Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 268/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 20 lutego 2023 r. nr SKO/41/DO-338/2022 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

W dniu 27 września 2022 r. wpłynął do Urzędu Miasta w Piechowicach wniosek W. T. o wypłatę dodatku węglowego, wskazując jako adres miejsca zamieszkania: P., "ulica [...]". Wnioskodawczyni podała, że prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe (3 osoby), a głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe.

W notatce służbowej z dnia 29 listopada 2022 r. pracownicy organu stwierdzili, że lokal w części jest zamieszkiwany przez wnioskodawczynię, jednakże nikogo nie zastano w tym dniu pod wskazanym adresem. Brak jest więc możliwości oględzin lokalu z uwagi na nieobecność członków gospodarstwa domowego, pomimo telefonicznego umówienia.

Decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. nr SO.8110.628.2022 Burmistrz Miasta Piechowice odmówił stronie przyznania dodatku węglowego, ponieważ obecnie lokal nie jest zamieszkiwany przez wnioskodawczynię. Organ ustalił, że nieruchomość przy "ul. [...]" w P. nie jest miejscem prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa domowego, bowiem nie została złożona deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a podczas umówionej telefonicznie wizyty pracowników nie zastano wnioskodawczyni w lokalu. Ponadto z wywiadu przeprowadzonego z innymi mieszkańcami nieruchomości wynika, że nie jest to stałe miejsce zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego przez wnioskodawczynię.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na nieprawidłowe ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego. Organ nieprawidłowo ustalił, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje w kontrolowanym lokalu. Strona podała, że pod tym adresem jest zameldowana na stałe, co potwierdził pracownikom siostrzeniec zmarłego męża wnioskodawczyni R. K. Nie jest więc istotna ocena sąsiadów. Wnioskodawczyni wskazała, że wspólnie z bratem naprzemiennie sprawuje opiekę nad 94 – letnią matką, zamieszkałą w województwie lubelskim i w trakcie kontroli przebywała u matki. Ponadto złożona została deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a zaległości zostały uregulowane.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze decyzją z dnia 20 lutego 2023 r. nr SKO/41/DO-338/2022 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. SKO uznało, że wnioskodawczyni obecnie nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku, o czym świadczą zebrane w sprawie dowody. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego został złożony również przez inną osobę, podającą ten sam adres i osoba ta otrzymała dodatek węglowy. W toku wywiadu środowiskowego w dniu 29 listopada 2022 r. brak było możliwości ustalenia odrębności obu lokali, ponieważ strona pomimo umówienia się z pracownikami nie przebywała pod wskazanym we wniosku adresem. Ponadto, mimo wezwania przez SKO w dniu 23 stycznia 2023 r. o wskazanie, czy pod wskazanym adresem oprócz niej zamieszkują i prowadzą gospodarstwo domowe inne osoby oraz czy są wyodrębnione pod tym adresem inne lokale, strona nie udzieliła odpowiedzi 9wezwanie odebrała w dniu 25 stycznia 2023 r.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Strona podała, że pod wskazanym adresem mieszka od 40 lat. W dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego przebywała w P., gdzie wspólnie z bratem naprzemiennie opiekuje się 94 – letnią matką, a trudni jest wrócić z P. na krótką kontrolę urzędników. Siostrzeniec zmarłego męża udostępnił kontrolującym wszystkie pomieszczenia i potwierdził, że na pierwszym piętrze są dwa odrębne mieszkania, tj. mieszkanie skarżącej i mieszkanie R. K. Skarżąca wskazała, że w mieszkaniu są wszystkie jej rzeczy, a wyjeżdżając do matki zabiera tylko małą walizkę. Decyzję wydano na podstawie pomówień nieznanej stronie osoby i uznano je za wiarygodne. Organ nie dołożył staranności w celu ustalenia prawdy i oparł się na plotkach.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 141), dalej u.d.w. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).

Z przytoczonych przepisów ustawy o dodatku węglowym wynika, że dodatek węglowy przysługuje wnioskodawcy w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego pod określonym adresem. Dodatek węglowy powiązany jest z miejscem, gdzie wnioskodawca prowadzi wspólnie z innymi osobami lub samotnie gospodarstwo domowe i zamieszkuje. Zgodnie z celem ustawy, dodatek węglowy ma być przeznaczony na ogrzanie miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jednak, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610; dalej: "K.c."), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 K.c., jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (...), nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. np. wyrok WSA w Olsztynie 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 395/23, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika, że zamieszkiwanie oznacza rodzaj pobytu osoby w danym miejscu, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, przyrządzania i spożywania posiłków oraz wypoczynku po pracy czy nauce.

W rozpatrywanej sprawie, organy uznały, że miejscem zamieszkania skarżącej nie jest lokal mieszkalny w budynku wskazanym we wniosku, ponieważ w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego nie zastano skarżącej w mieszkaniu pomimo telefonicznego umówienia się. Natomiast wnioskodawczyni wyjaśniła, że wspólnie z bratem opiekuje się 94 – letnią matką w P. i w dniu przeprowadzania wywiadu przebywała u matki, a okoliczność zamieszkiwania przez skarżącą we wskazanym lokalu mieszkalnym potwierdził siostrzeniec jej zmarłego męża.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia skarżącej, Sąd stwierdził, że organy nie podały przekonujących argumentów, na podstawie których można by jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca nie zamieszkuje we wskazywanym lokalu w budynku mieszkalnym w P. przy "ul. [...]".

Należy zwrócić uwagę, że z akt administracyjnych sprawy, dotyczącej dodatku węglowego przyznanego R. K. wynika, że pierwotnie R. K. złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego w dniu 2 września 2022 r., podając adres zamieszkania: P. "ul. [...]". Organ decyzją z dnia 24 października 2022 r. odmówił wnioskodawcy przyznania dodatku węglowego, stwierdzając że w budynku przy "ul.[...]" znajdują się dwa lokale mieszkalne, a odrębna własność lokalu wnioskodawcy nie została ustanowiona w formie aktu notarialnego. W piśmie z dnia 2 listopada 2022 r. siostrzeniec męża skarżącej wyjaśnił, że adres przy "ul. [...]" jest adresem umownym i stosowany jest w niektórych urzędach. Zaznaczył, że odrębnie płaci podatek od nieruchomości i opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (od trzeciego mieszkania). Również dodatek osłonowy wypłacany był na adres "ul.[...]". W całym lokalu są 3 źródła ciepła, w tym w części zajmowanej przez siostrzeńca męża strony jest piec kaflowy i trzon kuchenny. W notatce służbowej z dnia 29 listopada 2022 r. pracownicy organu stwierdzili, że pod adresem "ul. [...]" w P. znajdują się wydzielone dwa odrębne lokale mieszkalne. Źródłem ciepła u wnioskodawcy jest kuchnia i piec kaflowy. W informacji z dnia 29 listopada 2022 r. przyznano R. K. dodatek węglowy, podając adres zamieszkania "ul. [...]".

Jednakże organ odwoławczy nie zapoznał się z aktami administracyjnymi sprawy, dotyczącej przyznania dodatku węglowego R. K., a jedynie wystosował do organu pierwszej instancji zapytanie w dniu 23 stycznia 2023 r. i powielił w uzasadnieniu decyzji odpowiedź organu pierwszej instancji z dnia 26 stycznia 2023 r. W odpowiedzi tej organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni i R. K. zamieszkują pod tym samym adresem, a kontrola odrębności lokali została przeprowadzona w tym samym dniu jedynie w miejscu zamieszkania R. K. z uwagi na nieobecność wnioskodawczyni w miejscu zamieszkania, tj. przy "ul. [...]".

Z materiału dowodowego zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie, jak również z materiału dowodowego w sprawie dotyczącej przyznania dodatku węglowego R. K. wynika, że na pierwszym piętrze w budynku przy "ul. [...]" w P. znajdują się dwa odrębne lokale mieszkalne: mieszkanie zajmowane przez skarżącą ("ul. [...]") oraz mieszkanie zajmowane przez R. K. ("ul. [...]"). W notatce służbowej z dnia 29 listopada 2022 r., sporządzonej na potrzeby postępowania dotyczącego przyznania dodatku węglowego R. K., pracownicy organu stwierdzili, że pod adresem przy "ul. [...]" w P. znajdują się wydzielone dwa odrębne lokale mieszkalne. Natomiast ze stwierdzenia organu pierwszej instancji, zawartego w piśmie z dnia 26 stycznia 2023 r., że "kontrola odrębności lokali została przeprowadzona w tym samym dniu jedynie w miejscu zamieszkania Pana R. K." organ odwoławczy wyprowadził błędny wniosek, że "okoliczności odrębności lokali organ I instancji nie mógł ustalić" z uwagi na nieobecność wnioskodawczyni. Jeżeli w dniu 29 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji stwierdził odrębność lokalu mieszkalnego zajmowanego przez R. K., to oczywiste jest, że skarżąca zajmuje odrębny lokal od lokalu R. K. Jak oświadczył R. K. odrębnie opłaca podatek nieruchomości i uiszcza opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co w razie wątpliwości winno podlegać sprawdzeniu przez organy.

Mając na uwadze definicję miejsca zamieszkania wynikającą z art. 25 k.c. nie można uznać, że wyjazd spowodowany koniecznością opieki nad starszą osobą (matką) oznacza zmianę miejsca zamieszkania, w przypadku skarżącej z P. na P. W odwołaniu skarżąca usprawiedliwiła swoją nieobecność w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Natomiast organy nie ustaliły nawet, ile czasu skarżąca każdorazowo spędza u matki i na jak długi okres powraca do miejsca zamieszkania. Poza tym organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów i argumentów podanych w odwołaniu, pomijając je milczeniem i powielając jedynie argumentację organu pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji.

Należy też zauważyć, że wypowiedzi sąsiadów nie zostały utrwalone na piśmie w formie protokołu przesłuchania świadka, co uniemożliwia odniesienie się do tych wypowiedzi przez skarżącą, jak i kontrolę Sądu.

Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi organy administracji podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast nie odniesienie się przez organ odwoławczy do argumentów podanych przez stronę w odwołaniu stanowi naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 15 k.p.a., które zobowiązują również organ odwoławczy do wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu oraz ustalić, jak często skarżąca wyjeżdża do matki, ile czasu spędza u matki, a ile we własnym gospodarstwie domowym. Organ winien również ustalić, czy w mieszkaniu skarżącej przy "ul. [...]" są oznaki zamieszkiwania przez skarżącą w tym lokalu.

Natomiast ewentualne wypowiedzi sąsiadów skarżącej winny być utrwalone na piśmie w formie protokołu z przesłuchania świadka, o których to przesłuchaniach skarżąca winna być uprzednio zawiadomiona (art. 67 § 1 i § 2 pkt 2 k.p.a.).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.