Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2652/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Dorota Kozub – Marciniak (spr.), Protokolant referent stażysta Klaudia Wrońska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. K. (dalej także, jako: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 1 września 2022 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 23 grudnia 2020 r. A. K. złożyła, na urzędowym formularzu, wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko A. K., ur. [...] grudnia 2016 r. Oświadczyła, że jest panną, ojciec dziecka jest nieznany.

Decyzją z dnia 13 stycznia 2021r. Prezydent m.st. Warszawy Nr ŚR/000283/ZR/01/2021 przyznał skarżącej na dziecko A. K. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego w kwocie 95,00 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 października 2021 r. i na ten sam okres dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 193,00 zł miesięcznie. Organ pouczył skarżącą m.in. o obowiązku informowania o wystąpieniu zmian w składzie rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnych oraz o obowiązku zwrotu świadczenie nienależnego.

W dniu 11 lutego 2022r. organ I instancji pozyskał nowy odpis zupełny aktu urodzenia A. K., z którego wynika, że w dniu [...] marca 2022 r. M. K. uznał ojcostwo A. K.

Pismem z dnia 10 marca 2022 r. organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ponownego ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wypłaconych na podstawie decyzji z dnia 13 stycznia 2021 r. w związku z uzyskaniem informacji o uznaniu ojcostwa dziecka A. K. przez M. K. Skarżąca została wezwana do złożenia prawomocnego orzeczenia lub ugody zatwierdzonej przez sąd zasądzającej alimenty na rzecz dziecka A. K.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2021 r. organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na córkę A. K., wypłaconych w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 października 2021 r. na podstawie decyzji z dnia 13 stycznia 2021 r., w związku ze zmianą składu rodziny, tj. uznaniu ojcostwa A. K. przez M. K.

Skarżąca w dniu 29 kwietnia 2022 r. złożyła oświadczenie, że będzie ubiegała się o zatwierdzenie przez sąd ugody mediacyjnej.

Decyzją wydaną przez Prezydenta m. st. Warszawy dnia 9 maja 2022 r. Nr ŚR/001636/ZZ/05/2022 uznano, że świadczenie rodzinne w formie zasiłku rodzinnego przyznane na A. K., wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 października 2021 r., dodatku do tego świadczenia z tytułu samotnego wychowywania dziecka za ten sam okres, są świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zobowiązano A. K. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 2016,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 25 ust.1, art. 30, art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej, jako: u.ś.r.). Odnosząc się do art. 7 ust. 5 u.ś.r. organ podniósł, że założeniem tego przepisu jest by zasiłek rodzinny przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasądzone i wyegzekwowane alimenty, względnie ustalone i zapłacone w ugodzie, wpływają na dochód, a ten ma znaczenie dla kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczeń rodzinnych. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w przepisie art. 4 ust. 2 u.ś.r., jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty określonej w art. 5 ust. 1 tej ustawy, tj. kwoty 674 zł.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii braku właściwego pouczenia o okolicznościach wyłączających pobieranie świadczenia, Kolegium wskazało, że skarżąca tak na etapie składania wniosku, jak i przy wydaniu decyzji została pouczona o swoich obowiązkach informacyjnych, jak i konsekwencjach niepowiadomienia organu o zdarzeniach mających wpływ na przyznanie świadczenia. W ocenie organu, w świetle pouczeń skarżąca powinna mieć świadomość, że ustalenie ojcostwa wpływa na skład rodziny, zaś zasiłek rodzinny - jako osobie samotnie wychowującej dziecko - nie będzie przysługiwał o ile nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd.

Ustosunkowując się do kwestii ugody mediacyjnej organ podniósł, że z treści umowy o mediację zawartej w dniu [...] marca 2021 r. wynika, że ugoda alimentacyjna została zawarta poza postępowaniem sądowym (§ 1 umowy o mediację z dnia [...] marca 2021r.). Zgodnie z art. 183(13) § 1 kodeksu postępowania cywilnego w przypadku gdy strona, po zawarciu ugody, w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, wystąpi do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie ugody, mediator składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej. Z kolei zgodnie z art. 183(14) § 1 i § 2 k.p.c. jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd, o którym mowa w art. 183(13), na wniosek strony niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie jej klauzuli wykonalności; w przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę postanowieniem. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności (art. 183(14) § 1 k.p.c.). Natomiast, jakkolwiek w treści ugody strony oświadczyły, że wnoszą o jej zatwierdzenie przez sąd i nadanie jej klauzuli wykonalności, to do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, skarżąca nie przedstawiła ani zatwierdzonej ugody, ani wniosku o jej zatwierdzenie, o którym pisała w oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2022 r., a w konsekwencji nie doszło do przedłożenia do akt sprawy tytułu wykonawczego (ugoda wraz z klauzulą wykonalności).

W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo uznał, że pobrany w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 października 2021 r. przez A. K. zasiłek i dodatek do zasiłku rodzinnego jest świadczeniem nienależnie pobranym. Od dnia 1 kwietnia 2021 r. odwołująca stała się osobą samotnie wychowującą dziecko, bez orzeczenia o świadczeniach alimentacyjnych. Stanowiło to w ocenie Kolegium negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 7 pkt 5 u.ś.r., aktualnie zaś podstawę do stwierdzenia, że pobrane od tej daty świadczenia stanowiły świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i działając przez pełnomocnika wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że pobrany przez skarżącą zasiłek rodzinny został pobrany nienależnie, w sytuacji, gdy:

• skarżąca pozostawała w uzasadnionym przekonaniu, że świadczenie jest jej należne, a organ nie poczynił żadnych przeciwnych ustaleń w tym zakresie,

• organ nie pouczył skarżącej, że w sprawie istnieją okoliczności, które mogą powodować brak podstaw do przyznania świadczenia,

• świadczenie zostało zużyte,

• A. K. miała ustalone alimenty w ugodzie zawartej przed mediatorem.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m. in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.).

Przepis art. 7 u.ś.r. zawiera katalog negatywnych przesłanek przyznania zasiłku rodzinnego.

Zgodnie z art. 7 pkt 5 u.ś.r. brak zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka powoduje niemożność nabycia prawa do zasiłku rodzinnego chyba, że zaistniała którakolwiek z sytuacji wskazanej w art. 7 pkt 5 lit. a-d ustawy o świadczeniach rodzinnych to jest drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany bądź powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, jak również w przypadku gdy sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

Z kolei, brak warunków do przyznania prawa do zasiłku rodzinnego powoduje stosownie do treści art. 8 u.ś.r., że nie mogą być przyznane dodatki do niego w tym ten, o który wnioskowała skarżąca, tj. z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

W kontekście przywołanych przypisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjaśnić należy, że stosownie do art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) to rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Skoro, na mocy powyższego unormowania, ciężar utrzymania dziecka spoczywa na obojgu rodzicach, to wsparcie finansowe Państwa w zaspokojeniu potrzeb bytowych dzieci powinno zostać przyznane w ściśle określonych przypadkach wskazanych przez ustawodawcę. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidują, że zasiłek rodzinny stanowiący wsparcie finansowe państwa dla rodziny powinien zatem zostać przyznany uprawnionemu wówczas, gdy brak jest innej możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny. W przypadku, gdy jeden z rodziców samodzielnie wychowuje dziecko, to zanim zwróci się o pomoc Państwa poprzez przyznanie zasiłku rodzinnego, powinien wykorzystać prawne środki zmierzające do uzyskania świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica w celu powiększenia dochodów rodziny.

W niniejszej sprawie skarżąca dotychczas nie wykorzystała wszystkich środków prawnych w celu zapewnienia dziecku alimentów od jego ojca. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zawarła z ojcem dziecka ugodę przed mediatorem w postępowaniu pozasądowym (ugoda z dnia [...] marca 2021 r.). Skarżąca przy piśmie z dnia 10 marca 2022 r. została wezwana przez organ do złożenia prawomocnego orzeczenia sądu lub ugody zatwierdzonej przez sąd, zasądzającej alimenty na rzecz dziecka A. K. Skarżąca mimo deklaracji poczynionej w piśmie z dnia 29 kwietnia 2022 r. – stosownego dokumentu, pochodzącego z sądu nie nadesłała.

W ocenie Sądu, zasadne było zatem stanowisko organu, że w sprawie wystąpiła negatywne przesłanka do przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń, o której mowa w art. 7 ust. 5 u.ś.r., w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. W dniu [...] marca 2021 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego ojciec dziecka uznał ojcostwo i został wpisany do aktu urodzenia A. K. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła tytułu wykonawczego, na podstawie którego od ww. daty ustalono świadczenie alimentacyjne na dziecko, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Skoro zatem organ stwierdził wystąpienie negatywnej przesłanki w postaci nieustalenia, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, to był zobowiązany treścią art. 7 ust. 5 u.ś.r. do uznania braku prawa zarówno do zasiłku rodzinnego, jak i dodatków do tego zasiłku.

W konsekwencji, świadczenia pobrane w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 października 2021 r. stanowiły świadczenia nienależne pobrane, podlegające zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Dopiero bowiem po zatwierdzeniu ugody z dnia [...] marca 2021 r. przez sąd we właściwym postępowaniu, możliwe będzie, przy spełnieniu także warunku co do wysokości dochodu (art. 5 u.ś.r.), przyznanie świadczenia rodzinnego wraz z dodatkami. Podkreślić jeszcze raz należy, że sytuacji skarżącej nie zmienia fakt, że zawarła ona w dniu [...] marca 2021 r. ugodę, na mocy której ojciec dziecka zobowiązał się płacić na nie alimenty w kwocie 2 000 zł miesięcznie. W kontekście bowiem przytoczonych powyżej przepisów, w których mowa o zasądzeniu alimentów, zasądzenie alimentów możliwe jest wyłącznie przed sądem, choć niekoniecznie w formie wyroku. Dopuszczalne jest także uzyskanie tytułu wykonawczego zatwierdzonego przez sąd, a więc chociażby ugody zatwierdzonej przez sąd. Zawarcie ugody między rodzicami o płaceniu alimentów w postępowaniu jedynie przed mediatorem jest niewystarczające.

Sąd podziela przy tym stanowisko organu, że skarżąca została właściwie pouczona, zarówno we wniosku, jak i następnie w decyzji z dnia 13 stycznia 2020 r., o obowiązujących zasadach przyznawania świadczeń rodzinnych, a także przesłankach negatywnych przyznania takiego świadczenia i konsekwencjach niepowiadomienia organu o zmianach mających wpływ na przyznanie świadczeń, w tym zmianach w składzie osobowym rodziny lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżąca własnoręcznie podpisała się na formularzu wniosku w dniu 23 grudnia 2020 r., poświadczając tym samym, że zapoznała się z pouczeniami, jak też osobiście odebrała decyzję organu I instancji z dnia 13 stycznia 2020 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych), co oznacza, że zapoznała się z jej treścią i właściwymi pouczeniami.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł jak w sentencji.