Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 202/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 85 ust. 1 pkt 7, art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3, art. 427 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Teza: Nie do pogodzenia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa jest sytuacja, w której na poziomie regulaminu studiów wprowadza się obowiązek skreślenia z listy studentów w przypadku studentów pierwszego roku studiów jednolitych magisterskich lub pierwszego roku studiów pierwszego stopnia, którzy nie uzyskali zaliczenia z zajęć na tym (pierwszym) roku. Takie rozwiązanie pozostaje w kolizji nie tylko z art. 108 ust. 2 pkt 3, ale także z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm.)

TEZY

Nie do pogodzenia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa jest sytuacja, w której na poziomie regulaminu studiów wprowadza się obowiązek skreślenia z listy studentów w przypadku studentów pierwszego roku studiów jednolitych magisterskich lub pierwszego roku studiów pierwszego stopnia, którzy nie uzyskali zaliczenia z zajęć na tym (pierwszym) roku. Takie rozwiązanie pozostaje w kolizji nie tylko z art. 108 ust. 2 pkt 3, ale także z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm.)


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi F. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii w P. z dnia 26 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii w P. z dnia 29 listopada 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii w P. na rzecz skarżącego F. W. kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 listopada 2022 r. ([...]), wydaną z upoważnienia Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii w P. (zwanego dalej "Rektorem" lub "Organem"), Dziekan Wydziału Lekarskiego (dalej jako "Dziekan") - wskazując w podstawie prawnej decyzji na art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm.; w skrócie "p.s.w.n."), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.; w skrócie "k.p.a.") oraz § 56 ust. 2 pkt 3 Regulaminu Studiów ustalonego uchwałą nr [...] Senatu Uniwersytetu Medycznego [...] w P. z dnia 28 kwietnia 2021 r. (zwanego też dalej "Regulaminem") - skreślił studenta F. W. z listy studentów Uniwersytetu Medycznego [...] w P. (zwanego dalej "Uczelnią", w skrócie "UMP"), Wydział Lekarski, kierunek lekarski, studia jednolite magisterskie, forma studiów stacjonarne, z powodu nieuzyskania zaliczenia I roku studiów w wyznaczonym terminie.

W uzasadnieniu decyzji Dziekan wyjaśnił, że w ramach studiów na kierunku lekarskim w roku akademickim [...] F. W. (dalej też jako "Student" lub "Skarżący") winien złożyć m.in. egzamin z anatomii, jednak nie zaliczył go ani w terminie podstawowym (09 czerwca 2022 r.), ani w terminach poprawkowych (08 lipca i 14 września 2022 r.). Uzyskał prawo do złożenia egzaminu komisyjnego, do którego przystąpił 28 września 2022 r., jednak egzamin ten został unieważniony na zarzut Studenta o braku obecności wyznaczonego przezeń obserwatora. Powtórzony następnego dnia egzamin komisyjny również nie został przez Studenta zaliczony. Nawiązując do zarzutów podniesionych przez Studenta w toku postępowania, Dziekan wyjaśnił dalej m.in., że:

- na transkrypcie widnieje data 28 września 2022 r. wprowadzona w dniu pierwszego egzaminu komisyjnego, zanim zapadła decyzja o jego unieważnieniu. Po ponownym sprawdzeniu komisyjnym, data egzaminu w systemie E-INDEKS początkowo nie została zmieniona, jednak później dokonano jej stosownej korekty [na: 29 września 2022 r.]. Dziekan podkreślił, że "wszystkie decyzje podejmowane przez Władze Dziekańskie były podejmowane na korzyść studenta" - w tym decyzja o wyznaczeniu egzaminu komisyjnego, do którego prawo przyznano Studentowi, pomimo braku spełnienia przesłanek z § 45 Regulaminu;

- egzamin komisyjny w dniu 29 września 2022 r. został nagrany - za pośrednictwem platformy MS TEAMS, z zachowaniem wymaganych procedur i rygorów RODO - by na wypadek ewentualnych wątpliwości ze strony Studenta lub kwestionowania przebiegu egzaminu posiadać udokumentowany jego przebieg, co nie jest precedensem. Student swobodnie wyraził zgodę (również pisemną) na nagranie egzaminu;

- ponieważ Student, wnosząc o przyznanie prawa do egzaminu komisyjnego, zaznaczył, że podczas egzaminów poprawkowych był egzaminowany przez dr hab. A. P., to egzaminatorem podczas egzaminu komisyjnego była dr J. S.-M.. Egzamin odbył się z zachowaniem 14 dni od decyzji Dziekana (wniosek złożono 14 września 2022 r.) – tj. 28 września 2022 r. Decyzja o unieważnieniu tego egzaminu i przeprowadzeniu go 29 września 2022 r. została podjęta wyłącznie na korzyść Studenta, gdyż Regulamin Studiów nie stanowi, kto powiadamia obserwatora egzaminu;

- wbrew zarzutom, Student mógł korzystać ze swoich ręcznych zapisków - przez cały czas egzaminu miał je przed sobą. Natomiast z uwagi na ustny charakter egzaminu, treść tych zapisków nie podlegała ocenie;

- jako podstawę prawną decyzji wskazano przepisy art. 108 ust. 2 pkt 3 oraz ust. 3 p.s.w.n., dające podstawę do skreślenia z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia roku. Ta okoliczność nie budzi wątpliwości i w zasadzie nie jest też kwestionowana przez stronę;

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Student, reprezentowany przez r. C., zarzucił, że w trakcie przeprowadzania całej serii egzaminów z anatomii i podczas postępowania administracyjnego miało miejsce szereg uchybień, szeroko opisanych w jego wcześniejszym piśmie z 21 października 2022 r., którego twierdzenia w całej rozciągłości podtrzymał. Ponadto wytknął, że:

- podjęcie decyzji o skreśleniu nastąpiło po upływie długiego czasu. W tym zakresie złożone zostało ponaglenie, uznane przez Rektora za zasadne, a skarga nie została jeszcze rozpoznana przez WSA w Poznaniu;

- wbrew tezie Organu, podstawy decyzji o skreśleniu z listy studentów były kwestionowane przez Skarżącego w ww. piśmie z 21 października 2022 r.;

- decyzja ta nie miała charakteru uznaniowego - nie poprzedziło jej postępowanie zmierzające do wyjaśnienia, dlaczego w konkretnym przypadku należy Skarżącego skreślić z listy studentów - bowiem zgodnie z § 34 ust. 2 Regulaminu Studiów student I roku podlega obligatoryjnemu skreśleniu z listy studentów w przypadku niezaliczenia zajęć w danym roku. Jest to zapis wypaczający ustawę i w konsekwencji sprzeczny z prawem, bowiem rozszerzający katalog obligatoryjnych przypadków skreślenia z listy studentów;

- nie wiadomo, dlaczego przywołuje się nieobowiązujący już Regulamin Studiów, ustalony uchwałą nr [...] z 28 kwietnia 2021 r., skoro obowiązującym w dniu wydania decyzji jest regulamin ustalony uchwałą nr [...] z 20 kwietnia 2022 r.;

- postępowanie było przeprowadzone nieudolnie, nacechowane złą wolą, a złożone do akt dokumenty budzą poważne wątpliwości co do ich rzetelności i wiarygodności;

- egzamin komisyjny z 29 września 2022 r. "był fikcją i powinien zostać uznany za nieważny";

- zasady egzaminowania ustnego nie był zrozumiałe. Podczas egzaminów z anatomii Skarżący nie był traktowany tak, jak inni studenci, lecz w sposób noszący znamiona mobbingu;

- Skarżący wielokrotnie podkreślał chęć ugodowego wyjścia z sytuacji. Istniała możliwość podjęcia przez Organ innych decyzji, aniżeli skreślenie z listy studentów, tj. warunkowego podjęcia studiów w następnym semestrze/roku (§ 29 ust. 2 Regulaminu Studiów), albo powtórzenia roku z zaliczeniem dotychczas zdanych egzaminów (§ 29 ust. 4 Regulaminu Studiów), co Organ przemilczał i nie zajął stanowiska w sprawie. Nigdy też nie odpowiedział na pismo Skarżącego z 08 października 2022 r. o umożliwienie powtórzenia zajęć z anatomii w bieżącym roku akademickim.

W uzupełniającym opisany wniosek piśmie procesowym z 22 grudnia 2022 r. Skarżący, reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika, podniósł kolejne zarzuty, świadczące, jego zdaniem, o nieważności egzaminu komisyjnego i w konsekwencji o braku przesłanki do niezaliczenia roku.

Z kolei w piśmie procesowym z 19 stycznia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego wytknął, że dokumentacja sprawy przedłożona 17 stycznia 2023 r. nie była tożsama z przedłożoną 19 października 2022 r. Ponadto z akt sprawy nie wynika, by Organ dokonał sprawdzenia, czy w sprawie doszło do zaliczania egzaminu z anatomii poza terminem sesji, czy poszukiwał dokumentów związanych z egzaminem komisyjnym z 28 września 2022 r. oraz egzaminami poprawkowymi - co, zdaniem pełnomocnika Skarżącego, stwarza dodatkowe podejrzenia co do przejrzystości postępowania Organu.

Decyzją z 26 stycznia 2023 r. ([...]) Rektor utrzymał decyzję z 29 listopada 2022 r. w mocy, wskazując m.in., że:

- nie budzi wątpliwości, iż Skarżący nie zaliczył egzaminu z anatomii, i tym samym I roku studiów, mimo wielokrotnych prób, w tym egzaminu komisyjnego. Pierwszego takiego egzaminu (w dniu 28 września 2022 r.) Student też nie zaliczył, a jego unieważnienie wynikało jedynie z uchybienia formalnego – braku obecności wyznaczonego przez Studenta obserwatora. Ów obserwator nie zgłosił następnie żadnych zastrzeżeń do egzaminu komisyjnego przeprowadzonego 29 września 2022 r. Rektor podkreślił, że nie mogąc kwestionować wyników egzaminów, nie może zakwestionować także decyzji będącej konsekwencją niezaliczenia egzaminu;

- Skarżący bezpodstawnie dopatruje się złej woli, posądza nauczycieli akademickich o fałszowanie i niszczenie dokumentów, działania mobbingowe i naruszanie przepisów rodzących odpowiedzialność karną;

- wprawdzie przy wydaniu decyzji z 29 listopada 2022 r. nie dochowano kodeksowego terminu załatwienia sprawy i nie zawiadomiono o wyznaczeniu nowego terminu, ale nie można postawić Organowi zarzutu bezczynności czy opieszałości w tym postępowaniu, rozpoczętym 18 października 2022 r. i zakończonego decyzją z 29 listopada 2022 r.;

- zgodnie z § 2 uchwały Senatu nr [...] z 20 kwietnia 2022 r.: "Do spraw wszczętych przed wejściem w życie niniejszej uchwały stosuje się dotychczasowy Regulamin Studiów". W Uczelni przyjmuje się, że datą wszczęcia jest data zaistnienia zdarzenia, wywołującego określone skutki. Skoro przyczyną skreślenia z listy studentów było niezaliczenie przez Skarżącego anatomii, i wszystkie egzaminy składane były przez niego pod rządami Regulaminu z 2021 r., to w pełni uzasadnionym było jego zastosowanie. Rektor zaznaczył, że oba regulaminy studiów w odnośnym zakresie zawierają identyczne rozwiązania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję Rektora z 26 stycznia 2023 r., F. W., reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika - zarzuciwszy:

1) naruszenie prawa materialnego - tj. art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. - przez jego błędne zastosowanie, albowiem z Regulaminu studiów wynika, iż w stosunku do studentów pierwszego roku decyzja o skreśleniu z listy studentów jest obligatoryjna, a nie fakultatywna;

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 107 § 1 k.p.a. - przez wydanie decyzji administracyjnej bez podstawy prawnej, niezawierającej uzasadnienia faktycznego i prawnego, adekwatnego do zebranego w sprawie materiału dowodowego i obowiązujących przepisów,

- art. 7 k.p.a., art. 77 i art. 80 k.p.a. - przez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, brak właściwych akt administracyjnych,

- art. 107 § 3 k.p.a. - przez brak wyjaśnienia, którym dowodom Organ przyznał walor wiarygodności, a którym tego waloru odmówił i z jakich przyczyn, i wynikającego z tego wadliwie sporządzonego uzasadnienia decyzji,

- § 7 pkt 7 w zw. z § 34 ust. 1 i 6 Regulaminu studiów - przez naruszenie prawa studenta do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce oraz § 7 pkt 8 odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów,

- § 45 ust. 4, 5 i 6 Regulaminu studiów - przez przeprowadzenie egzaminu komisyjnego w dniu 29 września 2022 r. z naruszeniem zasady bezstronności, gdzie egzaminatorem była osoba, która powinna występować w charakterze obserwatora, z głosem doradczym, bezpodstawne nagrywanie egzaminu

- wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dziekana działającego z upoważnienia Rektora, o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, przeprowadzenie dowodu z akt sprawy o sygn. IV SAB/Po 188/22 i dołączonego do pisma z 24 stycznia 2023 r. nośnika cyfrowego typu pendrive na okoliczność dokumentów przedkładanych każdorazowo Skarżącemu i jego pełnomocnikowi w trakcie zapoznania z aktami, a także o przesłuchanie Skarżącego na okoliczności podniesione w skardze.

W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione zarzuty, powielając w dużej mierze dotychczasowe twierdzenia. W szczególności podkreślił, że Organ nie mógł prowadzić postępowania w oparciu o art. 108 ust. 2 p.s.w.n., bowiem Regulamin studiów zakazywał powtarzania roku przez studentów I roku i nakazywał obligatoryjne skreślenie z listy studentów. Powtórzył zastrzeżenia co do stosowanego regulaminu, podnosząc, że sprawa została wszczęta w dniu 12 października 2022 r., a więc już w czasie obowiązywania nowego regulaminu, który z tego względu, zdaniem Skarżącego, winien być stosowany. Zaznaczył, że organ może, ale nie musi wydać decyzji skreślającej studenta z listy studentów, nawet gdy wystąpi jeden z przypadków wymienionych art. 108 ust. 2 p.s.w.n. – jest to decyzja uznaniowa i jako taka, winna być szczegółowo uzasadniona, czego Organ nie uczynił. Wytknął nietożsamość akt sprawy udostępnianych Skarżącemu na różnych etapach postępowania. Podkreślił, że Organ zignorował wnioski i zastrzeżenia Skarżącego, w tym złożony 14 września 2022 r. wniosek o przedłużenie sesji egzaminacyjnej, który nie został rozpatrzony. Ponownie wskazał na nierówne traktowanie studentów (niewyjaśnienie kwestii zdawania egzaminu wyłącznie na podstawie konspektu, poza terminem sesji bez składania wniosku o jej przedłużenie, niewyjaśnienie ewentualnego antydatowania wpisów w indeksach). W ocenie Skarżącego egzamin komisyjny nie odbył się w terminie z winy Dziekana, a jego powtórzenie było stwarzaniem pozorów i nie było na korzyść Skarżącego. Poza tym autor skargi ponownie poruszył kwestie dotyczące (nie)możliwości korzystania z notatek na egzaminie, a także nagrywania egzaminu oraz braku odniesienia się przez Organ do "propozycji ugodowych wysuniętych przez skarżącego". Końcowo wskazał, że Skarżącemu nie dano skorzystać z regulaminowych możliwości, chociażby powtarzania roku, względnie odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów.

W odpowiedzi na skargę Rektor, reprezentowany przez r. G., wniósł o jej oddalenie w całości. Uzasadniając swe stanowisko, wyjaśnił, że "samodzielną" materialną podstawę skreślenia Studenta stanowił art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n., przywoływany w obu regulaminach studiów (z 2021 i 2022 r.) – istniała zatem podstawa prawna rozstrzygnięcia i bez znaczenia są rozważania dotyczące wzajemnych relacji pomiędzy przepisami powołanymi w podstawie prawnej decyzji, a przepisem §34 ust. 2 Regulaminu. Organ przyjął, że właściwym do stosowania regulaminem studiów jest ten z 2021 r., gdyż przyczyną skreślenia z listy studentów było niezaliczenie anatomii, a wszystkie egzaminy były składane przez Skarżącego pod rządami regulaminu studiów z 2021 r. Zresztą oba regulaminy zawierają w przytaczanym w decyzjach zakresie identyczne rozwiązania. Niezasadny jest również zarzut arbitralności. Organ nie może zakwestionować wyników egzaminów, zatem nie może zakwestionować decyzji będącej konsekwencją niezaliczenia egzaminu. Jakiekolwiek uchybienia w zakresie prowadzonej dokumentacji nie miały żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. Skład komisji egzaminacyjnej był zgodny z przepisami, w tym § 45 ust. 4 i 5 Regulaminu. Skarżący wyraził zgodę (pisemnie) na nagranie egzaminu, które nastąpiło zgodnie z procedurą i RODO. Skarżący mógł korzystać z ręcznych zapisków, z tym że nie podlegały one ocenie, z uwagi na ustny charakter egzaminu. Zarzuty dotyczące mobbingu, fałszowania i niszczenia dokumentów są gołosłowne.

W piśmie procesowym z 05 maja 2023 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze, a ponadto wniósł o unieważnienie egzaminu z 29 września 2022 r. oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma.

Postanowieniem z 19 maja 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 202/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przekazał sprawę do rozpoznania na rozprawie.

Pismem z 24 maja 2023 r. tut. Sąd zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich ("RPO") o udostępnienie, wzmiankowanego w doniesieniach medialnych, wystąpienia Rzecznika do Rektora UMP o zajęcie stanowiska w sprawie obowiązujących w Uczelni regulacji dotyczących skreślenia z listy studentów I roku studiów, które rodzą wątpliwości co do zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

W piśmie procesowym z 29 maja 2023 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował o fakcie i treści ww. wystąpienia RPO do Rektora UMP oraz odpowiedzi Rektora na to wystąpienie.

Przy piśmie z 05 czerwca 2023 r. RPO przesłał Sądowi treść ww. wystąpienia (z 10 maja 2023 r. znak: [...]) oraz odpowiedzi Rektora na nie (z 23 maja 2023 r. znak: [...]).

W piśmie procesowym z 12 czerwca 2023 r. pełnomocnik Organu, ustosunkowując się do pisma Skarżącego z 05 maja 2023 r., wniósł o odrzucenie wniosku o unieważnienie egzaminu z 29 września 2023 r., jako niepodlegającego samoistnemu rozpoznaniu w ramach niniejszego postępowania. Następnie wyjaśnił, że:

- transkrypt osiągnięć Studenta z 05 października 2022 r. nosił błędną datę, co nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy i po zwróceniu uwagi dokonano zmiany, a wygenerowany po zmianie transkrypt nosi prawidłową datę;

- terminy zaliczenia zajęć są ustalone w Regulaminie studiów (§ 32 pkt 2 i § 37.2.3) oraz dodatkowo corocznie - zarządzeniem Rektora w sprawie organizacji roku akademickiego (w niniejszej sprawie: nr [...] z 15 lutego 2021 r.);

- kwestia nagrania egzaminu została już wcześniej wyjaśniona. Skarżący podnosił bezprawność nagrania i jego przechowywanie na laptopie dziekanatu, co było przedmiotem skargi do Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zatem Uczelnia usunęła nagranie zgodnie z żądaniem Skarżącego, w czym ten teraz dopatruje się potwierdzenia wcześniejszych uchybień i zarzutów;

- Skarżący nie podniósł dotychczas żadnego zarzutu w zakresie negatywnej oceny jego wiedzy podczas kilku prób egzaminacyjnych – zdaje się, że to właśnie nagranie z egzaminu komisyjnego nie pozwalało na ich postawienie;

- regulamin studiów nie może być samodzielną podstawą decyzji, a są nią niewątpliwie przepisy art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 56 ust. 2 pkt 3 Regulaminu, powołane w podstawie prawnej decyzji. Podstawą faktyczną był brak zaliczenia jednego egzaminu, mimo przyznania Skarżącemu, bez należytej przyczyny, prawa zdawania egzaminu komisyjnego;

- kwestia pierwotnego wpisu w transkrypcie, wyznaczenie drugiego egzaminu komisyjnego dzień po zakończeniu sesji bez formalnego jej przedłużenia, ani skasowanie nagrania egzaminu w żaden sposób nie mogą mieć wpływu na wynik egzaminu i rozstrzygnięcie w sprawie;

- podobnie - podnoszone przez Skarżącego zarzuty dotyczące pozwalania innym studentom na zdawanie egzaminów po terminie sesji (którym władze Uczelni się przyjrzą) nie wpłynęły na jego sytuację;

- nawet jeśli zostały popełnione drobne błędy formalne, to nie miały one wpływu na wynik oceny i rozstrzygnięcie sprawy. Skarżący nie ma żadnych podstaw dopatrywania się na każdym kroku przestępczej działalności. Skarżący miał pełną swobodę działania i obrony swoich interesów, natomiast Organ zebrał wyczerpujący materiał dowodowy, który ocenił w całości, przy czym "[t]o co było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, to wyłącznie wyniki egzaminów, wniosek o przyznanie prawa do zadania egzaminu komisyjnego i przedstawiona w nim argumentacja oraz związane z tym dokumenty";

- zarzut bezczynności i przewlekłości prowadzonego postępowania, wobec orzeczenia wydanego przez WSA w Poznaniu w sprawie IV SAB/Po 188/22, jest oczywiście bezzasadny.

Ponadto pełnomocnik Organu - odnosząc się do zarzutów Skarżącego co do wadliwości regulacji § 34 ust. 2 Regulaminu studiów - wyjaśnił, że przepis ten nigdy nie był kwestionowany ani przez sprawujące nadzór Ministerstwo Zdrowia, ani przez studentów i ich organy samorządowe. Powszechną praktyką szkół wyższych, szczególnie odnośnie [do] studiów na kierunkach limitowanych, jest ograniczanie możliwości powtarzania pierwszego roku studiów, które to ograniczenie funkcjonuje "od zawsze". W jednych przypadkach znajduje to swój wyraz w wewnętrznych aktach prawnych, w innych - wyłącznie w praktyce. UMP przyjął pierwsze rozwiązanie. Zarówno zwrot: "podlegają skreśleniu" (§ 32 ust. 2), jak i "powoduje skreślenie" (§ 32 ust. 4) zawsze były odczytywane jako przesłanka do wszczęcia postępowania o skreślenie, przewidzianego w art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n., a nie obligatoryjnego skreślenia. Żeby nie było wątpliwości co do sensu kwestionowanego § 34 ust. 2 (a także ust. 4) w § 56 Regulaminu umieszczono wszelkie przesłanki skreślenia z listy studentów, z "ustawowym" podziałem na obligatoryjne i fakultatywne. Rozwiązanie przyjęte w § 34 ust. 2 Regulaminu nie narusza prawa do powtarzania zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce (art. 85 ust. 1 pkt 7 p.s.w.n.), gdyż wskazuje jedynie konieczność wykazania w postępowaniu, że brak zaliczenia zajęć jest nie tylko wynikiem braku woli nauki, zdolności itp., ale wynika to z innych przyczyn mogących stanowić przesłankę do uznania tego braku wiedzy za "usprawiedliwiony". Kwestionowany przepis nie narusza także art. 32 Konstytucji RP, gdyż ta polityka była równo stosowana do wszystkich studentów I roku. Zdaniem Organu, w pełni uzasadnione jest wyodrębnienie z grupy studentów – studentów I roku i równe traktowanie ich w ramach tej grupy. "Dla środowiska akademickiego ta polityka ma swoje głębokie uzasadnienie." Jako podstawę prawną w takich przypadkach organy Uczelni nie tylko wskazują, ale i stosują art. 108 ust. 2 pkt 3, i ewentualnie dodatkowo § 56 ust. 2 pkt 3 Regulaminu. Taką podstawę prawną wskazano też w rozpatrywanej sprawie. "W tym też, wyżej opisanym znaczeniu Dziekan Wydziału Lekarskiego, decydując się na wszczęcie postępowania o skreślenie z listy studentów, w formie zapisku na jednym z dokumentów sporządził wewnętrzną adnotację, «brak możliwości regulaminowych»." Takie rozumienie i stosowanie tego przepisu, zdaniem władz Uczelni, w pełni też pozwala na uznanie go przepisem martwym, jako stanowiącego samodzielną podstawę do skreślenia z listy studentów. [Wyrażona przez Rektora] deklaracja zmiany tego zapisu dopiero po interwencji RPO wynika wyłącznie z faktu, że po raz pierwszy podniesiono takie wątpliwości i Uczelnia, realizując swoją ustawową misję, obejmującą nie tylko kształcenie i naukę, ale także kształtowanie postaw obywatelskich, nie może opierać się w swojej działalności na przepisach budzących wątpliwości. Nawet gdy jest przekonana, że tych wątpliwości nie ma.

W piśmie procesowym z 08 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego odniósł się do powyższego pisma procesowego Organu.

Na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2023 r.:

- pełnomocnik Skarżącego podtrzymał wnioski i wywody zawarte w skardze oraz późniejszych pismach procesowych. Na pytanie Sądu stwierdził, że nie jest w stanie wskazać podstawy prawnej, na jakiej Sąd miałby unieważnić egzamin komisyjny z anatomii zgodnie z wnioskiem procesowym. Oświadczył, że Skarżący nie otrzymał żadnego formalnego rozstrzygnięcia w sprawie jego wniosku z 08 października 2022 r. o umożliwienie powtarzania zajęć z anatomii; nie został nawet powiadomiony o adnotacji dziekana na tym wniosku: "brak możliwości regulaminowych";

- pełnomocnik Organu podtrzymał wnioski i wywody zawarte w odpowiedzi na skargę oraz późniejszym piśmie procesowym. Na pytanie Sądu wyjaśnił, że uzasadnieniem dla odmiennego traktowania studentów I roku w kontekście m.in. § 34 Regulaminu jest fakt, że w ocenie władz Uczelni jest to dobry okres na sprawdzenie potencjału studenta, umożliwiającego ukończenie studiów. W ocenie pełnomocnika Organu w przypadku studentów II i wyższych lat, w razie niezaliczenia egzaminu komisyjnego student mógłby skutecznie, w świetle Regulaminu, złożyć wniosek o powtarzanie roku. W Regulaminie nie ma przepisu umożliwiającego unieważnienie egzaminu komisyjnego. Zgodnie z postanowieniami regulaminowymi tego rodzaju wniosek, jak ten Skarżącego z 08 października 2022 r., powinien co do zasady zostać formalnie załatwiony przez dziekana decyzją. Jednak w tej sprawie Dziekan, z uwagi na zamierzone wszczęcie postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów, po prostu włączył ten wniosek do akt, bez nadawania dalszego biegu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są zasadne.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii w P. z 26 stycznia 2023 r. nr [...] i - na mocy art. 135 p.p.s.a. - poprzedzająca ją decyzja tego organu (sygnowana przez upoważnionego Dziekana Wydziału Lekarskiego) z 29 listopada 2022 r. nr [...] o skreśleniu Skarżącego z listy studentów tej uczelni z powodu nieuzyskania zaliczenia I roku studiów w wyznaczonym terminie.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (ówcześnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm.; w skrócie "p.s.w.n."), a także postanowienia uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu Medycznego [...] w P. z dnia 28 kwietnia 2021 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Studiów Uniwersytetu Medycznego [...] w P. (dalej też jako "Regulamin Studiów" lub "Regulamin"), który wszedł w życie z dniem 1 października 2021 r.

Od razu należy zaznaczyć, że Sąd podziela stanowisko Organu, iż to ten właśnie regulamin, wprowadzony uchwałą nr [...] - a nie zastępujący go z dniem 1 października 2022 r. regulamin wprowadzony uchwałą nr [...] Senatu Uniwersytetu Medycznego [...] w P. z dnia 20 kwietnia 2022 r. - stanowił właściwą temporalnie podstawę do wydania i oceny zaskarżonych decyzji. Zgodnie bowiem z intertemporalnym przepisem § 2 uchwały nr [...]: "Do spraw wszczętych przed wejściem w życie niniejszej uchwały stosuje się dotychczasowy Regulamin Studiów" - czyli ten wprowadzony uchwałą nr [...].

Wprawdzie, jak zauważa strona skarżąca, do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia Skarżącego z listy studentów formalnie doszło w dniu 12 października 2022 r. (zob. zawiadomienie Dziekana z tej daty; k. 22 akt adm.), a więc już po wejściu w życie uchwały nr [...], jednak nie o taką "sprawę" - w znaczeniu li tylko formalnym (procesowym) - w tym przypadku w § 2 ww. uchwały chodzi, lecz o "sprawę" w znaczeniu materialnym. Tę zaś konstytuuje jej przedmiot - skreślenie z listy studentów. A ponieważ powodem tego skreślenia było w kontrolowanej sprawie nieuzyskanie przez Skarżącego, w przepisanym terminie, zaliczenia I roku studiów, to właściwym jest, aby do tej sprawy stosować przepisy regulaminu studiów, które zasady owego zaliczenia (oraz skreślenia z powodu jego nieuzyskania) regulowały – czyli w tym przypadku: przepisy uchwały nr [...]. W ocenie Sądu taka interpretacja, mieszcząc się w granicach wykładni językowej przepisu § 2 uchwały nr [...], znajduje mocne oparcie w dyrektywach wykładni celowościowej, nakazujących przy interpretacji przepisów brać pod uwagę m.in. zasady sprawiedliwości i słuszności (por. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 167-168). Z pewnością nie byłoby zaś słusznym ani właściwym oceniać fakt oraz skutki niezaliczenia danego roku przez Studenta na podstawie przepisów, które jeszcze nie obowiązywały w okresie, kiedy był on zobligowany to zaliczenie uzyskać (tu: w roku akademickim [...]).

Ubocznie wypada zauważyć, że w kontrolowanej sprawie spór w powyższej kwestii pomiędzy stronami postępowania ma w istocie charakter sporu, nomen omen, akademickiego, jako że – jak trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę - odnośne unormowania wchodzących tu w grę regulaminów (wprowadzonych uchwałami, odpowiednio, nr [...] oraz nr [...]) są w istocie tożsame.

Z części wstępnej decyzji z 29 listopada 2022 r. wynika, że w warstwie materialnoprawnej została ona oparta na przepisach art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 p.s.w.n. oraz § 56 ust. 2 pkt 3 Regulaminu. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że: "Student może być skreślony z listy studentów w przypadku: [...] nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie" (art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n.). Jednocześnie, w myśl art. 108 ust. 3 p.s.w.n., skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Cytowane regulacji ustawowe, na gruncie Regulaminu Studiów powielają unormowania:

- § 56 ust. 2 pkt 3 – w brzmieniu: "Dziekan, działając z upoważnienia Rektora, może skreślić studenta z listy studentów w przypadku: [...] nieuzyskania zaliczenia roku lub okresu sesji ciągłej w wyznaczonym terminie;"

- § 5 ust. 2 – który stanowi, że: "W sprawach związanych z tokiem studiów, w których zgodnie z przepisami Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, wymagane jest wydanie decyzji administracyjnej, decyzję wydaje Dziekan, działający z upoważnienia Rektora."

Z cytowanych przepisów p.s.w.n. oraz postanowień Regulaminu niedwuznacznie wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia roku w określonym terminie ma charakter fakultatywny i podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich aktów jest ograniczona. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając akt o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania. W konsekwencji sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA z 17.03.2023 r., III SA/Łd 846/22, CBOSA).

W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu z listy studentów oznacza, że organ uczelni, orzekając w konkretnej sprawie, może, ale nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 20.07.2011 r., I OSK 2006/10; wyrok WSA z 27.05.2014 r., II SA/Ol 376/14; dostępne w CBOSA). Decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą sądu, jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sprowadza się ona do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola dotyczy procesu wydania decyzji, tj. spełnienia przez organ wymogów proceduralnych, ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz oceny faktów, które z punktu widzenia obowiązujących przepisów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie prawne. Dotyczy ona zatem tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi. Natomiast nie obejmuje ona tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (celowości administracyjnej, czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. W tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, tzn. czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów (por. wyrok WSA z 22.09.2021 r., III SA/Łd 524/21, CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje Rektora obu "instancji" nie spełniają wymagań, jakie w świetle przywołanych wyżej przepisów i zasad winna spełniać uznaniowa decyzja organu uczelni o skreśleniu studenta z listy studentów z przyczyn "fakultatywnych", określonych w art. 108 ust. 2 p.s.w.n.

Co więcej, w ocenie Sądu, rację ma Skarżący, gdy wytyka, że decyzje te w istocie w ogóle nie zapadły w warunkach uznania administracyjnego, lecz że ich rozstrzygnięcia zostały ściśle zdeterminowane przez unormowanie § 34 ust. 2 Regulaminu. Zgodnie z nim "zapis" § 34 ust. 1 Regulaminu - w myśl którego student, który nie zaliczył zajęć z danego roku studiów, ma obowiązek zaliczenia ich w następnym roku akademickim, po wniesieniu opłaty w wysokości określonej przez Rektora stosownym zarządzeniem - "nie dotyczy studentów pierwszego roku studiów jednolitych magisterskich oraz pierwszego roku studiów pierwszego stopnia, którzy w przypadku niezaliczenia zajęć w danym roku podlegają skreśleniu z listy studentów".

O tym, że to właśnie ten przepis stanowił rzeczywistą podstawę orzeczonego skreślenia Skarżącego z listy studentów, świadczą, zdaniem Sądu, następujące okoliczności.

Po pierwsze, już sam fakt występowania w Regulaminie tego unormowania - które, jak stwierdził pełnomocnik Organu w piśmie procesowym z 12 czerwca 2023 r., funkcjonuje w wewnętrznych aktach normatywnych Uczelni "od zawsze" - oraz przedstawione przez tegoż pełnomocnika motywy, mające przemawiać za zasadnością i celowością jego "funkcjonowania", aktualne także w odniesieniu do Skarżącego. Jak bowiem wyjaśnił pełnomocnik Organu na rozprawie, uzasadnieniem dla odmiennego traktowania studentów I roku w kontekście m.in. § 34 Regulaminu jest fakt, że w ocenie władz Uczelni jest to dobry okres na sprawdzenie potencjału studenta, umożliwiającego ukończenie studiów. Innymi słowy - zauważmy - I rok studiów jest traktowany przez władze Uczelni jako swoisty "okres próbny" dla studenta.

Po drugie, tego, że rozstrzygnięcie o skreśleniu Skarżącego z listy studentów było w istocie zdeterminowane przez regulację § 34 ust. 2 in fine Regulaminu, dowodzi też treść uzasadnień decyzji obu "instancji", w których jako istotne dla wyniku sprawy zostały potraktowane wyłącznie okoliczności związane z niezdaniem przez Skarżącego egzaminu z anatomii (z egzaminem komisyjnym włącznie). Pośrednio potwierdził to zresztą pełnomocnik Organu, wskazując w swym piśmie procesowym z 12 czerwca 2023 r., że "[t]o co było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, to wyłącznie wyniki egzaminów, wniosek o przyznanie prawa do zadania egzaminu komisyjnego i przedstawiona w nim argumentacja oraz związane z tym dokumenty."

Po trzecie, szczególnie istotne znaczenie w analizowanej kwestii ma poczyniona przez Dziekana adnotacja na wydruku mejlowego wniosku Skarżącego z 08 października 2022 r. o umożliwienie jemu "powtórzenia w bieżącym roku akademickim zajęć z anatomii z powodu niezadowalających wyników w nauce" (który to wniosek nawiązuje niewątpliwie do unormowań § 34 ust. 3 pkt 1 i 2 Regulaminu) - o treści "brak możliwości regulaminowych" (k. 20 akt adm.). Wbrew próbom odmiennej interpretacji tej adnotacji przez pełnomocnika Organu (vide: s. 6 pisma procesowego z 12 czerwca 2023 r.) - wysoce niejasnym, by nie rzec pokrętnym, a przez to nieudanym - rzeczywisty jej sens da się odczytać właśnie na gruncie § 34 ust. 2 Regulaminu, z którego expressis verbis wynika, że studentowi pierwszego roku studiów nie przysługują regulaminowe możliwości powtarzania zajęć przewidziane w § 34 ust. 1 w zw. z ust. 3 Regulaminu.

Po czwarte, z powyższym wiąże się także niesporny fakt nierozpoznania przez Dziekana ww. wniosku Skarżącego w przewidzianym Regulaminem trybie, określonym w § 5 ust. 1 i 3-6. W świetle tych postanowień Regulaminu, związane z tokiem studiów sprawy, które nie podlegają załatwieniu przez wydanie decyzji administracyjnej - a do takich należy niewątpliwie sprawa wniosku studenta o umożliwienie jemu powtarzania zajęć / roku (por. P. Dańczak, Decyzja administracyjna w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, Warszawa 2012, s. 160-161; por. też postanowienie WSA z 25.02.2022 r., II SA/Po 30/22, CBOSA) – powinna zostać rozstrzygnięta decyzją (nie-administracyjną) Dziekana, zawierającą pouczenie o przysługującym studentowi prawie do złożenia odwołania do Rektora. Tymczasem w przypadku ww. wniosku Skarżącego z 08 października 2022 r. Dziekan, opatrzywszy ów wniosek wspomnianą adnotacją, pozostawił go w aktach bez nadania mu dalszego, regulaminowego biegu (i bez powiadomienia o tym fakcie Skarżącego). Próbując wyjaśnić takie zachowanie Dziekana, pełnomocnik Organu wskazał na rozprawie, że "[z]godnie z postanowieniami regulaminowymi tego rodzaju wniosek, jak wniosek skarżącego z 8 października 2022 r., powinien co do zasady zostać formalnie załatwiony przez dziekana decyzją. Jednak w tej sprawie dziekan, z uwagi na zamierzone wszczęcie postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów, po prostu włączył ten wniosek do akt, bez nadawania dalszego biegu." Takie działanie wszakże tylko dowodzi żywionego od początku przez Dziekana przekonania o tym, w jaki sposób "musi" się w tym przypadku zakończyć owo wszczynane postępowanie w sprawie skreślenia z listy studentów - że mianowicie skreśleniem właśnie - a to z uwagi na brzmienie § 34 ust. 2 Regulaminu. Tylko bowiem przy takim założeniu można zrozumieć (acz nie usprawiedliwić) pozostawienia przez Dziekana analizowanego wniosku Skarżącego w istocie bez rozpoznania (bez nadania mu dalszego biegu). Albowiem wyłącznie w świetle § 34 ust. 2 Regulaminu rozpoznanie takiego wniosku mogło jawić się jako czczy formalizm, o z góry wiadomym, negatywnym wyniku, a przez to pozbawionym jakiegokolwiek wpływu na wynik postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że skreślając Skarżącego z listy studentów, Organ w istocie oparł się na regulacji § 34 ust. 2 in fine Regulaminu, zgodnie z którą student, który nie zaliczył zajęć na I roku studiów, obligatoryjnie podlega skreśleniu z listy studentów.

Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w tej sprawie przez stronę skarżącą oraz wyrażone (w konwencji "wątpliwości") przez Rzecznika Praw Obywatelskich w zalegającym w aktach sądowych sprawy (k. 143-145) jego wystąpieniu do Rektora UMP z 10 maja 2023 r. - o sprzeczności takiej regulacji z przepisami aktualnie obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Nawiązując do argumentacji RPO, należy podkreślić, że wskazana ustawa określa w art. 108 ust. 1 zamknięty katalog obligatoryjnych przesłanek skreślenia z listy studentów (verba legis: "Studenta skreśla się..."), którymi są: (1) niepodjęcie studiów, (2) rezygnacja ze studiów, (3) niezłożenie w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego oraz (4) ukaranie karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Uczelnia wyższa, działając w ramach przysługującej jej autonomii, nie ma kompetencji stanowienia dodatkowych przesłanek, których zaistnienie powoduje obligatoryjne skreślenie z listy studentów. Z kolei art. 108 ust. 2 p.s.w.n. wylicza w sposób enumeratywny przesłanki o charakterze fakultatywnym, które pozwalają na skreślenie z listy studentów (verba legis: "Student może być skreślony..."). Są nimi: (1) stwierdzenie braku udziału w obowiązkowych zajęciach, (2) stwierdzenie braku postępów w nauce, (3) nieuzyskanie zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie oraz (4) niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że decyzja o skreśleniu z listy studentów na podstawie przyczyn wskazanych w tym ostatnim przepisie ma charakter uznaniowy, a nie obligatoryjny i wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie zauważa się, że "[t]akie uregulowanie wynika z poszanowania przez ustawodawcę zasady autonomii uczelni. Pozostawienie tej kwestii do swobodnego uznania organów uczelni umożliwia uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązania się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. Powyższe oznacza, że organ uczelni orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, a nadto musi wiązać się z wykazaniem, że zaistniały przesłanki ustawowe do wydania tej decyzji" (tak np. wyrok WSA z 30.03.2023 r., II SA/Po 99/23, CBOSA, i tam przywołane orzecznictwo). W ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych - ukształtowanej jeszcze pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, z późn. zm.; w skrócie "p.s.w."), która zawierała analogiczne przesłanki warunkujące skreślenie z listy studentów - zwraca się uwagę, że każdy przepis regulaminowy, który nie pozostawia organowi swobody w podjęciu decyzji w warunkach określonych w art. 108 ust. 2 p.s.w.n., jest z tym przepisem sprzeczny (por. np. wyrok WSA z 15.06.2010 r., II SA/Bk 94/10, CBOSA). Jest tak dlatego, że zawarty w art. 108 p.s.w.n. katalog przesłanek zarówno obligatoryjnego (ust. 1), jak i fakultatywnego (ust. 2) skreślenia z listy studentów wyklucza sytuację, w której uczelnia w stanowionych przez swoje organy aktach wewnętrznych mogłaby ten katalog poszerzyć lub modyfikować jego istotę (por. wyrok WSA z 17.03.2023 r. III SA/Łd 846/22, CBOSA).

W świetle powyższych uwag, w ocenie Sądu w niniejszym składzie, nie do pogodzenia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa jest sytuacja, w której na poziomie regulaminu studiów (tu: w § 34 ust. 2 Regulaminu) wprowadza się obowiązek skreślenia z listy studentów w przypadku studentów pierwszego roku studiów jednolitych magisterskich lub pierwszego roku studiów pierwszego stopnia, którzy nie uzyskali zaliczenia z zajęć na tym (pierwszym) roku. Takie rozwiązanie pozostaje w kolizji nie tylko z art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n., ale także z art. 85 ust. 1 pkt 7 p.s.w.n., który statuuje prawo studenta do "powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce". Wprawdzie zgodnie z brzmieniem cytowanego przepisu realizacja tego prawa następuje "na zasadach określonych w regulaminie studiów", ale w ocenie Sądu klauzula ta nie może być rozumiana jako z góry dopuszczająca całkowite wyłączenie w regulaminie studiów możliwości powtarzania określonych zajęć (określonej grupy zajęć) - a więc eliminację przyznanych studentowi w art. 85 p.s.w.n. praw podmiotowych (por. wyrok WSA z 23.03.2023 r., III SA/Kr 1747/22, CBOSA). A taki jest w istocie "skutek uboczny" regulacji § 34 ust. 2 Regulaminu - która de facto bezwarunkowo wyklucza możliwość powtarzania jakichkolwiek zajęć podlegających zaliczeniu na pierwszym roku studiów.

Jak z powyższego wynika, inkryminowane postanowienie Regulaminu jest nie tylko sprzeczne z powszechnie obowiązującym prawem, ale także godzi w podstawowe prawa studentów. Przyjęte rozwiązanie w zasadzie bowiem wyklucza możliwość i zasadność badania innych okoliczności niż sam fakt nieuzyskania zaliczenia, a w szczególności - możliwość uwzględnienia ewentualnych, nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych.

Sad nie podziela przy tym stanowiska Organu o zasadności wyodrębniania z ogółu studentów - w kontekście analizowanych tu regulacji - grupy studentów pierwszego roku i poddawania ich odrębnemu reżimowi prawa zakładowego, statuowanemu przez § 34 ust. 2 Regulaminu (ale nie tylko - zob. np. § 29 ust. 1 i § 46 ust. 1 Regulaminu). W ocenie Sądu brak jest ku temu dostatecznych podstaw w przepisach obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. W szczególności na gruncie tej ustawy nie wydaje się uprawniona możliwość traktowania pierwszego roku studiów jako sui generis "okresu próbnego" - swoistego przedłużenia procesu rekrutacyjnego - mającego umożliwić dalszą weryfikację "potencjału studenta, umożliwiającego ukończenie studiów" (jak to zgrabnie ujął pełnomocnik Organu na rozprawie).

Sąd administracyjny nie ma kompetencji do stwierdzania nieważności uchwały w sprawie regulaminu studiów lub jej poszczególnych postanowień - taka kompetencja przysługuje wyłącznie właściwemu ministrowi, w ramach sprawowanego przezeń nadzoru nad uczelnią (zob. art. 427 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.). Jednak, rozpatrując konkretną sprawę, sąd, nie będący związany postanowieniami aktu prawa wewnętrznego (wewnątrzuczelnianego), jakim jest w szczególności regulamin studiów, może określone, jego zdaniem wadliwe, postanowienia takiego regulaminu pominąć (nie zastosować).

Wobec tego Sąd w niniejszym składzie stwierdza, że z przyczyn wyżej opisanych unormowanie § 34 ust. 2 Regulaminu nie powinno być stosowane w kontrolowanej sprawie.

Tymczasem na skutek jego zastosowania w tej sprawie, nie został w szczególności właściwie rozpoznany i rozstrzygnięty wniosek Skarżącego z 08 października 2022 r. o umożliwienie powtarzania zajęć z anatomii.

Już z tego względu orzeczenie Rektora o skreśleniu Skarżącego z listy studentów jest w istotnym stopniu wadliwe, jako wydane co najmniej przedwcześnie.

To zaś przesądziło o konieczności uchylenia obu decyzji Organu w tej sprawie.

Na uwzględnienie nie zasługiwały natomiast pozostałe zarzuty skargi, dotyczące zwłaszcza organizacji, przebiegu oraz wyniku egzaminu komisyjnego - po części jako niezasadne (jak zwłaszcza te, wytykające rzekomo wadliwy skład komisji egzaminacyjnej, a także fakt jakoby niedopuszczalnego nagrywania przebiegu egzaminu, nawet za zgodą Studenta, i późniejszego skasowania tego nagrania), zaś w pozostałym zakresie jako pozbawione istotnego wpływu na wynik sprawy. Taki charakter miały w szczególności uchybienia polegające na przeprowadzeniu egzaminu komisyjnego bez uprzedniego formalnego przedłużenia Skarżącemu sesji egzaminacyjnej, na sukcesywnym "uzupełnianiu" przez Organ akt administracyjnych sprawy udostępnianych Skarżącemu do wglądu, a także na początkowo wadliwym wpisie w transkrypcie daty egzaminu komisyjnego przesądzającego o niezaliczeniu przez Skarżącego przedmiotu "Anatomia".

Należy w tym miejscu stanowczo podkreślić, że "tak orzekający w sprawie Rektor Uniwersytetu Medycznego, jak i kontrolujący jego decyzję Sąd administracyjny nie są podmiotami uprawnionymi do weryfikowania prawidłowości dokonanej przez komisję oceny wiedzy studenta i wystawionej mu oceny. Ocena prawidłowości odpowiedzi udzielanych przez studenta wymaga bowiem posiadania niezbędnej wiedzy fachowej z danej dziedziny nauki (w niniejszej sprawie danego działu medycyny), której to wiedzy nie posiada tak orzekający w sprawie organ jak i Sąd. Co za tym idzie oceny działania komisji i efektu jej pracy, jakim jest wynik komisyjnego sprawdzenia uzyskanych przez studenta wyników edukacyjnych, organ administracji orzekający w sprawie dokonać może wyłącznie w zakresie obejmującym zgodność z odpowiednimi postanowieniami Regulaminu Studiów, tak składu komisji, jak i trybu jej powołania oraz formy przeprowadzenia komisyjnego sprawdzenia wiedzy studenta, z podlegającej zaliczeniu dziedziny" (zob. wyrok WSA z 30.03.2023 r., II SA/Po 99/23, CBOSA).

W tym zaś zakresie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nawiązując jeszcze do wniosków zgłoszonych przez stronę skarżącą w skardze i w późniejszych pismach procesowych, należy wyjaśnić, że:

- sąd administracyjny w ogóle nie posiada kompetencji do unieważniania egzaminów przeprowadzanych w toku studiów w szkole wyższej, a w szczególności - do zawnioskowanego w piśmie procesowym z 05 maja 2023 r. unieważnienia egzaminu komisyjnego, któremu został poddany Skarżący w dniu 29 września 2022 r.;

- zawarty w skardze wniosek dowodowy o "przesłuchanie Skarżącego" jawi się jako niedopuszczalny w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a., który to przepis uprawnia sąd administracyjny do fakultatywnego przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ale wyłącznie w oparciu o dowody z dokumentów - a już nie np. z zeznań świadków czy stron;

- zawarty w skardze wniosek dowodowy o "przeprowadzenie dowodu z akt WSA w Poznaniu sygn. akt IV SAB/Po 188/22" jawi się jako niezasadny w świetle przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym uzupełniające postępowanie dowodowe sąd administracyjny może przeprowadzić wyłącznie wtedy, jeśli jest to "niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości" - a zawnioskowany dowód rozwianiu żadnych takich wątpliwości nie służy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, tj. uchylił obie decyzje Organu.

O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając: koszt uiszczonego przez Skarżącego wpisu od skargi (200 zł), wynagrodzenie należne jego pełnomocnikowi zawodowemu ustalone według stawek minimalnych (480 zł) zgodnie z § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) - łącznie 680 zł. Sąd nie zasądził zwrotu kosztu wymaganej opłaty skarbowej od złożonego do pełnomocnictwa, gdyż strona skarżąc nie wykazała, aby taka opłata została przez nią uiszczona.

Ponownie rozpoznając sprawę, Organ pominie regulację § 34 ust. 2 Regulaminu i w przewidzianym Regulaminem trybie rozpozna wniosek Skarżącego z 08 października 2022 r. o umożliwienie powtórzenia zajęć z anatomii, a następnie wszechstronnie rozważy i rozstrzygnie, czy rzeczywiście zaistniały w tej sprawie przesłanki do skreślenia Skarżącego z listy studentów. Przy tym, podejmując rozstrzygnięcie w tym względzie, Organ weźmie po uwagę, oprócz wyżej już sformułowanych przez Sąd wskazań, uwag i ocen prawnych, także i ten pogląd, zgodnie z którym "decyzja o której mowa w art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce o skreśleniu studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, jest decyzją uznaniową («student może być skreślony....»). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ uczelni orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, wyrok WSA w Olsztynie z 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 376/14, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki (swobodny) charakter decyzji umożliwia organom uczelni uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązania się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia" (zob. wyrok NSA z 07.04.2022 r., III OSK 4974/21, CBOSA).