Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 328/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1358/22 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 maja 2022 r. nr 010000/620/25307/2021/CSW w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego K.S. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1358/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi K.S. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" albo "Prezes ZUS") z dnia 31 maja 2022 r. nr 010000/620/25307/2021/CSW w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Prezesa ZUS na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezes ZUS opisaną na wstępie decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), dalej jako "ustawa emerytalna", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jak wskazał organ, warunki określone w wyżej cytowanym art. 83 ustawy emerytalnej muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że z akt rozpatrywanej sprawy wynika, iż wnioskodawca pozostaje w zatrudnieniu. Stąd uznał, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi oraz nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Skarżący wywiódł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, że orzeczeniem z dnia 3 września 2020 r. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 30 września 2022 r. Wyjaśnił też, że jest nieuleczalnie chory, cierpi na złośliwą chorobę nowotworową i z tego powodu został u niego przeprowadzony zabieg laryngektomii polegający na wycięciu krtani. Skarżący wskazał, że tylko formalnie znajduje się w zatrudnieniu, gdyż z powodu choroby nie wykonuje pracy od 2018 r. i nie osiąga żadnego dochodu, a od dnia 1 listopada 2020 r. przebywa na urlopie bezpłatnym i w tym czasie jego pracodawca nie odprowadza za niego składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący podkreślił, że od kilku lat nie osiąga żadnego dochodu jak również nie otrzymuje żadnego świadczenia z ZUS. Pozostaje na utrzymaniu żony, która ze skromnej pensji utrzymuje siebie, skarżącego oraz ich syna. Z tego powodu nie można uznać, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Uwzględniając skargę i uchylając wydaną w sprawie decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania.

W ocenie Sadu meriti w realiach niniejszej sprawy kluczowe znaczenie miało odkodowanie zwrotu "niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem". W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższy zwrot należy odczytywać, jako odwołujący się do sytuacji, gdy strona faktycznie nie wykonuje pracy. Słowo "podjąć" nawiązuje przecież wprost do działania, do wykonywania określonej czynności. Stąd też zwrot "podjęcie pracy", należy rozumieć jako równoznaczny z wykonywaniem pracy. A contrario, niemożność podjęcia pracy oznacza zarówno formalną, jak i faktyczną przeszkodę w wykonywaniu pracy. W świetle powyższego, jako nieuprawnione jawiło się utożsamianie przez Prezesa ZUS omawianego zwrotu z faktem pozostawania skarżącego w zatrudnieniu. Istnienie umowy o pracę nie jest bowiem równoznaczne z wykonywaniem pracy, jak i z samą możliwością jej wykonywania. Biorąc pod uwagę powyższe, organ rozpoznając sprawę powinien ustalić to, czy skarżący z uwagi na wiek lub stan zdrowia jest zdolny do wykonywania pracy, i czy faktycznie pracę wykonuje.

Sąd pierwszej instancji po analizie stanu faktycznego doszedł do wniosku, iż Prezes ZUS zaniechał ustaleń w powyższym zakresie. Stąd, biorąc pod uwagę okoliczność, iż na dzień wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia, skarżący formalnie był uznany za niezdolnego całkowicie do pracy, jak też uwzględniając fakt przebywania w tym czasie przez skarżącego na urlopie bezpłatnym (tj. fakt niewykonywania pracy) – badana decyzja została uznana przez Sąd pierwszej instancji za akt wadliwy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Prezes ZUS, zaskarżając go w całości i zarzucając

1. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

a) poprzez przyjęcie, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w zakresie przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowanej całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem należy odczytywać jako odwołujący się do sytuacji, gdy strona faktycznie nie wykonuje pracy, podczas gdy na dzień wydania zaskarżonej decyzji pozostawał skarżący nadal w zatrudnieniu;

b) poprzez przyjęcie w zakresie przesłanki posiadania niezbędnych środków utrzymania, że skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący posiadał niezbędne środki utrzymania;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a.", poprzez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że:

a) pomimo, iż skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji pozostawał w zatrudnieniu to spełniał przesłankę niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi;

b) skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy organ zebrał całość materiału dowodowego i dokonał jego prawidłowej oceny, która prowadzi do wniosku, że skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji na podstawie przedłożonej przez skarżącego dokumentacji miał zapewnione niezbędne środki utrzymania.

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości skargi lub ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto organ oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględniając komplementarny charakter zarzutów skargi kasacyjnej wraz z ich uzasadnieniem należało odnieść się do nich łącznie.

W pierwszej kolejności należy jednakże zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie analizował w sprawie okoliczności związanych z brakiem niezbędnych środków utrzymania. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku swoistą matrycą swoich rozważań Sąd pierwszej instancji uczynił bowiem jedynie zapatrywania w przedmiocie przesłanki "niemożliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowanej całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem". Niezrozumiała jest zatem cześć zarzutów podniesionych w petitum skargi kasacyjnej (w pkt 1 lit. b) oraz w pkt 2 lit. b)) jak i argumentacja podniesiona na ich uzasadnienie odnosząca się do przesłanki posiadania niezbędnych środków utrzymania.

W zakresie meritum zaistniałego w sprawie sporu podzielić należy zapatrywania wyrażone przez Sąd pierwszej instancji, co prowadzi do konkluzji, że wniesiona skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera.

Na wstępie przypomnieć należy, że art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej "ustawa emerytalna", uzależnia przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku od łącznego spełnienia następujących przesłanek: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy. Organ rozstrzygający tego rodzaju sprawę samodzielnie ocenia przy tym, czy strona nie nabyła prawa do świadczeń na zasadach ogólnych na skutek wystąpienia szczególnych okoliczności, uzasadniających zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Należy zarazem zauważyć, że pojęcie "szczególnych okoliczności" nie zostało na gruncie tej ustawy zdefiniowane. W orzecznictwie przyjmuje się, że za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r.; sygn. akt II SA 306/00; z nowszego orzecznictwa zob. wyrok z dnia 7 października 2021 r.; sygn. akt III OSK 4478/21), przy czym zdarzenie to bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Kategoria szczególnych okoliczności jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Prawodawca posługując się zwrotem "szczególne okoliczności", daje organowi pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tym kątem, co podkreśla cel omawianej regulacji. Nie chodzi o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy o emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o świadczenie, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2003 r.; sygn. akt II SA 3594/02).

Konstrukcja uznania administracyjnego, na której opiera się art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, zobowiązuje organ w każdym przypadku do starannego zbadania stanu faktycznego pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w powołanym przepisie oraz do dokonania oceny, czy okoliczności sprawy mają szczególny charakter, uzasadniający przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy statuuje art. 7 k.p.a., nakazując jednocześnie załatwić sprawę mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Na tle tego przepisu, w odniesieniu do spraw rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, sformułowano w orzecznictwie sądów administracyjnych zapatrywania, że organ obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2009 r.; sygn. akt I OSK 200/09). Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej została przez ustawodawcę skonkretyzowana w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, w tym m.in. w powołanych w skardze kasacyjnej art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., statuujących obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Odnotować także należy, że zgodnie z art. 124 ustawy emerytalnej, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania. W szczególności powinien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Jest nadto obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Zatem, w w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, każda osoba ubiegająca się o świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, także o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ma prawo oczekiwać od organu administracji wszechstronnego, wnikliwego, a tym samym rzetelnego rozpatrzenia jej sprawy. Jakkolwiek w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony, zasadniczo, to na niej spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi określone skutki prawne, to jednakże, jeżeli twierdzenia strony są ogólnikowe, bądź niepełne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy strona nie wskaże konkretnych okoliczności, zaś organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego we własnym zakresie, można z tego wywieść wnioski negatywne dla strony (zob. w tej materii m.in.: prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2022 r.; sygn. akt II SA/Wa 513/22).

Odnosząc się do meritum zaistniałego w sprawie sporu i uwzględniając cel jakiemu służyć ma świadczenie w drodze wyjątku przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, to jest przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym tym ubezpieczonym, którzy ze względu na szczególne okoliczności nie mogli sprostać wymaganiom ogólnym determinującym nabycie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, podzielić należy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym zwrot "[...] niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym [...]" użyty w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej należy skorelować z formalną i faktyczną przeszkodą w wykonywaniu pracy. "Podejmować" oznacza bowiem przedsięwziąć jakieś działanie, rozpocząć coś, względnie zareagować na coś działaniem. W tym sensie sformułowanie "podjęcie pracy", należy powiązać z faktycznym wykonywaniem pracy, a nie jedynie z formalnym pozostawaniem w zatrudnieniu. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zasadnie zatem skonstatował, że samo istnienie w obrocie prawnym umowy o pracę nie jest równoznaczne z wykonywaniem pracy przez dany podmiot, jak i z samą możliwością jej wykonywania. Należy mieć przy tym na uwadze, że w określonych stanach faktycznych dany podmiot może nie mieć świadomości co do pozostawania w obrocie prawnym umowy, której nadal jest stroną. Określona osoba może również nie mieć świadomości co do braku wykonania stosownych obowiązków przez pracodawcę względem organu ubezpieczeniowego, na przykład w zakresie wyrejestrowania pracownika z ubezpieczeń społecznych, a których wykonanie może otworzyć danemu podmiotowi drogę do ubiegania się o przyznanie przewidzianego przez prawo świadczenia.

W rozpatrywanym w realiach niniejszej sprawy przypadku nie można zaś uznać, że skoro skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji pozostawał w zatrudnieniu (jak twierdzi - wyłącznie formalnie) to nie spełniał przesłanki "niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym". Niemożność podjęcia pracy – jak prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji – należy powiązać z formalną i faktyczną przeszkodą w wykonywaniu pracy. Sam fakt formalnego zatrudnienia nie jest bowiem równoznaczny z możnością podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.

Na tle okoliczności podnoszonych przez skarżącego podkreślenia wymaga, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że skarżący od dnia 31 lipca 2019 r. do dnia 30 września 2022 r. był całkowicie niezdolny do pracy. Nadto, w okresie 14 czerwca 2019 r. – 7 czerwca 2020 r. otrzymywał świadczenie rehabilitacyjne. Z kolei z dołączonego do skargi świadectwa pracy wynika, że od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. skarżący korzystał z urlopu bezpłatnego. Należy w tym miejscu wskazać, że w świetle art. 174 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1465), dalej "k.p.", okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Zatem urlop bezpłatny, o którym mowa w art. 174 k.p. jest okresem, w którym mimo trwania stosunku pracy, ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku, w tym świadczenie pracy oraz wypłata wynagrodzenia (zob. w tej materii m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r.; sygn. II PK 111/08; System Informacji Prawnej Lex nr 738348). W podobnym tonie wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r. (sygn. akt I OSK 1867/15; System Informacji Prawnej Lex nr 2480584), zauważając, że "[...] zarówno w przypadku korzystania z urlopu bezpłatnego, jak i urlopu wychowawczego, osoba uprawniona rezygnuje z wykonywania pracy świadczonej w ramach stosunku pracy [...] i nie otrzymuje wynagrodzenia".

Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, organ w ogóle nie zbadał tego, czy skarżący faktycznie wykonuje pracę jak i tego, czy w świetle orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika skarżący jest osobą zdolną do zatrudnienia. Tylko bowiem w przypadku definitywnego uznania, że skarżący faktycznie wykonuje pracę nie byłoby jakichkolwiek podstaw do rozważania przesłanki "niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym". W uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji organ skonstatował jedynie, że skarżący formalnie pozostaje w zatrudnieniu, a zatem w jego przypadku nie można w ogóle rozważać okoliczności związanych z tym, że dana osoba nie może - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, czego wymaga art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Ponadto organ wskazał, że powyższa okoliczność determinuje a limine uznanie, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania.

Sąd pierwszej instancji odnosząc się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyłącznie do kwestii niemożności podjęcia pracy [...] przedstawił prawidłową ocenę prawną co do wadliwego stanowiska organu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywanie zaprezentowane przez Sąd pierwszej instancji, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie ustalono stanu faktycznego sprawy w sposób pełny, a tym samym - choć Sąd pierwszej instancji tego wprost w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wyartykułował, a skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów w tym zakresie - naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (orzeczenie jak w punkcie drugim sentencji wyroku) został uwzględniony na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) z uwagi na sporządzenie i wniesienie w ustawowym terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, zaś skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.