Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 309/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. K. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 25 stycznia 2023 r., nr SKO/41/ŚR-516/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r., nr SK0741/ŚR-516/2022 Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej SKO, Kolegium, organ II instancji) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. la, ust. 1b, art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania J. K. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Zawidowa (dalej: organ I instancji) z dnia 29 listopada 2022 r., nr MOPS.4330.12.2022 odmawiającej przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem R. K.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2022 r. Strona wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2022 r., nr MOPS.4330.10.2022 organ I instancji odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem niepełnosprawność ojca Strony nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO decyzją z dnia 10 października 2022 r., nr SKO/41/ŚR-393/2022, uchyliło ww. decyzję organu I instancji i skierowało sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że w sprawie wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, nie wyjaśniono wątpliwości dotyczących sprawowania przez Skarżącą opieki nad ojcem w zakresie opisanym w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zebrany materiał dowodowy, w tym oświadczenie Skarżącej, nie pozwala ustalić w obiektywny sposób, jak rzeczywiście wygląda jej codzienna opieka nad ojcem. Ponadto wskazano,, że Strona nie złożyła na wniosku oświadczenia o prawdziwości przedstawionych we wniosku danych.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając odmowę organ I instancji stwierdził, że niepełnosprawność ojca Strony nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie wskazał na ustalenia w zakresie niepełnosprawności ojca Strony oraz wyjaśnił, że w toku ponownego rozpoznania sprawy skupił się na ustaleniu zakresu sprawowania przez Stronę opieki nad ojcem.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 23 ust.4aa u.ś.r. zlecono przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u Skarżącej i jej ojca. Celem wywiadu było ustalenie jak wygląda codzienna opieka Skarżącej nad ojcem, zakres wymaganej opieki, rodzaj i waga tych czynności, stopień ich zaabsorbowania oraz weryfikacja czy zakres potrzeb ojca Skarżącej uniemożliwia Stronie aktywność zawodową. Dnia 25 października 2022 r. przeprowadzono wywiad ze Stroną, jednak z powodu złego samopoczucia ojca Skarżącej wywiad został przerwany. Nie uzyskano więc potwierdzenia faktu sprawowania nad nim opieki przez Stronę. Dnia 26 października 2022 r. i 28 października 2022-r.pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania Strony w celu dokończenia wywiadu, jednak dwukrotnie odstąpił od przeprowadzenia wywiadu, gdyż Strona nie wpuściła pracownika socjalnego do domu informując przez okno, że ojciec źle się czuje. Pismem z 2 listopada 2022-r. poproszono ojca Strony o kontakt w celu ustalenia terminu ukończenia wywiadu środowiskowego. Dnia 9 listopada 2022-r. Strona zgłosiła się organu informując, że skontaktuje się w sprawie dokończenia wywiadu, gdy stan zdrowia ojca ulegnie poprawie. Pracownik socjalny ponownie 23 listopada 2022 r. i 24 listopada 2022 r. udał się do miejsca zamieszkania Strony, jednak jak wynika z adnotacji urzędowej pracownika socjalnego, pomimo obecności w domu nie otworzono mu drzwi. W związku z licznymi nieudanymi próbami dokończenia przeprowadzenia wywiadu, odstąpiono od jego przeprowadzenia. W konkluzji organ I instancji stwierdził że nie można więc stwierdzić czy faktycznie Strona sprawuje opiekę nad ojcem.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie wniosła Strona powołując się na zarzuty podniesione w odwołaniu z dnia 1 września 2022 r. od decyzji organu I instancji z dnia 9 sierpnia 2022 r., wskazała na uzupełnienie braków wskazanych w decyzji uchylającej Kolegium oraz zakwestionowała wskazania odnośnie zakresu niezbędnych ustaleń w ponownym postępowaniu organu I instancji.

SKO zaskarżoną decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r., po rozpoznaniu odwołania Strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że ojciec Strony (ur. [...]r.), orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Zgorzelcu z dnia 27 sierpnia 2001 r., nr 453/2021 został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, w orzeczeniu wskazano ponadto, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od lipca 2001 r.

SKO podkreśliło, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie sytuacja faktyczna Strony oraz jej ojca winna być rozpatrywana z pominięciem niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to pociąga za sobą konieczność oceny warunków spełnienia kryteriów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez odwoływania się do kryterium daty powstania niepełnosprawności

Jednakże w ocenie Kolegium, w efekcie ponownego rozpoznania sprawy przez organ I instancji, w dalszym ciągu brak jest podstaw do wydania w sprawie orzeczenia reformatoryjnego, przyznającego Stronie wnioskowane świadczenia. Kolegium uznało przy tym, że stanowi to skutek braku umożliwienia przez Stronę wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, mających istotne znaczenia dla jej rozstrzygnięcia, w szczególności unikanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i określenia w jego toku zakresu i sposobu sprawowania opieki. Jak bowiem wynika ze znajdujących się z aktach sprawy oświadczeń pracowników socjalnych do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie doszło nie z przyczyn obiektywnych, ale wskutek działań Strony, która uniemożliwiła jego przeprowadzenie w dniach 26 i 28 października 2022 r. (pracownik socjalny usiłował przeprowadzić wywiad, jednak odstąpił wskutek niewpuszczenia do mieszkania i poinformowania przez wnioskodawczynię, że ojciec źle się czuje) oraz w dniach 23 i 24 listopada 2022 r. (jak wynika z adnotacji urzędowej pracownika - nie otworzono mu drzwi). Kolegium nie podzieliło wysuwanych przez Stronę zarzutów odnośnie rzekomych nacisków oceniając, że działania pracowników organu I instancji miały na celu wyłącznie wyjaśnienie stanu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów. Zauważyło, że twierdzenia odnośnie pogorszenia stanu zdrowia ojca Strony, co rzekomo miało uniemożliwić dokończenie wywiadu środowiskowego i przeprowadzenie go w późniejszym terminie, nie zostały natomiast poparte przez stronę żadnymi dowodami.

W dalszej kolejności SKO podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu. Trzeba więc mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest ani wsparciem finansowym dla niepełnosprawnej osoby wymagającej opieki, ani takim wsparciem z tytułu samego sprawowania opieki, lecz jest niejako substytutem utraconego wynagrodzenia przez opiekuna w związku z jego rezygnacją z zarobkowania na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Mówiąc inaczej, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bo wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku. Jest to świadczenie rekompensujące utratę możliwości zarobkowania ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie świadczeniem z tytułu bycia np. dzieckiem takiej osoby. Tym samym musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z pracy (lub jej niepodejmowaniem) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki.

Jak ustalono na podstawie zgromadzonych w toku ponownego rozpoznania sprawy dokumentów, dnia 25 października 2022 r. rozpoczęto wywiad środowiskowy celem ustalenia zakresu codziennej opieki wnioskodawczym nad jej niepełnosprawnym ojcem i ustalenia, czy jej zakres uniemożliwia aktywność zawodową wnioskodawczyni. Jednak w trakcie wywiadu stan zdrowia ojca Strony nie pozwolił na potwierdzenie sposobu sprawowania opieki przez Stronę, która również nie wskazała na konkretne czynności opiekuńcze wykonywane przy ojcu, oświadczyła natomiast, że pomaga ojcu w czynnościach samoobsługowych, przygotowuje posiłki, które ojciec spożywa samodzielnie, podaje leki, (3 razy dziennie), robi zakupy, realizuje recepty, korzystając z wózka inwalidzkiego zabiera ojca na spacer. Ojciec Strony nie potwierdził informacji przekazanych przez wnioskodawczynię - co wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego z dnia 25 października 2022 r. W związku ze stanem zdrowia ojca Strony, wywiad przerwano i zaproponowano jego kontynuację w zakresie rozmowy z ojcem Strony kolejnego dnia. Jednakże w kolejnych dniach, tj. 26 i 28 października 2022 r. Strona informowała pracownika socjalnego, że ojciec ze względu na bóle głowy nie jest w stanie udzielić informacji (adnotacje urzędowe z dnia 26 października 2022 r., 28 października 2022 r.). Pismem z dnia 02 listopada 2022 r. poproszono ojca Strony o kontakt w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ojciec Strony nie odpowiedział na powyższe pismo. Dnia 9 listopada 2022 r. Strona zgłosiła się do organu informując, że skontaktuje się, kiedy stan zdrowia ojca ulegnie poprawie. Następnie pracownik socjalny ponownie w dniach 23 i 24 listopada 2022 r. udał się do miejsca zamieszkania Strony, jednak - jak wynika z adnotacji urzędowej pracownika - nie otworzono mu drzwi. SKO wskazało, że w toku postępowania przez organem I instancji Strona złożyła oświadczenia z dnia 18 października 2022 r., z dnia 15 listopada 2022 r., z dnia 16 listopada 2022 r. ("Wniosek - pismo wyjaśniające"), natomiast ojciec Strony podpisał się pod oświadczeniem z dnia 20 października 2022 r. na temat sprawowania opieki przez córkę. Jednakże w świetle zebranych w aktach sprawy dokumentów oraz przebiegu częściowego wywiadu środowiskowego z dnia 25 października 2022 r., oświadczenia powyższe nie stanowią wystarczającego ustalenia, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. SKO odniosło się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 69/21, w którym wskazano, że na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna.

SKO stwierdziło, że z brakiem umożliwienia przez Stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego należy powiązać negatywne dla Strony skutki w przeprowadzonym postępowaniu, bowiem w efekcie uniemożliwiania organowi administracyjnemu dokonania niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń w zakresie sposobu i zakresu wykonywanych w ramach opieki czynności opiekuńczych, brak było podstaw do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Tym samym w ocenie Kolegium nie można jednoznacznie orzec, że Strona spełniła wymóg rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, a więc czy zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sytuacją braku pracy zarobkowej przez Stronę, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Również wskazany w wywiadzie środowiskowym zakres wykonywanych w ramach opieki czynności opiekuńczych nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że Strona nie może podjąć zatrudnienia z powodu zakresu opieki i niezbędnych do wykonania w ramach opieki czynności. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje przy tym w żaden sposób samego faktu sprawowania przez Stronę opieki nad ojcem, jednakże podkreśla, że aby móc ustalić uprawnienie osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy bez wątpienia wykazać, że nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie w celu sprawowania opieki. Tymczasem, wskutek uniemożliwienia przez stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na zasadzie art. 23 ust. 4aa u.ś.r., ustalenia tego nie sposób było przeprowadzić.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak też stwierdzenie jej nieważności, orzeczenie, że Stronie od 1 sierpnia 2022 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe oraz zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa procesowego oraz materialnego.

W uzasadnieniu skargi wskazała, ze od 1 czerwca 2015 r. do chwili obecnej nie pracuje w związku z opieką nad ojcem, który jest po udarach. Opisała sposób zachowania pracownika przeprowadzającego wywiad środowiskowy. Odwołała się do spraw z 2015 r. zakończonych ostatecznymi decyzjami przyznającymi jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i do przeprowadzonych w tych sprawach wywiadów środowiskowych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowienie z dnia 10 lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę R. K. uznając, że nie posiada on przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. (k: 86 – 87)

W toku postępowania Strona złożyła pisma z dnia 7 czerwca 2023 r., 22 lipca 2023 r., 3 sierpnia 2023 r., 22 października 2023 r. (k: 98, 99, 100 – 112, k; 128 akt sprawy sądowej)

Postanowienie z dnia 6 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zawieszenia postępowania sądowego. (k: 118)

Pismem z dnia 29 listopada 2023 r. prokurator Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze zgłosił udział w niniejszym postępowaniu. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SKO w Jelenie Górze. Ponadto wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów na okoliczności wskazane.(k: 140- 141, k:142-153), które Sąd dopuścił jako dowód postanowieniem z dnia 28 grudnia 2023 r. oraz z dnia 25 kwietnia 2024 r. (k: 178 odwrót, k: 220 akt sprawy sądowej).

Na rozprawie w dniu 28 grudnia 2023 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z dnia 29 listopada 2023 r.., wyjaśniając, że organ dopuścił się niedbałości w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak i wydania decyzji. (k: 178 akt sprawy sądowej)

Na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. (k: 220 odwrót akt sprawy sądowej)

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Decyzja poddana kontroli Sądu została wydana na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych - w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie od dnia 1 stycznia 2024 r. i orzeka o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, dokonując oceny w zakresie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia Kolegium dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i słusznie uznało za błędne stanowisko organu pierwszej instancji co do braku spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki wynikającej z tego przepisu.

W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, uwzględniające wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Dostrzec trzeba, że wyrok Trybunału wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r. Nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące zaprezentowane stanowisko jest w tym zakresie utrwalone (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18, z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18 i z dnia 14 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Op 127/19; wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 40/20 i z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 984/20, a także powołane w tych wyrokach orzecznictwo dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego brak było podstaw do odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W niniejszej sprawie nie jest też sporne to, że Skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jako spokrewniona w pierwszym stopniu jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny i sama nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponadto nie budzi wątpliwości to, że ojciec Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (przyczyna niepełnosprawności – N), wydanym dnia 27 sierpnia 2001 r., w którym wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej pomocy i opieki osób drugich. innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Powyższe kwestie nie były sporne wobec czego nie wymagają szerszego omówienia. Powstały w niniejszej sprawie spór dotyczy natomiast oceny, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały uzasadnione podstawy do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. SKO uznało, że nie można jednoznacznie orzec, że Strona spełniła wymóg rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, a więc czy zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sytuacją braku pracy zarobkowej przez Stronę, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Również wskazany w wywiadzie środowiskowym zakres wykonywanych w ramach opieki czynności opiekuńczych nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że Strona nie może podjąć zatrudnienia z powodu zakresu opieki i niezbędnych do wykonania w ramach opieki czynności. SKO podkreśliło, że nie kwestionuje przy tym w żaden sposób samego faktu sprawowania przez Stronę opieki nad ojcem, jednakże podkreśliło, że aby móc ustalić uprawnienie osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy bez wątpienia wykazać, że nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie w celu sprawowania opieki. Tymczasem, wskutek uniemożliwienia przez Stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na zasadzie art. 23 ust. 4aa u.ś.r., ustalenia tego nie sposób było przeprowadzić.

Rozstrzygając tę kwestię organy nie przeprowadziły w sposób prawidłowy takiego postępowania wyjaśniającego, które pozwalałoby na wyrażenie stanowiska o faktycznym braku spełnienia tej przesłanki, jako uzasadniającym odmowę przyznania świadczenia. W realiach niniejszej sprawy ustalenia w tym zakresie uznać należało za niepełne. W niniejszej sprawie wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 25 października 2022 r. Natomiast z faktu jego przerwania przez pracownika socjalnego z uwago na zły stan zdrowia ojca Skarżącej nie można wywodzić negatywnych skutków dla Strony. Mimo przeprowadzenia postępowania dowodowego we wskazanym zakresie, nie sposób uznać, że wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności, a ustalenia faktyczne zostały dokonane na podstawie wszechstronnie zebranego i rozważonego materiału dowodowego. Nie było bowiem przeszkód, aby poza przeprowadzonym wywiadem środowiskowym sięgnąć do innych środków dowodowych, przewidzianych przepisami k.p.a. To obowiązkiem nu jest ustalenie czy zakres sprawowanej opieki powoduje obiektywną niemożność podjęcia przez opiekuna zatrudnienia. W związku z tym naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odstąpienie od dokonania powyższych ustaleń w ocenie Sądu uznać należy za naruszenie zasad wynikających z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji nie można w niniejszej sprawie uznać, że konieczne do rozpoznania sprawy ustalenia faktyczne zostały dokonane na podstawie wszechstronnie zebranego i rozważonego materiału dowodowego.

Podkreślić należy, że przepis art. 7 k.p.a. statuujący jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę prawdy obiektywnej, wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu obok interesu społecznego także słusznego interesu obywateli. Na podstawie art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie natomiast z art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Ponadto art. 77 § 1 k.p.a., nakłada na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 k.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny. W myśl zasady ustalonej w art. 8 k.p.a., organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy.

W kontekście wskazanych powinności organów administracji publicznej zdaniem Sądu przeprowadzane w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające nie było wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia, które zapadło przedwcześnie.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. organy nie ustaliły bowiem i nie oceniły prawidłowo stanu faktycznego dotyczącego przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy tym podkreślić trzeba, że niewątpliwie Strona domagająca się przyznania określonych praw powinna współdziałać z organem w wyjaśnieniu okoliczności istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia i zobowiązana jest przedstawiać dowody na potwierdzenie swojego uprawnienia. Niemniej jednak, na podstawie przepisów regulujących postępowanie dowodowe to organ jest dysponentem postępowania wyjaśniającego i do jego obowiązków należy dokładne i wyczerpujące ustalenie okoliczności faktycznych. W tym celu powinien podejmować wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, do których należy m.in. przesłuchanie Strony, przesłuchanie świadków, wezwanie Strony do przedłożenia stosownych dowodów, przykładowo dokumentacji medycznej jej ojca.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych powyżej rozważań i sprowadzają się do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do ustalenia czy w sprawie spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rozpoznając ponownie sprawę należy też uwzględnić, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, ze zm.), znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych w tym, że nastąpiła zmiana regulacji art. 17 ust. 1 ustawy. Z uwagi na to, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w poprzednim stanie prawnym koniecznym będzie wyjaśnienie relacji pomiędzy tą okolicznością a wprowadzonym nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy. W tym celu należy uwzględnić prawo międzyczasowe, w szczególności art. 63 ust. 1 ww. ustawy nowelizującej, zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.