Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 659/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania M. W. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. oraz art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 [aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 1283] ze zm.) - dalej: u.p.s., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

W dniu 19 stycznia 2024 r. (data wniesienia pisma z dnia 17 stycznia 2024 r.) M. W. wraz z mężem zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o pomoc finansową związaną z zakupem baterii wannowej i zamka do drzwi w łącznej kwocie [...]zł.

Podczas przeprowadzonej w dniu 31 stycznia 2024 r. aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego M. W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup baterii i zamka (zwrot kosztów, faktura w aktach sprawy) w kwocie [...]zł.

Decyzją z dnia 2 lutego 2024 r. Prezydenta Miasta P. odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot środków finansowych na zakup baterii i zamka w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu tej Prezydent Miasta wyjaśnił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem K. W.; obydwoje są osobami w wieku poprodukcyjnym, biernymi zawodowo; chorują przewlekle, obydwoje legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalonym na stale. Organ II instancji wyjaśnił, że w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o pomoc, tj. w grudniu 2023 r., na dochód rodziny skarżącej składała się emerytura wnioskodawczyni w kwocie [...]zł, emerytura jej męża K. w kwocie [...]zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł; łącznie [...] zł.

Wskazując na kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. dla dwuosobowego gospodarstwa domowego (1200 zł), uprawniające do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, Prezydent Miasta stwierdził, że dochód rodziny skarżącej przekracza wyznaczone przez ustawę kryterium o [...] zł, zatem nie ma podstaw do rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Natomiast w zakresie rozpatrzenia sprawy pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z art. 41 u.p.s., organ I instancji wskazał na to, że na wydatki rodziny składają się następujące koszty: czynsz w kwocie [...]zł, energia elektryczna w kwocie [...]zł na 2 miesiące, gaz w kwocie [...]zł, telefon w kwocie [...]zł, leki w kwocie [...]zł. Nadto organ zauważył, że emerytura K. W. jest obciążona zajęciem komorniczym w kwocie [...]zł. W konsekwencji stwierdził, że łącznie wydatki (miesięczne) wynoszą [...] zł, a w związku z tym na zaspokojenie innych potrzeb pozostaje kwota [...]zł. Następnie organ wyjaśnił, że w świetle art. 39 u.p.s. zwrot środków finansowych nie jest niezbędną potrzebą bytową, którą organ pomocy społecznej jest zobowiązany zaspokoić. Stwierdził też, że skoro rodzina zakupiła baterię i zamek, to potrzeba ta została przez rodzinę zaspokojona we własnym zakresie. Wskazał również na zasady udzielania wsparcia z pomocy społecznej (art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 u.p.s.) i zauważył, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego ma charakter fakultatywny, a szczególne przypadki uzasadniające przyznanie tego świadczenia muszą być wyraziste i odbiegać od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy na zasadach ogólnych.

W ocenie organu I instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż skarżąca wraz z mężem mają stale źródło dochodu - świadczenia emerytalne. Organ uznał, że ze względu na stabilną sytuację materialną rodziny nie ma przeszkód, aby przy ekonomicznym wykorzystaniu środków pieniężnych zabezpieczyć niezbędne, podstawowe potrzeby bytowe. Przy takich ustaleniach organ nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia sprawy dotyczącej przyznania pomocy finansowej.

W odwołaniu do tej decyzji M. W. zakwestionowała prawidłowość ustaleń faktycznych w sprawie w zakresie sytuacji finansowej jej rodziny, w szczególności co do ponoszenia miesięcznych wydatków, jak koszty rachunków za energię elektryczną oraz koszt codziennej pomocy pielęgniarskiej udzielanej jej (bez udokumentowania) przy czynnościach związanych prawidłowym korzystaniem z protezy oka.

Decyzją z dnia 29 maja 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta.

Motywując swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wskazał na ustalony stan faktyczny sprawy, tożsamy z wcześniej wskazanym przez organ I instancji.

Kolegium podniosło, że dochody wnioskodawczyni przekraczają kwotę określonego w art. 8 u.p.s. kryterium uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, wobec czego organ I Instancji przeanalizował sprawę pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z art 41 u.p.s. Zdaniem organu II instancji, w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s., co wynika wprost z wyżej przedstawionego stanu faktycznego. Nadto, w ślad za organem I instancji Kolegium zauważyło, że pozostała do dyspozycji rodziny kwota pozwalała na zabezpieczenie tej potrzeby. Odwołując się do stanowiska orzecznictwa, organ podkreślił również, że decyzji o przyznaniu zasiłku celowego nie można podjąć z pominięciem ogólnych zasad wynikających z art. 2-4 u.p.s. Organ pomocy społecznej nie może przejąć na siebie obowiązku całkowitego utrzymania rodziny, bowiem świadczenia ze środków pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną.

Kolegium stwierdziło, że akta sprawy zawierają pełną dokumentację w powyższym zakresie, gdyż w trakcie postępowania administracyjnego wyjaśniono wszystkie niezbędne okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie i ustalenia te znalazły swoje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Decyzja została oparta na dokładnie ustalonym stanie faktycznym. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Okoliczności faktyczne w sprawie zostały ustalone prawidłowo, co też znalazło swój wyraz w uzasadnieniu decyzji. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego. Ponadto w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa.

W skardze na decyzję odwoławczą M. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, że organy blednie ustaliły stan faktyczny, gdyż m.in. nie uwzględniły, iż koszty energii elektrycznej ponoszone są przez skarżącą (i jej męża) co miesiąc, a nie co dwa, na którą to okoliczność wskazywała już we wniosku z dnia 19 stycznia 2024 r. Poza tym przedstawiła okoliczności dotyczące tego, że wraz z mężem są obciążeni ponoszeniem dodatkowych, jakkolwiek nieudokumentowanych, kosztów w związku z opieką pielęgniarki nad skarżącą w celu właściwego korzystania z protezy oka i pielęgnacji oczodołu.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s., gdyż w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o pomoc, tj. w grudniu 2023 r., po odliczeniu od dochodu łącznych wydatków, M. W. pozostawała do dyspozycji kwota [...]zł, która pozwalała na zabezpieczenie kwoty na zakup baterii i zamka w kwocie [...]zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że w skardze strona wskazała na to, że "ponosi dodatkowe koszty związane z opieką pielęgniarki w celu opieki nad mężem", jednakże, pomijając już wysokość tych kosztów, M. W. nie jest w stanie ich udokumentować.

W piśmie procesowym z dnia 31 sierpnia 2024 r. strona podjęła polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w odpowiedzi na skargę, wskazując na błędy organu oraz rozwijając kwestię ponoszenia kosztów pielęgniarki, która pomaga skarżącej w wykonaniu czynności pielęgnacyjnych związanych z używaniem epiprotezy i utrzymaniem lewego oczodołu w odpowiednim stanie higienicznym.

W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2024 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W piśmie tym pełnomocnik podniósł, że wnioskodawczyni przeszła operację usunięcia lewej gałki ocznej. Z uwagi na to, że ma schorzenia narządów ruchu, jej sprawność jest znacznie ograniczona; prawa kończyna górna - ustawiona w stawie łokciowym w przykurczu zgięciowym ze sporym ograniczaniem ruchomości, prawa ręka - zanik mięśni międzykostnych i mięśni kłębu kciuka; znaczne osłabienie czucia ręki. Pełnomocnik podniósł, że skarżąca nie jest w stanie sama wykonywać pielęgnacji związanej z wyjmowaniem, umyciem i wkładaniem protezy oka lewego z oczodołu do oczodołu. Przychodzi do niej 2 razy dziennie pielęgniarka, której płaci [...] zł. Nie wystawia z tego tytułu rachunków. Nie jest to opieka "pielęgniarki nad mężem", jak zapisano w odpowiedzi na skargę z dnia 19 sierpnia 2024 r., ale opieka nad skarżącą - właśnie w zakresie pielęgnacji oczodołu. Nie może ona już liczyć na pomoc z Hospicjum Domowego, ponieważ pielęgniarka, która wcześniej się nią opiekowała, zrezygnowała z pracy, a Hospicjum nie jest w stanie na ten moment zapewnić innej pielęgniarki do pomocy.

Według pełnomocnika zachodzi tu szczególny przypadek z art. 41 u.p.s., w którym to należy stwierdzić, że zdarzenie jest na tyle dotkliwe w skutkach, że wnioskodawczyni nie jest w stanie sobie sama z nim poradzić, nawet przy wykazywaniu się właściwą zapobiegliwością. Dodał, że sfinansowanie zakupu baterii i zamka w kwocie [...]zł stanowi właśnie taką okoliczność, gdyż zepsucie zamka było nagłe i niespodziewane, niezależne od państwa W. . Podniósł, że właściciel lokalu mieszkalnego rozłożył im czynsz na 2 raty, aby państwo W. mogli za to zapłacić, co uratowało chwilowo sytuację. Ponadto, czego Kolegium nie zauważyło, państwo W. od października 2024 r. płacą za energię elektryczną co miesiąc, a nie co dwa. Nadto złożyli oni faktury za leki na kwotę ok. [...] zł, a rozliczono z tego tylko część z niewiadomych przyczyn.

W tym stanie rzeczy pełnomocnik stwierdził, że wymiana zamka i zakup baterii jest sytuacją nagłą i niespodziewaną, a państwo W. są w bardzo trudnej sytuacji losowej i finansowej. Mąż skarżącej też ciężko choruje, tak więc nie może wykonywać sam zabiegów pielęgnacyjnych w celu udzielenia pomocy żonie. Ponadto, wsparcie, o które wystąpiła skarżąca, nie jest jakąś "wygórowaną" kwotą, a z pewnością bardzo pomoże państwu W. .

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi oraz stanowisko wyrażone w piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2024 r. Pełnomocnik podkreślił, że sytuacja życiowa i finansowa skarżących jest trudna. Skarżący znaleźli się w sytuacji nagłej, gdyż trudno im samodzielnie przezwyciężyć nagły wydatek w postaci zakupu zamka do drzwi wejściowych oraz baterii do ciepłej wody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą – po rozpatrzeniu wniosku o pomoc finansową związaną z zakupem baterii wannowej i zamka do drzwi na łączną kwotę [...]zł – odmówiono skarżącej przyznania zasiłku celowego, tj. tak "zwykłego" zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.), jak i specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.).

Według zasady z art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...]zł 2 , zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ustawa ta w art. 7, wśród przyczyn udzielania pomocy społecznej wskazuje m.in.: niepełnosprawność (pkt 5), długotrwałą lub ciężką chorobę (pkt 6), zdarzenie losowe i sytuację kryzysową (pkt 14).

Zgodnie z art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Według art. 40 u.p.s. zasiłek celowy może być m.in. przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1). Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Natomiast art. 41 u.p.s. stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Z miejsca też należy zauważyć, że wobec prawidłowo ustalonej wysokości dochodu w gospodarstwie domowym skarżącej w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o pomoc, tj. w grudniu 2023 r., wynoszącego łącznie [...] zł, kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (1200 zł), uprawniające do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, zostało przekroczone. Przy czym, zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, z pomniejszeniami z tytułów wskazanych w tym przepisie. W związku z tym nie było podstaw do rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 39 u.p.s. Natomiast sprawę należało przeanalizować pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s.

W powyższego trzeba wyjaśnić, że decyzje wydawane na podstawie art. 41 u.p.s. mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wsparcia z art. 41 u.p.s., organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Zatem nawet trudna sytuacja bytowa osoby czy rodziny występującej o tę formę wsparcia nie jest jeszcze równoznaczne ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w tym przepisie. Stąd też, jeżeli organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (patrz np. wyroki NSA z dnia 21 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3349/19 i 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 503/22, dostępne jw.). W przypadku decyzji uznaniowych sądowa kontrola ogranicza się do tego, czy organ administracji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i czy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy, tak aby mógł podjąć rozstrzygnięcie. W przypadku tego typu decyzji poza kontrolą pozostaje już sam proces wyboru następstwa prawnego, czyli podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia (patrz: wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1140/19, dostępny jw.).

Sąd jednocześnie podkreśla, że każdemu rozstrzygnięciu organu administracyjnego należy stawiać takie podstawowe wymagania proceduralne, jak konieczność respektowania zasady legalizmu i prawdy obiektywnej (art. 6 i art. 7 k.p.a.), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9, art. 10 i art. 11 k.p.a.), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego i motywowania stanowiska organu (art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.). To samo, ze względu na zasadę z art. 15 k.p.a., odnosi się do rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, które jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru wyłącznie kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - i powołane tam orzecznictwo).

Odnosząc powyższe uwagi do zakwestionowanych decyzji, Sąd wyjaśnia, że dopatrzył się w tej sprawie naruszenia granic uznania administracyjnego po stronie organów pomocowych, które w wyniku oceny sytuacji wnioskodawczyni nie stwierdziły, żeby wobec jej rodziny, w związku ze zgłoszoną potrzebą, wystąpił "przypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Stanowisko organów w tym zakresie okazało się nietrafne, gdyż ustalenia faktyczne i rozważania prawne wskazują na niedostateczne wyjaśnienie sprawy. W sprawie nie zaszły warunki, które umożliwiałoby jej prawidłowe rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego.

Wynikało to z następujących uchybień.

Sytuacja w zakresie koniecznych wydatków rodziny w styczniu 2024 r., tj. miesiącu zgłoszenia potrzeby bytowej, nie została należcie wyjaśniona. Część ustaleń została poczyniona sprzecznie z deklaracjami wnioskodawczyni, bez odpowiedniej weryfikacji takiego stanu rzeczy.

Po pierwsze, skarżąca już we wniosku z dnia 19 stycznia 2024 r. wskazała na to, że od października 2023 r. rachunki za prąd są opłacane co miesiąc. W aktach administracyjnych znajduje się potwierdzenie przelewu kwoty [...]zł na rzecz dostawcy energii elektrycznej z dnia 11 stycznia 2024 r. (dotyczy faktury VAT nr [...]), jednakże samej faktury brak. Organ bez jakiejkolwiek weryfikacji stanowiska strony uznał zaś, że wydatek z tego tytułu poniesiony w styczniu 2024 r., należy podzielić na 2 miesiące i przyjął, że miesięczny koszt energii elektrycznej to [...] zł. Tę ostatnią kwotę przyjął też do ustalenia sumy miesięcznych wydatków na potrzeby bytowe, którą określił łącznie na [...] zł miesięcznie.

Po drugie, w ramach sumy [...] zł stanowiącej łączne, miesięczne wydatki rodziny organ uwzględnił jeszcze następujące koszty: czynsz w kwocie [...]zł, gaz w kwocie [...]zł, telefon w kwocie [...]zł, leki w kwocie [...]zł. Nadto organ uwzględnił również obciążenie świadczenia emerytalnego K. W. zajęciem komorniczym w kwocie [...]zł. Organ stwierdził, że w związku z tym na zaspokojenie innych potrzeb pozostaje rodzinie kwota [...]zł.

W tym miejscu Sąd jednocześnie zauważa, że ustalenie kosztów zakupu leków było prawidłowe, wobec czego zawarty w piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2024 r. zarzut pełnomocnika był w tym względnie chybiony.

Organ z jednej strony pominął fakt, że w styczniu 2024 r. skarżący w porozumieniu z właścicielem lokalu mieszkalnego, którego są najemcami, uregulowali mniej niż połowę czynszu za ten miesiąc, o czym świadczy potwierdzenie przelewu kwoty [...]zł z dnia 7 stycznia 2024 r. Z drugiej zaś, przy ustalaniu miesięcznych wydatków rodziny organ uwzględnił całą kwotę czynszu, tj. [...] zł.

Po trzecie, w toku wywiadu środowiskowego odnotowano fakt przyznania rodzinie świadczeń w formie usług opiekuńczych (wskazano na decyzję [...] z dnia 20 grudnia 2023 r.) w wymiarze 1 dzień w tygodniu po 3 godziny, za podatnością [...] zł za godzinę, z znaczeniem, że opiekunka pomaga głównie przy sprzątaniu domu. Ponoszenia przez rodzinę kosztów z tego tytułu w styczniu 2024 r. jednakże nie uwzględniono przy ustalaniu sytuacji dochodowej i finansowej wnioskodawczyni.

Po czwarte, zawarty w decyzji organu I instancji (powtórzony za ustaleniami wywiadu środowiskowego) wniosek, że wnioskodawczyni i jej mąż zakupili baterię i zamek oznacza, że potrzeba rodziny została zaspokojona przez nich we własnym zakresie, nie uwzględniał okoliczności sprawy. Chodzi tu o wspomniany już fakt, że czynsz za styczeń 2024 r. został rodzinie rozłożony na raty (okoliczność podnoszona we wniosku, jak i w odwołaniu). Wobec tego, według stanowiska wnioskodawczyni, dzięki temu możliwy był zakup baterii i zamka (chodzi o łączną kwotę [...]zł według faktury VAT z dnia 13 stycznia 2024 r.). Przy tym warto zauważyć, że wydatek ten nie budził wątpliwości organów co do swojego charakteru, jako niezbędnej potrzeby bytowej, dotyczy bowiem koniecznych napraw w mieszkaniu (właściciel lokalu ich nie wykonał, stwierdzając, że należy to do obowiązków najemcy, o czym świadczy pismo administratora z dnia 11 stycznia 2024 r.). Stąd też, w istocie odwołanie się przez organ w ten sposób do zasady pomocniczości (subsydiarności), jaka wynika z art. 2 i art. 3 u.p.s., nie mogło zostać przyjęte przez Sąd bez zastrzeżeń.

Po piąte, w odwołaniu skarżąca wskazała m.in. na nieodnotowane, lecz zgłaszane podczas wywiadu środowiskowego okoliczności dotyczące odpłatnego korzystania z fachowej pomocy w zakresie pielęgnacji oczodołu lewego oka i używania epiprotezy oka. W odwołaniu wskazano też, że wnioskodawczyni nie ma możliwości skorzystania z opieki pielęgniarki środowiskowej, jak i dlaczego sama skarżąca ani jej mąż nie są w stanie wykonywać w sposób odpowiedni tych codziennych czynności. Skarżąca wskazała też na konieczność ponoszenia z tego tytułu nieudokumentowanych miesięcznych wydatków ([...] zł). W skardze strona rozwinęła przestawione okoliczności, powołując się m.in. na stanowisko lekarza rodzinnego, z którego wynika konieczność objęcia pielęgniarską opieką długoterminową w związku z potrzebą pielęgnacji oczodołu i protezy oka (skierowanie z dnia 29 grudnia 2022 r. - k. 30 akt sąd.), skierowanie z dnia 9 lipca 2023 r. dotyczące udzielania codziennej pomocy pielęgniarskiej, której pacjentka sama wykonywać nie może (k. 34) i pismo lekarza rodzinnego z dnia 12 stycznia 2024 r., w którym poinformowano skarżącą, że z dniem 15 stycznia 2024 r. pielęgniarka z Hospicjum Domowego nie będzie już dalej wykonywała tych czynności pielęgnacyjnych, a lekarz rodzinny w tym momencie nie może zagwarantować żadnej pielęgniarki, która mogłaby wykonywać te czynności (k. 35). W związku z tym strona podnosiła, że jest zmuszona w tym względzie korzystać z odpłatnej pomocy (za usługi pielęgniarskie świadczone 2 razy dziennie), za którą płaci miesięcznie [...] zł, jednakże bez udokumentowania tych wydatków.

Kolegium, rozpatrując sprawę w drugiej instancji, w ogóle nie rozważało powyższych okoliczności. W szczególności nie wyjaśniło okoliczności wskazanych w odwołaniu, a które miały być podnoszone również podczas wywiadu środowiskowego, jednak nie zostały w nim uwzględnione. Ponadto, bez odpowiedniego przeanalizowania sytuacji rodziny wnioskodawczyni, w prosty sposób przyjęło, że z przedstawionego stanu faktycznego należy wywieść wniosek, że nie zachodzi szczególny przypadek, który wynikałby z okazjonalności, nadzwyczajności i dotkliwości w skutkach. Takie stwierdzenie pomija w istocie konieczność zindywidualizowanej oceny konkretnej sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca w wraz z mężem (obydwoje są osobami schorowanymi, posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności wydane na stałe). Przy czym same ustalenia w zakresie sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej rodziny nie zostały wykonane prawidłowo.

Podjęcie przez organ II instancji w odpowiedzi na skargę próby ustosunkowania się do okoliczności dotyczących domniemanych wydatków związanych z pomocą pielęgniarską było spóźnione i nieskuteczne. Przy tym, zawierało zasadniczy błąd, gdyż organ odwoławczy wskazywał na "dodatkowe koszty związane z opieką pielęgniarki w celu opieki nad mężem", podczas gdy chodziło o opiekę nad skarżącą w związku z stanem narządu wzroku. Nadto, stwierdzenie organu II instancji, że "pomijając już wysokość tych kosztów, M. W. nie jest w stanie ich udokumentować" nie mogło zastąpić poczynienia należytych ustaleń, ocen i rozważań na etapie postępowania odwoławczego. Treści zawarte w odpowiedzi na skargę nie mają znaczenia dla legalności wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego. Pismo to ma bowiem charakter jedynie pomocniczy i treści w nim zawarte mają jedynie stanowić dodatkowe wyjaśnienie motywów postępowania organu (patrz np. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 2557/12, dostępny jw.).

W konsekwencji, stwierdzenie organów obydwu instancji, że na zaspokojenie innych potrzeb rodzinie wnioskodawczyni w styczniu 2024 r. pozostawała kwota [...]zł, jak również, że w sprawie nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek było nieuprawnione, bo oparte na niepełnych ustaleniach faktycznych. Nadto organy w swoich rozważaniach pominęły uwzględnienie treści wspomnianego art. 7 u.p.s., który wśród przyczyn udzielania pomocy społecznej wskazuje m.in.: niepełnosprawność (pkt 5), długotrwałą lub ciężką chorobę (pkt 6), zdarzenie losowe i sytuację kryzysową (pkt 14). Przedstawione ustalenia i rozważania nie świadczą też o tym, że w postępowaniu pomocowym organy kierowały się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1 u.p.s.).

Podsumowując, w sprawie miało miejsca naruszenie wyżej przywołanych przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony, a jej okoliczności wszechstronnie rozważone. Przełożyło się to również na naruszenie prawa materialnego poprzez nieuprawnione, bo co najmniej przedwczesne uznanie, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s.

W takich warunkach Sąd stwierdził zaistnienie uzasadnionych podstaw do podważenia prawidłowości zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a w konsekwencji do ich uchylenia.

W sprawie konieczne jest ponowienie postępowania dowodowego i wszechstronne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy w taki sposób, który pozwoli na jednoznaczne ustalenie sytuacji rodziny skarżącej w miesiącu zgłoszenia potrzeby w zakresie konieczności zakupu baterii wannowej i zamka do drzwi wejściowych do lokalu. W szczególności niezbędne będzie poczynienie ustaleń i dokonanie oceny materiału dowodowego w zakresie ponoszenia przez skarżącą wydatków na usługi pielęgniarskie związane ze stanem jej narządu wzroku. Wszystko to jest konieczne dla ustalenia rzeczywistej sytuacji rodziny w związku z ubieganiem się o wsparcie finansowe, a następnie rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do udzielenia wnioskodawczyni przedmiotowej pomocy.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ uwzględni wytyczne wynikające z niniejszego uzasadnienia, w celu prawidłowego zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego i procesowego w granicach uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.