Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 164/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.17 ust.1 pkt 4, ust.1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 października 2023 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta G. (dalej jako: "Burmistrz Miasta", "organ pierwszej instancji") przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 17 ust. 3d, art. 24 ust. 2a, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej jako: "u.ś.r.", po rozpatrzeniu wniosku A. U. (dalej jako: "strona", "skarżący") z 25 maja 2023 r. odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J. U.

Niniejsza decyzja została wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), decyzją z 20 września 2023 r. uprzednio wydanego rozstrzygnięcia Burmistrza Miasta z 23 czerwca 2023 r. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało na konieczność dokładnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mającego na celu zweryfikowanie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, w tym rzeczywistego zakresu opieki sprawowanej przez stronę nad niepełnosprawną matką.

Jak wynika z przedłożonej dokumentacji, w tym przeprowadzonego 29 września 2023 r. wywiadu środowiskowego, matka strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przy czym zgodnie z dołączonym do akt sprawy orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 3 czerwca 2015 r., wydanym na stałe, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 marca 2011 r. Matka strony czynności samoobsługowe związane z życiem codziennym wykonuje samodzielnie, nie wymaga osób drugich, sama przygotowuje, rozdziela i przyjmuje leki. Nie wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety, karmienia, zmiany pampersów, czy systematycznych pomiarów parametrów życiowych. Zakres i forma świadczonej przez stronę pomocy nie wymaga potrzeby rezygnowania z poszukiwania zatrudnienia. Czynności, które wykonuje strona, są to czynności, które są powszechnie wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, również przez osoby pracujące i gospodarujące wspólnie z członkami rodziny. W ocenie organu pierwszej instancji, rozmiar opieki sprawowanej przez stronę nie jest stały i długotrwały.

Organ pierwszej instancji wskazał również na pozostałe dzieci strony, które również powinny uczestniczyć w opiece nad matką, np. poprzez wsparcie finansowe. Wskazano, że drugi syn – K. U. zamieszkuje na terenie H. i odwiedza matkę dwa razy do roku, przywożąc środki czystości. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Ponadto, jak wynika z informacji zawartych w złożonym wniosku, ostatnim okresem zatrudnienia strony były lata 2019-2023, zaś rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło "z powodu wyczerpania okresu wypłacania zasiłku chorobowego". Tymczasem w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne ma za zadanie wspierać, a nie wyręczać rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych i wspomóc osobę, która zdecydowała się zrezygnować z zatrudnienia bądź poszukiwania zatrudnienia, aby zaopiekować się osobą tej pomocy wymagającą i czyni to w tak dużym rozmiarze, że nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Organ pierwszej instancji uznał, że brak jest bezpośredniego związku między rezygnacją z pracy a potrzebą opieki. Strona nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, a zakres, formę i czas czynności, które wykonuje, trudno jednoznacznie ustalić.

Podniesiono, że w niniejszej sprawie nie została także spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez stronę oraz nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W uzasadnieniu podkreślono, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego i dokonał zbyt pobieżnej oceny oświadczenia strony odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zaznaczono, że sam fakt sprawowania opieki, jak i zakres czynności opiekuńczych deklarowanych przez stronę w złożonym oświadczeniu nie został zakwestionowany. Ponadto, z orzeczenia o niepełnosprawności matki strony wynika, że wymaga ona stałej pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować także potencjalny dochód opiekuna, a więc rezygnacja z zatrudnienia w niniejszej sprawie obejmuje również jego niepodejmowanie.

Decyzją z 11 grudnia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisał stan faktyczny sprawy. Wyjaśniono, że wskazany przez organ pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucją RP. Zatem organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stanowisko to poparte jest jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, które to stanowisko w całości akceptuje organ odwoławczy.

W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie brak jest jednak związku przyczynowo-skutkowego, wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przy czym, musi to być opieka stała lub długoterminowa. Ustaleń w zakresie rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Nie można również zgodzić się z taką wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r., że sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki.

Wskazano, że nie budzi wątpliwości, że matka strony legitymuje się orzeczeniem z 3 czerwca 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, stwierdzającym, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 marca 2011 r., wydanym na stałe. Strona nie mieszka z matką, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, na którą to opiekę składają się następujące czynności: pomoc matce przy wejściu do wanny i smarowanie jej maściami po wyjściu z wanny, przygotowywanie posiłków, transport do lekarzy na umówione wizyty, sprzątanie mieszkania (mycie podłogi i odkurzanie dywanów raz w tygodniu, ścieranie kurzy dwa razy w tygodniu) i robienie zakupów w miarę potrzeb. W ocenie Kolegium, zakres opieki nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. Matka strony nie jest osobą leżącą, chodzi samodzielnie przy pomocy kul ortopedycznych, czasem zejdzie ze schodów przy pomocy poręczy, np. do apteki. Sama bierze leki o odpowiedniej godzinie trzy razy dziennie, sama się ubiera, przebiera i rozbiera, myje (oprócz pleców), sama ćwiczy, bez pomocy innej osoby (pamięta jakie należy wykonać ćwiczenia, gdyż kiedyś miała rehabilitację). Jest emerytowaną pielęgniarką, stąd zna historię choroby i zalecenia. Kontakt słowny z nią jest poprawny, ma dobry słuch, nie nosi aparatu, po operacji zaćmy dobrze widzi w okularach. Jedyna pomoc jak jest jej potrzebna, to prowadzenie gospodarstwa domowego, w czym pomaga jej syn, zaś przy myciu okien i zmiany firan pomaga jej sąsiadka. Zaznaczono również, że podczas dwóch przeprowadzonych wywiadów środowiskowych (w różnym czasie i porze) strona nie była obecna w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej.

Zdaniem Kolegium, przywołane okoliczności poddają w wątpliwość twierdzenia strony jakoby matka strony wymagała codziennej, całodniowej opieki i takiej opieki udzielał jej syn. Wskazano, że pomoc strony ogranicza się do czynności wykonywanych zwykle przez osoby wspierające swoich rodziców i jednocześnie podejmujące zatrudnienie. Podkreślono, że wnioskowane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Organ odwoławczy wskazał, że określenie "rezygnacja" należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Natomiast strona zakończyła swój stosunek pracy nie ze względu na konieczność zapewnienia matce opieki, ale dlatego, że otrzymała wypowiedzenie od pracodawcy w związku z wykorzystaniem okresu zasiłkowego.

W świetle powyższych okoliczności, organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką, bowiem zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przez stronę.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniesionej skargi podniesiono, że nie zostały wzięte pod uwagę ustalenia wywiadu środowiskowego, jak również dokonano pobieżnej oceny oświadczenia skarżącego odnośnie do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. W ocenie skarżącego, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka skarżącego potrzebuje w opisanym zakresie codziennej, stałej opieki. Powyższe wynika także z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na mocy którego matka skarżącego została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Podkreślono, że matka skarżącego jest przewlekle chora i potrzebuje pomocy w zwykłych czynnościach życia codziennego, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Czynności wykonywane w ramach opieki to nie tylko przygotowywanie i podawanie leków, systematyczne mierzenie ciśnienia, organizacja wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, ale również przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowywanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, pranie, sprzątanie i prasowanie.

W ocenie skarżącego, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do wnioskowanego świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Skarżący zakwestionował również dokonaną przez organy wykładnię przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie skarżącego, wykładni tej należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP z uwzględnieniem celu tych unormowań. Organy powinny zatem zbadać okoliczności odnoszące się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżący.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącego we wniesionej skardze (k. 4 akt sądowych), zaś w przepisanym terminie Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 17

ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.

Kolegium odmówiło jednak przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu odwoławczego, zakres sprawowanej opieki nie jest tak absorbujący, by uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze, jakie wykonuje skarżący, ograniczają się do czynności wykonywanych zwykle przez osoby wspierające swoich rodziców i jednocześnie podejmujące zatrudnienie.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jako syn osoby wymagającej opieki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Kwestią sporną natomiast pozostaje, czy w okolicznościach niniejszej sprawy spełniona została, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA).

Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA).

W konsekwencji powyższego, dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA).

Organ administracji w prowadzonym postępowaniu musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia pracy. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dostępne w CBOSA), przy czym opieka taka nie musi być świadczona bez jakiejkolwiek przerwy, w tym przerwy na wypoczynek nocny. Opieka taka musi jednakże wynikać z realnych potrzeb osoby znajdującej się pod opieką osoby występującej o świadczenie pielęgnacyjne.

Jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, między innymi na podstawie wywiadu środowiskowego, matka skarżącego jest wdową i mieszka sama w mieszkaniu na drugim piętrze. Jest osobą schorowaną, leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, przewlekłej choroby nerek, migotania przedsionków, choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa i stawów z nawracającą rwą kulszową oraz cukrzycy drugiego stopnia. Jest po endoprotezoplastyce stawu biodrowego. Ma problemy w poruszaniu się, korzysta z kul ortopedycznych. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane 3 czerwca 2015 r. na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Skarżący prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Sprawuje opiekę nad matką codziennie, od 8.00 do 20.00, w razie potrzeby zostaje na noc. Czynności opiekuńcze obejmują sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pomoc przy kąpieli, czasami pomoc przy ubieraniu. W razie potrzeby skarżący zawozi na wizyty do lekarza, które matka sama umawia oraz wykupuje leki. Natomiast sąsiadka myje okna i pierze firany. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą, nie używa pampersów, porusza się samodzielnie przy pomocy kul ortopedycznych. Zdarza się, że sama zejdzie ze schodów z drugiego piętra przy pomocy poręczy, np. do apteki. Sama bierze leki o odpowiedniej godzinie, sama się ubiera, przebiera i myje (oprócz pleców, w czym pomaga jej skarżący). Jest emerytowaną pielęgniarką i ma ogólne pojęcie o chorobach. Sama ćwiczy, gdyż miała kiedyś rehabilitację i pamięta, jakie ćwiczenia należy wykonywać. Ma dobry słuch, nie nosi aparatu. Jest po operacji zaćmy i w okularach dobrze widzi. Nie ma też problemów, jeśli chodzi o kontakt słowny.

Ponadto, z akt sprawy wynika, że ostatnim okresem zatrudnienia skarżącego były lata 2019-2023, a stosunek pracy skarżącego został rozwiązany przez zakład pracy z dniem 28 kwietnia 2023 r. bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu wyczerpania okresu wypłacania zasiłku chorobowego, tj. 182 dni.

W świetle powyższych okoliczności, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym czynności podejmowane przez skarżącego w ramach opieki nad niepełnosprawną matką nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania skarżącego. Czynności te w istocie polegają na wykonywaniu zwykłych, codziennych zajęć związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, na co zresztą wprost wskazała matka skarżącego w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Jako takie mogą być planowane z wyprzedzeniem przy zachowaniu właściwej organizacji czasu pracy. Nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania.

Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności, matka skarżącego wykazuje się dużą samodzielnością - z wywiadu środowiskowego wynika, że nie jest ona osobą leżącą, wymagającą nieprzerwanej opieki. Mimo problemów z poruszaniem się, potrafi samodzielnie wyjść z domu, np. do apteki. Poza pomocą przy myciu pleców i smarowania maściami, nie wymaga ciągłej pomocy - nie potrzebuje pomocy w ubieraniu, samodzielnie spożywa posiłki, sama bierze leki i sama umawia wizyty lekarskie, gdy zajdzie taka potrzeba. Wprawdzie ze względu na swój stan zdrowia i liczne choroby, powodujące ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu, matka skarżącego wymaga pomocy, jednak wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze mają charakter zwyczajnej pomocy świadczonej starszym lub schorowanym członkom rodziny.

Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, czy robieniu zakupów nie może być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby pracujące na co dzień zawodowo, przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, dostępny w CBOSA). Podobnie czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.

Uznać zatem należy, że sprawowany przez skarżącego wymiar opieki nie charakteryzuje się związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zakres i rozmiar czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, jakie wykonuje skarżący względem matki, nie wymaga bowiem rezygnacji z wykonywania pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami pracy, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką osób pracujących pozostają małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Sąd nie kwestionuje przy tym stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego zresztą skarżący jest zobowiązany zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.