Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 509/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 listopada 2018 r. nr SKO Gd/3904/18 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. (nr SKO Gd/3904/18) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 1 sierpnia 2018 r. (nr 60/cel/2018/DS) w sprawie przyznania zasiłku celowego A. M.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Postępowanie w przedmiotowej sprawie zainicjował wniosek A. M. z dnia 29 stycznia 2016 r. skierowany do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na całkowite pokrycie kosztu wykonania badania rezonansu magnetycznego głowy w kwocie 650 zł oraz pokrycie kosztu leków w wysokości 279,51 zł

W złożonym wniosku A. M. wskazał, że jest osobą samotnie gospodarującą, znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej. Wnioskodawca wskazał przy tym, że cierpi na długotrwałe, nie rokujące poprawy stanu zdrowia choroby, wymagające stałych wizyt specjalistycznych oraz stałego przyjmowania różnych rodzajów leków. Do wniosku dołączono kserokopię zaświadczenia lekarskiego, dotyczącego stanu zdrowia wnioskodawcy.

W trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 lutego 2016 r. wnioskodawca wskazywał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest kawalerem, nie ma dzieci. Mieszka w domu będącym jego własnością wraz z siostrą i jej dzieckiem, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Na podstawie informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w P. ustalono, że wnioskodawca był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia 13 listopada 2015 r.

Decyzją z dnia 29 lutego 2016 r. (nr 35/Cel/Odm/2016/KW) Wójt Gminy K. odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Wskazana decyzja o odmowie przyznania świadczenia została następnie utrzymana na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 maja 2016 r. (nr SKO Gd/1699/16).

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na złożenie przez skarżącego wniosku w dniu 29 stycznia 2016 r., do podstawy obliczeń przyjęto dochód z grudnia 2015 r. Na tym etapie sprawy organy przyjęły, że dochód wnioskodawcy w grudniu 2015 r. z tytułu zasiłku dla bezrobotnych wyniósł 717,30 zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 634 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej nie rozstrzyga wprost, czy do ustalenia sytuacji dochodowej bierze się pod uwagę faktyczne uzyskanie dochodu, czy też nabycie do niego prawa. Zdaniem organu, dla uzyskania dochodu znaczenie miała data nabycia do niego uprawnień, a wypłatę traktuje się jako czynność materialno-techniczną, urzeczywistniającą te uprawnienia. Zatem zasiłek z tytułu pozostawania bez pracy uzyskany w grudniu 2015 r. winien był być uwzględniony w dochodzie tego miesiąca, mimo, że jego wypłata nastąpiła dopiero w styczniu 2016 r.

W wyniku wniesionej przez A. M. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 1043/16 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 maja 2016 r. (nr SKO Gd/1699/16) i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 29 lutego 2016 r. (nr 35/Cel/Odm/2016/KW).

Sąd przychylił się do stanowiska skarżącego, że jego faktycznym dochodem w miesiącu grudniu 2015 r. była kwota, którą realnie otrzymał właśnie w tym miesiącu, czyli 450,21 zł tytułem zasiłku dla bezrobotnych za listopad 2015 r., nieprzekraczająca kryterium dochodowego.

W ocenie Sądu, organy obu instancji przedwcześnie zatem odmówiły przyznania zasiłku, ponieważ wadliwie ustaliły dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Wzięły one pod uwagę kwotę, której w grudniu 2015 r. skarżący jeszcze nie uzyskał. Wskazane naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w ocenie Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, biorąc pod uwagę fakt, że wyliczona w sprawie wysokość dochodu skarżącego przekraczała kryterium dochodowe. Sąd oparł swoje ustalenia na zaświadczeniu z Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia 23 lutego 2016 r., z którego wynikało, że za listopad 2015 r. przysługiwał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 450,21 zł netto i że przelew na tę kwotę na rzecz skarżącego nastąpił w grudniu 2015 r. Z zaświadczenia tego wynikało ponadto, że za grudzień 2015 r. przysługiwał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 717,30 zł netto i że przelew na tę kwotę nastąpił w styczniu 2016 r.

Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, Wójt Gminy K. wydał w dniu 1 sierpnia 2018 r. decyzję nr 60/cel/2018/DS o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na całkowite pokrycie kosztu wykonania specjalistycznego badania rezonansu magnetycznego głowy oraz o przyznaniu A. M. zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków w miesiącu styczniu 2016 r. w kwocie 50 zł.

Organ uwzględnił, że dochód wnioskodawcy nie przekroczył kryterium dochodowego i merytorycznie rozpatrzył wniosek strony w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.:Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", który przewiduje, ze zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu.

Organ stwierdził, że pokrycie kosztu wykonania specjalistycznego badania rezonansu magnetycznego nie stanowi niezbędnej potrzeby. Wskazano, że strona cyklicznie ubiega się o pomoc i ma możliwość wykonania badania rezonansu magnetycznego głowy bezpłatnie po otrzymaniu skierowania od lekarza specjalisty i zarejestrowaniu się w Pracowni Rezonansu Magnetycznego np. w Szpitalu Specjalistycznym w W. (gdzie czas oczekiwania na badanie to dla przypadków pilnych styczeń 2019 r.). Wskazano, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi być przyznane, nawet w wypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do jego przyznania. Przyznanie zasiłku lub odmowa jego przyznania mają charakter uznaniowy.

Uzasadniając wysokość przyznanego zasiłku celowego na zakup leków podkreślono, że nie bez znaczenia pozostaje w tym wypadku, iż strona korzysta już z innych form pomocy społecznej - zasiłku okresowego, jak również innego zasiłku celowego na niezbędne potrzeby życiowe.

W odwołaniu od decyzji A. M. zarzucił organowi błędne ustalenie, że wykonanie badania rezonansu magnetycznego głowy z kontrastem jest możliwe bezpłatnie, kwestionując ustalenia pracownika socjalnego, który w oświadczeniu z dnia 31 lipca 2018 r. wskazał, że zadzwonił do pracowni rezonansu magnetycznego i uzyskał informację, że NFZ refunduje badanie rezonansem magnetycznym oraz informację o możliwych terminach przeprowadzenia badania. Odwołujący się zakwestionował ponadto wysokość zasiłku jaki przyznano mu na zakup leków, wskazując, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w innych przypadkach przyznaje zasiłki celowe w kwotach 600 zł, czy nawet 1400 zł, a zatem dysponuje znacznie wyższymi kwotami na realizację tego rodzaju świadczeń. Natomiast strona nawet przy wykorzystaniu swoich zasobów i możliwości nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie realizacji zgłoszonych potrzeb.

A. M. zarzucił, że w sprawie doszło do błędnego wyliczenia jego dochodu. W tym zakresie strona zaznaczyła, że decyzja z dnia 13 listopada 2015 r. o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych została następnie w dniu 11 stycznia 2016 r. uchylona, a w sprawie nie ustalono, czy doszło do zwrotu wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych.

Decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. (nr SKO Gd/3904/18) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.:Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a.", utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że dochód strony za grudzień 2015 r. został prawidłowo wyliczony przez organ pierwszej instancji zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt III SA/Gd 1043/16. W toku postępowania odwoławczego organ podjął ponadto czynności w celu wyjaśnienia czy kwota zasiłku dla bezrobotnych została zwrócona do PUP. W tym zakresie wskazano, że A. M. pomimo wezwania nie przestawił dowodów na to, że dokonał zwrotu zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast Dyrektor PUP w P. w piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r. poinformował organ, że A. M. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 13 listopada 2015 r. i nadal pozostaje w ewidencji, do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy był zaś uprawniony w okresie od 13 listopada 2015 r. do 10 maja 2016 r., a od dnia 11 maja 2016 r. pozostaje w ewidencji jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazano, że wnioskodawca otrzymał w grudniu 2015 r. w formie przelewu na konto zasiłek w kwocie 450,21 zł. Zwrotów wypłaconych stronie świadczeń w PUP nie odnotowano.

Za bezpodstawny uznano także zarzut przyznawania przez GOPS w K. zasiłków celowych w wysokości od 600 zł do 1400 zł. W tym zakresie powołano się na znajdujące się w aktach sprawy pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 18 marca 2016 r. i 23 maja 2016 r., z treści których wynika, iż w 2015 r. ilość rodzin, na rzecz których przyznana została pomoc w formie zasiłku celowego wynosiła 240 i przyznano 1046 świadczeń, a średnia kwota zasiłku wynosiła 264,06 zł. Zaznaczono, że na dzień wydawania decyzji otrzymano również aktualne informacje o wysokości przyznawanych świadczeń tego rodzaju, gdzie w piśmie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 6 lipca 2018 r. wskazano, że w okresie od stycznia do czerwca 2018 r. ilość rodzin, którym przyznano zasiłki celowe i celowe specjalne wyniosła 99, przyznano 357 świadczeń, a średnia kwota zasiłku celowego wyniosła 252,18 zł.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika, iż pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten ma objąć pomocą wszystkich, którzy spełniają warunki do jej otrzymania i oczywiste jest, że udzielając pomocy, musi uwzględnić swoje możliwości finansowe. Organ bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego, ale także w możliwościach finansowych, pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. W sytuacji, gdy środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawania tych środków wszystkim potrzebującym.

Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja nie przekracza granic uznaniowości i nie nosi cech dowolności. Organowi nie można bowiem zarzucić, iż mając na uwadze możliwości finansowe oraz ilość rodzin korzystających z pomocy, niezasadnie odmówił przyznania stronie zasiłku celowego na wszystkie wskazane we wniosku potrzeby. Odmowa przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów badania rezonansu magnetycznego jest uzasadniona z uwagi na to, iż strona ma możliwość, po otrzymaniu stosownego skierowania od lekarza, wykonania tego badania bezpłatnie w ramach środków Narodowego Funduszu Zdrowia. Natomiast w sytuacji, kiedy ustalony dochód nie przekroczył kryterium dochodowego, przyznanie decyzją organu pierwszej instancji zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków w wysokości 50 zł za miesiąc styczeń 2016 r. było w ocenie Kolegium uzasadnione.

Wskazano, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości, która byłaby dla niej zadowalająca. Uznanie administracyjne obejmuje w swym zakresie ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Zasiłek celowy służy zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych, dlatego też organ nie jest zobligowany do przyznania zasiłku celowego na pokrycie wszelkich zgłaszanych przez skarżącego potrzeb, choćby wnioskujący był subiektywnie przekonany, że są one niezbędne. Udzielając świadczeń organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ musi także uwzględnić to, iż udzielana pomoc ma służyć przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, w której znalazł się beneficjent tej pomocy. Organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, zwłaszcza każdorazowo w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami.

W przedmiotowej sprawie Kolegium nie stwierdziło, aby ośrodek pomocy społecznej uchylał się od obowiązku udzielania pomocy wbrew obowiązującym przepisom prawa, o czym świadczy przyznana kwota zasiłku celowego w kwocie 50 zł na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków oraz wcześniej przyznane środki finansowe (jak np. decyzja z dnia 29 marca 2018 r. nr 31 cel/2018/DS. o przyznaniu zasiłku celowego na częściowy zakup żywności w kwocie 200 zł jednorazowo za miesiąc styczeń 2016 r.)

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego A. M. wniósł o uchylenie wydanych w jego sprawie rozstrzygnięć. Decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 8 ust.1 pkt1 i ust 3, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 100 ust. 1 u.p.s.,

- art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 50 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art.138 § 2 k.p.a.,

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259) dalej powoływanej jako "p.p.s.a.",

- art. 30 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).

W uzasadnieniu skargi wskazano, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, jako rażąco naruszające szereg obowiązujących regulacji prawnych, jest zaprzeczeniem idei pomocy społecznej.

W ocenie skarżącego, w sprawie nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na ustalenie wysokości jego dochodu. Skarżący zaznaczył, że nie zwrócono się do niego o wyjaśnienie takich kwestii jak to, czy zwrócił zasiłek dla bezrobotnych, ani też nie zwrócono się do skarżącego celem wyjaśnienia kwestii świadczenia alimentów na rzecz innych osób.

W zakresie dotyczącym odmowy przyznania zasiłku celowego na wykonanie bezpłatnego badania rezonansu magnetycznego głowy oraz przyznania zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 50 zł, skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu. W ocenie skarżącego, w sprawie nie zawrócono się do NFZ lub podmiotu wykonującego tego rodzaju badanie ze wzmocnieniem kontrastowym z zapytaniem, czy tego rodzaju badanie jest możliwe do wykonania bezpłatnie i w jakich terminach. Zatem brak było podstaw do przyjęcia przez organ, że tego rodzaju badanie można wykonać bezpłatnie. W zakresie dotyczącym świadczenia przyznanego na zakup leków, skarżący wskazał, że przyznana kwota jest zbyt niska, dowolna i nieodpowiednia do okoliczności uzasadniających jej udzielenie (brak możliwości zaspokojenia potrzeb przez wnioskodawcę) oraz do rzeczywistych możliwości ośrodka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.:Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Gdańsku z dnia 26 listopada 2018 r. (nr SKO Gd/3904/18) utrzymującą decyzję Wójta Gminy K. z dnia 1 sierpnia 2018 r. (nr 60/cel/2018/DS), na mocy której skarżącemu odmówiono przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na całkowite pokrycie kosztu wykonania specjalistycznego badania rezonansu magnetycznego głowy oraz przyznano zasiłek celowy z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w miesiącu styczniu 2016 r. w kwocie 50 zł jednorazowo.

Materialnoprawną podstawą wydania decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim art. 39 tej ustawy.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zgodnie z art. 8 u.p.s. zasiłek celowy jako świadczenie pieniężne jest zależne od kryterium dochodowego. Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W chwili złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia, to jest w 2016 r., kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stosownie do § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2015.1058) wynosiło 634 zł. Wysokość dochodu należało zaś ustalić biorąc pod uwagę treść art. 8 ust. 3 u.p.s., który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Aby organ mógł rozpoznać wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi więc w tym celu dokonać w pierwszej kolejności stosownych ustaleń faktycznych co do wysokości dochodu wnioskodawcy.

Odnosząc się do zarzutów skargi, w których skarżący wskazuje, że organ nie poczynił ustaleń dotyczących wysokości jego dochodu, w szczególności w zakresie tego, czy ostatecznie otrzymał on i w jakiej wysokości dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, podkreślania wymaga, że przedmiotowa sprawa była już pod tym kątem wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1043/16.

Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej, stanowi zatem główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji.

W wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1043/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonując wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazał, że za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. należy uznać przychód, który rzeczywiście został uzyskany. Z tych względów Sąd wskazał, że za dochód skarżącego w grudniu 2015 r. nie mogła być przyjęta kwota 717, 30 zł zasiłku dla bezrobotnych do wypłaty za miesiąc grudzień 2015 r., która została skarżącemu wypłacona przelewem dopiero w styczniu 2016 r., lecz należałoby uwzględnić tylko to, jaką kwotę tytułem zasiłku dla bezrobotnych skarżący realnie otrzymał w grudniu 2015 r.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, będącej obecnie przedmiotem oceny Sądu, organy zastosowały się do przedstawionej wykładni prawa dokonując ponownego rozpoznania wniosku skarżącego ze stycznia 2016 r. Za dochód skarżącego prawidłowo przyjęto kwotę 450,21 zł otrzymaną przelewem w grudniu 2015 r. tytułem zasiłku dla bezrobotnych (zasiłek dla bezrobotnych należny za listopad 2015 r., wypłacony w grudniu 2015 r.). Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie podjęto też dodatkowe czynności wyjaśniające w zakresie tego, czy jak twierdzi skarżący, doszło do zwrotu wskazanej kwoty przez A. M. na rzecz PUP. Jak wynika z akt sprawy, o wykazanie dowodów w tym przedmiocie, na poparcie podnoszonych twierdzeń, zwrócono się także do skarżącego. Dowody takie nie zostały jednak przez skarżącego przedstawione. Informacje uzyskane od PUP wskazują zaś jednoznacznie, że to takiego zwrotu nie doszło oraz, że nie był on wymagany. W tym zakresie w zaskarżonej decyzji wskazano, że Dyrektor PUP w P. w piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r. poinformował organ, że A. M. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 13 listopada 2015 i nadal pozostaje w ewidencji, do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy był zaś uprawniony w okresie od 13 listopada 2015 r. do 10 maja 2016 r., a od dnia 11 maja 2016 r. pozostaje w ewidencji jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazano, że wnioskodawca otrzymał w grudniu 2015 r. w formie przelewu na konto zasiłek w kwocie 450, 21 zł. Zwrotów wypłaconych stronie świadczeń w PUP nie odnotowano. Organ powołał się ponadto na znajdujące się w aktach sprawy pismo PUP z dnia 12 lutego 2016 r., w którym wskazano, że skarżącemu tytułem zasiłku dla bezrobotnych za okres od 13 listopada do 30 listopada 2015 r. przysługiwało świadczenie w kwocie 450,21 zł, które w tej wysokości przekazano przelewem na konto bezrobotnego w dniu 10 grudnia 2015 r. Co istotne, podnoszona przez skarżącego okoliczność, że pierwotna decyzja o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych została uchylona, była już też znana w chwili orzekania przez Sąd w sprawie III SA/Gd 1043/16. Na tym etapie sprawy było też już wyjaśnione, że nie doszło do zwrotu wypłaconego skarżącemu w grudniu 2015 r. świadczenia oraz, że nadal otrzymywał on świadczenie z tytułu pozostawania bez pracy na podstawie kolejnej, wydanej względem skarżącego decyzji.

W zakresie podnoszonych zaś przez skarżącego na obecnym etapie sprawy zarzutów, że organ nie poczynił wyjaśnień, czy skarżący uiszcza jakieś alimenty na rzecz innych osób, podkreślić, że skarżący począwszy od 2016 r. nigdy nie wskazywał, aby tego rodzaju świadczenia uiszczał oraz na rzecz jakich osób. W szczególności, skarżący nigdy nie kwestionował poczynionych w toku wywiadu środowiskowego ustaleń, które też później sam potwierdzał, że w 2016 r. był kawalerem, nie miał dzieci i prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z zasady współdziałania z organami pomocy społecznej wynika zaś, że nie można domagać się od organu poszukiwania dochodów na poparcie twierdzeń, które w ogóle nie były przedstawione przez osobę zainteresowaną przyznaniem określonego świadczenia. Na etapie skargi skarżący nie wskazuje też, aby w grudniu 2015 r. opłacał alimenty na rzecz określonej osoby lub osób. Oczywistym zaś jest, że o ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 k.p.a., to niewątpliwie na osobie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych zgodnie z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy u.p.s. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), a decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Wywiad taki przeprowadza się bowiem i służy on ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Jak wskazano wyżej, w toku wywiadu środowiskowego skarżący nie wskazał, aby opłacał jakiekolwiek alimenty i w toku postępowania administracyjnego toczącego się od 2016 r. nie przedstawił na tą okoliczność żadnych dowodów. Skoro skarżący takiej okoliczności w ogóle nie podnosił, organy nie były zobowiązane do jej ustalania.

Reasumując, w zakresie dotyczącym wysokości dochodu skarżącego, uznać należy, że poczynione przez organy ustalenia faktyczne były w tym zakresie wyczerpujące i kompletne oraz zrealizowały wytyczne udzielone w oparciu o art. 153 p.p.s.a.,

W konsekwencji powyższych ustaleń, wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego został rozpoznany merytorycznie, wobec prawidłowego stwierdzenia przez organ, że dochód strony w grudniu 2015 r. (450,21 zł) był niższy od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (634 zł).

W tym zakresie zasadnie rozważono w pierwszej kolejności, czy wniosek skarżącego, w którym zwrócił się on do organu o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na całkowite pokrycie kosztu wykonania badania rezonansu magnetycznego głowy w kwocie 650 zł oraz pokrycie kosztu leków w kwocie 279,51 zł dotyczył zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych.

Ponieważ zawarte w art. 39 u.p.s. wyliczenie niezbędnych potrzeb bytowych ma charakter otwarty ("w szczególności") należy uznać, że w formie zasiłków celowych mogą być zatem wspierane przez pomoc społeczną wszystkie niezbędne potrzeby bytowe, gdzie jednak potrzeba zakupu leków została wprost wymieniona przez ustawodawcę jako bezspornie mieszcząca się w tym pojęciu.

Ponieważ ustawodawca wprost wymienił we wskazanym wyliczeniu także koszty leczenia, w ocenie Sądu - co do zasady - za niezbędną potrzebę bytową należy także uznać potrzebę opłacenia określonych badań lekarskich, zleconych w procesie leczenia. To jednak, czy w konkretnym przypadku realizacja tej potrzeby mogłaby nastąpić poprzez przyznanie pieniężnego świadczenia z pomocy społecznej, uzależnione jest, zdaniem Sądu, dodatkowo od ustalenia tego, czy wykonanie danego badania zawsze będzie się wiązało z obowiązkiem wniesienia opłaty za to badanie poza systemem refundacji z NFZ.

W ocenie Sądu, sytuacja taka w przedmiotowej sprawie nie zaistniała, na co wskazuje sam rodzaj wskazanego przez skarżącego badania. Skarżący w złożonym wniosku wskazał bowiem konkretnie, że chodzi mu opłacanie badania rezonansu magnetycznego głowy. W toku postępowania organ niewątpliwie ustalił zaś, że badanie rezonansem magnetycznym należy do świadczeń refundowanych przez NFZ oraz uzyskał wiedzę o możliwych terminach wykonania tego badania w najbliższej z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącego pracowni rezonansu magnetycznego. Okoliczność, że badanie rezonansem magnetycznym jest refundowane przez NFZ jest przy tym wiedzą ogólnodostępną i powszechną. Zakres tego badania, to jest czy jest ono przeprowadzane z kontrastem czy bez kontrastu, zależy zaś od treści skierowania wystawionego na to badanie przez lekarza specjalistę. W przedmiotowej sprawie Sąd podziela w pełni stanowisko organów o konieczności odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów badań, których przeprowadzenie byłoby możliwe także bezpłatnie w ramach posiadanego przez wnioskodawcę ubezpieczenia zdrowotnego, gdyby skarżący uzyskał stosowne skierowanie na tego rodzaju badanie od adekwatnego lekarza specjalisty. Badaniu Sądu w tym zakresie nie podlega zaś, z jakich względów skarżący nie uzyskał skierowania na bezpłatne badanie rezonansem magnetycznym.

Jedynie na marginesie Sąd wskazuje, że przedłożona przez skarżącego (ur. 1978 r.) kopia recepty pochodząca od lekarza chorób dziecięcych, w której treści zawarto skierowanie na 100 % płatne badanie rezonansem magnetycznym, nie wyklucza, że gdyby skarżący zgłosił się po skierowanie do adekwatnego lekarza specjalisty, otrzymałby skierowanie na nieodpłatne badanie rezonansem. To bowiem czy takie badanie było w przypadku skarżącego rzeczywiście potrzebne, należało do oceny i kompetencji właściwego lekarza. W przypadku stwierdzenia rzeczywistej konieczności wykonania tego badania, skarżący otrzymałby skierowanie od lekarza specjalisty na nieopłatny rezonans magnetyczny. W tym zakresie istotne pozostaje, że choć skarżący jest osobą cierpiącą na choroby przewlekłe, to jednak nie wykazał on, iż w chwili składania wniosku o zasiłek celowy w styczniu 2016 r. konieczne było w jego przypadku pilne wykonanie badania rezonansu magnetycznego głowy, gdzie badanie to nie byłoby dostępne dla skarżącego w formie bezpłatnej, to jest w postaci refundowanej przez NFZ.

Odnosząc się zaś do kwestii wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku celowego na zakup leków, Sąd uwzględnił, że jak zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Organ może zatem w granicach uznania administracyjnego swobodnie ustalić na podstawie zgromadzonego w sprawie podstawie materiału dowodowego, wymiar zasiłku celowego na realizację danej niezbędnej potrzeby. Powinien zatem przyznać to świadczenie w wysokości adekwatnej do sytuacji osoby, jej potrzeb i możliwości ich zaspokojenia we własnym zakresie, jednak zawsze z uwzględnieniem posiadanych przez organ środków finansowych na realizację zadań pomocowych określonego rodzaju, a także z uwzględnieniem kryteriów wynikających z ogólnych zasad pomocy społecznej oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego.

Organ winien zatem w decyzji rozpoznającej wniosek o przyznanie zasiłku celowego przedstawić argumentację jaka legła u podstaw wydania decyzji, zarówno co do odmowy przyznania zasiłku, jak i przyznania zasiłku – w tym przypadku, co do jego wysokości. Argumentacja taka została przez organy przedstawiona przez organy i w ocenie Sądu jest oparta na zebranym w sprawie materiale dowodowym i nie narusza granic uznania administracyjnego.

Wysokość pomocy w postaci zasiłku celowego uzależniona jest od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi więc uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczenia dotyczące pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Podkreślenia nadto wymaga, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest bowiem z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integracja ze środowiskiem.

W przedmiotowej sprawie nie zakwestionowano twierdzeń skarżącego, że dla całkowitego wykupienia przedłożonych przez niego recept na leki potrzebował kwoty 279,51 zł, co niewątpliwie przy posiadanych przez skarżącego wpływach z zasiłku dla bezrobotnych było kwotą znaczną. Uwzględniono jednak przy tym, że skarżący cyklicznie ubiega się o świadczenia z pomocy społecznej i pomoc ta nie jest mu odmawiana. Pomoc ta co musi się mieścić w możliwościach finansowych ośrodka, którego zadaniem jest wspierać wszystkie osoby, które spełniają kryteria przyznania określonego rodzaju świadczeń. W oparciu o informacje uzyskane od GOPS w K. ustalono, że średnia wysokość zasiłków celowych przyznawanych na rodzinę wynosiła tak w 2015 jak i 2018 r. około 250 zł (264,06 zł w 2015 r. oraz 252,18 zł od stycznia do czerwca 2018 r.). Przyznając świadczenie w postaci zasiłku celowego na częściowy wykup leków w kwocie 50 zł na styczeń 2016 r., organ uwzględnił przy tym, że na ten sam miesiąc skarżącemu odrębną decyzją przyznano zasiłek celowy w kwocie 200 zł na zakup żywności, a także, że otrzymywał on w tym okresie zasiłek okresowy w wysokości 91,90 zł (przyznany decyzją z dnia 1 sierpnia 2018 r. nr 9/okr/2018/DS.). Łącznie skarżący w styczniu 2016 r. uzyskał zatem pomoc w wysokości 341,90 zł. Wbrew przekonaniu skarżącego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można zatem uznać, aby przyznana kwota świadczenia była nieadekwatna, dyskryminująca, czy odbiegała od średniej kwoty świadczeń przyznawanych przez organ. Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu decyzji zawarto prawidłową i wystarczającą argumentację, pozwalającą na uznanie, że wysokość przyznanego świadczenia odpowiadała w tym konkretnym przypadku tak celom, jak i możliwościom pomocy społecznej, gdyż Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. posiada ograniczone środki na przyznanie tej pomocy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako niezasadną.