Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 108/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 18
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 17 ust. 10 i 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: par. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 124 par. 1 i 2, art. 107 par. 3, art. 126
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 30 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant st. sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2023 roku sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 grudnia 2022 roku nr 116/2022/II w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 15 grudnia 2022 r. nr 116/2022/II Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: ŁPWIS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej u.p.e.a., po rozpoznaniu zażalenia K.P. (dalej: strona, skarżąca, zobowiązana), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) w Wieruszowie z 7 października 2022 r. nr 1/22 oddalające zarzuty zobowiązanej.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia ŁPWIS wyjaśnił, że w związku z nieszczepieniem dziecka N.P., ur. [...] r., PPIS upomnieniem z 7.04.2022 r. wezwał matkę dziecka, czyli stronę, do zgłoszenia się z dzieckiem do punktu szczepień w celu wykonania zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych przeciw: odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka PPIS 28.06.2022 r. wystawił tytuł wykonawczy, zobowiązując stronę do poddania dziecka ww. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, oraz wystosował do ŁPWIS jako organu egzekucyjnego wniosek z 28.06.2022 r. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony.

ŁPWIS rolę organu egzekucyjnego przejął od Wojewody Łódzkiego na mocy porozumienia zawartego 12.02.2015 r. pomiędzy Wojewodą Łódzkim i Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w Łodzi w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień ochronnych (Dz. Urz.Woj.Łódzkiego z 2015 r. poz. 676) w oparciu o art. 20 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2022 poz. 135 ze zm.).

ŁPWIS 9.08.2022 r. wydał postanowienie Nr 525/2022 o nałożeniu grzywny w wysokości 600 zł w celu przymuszenia strony do wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wynikającego z tytułu wykonawczego z 28.06.2022 r. wystawionego przez PPIS.

Zobowiązana przesłała do ŁPWIS zarzuty z 25.08.2022 r., podnosząc brak wymagalności obowiązku szczepień oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka.

ŁPWIS postanowieniem z 6.10.2022 r. nr 666/2022 zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec strony w całości z dniem 31.08.2022 r.

ŁPWIS przesłał pismem z 30.09.2022 r. do PPIS ww. zarzuty strony w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w celu zajęcia stanowiska w sprawie.

PPIS postanowieniem z 7.10.2022 r. oddalił zarzuty strony. Na ww. postanowienie strona wniosła w terminie zażalenie, podniosząc naruszenie:

1) art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej strony - kiedy obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych, nie dokonując subsumpcji, organ nie wskazał, na podstawie jakich dowodów uznał, że małoletnia nie została zaszczepiona;

2) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony, dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4) art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

5) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

6) art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż Strona może zaszczepić małoletnią w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r.;

7) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

ŁPWIS, przytaczając treść art. 33 § 2 u.p.e.a., stwierdził, że zarzut podnoszony przez stronę, dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka nie znajduje się w katalogu zarzutów opisanych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Niemniej PPIS w wydanym postanowieniu z 7.10.2022 r. wyjaśnił podnoszone przez stronę takie zastrzeżenie.

ŁPWIS stwierdził, że wierzyciel odniósł się do wniesionego zarzutu i podzielił stanowisko wierzyciela w tym zakresie.

ŁPWIS stwierdził, że zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. jest nieuzasadniony. PPIS w wydanym postanowieniu wskazał podstawy prawne obowiązku szczepień. Ponadto wskazał, że opierał się na dokumentacji przekazanej z Poradni Podstawowej Opieki Zdrowotnej. ŁPWIS zwrócił uwagę, że o wymagalności obowiązku szczepienia decyduje lekarz.

ŁPWIS uznał zarzut naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. za nieuzasadniony. PPIS w wydanym postanowieniu, oddalającym zarzuty zobowiązanej, odniósł się i uwzględnił wszystkie kwestie podnoszone przez stronę. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jasne i precyzyjne wyjaśnienia faktyczne i prawne. Wierzyciel uzasadnił, na jakiej podstawie prawnej oraz jakie okoliczności faktyczne uwzględnił, wydając określone rozstrzygnięcie.

ŁPWIS, przytaczając treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.), dalej: u.ch.z., stanowi podstawę do określania przez Radę Ministrów w drodze rozporządzeń programów zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikających z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych, mając na względzie ich skuteczne wykonywanie oraz zapewnienie objęcia ochroną zdrowotną osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. W oparciu o art. 4 ust. 1 u.ch.z. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS.

ŁPWIS zwrócił uwagę, że Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok są wydawane w oparciu o art. 17 ust. 11 u.ch.z. Program Szczepień Ochronnych jest ogłaszany co roku z uwagi na wprowadzane w nim zmiany, wynikające ze zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej chorób zakaźnych, zaleceń ekspertów oraz organizacji i instytucji, zajmujących się zagadnieniami szczepień ochronnych (w tym WHO, ECDC i CDC), a także wyników przeprowadzanych badań epidemiologicznych (w tym badań nad utrzymywaniem się odporności poszczepiennej) oraz pojawianiem się nowych preparatów szczepionkowych. Reasumując, jakkolwiek ww. rozporządzenie wskazuje 19 rok życia jako granice poddania dziecka szczepieniom ochronnym, to nie oznacza to, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed tą datą. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci.

Obowiązek szczepień ochronnych został zapisany w u.ch.z. oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych są dokumentami uzupełniającymi do tych przepisów prawa.

Zobowiązana została zgłoszona przez podmiot leczniczy do wierzyciela jako osoba odmawiająca wykonywania ochronnych szczepień dziecka. Wierzyciel, wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy, uwzględnił również kartę uodpornienia dziecka oraz zgłoszenie rodziców, uchylających się od szczepień dziecka, z których wynika, że u małoletniej nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień oraz że zobowiązana była kilkakrotnie informowany o obowiązku szczepień, z czego jednoznacznie wynika, że strona z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Odnośnie zarzutu braku wymagalności obowiązku należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ww. ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.ch.z. osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 u.ch.z. są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 u.ch.z. W oparciu o art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 u.ch.z. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 poz. 2172), w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Wbrew twierdzeniom strony przepisy te pozwalają na wyinterpretowanie normy prawnej, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

W § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych podane zostały zakresy wieku dzieci, w których istnieje obowiązek wykonywania szczepień ochronnych przeciwko poszczególnym chorobom zakaźnym. Rolą szczepień ochronnych jest nie tylko ochrona przed zachorowaniem, ale przede wszystkim ochrona przed występowaniem powikłań choroby i zgonem. Na przykład szczepienia przeciwko krztuścowi wykonywane są już u dzieci w 1 roku życia, w celu ich ochrony przed zachorowaniem na krztusiec, który u dzieci w pierwszych latach życia może mieć ciężki przebieg, z powikłaniami, a nawet zgonem.

Określony w Programie Szczepień Ochronnych wiek dzieci, w którym należy wykonać obowiązek danego szczepienia ochronnego, wynika z okresu utrzymywania się odporności przekazywanej dzieciom przez matki, sytuacji epidemiologicznej danej choroby w Polsce, okresu utrzymywania się odporności po kolejnych dawkach szczepionek i wiedzą odnośnie wieku, w którym dzieci najczęściej zapadają na daną chorobę. Od wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciwko danej chorobie zakaźnej zwolnić mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia, które mogą być stałe lub tymczasowe. Zakresy wieku dzieci, w których wykonywane są dane obowiązkowe szczepienia ochronne podane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, określają do kiedy u dzieci istnieje obowiązek szczepień w przypadku występowania czasowych przeciwwskazań zdrowotnych.

Zatem obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych i nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami k.p.a. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym. Nie ma zatem racji strona, wywodząc, z pominięciem art. 5 i art. 17 ust. 1, ust. 2 i ust. 10 pkt 1 i 2 u.ch.z., że nie miała prawnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.

Zobowiązana w zażaleniu zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP. Zdaniem ŁPWIS zarzut ten nie mieści się w zamkniętym katalogu zarzutów określonych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Zatem w trybie rozpatrywania zażalenia na postanowienie PPIS w sprawie zarzutów strony nie jest dopuszczalne snucie rozważań na temat konstytucyjności obowiązujących aktów prawnych czy zawartych w nich poszczególnych regulacji oraz ich zgodności z regulacjami zawartymi w konwencjach międzynarodowych. Dlatego zarzuty podnoszone przez zobowiązaną w tym zakresie organ uznał za bezprzedmiotowe w odniesieniu do zaskarżonego postanowienia.

Ponadto ŁPWIS w oparciu o posiadaną kopię karty uodpornienia dziecka zwrócił uwagę, że córka strony, aktualnie będąc w 12 roku życia, nie została zaszczepiona przeciw trzem chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne. Każda z tych chorób zakaźnych może u dzieci mieć ciężki przebieg i prowadzić do stałych następstw zdrowotnych, a nawet zgonu.

Skargę na powyższe postanowienie ŁPIWS wniosła strona, zarzucając naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.ch.z. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

2. art. 5 ust. 1 pkt 1 b u.ch.z. w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.ch.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r.,

4. art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Wobec powyższego strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia PPIS oraz utrzymującego go w mocy postanowienia ŁPWIS oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto strona wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11: Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 tj. z dnia 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 947) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami, dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie strona wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Z uwagi na to, iż powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny strona wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o oddalenie skargi w całości, nie podzielając argumentacji skarżącej.

Na rozprawie w dniu 20 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącej złożył pismo uzupełniające skargę, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19. Podniósł, że Trybunał w tym orzeczeniu zakwestionował Komunikat GIS jako źródło obowiązku w demokratycznym państwie prawa. W ocenie skarżącej akt normatywny uznany przez TK za niezgodny z Konstytucja nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz w związku z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej przedstawionego w piśmie z dnia 30 maja 2023 r., dotyczącego braku wymagalności obowiązku z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19.

Trybunał orzekł, że:

1. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2.Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny w części uzasadnienia wyroku dotyczącej skutku wyroku wyjaśnił, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie. Wyrok Trybunału nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. TK wyjaśnił, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

W ocenie sądu Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2013 r sygn. SK 81/19 nie zakwestionował obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wskazał natomiast na konieczność dostosowania prawa do wyroku TK, np. poprzez określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepień. Jednocześnie ze względu na konieczność zapewnienia realizacji obowiązku szczepień ochronnych uznał, że zakwestionowane przepisy tracą moc dopiero po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku.

WSA w Łodzi, w niniejszym składzie, podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, iż w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 – I CSK 390/17). Tym niemniej sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (v. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. II OSK 87/18 -LEX nr 2539746, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcja Piotr Tulei, wyd. II – LEX).

Wojewódzki sąd administracyjny stwierdził, że regulacja objęta wyrokiem TK dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 ustawy lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez wojewódzki sąd administracyjny, iż w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez TK przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia TK są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia sąd stwierdza, że niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniemu poszczególnych szczepionek. Ponadto stwierdzić należy, iż niesporne w sprawie pozostaje niestawienie się rodziców na sczepienia ochronne dziecka mimo doręczenia im upomnienia.

Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Wprawdzie, jak należy uznać, że skarżąca miała zapewne na myśli ust. 2 w związku z ust. 1 art. 8 Konwencji, lecz przepis ten dotyczy ingerencji władzy publicznej w korzystanie z prawa do życia prywatnego i rodzinnego oraz mieszkania i korespondencji. Obowiązek zaś dokonania szczepienia ochronnego i wydane w takim postępowaniu orzeczenia raczej nie dotyczą wskazanych praw. Konwencja dopuszcza jednak i taką ingerencję, stanowiąc, że może zaistnieć w wypadkach "przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób". W ocenie sądu chroniona Konstytucją RP wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z., by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska - art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., II GSK 3542/15). Jak już wyżej wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2017 r., II OSK 389/16).

Na marginesie powyższych rozważań należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania szczepieniom ochronnym nie służy ustaleniu ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej za wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych. Jego przedmiotem jest wyegzekwowanie obowiązku administracyjnoprawnego, który nie został wykonany. Kontrola sądowoadministracyjna wydanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć ograniczona jest do zbadania ich zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela sąd administracyjny nie może dokonać oceny, czy ryzyko wystąpienia chorób zakaźnych jest realne, czy nie, jak również, czy uzasadnione jest medycznie wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

is