Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 505/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 kwietnia 2023 roku nr KO.441.21.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi Ł. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r., nr KO.441.21.2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.:Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 17 stycznia 2023 r., GOPS.4211-188/2023 o odmowie przyznania H. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. J..

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca, wystąpiła wnioskiem z dnia 4 października 2022 r. Do wniosku strona załączyła kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 10 kwietnia 2020 r. orzekające o uznaniu J. J. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z akt sprawy wynika również, że decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. Wójt Gminy B. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego argumentując powyższe brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest cezury czasowej powstania niepełnosprawności J. J.. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przywołało Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekający o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wskazało, iż skutkiem powyższego orzeczenia jest konieczność oceny spełnienia ustawowych przesłanek przez wnioskodawcę z pominięciem powołanego wyżej przepisu, w zakresie w jakim został uznany za niekonstytucyjny. Jednocześnie Kolegium wskazało na niedostatecznie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i dowodowe odnośnie, co do istnienia związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką nad matką.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, w dniu 21 grudnia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej, w wyniku którego ustalono, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem (chorującym na pylice płuc) oraz wymagającą opieki niepełnosprawną J. J.. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym parterowym, na który składają się dwa pokoje, z którego jeden jest zajmowany przez niepełnosprawną J. J., kuchnia oraz łazienka. Dom jest ogrzewany kuchnią węglową. Ustalono, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, pampersowaną, porusza się samodzielnie w obrębie domu, a przy pomocy laski także w obrębie podwórka. Pomimo niepełnosprawności jest w stanie wykonać samodzielnie szereg czynności dnia codziennego, w tym samodzielnie ubiera się, spożywa posiłki przygotowane przez skarżącą, korzysta z toalety, wykonuje czynności higieniczne oraz przyjmuje dwa razy dziennie (rano i wieczorem) przygotowane przez córkę lekarstwa. Może pozostać sama w domu. Natomiast zakres czynności opiekuńczych skarżącej względem matki obejmuje poza przygotowywaniem posiłków dawek lekarstw, pomoc podczas kąpieli (w zależności od potrzeb 2, 3 razy w tygodniu) oraz ogólnie pojętą kontrolę nad matką. Skarżąca zgodnie z oświadczeniem jest jedyną osobą mogąca sprawować tę opiekę. Pomoc męża skarżącej, ze względu na jego stan zdrowia jest ograniczona jedynie do przyniesienia opału. Natomiast brat skarżącej (syn niepełnosprawnej J. J.) odwiedza matkę, jednakże nie uczestniczy w jakikolwiek sposób w sprawowanej opiece. Ze złożonego w dniu 21 grudnia 2022 r. oświadczenia skarżącej wynika, że matka nie wyraża zgody na opiekę sprawowaną przez opiekunkę środowiskową, o której to możliwości wnioskodawczyni została poinformowana. Zgodność powyższych ustaleń z istniejącym stanem faktycznym potwierdziła zarówno skarżąca, własnoręcznym podpisem pod przeprowadzonym wywiadem środowiskowym oraz złożonym w dniu 21 grudnia 2022 r. oświadczeniem, jak i wymagająca opieki J. J., w toku przeprowadzanego wywiadu środowiskowego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. Wójt Gminy B. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazują na brak spełnienia ustawowych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest odpowiednio braku związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką; cezury czasowej powstania niepełnosprawności J. J..

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosiła, iż okoliczność, że jej matka nie jest osoba leżącą, jak również, że może samodzielnie poruszać się w obrębie domu oraz podwórka nie może dyskwalifikować strony do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Wiek matki oraz jej stan zdrowia wymaga 24 godzinnej opieki, a orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do samodzielnej egzystencji uprawnia skarżąca do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Do odwołania strona załączyła kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 stycznia 2023 r. uznającego J. J. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji; data powstania niezdolności 2 grudnia 2022 r.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie ustaleń nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagająca opieki J. J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w sprawie nie została spełniona określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, przez którą rozumie się zarówno rezygnacje z pracy jak i jej niepodejmowanie, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Jego przyznanie jest możliwe w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, przez co w ocenie organu należy rozumieć sytuacje, w której zarówno wymiar sprawowanej opieki, jak i jej niezbędność w znacznym zakresie, uniemożliwiają opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej, choćby w minimalnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu, dokonane w sprawie ustalenia faktyczne pozwalają na stwierdzenie, iż taka sytuacja nie występuje w rozpoznawanej sprawie. Kolegium wskazało, iż nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej J. J., jak również zasadności konieczności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżąca, uznać należy, iż zarówno zakres, jak i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką nie stanowi opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie stronie jakiejkolwiek aktywność zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Matka skarżącej nie jest bowiem osobą niesamodzielną, całkowicie leżącą, nie mogąca pozostać samodzielnie w mieszkaniu, choćby przez krótki okres. Wyżej wymieniona, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie spożywa przygotowane przez skarżącą posiłki i zażywa podane lekarstwa. Jest też w stanie samodzielnie dbać o własne potrzeby fizjologicznie. Zdaniem organu odwoławczego wykazywane przez skarżącą czynności opiekuńcze nad matką sprowadzają się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego, które to czynności są wykonywane w każdej rodzinie przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu. Co więcej, w ocenie organu odwoławczego właściwa organizacja sprawowanej opieki, w tym możliwość skorzystania z usług opiekuńczych oferowanych przez organ pomocowy, na co strona nie wyraziła zgody, nie wymagałaby od skarżącej całkowitej rezygnacji z pracy zawodowej. Wobec powyższego zdaniem Kolegium, w sprawie brak było podstaw do uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Kolegium zakwestionowało natomiast stanowisko organu I instancji, co do możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując w tym zakresie, iż skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest to, że w przypadku do osób, których data powstania niepełnosprawności nie spełnia kryterium powołanego przepisu, ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić z pominięciem wskazanej normy prawnej.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. S. zarzucała wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Podnosiła, iż powoływane przez organy ustalenia faktyczne są niepełne, gdyż nie uwzględniają wszystkich okoliczności, na które wskazywała w toku przeprowadzanych wywiadów środowiskowych, a które nie zostały odnotowane. Pomimo, iż niepełnosprawna J. J. jest w stanie samodzielnie się poruszać, spożywać posiłki, to jednak bywają gorsze dni, kiedy sprawowana opieka wymaga poświęcenia więcej czasu i uwagi. Skarżąca podkreśliła, iż pomimo wskazanych wyżej ustaleń nigdy nie zostawia matki samej, nieustannie ją asekuruje przed upadkiem, jak również podczas spożywania posiłków, gdyż zdarza się jej zakrztusić pokarmem. Podobnie jest z ubieraniem, w szczególności bielizny, jak i korzystaniem z toalety. W ocenie skarżącej w trakcie 30 minutowego wywiadu środowiskowego nie sposób zebrać wyczerpującej wiedzy na temat potrzeb niepełnosprawnej matki, jak i sprawowanej przez skarżącą opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Jednocześnie organ wnosił o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Poinformowana o powyższym wniosku skarżąca w zakreślonym prawem terminie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Ponadto strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Pismem procesowym z dnia 31 sierpnia 2023 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej popierał wniesioną skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Uzasadniając pełnomocnik wskazał, iż wiek skarżącej, jak i jej stan zdrowia uniemożliwiają samodzielne poruszanie się, a tym bardziej samodzielne wyjście na zewnątrz budynku, czy tez jej samodzielne pozostawienie w domu. Powyższe okoliczności uzasadniają zdaniem pełnomocnika przyznanie stronie zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 16 ust. 1 u.ś.r., celem pokrycia częściowych wydatków związanych ze sprawowaną opieką nad matką. Strona skarżąca wskazała nadto na występujące rozbieżności, co do stanu zdrowia niepełnosprawnej J. J. i zakresu jej samodzielności, wynikające z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych z dnia 26 października 2022 r. i z dnia 21 grudnia 2022 r., co w ocenie pełnomocnika wskazuje na istotne błędy w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych sprawy. Ponadto zakwestionowała stanowisko organu I instancji, co do możliwości zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

W dniu 6 grudnia 2023 r. obecny na rozprawie pełnomocnik substytucyjny skarżącej popierał skargę w całości, wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1664) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi H. S. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 kwietnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 17 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. J.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki J. J. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 10 kwietnia 2020 r. orzekające o uznaniu ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak również orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 stycznia 2023 r. uznającego ją za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w myśl art. 3 pkt 21 lit.e u.ś.r. jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca H. S. jest córką J. J., co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.

Nie bagatelizując stanu zdrowia J. J., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim słusznie zauważyło, że powoływany przez skarżącą zakres czynności nie może zostać uznany za stałą opiekę, wykluczającą całkowicie możliwość podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego, które obejmuje również przygotowywanie posiłków, a które to czynności należą do typowych czynności dnia codziennego wykonywanych także przez osoby aktywne zawodowo. Natomiast wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad matką, sprowadzające się w zasadzie, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, do przygotowywania dawek lekarstw zażywanych przez matkę dwa razy dziennie (rano i wieczorem), pomocy w kąpieli w zależności od potrzeb 2, 3 razy w tygodniu, czy też pomocy w ubraniu się, jak to określiła skarżąca "w gorsze dni", nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, iż w/w jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Wręcz przeciwnie, na co wskazała sama skarżąca do wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2022 r. matka skarżącej zajmuje samodzielnie jeden z pokoi, jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu, a przy pomocy laski również po podwórku. Samodzielnie spożywa posiłki, zażywa lekarstwa, korzysta z łazienki i toalety, ubiera się. Bez wpływu na powyższe pozostaje również podnoszone argumenty skargi, co do pozostawania skarżącej w pełnej gotowości do świadczenia pomocy matce, w szczególności czuwanie nad tym aby się nie przewróciła, czy też nie zakrztusiła posiłkiem. Raz jeszcze przypomnieć należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu procedujące w sprawie organy nie naruszyły art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Zdaniem Sądu nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty, co do naruszenia przepisów postępowania, wynikających z treści wniesionej skargi, jak i z pisma procesowego pełnomocnika skarżącej z dnia 31 sierpnia 2023 r., które to zarzuty te sprowadzają się w zasadzie do kwestionowania poprawności dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą kwestii "nie odnotowania" wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności związanych ze sprawowaną opieką nad matką, wskazywanych przez stronę w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, wskazać należy, iż argumentacja ta, co należy podkreślić wyartykułowana dopiero na etapie wniesionej skargi, nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w aktach sprawy. Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego z dnia 21 grudnia 2022 r. wynika, iż zgodność prawdą zawartych w nim informacji i stwierdzeń została potwierdzona przez skarżącą własnoręcznym podpisem. Powyższe prowadzi do domniemania, iż przed podpisaniem wskazanego dokumentu strona zapoznała się z jego treścią i nie wnosiła, co do niej żadnych uwag. Jeżeli w ocenie skarżącej treść sporządzonego wywiadu nie zawierała wszystkich istotnych dla sprawy informacji, była uprawniona do żądania jego uzupełnienia, ewentualnie wniesienia zastrzeżeń, czy też odmowy jego podpisania.

Natomiast, co do podnoszonej przez pełnomocnika skarżącej rozbieżności pomiędzy treścią wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 października 2022 r. (również osobiście podpisanego przez skarżącą), a wywiadu późniejszego, przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2022 r. wskazać należy, że zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są w stanie wyjaśnić dlaczego skarżącą wskazywała w trakcie przeprowadzanych wywiadów sprzeczne ze sobą, wykluczające się oświadczenia. Podkreślić również należy, iż wobec uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r., decyzji Wójta Gminy B. z dnia 3 listopada 2022 r. odmawiającej przyznania stronie wnioskowanego świadczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, w ocenie Sądu za wiarygodne dowody w sprawie uznać należy wywiad środowiskowy i oświadczenie skarżącej z dnia 21 grudnia 2022 r., zgromadzony w toku ponownego rozpatrywania wniosku skarżącej z dnia 4 października 2022 r. Treść powyższych dokumentów wskazuje na bezzasadność zarzutów pełnomocnika odnoszących się do stanu zdrowia niepełnosprawnej J. J. i zakresu jej samodzielności.

Za niezrozumiałe uznać również należy stanowisko pełnomocnika skarżącej, co dopełnienia przez stronę przesłanek z art. 16 u.ś.r. przemawiających za przyznaniem jej zasiłku pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, iż uregulowane w art. 16 ustawy zasiłek pielęgnacyjny stanowi odrębne świadczenie względem uregulowanego w art. 17 świadczenia pielęgnacyjnego, a nadto nie było objęte zgłoszonym w dniu 4 października 2022 r. wnioskiem skarżącej.

Natomiast, co do zarzucanego Wójtowi Gminy B. podjęcia decyzji na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. , z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazać należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wyraziło pogląd, co do konieczności oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem art. 17 ust. 1b w zakresie w jakim został on uznany za niekonstytucyjny. W powołanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżąca należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego żądania.

Jednocześnie Sąd stwierdza, że procedujące w sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącej za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem, czym zadośćuczyniły wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. w pkt 1 wyroku skargę oddalił.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2631). Jednakże z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2437) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz.1935) Sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie, w ocenie Sądu brak było podstaw do powiększenia kwoty przyznanego wynagrodzenia o stawkę podatku od towarów i usług. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym takie działanie doprowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania pełnomocników ustanowionych w ramach prawa pomocy w stosunku do pełnomocników z wyboru. W przypadku tych ostatnich zwrot kosztów zastępstwa procesowego przyznawany jest kwotowo, zgodnie z odrębnymi przepisami, bez powiększenia tej kwoty o wspomniany podatek. Nie można bowiem wyroku Trybunału interpretować w ten sposób, aby znosząc jedne nierówności powodował powstanie kolejnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2023 r., sygn. akt I GZ 307/23, z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OZ 529/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też powodu przyjąć należało, że w rozpoznawanej sprawie § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu nie znajduje zastosowania.

ds