Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 207/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2, art. 64 § 3, art. 199
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ełk o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ełk a Prezydentem Miasta Suwałki przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta Miasta Suwałk jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

PISMEM Z 7 PAŹDZIERNIKA 2024 R. PREZYDENT MIASTA EŁK WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM MIASTA SUWAŁKI W SPRAWIE ROZPATRZENIA WNIOSKU J. Ł. O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ BĄDŹ ZAKOŃCZENIE POSTĘPOWANIA WSZCZĘTEGO WNIOSKIEM O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowana 20 sierpnia 2024 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E. z prośbą o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej "[...]" w S. W toku postępowania pracownik socjalny ustalił, że w dniu 26 lipca 2024 r. pod adresem wskazanym we wniosku miała miejsce interwencja policji związana z domniemanym przetrzymywaniem zainteresowanej przez przyszywanego wnuczka, a opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania nastąpiło dobrowolnie w dniu 28 lipca 2024 r. wraz z całym dobytkiem i dokumentami. W dniu 30 sierpnia 2024 r. pracownik socjalny ustalił, że w dniu 1 września 2024 r. planowana jest kolejna przeprowadzka zainteresowanej do mieszkania w S., w związku z czym wniosek został przekazany do tamtejszego organu.

W dniu 1 października 2024 do wnioskodawcy wpłynęło zawiadomienie organu pomocy społecznej w Suwałkach o przekazaniu według właściwości wniosku zainteresowanej celem dalszego postępowania bądź jego zakończenia W uzasadnieniu podano, że dotychczasowy adres zamieszkania i centrum życiowe zainteresowanej znajdowało się w E., a jego opuszczenie nastąpiło z przyczyn rodzinnych, zdrowotnych, braku jakiejkolwiek pomocy i opieki. Wskazano także, że podczas wizyty w dniu 19 września 2024 r. zainteresowana wycofała swój wniosek i złożyła oświadczenie, że nie oczekuje skierowania do domu pomocy społecznej wskazanego we wniosku. Gdyż ma zapewnioną opiekę ze strony siostrzenicy, u której obecnie przebywa.

W ocenie wnioskodawcy oświadczenie zainteresowanej i warunki jej pobytu w S. w związku z zapewnioną opieką wskazują, że ze stałym miejscem pobytu zainteresowanej są S. i to organ tego miasta jest właściwy do załatwienia sprawy.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Suwałk wniósł oddalenie wniosku i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania bądź umorzenie postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że okoliczności pobytu zainteresowanej u jej siostrzenicy w S., ze względu na krótkotrwałość tego pobytu, nie pozwalają na przyjęcie, że Suwałki stały się centrum interesów życiowych zainteresowanej, co wyklucza możliwość wskazania Prezydenta Miasta Suwałk jako organu właściwego w sprawie rozpatrzenia wniosku o skierowanie zainteresowanej do domu pomocy społecznej. Jednocześnie podniósł, że z uwagi na wycofanie wniosku przez zainteresowaną w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta Ełk, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Suwałk. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia kwestii wniosku zainteresowanej o skierowanie jej do domu pomocy społecznej bądź zakończenia postępowania wszczętego tym wnioskiem.

W pierwszej kolejności należy odnotować, że cofnięcie przez zainteresowaną wniosku o skierowanie jej do domu pomocy społecznej pozostaje bez wpływu na możliwość prowadzenia sprawy w przedmiocie wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy organami. Zauważyć bowiem należy, że w dalszym ciągu w toku pozostaje sprawa wszczęta na skutek złożenia przez zainteresowaną wniosku o skierowanie jej do domu pomocy społecznej, która powinna zostać zakończona bądź przez wydanie decyzji o skierowaniu zainteresowanej do domu pomocy społecznej, odmowie skierowania jej do domu pomocy społecznej albo na skutek umorzenia postępowania w związku z cofnięciem wniosku przez zainteresowaną. Tak długo, jak pomiędzy organami istnieje spór o właściwość, tj. o wskazanie właściwego miejscowo organu, który ma dokonać jednej z tych czynności, postępowanie wszczęte wnioskiem Prezydenta Miasta Ełk nie jest postępowaniem bezprzedmiotowym i nie zasługuje na umorzenie a złożony do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek na oddalenie.

Przechodząc do rozpoznania wniosku, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Odnotować przy tym należy, że przepisy wspomnianej ustawy nie regulują kwestii zmiany miejsca zamieszkania w toku toczącego się postępowania. W sytuacji takiej należy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stosować odpowiednio zasady dotyczące właściwości miejscowej organu wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona w toku postępowania zmieniła miejsce zamieszkania, wskutek czego organ właściwy staje się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania strony. Stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 lipca 2016 r., sygn. akt I OW 79/16, na gruncie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ale w ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie stanowisko to pozostaje aktualne także na gruncie ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej w tym ewentualnego umorzenia postępowania wszczętego na skutek złożenia tego wniosku jest organ właściwy miejscowo ze względu na aktualne miejsce zamieszkania zainteresowanej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania zainteresowana przeniosła się z terenu Gminy E. do siostrzenicy zamieszkałej w S. Następnie zainteresowana cofnęła złożony wcześniej wniosek, przy czym jak wynika z okoliczności sprawy, przyczyną cofnięcia wniosku było znalezienie zakwaterowania oraz pomocy i opieki u siostrzenicy. Okoliczności te wskazują zatem, że to S. są obecnie centrum interesów życiowych zainteresowanej, gdyż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności, które legły u podstaw cofnięcia wniosku przez zainteresowaną, nie mają charakteru przemijającego, a pobyt ten na chwilę obecną należy uznać za trwały. W tym miejscu przyznać rację należy Prezydentowi Miasta Suwałk, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia miejsca zamieszkania, w związku z czym wyrażeniu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać zatem należy, że aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanej jest Miasto S., w którym zainteresowana przebywa, i na terenie którego nastąpiła koncentracja jej interesów życiowych wskazująca na zamiar trwałego pobytu. Jednocześnie należy wskazać, że zacytowany powyżej przepis art. 25 k.c. nie posługuje się kryterium czasu trwania pobytu jako okoliczności wskazującej, że określona miejscowość stała się miejscem zamieszkania osoby fizycznej. Oznacza to, że fakt rozpoczęcia pobytu w S. we wrześniu 2024 r. jest pozbawiony znaczenia prawnego.

W świetle powyższych wywodów za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o skierowanie jej do domu pomocy społecznej bądź zakończenie postępowania wszczętego tym wnioskiem należy uznać Prezydenta Miasta Suwałk.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.

Wniosek Prezydenta Miasta Suwałk o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nie mógł być uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Te przepisy szczególne to art. 200-201 oraz art. 203-204 wymienionej ustawy i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Prezydenta Miasta Suwałk o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez względu na treść rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2022 r., sygn. akt I OW 127/21, oraz z 10 marca 2022 r., sygn. akt I OW 194/21).