Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 490/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: at. 6, art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 151, art. 269 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2024 r., nr SKO.40.4116.2023.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. S. (zwaną dalej również skarżącą lub wnioskodawczynią) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej w skrócie: SKO lub Kolegium) z dnia 15 marca 2024 r., nr SKO.40.4116.2023.śr, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 25 października 2023 r., nr SSR.4023.00533.2023.JWEG, o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 19 września 2023 r. (data wpływu do organu) skarżąca zwróciła się do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką – E. S., urodzoną [...] 1942 r., która jest zamężna i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 25 lipca 2023 r., nr [...]. Z orzeczenia tego wynika, że E. S. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, daty powstania niepełnosprawności nie można ustalić, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 19 czerwca 2023 r., a orzeczenie wydano na stałe. Do wniosku dołączono m.in.: 1) oświadczenie własne z dnia 19 września 2023 r. dotyczące braku przesłanek negatywnych przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) informację dotyczącą okresów składkowych i nieskładkowych wraz ze świadectwami pracy; 3) oświadczenie własne z dnia 19 września 2023 r. dotyczące opieki nad matką, w którym podała ponadto, że ojciec z racji stanu zdrowia i wieku nie może sprawować opieki nad matką. Na wezwanie organu pierwszej skarżąca złożyła dodatkowo oświadczenia z dnia 11 października 2023 r., w których podała, że matka nie posiada wcześniejszego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, rodzice matki nie żyją, jedynymi osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu z E. S. jest wnioskodawczyni i mąż osoby wymagającej opieki, który ze względu na stan zdrowia opieki tej sprawować nie może, czego dowodem jest zaświadczenie lekarskie z dnia 5 października 2023 r. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że żadna osoba nie jest upoważniona do świadczeń opiekuńczych na matkę.

Decyzją z dnia 25 października 2023 r. starszy specjalista Miejskiego Centrum Świadczeń Rodzinnych w Opolu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 3, art. 17 ust 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą lub w skrócie u.ś.r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni, ponieważ w sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozytywne wynikające z art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem niepełnosprawność E. S. powstała po ukończeniu 25-go roku życia, co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 25 lipca 2023 r. Jako drugą przyczynę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji podał fakt, że osoba niepełnosprawna wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że organ nie uwzględnił okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Podkreśliła, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika od jakiego momentu powstała niepełnosprawność. Odnosząc się do drugiej przyczyny odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia skarżąca szeroko opisała bardzo zły stan zdrowia ojca – A. S. - męża osoby wymagającej opieki i podniosła, że nie jest on w stanie opiekować się żoną. Dalej, odwołując się do poglądów orzecznictwa NSA, stwierdziła, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swoich obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Na tej podstawie skarżąca wniosła o zmianę decyzji organu pierwszej instancji.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a., decyzją z dnia 15 marca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania oraz wskazało, że zwróciło się do organu pierwszej instancji o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawczynią. W ramach tego wywiadu potwierdzono fakt sprawowania opieki skarżącej nad matką oraz ustalono, że mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO wyjaśniło również, że w sprawie na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie u.ś.w. doszło z dniem 1 stycznia 2024 r. do zmiany przepisów ustawy, w tym art. 17. Kolegium podkreśliło, że do zmiany stanu prawnego doszło w okresie między wydaniem decyzji w pierwszej instancji a przed rozpatrzeniem odwołania przez organ odwoławczy. Dokonując analizy w kierunku ustalenia reżimu prawnego, w ramach którego należy podjąć rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na przepis przejściowy art. 63 ustawy zmieniającej i wywiodło, że z wykładni tego przepisu należy wyprowadzić wniosek, iż jeżeli powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło do 31 grudnia 2023 r. to stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, czyli obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Natomiast jeżeli prawo to nie powstało do 31 grudnia 2023 r. wówczas należy stosować aktualne przepisy, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Z kolei przez powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozumieć moment, w którym doszło do spełnienia wszystkich, ustawowych warunków koniecznych do nabycia tego świadczenia. Dalej Kolegium przytoczyło przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w tym art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b i stwierdziło, że niezasadna jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, iż nie jest spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy. Dalej Kolegium stwierdziło, że w sprawie zaistniała określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy negatywna przesłanka przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ E. S. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co potwierdza złożone przez stronę oświadczenie. Zdaniem organu nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie – w miejsce współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną nie podejmując lub rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji niż małżonek jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki sam jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoznacznym z takim orzeczenie. Organ podkreślił, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Organ nie może zatem według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w przypadku ciężkiej sytuacji życiowej, wynikającej ze stanu zdrowia ojca wnioskodawczyni. Kolegium stwierdziło też, że powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022r., sygn. akt I OPS 2/22, w której wskazano, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mają w sprawie zastosowania, a sprawę należy rozstrzygnąć w oparciu o aktualne przepisy ustawy, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. Dalej organ odwoławczy przypomniał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że osoba wymagająca opieki - E. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednocześnie nie jest osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, bowiem urodziła się [...] 1942 r. To oznacza, że skarżąca nie sprawuje opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, a tym samym nie zostało spełnione kryterium wieku osoby niepełnosprawnej wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy w aktualnym brzmieniu. Nie został więc spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy, umożliwiający przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organ za prawidłową uznał zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie ma podstaw do podjęcia, także w aktualnym stanie prawnym, odmiennego rozstrzygnięcia. Kolegium wyjaśniło też, że podjęcie przez Kolegium rozstrzygnięcia w oparciu o odmienny, niż przyjęty przez organ pierwszej instancji, stan prawny, nie prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania określonej w art. 15 k.p.a. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że, co do zasady, organ administracji publicznej ma obowiązek stosować przepisy obowiązujące w dniu rozstrzygania sprawy. Kolegium zwróciło uwagę, że obowiązujący model postępowania odwoławczego nie ma zatem charakteru kasacyjnego, co wyklucza ograniczenie postępowania przed organem drugiej instancji jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ pierwszej instancji, a obliguje organ odwoławczy do uwzględnienia wszelkich zmian stanu prawnego i faktycznego sprawy, zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Jednocześnie nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która zmodyfikowała kryteria przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, nie wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. W tej sytuacji organ stwierdził, że zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, bowiem pozwala na dokonanie oceny przesłanek ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o aktualny stan prawny.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca szeroko przedstawiła sytuację zdrowotną matki oraz ojca i stwierdziła, że ze względu na ich bardzo zły stan zdrowia jej pomoc jest niezbędna w prowadzeniu gospodarstwa domowego rodziców oraz w wykonywaniu wszystkich codziennych czynności życiowych. Z tego względu nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i dlatego nadal jest osobą bezrobotną. Podała też, że samotnie wychowuje córkę, która studiuje i obie otrzymują się z alimentów oraz stypendium socjalnego otrzymywanego z uczelni. Dalej wskazała na nieścisłości zaskarżonej decyzji i zarzuciła, że organ bardzo lakonicznie opisał uzasadnienie jej odwołania, pomijając wiele istotnych okoliczności. Niezrozumiałe jest też dla skarżącej powołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji danych osób niezwiązanych z jej sprawą. Skarżąca nie zgodziła się też z dokonaną przez organ literalną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy i wskazała, że przepis ten powinien być interpretowany celowościowo, umożliwiając uzyskanie świadczenia osobie zobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad niepełnoprawnym, w sytuacji gdy niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, ale małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki. Końcowo skarżąca podniosła, że Kolegium nie ustaliło, czy faktycznie jej ojciec mógł sprawować opiekę nad żoną. W związku z tymi zarzutami skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu złożenia wniosku.

Przy piśmie z dnia 20 maja 2024 r. skarżąca przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 8 maja 2024 r., nr [...], którym ustalono znaczny stopień niepełnosprawności ojca skarżącej, datowany od 16 kwietnia 2024 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.

Przy piśmie z dnia 11 czerwca 2024 r. organ odwoławczy przekazał do Sądu postanowienie z dnia 24 maja 2024 r., nr SKO.40.1530.2024.śr, którym sprostował oczywistą omyłkę w dacie zaskarżonej decyzji wprowadzając datę "15 marca 2024 r." oraz w treści uzasadnienia na stronie 2 wprowadzając prawidłowe dane osobowe skarżącej oraz jej matki.

Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2024 r., sygn. akt I SPP/Op 88/24 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu ustanowił skarżącej radcę prawnego, a postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SPP/Op 117/24, umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.

W piśmie procesowym z dnia 4 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę co do zasady i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W kolejnym piśmie z dnia 31 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej z dnia 8 maja 2024 r. Pełnomocnik podniósł, że analiza wywodów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie pozwala na zaaprobowanie zastosowanej przez organ koncepcji ustalenia reżimu prawnego znajdującego w sprawie zastosowanie. Organ przydał bowiem sobie sam prawo dość swobodnego wyboru przepisów, które stosuje: przy wnioskach, które uzna on za zasadne stosowane będą przepisy dotychczasowe, a przy wnioskach ocenionych jako nieuzasadnione - przepisy nowe. Zdaniem pełnomocnika wydana w sprawie decyzja zawsze musi być pochodną zastosowania właściwych przepisów prawa, natomiast nigdy nie może zajść sytuacja odwrotna, gdy treść zastosowanych przepisów prawa jest pochodną decyzji wydanej w sprawie. Decyzja zawsze musi zatem wynikać z przepisów właściwych, a nie przepisy właściwe z treści decyzji. Powyższe, w okolicznościach sprawy niniejszej, powinno już samo z siebie, doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia kwestionowanego orzeczenia: skoro bowiem organ wywiódł o zasadności zastosowania przepisów nowych tylko z tego powodu, że uznał wniosek strony za niezasadny, to tym sposobem wybrał reżim prawny zastosowany w sprawie w sposób niedopuszczalny i instrumentalny, tj. wyłącznie w oparciu o treść własnego orzeczenia. Tymczasem prawidłowe ujęcie tego zagadnienia wymagało przyjęcia, że skoro wniosek strony złożony został organowi pierwszej instancji i rozpoznany merytorycznie jeszcze pod rządami przepisów dotychczasowych, które wówczas też zastosowano, to i postępowanie odwoławcze winno zostać przeprowadzone w całości w tym samym reżimie prawnym, gdyż tylko on daje możliwość merytorycznego orzeczenia w drugiej instancji. Dalej pełnomocnik zwrócił uwagę na ułomności postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie, w szczególności przez organ odwoławczy. W ocenie pełnomocnika treść dowodu w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego nie pozostawia żadnych wątpliwości, że wnioskująca o świadczenie sprawuje codzienną, bieżącą opiekę nad obojgiem swoich niedołężnych, niepełnosprawnych i niesamodzielnych rodziców, tj. zarówno nad matką, jak i nad ojcem. Prawidłowa ocena tego dokumentu, dokonana na tle stanu prawnego właściwego dla niniejszej sprawy, powinna zatem doprowadzić do ustalenia oczywistego ziszczenia się wszystkich przesłanek, niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla wnioskodawczyni, przy braku wystąpienia jakichkolwiek przesłanek negatywnych - szczególnie mając na uwadze istotę i znaczenie przedmiotowego świadczenia, które były już wielokrotnie objaśniane w orzecznictwie. Analiza uzasadnienia kwestionowanej obecnie decyzji pozwala tymczasem na spostrzeżenie, że omawiany właśnie dowód, którego przeprowadzenie zarządził przecież sam organ drugiej instancji, został zasadniczo zmarginalizowany, w szczególności wyraźnie brakuje jakichkolwiek rozważań na temat znaczenia dla sprawy poczynionych w nim ustaleń faktycznych co do rzeczywistej sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni i jej rodziców. Zdaniem pełnomocnika słuszność prezentowanego stanowiska potwierdza dokument wnioskowany obecnie jako dowód w postępowaniu, tj. aktualne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności A. S. Wskazuje one jednoznacznie, że mąż E. S., a ojciec strony, nie jest w stanie samodzielnie realizować jakichkolwiek swoich obowiązków wobec małżonki - jak chciałby to widzieć organ drugiej instancji.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i wywody w niej zawarte oraz w złożonym piśmie procesowym. Akcentował, że nie można odeprzeć wrażenia, iż decyzja organu odwoławczego jest szablonem oraz pomija to, że skarżąca opiekuje się obojgiem rodzicowi. Wskazał też na zamiany prawne dokonane po styczniu 2024 r., które nie uwzględniają przedmiotowego świadczenia w tożsamym kształcie. Skarżąca poparła skargę, a także stanowisko jej pełnomocnika. Wskazała również na trudną sytuację życiową. Ponadto oświadczyła, że orzeczenie z dnia 8 maja 2024 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. stwierdzające u A. S., jej ojca, znaczny stopień niepełnosprawności, jest pierwszym z tego rodzaju i tego typu orzeczeniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie został wydany z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. Zdaniem Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą, w brzmieniu - jak trafnie przyjęło Kolegium - obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., a więc po nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzonej na mocy art. 43 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, zwanej dalej w skrócie u.ś.w. Stosownie bowiem do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo uwzględniło w dacie orzekania zmianę stanu prawnego i ustaliło, że prawo do wnioskowanego świadczenia nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., co zostanie szerzej omówione w dalszej części uzasadnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy - w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wedle art. 17 ust. 1a ustawy omawiane świadczenie przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione były łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż wymienione w pozostałych punktach art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosowanie do postanowień art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie niekwestionowane jest to, że skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką – E. S., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 25 lipca 2023 r., nr [...], została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast stopień niepełnosprawności ustalono od 19 czerwca 2023 r., tj. od daty złożenia wniosku o wydanie tego orzeczenia. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ponadto organ właściwie ustalił, że E. S. pozostaje w związku małżeńskim z A. S., który - w dacie orzekania przez Kolegium - nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu w pierwszej kolejności za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium co do wykładni art. 17 ust. 1b ustawy. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b ustawy powinno się wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo przyjęło, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1b ustawy.

Odnosząc się natomiast do kwestii spornej w rozpoznawanej sprawie, która sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też możliwe jest jego zastosowanie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki wprawdzie nie może wykazać się posiadaniem takiego orzeczenia, ale jego stan zdrowia lub wiek wskazują, że nie może on sprawować opieki nad małżonkiem, tak jakby był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym wyjaśnić przyjdzie, że rozbieżności orzecznicze w podejściu do tego problemu - na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy – zostały rozstrzygnięte uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/2. Uchwała ta w związku z brzmieniem art. 269 § 1 P.p.s.a. wiąże skład orzekający w rozpoznawanej sprawie. W rozstrzygnięciu tej uchwały w pkt 2 skład orzekający stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Zgodnie z art. 269 § 1 P.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści powołanej regulacji zasadnie wywodzi się moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a istota tego związania oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. przykładowo wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 3773/17; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 378/16 -.dostępne, jak wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu, na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), przyjmuje się, że z przepisu art. 269 § 1 P.ps.a. wynika jednoznacznie, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona jednak wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeżeli sąd w toku rozpoznania sprawy nie podzieli stanowiska wyrażonego w uchwale składu powiększonego, może jedynie powstałe zagadnienie prawne przedstawić do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu. Uchwała wiąże od daty jej podjęcia, a traci moc tylko na skutek podjęcia na podstawie art. 269 P.p.s.a. nowej uchwały, odmiennie rozstrzygającej problem, którego dotyczyła wcześniejsza uchwała. Dopóki bowiem nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne obowiązane są je respektować (tak: A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 234-235; M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 230).

Odwołując się już do uzasadnienia powyższej uchwały, należy wskazać za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, ze zm.), dalej w skrócie: "k.r.o.", regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. NSA zważył, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Analogicznie zatem należy skonstatować, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa członka rodziny osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W ocenie NSA, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Sąd orzekający ten pogląd podziela.

Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w jej art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość to zagadnienie przedmiotowo dotyczące problemu rozdziału wszelkich podlegających dystrybucji "dóbr i ciężarów", włączając w to kwestię nakładania obowiązków i kar, udzielania zezwoleń i ulg, przyznawania uprawnień oraz przyjmowanych w związku z tym kryteriów. W odniesieniu do sprawiedliwości społecznej zwraca się uwagę, że jest ona jedną z możliwych form sprawiedliwości jako takiej, jest zastosowaniem kryteriów sprawiedliwości rozdzielczej (dystrybutywnej) z elementami sprawiedliwości wyrównawczej w związku z realizacją takich wartości konstytucyjnych, jak: solidarność społeczna czy bezpieczeństwo socjalne (S. Tkacz, Rozumienie sprawiedliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Katowice 2003, s. 29–34; Ch. Perelman, O sprawiedliwości, Warszawa 1959, s. 30–58). Również sprawiedliwość społeczna oznacza jednak nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest jasne i odwołuje się do prawnie uregulowanej kwestii instytucji orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co rzutuje na wykładnię tego przepisu. Zwrócono także uwagę, że brzmienie przepisu jest wynikiem zmian legislacyjnych, które dostosowały jego brzmienie do aktualnej ówcześnie sytuacji. W ocenie sędziów podejmujących uchwałę na wynik wykładni tego przepisu ma również wpływ fakt, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych, w związku z czym pozbawienie prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na skutek ścisłej wykładni analizowanego przepisu nie pozbawia rodziny jako całości przysługujących jej świadczeń, a zatem literalna wykładnia nie prowadzi do powstania luki legislacyjnej, której uzupełnienie miałoby następować w drodze innych niż językowa metod wykładni. Fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności. Wobec jasnego językowo brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. okoliczności pozaustawowe dotyczące warunków i trudności życia codziennego, chorowanie członków rodziny etc., nie uzasadnia przyznania stronie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonka osoby wymagającej opieki nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy przypomnienia wymaga, iż z niezakwestionowanych ustaleń organów wynika, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy należało uznać, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie z uwagi na nielegitymowanie się przez męża osoby wymagającej opieki orzeczeniem, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Za prawidłowe należy zatem uznać stanowisko organu odwoławczego, który słusznie przyjął, że obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. przepisy nie pozwalają na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako córce w sytuacji, gdy mąż E. S. nie legitymuje się – na dzień wydania zaskarżonej decyzji - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji powyższego za niezasadne należało uznać zarzuty skarżącej w tym zakresie, w tym dotyczące złej sytuacji zdrowotnej ojca, która wyklucza możliwość opieki na żoną.

Stosownie do powyższego Kolegium, uwzględniając przepis przejściowy art. 63 ust. 1 u.ś.w., prawidłowo zastosowało przepisy ustawy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, które skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczyć się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, lecz musi uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrywania odwołania - art. 136 i art. 138 K.p.a. Zmiana przepisów prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, między wydaniem decyzji w pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania, zobowiązuje organ odwoławczy do uwzględnienia nowego stanu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1861/11). Powyższy obowiązek organu odwoławczego wynika z wyrażonej w art. 6 K.p.a. zasady legalizmu, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organ rozstrzygający daną sprawę ma więc obowiązek zastosować przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, chyba że przepisy intertemporalne inaczej regulują tę kwestię. Odnośnie do interpretacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wedle którego przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że oznaczenie daty, od której przysługuje świadczenie, determinowane jest postanowieniami art. 24 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1811/23, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt V SA/Po 344/24, podobne stanowisko wyraził też NSA w wyroku z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 330/23).

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Niewątpliwie w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w przytoczonym przepisie. Skarżąca nie opiekuje się bowiem osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że E. S., nad którą sprawowana jest opieka przez jej córkę, urodziła się [...] 1942 r., a więc ma ukończone 82 lata. Obecnie osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające, które zostało wprowadzone do systemu prawnego od 1 stycznia 2024 r. mocą u.ś.w. W konsekwencji powyższego SKO prawidłowo stwierdziło, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się jeszcze do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że dwuinstancyjność postępowania określona w art. 15 K.p.a. w aspekcie materialnym wyraża się w dwukrotnym merytorycznym rozpatrzeniu tej samej sprawy administracyjnej. Kompetencje organu odwoławczego nie sprowadzają się zatem tylko do dokonania kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji czy weryfikacji zarzutów odwołania, ale polegają na ponownym rozpatrzeniu tej samej sprawy, uwzględniając stan faktyczny i prawny, jaki istnieje w dacie orzekania przez organ odwoławczy. Z tego względu Sąd uznał, że przedłożone przez skarżącą przy piśmie z dnia 20 maja 2024 r. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 8 maja 2024 r., nr [...], którym ustalono znaczny stopień niepełnosprawności ojca skarżącej, datowany od 16 kwietnia 2024 r., nie może mieć wpływu na dokonaną przez Sąd ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Orzeczenie to zostało bowiem wydane po rozstrzygnięciu sprawy przez organ odwoławczy, a zatem na dzień złożenia wniosku przez skarżącą, jak również na dzień orzekania przez Kolegium, ojciec skarżącej nie legitymował się - ustawowo wymaganym przez przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Konstatując, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy ustawy, co uprawniało go do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.