Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1770/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 , art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024 roku sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 października 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/419/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz B. J. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarżąca B. J. (dalej: skarżąca) wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. J., ur. w 1929 r., legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 31 stycznia 2003 r.

Burmistrz Miasta i Gminy Skała decyzją z 18 listopada 2021r. nr ŚR.5211.1.16.2021 odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 31 stycznia 2022 r., Nr SKO.ŚR/4111/1795/2021 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 479/22 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wskazał min., że przy ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią, że treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - w tej części, w której Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP - nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto, w kontekście zbadania istnienia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca, a sprawowaniem opieki nad matką, zalecono dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy odnośnie rodzaju i charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem matki. Zalecono też ponownie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w ramach którego uwaga pracownika socjalnego winna zostać skierowana na ustalenie zakresu, skali charakteru czynności opiekuńczych skarżącej, przy uwzględnieniu i ustaleniu rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby podlegającej opiece, a wynikających z jej schorzeń, jak też z wszelkich uwarunkowań zdrowotnych. Sąd wskazał też na potrzebę pozyskania do akt dodatkowych dokumentów, np. historii choroby matki skarżącej oraz ustalenia okoliczności, w jakich nastąpiło zaprzestanie pracy przez skarżącą i odniesienia tych ustaleń, w tym daty zaprzestania pracy, do stanu zdrowia niepełnosprawnej i potrzeb opiekuńczych tej osoby. Za celowe uznano ustalenie sytuacji rodzinnej skarżącej i ocenę jak stwierdzona sytuacja rodzinna wpływa na możliwość przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, w kontekście związku przyczynowego jaki musi wystąpić między sprawowaniem opieki, a rezygnacją z pracy. Zalecono też zbadanie okoliczności uzyskiwania przez skarżąca dochodów z gospodarstwa rolnego (k. 22) i opłacania składek emerytalno-rentowych w KRUS (k. 10, k. 20) w kontekście spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

W toku ponownego rozpoznania sprawy odebrano oświadczenia od skarżącej oraz przeprowadzono ponownie wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że skarżąca zamieszkuje z matką i mężem. Matka skarżącej ma jeszcze trójkę dzieci, jednak najlepiej czuje się w domu rodzinnym przy skarżącej. Rodzeństwo skarżącej odwiedza matkę jednak nie jest w stanie nawet częściowo przejąć opieki nad matką z uwagi na przyczyny osobiste i zdrowotne. Ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w sierpniu 2000 r., jednakże skarżąca sprawowała opiekę nad ojcem, który zmarł w 2003 r. Jak podała skarżąca śmierć ojca zbiegła się w czasie z pogorszeniem stanu zdrowia matki, która zaczęła wymagać stałej opieki. Z tego powodu skarżąca nie podejmowała zatrudnienia. Matka skarżącej od 7 lat jest osobą leżącą i pampersowaną. Była kilkukrotnie hospitalizowana w przeszłości. Ma rozpoznaną: osteoporozę, złamanie kręgów L1, L4, Th9, dyskopatię L5-S1, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego, infekcję dróg moczowych, stan po złamaniu kości łonowej. Ma przetokę pęcherzową. W przeszłości złamała kość podudzia lewego, miała też chemioterapię z powodu raka szyjki macicy. Dodatkowo rozpoznano u niej kamicę pęcherzyka żółciowego, jaskrę obuoczną, niedokrwistość wtórną umiarkowanego stopnia i torbiel nerki. Wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych, tj. kąpiel, zmiana pampersa, pielęgnacja stomii. Skarżąca sprząta, pierze, przygotowuje posiłki, umawia i realizuje wizyty lekarskie, realizuje recepty, dawkuje i podaje leki, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy oraz płaci rachunki. Skarżąca stosuje również zabiegi przeciw powstawaniu odleżyn. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką przez całą dobę, w ciągu dnia wykonuje wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania, a w nocy czuwa nad matką. Matka skarżącej nie toleruje zmian, najlepiej czuje się w obecności skarżącej, ponadto ma stany lękowe i skarżąca nie może jej zostawić samej w domu. Jak stwierdzono, skarżąca nie jest w stanie podjąć nawet częściowego zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia i potrzeby matki.

W toku postępowania zgromadzono dokumentację medyczną matki skarżącej z lat 2016, 2017 i 2018.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Miasta i Gminy Skała decyzją z 13 marca 2023 r., Nr ŚR.5211.1.5.2023 odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Mąż pracuje zawodowo.

Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

- naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Decyzją z 2 października 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/419/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy powołując się na wiążące ustalenia cyt. wyż. wyroku WSA w Krakowie uznał, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zatem stwierdzono, że oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.

W opinii Kolegium, skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Jak wskazano, praca w Szkole Podstawowej w C. była ostatnim zatrudnieniem skarżącej. Ze świadectwa pracy wynika, że stosunek pracy ustał 31 sierpnia 2000 r. w związku ze zmniejszeniem liczby oddziałów w szkole. Zatem uznano, że skarżąca nie zrezygnowała sama z pracy, ponieważ to pracodawca rozwiązał umowę. Organ odwoławczy podniósł też, że matka skarżącej stała się osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 31 stycznia 2003 r., skarżąca zaprzestała pracować w gospodarstwie rolnym od września 2021 r. W tych okolicznościach zdaniem organu nie sposób przyjąć, rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Dalej wskazano, że Kolegium nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, jednakże podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki, polegającej na braku bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Ponadto wskazano, że matka skarżącej ma jeszcze 3 dzieci, które są w równym stopniu zobowiązane do sprawowania opieki nad matką.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagające opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy ocenie dowodów przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W toku postepowania sądowego skarżąca w piśmie z 5 lutego 2024 r. poinformowała, że jej matka zmarła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd, który prawomocnym wyrokiem z 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 479/22 uchylił poprzednio wydane w tej sprawie decyzje organów obu instancji. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zacytowany przepis wyraża zasadę, że jeżeli w sprawie zapadł już wyrok prawomocny, w dalszych etapach postępowania administracyjnego, a także sądowoadministracyjnego odpowiednio organ administracji publicznej jak i sąd administracyjny, jest związany tym wyrokiem, tj. musi postępować według tego, co zostało stwierdzone w treści tegoż wyroku. Sąd w ww. wyroku przesądził, że podstawą do odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ramach wskazań co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Tymczasem pomimo jasno wyrażonej przez Sąd oceny prawnej co do braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b ustawy, organ pierwszej instancji po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej, decyzją z 13 marca 2023 r. odmówił jej przyznania tego świadczenia, ponownie jako podstawę odmowy wskazując niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji zignorował tym samym wiążący go wyrok Sądu. Stanowiło to oczywiste naruszenie art. 153 p.p.s.a. Wskazać należy, że obowiązek wykonywania orzeczeń sądowych jest jednym z zasadniczych filarów państwa prawa i jego ignorowanie nie może być tolerowane. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać na podstawie przepisów prawa, co wynika nie tylko z art. 6 k.p.a., ale również jest zasadą konstytucyjną wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP.

Konsekwencją powyższego naruszenia powinno być wydanie przez SKO w Krakowie decyzji uchylającej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ze wskazaniem na konieczność wykonania zaleceń Sądu zawartych w ww. wyroku, zarówno w zakresie pominięcia przesłanki z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych jak i ustalenia oraz oceny związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium utrzymując ww. decyzję w mocy, pozbawiło skarżącą rozstrzygnięcia sprawy przez jedną instancję, przez co doszło na naruszenia zasady dwuinstancyjności postepowania wyrażonej w art. 15 k.p.a.

Odnośnie decyzji Kolegium, materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. obowiązującą w dniu wydania decyzji organu odwoławczego.

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b).

Dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu odwoławczego, oprócz ww. norm nie mniejsze znaczenie miał też fakt, że organ na podstawie art. 153 p.p.s.a. był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postepowania wyrażonymi w zapadłym w sprawie wyroku WSA w Krakowie z 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 479/22.

I tak, jako słuszne należy uznać stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.

Natomiast w ocenie Sądu organ odwoławczy nie zastosował się do pozostałych wytycznych Sądu w zakresie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką.

Organ odwoławczy uznał jedynie, że zestawienie dat zaprzestania przez skarżącą pracy w szkole oraz pracy w gospodarstwie rolnym w odniesieniu do daty niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącej, wskazuje na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a potrzebą sprawowania opieki nad matką. Sąd wskazuje jednak, że skarżąca podała, że rezygnując z pracy w 2000 r. zajmowała się opieką nad ojcem, który zmarł w 2003 r., co z kolei zbiegło się w czasie z pogorszeniem sanu zdrowia matki. Tej okoliczności organ odwoławczy w ogólne nie wziął pod uwagę. Natomiast ocena, czy rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym w 2021 r. miała związek z potrzebą sprawowania opieki nad matką wymaga odniesienia się do stanu matki i zakresu wymaganej opieki na tamten moment, a nie tylko do daty uznania jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji. W kontekście badania rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, wbrew wyraźnym zaleceniom Sądu, organ nie odniósł się też do kwestii opłacania przez skarżącą składek emerytalno – rentowych w KRUS.

Przede wszystkim jednak Sąd podkreśla, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją traktuje niepodejmowanie zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę, zatem rzetelne rozpatrzenie sprawy wymaga zbadania też czy opieka nad niepełnosprawnym jest na tyle intensywna i absorbująca, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Tego Kolegium całkowicie zaniechało. Tymczasem w toku ponownego rozpoznania sprawy został przeprowadzony kolejny wywiad środowiskowy, z ustaleniami przytoczonymi we wcześniejszej części uzasadnienia oraz została zgormadzona dokumentacja medyczna obrazująca stan matki skarżącej na przestrzeni kilku lat. Organ powinien był odnieść się do tego materiału, a w razie uznania go za wystarczający – ocenić pod kątem braku możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad matką.

Dalej Sąd wskazuje, że w uzasadnieniu swojej decyzji organ powołał się na fakt istnienia rodzeństwa skarżącej jednak w żaden sposób nie wskazał jak ta okoliczność wpływa na związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Jak zwarł w swych zaleceniach Sąd w zapadłym uprzednio w sprawie wyroku "celowe będzie również rzetelne ustalenie sytuacji rodzinnej skarżącej, w tym też osób, które mogą być także zobowiązane do alimentacji jej matki i rozważą, jak stwierdzona sytuacja rodzinna wpływa na możliwość przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, w kontekście związku przyczynowego jaki musi wystąpić między sprawowaniem opieki, a rezygnacją z pracy". Zatem samo stwierdzenie przez organ odwoławczy faktu istnienia rodzeństwa skarżącej nie wypełnia wskazań Sądu.

Sąd zauważa w tym miejscu, że najnowsze orzecznictwo NSA wskazuje, że jakkolwiek kwestia rodzeństwa nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, to jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W kolejnym wyroku NSA stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22). Biorąc powyższe pod uwagę oraz zalecenia WSA w Krakowie zawarte w wyroku z 8 września 2022 r. należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające oraz ocenić w jaki sposób realnie (osobiście lub finansowo) rodzeństwo skarżącej było w stanie ją wesprzeć w opiece nad matką. Z akt sprawy nie wynika gdzie mieszka rodzeństwo skarżącej (czy w niedalekiej odległości od matki), czy dysponuje możliwością finansowego wsparcia skarżącej w opiece nad matką (tak aby jej rezygnacja z zatrudnienia nie była konieczna), a także czy i jakie konkretnie są przeszkody w partycypowaniu w opiece nad matką. Nie można też zapomnieć, że w ramach badania związku przyczynowego, ewentualny udział rodzeństwa w opiece nad matką należy ocenić w odniesieniu stanu zdrowia matki i intensywności wymaganej opieki, w tym jej stanu mentalnego i tolerancji innych osób w jej otoczeniu.

Biorąc pod uwagę wiążące dla organów wskazania wyroku WSA w Krakowie z 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 479/22 oraz przedstawione wyżej stanowisko, Sąd uznał, że organy obu instancji nie rozstrzygnęły istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Sąd nie może wyręczać organów w tym zakresie.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13 i wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1991/23).

Prowadząc ponowne postępowanie organ uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną przez orzekający w niniejszej sprawie Sąd, co sprowadza się zasadniczo do rzetelnego wykonania zaleceń z wyroku WSA w Krakowie z 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 479/22. W przypadku ustalenia, że zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy, podejmie czynności w celu kompleksowego ustalenia stanu faktycznego sprawy niezbędnego do ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Odnośnie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).