Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 280/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 1-3b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 września 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

S. S. (dalej również jako "skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. z [...] października 2020 r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym M. S. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na swoją trudną sytuację finansową.

Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Na skutek wniosku skarżącego

o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], organ utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji.

Prezes ZUS uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o której mowa

w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej u.s.u.s.). W ocenie organu, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Wobec faktu, że wniosek dotyczy zaległości, za które skarżący odpowiada na podstawie decyzji o odpowiedzialności, przesłanki o których mowa w pkt 2, 4 i 4b nie mają zastosowania do zadłużenia skarżącego. Nie zachodzi też przesłanka określone w art. 28 ust. 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi ponadto przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący nie prowadził działalności gospodarczej; jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego, ponadto jest właścicielem nieruchomości; nabył 1/6 części spadku, którego stan czynny wynosił 117.500,00 zł. Nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego.

Organ nie znalazł również podstaw do wnioskowanego umorzenia w oparciu

o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Prezes ZUS stwierdził, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdza wystąpienia przesłanki wskazanej w pkt 2 rozporządzenia. Powstanie zadłużenia nie było bowiem wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa (art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa art. 31 i 32 u.s.u.s.).

W odniesieniu do przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, Prezes ZUS wskazał, że skarżący nie powołał się na swoją sytuację zdrowotną. Do akt sprawy nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej. Ponadto nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy, tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia. Dlatego w przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ aktywnie zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, uzyskując dochody z produkcji rolnej. Skarżący nie udowodnił, że istnieją przeszkody, które ze względu na swoje trudności zdrowotne, bądź najbliższych uniemożliwiają zarobkowanie, a tym samym na uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia.

Organ stwierdził ponadto, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Zdaniem organu skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Z przedstawionych do akt sprawy dokumentów oraz informacji wynika, że skarżący osiąga dochód z produkcji rolnej. Wskazał, że żona nie otrzymuje żadnego dochodu. Organ ustalił, że nigdy nie podlegała do ubezpieczeń społecznych w ZUS.

Organ zauważył, że dochód w gospodarstwie domowym - składa się jedynie z dochodu otrzymywanego z gospodarstwa rolnego i kształtuje się na poziomie zdecydowanie niższym od ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2021 r. minimum socjalnego dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego (4.399,58 zł). Mimo to dochody rodziny wystarczają na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Wspomniane wydatki nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami jakie wnioskodawca musi ponosić. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Sytuacja finansowa zobowiązanego w kontekście osiąganych w rodzinie środków finansowych i przedstawionych przez niego wydatków jest również na tyle stabilna, że reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Dodatkowo podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się

z trudnościami finansowymi.

Organ wskazał ponadto, że zgodnie z informacją z [...] marca 2022 r. Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji w 2021 r. dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 2.329,77 zł. Gospodarstwo skarżącego nie jest zatem zagrożone ubóstwem. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie ma charakteru trwałego.

Organ zwrócił uwagę, że żona skarżącego nie podejmowała nigdy zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę, umowę zlecenie, itp. Małżonkowie są natomiast obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych

i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny.

W ocenie organu nie bez znaczenia również fakt, że spadek po zmarłym M. S. oprócz skarżącego nabyli: T. N., J. S., J. M. oraz K. M. Na tej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że jako spadkobiercy po zmarłym płatniku, wyżej wskazani - solidarnie odpowiadają za powstałe zaległości z tytułu składek. Solidarny charakter odpowiedzialności oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna,

a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużników zwalnia pozostałych. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarnie pozostają zobowiązani.

Organ nie znalazł zatem podstaw do zrezygnowania z dochodzenia należności publicznoprawnych.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do sądu,

w której zarzucił naruszenie:

1) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezawarcie w treści uzasadnień decyzji jakichkolwiek rozważań, czy potencjalnie wszczęta wobec skarżącego egzekucja należności będzie skuteczna, z jakich praw majątkowych o jakiej potencjalnej wartości może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności oraz

w jakiej kwocie ZUS będzie mógł uzyskać zaspokojenie egzekwowanej należności,

a nadto brak zawarcia w treści decyzji jakichkolwiek rozważań jak będą się kształtować wydatki egzekucyjne w tym brak zestawienia tych kwoty ze sobą, co spowodowało zupełnie dowolne przyjęcie, iż wobec skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność zobowiązania, a nadto, że potencjalne postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do ruiny finansowej i życiowej rodziny;

2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez dowolne uznanie wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu w sprawie, iż sytuacja dochodowa rodziny skarżącego nie uzasadnia zastosowania umorzenia należności, przy jednoczesnym ustaleniu przez organ, iż dochód rodziny jest niższy od minimum socjalnego dla czteroosobowego gospodarstwa, co wykluczało przyjęcie, iż w przypadku konieczności uregulowania składek dobrowolnie, czy też w ramach postępowania egzekucyjnego rodzina nie będzie pozbawiona środków na zaspokojenie niezbędnych jej potrzeb, a nadto przyjęcie iż powstały dług spadkowy obciążający wyłącznie skarżącego powinien być spłacany w drodze podjęcia zatrudnienia przez małżonkę (współprowadzącą de facto wspólne gospodarstwo rolne) z powołaniem się na przepisy kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego, które w przedmiotowej sprawie nie miały żadnego zastosowania, co doprowadziło w konsekwencji do niezasadnego utrzymania pierwotnej decyzji z dnia [...] marca 2022 r.;

- art. 7 w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy tego czy wysokość posiadanego przez rodzinę dochodu oraz stan majątkowy, nie dają podstaw do choćby częściowego umorzenia należności objętej wnioskiem.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2022 r. skarżący poinformował, że w związku ze zmianą stanu majątkowego po dniu wniesienia skargi wnosi o dopuszczenie dowodu z umowy darowizny z dnia [...] lipca 2022 r. na okoliczność przekazania posiadanego dotychczas gospodarstwa rolnego na rzecz syna, w tym na okoliczność zmniejszenia się możliwości zarobkowych skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa

w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228,

z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Realizując powyższą delegację Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w przywołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. przewidział w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Kontrolując zaskarżoną decyzję przez pryzmat przytoczonych podstaw materialnoprawnych należy wskazać, że nie budzi najmniejszych wątpliwości

w orzecznictwie, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. oparte jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. W orzecznictwie wskazuje się, że to uznanie ma miejsce wyłącznie wówczas, gdy zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek, a gdy takie przesłanki nie zachodzą, organ jest zobowiązany do odmowy umorzenia. W sprawie niniejszej organ dokonał analizy poszczególnych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ stwierdził, że nie zaistniała żadna

z przesłanek określonych w tym przepisie.

W ocenie sądu, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, szczegółowo zreferowanych wcześniej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Argumenty w tym zakresie nie podlegają dyskusji, nie są też kwestionowane w skardze.

Sąd uznał natomiast, że organ niedostatecznie ocenił przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Otóż organ - z faktu nie prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego wyciągnął wniosek, że nie można stwierdzić, iż w tym postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest ugruntowany już pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (zob. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Kr 1287/21

i przywołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA z dnia 18 maja 2022 r. sygn. I GSK 1489/21).

Okoliczność ta powinna zostać dokładnie zbadana. Nie czyni temu zadość ustalenie składników majątku skarżącego. Organ pominął bowiem analizę czy majątek ten nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego i jego rodziny.

W to miejsce organ stwierdził tylko, że "nie można jednoznacznie stwierdzić,

że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego".

Po drugie, sąd uznał, że organ pobieżnie i sztampowo ocenił przesłanki umorzenia zawarte w rozporządzeniu, a zwłaszcza sytuację rodzinną i majątkową.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r. III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r. II GSK 345/06;

z 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r. II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego

i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26.01. 2010 r. II GSK 349/09).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy

w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej.

Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone

(por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r. II GSK 1234/15). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r. II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r. II GSK 1502/14).

Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w jego obecnej sytuacji finansowej i życiowej (4 osobowa rodzina, uczące się dzieci, żona skarżącego nie pracuje, dochód gospodarstwa 3.000 zł, stałe koszty utrzymania ponad 3.200 zł).

Ocena organu budzi wątpliwości zwłaszcza w kontekście zawartych w decyzji ustaleń, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego składa się jedynie

z dochodu otrzymywanego z gospodarstwa rolnego i kształtuje się na poziomie zdecydowanie niższym od ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2021 r. minimum socjalnego dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego (4.399,58 zł). Wobec takich ustaleń, dalsze stwierdzenie, że "Mimo to dochody rodziny wystarczają na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Wspomniane wydatki nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami jakie wnioskodawca musi ponosić" jawi się jako gołosłowne i nie poparte jakąkolwiek pogłębioną analizą, poprzestając na ogólnikowym i schematycznym poglądzie o stabilności sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego i jej porównywalności do realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. W takim stanie rzeczy nie może być wystarczające powołanie się na okoliczność, że gospodarstwo skarżącego nie jest zagrożone ubóstwem.

Zdaniem sądu, ocena ewentualnego wystąpienia ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, czy też istnienia przesłanki pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - wymaga ustalenia i analizy, czy sytuacja finansowa pozwala na przyjęcie, że w budżecie zobowiązanego, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota (po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych), która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS. Takiej wnikliwej oceny w tej sprawie zabrakło.

Reasumując powyższe sąd uznał, że organ nie rozważył możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast, by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną

z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego.

Sąd zwraca też uwagę, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek

w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny".

Sąd wyjaśnia również, że znaczenia w tej sprawie nie ma argumentacja organu że spadek po zmarłym M. S. oprócz skarżącego nabyły też inne osoby. W analizowanym przypadku rzeczą organu jest przeanalizowanie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi. Możliwość żądania zapłaty zaległości od pozostałych spadkobierców (czy też tylko od kilku z nich) oraz okoliczność, że zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużników zwalnia pozostałych, nie może być argumentem przemawiającym za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego.

Zdaniem sądu odmowa umorzenia należności z tytułu zaległych składek

z powołaniem się na uznaniowy charakter decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, uwzględniając przedstawione powyżej wywody, powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i dowodów, w tym również przedstawionego na etapie postępowania sądowego aktu notarialnego, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Z powyższych względów, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.