Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2083/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 1 pkt 4 oraz 1 a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.188 w zw z art 193 i art 145 § 1 pkt 1 lit a oraz 182 § 2 art 200 i art 205 § 2 art 203 pkt 1  w zw z art 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: § 14 ust 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 114/22 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 12 listopada 2021 r., nr SKO-NP-4115-333/21 w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy G. z 10 czerwca 2021 r., nr DŚR.5231.140.SP.06.2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. na rzecz A. P. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 114/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. P. (dalej również: "wnioskodawczyni", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 12 listopada 2021 r., nr SKO-NP-4115-333/21 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z 12 listopada 2021 r., nr SKO-NP-4115-333/21 Kolegium utrzymało w mocy kwestionowaną przez A. P. decyzję Wójta Gminy G. (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z 10 czerwca 2021 r., odmawiającą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. M. Wójt, nie kwestionując spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia, odmówił ustalenia tego prawa na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "uśr"), wobec stwierdzenia, że niepełnosprawność osoby podlegającej opiece powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia.

SKO, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podniosło, że Wójt nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ zauważył, że w sprawie ustaleniu podlegało także to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Wyjaśniło, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że matka skarżącej jest wdową, osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, leczy się na wiele chorób, w tym przewlekłych (nadciśnienie, cukrzyca), przeszła udar mózgu i porusza się jedynie w obrębie domu z uwagi na zaniki pamięci. Ww. mieszka z córką (skarżącą) i jej rodziną (mężem i dwójką dzieci). Skarżąca sprawuje opiekę nad matką i z tego tytułu pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy od 2020 r. (ostatnio przyznany decyzją z 27 października 2021 r., nr: GOPS.5232.37.SZO.10.2021, na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 maja 2022 r.). Zakres wykonywanej opieki ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego z 27 maja 2021 r., z którego wynika, że strona pomaga matce we wszystkich czynnościach codziennych (przy higienie osobistej, przygotowywaniu i podaniu posiłków, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, ustalaniu wizyt lekarskich, itp.). Pozostałe dzieci podopiecznej: R. H. i K. M. nie mogą sprawować nad nią opieki, gdyż przebywają na stałe za granicą. Zdaniem organu odwoławczego, nie ulega wątpliwości, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, jednakże zakres tej opieki obejmuje czynności, które są wykonywane także przez osoby opiekujące się rodzicami i pracujące zawodowo. Kolegium stwierdziło, że matka skarżącej potrzebuje opieki, jednak nie jest osobą obłożnie chorą, a nadciśnienie i cukrzyca to choroby które dotykają także ludzi aktywnych zawodowo. Organ zauważył nadto, że rodzina osoby wymagającej opieki (osoby zobowiązane do alimentacji w takim samym stopniu jak skarżąca) - siostra i brat skarżącej nie wykazali żadnych obiektywnych przeszkód, uniemożliwiających im wypełnienie obowiązku alimentacyjnego względem matki. Zamieszkiwanie poza granicami kraju nie stanowi, w ocenie Kolegium, obiektywnej przeszkody do spełnienia przez rodzeństwo skarżącej takiego obowiązku. Organ odwoławczy stwierdził też, że kwestia ta może zostać rozwiązana w ramach rozdysponowania środków (pieniężnych) przekazanych przez pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji.

SKO podniosło, że skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo, a zatem trudno uznać, że musiała zrezygnować z pracy w związku ze sprawowaną opieką. Wobec powyższego, oraz zważywszy na zakres opieki i możliwości pozostałego zobowiązanego do alimentacji rodzeństwa, zakwestionowało związek przyczynowo-skutkowy rezygnacji z zatrudnienia ze sprawowaną opieką. W konsekwencji Kolegium uznało, że w ustalonym stanie faktycznym, przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach osoby podlegającej opiece.

Skargę na ww. decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. P..

Sąd I instancji oddalił skargę uznając, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, była prawidłowa.

W uzasadnieniu wyroku wskazał, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gorlicach z 17 czerwca 2020 r. (niepełnosprawność istnieje od: 12 kwietnia 2020 r., ustalony stopień niepełnosprawności: od 7 maja 2020 r.). Sąd Wojewódzki zgodził się też z Kolegium, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącej po ukończeniu przez nią 25 roku życia, nie mogła stanowić samoistnej przesłanki odmowy przyznania świadczenia, w konsekwencji ten błąd organu I instancji nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej.

WSA ocenił również, że orzekające w sprawie organy podjęły trafne i prawidłowe, negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcia, gdyż nie zaistniały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej żądanego świadczenia.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, w zależności od tego, kto podejmie się sprawowania opieki. Jest ono przeznaczone wyłącznie dla określonej w art. 17 uśr kategorii osób i to nie rodzina ma prawo decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie WSA istotnym w sprawie było, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek takiej opieki. Powinny one podzielić się tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Sąd Wojewódzki uznał, że rację miało Kolegium argumentując, że praca zawodowa pozostałych dzieci matki skarżącej(nawet poza granicami kraju), nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki. Wskazał, że okoliczność ta jest wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia pozostałych dzieci z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionej. Okolicznościami obiektywnie wykluczającymi realizację obowiązku alimentacyjnego są, w ocenie Sądu I instancji np.: przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast: posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości, przebywanie i praca poza granicami kraju, niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki matką, jednak jej nie uniemożliwiają. WSA wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, ale może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która taką opiekę matce zapewni. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że żaden z organów, ani Sąd nie negują stanu zdrowia i trudnej sytuacji matki skarżącej, jednak nawet takie problemy są do rozwiązania w ramach terapii zajęciowej, jako element terapii poudarowej, dostosowanej indywidualnie do dysfunkcji matki skarżącej, która mogłaby być sfinansowana ze środków przeznaczonych przez osoby zobowiązane do alimentacji. Sąd zwrócił uwagę, że matka skarżącej jest osobą chodzącą, więc część niezbędnych czynności higienicznych porannych, czy związanych z przygotowaniem w tych godzinach posiłków, mogłyby być wykonywane przed podjęciem przez skarżącą obowiązków zawodowych. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie pozostałych posiłków, czy np. sprzątanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem przez nią zatrudnienia. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. WSA zauważył, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że obecnie podjęcie przez nią pracy, choćby w ograniczonym wymiarze, jest niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, której stan zdrowia uniemożliwia całkowicie samodzielne funkcjonowanie. W konkluzji Sąd Wojewódzki przyjął, że zasadnie Kolegium uznało, że w świetle art. 17 ust. 1 uśr, musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym, a w ocenianej sprawie – wobec istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji – związku takiego nie stwierdzono.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A. P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"): 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr, poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się ona do kręgu osób uprawnionych do uzyskania tego świadczenia, będącą jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że jej rodzeństwo może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; 2. art. 17 ust. 1 uśr, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania, a także poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację popierającą podniesione wyżej zarzuty. Wskazano, że z utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych wynika, że podstawą odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być argument, że rodzeństwo wnioskodawczyni winno wspierać ją w opiece nad osobą niepełnosprawną. Podkreślono, że uśr w przypadku, gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich, w odniesieniu do możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, należy przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzieliła się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem, czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę. W złożonym środku zaskarżenia podkreślono, że organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.

W ocenie strony skarżącej Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni norm prawa materialnego, przyjmując za organem odwoławczym, że skarżąca ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej i braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a opieką nad matką. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez nią wobec matki nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr. Wskazała, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w ww. przepisie chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W ocenianej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest spełnienie przez skarżącą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotyczącej rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, w sytuacji, gdy jest więcej osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej (skarżąca i jej rodzeństwo).

Organ odwoławczy i Sąd I instancji przyjęły, że w stanie faktycznym sprawy, dzieci osoby uprawnionej do alimentacji powinny tak zorganizować wsparcie dla matki, aby żadne z nich nie musiało rezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Okoliczność ta stała się podstawą odmowy przyznania przez Kolegium wnioskowanego świadczenia, stanowisko to podzielił następnie Sąd Wojewódzki, oddalając skargę. W sprawie nie jest natomiast sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że osoba podlegająca opiece legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Norma ta wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę oceniając spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ubiegająca się o to świadczenie musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu ocena, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zauważenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia.

Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz powinno stanowić ekwiwalent za brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania takiej opieki, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Normę art. 17 ust. 1 uśr należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zauważyć tu trzeba, że prawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 uśr pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w ww. normie oznacza, że opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Istotnym jest przy tym, że w przywołanej normie brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki wymaga. Pomoc tego typu powinna być stała, długotrwała w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalna, a jej zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji w warunkach dnia codziennego. Zakres opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy ze skarżącą kasacyjnie, że jej matka – mimo że jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu i częściowo obsługiwać swoje potrzeby - nie może zostać uznana za osobę, która nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podopieczna leczy się z powodu wielu chorób przewlekłych (np.: nadciśnienie, cukrzyca typu II), jest po przebytym krwotoku podpajęczynówkowym, zaklipsowaniu tętniaka, udarze mózgu, cierpi też na zaburzenia psychiczne (zaniki pamięci). Zdaniem Sądu kasacyjnego powyższe, w zestawieniu z treścią złożonego do akt orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 17 czerwca 2020 r., musi prowadzić do wniosku, że osoba taka powinna zostać otoczona stałą, długotrwałą opieką, wymagającą pełnego zaangażowania i czasu opiekuna, bez którego nie byłaby w stanie samodzielnie funkcjonować.

Nieuprawnione jest zatem stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą ma charakter czynności dnia codziennego i nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, cyt.: "(...) część niezbędnych czynności higienicznych porannych, czy związanych z przygotowaniem w tych godzinach posiłków, mogłyby być wykonywane przed podjęciem przez skarżącą obowiązków zawodowych. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie pozostałych posiłków, czy np. sprzątanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy". Organy oraz Sąd Wojewódzki w swoich rozważaniach, dotyczących zakresu świadczonej przez skarżącą opieki, skupiły się na ww. czynnościach dnia codziennego, pomijając kwestie związane z ograniczeniami matki skarżącej o charakterze zaburzeń psychicznych. Rzeczywiście, przywołana przez Sąd I instancji, pomoc w postaci specjalistycznej rehabilitacji, czy odpowiedniej terapii indywidualnej mogą przynieść pozytywne efekty dla podopiecznej po przebytym udarze, jednak forma, zakres, a przede wszystkim wyrażanie opinii co do skuteczności takiego wsparcia pozostają poza oceną sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu kasacyjnego, zbyt daleko idące jest stwierdzenie WSA, że cyt.: "(...) nawet takie problemy są do rozwiązania w ramach terapii zajęciowej, jako element terapii poudarowej dostosowanej indywidualnie do dysfunkcji matki skarżącej, która mogłaby być sfinansowana ze środków przeznaczonych przez osoby zobowiązane do alimentacji." Należy tu mieć na uwadze, że Sąd wiąże tu ocena lekarzy orzeczników wyrażona w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, a dokument ten jasno wskazuje na brak możliwości cyt.: "(...) samodzielnego funkcjonowania, prowadzenia gospodarstwa domowego i aktywności społecznej adekwatnej do wieku, płci i środowiska (...) wymaga (...) długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji."

Skarżąca pozostaje do dyspozycji matki przez cały dzień, dbając o jej dobrostan, wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu, opiekuje się matką zapewniając jej wsparcie w chorobie, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie samodzielnie egzystować. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego charakter wykonywanych przez skarżącą kasacyjnie czynności wskazuje, że wyczerpują one znaczenie pojęcia opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska Sądu I instancji w kwestii oceny wywodzonego z obowiązku alimentacyjnego obciążającego w równym stopniu skarżącą kasacyjnie i jej rodzeństwo, które nie sprawuje opieki nad matką – braku spełnienia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu kasacyjnego sam fakt istnienia innych zstępnych, mogących osobiście, czy – jak wskazuje w sprawie Sąd Wojewódzki i organ odwoławczy – za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych, zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce, nie przesądza, że skarżąca może podjąć zatrudnienie, czy też nie musi z niego rezygnować.

Podkreślić tu należy, że zarówno skarżąca kasacyjnie, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie, a jednocześnie uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że art. 17 ust. 1 uśr nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Powyższe wskazuje, że brak jest podstaw uzasadniania odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego normami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej: "krio"), określającymi obowiązek alimentacyjny, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo osoby podlegającej opiece. Decyzję która z nich złoży wniosek o przyznanie świadczenia, pozostawić trzeba tym właśnie osobom. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa jedynie z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, a nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 17 ust. 1 uśr oraz ocenę okoliczności niepodejmowania przez skarżącą kasacyjnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej przez nią niepełnosprawnej matce.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 182 § 2 ppsa uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.