Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1288/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 18
journal: Dz.U. 1962 nr 20 poz 90
law: Ustawa z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie NSA Jerzy Solarski AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi Z. N. i J. N. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 3 stycznia 2019 r. nr N-I.7581.2.83.2018 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 3 stycznia 2019 r. nr N-I.7581.2.83.2018, utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "Organ I instancji", "Starosta") z 7 sierpnia 2018 r. nr GK.6821.4.1.2018 orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: "u.g.n.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

H. K. zbyła na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] obr. [...] i nr [...] obr. [...] na podstawie aktu notarialnego z [...] września 1973 r. nr Rep. [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Działki te niezbędne były na realizację inwestycji polegającej na budowie ulicy wzdłuż potoku [...] w [...]. Szczegółowa lokalizacja inwestycji została ustalona decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1971 r. nr [...].

Wnioskiem z 30 marca 2008 r. B. N., będąca następcą prawnym H. K., działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości oznaczonej w momencie sprzedaży na rzecz Skarbu Państwa jako działki nr [...] obr. [...] i nr [...] obr. [...], które zmieniły następnie oznaczenie m.in. na działki nr [...] położone w obr. [...].

Wojewoda Podkarpacki postanowieniem z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] wyłączył Prezydenta Miasta [...] od załatwienia przedmiotowej sprawy i wyznaczył Starostę [...] do jej załatwienia.

Następnie Starosta decyzją z [...] września 2009 r. nr [...] orzekł m.in. o zwrocie na rzecz B. N. działek nr [...] i nr [...] położonych w obr. [...], obj. KW nr [...], stanowiących własność Gminy Miasto [...] (pkt 1), a także odmówił zwrotu działek nr [...] położonych w obr. [...], obj. KW nr [...], stanowiących własność Gminy Miasto [...] (pkt 3).

Od pkt 3 ww. decyzji Starosty odwołanie złożyła B. N. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Wojewoda Podkarpacki decyzją z [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy pkt 3 zaskarżonej decyzji.

Od decyzji tej, następcy prawni po B. N., tj. Z. N. i J. N. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę.

Po rozpoznaniu wniesionej skargi, tut. Sąd wyrokiem z 20 października 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 535/10 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z [...] września 2009 r. w zakresie pkt 3 decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Organy ustaliły wprawdzie m.in., że działka nr [...] została zajęta pod ulicę [...] w [...], uznając, że okoliczność ta stanowi podstawę do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie wyjaśniły jednak faktycznego przebiegu pasa drogowego ww. ulicy.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Starosta decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] orzekł m.in. o zwrocie na rzecz następców prawnych B. N.: Z. N. w ½ cz. oraz J. N. w ½ cz. wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasto [...], oznaczonej jako działki ewid. nr [...] (powstała z podziału działki nr [...] na działki nr [...], nr [...], i nr [...]) o pow. 0,1151 ha i nr [...] (powstała z podziału działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...]) o pow. 0,0259 ha położone w obr. [...] oraz o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stanowiących własność Gminy Miasto [...], oznaczonych jako działki ewid. nr [...] o pow. 0,0007 ha, nr [...] o pow. 0,0122 ha, nr [...] o pow. 0,1153 ha, nr [...] o pow. 0,0009 ha położone w obr. [...].

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli: Gmina Miasto [...] zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez niewypełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego umożliwiającego merytoryczne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu działek nr: [...]; Miejski Zarząd Dróg w [...] zarzucając, że Organ I instancji błędnie przyjął, że podlegające zwrotowi działki nie znajdują się w pasie drogowym ulicy [...] w [....], a także M. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] wskazując, że stanowisko Starosty sprowadzające się do konkluzji, że zagospodarowanie działek podlegających zwrotowi nie ma charakteru trwałego jest błędne.

Po rozpatrzeniu ww. odwołań, Wojewoda decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Od ww. decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła Gmina Miasto [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 794/12 oddalił skargę Gminy Miasto [...].

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Gminy Miasto [...], Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 868/13 uchylił ww. wyrok WSA w Rzeszowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W uzasadnieniu NSA wskazał, że zarówno Organy, jak i Sąd I instancji skoncentrowały się na dokonaniu ustaleń, czy sporne nieruchomości aktualnie wchodzą w pas drogowy, zupełnie pomijając czy zrealizowano na tych działkach cel wywłaszczenia. Tymczasem Organ jest zobligowany w pierwszej kolejności ustalić czy zrealizowano cel wywłaszczenia. Istotne znaczenie przy ustaleniu celu wywłaszczenia, co następnie kwestii jego realizacji ma decyzja lokalizacyjna z [...] maja 1971 r., której Organy nawet nie próbowały odnaleźć w archiwach państwowych. Aktualny stan prawny spornych działek ma znaczenie tylko w sytuacji, gdy nie został wcześniej zrealizowany cel wywłaszczania. W sytuacji, gdy został zrealizowany ten cel, a następnie nieruchomość przeznaczono na realizację innego celu, to nie uznaje się jej za zbędną na cel wywłaszczenia. Dopiero po ustaleniu, że nie zrealizowano celu wywłaszczenia, bądź zrealizowano go tylko na części nieruchomości, konieczne będzie dokonanie ustaleń co do aktualnego przeznaczenia przedmiotowych działek w kontekście możliwości ich zwrotu. Odnosi się to również do ustalenia usytuowania pasa drogowego, o ile uprzednio nie został on wyznaczony, przy czym nawet na podstawie nieobowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego można ustalić czy już taki pas utworzono, bądź dopiero jest planowany.

W ocenie NSA, Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących aktualnego charakteru parkingu nie uwzględnił regulacji zawartych w art. 22 ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych. Ponadto sam fakt, że parking ma ograniczoną dostępność dla użytkowników drogi nie oznacza, że nie może stanowić części pasa drogowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 391/14 uchylił decyzję Wojewody z [...] czerwca 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu Sąd powtórzył wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy poczynione przez NSA.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta [...] decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] orzekł m.in. o zwrocie na rzecz Z. N. w ½ cz. oraz J. N. w ½ cz. wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasto [...], oznaczonej jako działki ewid. nr [...] o pow. 0,1151 ha, nr [...] o pow. 0,0259 ha położone w obr. [...] (pkt 1) oraz o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stanowiących własność Gminy Miasto [...], oznaczonych jako działki ewid. nr [...] o pow. 0,0007 ha, nr [...] o pow. 0,0122 ha, nr [...] o pow. 0,1153 ha, nr [...] o pow. 0,0009 ha położonych w obr. [...] (pkt 3).

Od powyższej decyzji Miejski Zarząd Dróg w [...] złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie przepisów art. 136, art. 137, art. 140, art. 142, art. 216 i art. 217 u.g.n. Uzasadnienie zarzutów sprowadzało się głównie do stwierdzenia, że na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia, a ponadto zwracane działki znajdują się w pasie drogowym ul. [...], stanowiącej drogę publiczną.

Następnie Wojewoda postanowieniem z [...] lutego 2016 r. nr [...] stwierdził niedopuszczalność złożonego przez Miejski Zarząd Dróg w [...] odwołania.

Od powyższego postanowienia Miejski Zarząd Dróg wniósł do tut. Sądu skargę, po rozpoznaniu której tut. Sąd wyrokiem z 25 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 359/16 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody.

Wobec powyższego, po rozpoznaniu odwołania Miejskiego Zarządu Dróg w [...], Wojewoda Podkarpacki decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z [...] grudnia 2015 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł Miejski Zarząd Dróg w [...].

Po rozpoznaniu wniesionej skargi, tut. Sąd wyrokiem z 12 września 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 575/17 uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty z [...] grudnia 2015 r. w zakresie orzekającym o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasto [...], położonej w obr. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] (pkt 1 decyzji Organu I instancji) oraz w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] zawarte w pkt 2 i pkt 4 decyzji Starosty i zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie, Starosta decyzją z 7 sierpnia 2018 r. nr GK.6821.4.1.2018 orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...], obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1151 ha (powstałej w podziału działki nr [...]) obj. KW [...], stanowiącej własność Gminy Miasto [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawą odmowy zwrotu było ustalenie, że na części ww. działki zrealizowano cel wywłaszczenia, poprzez wybudowanie ulicy wzdłuż potoku "[....]". Ustalono, że cała działka nr [...], z podziału której powstała m.in. działka nr [...] została zaliczona do użytku gruntowego o nazwie drogi w trakcie modernizacji gruntów i założenia ewidencji budynków w 2001 r., co świadczy o tym, że działka leży w pasie drogowym publicznej drogi – ul. [...]. Ta z kolei istniała przed złożeniem wniosku o zwrot, a zatem nieruchomość objęta decyzją nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, co wyłącza jej zwrot.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli Z. N. i J. N. (dalej: "Skarżący") reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 6, art. 7 art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak podjęcia czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości pomimo braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy;

2. art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ust. 1 u.g.n., poprzez błędne przyjęcie, że istnieje podstawa do odmowy zwrotu nieruchomości, a także wydania decyzji negatywnej dla wnioskodawców, pomimo braku podstaw do stwierdzenia w toku postępowania spełnienia negatywnych przesłanek do zwrotu nieruchomości;

3. art. 136 ust. 1 w zw. z art. 112 ust. 3, art. 113 ust. 1 i art. 6 u.g.n., poprzez odmowę zwrotu nieruchomości w sytuacji zrealizowania na niej prywatnego parkingu, który nie stanowi realizacji celu publicznego w rozumieniu wskazanych przepisów.

Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Wojewoda Podkarpacki opisaną na stępie decyzją z 3 stycznia 2019 r. nr N-I.7581.2.83.2018 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości określone zostały w art. 136 ust. 3 w z w. z art. 137 u.g.n. O zastosowaniu tych regulacji do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie przesądza art. 216 u.g.n.

W tym trybie na podstawie aktu notarialnego z [...] września 1973 r. nr Rep. [...] H. K. zbyła na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] Obr. [...] i nr [...] Obr. [...], które niezbędne były na realizację inwestycji polegającej na budowie ulicy wzdłuż potoku [...] w [...], której szczegółowa lokalizacja została ustalona decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1971 r. nr [...].

Z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1973 r. sygn. akt [...] wynika, że wnioskodawczyni B. N. jest następcą prawnym H. K., natomiast aktualnie działający w sprawie: Z. N. oraz J. N. są następcami prawnymi B. N., co wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] maja 2010 r. Rep. [...].

Przeprowadzone przez Starostę w dniu 26 sierpnia 2015 r. oględziny wykazały, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się obecnie utwardzony kostką brukową parking z jedynym wjazdem od ulicy [...] w [....] oraz chodnik przy ul. [...] wraz z lampą oświetleniową. Nieruchomości te, zbyte przez H. K. w 1973 r. na rzecz Skarbu Państwa, niezbędne były na realizację inwestycji polegającej na budowie ulicy wzdłuż potoku [...] w [...].

W ocenie Organu II instancji najistotniejszą kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, czy w stosunku do działki nr [...] o pow. 0,1151 ha położonej w obr. [...] zachodzą przesłanki określone w treści art. 137 ust. 1 u.g.n., warunkujące możliwość dokonania jej zwrotu.

Zdaniem Wojewody w przedmiotowej sprawie, nie zachodzą przesłanki warunkujące możliwość zwrotu ww. działki na podstawie u.g.n.

Szczegółowa lokalizacja została ustalona decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1971 r. nr [...]. Decyzji tej nie udało się odnaleźć, zatem w celu ustalenia czy w świetle obecnych przepisów jest możliwy zwrot działki nr [...], zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 575/17, Organ I instancji przeprowadził postępowanie poszlakowe.

W pierwszej kolejności Organ I instancji ustalił, czy cel wywłaszczenia w ogóle został zrealizowany. Cel wywłaszczenia nieruchomości, tj. "budowa ulicy wzdłuż potoku [....]" został określony w akcie notarialnym z [...] października 1973 r. nr Rep. [...], a także w pismach skierowanych do poprzedniej właścicielki nieruchomości.

W celu ustalenia czy cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany Starosta wystąpił do Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] o odnalezienie akt archiwalnych dotyczących pozwolenia na budowę odcinka ul. [...] w [...] w rejonie N. S.A.

W udostępnionych przez Podkarpacki Urząd Wojewódzki w [...], aktach wywłaszczeniowych sprawy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] znak: [...], tytuł teczki: "Zarząd Gospodarki Terenami w [...] gm. kat. [...]", dotyczących wywłaszczenia w związku z budową ulicy "[...]", odnaleziono decyzję Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury z [...] sierpnia 1969 r. znak: [...] ustalającą lokalizację szczegółową ulicy [...] w [...] Decyzja ta nie dotyczyła przedmiotowej sprawy, jednak cztery załączniki graficzne do tej decyzji przedstawiające przebieg projektowanej ulicy, która swój początek bierze od ul. [...] i biegnie do ul. [...] z bocznym rozwidleniem w kierunku południowym od obecnej ul. [...], gdzie na załączniku graficznym nr 4 w liniach rozgraniczających zaznaczonych kolorem czerwonym na projektowanej ulicy napisane jest: "ul. bez nazwy wzdłuż potoku [...]". Ta część załącznika nr 4 przedstawia fragment odpowiadający dzisiejszej ul. [...] na odcinku zlokalizowanym przy ul. [...] oraz działce nr [...] zabudowanej parkingiem.

Starosta skonfrontował powyższy załącznik graficzny z zalegającą w aktach niniejszej sprawy uchwałą nr [...] Miejskiej Rady Narodowej z 1975 r. nadającą nazwę [...] odcinkowi drogi od ul. [...] do ul. [...], uchwałą nr [...] Rady Miasta [...] z 1996 r. nadającą nazwę ul. [...] odcinkowi drogi od ul. [...] do ul. [...], oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, a także pismami Miejskiego Zarządu Dróg w [...] dochodząc do ostatecznego wniosku, że na odcinku od ul. [...] do ul. [...] ulica ta jest wybudowana w zasadzie zgodnie z opisanym wyżej projektem - decyzją o lokalizacji szczegółowej z 1969 r. Stanowi to dowód na to, że cel wywłaszczenia w postaci wybudowania ulicy bez nazwy wzdłuż potoku [...] w części odpowiadającej dzisiejszej ul. [...], został zrealizowany, w tym także na części działki nr [...], której część zlokalizowana była w pasie drogowym tej inwestycji (część ta została naniesiona różową szrafurą na kopii mapy ewidencyjnej zalegającej w aktach sprawy [...], tom-VII). Wprawdzie w umowie sprzedaży wskazano inną decyzję lokalizacji szczegółowej budowy ulicy wzdłuż potoku [....] odcinek V, która mogła zawierać nieco inną koncepcję przebiegu danego odcinka inwestycji, to jednak dotyczył on ciągle tego samego głównego celu wywłaszczenia jakim była budowa ulicy wzdłuż potoku [...], nazywanego niekiedy (jak wynika z pozostałych załączników graficznych do ww. decyzji o lokalizacji szczegółowej z 1969 r.) - ulicą "[...]". Organ I instancji w celu potwierdzenia, iż pozostała cześć działki nr [...] leży w pasie drogowym ul. [...] dokonał analizy wpisów historycznych rodzajów użytków gruntowych działki nr [...], z podziału której powstała m.in. działka nr [...], realizując tym samym kolejne zalecenie WSA w Rzeszowie. W dacie zakupu nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...] Obr. [...] od poprzedniego właściciela na rzecz Skarbu Państwa w § 1 ww. aktu notarialnego istnieje wpis, z którego wynika, że nabywana przez Skarb Państwa nieruchomość to nieruchomość rolna. Według rejestru gruntów z 1964 r. wykazana ona była w użytkach gruntowych o nazwie pastwiska trwałe oraz drogi (oznaczone skrótem dr o pow. 0,0030 ha). Następnie w rejestrze gruntów z 1979 r., który zastąpił rejestr z 1964 r. dawna działka nr [...] Obr. [...] została wykazana w użytku oznaczonym skrótem Bp (działki nie zabudowane i nie użytkowane w inny sposób). W oznaczeniu Bp dawna działka nr [...] Obr. [...] pozostawała do czasu przeprowadzenia modernizacji operatu ewidencji gruntów i założenia ewidencji budynków obrębu [...], która miała miejsce w latach 2000-2001. Wówczas to działka nr [...] Obr. [...] zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działki o nr [...] o pow. 0,1094 ha oraz [...] o pow. 0,1280 ha. Działka nr [...] została zaliczona do pasa drogowego ul. [...] i została zaliczona podczas modernizacji operatu do użytku gruntowego o nazwie drogi oznaczonej symbolem dr (decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2001 r. nr [...]). Organ I instancji dokonał analizy podstawy prawnej wpisu użytku dr do ewidencji gruntów i budynków dla działki [...] mając na uwadze załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 29 marca 2001 r. (Dz.U z 2001 r. Nr 38, poz. 454). Zgodnie z ust. 3 pkt 7 lit. a ww. załącznika do użytku gruntowego o nazwie "drogi" zalicza się grunty w granicach pasów drogowych dróg publicznych i dróg wewnętrznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Tak więc cała działka nr [...], z której powstała min. działka nr [...], z której powstała m.in. działka nr [...] została zaliczona do pasa drogowego ul. [...] na podstawie decyzji i przepisów wówczas obowiązujących. Ponadto decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2001 r. nr [...] zatwierdzająca zmianę użytku gruntowego z Bp na dr nie została uchylona i obowiązuje do dnia dzisiejszego.

Realizując kolejne zalecenie WSA w Rzeszowie, Organ I instancji dokonał analizy przeznaczenia działki nr [...] w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego na przestrzeni lat. Zaczynając od Miejscowego Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego uchwalonego uchwałą Nr [...] Prezydium WRN w [...] z [...] stycznia 1973 r. który obowiązywał w momencie wywłaszczenia. Zgodnie z ww. planem m.in. działka nr [...] w Obr. [...] oznaczona na rysunku planu symbolem G96KNIV - stanowiła "projektowaną ulicę [...] z węzłem komunikacyjnym na skrzyżowaniu z ulicą [...]". Od 1988 r. do 1992 r. nie obowiązywał żaden plan zagospodarowania przestrzennego. W 1992 r. uchwalono Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] - uchwalony Uchwałą Rady Miasta [...] Nr [...] z [...] czerwca 1992 r., który stracił ważność [...] grudnia 2003 r. Zgodnie z ww. planem wschodnia część działki nr [...] Obr. [...] oznaczona była na rysunku Planu symbolem K7.7 Gt2/2 i przeznaczona była pod przebudowę [...] i ulicy lokalnej przy Zakładach [...] na ulicę główną tranzytową o przekroju dwujezdniowym lub czteropasmowym (jednojezdniowym). Natomiast Miejscowy Plan szczegółowy zagospodarowania Przestrzennego i Rewaloryzacji Historycznej Dzielnicy [...] wraz ze strefą otaczającą uchwalony przez Radę Miasta [...] Uchwałą Nr [...] z dnia [...] listopada 1994 r. stracił ważność z dniem [...] grudnia 2003 r. Zgodnie z ww. planem zachodnia część działki nr [...] w Obr. [...] oznaczona była na rysunku planu symbolem 03.4.KG, 03.5.KG i stanowiła odcinek ulicy przewidziany do dobudowy drugiej jezdni po stronie południowej. Od 1 stycznia 2004 r. działka nr [...] Obr. [...] nie jest objęta żadnym obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego co ma istotny wpływ na niniejsze postępowanie, gdyż analiza treści art. 34 i art. 35 ustawy o drogach publicznych prowadzi do wniosku, że pas drogowy powinien być wyznaczony w planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o lokalizacji celu publicznego.

W przedmiotowym przypadku miejscowy plan zagospodarowania nie obowiązuje, co w znaczący sposób utrudnia przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie zwrotu działki nr [...], jednakże analiza ww. poprzednich planów dokonana przez Organ I instancji w decyzji (str. 16, 17) wskazuje, że działka nr [...] (postała z podziału działki [...]) była trwale związana z ul. [...] i wchodzi w pas drogowy tej drogi. Ulica ta ma status drogi publicznej o przebiegu od ul. [...] do ul. [...], co wynika z treści uchwały Rady Miasta [...] z dnia [...] września 2000 r. nr [...] w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych oraz pozbawienia dróg kategorii dróg gminnych. Zgodnie zaś z przyjętą aktualną linią orzeczniczą, zwrot działki stanowiącej drogę publiczną jest niedopuszczalny.

Fakt, że na działce nr [...] znajduje się prywatny parking o ograniczonej dostępności, bowiem korzystają z niego pracownicy firmy N. S.A. (dawniej A.), nie oznacza, że działka ta nie może stanowić części pasa drogowego. Podobnie jak ograniczona dla użytkowników dostępność określonej drogi nie pozbawia jej charakteru publicznego (art. 3 ustawy o drogach publicznych). O tym czy parking obecnie stanowi część pasa drogowego drogi publicznej decyduje jego usytuowanie w pasie drogowym i połączenie komunikacyjne z drogą. Przedmiotowy parking został wybudowany wewnątrz linii rozgraniczających ul. [...] posiada wyjazd od ul. [...], która jest również drogą publiczną.

Końcowo Wojewoda wskazał, że opinia biegłych geodetów P. K. i R. J. z 20 września 2011 r. w sprawie przebiegu pasa drogowego ul. [...] dotycząca m.in. działki nr [...] nie jest dokumentem urzędowym. Organ I instancji mógł zatem odmówić jej wiary tym bardziej, że dowód powyższy nie był również brany pod uwagę przez kolejne składy orzekające sądów administracyjnych w wydawanych orzeczeniach. W ocenie Organu odwoławczego organy wyczerpały możliwości dowodowe w przedmiotowej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję Z. N. i J. N. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak podjęcia czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i orzeczenie o odmowie zwrotu nieruchomości pomimo braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności:

– brak szczegółowego i precyzyjnego wyjaśnienia jaki był cel wywłaszczenia działki nr [...] objętej wnioskiem o zwrot, a w tym brak dokonania ustaleń celu wywłaszczenia na podstawie decyzji Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1971 r., a także załączników graficznych do tej decyzji;

– brak szczegółowego i precyzyjnego wyjaśnienia czy na działce nr [...] objętej wnioskiem o zwrot został zrealizowany cel wywłaszczenia, a jeżeli tak, to kiedy miało to nastąpić;

– przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na podstawie treści miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego;

– dokonanie przez Organ ustaleń dotyczących granic pasa drogowego ul. [...] w oparciu o dane z ewidencji gruntów oraz treść miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego przy niezasadnym odrzuceniu i pominięciu dowodu z opinii biegłych geodetów - mgr inż. P. K. i mgr inż. R. J. z 20 września 2011 r., mimo, że opinia ta zawiera dokładne określenie granic pasa drogowego, a poprzez to błędne przyjęcie przez organ, że działka [...] leży w pasie drogi publicznej ul. [...], a także poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym w wyniku przyjęcia, że na działkach objętych wnioskiem o zwrot został zrealizowany cel wywłaszczenia;

2. art. 136 ust. 1 i 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., poprzez błędne przyjęcie, że istnieje podstawa do odmowy zwrotu nieruchomości oraz wydanie decyzji negatywnej dla wnioskodawców, pomimo braku podstaw do stwierdzenia w toku postępowania spełnienia negatywnych przesłanek do zwrotu nieruchomości;

3. art. 136 ust. 1 w zw. z art. 112 ust. 3, art. 113 ust. 1 i art. 6 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu nieruchomości w sytuacji zrealizowania na niej prywatnego parkingu, który nie stanowił realizacji celu publicznego w rozumieniu wskazanych przepisów.

Wobec tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik Skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji oraz o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko, jak również argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 22 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 250/19 oddalił skargę Z. i J. N.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że dla oceny realizacji celu wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie mają przepisy definiujące oraz regulujące zagadnienie pasa drogowego, które obowiązywały w momencie ustalania oraz realizacji celu wywłaszczenia.

W ocenie Sądu w latach 1973-1985 (do dnia 30 września 1985 r.) miarodajna była ustawa z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych (w tym przede wszystkim art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 21 tej ustawy). Sąd wskazał, że dokonane w sprawie ustalenia przesądzają o tym, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych (art. 2 i art. 4 pkt 2). Wobec powyższego zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej niedopuszczalne jest orzeczenie o jej zwrocie (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 361/08). Skoro niewątpliwie działka nr [...] objęta żądaniem zwrotu stanowi część drogi publicznej, upoważnia to do stwierdzenia, że zadośćuczynienie roszczeniu o jej zwrot jako nieruchomości wywłaszczonej prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej.

W związku z powyższym Sąd w całości podzielił ustalenia faktyczne i oceny prawne organów orzekających w sprawie, które zasadnie uznały, że sporna działka jako znajdująca się w granicach pasa drogowego drogi publicznej (ul. [...]) nie może stać się przedmiotem orzeczenia o zwrocie.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli Z. N. i J. N.

Po rozpoznaniu złożonej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 369/20 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku ograniczył się do wskazania, że dla oceny realizacji celu wywłaszczenia istotne znaczenie mają przepisy definiujące oraz regulujące zagadnienie pasa drogowego, następnie do zacytowania fragmentu uzasadnienia wyroku WSA w Rzeszowie z 12 września 2017 r. II SA/Rz 575/17 wskazującego, jakie to przepisy regulowały pojęcie pasa drogowego by końcowo wskazać, że dokonane ustalenia faktyczne przesądzają o tym, że nieruchomość stanowi część drogi publicznej zatem nie może podlegać zwrotowi.

Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny ani prawidłowości stanowiska organów, co do przyjętego przez nie celu wywłaszczenia to jest budowy ulicy wzdłuż potoku [...], ani co do prawidłowości podstawowych dla rozpoznania niniejszej sprawy ustaleń w zakresie zasięgu pasa drogowego ul. [...]. Sąd nie odniósł się również do argumentacji Skarżących kwestionujących możliwość dokonania ustaleń co do realizacji celu wywłaszczenia na podstawie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz danych z ewidencji gruntów. Nie odniósł się także do argumentacji Skarżących dotyczącej sprzeczności tychże ustaleń z przywoływaną przez nich opinią geodetów z 20 września 2011 r., a także nie odniósł się do argumentu Skarżących, że zrealizowanie na działce prywatnego parkingu nie może być uznane za zrealizowanie celu wywłaszczenia.

W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada wymogom przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawiera ono, co prawda, formalnie wszystkie elementy przewidziane tym przepisem, jednakże część określana przez ustawodawcę jako wyjaśnienie nie spełnia wymogów prawa, gdyż z nie sposób wywieść dlaczego Sąd pierwszej instancji podzielił ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez organy i zjakich przyczyn uznał, że argumentacja strony Skarżącej, w tym w szczególności dotycząca wadliwości podstawowych dla sprawy ustaleń faktycznych jest niezasadna. Uzasadnienie Sądu pierwszej instancji sprowadza się do stwierdzenia, że skoro sporna działka leży w pasie drogowym publicznej drogi to jej zwrot nie jest możliwy. Co do zasady stanowisko o braku możliwości zwrotu nieruchomości zajętej pod drogę publiczną jest prawidłowe, jednak w niniejszej sprawie, jak wynika ze skargi oraz skargi kasacyjnej, sporne jest m.in. to, czy działka [...] stanowi część drogi publicznej, a do dotyczących tej kwestii zarzutów zawartych w skardze Sąd pierwszej instancji w ogóle się nie odniósł. Na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. Skarżąca Z. N. wskazała, że z doniesień medialnych ma informacje na temat toczącego się postępowania w sprawie rozbudowy drogi wojewódzkiej obejmującej swoim zasięgiem ulicę [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w wyżej nakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że aktualnie przedmiotem trwającego wiele lat postępowania jest roszczenie o zwrot działki nr [...].

Szczególnego znaczenia w sprawie nabiera wyrok WSA w Rzeszowie z 12 września 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 575/17, którym Sąd nakreślił kierunki dalszego procedowania i oceny okoliczności decydujących o zasadności żądania.

Wyrokiem tym na podstawie art. 153 p.p.s.a. związany był zarówno Sąd orzekający w sprawie jak i Organy. Nawiązując do, wydanego także w sprawie, wyroku NSA z 21 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 868/13, WSA wskazał, że czynności wyjaśniające organów administracji powinny w pierwszej kolejności skoncentrować na tym czy – a jeśli tak – kiedy, w jaki sposób i w jakim zakresie został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w decyzji lokalizacyjnej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z [...] maja 1971 r. oraz potwierdzony w umowie zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 września 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Powtarzając za Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd wskazał, że nie ulega wątpliwości, że jeśli cel ten został skutecznie zrealizowany w przeszłości, to roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mogło powstać, nawet jeśli w późniejszym czasie doszło do modyfikacji stanu faktycznego odpowiadającego zrealizowanemu celowi wywłaszczenia ( także poprzez przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości na inny cel). Zaznaczył, że zrealizowanie celu wywłaszczenia ( nawet pomimo późniejszej dezaktualizacji tego celu i zmiany przeznaczenia nieruchomości powoduje, że wywłaszczona nieruchomość nie staje się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. a tym samym roszczenie o zwrot nie może być dochodzone w drodze administracyjnej.

WSA stwierdził, że poza sporem w przedmiotowej sprawie pozostaje, że cel wywłaszczenia określony w umowie przenoszącej własność z 1973 r. obejmował "budowę ulicy wzdłuż Potoku [...], odcinek V" i został wystarczająco precyzyjnie określony, aby orzekać merytorycznie, pomimo tego, że nie udało się odszukać decyzji lokalizacyjnej z 1971 r. Sporne mogły być natomiast kwestie oceny określonych działań faktycznych organów administracji publicznej jako realizujących powyższy cel wywłaszczenia.

Za pomocne w ustalaniu realizacji celu wywłaszczenia Sąd uznał miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, przy czym ponownie odwołując się do wyroku NSA wskazał, że fakt nieobowiązywania aktów planistycznych lub decyzji administracyjnych albo nieaktualności danych ewidencyjnych (np. z rejestru gruntów) nie jest istotny z punktu widzenia ustaleń co do realizacji celu wywłaszczenia. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego lub indywidualne akty administracyjne albo dokumenty potwierdzające powstanie na spornej działce określonych obiektów budowalnych lub urządzeń mogą bowiem świadczyć o tym, że cel wywłaszczenia w określonych przedziałach czasowych był planowany, realizowany albo został zrealizowany. Zaznaczył również, że ustalenia faktyczne oraz ostateczne wnioski organów co do faktycznej realizacji celu wywłaszczenia na spornej działce nie mogą abstrahować od historycznych i aktualnych treści oraz podstaw wpisów rejestrowych w ewidencji gruntów i budynków. Z załączonych do akt sprawy wypisów z rejestru gruntów z 25 lipca 2008 r. (k. 27, t. I akt administracyjnych) wynika, że działka nr [...] (obejmująca działkę nr [...]) była w całości zakwalifikowana jako "droga". WSA postawił zatem z jednej strony pytanie o podstawę tego rodzaju wpisu, z drugiej strony – o historię wpisów ewidencyjnych w tym zakresie (od kiedy i na jakiej podstawie działka ta była kwalifikowana w całości jako droga). Sąd zwrócił ponadto uwagę, że dla oceny realizacji celu wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie znaczenie mają przepisy definiujące oraz regulujące zagadnienie pasa drogowego, które obowiązywały w momencie ustalania oraz realizacji celu wywłaszczenia.

Wreszcie Sąd wskazał, że w przypadku niemożności ustalenia realizacji celu wywłaszczenia zajdzie konieczność oceny przesłanek realizacji celu wywłaszczenia na tle budowy parkingu (wobec stwierdzenia, że przed rokiem 1993 cel wywłaszczenia nie został zrealizowany). Dokonując tej oceny Organy przeprowadzą proces wykładni i subsumpcji w zgodzie z kierunkiem wytyczonym przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że sam fakt, iż parking ma ograniczoną dostępność dla użytkowników drogi nie oznacza, że nie może stanowić części pasa drogowego. Podobnie jak ograniczona dla użytków dostępność określonej drogi nie pozbawia jej charakteru publicznego (por. art. 3 ustawy o drogach publicznych).

Analiza przeprowadzonego rzez Organy postępowania dowiodła, że Organy wywiązały się z obowiązków wynikających z art. 153 p.p.s.a. i wykonały wytyczne opisanego wyroku.

Tytułem przypomnienia wskazać należy, że sporna działka to działka nr ewid. [...], powstała z podziału działki [...], stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...].

Wywłaszczenia dokonano na podstawie umowy sprzedaży z [...] września 1973 r. zawartej w formie aktu notarialnego Rep. [...]. Zbycie nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i miało związek z decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1971 r. Nr [...] ustalającej lokalizację szczegółową budowy ulicy wzdłuż Potoku "[...]" odcinek V m.in. na wywłaszczonych działkach.

Materialnoprawną podstawę wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowią przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W myśl art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Ponadto zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy wywłaszczeniowej tj. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).

W sprawie nie ulega wątpliwości i nie było kwestionowane, że prawo do wystąpienia z wnioskiem miała zarówno zmarła B. N., jak również jej następcy prawni Z. N. i J. N., legitymujący się potwierdzającymi to orzeczeniami.

Nie ulega wątpliwości że tryb tzw. "dowłaszczenia", tj. na podstawie umów wywłaszczeniowych zawieranych w związku z realizacją określonych celów publicznych, stanowi podstawę domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości".

W orzecznictwie prezentowany jest jednolity pogląd, że dokonanie wywłaszczenia na podstawie umowy stanowi podstawę żądania zwrotowego w sytuacji, gdy z treści umowy i okoliczności wynika, że osoba wywłaszczana znajdowała się w sytuacji niejako przymusu, gdyż nieruchomość została przeznaczona na realizację celu publicznego, dla którego była niezbędna. Zatem forma w jakiej de facto i tak doszło do wywłaszczenia nie ma znaczenia dla dochodzenia roszczenia.

Przeprowadzone postępowanie w świetle wskazówek Sądu wykazało, że cel wywłaszczenia został zrealizowany i miało to miejsce najpóźniej w 1993 r., kiedy to na części przedmiotowej działki został zrealizowany parking a pozostała jej część została zajęta pod drogę. Organy przyjęły, że cel ten to budowa drogi nad P. aktualnie ul. [...] wraz z przylegającym do niej parkingiem i Sąd z tym stanowiskiem się zgadza.

Cel wywłaszczenia, wbrew zarzutom skargi został określony precyzyjnie jako: budowa ulicy wzdłuż Potoku "[...]" odcinek V. Na ten cel powoływała się również poprzednia właścicielka H. K. w piśmie z 24 lipca 1973 r. skierowanym do Zarządu Gospodarki Terenami przy WGRiM-PMRW w [...] wnioskując o wywłaszczenie całej działki nr [...] w obrębie [...] i działki nr [...] w obrębie [...].

Nie zmienia powyższego fakt, że nie udało się odnaleźć decyzji Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1971 r. Nr [...] o szczegółowej lokalizacji tej inwestycji, wymienionej w umowie wywłaszczeniowej.

Organy w tym zakresie podjęły na szeroką skalę postępowanie poszukiwawcze. Zwróciły się do Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] ( k. 611 tom IV), Archiwum Państwowego w [...] ( K. 614, 714 tom IV), Prezydenta Miasta [...] ( k. 617, k. 648, tom IV, k.69 tom I), Dyrektora Biura Gospodarki Mieniem Miasta [...] ( k. 690, tom IV), [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych ( k. 713, tom IV), M. sp. z o.o. ( k. 815, k. 883, tom V), Miejskiego Zarządu Dróg i Zieleni ( k. 52, tom I). Analizie poddano również udostępnione przez Podkarpacki Urząd Wojewódzki w [...] akta sprawy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] znak: [...] dotyczące wywłaszczenia w związku z budową ulicy "[...]" ( k. 686 tom IV) a także zbiór dokumentów znajdujących się przy księdze wieczystej nr [...]. Podjęto zatem kompletne działania mające na celu odnalezienie decyzji, które jednak nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Nie można jednak z tego domniemywać, że cel nie został określony, a w związku z tym wywłaszczenie było nieuzasadnione.

Z dołączanych przez Podkarpacki Urząd Wojewódzki w [...] akt wywłaszczeniowych sprawy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] znak: [...], tytuł teczki: "Zarząd Gospodarki Terenami w [...] gm. kat. [...]" dotyczących wywłaszczenia w związku z budową ulicy "[...]" odnaleziono decyzję Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury z [...] sierpnia 1969 r. nr [...] o lokalizacji szczegółowej ulicy [...] w [....]. Z zachowanych załączników wynika, że planowy przebieg ulicy rozpoczynał się od ul. [...] i biegł do ul. [...] z bocznym rozwidleniem w kierunku południowym do ulicy [...]. Rysunek 4 ( k.1456 tom VII) przedstawia fragment odpowiadający dzisiejszej ulicy [...] w [...] na odcinku zlokalizowanym przy ul. [...] oraz działce nr [...]. Fragment ten obejmuje obszar działki [...] oraz nieruchomości zajętych przez A. Jednocześnie szerokość ulicy [...] 20 m odpowiada szerokości projektowanie drogi.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy podjęte środki dowodowe celem odnalezienia wskazanej w akcie wywłaszczenia decyzji okazały się bezskuteczne, a jednocześnie w obrocie prawnym istnieje inna decyzja lokalizacyjna obejmująca ten sam obszar, a istniejący na gruncie stan odpowiada treści tej decyzji, należy przyjąć, że to właśnie ta decyzja określała sposób realizacji celu publicznego, jakim bezspornie była budowa ulicy [...]. Nie ulega wątpliwości, że ulica ta odpowiadająca aktualnie ulicy [...] powstała i że jest zlokalizowana między innymi na przylegającej bezpośrednio do działki [...], działce [...] a jej lokalizacja odpowiada decyzji z 1969 r.

Wspomnieć przy tym należy, że w orzecznictwie na tle art. 136 ust. 3 u.g.n. zwraca się uwagę na to aby wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej były oceniane - przy jej kontroli - proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności.

Niewątpliwie co wykazało postępowanie dowodowe projekt przedstawiający budowę ulicy wzdłuż potoku [...], na podstawie decyzji z 1969 r. obejmował również część obszaru przedmiotowej działki nr [...], zajętej pod drogę, co świadczy o celowości dokonanego wywłaszczenia. Pozostała część działki została zagospodarowana poprzez lokalizację parkingu, co w ocenie Sądu także mieści się w pojęciu celu publicznego jakim jest budowa drogi.

Potwierdzają to przepisy regulujące kwestię pasa drogowego, obowiązujące zarówno poprzednio, jak i aktualnie.

Obowiązujące na tle ustawy z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych ( Dz.U. z 1962 r., Nr 20, poz. 90) pojęcie pasa drogowego odpowiada pojęciu drogi na tle aktualnej ustawy o drogach publicznych.

Zgodnie z art. 18 ustawy z 1962 r.: 1. Pasem drogowym jest pas gruntu zajęty pod drogę publiczną wraz z jej częściami składowymi i przynależnościami, jak jezdnia drogi, mosty, wiadukty i przepusty znajdujące się w ciągu drogi, pobocza, skarpy i urządzenia odwadniające, zadrzewienia, drogi letnie, chodniki, ścieżki dla pieszych i rowerzystów, znaki drogowe i urządzenia ostrzegawczo-zabezpieczające oraz sygnalizacyjne; w pasie drogowym mogą znajdować się budynki i urządzenia związane z utrzymaniem dróg oraz z obsługą ruchu drogowego.

2. Pas drogowy oraz wszelkie urządzenia i budynki drogowe znajdujące się w granicach pasa drogowego poza obszarem miasta i osiedli oraz poza obszarem wsi o zabudowie ciągłej lub skupionej nie mogą być zajmowane na cele nie związane z gospodarką lub komunikacją drogową.

3. W uzasadnionych przypadkach umieszczenie urządzeń nie związanych z gospodarką lub komunikacją drogową lub pozostawienie takich urządzeń w pasie drogowym (ust. 2) może nastąpić za zezwoleniem:

1) Ministra Komunikacji lub upoważnionego przez niego organu - w stosunku do drogi państwowej,

2) właściwego do spraw komunikacji organu prezydium wojewódzkiej rady narodowej - w stosunku do drogi lokalnej,

3) właściwego ze względu na nadzór państwowy (art. 15 ust. 4) organu prezydium powiatowej lub miejskiej rady narodowej - w stosunku do drogi zakładowej.

Na podstawie art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.

Z kolei zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 4 ustawy o drogach publicznych:

1) pas drogowy to wydzielony liniami rozgraniczającymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym jest lub będzie usytuowana droga;

2) droga to budowla składająca się z części i urządzeń drogi, budowli ziemnych, lub drogowych obiektów inżynierskich, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, stanowiącą całość techniczno-użytkową, usytuowaną w pasie drogowym i przeznaczoną do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, ruchu osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt;

2a) urządzenie drogi to obiekt lub urządzenie, w tym obiekt lub urządzenie budowlane, związane funkcjonalnie z drogą lub ruchem drogowym, w tym kanał technologiczny;

2b) urządzenie obce to obiekt lub urządzenie, w tym obiekt lub urządzenie budowlane, w szczególności wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe, cieplne, telekomunikacyjne lub elektroenergetyczne, niezwiązane funkcjonalnie z drogą lub ruchem drogowym, z wyjątkiem kanału technologicznego;

Z powyższych definicji obowiązujących na przestrzeni lat wynika, że pojęcie pasa drogowego było i jest pojęciem szerszym od drogi i obejmuje nie tylko samą drogę ale również przestrzeń nad, pod, jako całość techniczno użytkową wraz z urządzeniami służącymi do korzystania z tego pasa. Analiza orzecznictwa kształtującego się na tle pojęcia pasa drogowego w kontekście zgłaszanych roszczeń zwrotowych wskazuje na rozszerzającą wykładnię tego pojęcia.

Podkreśla się, że zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujący zarówno jezdnie, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Innymi słowy, pojęcie to wyczerpuje usytuowanie na nieruchomości pasa drogowego lub jego części (wyroki NSA z: 2 czerwca 2010 r., sygn. I OSK 1116/10, 2 kwietnia 2014 r., sygn. II GSK 155/13, 16 marca 2021 r., sygn. I OSK 2650/20, 26 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 1956/21). Pas drogowy stanowi "obiekt trójwymiarowy, korzystający z niezbędnego uprzywilejowania w sferze publicznoprawnej, ale zawsze w granicach niezbędnych dla właściwego funkcjonowania ruchu związanego z jego prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą" (wyrok NSA z dnia 2 marca 2011 r., II GSK 316/10, LEX nr 1080103).

W świetle przedstawionego orzecznictwa stwierdzić należy, że zajęcie pasa drogowego na parking świadczy o jego drogowym wykorzystaniu a więc zgodnym z celem wywłaszczenia.

Zwrócić należy uwagę, że we wskazaniach lokalizacyjnych z [...] lutego 1993 r. znak [...] dotyczących realizacji parkingu pn.: Budowa tymczasowego parkingu na okres trzech lat oraz decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji z [...] kwietnia 1993 r. Nr [...] na zamierzenie inwestycyjne pn.: tymczasowy parking na okres trzech lat zaznaczono, że zrealizowany parking stanowi element pasa drogowego. Jako warunek powstania wskazano budowę chodnika wzdłuż [...] o szerokości min. 2 m, zastosowanie nawierzchni rozbieralnej, zachowania kąta widoczności przy ul. [...], wybudowania zjazdu prostopadłego do [...] oraz zachowania warunków włączenia komunikacji do [...]. Wyjaśniono przy tym, że nazwę [...] posiadała droga na odcinku od ul. [...] do ulicy [...] nadana uchwałą nr [...] Miejskiej Rady Narodowej z 1975 r. a jej przebieg i nazwa nie uległy zmianie w latach późniejszych. Z umowy dzierżawy wynikało, że funkcjonowanie parkingu następuje do czasu realizacji drugiego pasa drogi, i że Spółka zobowiązuje się do przywrócenia poprzedniego stanu.

Potwierdziły to również przeprowadzone oględziny, podczas których stwierdzono, że działka nr [...] w całości jest wykorzystywana pod utwardzony kostką brukową parking z przeznaczeniem "dla pracowników i gości N. S.A. Oddział w [...]" co wynika z usytuowanego na parkingu znaku informacyjnego. Zjazd na parking odbywa się z ulicy [...], bezpośrednio sąsiadującej z ul. [...]. W toku postępowania ustalono również, że parking jest przenoszony w inne miejsce w związku z realizacją zamierzenia drogowego związanego z rozbudową ul. [...].

Stwierdzić wobec powyższego należy, że granice pasa drogowego zostały wyznaczone istniejącym parkingiem, który to został zorganizowany do czasu realizacji ostatecznego zamiaru realizacji drogi dwupasmowej.

Zabieg ten należy uznać za prawnie dopuszczalny. Zgodnie z art. 22 ustawy o drogach publicznych zarząd drogi sprawuje nieodpłatny trwały zarząd gruntami w pasie drogowym i może oddawać je w najem, dzierżawę albo je użyczać, w drodze umowy, na cele związane z potrzebami zarządzania drogami, ruchu drogowego lub obsługi użytkowników ruchu, a także na cele instalacji urządzeń, o których mowa w art. 20g ust. 1. Zatem za w pełni uzasadnione było czasowe wykorzystanie pasa drogowego na parking, w sytuacji gdy docelowo, ta część działki przeznaczona była na poszerzenie drogi. Oznaczało to, że w całym okresie zajęta pod ten parking działka służyła celowi publicznemu, jakim była realizacja drogi i towarzyszącej jej infrastruktury. Odnosząc się w tym miejscu do opinii biegłych geodetów P. K. i R. J. podzielić należy stanowisko Organu II instancji, że opinia, jak każdy inny dowód pozostawiona jest ocenie Organu, który na podstawie wszystkich zgromadzanych w sprawie dowodów dokonuje ustaleń. Podkreślić należy, że opinia ma co do zasady dostarczyć wiadomości specjalnych nie może wypowiadać się w kwestiach prawnych. Pojęcie pasa drogowego, którego dotyczyła opinia jest pojęciem prawnym. W związku z powyższym opinia nie może przesądzać tej kwalifikacji.

Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje legalność posadowienia parkingu, jak też fakt, że był wykorzystywany przez prywatny podmiot.

Jak prawidłowo wyjaśniły Organy kwestia czy parking został posadowiony na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę pozostaje bez znaczenia dla jego kwalifikacji jako pasa drogowego, a co za tym idzie realizacji celu publicznego.

Jak wskazał z kolei NSA w wyroku z 21 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 868/13 sam fakt, iż parking ma ograniczoną dostępność dla użytkowników drogi nie oznacza, że nie może stanowić części pasa drogowego. Obiekty zlokalizowane obok drogi, które pełnią z nią, choćby potencjalnie funkcje określone w art. 4 pkt 1 u.d.p. stanowią część pasa drogowego choćby aktualnie nie były przeznaczone do powszechnego użytku.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wykorzystanie działki [...] jako parkingu przez prywatny podmiot nie zmieniło jego drogowego przeznaczenia, i świadczyło o celowym i długoplanowym wykorzystaniu działki na cel związany z realizacją inwestycji drogowych.

Zgodnie z wskazówkami zawartymi w wyroku WSA z 12 września 2017 r. ustalono również, że cel wywłaszczenia nawiązuje do obowiązujących na przestrzeni lat wypisów z ewidencji gruntów, jak również miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Według rejestru gruntów dawna działka nr [...] obr. [...] wykazana była w użytkach gruntowych o nazwie pastwiska trwałe klasy pierwszej oznaczone skrótem Ps I o pow. 0,1132 ha, pastwiska trwałe klasy II oznaczone symbolem PsII o pow. 0,1239 ha oraz drogi oznaczone skrótem dr o pow. 0,0030 ha ( 30 m2). Następnie w rejestrze gruntów z 1979 r. dawna działka nr [...] obr. [...] została wykazana w użytku oznaczonym skrótem Bp. Na podstawie §12 pkt 6, §18 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 6 zarządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z 20 lutego 1969 r. w sprawie ewidencji gruntów ( Monitor Polski Nr 11, poz. 96) wydanego na podstawie art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 3 i art. 11 ust. 4 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków ( Dz.U. Nr 6, poz. 32) użytek gruntowy o nazwie grunty nie zabudowane, oznaczony skrótem Bp oznaczał tereny nie zabudowane, zaliczone do grupy użytków nazywanych terenami osiedlowymi, do których zaliczano te tereny, które znajdują się w strefie zainwestowania osiedlowego, a nie są przeznaczone na cele rolne lub leśne i nie zostały jeszcze zagospodarowane.

Takie oznaczenie działka miała aż do czasu przeprowadzenia modernizacji ewidencji gruntów i założenia ewidencji budynków obrębu [...], która miała miejsce w latach 2000-2001. Wówczas działka nr [...] zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działki o numerach: [...] o pow. 0,1094 ha oraz [...] o pow. 0,1280 ha. Działka [...] została zaliczona do pasa drogowego ul. [...] i została zaliczona do użytku gruntowego oznaczonego symbolem dr. Operat opisowo – kartograficzny z wykonania modernizacji ewidencji gruntów i założenia został zatwierdzony ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2001 r. Nr [...].

Zgodnie z obowiązującym wówczas ust. 3 pkt 7 lit. a załącznika nr 6 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków z 29 marca 2001 r. ( Dz.U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454): do użytku gruntowego o nazwie "drogi" zalicza się grunty w granicach pasów drogowych dróg publicznych i dróg wewnętrznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 i Nr 86, poz. 958).

W szczególności do dróg zalicza się grunty zajęte pod:

- drogi krajowe,

- drogi wojewódzkie,

- drogi powiatowe,

- drogi gminne,

- drogi w osiedlach mieszkaniowych,

- drogi dojazdowe do gruntów rolnych i leśnych oraz do obiektów użyteczności publicznej,

- place postojowe i manewrowe przy dworcach kolejowych, autobusowych i lotniczych, portach morskich i rzecznych i innych oraz ogólnodostępne dojazdy do ramp wyładowczych i placów składowych.

Z powyższego zatem wynika, że działka nr [...] od 2001 r. została formalnie zaliczona jako użytek drogowy co oznaczało, że stanowiła bądź to jedna z wyżej wymienionych dróg bądź pas drogowy.

Zestawiając te fakty z obowiązkiem zachowania zapisów ewidencyjnych w stanie aktualności wysnuć należy wniosek, tożsamy z tym jaki wyciągnęły Organy, że zmiana zapisów ewidencyjnych potwierdziła przeznaczenie drogowe działki.

Również analiza zapisów Miejscowych Planów Zagospodarowania przestrzennego obowiązujących na przestrzeni lat wskazywała na takie jej przeznaczenie. Z zapisów Miejscowego Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego uchwalonego uchwałą z [...] stycznia 1973 r. Nr [...] ogłoszoną w Dzienniku Urzędowym WRN Nr [...], który obowiązywał do 1988 r., działka [...] oznaczona na rysunku planu symbolem G96KNIV stanowiła projektowaną ulicę [...] z węzłem komunikacyjnym na skrzyżowaniu z ul. [...]. W okresie od 1988 do 1992 r. nie obowiązywał żaden Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego. W 1992 r. Uchwałą Rady Miasta [...] z [...] czerwca 1992 r., Nr [...] uchwalono Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego, który stracił ważność [...] grudnia 2003 r. Zgodnie z ww. planem wschodnia część działki nr [...] oznaczona była symbolem k7.7 Gt2/2 i przeznaczona była pod przebudowę [...] i lokalnej ulicy przy [...] na ulicę tranzytową o przekroju dwujezdniowym lub czteropasmowym (jednojezdniowym). Z kolei zgodnie z Miejscowym Planem Szczegółowym Zagospodarowania Przestrzennego i Rewaloryzacji Historycznej Dzielnicy [...] wraz ze strefą otaczającą uchwalonym przez Radę Miasta [...] uchwałą Nr [...] z [...] listopada 1994 r., zachodnia część działki nr [...] oznaczona na rysunku symbolem 03.4 KG, 03.5.KG stanowiła odcinek ulicy przewidziany do dobudowy drugiej jezdni po stronie południowej. Plan stracił ważność z dniem [...] grudnia 2003 r. Od stycznia 2004 r. działka [...] nie jest objęta żadnym obowiązującym Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego.

Zatem również z zapisów Miejscowych Planów Zagospodarowania Przestrzennego wynika, że działka [...] stanowiła element komunikacji związany ze znajdującą się w najbliższym sąsiedztwie drogą.

Na podstawie powyższych dokumentów Sąd stwierdza, że określony umową cel wywłaszczenia tj. realizacja ulicy [...] na działce [...], określony decyzją lokalizacyjną z 1969 r. znalazł potwierdzenie w zapisach planistycznych jak również w zapisach ewidencyjnych.

Zakwalifikowanie działki [...] jako drogowej przesądziło ostatecznie o niemożliwości zwrotu. Należy bowiem wskazać, że działki objęte użytkiem dr są wyłączone z obrotu prawnego. Zwrócić należy również uwagę na charakter zapisów w ewidencji gruntów. Zagadnienia z tym związane reguluje ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne z dnia 17 maja 1989 r. (Dz. U. tj. 2021, poz. 1990). Z ustawy tej wynika, że wpisy do ewidencji są dokonywane przez uprawniony organ na podstawie zgłoszeń wskazujących na zmiany danych objętych ewidencją. Podstawą zmiany wpisów w ewidencji są akty normatywne, prawomocne orzeczenia sądowe, decyzje administracyjne, akty notarialne, materiały zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisy w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacja architektoniczno-budowlana przechowywana przez organy administracji architektoniczno-budowlanej (art. 22 ust. 2 ustawy). Charakter tych dokumentów wskazuje na to, że wpis do ewidencji jest konsekwencją dojścia do skutku określonych czynności prawnych, które następnie zostają zaewidencjonowane w rejestrze. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. I CSKP 58/21, podkreślił, że: "Wypis z rejestru gruntów, jest dokumentem urzędowym korzystającym z domniemania zgodności jego treści ze stanem rzeczywistym, bowiem zgodnie z treścią art. 244 § 1 k.p.c. dokument urzędowy stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Jednak nie znaczy to, że domniemanie prawdziwości odnosi się do całej zawartej w nim treści. Natomiast to, co jest objęte domniemaniem wynika z zakresu uprawnienia organu sporządzającego taki dokument oraz zawartych w nich danych. Dlatego też dane z ewidencji nie są podstawą ustalania stanu własności nieruchomości, a danych o właścicielu, zawartych w wypisie z ewidencji nie obejmuje domniemanie prawdziwości z art. 244 § 1 k.p.c. Dokument taki ma odtwórczy i techniczny charakter oraz zasadnicze znaczenie dla oznaczenia nieruchomości, a nie ustalenia prawa własności". W postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie jest możliwe podważenie wpisów dokonanych w ewidencji gruntów i budynków oraz aktów administracji dotyczących zaliczenia określonej drogi do określonej kategorii drogi publicznej. Wpisy do ewidencji są dokonywane przez uprawniony organ na podstawie zgłoszeń wskazujących na zmiany danych objętych ewidencją. Nie ma zatem żadnych podstaw ku temu, by negować oznaczenie przedmiotowej nieruchomości w ewidencji gruntów, jako dr - droga i kwestionować okoliczność powołania się na oznaczenie przedmiotowej nieruchomości w ewidencji gruntów.

W orzecznictwie sądów administracyjnych od dawna prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym grunty zajęte pod drogę publiczną nie podlegają zwrotowi niezależnie od tego, jaki był pierwotny cel przejęcia gruntu (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2011 r. I OSK 649/11, z 3 marca 2011 r. I OSK 640/10, z 24 sierpnia 2010 r. I OSK 1409/09, wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2019, sygn. I OSK 999/18). Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy cel publiczny nie został określony jako realizacja drogi, a w dacie rozstrzygania o żądaniu działka ma charakter drogowy bądź została przeznaczona na realizację takiego celu, żądanie o zwrot jest niezasadne.

Ponadto Sąd z urzędu stwierdza, że znana jest mu okoliczność toczącego się postępowania w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn.: "Rozbudowa drogi wojewódzkiej od km 15+747,00 do km 13+177,00 – połączenie [...] ( DW [...]) z ul. [...] ( DW [...]) wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, budowlami i urządzeniami budowalnymi – budowa połączenia [...] z ul. [...] z podziałem na trzy zadania inwestycyjne – zadanie 3: Rozbudowa ul. [...]. Z informacji znanych Sądowi z urzędu w tym na podstawie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych ustalono, że decyzją z [...] kwietnia 2020 r., Nr [...] Wojewoda działając na podstawie art. 11a ust. 1 i ust. 2a, art. 11f ust. 1 oraz art. 17 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1474) orzekł o zezwoleniu na realizację inwestycji dotyczącej rozbudowy drogi wojewódzkiej nr [...] ( ul. [...]), decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] Minister Rozwoju i Technologii uchylił zaskarżoną decyzję w części i orzekł w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2094/22 oddali skargę. Wyrok został zaskarżony do NSA. Postanowieniem z 6 lipca 2023 r., II OZ 395/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z 18 listopada 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2094/22 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 11 ust.2a specustawy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do przekazania wybudowanych i oddanych do użytkowania dróg, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 8 lit. g, właściwym zarządcom dróg. Zatem również na tej podstawie zwrot działki [...] jest niemożliwy do wykonania.

Podsumowując Sąd stwierdza, że dokonane przez Organy ustalenia są wyczerpujące i wszechstronne i jako takie mogły stanowić podstawę dokonania subsumpcji znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów. Organy wykonały wskazówki Sądu zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z 12 września 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 575/17.

W ocenie Sądu przedmiotowa działka nie może podlegać zwrotowi ponieważ, jak wykazano zrealizowano na niej cel publiczny, dla którego została wywłaszczona a ponadto stanowi element drogi. O jej przeznaczeniu drogowym przesądziła realizacja drogi ul. [...], na wywłaszczonych w tym celu działkach a także wpisanie jej do ewidencji gruntów jako użytku drogowego. Aktualnie działka została również objęta inwestycją drogową na podstawie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.