Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 12/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 par. 1, art. 61a par. 1, art. 105 par. 1, art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2, art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 465
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (t. j.)
article: art. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1988
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.
article: art. 4 ust. 1, art, 29b, art. 55 ust. 1, art. 50 ust. 1 i 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 653
law: Ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych - t.j.
article: art. 3, art. 40
journal: Dz.U. 2022 poz 350
law: Ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 21 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Beata Drożdż po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2024 roku sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 10 listopada 2023 roku nr SO-II.6233.7.2023 w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 10 listopada 2023 r., nr SO-II.6233.7.2023 Wojewoda Łódzki uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. z 18 września 2023 r., nr USC.5355.7.2023 o odmowie zmiany nazwiska A.T. na nazwisko K. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że wnioskiem z 20 marca 2023 r. A.T. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. o zmianę nazwiska T. na nazwisko K. Uzasadniając żądanie zmiany nazwiska wnioskodawczyni wskazała, że w Stanach Zjednoczonych zmieniła nazwisko na nazwisko K. i na takie nazwisko ma wystawione dokumenty, którymi posługuje się w Stanach Zjednoczonych. Do wniosku skarżąca załączyła potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie dwóch stron polskiego paszportu (nieważnego) i dwóch stron amerykańskiego paszportu.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Z. pismem z 10 maja 2023 r. zawiadomił A.T. o wszczęciu postępowania i wezwał do dostarczenia dokumentu potwierdzającego posiadanie polskiego obywatelstwa oraz dokumentów potwierdzających zmianę nazwiska na nazwisko K.

27 czerwca 2023 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo L.M., pełnomocnika do doręczeń ustanowionego przez wnioskodawczynię, wraz z potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopią decyzji Wojewody Łódzkiego z 20 września 2017 r., nr SO-II.6122.265.2017, potwierdzającej, że A.K. (według paszportu amerykańskiego A.K.) posiada obywatelstwo polskie.

Pismem z 7 sierpnia 2023 r. organ pierwszej instancji ponownie zwrócił się do wnioskodawczyni o przesłanie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii decyzji o zmianie nazwiska wydanej przez organ obcego państwa. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że skutkowałoby to naniesieniem wzmianki dodatkowej o zmianie nazwiska do aktu małżeństwa wnioskodawczyni (na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego – tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1378), a w rezultacie prowadzenie postępowania administracyjnego o zmianę nazwiska nie byłoby konieczne. Tożsamość obywateli polskich ustala się na podstawie ważnych dokumentów tożsamości, tj. dowodu osobistego lub paszportu, a załączona do akt sprawy potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia decyzji Wojewody Łódzkiego z 20 września 2017 r. nie stanowi dokumentu tożsamości.

Decyzją z 18 września 2023 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Z. orzekł o odmowie zmiany nazwiska A.T. na nazwisko K.

W odwołaniu od tej decyzji A.T. zarzuciła organowi pierwszej instancji błędne uznanie przedstawionych przez nią dokumentów za niewystarczające do potwierdzenia posiadania przez nią obywatelstwa polskiego, co skutkowało odmową zmiany nazwiska.

Organ drugiej instancji uchylając decyzję organu pierwszej instancji i umarzając postępowanie pierwszej instancji w całości, za zasadne uznał zastosowanie dyspozycji przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ drugiej instancji wskazał, że zasady zmiany imienia lub nazwiska na inne imię lub nazwisko oraz właściwość organów administracji publicznej i tryb postępowania w sprawach zmiany imienia lub nazwiska określają przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1988). Przepis art. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska określa krąg podmiotów, które mogą skorzystać z administracyjnej procedury zmiany imienia i nazwiska. Do podmiotów tych należą: obywatele polscy, cudzoziemcy niemający obywatelstwa żadnego państwa, jeżeli mają w Rzeczypospolitej Polskiej miejsce zamieszkania oraz cudzoziemcy, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy (w przypadku tej grupy ustawodawca przewiduje pewne ograniczenia co do przesłanek zmiany imienia lub nazwiska). Tylko te trzy wymienione podmioty mają przymiot strony w postępowaniu o zmianę imienia lub nazwiska. Zawarty w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska katalog ważnych powodów jest katalogiem otwartym i ogranicza się jedynie do wymienienia kilku przykładowych okoliczności uzasadniających taką zmianę, w szczególności zaś, gdy zmiana dotyczy nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, zmiany na nazwisko używane, na nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione lub na nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W pierwszej kolejności organ administracji obowiązany jest badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy jest stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jak wskazuje art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z analizy treści powyższych przepisów wynika, że podmiotem upoważnionym do wystąpienia z wnioskiem o zmianę imienia lub nazwiska jest wyłącznie osoba ubiegająca się o zmianę (osoba, której imię lub nazwisko ma być zmienione) lub – w przypadku dziecka – jego przedstawiciel ustawowy, działający w imieniu małoletniego. Przy czym art. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska jednoznacznie określa, kto dokładnie może wystąpić z wnioskiem o zmianę imienia lub nazwiska – obywatele polscy oraz dwie grupy cudzoziemców.

W ocenie organu drugiej instancji wnioskodawczyni zarówno na dzień złożenia wniosku o zmianę nazwiska, jak i na dzień wydania decyzji przez organy pierwszej i drugiej instancji, nie wykazała posiadania obywatelstwa polskiego. W aktach sprawy znajduje się co prawda potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia decyzji Wojewody Łódzkiego z 20 września 2017 r., nr SO-II.6122.265.2017, potwierdzającej, że A.K. (według paszportu amerykańskiego A.K.) posiada obywatelstwo polskie. Jak wynika jednak z ogólnych zasad postępowania administracyjnego (rozdział 2 k.p.a.), organy administracji publicznej oceniają stan faktyczny sprawy według chwili wydania decyzji administracyjnej. W związku z powyższym organ administracji musi wydać decyzję uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Rozstrzygnięcie Wojewody Łódzkiego z 20 września 2017 r. potwierdzało zatem fakt posiadania obywatelstwa przez wnioskodawczynię, ale na dzień wydania decyzji. Dokumentami potwierdzającymi tożsamość i polskie obywatelstwo są wyłącznie dowód osobisty (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych – tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 671 ze zm.) lub paszport (art. 3 ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych – tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1302 ze zm.). Tymczasem w odwołaniu od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z.- A.T. wskazała, że nie posiada "polskiego dowodu osobistego ani ważnego polskiego paszportu". W sytuacji, gdy do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek skarżącej o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany nazwiska, organ pierwszej instancji winien przede wszystkim ocenić wniosek pod kątem formalnym i ustalić, czy został złożony przez osobę, do tego uprawnioną, co wiązało się z ustaleniem posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawczynię (art. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska). Ustaliwszy ponad wszelką wątpliwość kwestię braku legitymacji wnioskodawczyni do wystąpienia z wnioskiem z uwagi na niewykazanie posiadania obywatelstwa polskiego, organ pierwszej instancji winien był, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a., odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego. Brak legitymacji procesowej osoby domagającej się wszczęcia postępowania administracyjnego przesądza bowiem o bezprzedmiotowości tego postępowania administracyjnego.

Według organu drugiej instancji w toku postępowania, pomimo wezwań (pismo z 10 maja 2023 r. i pismo z 7 sierpnia 2023 r.), wnioskodawczyni nie wykazała posiadania obywatelstwa polskiego, dlatego organ pierwszej instancji powinien był umorzyć wszczęte postępowanie jako bezprzedmiotowe, a nie rozstrzygać sprawę co do istoty poprzez wydanie decyzji zawierającej rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym, czym uchybił art. 105 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie zachodzi przypadek bezprzedmiotowości z powodu zaistnienia przesłanki podmiotowej, a mianowicie braku legitymacji procesowej skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o zmianę nazwiska z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawczynię posiadania obywatelstwa polskiego, podczas gdy przepisy ustawy o zmianie imienia i nazwiska jednoznacznie wskazują, że stosuje się do obywateli polskich (art. 2 pkt 1). Decyzja organu pierwszej instancji została wydana w postępowaniu, które należało uznać za bezprzedmiotowe, wobec czego należało uchylić decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. w całości i umorzyć postępowanie. Organ pierwszej instancji słusznie wskazał wnioskodawczyni na możliwość skorzystania z dyspozycji przepisu art. 24 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego (dołączenie do aktu małżeństwa wnioskodawczyni wzmianki dodatkowej o zmianie nazwiska). W tym celu wnioskodawczyni powinna dostarczyć do Urzędu Stanu Cywilnego w Z. dokument potwierdzający zmianę nazwiska (decyzję amerykańskiego organu o zmianie nazwiska). Na tej podstawie, jak wskazał Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Z. w piśmie z 7 sierpnia 2023 r., do zmiany nazwiska wnioskodawczyni nie będzie konieczne prowadzenie postępowania administracyjnego. Wnioskodawczyni powinna dążyć do uporządkowania danych znajdujących się w polskich aktach stanu cywilnego poprzez rejestrację rozwodu orzeczonego w Stanach Zjednoczonych (wpisanie wzmianki dodatkowej o rozwodzie do polskiego aktu małżeństwa), jak również wystąpić o polski dokument tożsamości. Dokumentami potwierdzającymi tożsamość i polskie obywatelstwo są wyłącznie ważny dowód osobisty lub ważny paszport. Jeżeli wnioskodawczyni wystąpi o wydanie polskiego dokumentu tożsamości, zostanie jej nadany nr PESEL. Wnioskodawczyni będzie mogła ponownie wystąpić z wnioskiem o zmianę nazwiska, który będzie procedowany, o ile spełnione zostaną przesłanki wymienione w przepisach ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.T. zaskarżyła ją w całości wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że stanowisko organu nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Nie posiada polskiego dowodu osobistego ani ważnego polskiego paszportu. Aby uzyskać nowy, ważny polski paszport musi w konsulacie przedstawić decyzję potwierdzającą fakt posiadania polskiego obywatelstwa. Taką decyzję wydał Wojewoda Łódzki 20 września 2017 r. i poświadczoną kopię tej decyzji przedłożyła Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w Z. Oryginał decyzji musi przedłożyć w konsulacie celem otrzymania polskiego paszportu. W związku z tym żądanie przez organ pierwszej instancji, aby przedłożyła oryginał nie jest możliwe. W Stanach Zjednoczonych Ameryki przyjęła nazwisko swojej babci ze strony ojca "K". Takie nazwisko nosi w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Takie nazwisko figuruje w jej amerykańskim paszporcie, którego kopię dołączyła do wniosku o zmianę nazwiska. Tenże sam Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego dokonał umiejscowienia aktu małżeństwa z J.T. zawartego w Stanach Zjednoczonych Ameryki (obecnie już rozwiedzionego przez sąd amerykański). Znajdują się w nim jej dokładne dane osobowe zgodne z datą urodzenia widniejącą w amerykańskim paszporcie. Twierdzenie więc, że ta przedłożona kopia nie potwierdza tożsamości skarżącej na terenie RP jest więc całkowicie dowolne. Przepisy ustawy o zmianie imienia i nazwiska – wbrew temu co w decyzji odmownej napisał Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego – nie uzależniają wydania pozytywnej decyzji o zmianie nazwiska od posiadania nr PESEL bądź od rozwodu lub jego uznania na terenie Polski. W Polsce zgodnie z umiejscowionym aktem małżeństwa strona posiada nadal nazwisko T., a więc nie mogła podpisać się nazwiskiem "K", gdyż przecież o zmianę takiego nazwiska na terenie Polski właśnie wnosi. Odmawiając zmiany nazwiska Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego naruszył przepisy ustawy o zmianie imienia i nazwiska, w szczególności art. 2 pkt 1 (z przedłożonej decyzji Wojewody Łódzkiego wynika, że takie obywatelstwo posiada) oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 i 4. Z decyzji Wojewody Łódzkiego potwierdzającej polskie obywatelstwo oraz z amerykańskiego paszportu w sposób nie budzący żadnych wątpliwości jednoznacznie wynika, że obecnie skarżąca posługuje się nazwiskiem "K". W zaskarżonej decyzji Wojewoda Łódzki nie ustosunkował się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu. Decyzja Wojewody Łódzkiego jest błędna i winna zostać uchylona. Przede wszystkim Wojewoda Łódzki uznał, że jego własna decyzja z 20 września 2017 r. stwierdzająca posiadanie przez skarżącą polskiego obywatelstwa nie daje podstaw do uznania, że w dacie orzekania takie obywatelstwo posiadała. Bezzasadne jest stanowisko Wojewody Łódzkiego, że dowodem posiadania polskiego obywatelstwa jest dowód osobisty lub paszport, których to dokumentów skarżąca nie posiada. Właśnie dlatego skarżąca złożyła wniosek o zmianę nazwiska, gdyż – nie posiadając dowodu osobistego ani ważnego paszportu – pragnie uzyskać polskie dowody tożsamości w postaci paszportu i dowodu osobistego zawierające jej nazwisko, którym od wielu lat posługuję się w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Zdumiewające jest stwierdzenie Wojewody Łódzkiego, co do braku wykazania polskiego obywatelstwa, skoro tenże sam organ decyzją z 20 września 2017 r. potwierdził fakt posiadania polskiego obywatelstwa. Wojewoda Łódzki dysponuje przecież aktami sprawy o potwierdzenie polskiego obywatelstwa skarżącej i z łatwością mógł sprawdzić, czy nadal takie obywatelstwo posiada, bo to przecież ten organ jest właściwy do poczynienia takich ustaleń.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa w stopniu obligującym sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji wskazał art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i art. 9 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

Jak stanowi art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Przepis ten nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Należy zatem uznać, że kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana w tym przepisie i przyjąć wobec tego trzeba, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 140), czyli przepis art. 105 k.p.a.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się, że organ odwoławczy może wydać decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe (Zarys procesu, 1989, s. 167; B. Adamiak [w:] Komentarz, 1996, s. 590). Przy czym chodzi tu o tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania pierwszoinstancyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 (por. wyroki NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 1031/81, ONSA 1981/1, poz. 60; z 9 stycznia 1985 r., III SA 1105/84, RNGA 1986/2, s. 37).

Według W. Dawidowicza (Zarys procesu, 1989, s. 167) zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. jest zasadne w przypadku, gdy "decyzja organu pierwszej instancji: została wydana w postępowaniu, które należało uznać za bezprzedmiotowe, została wydana na podstawie przepisu prawa materialnego, który utracił moc obowiązującą, dotyczy sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już decyzją ostateczną", a także w przypadku, "kiedy nie istnieje już podmiot, który wszczął postępowanie, a rodzaj sprawy administracyjnej wyklucza wstąpienie na miejsce tego podmiotu jego następców prawnych".

Bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oczywistość bezprzedmiotowości może wynikać z tego, że żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 października 2004 r., III SA 2265/03, M. Pod. 2005, nr 1, poz. 46).

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., oznacza zatem, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Ocena dotycząca przedmiotowości lub bezprzedmiotowości postępowania musi więc odnosić się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wszczęcia postępowania, zwłaszcza, że wniesienie żądania powoduje wszczęcie postępowania z mocy prawa, to jest bez wydawania przez organ aktu wszczynającego to postępowanie. Natomiast ocena istnienia przesłanek do uwzględnienia wniosku jako odnosząca się już nie do zagadnienia przedmiotowości postępowania, ale do merytorycznej zasadności wniosku, musi uwzględniać stan sprawy istniejący w dacie wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 7 stycznia 2009 r., II FSK 1413/07, z 12 stycznia 2012 r., II FSK 1288/10, z 30 września 2010 r., II FSK 784/09; WSA we Wrocławiu z 4 października 2007 r., I SA/Wr 1171/07).

W związku z tym należy wskazać, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie przed organem pierwszej instancji, jeżeli postępowanie to było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji, czyli istniały podstawy jego umorzenia przez organ pierwszej instancji.

W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ drugiej instancji przedwcześnie uznał, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na niewykazanie przez skarżącą posiadania obywatelstwa polskiego.

W art. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska określono zakres podmiotowy tej ustawy.

Zgodnie z art. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska ustawę stosuje się do: 1) obywateli polskich; 2) cudzoziemców niemających obywatelstwa żadnego państwa, jeżeli mają w Rzeczypospolitej Polskiej miejsce zamieszkania; 3) cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, z zastrzeżeniem art. 4 ust. 2.

W ocenie sądu, z akt sprawy nie wynika, aby brak legitymacji skarżącej do wystąpienia z wnioskiem został wykazany. Decyzją z 20 września 2017 r. Wojewoda Łódzki potwierdził, że A.K. (według paszportu amerykańskiego A.K), córka T. i L. z domu G., posiada obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w istocie nie wyjaśnił przekonująco, dlaczego jego własna decyzja z 20 września 2017 r. potwierdzała obywatelstwo polskie skarżącej na dzień wydania tej decyzji, a nie na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Okoliczność, że skarżąca w odwołaniu wskazała, że nie posiada "polskiego dowodu osobistego ani ważnego polskiego paszportu" nie dowodzi jeszcze, że skarżąca nie posiada obywatelstwa polskiego. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że dokumentami potwierdzającymi tożsamość i polskie obywatelstwo są wyłącznie dowód osobisty (art. 4 ust. 1 ustawy o dowodach osobistych) lub paszport (art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych) nie jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o dowodach osobistych dowód osobisty jest dokumentem stwierdzającym tożsamość i obywatelstwo polskie osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zaś stosownie do art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych dokument paszportowy jest dokumentem uprawniającym do przekraczania granicy oraz potwierdzającym obywatelstwo polskie i tożsamość posiadacza.

Nie oznacza to jednak, że wydanie dowodu osobistego czy paszportu stanowi jakikolwiek akt prawotwórczy. Oznacza to jedynie, że przy braku innych dowodów przeciwnych osoba legitymująca się takim dokumentem może być uważana za obywatela polskiego.

Zdaniem sądu dokumentem potwierdzającym obywatelstwo polskie, który nie jest dokumentem tożsamości, jest również wydana na podstawie ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 465 ze zm.) decyzja potwierdzająca obywatelstwo polskie.

Skarżąca taką decyzję przedłożyła i wydał ją właśnie organ drugiej instancji, tj. 20 września 2017 r. Wojewoda Łódzki. Dokumenty, które stanowiły podstawę jej wydania, powinny być zatem w posiadaniu organu drugiej instancji. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ drugiej instancji nie ustalił, czy skarżąca utraciła obywatelstwo polskie po wydaniu decyzji z 20 września 2017 r. w rozumieniu ustawy o obywatelstwie polskim. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera w tym zakresie żadnych rozważań.

W ocenie sądu, jeżeli organ drugiej instancji powziął wątpliwości co do faktu posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego, to winien był przed wydaniem zaskarżonej decyzji z urzędu kwestię tę wyjaśnić tym bardziej, że wydał przedłożoną przez skarżącą decyzję z 20 września 2017 r. potwierdzającą posiadanie przez nią obywatelstwa polskiego.

Należy zwrócić uwagę, że organ drugiej instancji mógł dokonać sprawdzenia danych skarżącej w rejestrze stanu cywilnego, o którym mowa w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego oraz w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim.

Zgodnie z treścią art. 50 ust. 1 i 3 pkt 2 ustawy o dowodach osobistych w przypadku utraty obywatelstwa polskiego dokument ten w okresie jego ważności unieważnia się z chwilą utraty tegoż obywatelstwa. Z kolei jak stanowi art. 70 ust. 2 pkt 7 ustawy o dokumentach paszportowych, w okresie ważności dokument paszportowy unieważnia się w przypadku utraty obywatelstwa polskiego przez posiadacza dokumentu paszportowego.

Ustawodawca zatem wprost wskazał, że osoba nieposiadająca obywatelstwa polskiego traci również prawo do posługiwania się polskim dowodem osobistym i dokumentem paszportowym.

W myśl art. 29b ustawy o dowodach osobistych organ gminy, w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do obywatelstwa osoby, której ma być wydany dowód osobisty, może potwierdzić te dane w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego lub może żądać przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego.

Jak stanowi art. 40 ustawy o dokumentach paszportowych, organ paszportowy, w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do tożsamości osoby, której ma być wydany dokument paszportowy, jej obywatelstwa lub innych danych niezbędnych do złożenia wniosku o wydanie dokumentu paszportowego, może potwierdzić te dane w rejestrze stanu cywilnego, o którym mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1681 i 2770), w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 465 i 2185), lub może żądać przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez osobę, której ma być wydany dokument paszportowy, wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Przepisy ustawy o dowodach osobistych i ustawy o dokumentach paszportowych przewidują zatem możliwość wykazania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę przez dokument wydany na podstawie przepisów ustawy o obywatelstwie polskim, a więc decyzją w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, o której stanowi art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, czyli taką decyzją jak Wojewoda Łódzki wydał 20 września 2017 r.

W rozpoznawanej sprawie organ drugiej instancji winien zatem był z urzędu wyjaśnić na podstawie akt sprawy zakończonej decyzją z 20 września 2017 r., danych zawartych w rejestrze stanu cywilnego, o którym mowa w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego, danych zawartych w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, ewentualnie innych jeszcze dokumentów, czy skarżąca jest obywatelem polskim, a wyniki tych ustaleń udokumentować w aktach sprawy. Dopiero po poczynieniu odpowiednich ustaleń mógł rozpatrzyć odwołanie skarżącej i wydać decyzję uzasadnioną w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy wydanie przez organ drugiej instancji decyzji o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, uznać należy za przedwczesne.

Wydanie zaskarżonej decyzji w takich warunkach nie dość, że było nieuprawnione na gruncie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., to naruszało również wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę informowania stron (por. wyrok NSA z 18 października 2012 r., II GSK 1387/11).

Z tych względów uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd orzekł o jej uchyleniu.

d.j.