Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 812/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/298/2024/2029 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 11 kwietnia 2024 r., nr SKO.PSś/41.5/298/2024/2029, które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. (dalej "organ I instancji") z dnia 29 grudnia 2023 r., nr [...] dotyczącą odmowy przyznania M.H. (dalej "strona" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem M1. H., ur. [...] r.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 2 listopada 2023 r. strona wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji odmówił stronie decyzją z dnia 3 listopada 2023 r., nr [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia wniosła odwołanie do Kolegium. W dniu 30 listopada 2023 organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W dniu 7 grudnia 2023 r. (zgodnie z wytycznymi Kolegium) organ I instancji wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. (dalej "MOPR") o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia szczegółowego zakresu opieki jakiej wymaga mąż strony, czy sprawowana opieka rzeczywiście wyklucza podjęcie przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, wyjaśnienie i udowodnienie rezygnacji przez stronę z zatrudnienia.

W dniu 27 grudnia 2023 r. do organu I instancji wpłynął wywiad środowiskowy z dnia 20 grudnia 2023 r. przeprowadzony przez pracownika socjalnego z MOPR. Z wywiadu tego wynika, iż mąż strony porusza się za pomocą kuli. Strona pomaga mu w porannej toalecie, ubieraniu się, robieniu zakupów i przygotowywaniu posiłków, które spożywa on samodzielnie. Do wywiadu środowiskowego zostało dołączone oświadczenie strony z wykazem czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę. Organ I instancji ustalił również na podstawie zaświadczenia z firmy P. Sp. z.o.o., (dalej "P." lub "spółka") że strona od 1 czerwca 2023 r. świadczy usługi na rzecz tej firmy na podstawie umowy zlecenia. Również z odpowiedzi uzyskanej przez organ z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikało, że taką pracę strona wykonuje od 1 czerwca 2023 r. Z uwagi na tą okoliczność organ I instancji uznał, że strona nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej "u.ś.r." i dlatego odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezadowolona z tej decyzji strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie do Kolegium, które opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy i zacytowało przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Kolegium stwierdziło, że po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego decyzja odmawiająca stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na utrzymanie w mocy, albowiem nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, gdyż strona wbrew jej twierdzeniu o zaprzestaniu pracy zawodowej od listopada 2023 r. nadal ma podpisaną umowę zlecenie z firmą P., co potwierdza zaświadczenie firmy oraz wydruk z systemu ZUS z dnia 29 grudnia 2023 r. Również zakres opieki świadczonej nad mężem nie uzasadnia przyznania stronie z tytułu tej opieki świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do tutejszego Sądu złożyła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i zarzuciła jej:

1. Naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy.

2. Naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:

- art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organy orzekając w sprawie nie wyjaśniły stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie dostatecznie dokładnie, co doprowadziło do błędnego uznania, iż strona nie spełnia przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

W związku z podniesionymi zarzutami wniosła o:

1. przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj.:

- zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zarobków z dnia 30 kwietnia 2024 r. na okoliczność nieuzyskania przez skarżącą żadnego dochodu z tytułu umowy zlecenia zawartej ze spółką w okresie od listopada do grudnia 2023 r., co wskazuje na to, że skarżąca faktycznie nie świadczyła w tym okresie pracy.

2. rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej "p.p.s.a.";

3. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;

4. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Stwierdził, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez stronę skarżącą brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazał, że strona formalnie związana była umową zlecenia ze spółką nie tylko przed, ale również po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak w okresie po złożeniu wniosku nie świadczyła faktycznie pracy i nie uzyskiwała z tego tytułu wynagrodzenia, co potwierdza załączone do skargi zaświadczenie. W jego ocenie nie sposób jest uznać, iż stronie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, skoro nie wykonywała ona faktycznie pracy, z której zrezygnowała na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Pełnomocnik przywołał na potwierdzenie swojego stanowiska treść art. 3 pkt 22 u.ś.r. i stwierdził, że skoro ustawodawca uzależnia istnienie danego stanu (podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) od wykonywania pracy to uznać należy, że osoby, które związane są jakąś umową na podstawie której pracę mogą świadczyć, a tego nie robią, nie mogą być uznane za osoby podejmujące zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Przepis ten jest jasny w swej treści i jego językowa wykładnia jest wystarczająca do wyinterpretowania zawartej w nim normy.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego oraz materialnego.

Tytułem wstępu należy zauważyć, że z treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wynika, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą utrzymanej w mocy przez Kolegium decyzji organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był niesporny fakt, że skarżąca od dnia 1 czerwca 2023 r. wykonywała prace na podstawie umowy zlecenia zawartej z firmą P. Okoliczność ta uniemożliwiała przyznanie świadczenia na podstawie złożonego wniosku z dnia 2 listopada 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W dacie wydawania orzeczeń przez organy obu instancji skarżąca nie rozwiązała tej umowy, a jedynie w skardze przedstawiła informację (zaświadczenie) udzieloną przez przedsiębiorcę, że w okresie listopada i grudnia 2023 r. nie świadczyła usług na jego rzecz.

Materialnoprawną podstawą niniejszej sprawy są przepisy ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Ustawodawca ustanowił instytucję świadczenia pielęgnacyjnego jako wyraz pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz członków ich rodzin w związku z sytuacjami życiowymi, które wymagają podjęcia się opieki nad bliską osobą niepełnosprawną wraz z jednoczesną rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy.

Wprawdzie Kolegium zakwestionowało dodatkowo w stosunku do rozstrzygnięcia organu I instancji zakres świadczonej przez skarżącą opieki, ale w istocie kwestią sporną pozostaje problem wystąpienia w sprawie negatywnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czyli braku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Fakt niepełnosprawności męża skarżącej oraz konieczność sprawowania opieki nad nim jest w sprawie niewątpliwy i bezsporny i został prawidłowo ustalony w ramach postępowania przed organem I instancji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do stwierdzenia, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07). Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne niezmiennie jest formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA).

W realiach przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że zarówno w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i wydawania decyzji przez organy obu instancji skarżąca posiadała umowę zlecenia z firmą P. Stosownie do art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o: zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie uznaje, świadczenie pracy lub usług na podstawie umowy zlecenia jako zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawiera szczegółowe wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia. Norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 października 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 824/24, Lex nr 3775991).

Z uwagi na powyższe Sąd nie podzielił zarzutów skargi co do błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. a w konsekwencji również pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów k.p.a. Również z tego powodu Sąd nie dopuścił dowodu z zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości zarobków firmy P. z dnia 30 kwietnia 2024 r. na okoliczność nieuzyskania przez skarżącą żadnego dochodu z tytułu umowy zlecenia zawartej ze spółką w okresie od listopada do grudnia 2023 r.

Z treści cytowanego powyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z bezspornych ustaleń organów potwierdzonych przez skarżącą wynika, że pozostaje ona w zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenia od dnia 1 czerwca 2023 r. Dlatego też nie można uznać, że zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.