Skarżącej zamieszkuje pod innym adresem i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Pracownik socjalny 15 lutego 2023 r. przeprowadził niezapowiedziany wywiad środowiskowy w miejscu sprawowania opieki, tj. aktualnym miejscu zamieszkania córki Skarżącej. W mieszkaniu zastano wyłącznie córkę Skarżącej, która nie potrafiła jednoznacznie określić czasu kiedy po raz ostatni Skarżąca ją odwiedzała. Córka Skarżącej przyznała, że doskonale radzi sobie w podstawowych czynnościach życiowych, samodzielnie robi drobne zakupy oraz gotuje.

Powyższe informacje skutkowały wszczęciem z urzędu postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i wydaniem 23 lutego 2023 r. decyzji nr [...] o uchyleniu Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z 13 kwietnia 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1019/2023/8735/DG. Jednakże decyzja Kolegium została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 21 listopada 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 1049/23 uchylił decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z 23 lutego 2023 r. wskazując na konieczność ponownego zbadania sprawy, a w szczególności konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Prezydent przeprowadził postępowanie wyjaśniające zgodnie z wytycznymi zawartymi w ww. wyroku. Dokonano weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne celem wstępnej weryfikacji ewentualnego zatrudnienia Skarżącej w okresie od 1 stycznia 2023 r. do chwili obecnej. Ponadto wystąpiono do pracodawców córki Skarżącej, tj. P. [...] oraz E. S.A. o podanie informacji dotyczących jej zatrudnienia. Jeśli natomiast chodzi o wywiad środowiskowy to z uwagi na przesuwanie terminu wywiadu przez Skarżącą i nieobecność Skarżącej w wyznaczonym na jej prośbę terminie 27 marca 2024 r., wywiad nie odbył się.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Prezydent ustalił, że zakres opieki jakiej wymaga córka Skarżącej nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez Skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Organu pierwszej instancji czynności wykonywane przez Skarżącą nie wykraczają poza zakres podstawowych obowiązków wynikających z prowadzenia gospodarstwa domowego i stosunków między rodzicem i dzieckiem. Zaś uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest czynnikiem powodującym odmowę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego Prezydent stwierdził, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustało od 21 grudnia 2022 r. i tym samym uchylił decyzję z 13 sierpnia 2018 r. od miesiąca, w którym wstrzymano realizację świadczeń, tj. od stycznia 2023 r. Ostatnie świadczenie wypłacono za grudzień 2022 r.

W odwołaniu od decyzji Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wskazała, że w jej ocenie decyzja jest nieprawidłowa. Organ pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie sprostał zebraniu dowodów świadczących o wystąpieniu przesłanek warunkujących uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W spornym okresie Skarżąca nie pracowała, sprawowała opiekę nad córką – nie doszło do zmiany sytuacji w stosunku do tej jaka istniała przy ustalaniu prawa do świadczenia.

W obecnej sytuacji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest bezcelowe bowiem wymaga on udziału córki Skarżącej, która może nie być tym zainteresowana bowiem jej sytuacja uległa zmianie. Córka Skarżącej w styczniu 2024 r. złożyła wniosek o ustalenie świadczenia wspierającego i od tego czasu nie ma żadnego obowiązku aby uczestniczyć w czynnościach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego jej matce.

Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a.") zaskarżoną obecnie decyzją uchyliło decyzję Organu pierwszej instancji w całości i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy przedstawił chronologicznie przebieg postępowania administracyjnego oraz przywołał mające zastosowanie w sprawie regulacje prawne. Wskazał, że w ramach postępowania kluczowe jest ustalenie czy Skarżąca spełniała przesłanki ustawowe do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką w okresie od 20 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Córka Skarżącej wyprowadziła się od matki 20 grudnia 2022 r., a od 1 stycznia 2024 r. uzyskała prawo do świadczenia wspierającego na okres od 5 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2023 r., co wyklucza pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez Skarżącą.

Kolegium stwierdziło, że przeprowadzone przez Prezydenta postępowanie nie czyni zadość art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przeprowadzone przez Organ pierwszej instancji postępowanie nie doprowadziło bowiem do ustalenia stanu faktycznego sprawy w stopniu umożliwiającym Organowi odwoławczemu ocenę prawidłowości wydanego przez Prezydenta rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji - zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - podjął dwie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu sprawowania opieki, jednakże pierwszy termin został przez Skarżącą odwołany, a w ustalonym ze Skarżącą drugim terminie wywiadu pracownik socjalny nie zastał nikogo w domu. Skarżąca 19 marca 2024 r. samodzielnie złożyła obszerne wyjaśnienia dotyczące przedmiotu sprawy. Kolegium wskazało, iż pomimo stanowiska Skarżącej w rozpoznawanej sprawie nadal istnieją podstawy do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu sprawowania opieki i z udziałem osoby niepełnosprawnej, tak jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.

W sprawie kluczowym jest wyjaśnienie, czy i w jakim zakresie Skarżąca sprawowała opiekę nad córką po jej wyprowadzce do własnego mieszkania, zaś wyjaśnienia te powinny objąć cały 2023 rok. Skarżąca w swoim oświadczeniu podnosi, że mimo wyprowadzenia się córki z mieszkania, nie występowały przerwy w sprawowaniu opieki nad córką. Do wyjaśnień tych nie mogła ustosunkować się córka Skarżącej. Ponadto pełnomocnik Skarżącej w treści odwołania wyraźnie zakwestionował fakt, że Skarżąca odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co należy traktować jako wolę Skarżącej uczestnictwa w takim wywiadzie. Zatem Organ pierwszej instancji powinien podjąć ponowną próbę przeprowadzania wywiadu środowiskowego z zachowaniem wymogów ustawowych. Jak wynika z akt sprawy w przypadku córki Skarżącej niepełnosprawność nie jest przeszkodą w udzieleniu odpowiedzi na pytania pracownika socjalnego. Pytania skierowane do osoby wymagającej opieki powinny przy tym dotyczyć wszystkich kwestii jakie Skarżąca poruszyła w swoim oświadczeniu z 19 marca 2023 r.

Do dokonania powyższych ustaleń i pełnego wyjaśnienia sprawy niezbędne są działania wymagające osobistego udziału Skarżącej, a gdy jest to możliwe również osoby nad którą sprawowana jest opieka.

Kolegium podkreśliło, że powyższe czynności wyjaśniające nie mieszczą się w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego z art. 136 k.p.a.

Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła sprzeciw od decyzji Kolegium wskazując, że nie zgadza się z zawartym w niej rozstrzygnięciem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o wydanie zaleceń Organowi drugiej instancji co do konieczności umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego. Skarżąca złożyła wniosek o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o rozpoznanie sprawy pod nieobecność Skarżącej.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy w zaistniałych okolicznościach sprawy zastosowanie powinien znaleźć art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. na podstawie którego decyzja pierwszoinstancyjna zostałaby uchylona, a Kolegium umorzyłoby postępowanie lub orzekłoby co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że postępowanie w sprawie jest prowadzone blisko 18 miesięcy i w tym czasie Organ pierwszej instancji nie znalazł żadnych dowodów uzasadniających uchylenie decyzji z 2018 r. Skarżąca została pozbawiona środków do życia, a teraz czuje się dodatkowo nękana działaniem organów, które to po 18 miesiącach dalej prowadzą postępowanie administracyjne oraz wstrzymują wypłatę zaległych świadczeń, pomimo braku jakichkolwiek dowodów przeciwko Skarżącej.

Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest aktualnie niezasadne bowiem Skarżąca od 2024 r. pracuje i nie kwalifikuje się do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tym bardziej, że jej córka pobiera świadczenie wspierające.

Córka Skarżącej nie musi "spowiadać się" ze swojego życia ma bowiem prawo do zachowania prywatności tak jak każda inna osoba.

Kolegium w odpowiedzi na sprzeciw wniosło o jego oddalenie. Wnosząc o oddalenie sprzeciwu Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 2a w zw. z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne orzekają w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 p.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym w terminie trzydziestu dni od dnia wpływu sprzeciwu od decyzji. Wprawdzie w myśl art. 64d § 2 p.p.s.a. sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie jednakże jest to dyskrecjonalne uprawnienie sądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2020 r., II OSK 1501/20, opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Rozpoznanie sprzeciwu na rozprawie nie jest przy tym uzależnione od woli stron postępowania. Zatem zawarty w sprzeciwie wniosek Skarżącej o wyznaczenie rozprawy celem rozpoznania sprawy nie był dla Sądu wiążący. Przedłożone do sprawy akta administracyjne pozwalały zaś na jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron.

Następnie należy wyjaśnić, że sprzeciw służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek uchylenia decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie zaś do art. 138 § 2 k.p.a. przesłankami dopuszczalności uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia są naruszenie przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania oraz – stanowiące konsekwencję tego naruszenia – zaniechanie wyjaśnienia przez ten organ okoliczności faktycznych sprawy w stopniu mającym wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec tego decyzja kasacyjna jest wydawana wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające jest niewystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak jest podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 136 k.p.a., tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 stycznia 2010 r., I OSK 943/09, opubl. w CBOSA).

Zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie. W świetle zatem art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, sąd powinien oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego, które mogą mieć zastosowanie w danej sprawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 24 sierpnia 2021 r., II OSK 1484/21, 13 lutego 2019 r., II OSK 132/19; 26 listopada 2019 r., II OSK 3311/19 – opubl. w CBOSA).

Sąd dokonuje zatem kontroli decyzji kasacyjnej wyłącznie pod kątem zgodności z art. 138 § 2 k.p.a. oraz z przepisami pozostającymi w danej sprawie w związku z art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie ma podstaw prawnych, aby odnosić się do meritum sprawy, tj. do aspektów materialnoprawnych dotyczących praw lub obowiązków adresata decyzji.

W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma także okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2023 r., II SA/Gl 1049/23. Wobec pozostawania w obrocie prawnym ww. prawomocnego wyroku Sąd działa w zakresie związania ocenami prawnymi zawartymi w jego uzasadnieniu stosownie do art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 170 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Stosownie zaś do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia z art.170 p.p.s.a., w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2008 r., I FSK 613/08, opubl. w CBOSA).

Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2023 r., II SA/Gl 1049/23.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według kryteriów określonych w art. 64e p.p.s.a., przy uwzględnieniu treści ww. prawomocnego orzeczenia, Sąd doszedł do przekonania, że Organ odwoławczy w sposób prawidłowy zastosował art. 138 § 2 k.p.a.

W uzasadnieniu wydanego w sprawie II SA/Gl 1049/23 wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wydanie decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. rodzi po stronie organów orzekających szczególny obowiązek wszechstronnego, wyczerpującego i pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy skoro rozstrzyga się o pozbawieniu uprawnienia strony, która spełniała przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał, że kontrolowane postępowanie administracyjne zostało przeprowadzenie z naruszeniem przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy prawnej określonej w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Naruszenie zasad i przepisów postępowania dotyczy w szczególności postępowania dowodowego. Mianowicie rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie zostało oparte wyłącznie o wnioski z wizyty w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki oraz w miejscu zamieszkania Skarżącej. Natomiast wywiad środowiskowy jako dowód szczególnie doniosły i obligatoryjny na gruncie świadczeń rodzinnych, powinien zostać przeprowadzony według określonych reguł. Sąd przywołał regulacje art. 23 ust. 4aa u.ś.r. i § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 893). Jednocześnie podkreślił, że wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka, a wyniki wywiadu należy zawrzeć w kwestionariuszu wywiadu. Ponadto Sąd wskazał, że w sprawie doszło do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, tj. art. 10 § 1 k.p.a. gdyż strona nie została zawiadomiona o przysługującym jej prawie wynikającym z ww. regulacji. Sąd zwrócił także uwagę, że z treści art. 32 ust. 1 u.ś.r. wynika, że wskazane w tej regulacji przyczyny uchylenia decyzji ostatecznej mają charakter rozłączny. Wobec tego uznanie przez organ zaistnienia jednej z podstaw uchylenia powinno zostać wprost wskazane w treści decyzji.

Organ ponownie rozpoznający sprawę został zobligowany do uwzględnienia wskazań wynikających wprost z uzasadnienia wyroku: "[...] organ obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie szczegółowo wskazanym powyżej, a następnie podjąć rozstrzygnięcie uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.".

Zarówno Organ pierwszej instancji, jak i Organ odwoławczy na podstawie art. 153 p.p.s.a. związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2023 r., II SA/Gl 1049/23.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ odwoławczy zasadnie zatem wskazał, że Prezydent nie zrealizował wytycznych Sądu zawartych w wyroku wydanym w sprawie II SA/Gl 1049/23 bowiem nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego przy spełnieniu wymogów ustawowych takiej czynności. Do wyjaśnienia sprawy w sposób nie budzący wątpliwości niezbędne są działania wymagające osobistego udziału Skarżącej oraz córki Skarżącej. Natomiast z uwagi na nieskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, Prezydent nie uzyskał informacji na temat sytuacji osobistej i rodzinnej Skarżącej w zakresie okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy prawnej określonej w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Prezydent nie wyjaśnił czy w okresie którego dotyczy postępowanie Skarżąca spełniała warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia.

W ocenie Sądu Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że niewyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności stanowi naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 u.ś.r.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Należy mieć na uwadze, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie jest prowadzone z urzędu, a nie na wniosek strony. Oznacza to, że to na organie spoczywa główny ciężar ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy czym realizacja przez organ obowiązków z art. 7 i art. 77 k.p.a. nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Strona zobowiązana jest przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 27 czerwca 2019 r., I OSK 2168/17; 18 grudnia 2018 r., I OSK 256/17; 27 lipca 2011 r., II OSK 1560/10 – opubl. w CBOSA). Wobec tego w interesie Skarżącej leży wzięcie udziału w wywiadzie środowiskowym i wyjaśnienie w jego toku wszelkich okoliczności mogących usunąć wątpliwości co do prawidłowości sprawowanej przez nią opieki nad córką w okresie objętym postępowaniem.

Organ odwoławczy w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego nie może gromadzić nowych dowodów, czynić nowych ustaleń faktycznych i je oceniać, jeżeli mają one istotny wpływ na wynik postępowania i ich rozważenie wymaga podjęcia przez organ odwoławczy szeregu czynności procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2020 r., II OSK 2688/20, opubl. w CBOSA). Słusznie zatem Kolegium przyjęło, że zaniedbania Organu pierwszej instancji w zgromadzeniu i ocenie materiału dowodowego nie mogły być usunięte w postępowaniu odwoławczym, gdyż godziłoby to w zasadę dwuinstancyjności. Podkreślić przy tym trzeba, że Kolegium nie przesądziło o rozstrzygnięciu sprawy, a jedynie wskazało na uchybienia jakich dopuścił się Organ pierwszej instancji w toku postępowania.

Odnosząc się do zarzutów sprzeciwu dotyczących braku podstaw prawnych do przeprowadzenia ze Skarżącą i jej córką wywiadu środowiskowego należy wskazać, że nie uwzględniają one treści uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Gl 1049/23 w związku z art. 153 p.p.s.a., a zatem są bezpodstawne.

Niezasadne jest także zarzucanie Organowi odwoławczemu, że nie wydał decyzji merytorycznej na korzyść Skarżącej, tj. uchylającej decyzję Organu pierwszej instancji i umarzającej postępowanie pierwszoinstancyjne. Podkreślić należy, że także stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Rozważanie przez organ prowadzący postępowanie jego bezprzedmiotowości nie zwalnia organu z powinności określonych przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zarówno bowiem przy zakończeniu sprawy w sposób merytoryczny jak i niemerytoryczny jej okoliczności faktyczne, stanowiące podstawę orzeczenia nie mogą budzić wątpliwości.

W rozpoznawanej sprawie – co nie jest przez Skarżącą kwestionowane – Organ pierwszej instancji nie wywiązał się z obowiązku prawidłowego zebrania i oceny materiału dowodowego. Wprawdzie z art. 81a § 1 k.p.a. wynika, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, to wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Jednakże zastosowanie wynikającej z ww. przepisu zasady uwzględnienia wątpliwości na korzyść strony jest dopuszczalne w sytuacji, w której po zebraniu wszelkiego dostępnego materiału dowodowego stan faktyczny sprawy będzie niejednoznaczny i budzący wątpliwości. Organ musi zatem najpierw dążyć do ustalenia stanu faktycznego i dokonać jego oceny, w tym wyjaśnienia pojawiąjących się wątpliwości, a dopiero gdy wyjaśnienie tych wątpliwości nie jest możliwe, wówczas rozstrzyga je na korzyść strony. O istnieniu niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego można mówić dopiero wówczas, gdy nie ma dowodów, przy pomocy których można ustalić istnienie lub nieistnienie określonej okoliczności albo pomimo przeprowadzenia wszelkich możliwych dowodów nie udało się ustalić jednoznacznie istnienia lub nieistnienia określonej okoliczności.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wywiad środowiskowy nie jest jedynym możliwym dowodem w postępowaniu prowadzonym w sprawie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W postępowaniu w tym przedmiocie należy dopuścić także inne dowody przy zastosowaniu regulacji k.p.a., zwłaszcza gdy występują przeszkody w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Dowodem zaś może być wszystko, co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, np. zeznania świadków.

Jednocześnie należy zauważyć, że konieczność przeprowadzenia dowodu z wywiadu środowiskowego na którą wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 21 listopada 2023 r., II SA/Gl 1049/23 nie wyklucza wcale możliwości posłużenia się innymi dowodami przewidzianymi prawem, skoro celem organów administracji publicznej jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.