Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 56/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 61 par. 4, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 29 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2023 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r. nr SKO.4110.180.2019 w przedmiocie uznania ze nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 maja 2019 roku, nr SOC.VI.3328-1/172895/1932-IJ/2019. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 maja 2019 r. nr: SOC.VI.3328-1/172895/1932-IJ/2019, Prezydent Miasta Łodzi orzekł o:

1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, takie jak:

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. G za okres od 23.02.2019 r. do 28.02.2019 r. w kwocie 85,80 zł

- zasiłek rodzinny na dziecko M. G. w kwocie 95,00 zł. za okres od 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r.

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko M. G. za okres od 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. w kwocie 193,00 zł;

2) zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, takich jak:

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. G. za okres od 23.02.2019 r. do 28.02.2019 r. w kwocie 85,80 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 1,25 zł.

- zasiłek rodzinny na dziecko M. G. za okres od 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. w kwocie 95,00zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 0,27 zł.

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko M. G. za okres od 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. w kwocie 193,00 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 0,56 zł.

Organ stwierdził, że kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 373,80 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 2,08 zł., co łącznie stanowi kwotę 375,88 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. G..

Na skutek jego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z dnia 27 czerwca 2019 r. nr SKO.4110.180.2019, wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 30 w związku z art. 5 ust 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2018 r. A. G. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko – M. G. na okres zasiłkowy 2018/2019. Decyzją z dnia 26 września 2018 r., Prezydent Miasta Łodzi przyznał A. G. prawo do wnioskowanych świadczeń. Następnie w dniu 22 lutego 2019 r. A. G. złożyła w urzędzie oświadczenie, w którym poinformowała, iż z dniem 22 lutego 2019 r. zakończyła urlop wychowawczy. Następnie też w dniu 1 kwietnia 2019 r. do organu I instancji wpłynęło zaświadczenie z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. Wojskowej Akademii Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Ł.- Centralny Szpital Weteranów w Ł. z dnia 25 marca 2019 r., z którego treści wynikało, iż A. G. przebywała na urlopie wychowawczym na dziecko M. G. w okresie od dnia 30.09.2017 r. do 22.02.2019 r. Z kolei w dniu 19 kwietnia 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynęło zaświadczenie o wysokości dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia przez A. G. na Uniwersytecie [...] od dnia 26.02.2019 r. a z którego to dokumentu wynikało, iż wynagrodzenie netto za miesiąc marzec 2019 r. (tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu) wynosiło 2633,60 zł. W związku z tym zatem, że A. G. przebywała na urlopie wychowawczym do dnia 22.02.2019 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. G. nie przysługiwał stronie od dnia 23.02.2019 r. Na tej podstawie Prezydent Miasta Łodzi, decyzją z dnia 15 kwietnia 2019 r., zmienił własną decyzję z dnia 26 września 2018 r. w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. G. w ten sposób, że orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia 01.03.2019 r. Zdaniem organu bowiem, orzekając na podstawie dokumentów dostarczonych przez A. G. należało uwzględnić utratę dochodów za 2017r. z tytułu utraty zatrudnienia przez stronę w wysokości 29744,44 zł. Podjęcie przez A. G. zatrudnienia na Uniwersytecie [...] od dnia 26.02.2019 r. dało z kolei podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego (doliczono dochód netto za miesiąc marzec 2019 r. w wysokości 2633,60 zł) - zgodnie z treścią art. 5 ust 4b u.ś.r. Mając powyższe na względzie, Prezydent Miasta Łodzi, dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny w ten sposób, że ustalił: dochód osiągnięty przez rodzinę A. G. w 2017r. wyniósł 31253,50 zł (w tym dochód opodatkowany na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 29744,44 zł + dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w wysokości 1509,06 zł); dochód utracony przez A. G. za 2017r. wyniósł 29744,44 zł; dochód uzyskany przez A. G. w roku 2019 w miesiącu marcu wyniósł 2633,60 zł; miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego wyniósł 2759,36 zł (1509,06 zł : 12 miesięcy + 2633,60 zł.); liczba osób w rodzinie 2; miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1379,67 zł i przekroczył próg dochodowy 674,00 zł. Z tej przyczyny Kolegium podkreśliło, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych wynosiło 674,00 zł na osobę w rodzinie czyli 1.348,00 zł. dla 2 osobowej rodziny. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie A. G. w roku 2017r. wynosił 1379,67 zł, a łączny miesięczny dochód całej rodziny - 2759,34 zł (1379,67 zł. x 2 osoby), zatem kryterium dochodowe rodziny zostało w tym przypadku przekroczone o 1.411,34 zł (2759,34 zł -1348,00 zł). W rezultacie skoro kwota świadczeń rodzinnych przysługująca rodzinie A. G. w okresie zasiłkowym 2018/2019 była niższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, to nie została w tym przypadku spełniona przesłanka z art. 5 ust 3 a u.ś.r. Zgodnie zaś z treścią art. 24 ust. 7 w/w ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Ostatecznie więc organ stwierdził, że zasiłek rodzinny na dziecko M. G. nie przysługiwało wnioskodawczyni od dnia 01.04.2019 r. Zgodnie bowiem z art. 8 u.ś.r., określone w ustawie dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w przypadku ustalenia uprawnień do zasiłku rodzinnego, a zatem brak uprawnień do zasiłku rodzinnego powodował brak prawa do dodatków do tego zasiłku. W związku zatem z brakiem prawa do zasiłku rodzinnego od dnia 01.04.2019 r. na dziecko M. G, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od dnia 01.04.2019 r. stronie nie przysługiwał. Kolegium zgodziło się przy tym ze stanowiskiem organu I instancji, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez A. G. od dnia 26.02.2019 r. w analizowanej sytuacji zaistniał dochód uzyskany na podstawie art. 5 ust. 4b w związku z art. 3 pkt 24 lit c u.ś.r. oraz, iż decyzja, wydana w trybie art. 32 ust 1 w/w ustawy, może wywierać skutki wyłącznie na przyszłość. W przedmiotowej jednak sprawie - gdy w części upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja w tej części wygasła (od 01.11.2018 r. do 30.04.2019 r.), brak było podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 32 ust 1 u.ś.r. z mocą wsteczną tj. od 01.04.2019 r. W takim wypadku zastosowanie znalazła zatem tylko instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. Na tej więc podstawie Prezydent Miasta Łodzi, decyzją z dnia 29 kwietnia 2019 r., uchylił od dnia 1 maja 2019 r. (tj. od dnia zaprzestania wypłaty) decyzję z dnia 26 września 2018 r. (zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 kwietnia 2019 r.). Ponadto organ odwoławczy stwierdził również, iż w związku z nowym brzmieniem art. 30 ust. 3 i 5, nadanym ustawą z dnia 24.07.2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), zasadnym było wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Poza tym podkreślił też w tym miejscu, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz w decyzji Prezydenta Miasta Łodzi, przyznającej świadczenia rodzinne, A. G. była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wszelkich zmianach, mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wobec tego Kolegium uznało, że w okresie od dnia 23.02.2019 r. do 28.02.2019 r. oraz w okresie od dnia 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. świadczenia rodzinne na dziecko M. G. stronie nie przysługiwały.

Na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r. A. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której zarzuciła organowi naruszenie: art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 6, art. 15, art.130 i art. 138 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżąca m. in. podnosiła, że Kolegium nie odniosło się do przedstawionych przez nią w odwołaniu zarzutów i argumentacji. Organ odwoławczy zignorował zaś wskazane przez nią naruszenie prawa materialnego, poprzez wydanie decyzji z powołaniem się na podstawę prawną z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji nie wystąpienia określonych w tym przepisie przesłanek a także pominął fakt, że decyzja organu I instancji uchybiała przepisom proceduralnym. Przedmiotem odwołania było bowiem zaś m. in.: nieprawidłowe pouczenie strony o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia, pouczenie skarżącej przez pracownika organu l instancji, co do którego strona się zastosowała i wywarło to negatywne dla niej skutki, opieszałość w prowadzeniu postępowania pomimo posiadania przez organ informacji o zmianie sytuacji zawodowej i finansowej skarżącej oraz przypisywanie skarżącej nienależnie pobrania świadczenia, podczas gdy w przedmiotowej sprawie to organ dokonał nienależnej wypłaty tego świadczenia pomimo dopełnienia przez stronę obowiązków informacyjnych, związanych ze zmianą sytuacji zawodowej i finansowej. W takim stanie rzeczy – jak twierdziła skarżąca -- nie można było przypisać jej winy czy złej woli w przyjęciu świadczenia. Miała ona bowiem wszelkie podstawy by sądzić, iż świadczenie za okres 23.02-28.02.2019 (dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego) oraz za miesiąc kwiecień 2019 (zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka) było jeszcze jej należne skoro w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego wypłata świadczenia za miesiąc luty 2019 miała miejsce w dniu 13.02.2019 r., a w tej dacie (w dniu pobrania świadczenia) skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego i na ten dzień nie miała wiedzy, że urlop wychowawczy za porozumieniem stron (dot. ówczesnego pracodawcy) zostanie skrócony, a jeśli miałoby to nastąpić, to z jaką datą. W związku z tym wypłacone w dniu 13.02.2019 r. świadczenie zostało spożytkowane przez stronę w dobrej wierze zgodnie z jego przeznaczeniem. W związku z tym skarżąca akcentowała, że istotne w tym przypadku było to, czy na dzień pobrania świadczenia, a właściwie przed jego pobraniem, wiedziała ona o okolicznościach mających wpływ na wypłatę świadczenia i czy z pełną świadomością zataiła te informacje przed organem. Takich ustaleń w przedmiotowej sprawie nie poczynił jednak ani organ l instancji, ani organ odwoławczy. Strona sama dobrowolnie, pomimo błędnego pouczenia, poinformowała o zakończeniu urlopu wychowawczego 22.02.2019 r. a mimo to, w przypadku zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wypłata świadczenia nastąpiła 12.04.2019 r. Pomimo więc posiadania przez organ l instancji danych, wskazujących na przesłanki uzasadniające wstrzymanie wypłaty świadczeń, ich wypłata nie została wstrzymana, w odróżnieniu od prowadzonej równolegle sprawy z zakresu świadczeń rodzinnych dotyczącej zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego (po poinformowaniu o zakończeniu tego urlopu, bez decyzji, przez czynność faktyczną jaką było wstrzymanie wypłaty do czasu wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie za ten okres - decyzja z dnia 15.04.2019 r.). W tej sytuacji – jak podkreślała skarżąca - nie mogła być zatem świadoma, że organ wypłacił świadczenie bez podstawy prawnej, a następnie również bez podstawy prawnej będzie żądać jego zwrotu obarczając jednocześnie ją konsekwencjami finansowymi swojego błędu przez naliczenie odsetek za opóźnienie. W rezultacie strona twierdziła, że doszło do naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., gdyż organy nie mogły rozpoznawać sprawy w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego bez ustalenia złej lub dobrej wiary po stronie świadczeniobiorcy. Tymczasem organ wypłacił świadczenie nienależne, jednak wobec zachowania strony, której w żaden sposób nie można było przypisać: winy, świadomości czy celowości działania w celu uzyskania świadczenia nienależnego. Nie było to zatem świadczenie nienależnie pobrane i jako takie nie podlegało zwrotowi na podstawie wskazanej w decyzji podstawie prawnej.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "P.p.s.a.)" - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że nie była ona zasadna.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. G., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie:

1. (na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) przepisów postępowania, takich jak:

a) art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - polegające na oddaleniu skargi i nie stwierdzeniu przez Sąd I instancji nieważności decyzji w sytuacji, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. decyzja wydana została bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa,

b) art. 145 §1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z treścią art 145 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 61 § 1 i § 4 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. 2018 r. poz. 2220 ze zm. dalej: u.ś.r.) - poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy odmienne rozstrzygnięcie polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji było uzasadnione ze względu na naruszenie przez organ administracji publicznej prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ze względu na okoliczność, iż skarżona decyzja wydana została w postępowaniu, o którego wszczęciu z urzędu organ nie zawiadomił skarżącej, w skutek czego naruszone zostały ogólne zasady postępowania administracyjnego, w tym m.in. zasada czynnego udziału strony na każdym etapie postępowania oraz zasada praworządności, a strona pozbawiona została możliwości wniesienia ponaglenia na przewlekłość postępowania zgodnie z art. 37 k.p.a. co stanowi przesłankę wznowienia postępowania zgodnie z przepisami k.p.a.,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c ) oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - polegające na:

- braku rzeczywistego rozpoznania zarzutów proceduralnych podnoszonych przez skarżącą, w szczególności zarzutu naruszenia przez SKO zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez nieustosunkowanie się do postawionych w odwołaniu zarzutów przeprowadzenia przez organ postępowania z naruszeniem zasad szybkości i prostoty postępowania, udzielania informacji, wysłuchania stron zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania,

- rozstrzygnięciu w granicach danej sprawy w bardzo wąskim zakresie, podczas gdy przepis art. 134 § 1 P.p.s.a stanowi, że Sąd rozstrzyga nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; konsekwencją czego jest niewłaściwe ustalenie przez Sąd I instancji stanu sprawy oraz niedostrzeżenie błędów proceduralnych popełnionych w postępowaniu administracyjnym, a mających istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie przez SKO zaskarżonej decyzji, co do której występuje przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

d) art. 141 § 4 oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz art. 3 pkt 24) u.ś.r. - polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, poprzez powtórzenie w uzasadnieniu wyroku argumentów skarżonego organu bez wykazania błędów w argumentacji skarżącej, która kontrargumentację sformułowała już w odwołaniu od decyzji, uzupełniając ją w złożonej skardze na decyzję, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie;

2. (na postawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) prawa materialnego, w postaci:

a) art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 2b u.ś.r. - poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie do stanu faktycznego, w którym - z uwagi na daty wypłaty świadczeń - nie wystąpiły łącznie obie przesłanki uznania "świadczeń nienależnych" za "świadczenia nienależnie pobrane", tj. świadczenia zostały wypłacone:

1. przed wystąpieniem okoliczności polegających na uzyskaniu dochodu (dodatek z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego) oraz

2. pomimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jednak w dacie po zastosowaniu się przez skarżącą do treści pouczeń w zakresie obowiązku informowania o zmianie sytuacji dochodowej mającej wpływ na prawo do świadczeń;

b) art. 3 pkt 24 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - poprzez jego niezastosowanie co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie z uwagi na fakt, że zgodnie z ww. przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane zakończeniem urlopu wychowawczego, o czym skarżąca poinformowała organ prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych niezwłocznie tj. 22. lutego 2019 r., wypełniając tym samym obowiązek wynikający z udzielonego stronie pouczenia o konieczności poinformowania o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1012/20, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, jednocześnie odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 (wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl), wyraził pogląd, że "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 1 marca 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 23 stycznia 2023 r. Rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można jednak przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżąca nie potwierdziła technicznych możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro w wykonaniu zarządzenia z 1 marca 2023 r. skarżąca i organ administracji zostali powiadomieni o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony miały zatem możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Z możliwości tej strony jednak nie skorzystały.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259), cytowanej dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

Końcowo należy wyjaśnić, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 ustawy P.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji, mając na uwadze, że w sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1012/20, należy w pierwszej kolejności wskazać na znaczenie tego wyroku dla rozstrzygnięcia sprawy. Stosownie do treści art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a., jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni. Zgodnie zaś z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten dotyczy zasadniczo "oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania" formułowanych w orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jednakże art. 153 P.p.s.a. może wyjątkowo stanowić podstawę do wyrażania takiej oceny w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym w postępowaniu kasacyjnym (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 153).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w powyższym trybie i granicach nakreślonej na wstępie kognicji sądów administracyjnych Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji winny być wyeliminowane z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie decyzje organów administracji zapadły na gruncie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), powoływanej również jako: "u.ś.r.".

Stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl zaś art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W świetle powołanej regulacji uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze – świadczenie zostało wypłacone; po drugie: - zaistniały okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymania wypłaty, przy czym jednocześnie osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Zwrócić przy tym należy uwagę na treść art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Z cytowanych wyżej przepisów wynika także, że u.ś.r. reguluje obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, co jest czym innym niż świadczenie nienależne. Należy rozróżnić te dwa pojęcia. Nienależne świadczenie jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy ta podstawa odpadła. W przypadku nienależnie pobranego świadczenia chodzi o świadomość jego pobierania mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. W tym zakresie organy winny kierować się zasadami postępowania, wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy wydały decyzje przedwcześnie, bowiem nie wyjaśniły w sposób dostateczny, czy skarżąca w sposób dla niej zrozumiały została zapoznana z pouczeniem o braku prawa do świadczenia i konsekwencjami wynikającymi z faktu niezastosowania się do jego treści. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że skuteczne pouczenie to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia – winno być ono jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot świadczenia, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (vide: np. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1701/12).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się także, że celem pouczenia nie jest tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń, musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nieodnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy (vide: np. wyrok NSA z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt I OSK 762/11; wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ke 329/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 556/17). W konsekwencji ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest, czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (vide: wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt I OSK 3175/15).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że na formularzu wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, który skarżąca wypełniła i podpisała w dniu 22 sierpnia 2018 r., w części V wniosku wskazano m.in., że w przypadku uzyskania dochodu związanego z zakończeniem urlopu wychowawczego lub zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 5 ust. 3-3c ustawy lub konieczność weryfikacji prawa do tych świadczeń z uwzględnieniem art. 5 ust. 4c ustawy, wnioskodawca jest obowiązany niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający świadczenie rodzinne. Niepoinformowanie w tym zakresie może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na fakt, że prawidłowego pouczenia w rozważanym względzie nie zawiera decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 września 2018 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Pouczenie w zakresie nienależnie pobranych świadczeń dotyczy bowiem świadczenia wychowawczego. Ponadto organ w istocie ograniczył się do powołania treści art. 24 ust. 7 u.ś.r., art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., przywołując uprzednio i to nie w pełni pouczenie zawarte w części V wniosku skarżącej i to, co już zostało wspomniane, bez pouczenia w zakresie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ nie powołał także treści art. 5 ust. 3-3c u.ś.r., ograniczając się jedynie do wskazania art. 5 ust. 3-3c u.ś.r. W tej sytuacji oceniając wymogi, jakim powinno odpowiadać prawidłowe pouczenie, wskazać należy, że organ nie sprostał temu obowiązkowi w przedmiotowej sprawie.

Wprawdzie z akt sprawy wynika, że skarżąca poświadczyła, że zapoznała się z pouczeniem, które znajduje się we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, jednak wskazać należy, że pouczenie to jest bardzo obszerne, zawiera bardzo dużo powołanych przepisów prawnych i po podpisaniu przez skarżącą pozostawione zostało w aktach sprawy. Zatem skarżąca z całą pewnością nie miała możliwości, żeby właściwie zapoznać się z tak skomplikowanym pouczeniem, a tym bardziej odnieść to pouczenie w sposób prawidłowy do przyszłej sytuacji życiowej, tak by należycie ocenić skutki związane z podjęciem wskazanego zatrudnienia.

Co więcej, nie można stracić z pola widzenia, że skarżąca niezwłocznie powiadomiła organ o zakończeniu urlopu wychowawczego i zatrudnienia z dniem 22 lutego 2019 r. Organ miał więc już w tym dniu świadomość, iż świadczenia te nie powinny być jej wypłacane, a pomimo tego obciążono skarżącą obowiązkiem uiszczenia odsetek. Nie można zatem przypisać jej złej wiary wyrażającej się w konkretnym i celowym zachowaniu dążącym z pełną świadomością lub godzącym się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skargi sprowadzającego się do naruszenia art. 130 § 2 K.p.a. poprzez naliczenie odsetek za okres od dnia wydania decyzji do dnia zapłaty świadczenia uznanego za nienależnie pobrane, to brak jest podstaw do przyjęcia, że rozstrzygnięcie decyzji w powyższym zakresie stanowiło naruszenie prawa. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 8 zdanie drugie u.ś.r. odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W powyższym zakresie rozstrzygnięcie decyzji jest zgodne z powołaną wyżej normą.

Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że w realiach niniejszej sprawy organy nieprawidłowo przyjęły, że zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., uzasadniające wydanie decyzji ustalającej, że przedmiotowe świadczenia rodzinne wraz z dodatkami zostały nienależnie pobrane, a skarżąca zobowiązana jest do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, a to z uwagi na brak prawidłowego pouczenia, co tym samym przesądza o naruszeniu także przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. (zob. np. Wyrok NSA z 26.04.2022 r., II OSK 2401/19). Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy nie uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z powołanych wyżej przepisów K.p.a.

Mając na uwadze wytyczne NSA zawarte w wyroku z dnia 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 1012/20) należy ponadto stwierdzić, że organ I instancji nie powiadomił skarżącej o wszczęciu postępowania oraz uniemożliwił aktywne wzięcie udziału w sprawie stosownie do art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z art. 10 K.p.a., czym naruszył wskazane wyżej normy. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że brak powiadomienia skarżącej o wszczęciu przedmiotowego postępowania oraz uniemożliwienia jej wzięcia w nim aktywnego udziału w trakcie całego postępowania administracyjnego mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Wobec powyższego słuszne okazały się również zarzuty względem organu odwoławczego tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. Tym samym zarzuty skargi w powyższym zakresie okazały się w pełni zasadne. Odnosząc się końcowo do zarzutu skargi polecającego na naruszeniu art. 138 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., to należy wskazać, że stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W realiach niniejszej brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Istniały bowiem podstawy prawne do wydania zaskarżonej decyzji, a mianowicie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Fakt niewłaściwego ich zastosowania w niniejszej sprawie (o czym była mowa wyżej) nie uzasadnia przyjęcia, że brak było podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji, bądź też, że stanowiło to rażące naruszenie prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią niebudzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawne. Z taką sytuacją w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia. W tym powyższym więc zakresie zarzut skargi okazał się niezasadny.

Zauważyć też należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę uprzednio rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Skoro strona w ramach toczącego się postępowania administracyjnego sformułowała konkretne zarzuty w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji, to mając na uwadze wymogi stawiane uzasadnieniu faktycznemu oraz prawnemu wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. oraz uwzględniając jednocześnie zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) jak również obowiązek dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej, to strona ma prawo oczekiwać odniesienia się przez organ do podniesionych zarzutów oraz przedstawionej na ich poparcie argumentacji. Na organie odwoławczym ciąży obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., przez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych dowodów nie przeprowadził, a w rezultacie z jakich przyczyn nie uznał zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu (por. np. Wyrok WSA w Warszawie z 21.06.2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 653/22, Wyrok WSA we Wrocławiu z 8.03.2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 663/21, Wyrok WSA w Szczecinie z 14.07.2022 r., sygn. akt II SA/Sz 294/22). Ze wskazanych wyżej obowiązków organ II instancji nie wywiązał się, nie odniósł się w zasadzie w ogóle do jednoznacznie sformułowanych zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, co stanowi o naruszeniu ww. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynika sprawy.

Ze wszystkich wskazanych wyżej powodów skarga okazała się zasadna. Wskazania dla organów administracji co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, które organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi.

ES