Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1875/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1, art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 128 ust. 4, art. 132 ust. 1a, ust. 1c, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 476, art. 481
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant: asystent sędziego Anna Tomaszek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] "[...]" S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 845/19 w sprawie ze skarg S. K. i [...] "[...]" S.A. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 29 listopada 2018 r. nr 4843/2018 w przedmiocie ustalenia odsetek ustawowych od należnego odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 23 stycznia 2020 r. o sygn. akt I SA/Wa 845/19 oddalił skargi S.K. i [...] spółka akcyjna z siedzibą w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 29 listopada 2018 r. nr 4843/2018 w przedmiocie ustalenia odsetek ustawowych od należnego odszkodowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł [...] spółka akcyjna z siedzibą w W. (dalej zwana jako: "Spółka", "AB" "Skarżący kasacyjnie") zaskarżając go w zakresie rozstrzygnięcia o oddaleniu skargi Spółki i wnosząc o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o oddaleniu skargi Skarżącego kasacyjnie z 25 stycznia 2019 r. w całości i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

2. zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz Skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci przepisów art. 132 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 65 – dalej jako "u.g.n.") i art. 132 ust. 2 u.g.n. oraz art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zmianami- dalej jako "k.c.") i art. 481 § 1 k.c., stosowanych przy uwzględnieniu przepisów art. 128 ust. 4 u.g.n. oraz art. 132 ust. lc u.g.n. i art. 132 ust. 3a u.g.n. , poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sytuacji, gdy przed zaistnieniem stanu opóźnienia lub zwłoki zobowiązanego do zapłaty odszkodowania, uprawniony do tego odszkodowania uzyskał od zobowiązanego tytułem odszkodowania kwotę, która następnie nie została uwzględniona przy ustalaniu kwoty odszkodowania i nie została zwrócona przez uprawnionego na rzecz zobowiązanego, a została uwzględniona przy ustalaniu kwoty, co do której zobowiązany pozostawał w opóźnieniu, to jej uwzględnienie przy ustalaniu kwoty, co do której zobowiązany pozostawał w opóźnieniu, powinno nastąpić w kwocie nominalnej, podczas, gdy prawidłowa wykładnia przepisów art. 132 ust. 1a u.g.n. i art. 132 ust. 2 u.g.n. oraz art. 476 k.c. i art. 481 § 1 k.c., stosowanych przy uwzględnieniu zasady, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód (art. 128 ust. 4 u.g.n.), zasady waloryzacji kwot wypłaconych z tytułu odszkodowania w przypadku uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu (art. 132 ust. 3a u.g.n.) oraz zasady waloryzacji zaliczki na poczet odszkodowania uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu (art. 132 ust. 1c u.g.n.), prowadzi w tej sytuacji do wniosku, że ustalenie kwoty, co do której zobowiązany pozostawał w opóźnieniu, powinno nastąpić przy uwzględnieniu wszelkich korzyści uzyskanych przez uprawnionego od zobowiązanego przed nadejściem terminu do zapłaty odszkodowania, w tym wypłaconych mu kwot, ale również możliwości dysponowania środkami pieniężnymi wypłaconymi uprawnionemu przez zobowiązanego, poprzez dokonanie ich waloryzacji co w sytuacji, gdy Spółka wypłaciła S.K. kwotę 461.748 zł w lipcu 2000 r., a odszkodowanie zostało ustalone mocą decyzji Wojewody Mazowieckiego z 27 maja 2011 r. (nr 202/C/ll), zatem S.K. nieodpłatnie dysponował środkami pieniężnymi Spółki przez ponad 10 lat, a w tym czasie doszło do zmiany siły nabywczej pieniądza, a następnie doprowadził do wyegzekwowania od Spółki odszkodowania, ustalonego decyzją Wojewody Mazowieckiego z 27 maja 2011 r. (nr 202/C/ll), w wysokości niepomniejszonej o kwotę 461.748 zł, wypłaconą w lipcu 2000 r., w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym pod sygnaturą akt Km [...] przez A.K., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O., nakazywało przyjęcie, że uzasadnionym było dokonanie waloryzacji kwoty 461.748 zł w celu obliczenia części kwoty odszkodowania, co do zapłaty którego Spółka pozostawała w opóźnieniu, czyli pomniejszenie ustalonej kwoty odszkodowania (635.350 zł) o zwaloryzowaną, wypłaconą wcześniej kwotę (461.748 zł plus waloryzacja tej kwoty), a następnie uwzględnienie kwoty 7.835 zł wypłaconej przez Spółkę S.K. 30 maja 2012 r., zatem błędnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku przyjął, że kwestionowana decyzja Wojewody Mazowieckiego z 29 listopada 2018 r. nr 4843/2018 (znak SPN-III.7536.1.2018.IT) nie narusza prawa w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego i w konsekwencji oddalił skargę, czym naruszył przepisy postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: jako "p.p.s.a.") oraz art. 151 p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowało oddalenie skargi Spółki z 25 stycznia 2019 r., podczas, gdy należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 29 listopada 2018 r. nr 4843/2018 (znak SPN- III.7536.1.2018.IT) i poprzedzającej ją decyzji Starosty C. w kwestionowanym przez Spółkę zakresie (to jest w zakresie, w jakim decyzja Wojewody Mazowieckiego utrzymuje w mocy decyzję Starosty C. z 7 listopada 2017 r. (znak G.6821.1.2.2014) co do punktów 2 i 3 wskazanej decyzji Starosty C., oraz w zakresie punktów 2 i 3 decyzji Starosty C. z 7 listopada 2017 r.);

2. naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci przepisów art. 132 ust. 1a u.g.n. art. 132 ust. 2 u.g.n. oraz art. 476 k.c. i art. 481 § 1 k.c., stosowanych przy uwzględnieniu przepisów art. 128 ust. 4 u.g.n. oraz art. 132 ust. lc u.g.n i art. 132 ust. 3a u.g.n. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sytuacji, gdy przed zaistnieniem stanu opóźnienia lub zwłoki zobowiązanego do zapłaty odszkodowania, uprawniony do tego odszkodowania uzyskał od zobowiązanego tytułem odszkodowania kwotę, która następnie nie została uwzględniona przy ustalaniu kwoty odszkodowania i nie została zwrócona przez uprawnionego na rzecz zobowiązanego, a zobowiązany popadł w opóźnienie w zapłacie części ustalonego od niego na rzecz uprawnionego odszkodowania, istnieją podstawy do ustalenia od zobowiązanego na rzecz uprawnionego odsetek za opóźnienie w płatności odszkodowania niezależnie od wartości kwot uzyskanych od zobowiązanego przez uprawnionego, podczas, gdy prawidłowa wykładnia przepisów art. 132 ust. 1a i art. 132 ust. 2 u.g.n., stosowanych przy uwzględnieniu zasady, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód (art. 128 ust. 4 u.g.n.), zasady waloryzacji kwot wypłaconych z tytułu odszkodowania w przypadku uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu (art. 132 ust. 3a u.g.n.) oraz zasady waloryzacji zaliczki na poczet odszkodowania uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu (art. 132 ust. lc u.g.n.), prowadzi w tej sytuacji do wniosku, że nie ma podstaw dla ustalenia od zobowiązanego na rzecz uprawnionego odsetek za opóźnienie w płatności odszkodowania, skoro uprawniony uzyskał z majątku zobowiązanego środki pieniężne o wartości wyższej od sumy ustalonego na jego rzecz odszkodowania oraz odsetek za opóźnienie w płatności części tego odszkodowania, co w sytuacji, gdy Spółka wypłaciła S.K. kwotę 461.748 zł w lipcu 2000 r., a odszkodowanie zostało ustalone mocą decyzji Wojewody Mazowieckiego z 27 maja 2011 r. (nr 202/C/ll), zatem S.K. nieodpłatnie dysponował środkami pieniężnymi Spółki przez ponad 10 lat, a w tym czasie doszło do zmiany siły nabywczej pieniądza, a następnie doprowadził do wyegzekwowania od Spółki odszkodowania, ustalonego decyzją Wojewody Mazowieckiego z 27 maja 2011 r. (nr 202/C/ll), w wysokości niepomniejszonej o kwotę 461.748 zł, wypłaconą w lipcu 2000 r., w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym pod sygnaturą akt Km [...] przez A.K., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O., nakazywało przyjąć w przypadku obliczenia należnych od Spółki na rzecz S.K. odsetek za opóźnienie w płatności odszkodowania - że interes prawny S.K. został zaspokojony, skoro dysponował on środkami pieniężnymi od Spółki w wartości przewyższającej sumę wysokości odszkodowania oraz odsetek za opóźnienie w płatności części odszkodowania, zatem zbędnym jest przyznawanie mu należności z tytułu odsetek za opóźnienie od Spółki, zatem błędnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku przyjął, że kwestionowana decyzja Wojewody Mazowieckiego z 29 listopada 2018 r. nr 4843/2018 (znak SPN-III.7536.1.2018.IT) nie narusza prawa w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego i w konsekwencji oddalił skargę, czym naruszył przepisy postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowało oddalenie skargi Spółki z 25 stycznia 2019 r., podczas, gdy należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 29 listopada 2018 r. nr 4843/2018 (znak SPN-III.7536.1.2018.IT) i poprzedzającej ją decyzji Starosty C. w kwestionowanym przez Spółkę zakresie (to jest w zakresie, w jakim decyzja Wojewody Mazowieckiego utrzymuje w mocy decyzję Starosty C. z 7 listopada 2017 r. (znak G.6821.1.2.2014) co do punktów 2 i 3 wskazanej decyzji Starosty C., oraz w zakresie punktów 2 i 3 decyzji Starosty C. z 7 listopada 2017 r.).

W motywach skargi kasacyjnej podano, iż Spółka w 2000 wypłaciła S.K. odszkodowanie w wysokości 461.748 zł działając w zaufaniu do ostatecznych decyzji administracyjnych. Z uwagi na uchylenie decyzji odszkodowawczej , ostateczna wysokość odszkodowania została ustalona dopiero decyzją z 27 maja 2011 w kwocie 635.350 zł. S.K. korzystał przez niemal 11 lat z kapitału Spółki zupełnie nieodpłatnie. W tym czasie nastąpiła zmiana siły nabywczej pieniądza, co oznacza, że w dniu wydania decyzji przez Wojewodę Mazowieckiego wartość nominalna kwoty wypłaconej S.K. nie odpowiadała jej wartości rzeczywistej, gdyż była od niej istotnie niższa. Organ, uwzględniając fakt nieterminowego otrzymania przez S.K. części odszkodowania oraz nakładając na Spółkę obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie, tj. świadczenia o niewątpliwie sankcyjnym charakterze, powinien również wziąć pod uwagę rzeczywisty wymiar korzyści majątkowej, osiągniętej przez S.K.. Zdaniem Skarżącego kasacyjnie dokonując ustalenia wysokości odsetek za opóźnienie, Wojewoda Mazowiecki winien był ustalić wysokość wypłaconego Skarżącemu odszkodowania, zwaloryzowanego na dzień rozpoczęcia biegu naliczania odsetek za opóźnienie. Skutkiem wywłaszczenia i następującego po nim ustalenia odszkodowania nie powinno bowiem być wzbogacenie osoby wywłaszczonej, lecz zrekompensowanie szkody w ramach ustawowych granic. Skoro ustalenie odsetek ma charakter kompensacyjno-sankcyjny jako dolegliwość za niedokonanie terminowej zapłaty oraz wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, trzeba w pierwszej kolejności ustalić, czy i w jakim zakresie jest podstawa do twierdzenia, że interes S.K. został naruszony poprzez brak terminowej zapłaty odszkodowania w sytuacji, gdy to on korzystał przez wiele lat z kapitału Spółki bez uiszczania z tego tytułu jakichkolwiek ciężarów. Zasadą bowiem, wynikającą z przepisów art. 132 ust. 1c u.g.n. i art. 132 ust. 3a u.g.n., jest konieczność waloryzacji kwot, z których uprawniony mógł korzystać, w sytuacji konieczności rozliczenia się z nich z zobowiązanym. Zdaniem Spółki, taką samą zasadę należy zastosować w przypadku ustalania kwoty, co do której zobowiązany popadł w opóźnienie w zapłacie odszkodowania.

Zdaniem Spółki, uwzględniając ocenę prawną, wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 listopada 2016 r. (sygn. akt IV SA/Wa 29/16) oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 1312/17), dotyczącą kwalifikacji kwot uzyskanych przez S.K. od Spółki (dobrowolnie lub przymusowo) jako składających się na odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, należało przyjąć, że istniała możliwość uwzględnienia uzyskanych w sposób nieuprawniony przez S.K. w 2014 r. kosztem Spółki kwot przy orzekaniu o odsetkach od części odszkodowania. Odsetki stanowią bowiem należność uboczną, nieodzownie powiązaną z należnością główną. Do ich powstania, w świetle przepisów 132 ust. 2 u.g.n. oraz art. 476 k.c. i art. 481 § 1 k.c. konieczne jest istnienie należności głównej oraz nieuiszczenie w terminie zobowiązania głównego. Skoro tak, brak jest podstaw dla traktowania zobowiązania z tytułu naprawienia szkody oraz zobowiązania z tytułu odsetek za opóźnienie w zapłacie należności głównej, jako zobowiązań całkowicie oderwanych od siebie. Pomimo, że art. 132 ust. 2 u.g.n. zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego, to nie zmienia to charakteru prawnego roszczenia, obie należności ustalane są w postępowaniu administracyjnym i obie należności zachowują ten sam charakter prawny. Skoro celem działania organu, przy orzekaniu o odszkodowaniu, powinno być ustalenie wysokości wzajemnych zobowiązań Stron w taki sposób, by ostatecznie uregulować ich relacje, to również to na organie administracyjnym wydającym decyzję w sprawie odsetek spoczywa obowiązek dokonania rozliczeń dotyczących należności ubocznych związanych z należnościami głównymi. Decyzja w sprawie odsetek jest bowiem konsekwencją istnienia należności głównej i dokonanej przez organ administracyjny oceny stanu faktycznego i prawnego związanego z kolejnym etapem wzajemnych rozliczeń stron. Konsekwentnie, należało zatem rozważyć powinność uwzględnienia kwot wyegzekwowanych w 2014 r. przy ocenie, czy zasadnym jest ustalenie na rzecz S.K. odsetek za opóźnienie w płatności odszkodowania.

W rezultacie, należało obliczyć wysokość należnych odsetek, a następnie pomniejszyć uzyskaną tak kwotę o wartość kwot uzyskanych niezgodnie z prawem przez S.K. z majątku Spółki w wyniku egzekucji w 2014 r. W wyniku powyższego, należało dojść do wniosku, że wartość świadczeń uzyskanych przez S.K. kosztem Spółki jest większa od kwoty obliczonych odsetek, zatem nie ma podstaw, aby przyznawać mu jakiekolwiek dalsze należności od Spółki. Organ powinien zatem odmówić ustalenia odsetek za opóźnienie (względnie wydać decyzję umarzającą postępowanie), przyjmując, że interes majątkowy wierzyciela został zaspokojony, skoro uzyskał on od Spółki kwotę przewyższającą wysokość odsetek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosowanie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.

Dalej zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zaskarżony wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zapadł w sprawie dotyczącej ustalenia odsetek ustawowych z tytułu zwłoki w wypłacie odszkodowania. Po za sporem pozostaje, iż ostateczną decyzją z 27 maja 2011 r., nr 202/C/11, Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy ww. decyzję Starosty C. z 22 lutego 2011 r. w części orzekającej o ustaleniu na rzecz S.K. odszkodowania w kwocie 635.350 zł oraz uchylił ww. decyzję w części orzekającej o pomniejszeniu ustalonej kwoty odszkodowania o kwotę 461.748 zł wypłaconą już S.K. oraz w części zobowiązującej AB do wypłaty tego odszkodowania z uwagi na brak podstawy prawnej do rozstrzygania w tym zakresie. Wyrokiem 9 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1388/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S.K. na ww. decyzję.

Bezspornym jest również, iż kwota odszkodowania w wysokości 461.748 zł została wypłacona przez Spółkę 20 lipca 2000 r. , a więc przed wydaniem decyzji ustalającej ostateczną wysokość odszkodowania. Poza sporem pozostaje także,iż 30 maja 2012 r. S.K. otrzymał od [...] S.A. kwotę 7.835 zł stanowiącą część odszkodowania ustalonego ostateczną decyzją Starosty C. z 22 lutego 2011 r. Pozostałą zaś część odszkodowania wynoszącą 627.515 zł (różnica kwot 635.350 zł - 7.835 zł) S.K. otrzymał 5 lutego 2014 r. w wyniku egzekucji komorniczej.

Skarżący kasacyjnie, w uzasadnieniu zarzutu nr 1 skargi kasacyjnej podnosi, iż ustalając wysokość odsetek za zwłokę z tytułu uiszczenia odszkodowania organy winny wziąć pod uwagę, zwaloryzowaną kwotę odszkodowania wypłacona S.K. już w 2000 r.

Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć należy, iż skarżący kasacyjnie, prezentując swój pogląd nie wskazał podstawy prawnej pozwalającej na zastosowanie takiego rozwiązania na etapie ustalenia wysokość odsetek za zwłokę z tytułu uiszczenia odszkodowania. Żadne ze wskazanych w zarzutach skargi przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jak też ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny nie zawiera norm pozwalającej na dokonanie takiej waloryzacji.

Zgodnie z art. 132 ust. 2 u.g.n. do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

Rolą organu orzekającego na podstawie art. 132 ust. 2 u.g.n. jest ustalenie, czy dłużnik dopuszcza się zwłoki z wypłatą odszkodowania lub czy doszło do opóźnienia w spełnieniu świadczenia (art. 476 k.c.). Może przy tym ustalić, na wniosek uprawnionego, czy wskutek zwłoki dłużnika doszło po stronie uprawnionego do szkody wynikłej ze zwłoki ( art. 477 k.c.). W przypadku ustalenia, iż dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, organ ustala odsetki za czas opóźnienia ( art. 481 k.c.)

Z powołanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów Kodeksu cywilnego tj. art. 476 k.c. oraz art. 481 k.c. nie wynika podstawa do "urealniania" wartości wpłaconego w 2000 r. odszkodowania na moment powstania opóźnienia w zapłacie pozostałej części odszkodowania. Takiej podstawy nie zawierają również powołane w zarzucie nr 1 skargi kasacyjnej przepisy art. 128 ust. 4, art. 132 ust. 1a, ust. 1c, ust. 3 oraz 3a u.g.n.

Przepisu art. 128 ust. 4 oraz art. 132 ust. 1a u.g.n. dotyczą kwestii ustalenia wysokości odszkodowania oraz daty jego wypłaty. Z kolei art. 132 ust. 3 określa zasadę waloryzacji wysokości odszkodowania ustalonej na dzień jego zapłaty. Co istotne ustawodawca wyraźnie przewidział, iż waloryzacji tej dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania, a więc spory dotyczące wysokości zwaloryzowanego przez osobę zobowiązaną do zapłaty odszkodowania nie podlegają kognicji organów administracji publicznej.

Z kolei przepisy art. 132 ust. 1c i 3a dotyczą zwrotu wypłaconej zaliczki/ odszkodowania jeżeli uchylono decyzję o wywłaszczeniu lub stwierdzono nieważność decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości (zaliczka) lub jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, po waloryzacji tej zaliczki/odszkodowania na dzień zwrotu.

Celem powołanego przepis jest unormowanie sytuacji, w której odszkodowanie / zaliczka zostały wypłacone nienależne. Chodzi zatem o sytuacje w których wypłacona zaliczka/ odszkodowanie nie przysługuje. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, który sprowadza się do tego, że "uchylenie decyzji", o którym stanowi art. 132ust. 1c i art. 132 ust. 3a u.g.n. dotyczy sytuacji opisanych w trybach nadzwyczajnych kodeksu postępowania administracyjnego. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

W okolicznościach rozpoznanej spraw zauważyć należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 9 października 2000 r., OPS 12/00 (dostępna na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl ) stwierdził m.in., że orzekając o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie art. 129 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, organ uwzględnia wypłacenie stronie odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji, która w toku dalszego postępowania została uchylona, nie może jednak waloryzować kwoty wypłaconego odszkodowania na podstawie art. 5 tej ustawy. W uchwale tej zauważono, iż przepis art. 5 tej ustawy normuje metodę waloryzacji, a nie określa przypadków, w których waloryzacji należy dokonać. Należy przyjąć, iż przepis art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami reguluje metodę waloryzacji w odniesieniu do kwot należnych z tytułów określonych w tej ustawie, a więc w przypadkach określonych w ustawie. Ustawa nakłada wprost obowiązek stosowania waloryzacji w ściśle określonych przypadkach (np. w art. 132 ust. 3, art. 68 ust. 2). Nie ma natomiast przepisu stanowiącego podstawę waloryzacji w odniesieniu do odszkodowania już zapłaconego w części lub całości, jeżeli nie jest to związane ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Zauważono też, iż waloryzacja świadczenia pieniężnego z uwagi na zmianę siły nabywczej pieniądza jest wyjątkiem od zasady nominalizmu, który musi wynikać jednoznacznie z przepisu prawa. Bez wprowadzenia przepisu dopuszczającego dokonanie waloryzacji, waloryzacja nie może być dokonana. Stanowisko to zachowuje aktualność.

Skoro zatem brak jest podstawy prawnej do waloryzacji odszkodowania wypłaconego przed wydaniem decyzji ustalającej ostatecznie wysokości tego odszkodowania, to tym bardziej brak podstaw do "urealniania" wartości wpłaconego w ten sposób odszkodowania, na moment powstania opóźnienia w zapłacie pozostałej części odszkodowania.

Wobec powyższych uwag zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

Drugi z podniesionych zarzutów sprowadza się do wyrażenia poglądu, iż przy ustaleniu wysokości odsetek organy powinny wziąć pod uwagę, bezspornie wyegzekwowane w 2014 r. kwoty przekraczające wysokość należnego odszkodowania. Skoro wartość świadczeń uzyskanych od Spółki przez S.K. jest wyższa od kwoty odsetek to nie ma podstaw aby przyznać mu jakiekolwiek dalsze należności.

Również w tym wypadku żaden ze wskazanych w punkcie 2 zarzutów skargi kasacyjnej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami Kodeksu cywilnego , omówionych już wyżej, nie zawiera norm pozwalającej na dokonanie przez organ swoistego rozliczenia wzajemnych roszczeń między zobowiązanym, a uprawnionym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 09 listopada 2016 r. o sygn. akt IV SA/Wa 29/16 wskazał, iż Spółka zwrotu nadpłaconego odszkodowania mogła dochodzić na drodze postępowania cywilnego. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2017 r. o sygn. akt I OSK 1312/17 oddalającym skargę AB od ww. wyroku WSA w Warszawie w z dnia 09 listopada 2016 r. Z wyjaśnień pełnomocnika Spółki złożonych na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. wynika, iż takie działania zostały przez skarżącego kasacyjnie skutecznie podjęte.

Ze wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów nie wynika natomiast, aby przy ustaleniu wysokości odsetek, z uwagi na zwłokę lub opóźnienie w zapłacie odszkodowania, organy powinny wziąć pod uwagę wyegzekwowane kwoty przekraczające wysokość należnego odszkodowania. Trzeba przy tym zaznaczyć, iż z uwagi związanie zarzutami skargi kasacyjnej, nie jest rolą NSA domyślanie się takiej podstawy – to skarżący kasacyjnie musi wskazać, iż - wbrew stanowisku organów administracji jak też Sądu I instancji - taka podstawa istnieje.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalono.