Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1217/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67, art. 164 § 4, art. 54, art. 89
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Anna Rotter, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021, 735) oraz art. 17, art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2020. 1427 ze zm.) – dalej ustawa egzekucyjna, po rozpoznaniu zażalenia pani K. W.(dalej strona lub zobowiązana) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...] o oddaleniu skargi strony na zajęcie zabezpieczające innej wierzytelności pieniężnej dokonane przez organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ nadzoru) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że wobec strony prowadzone jest postępowanie zabezpieczające na podstawie postanowienia Prokuratury Okręgowej w G. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r., którym zabezpieczono na mieniu strony jako podejrzanej grożące jej kary łącznie ([...] zł), przepadek korzyści ([...] zł), obowiązek naprawienia szkody (nie mniej niż [...] zł) i przepadek równowartości korzyści (co najmniej [...] zł) oraz dokonano zabezpieczenia tych kar i korzyści poprzez zajęcie wierzytelności strony z tytułu zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym zadeklarowanego w deklaracji podatkowej VAT-7 za okres od kwietnia do listopada 2010 r. Na podstawie tego postanowienia zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w J.. Strona złożyła skargę na tę czynność wskazując na naruszenie art. 67 § 2 pkt 3 w związku z art. 164 § 4, art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej.

Oddalając skargę postanowieniem z dnia [...] r., organ egzekucyjny wyjaśnił, że w trybie skarg na czynności egzekucyjne nie jest uprawniony do badania podstaw do dokonania zabezpieczenia majątkowego przez prokuraturę, zaś argumenty strony mogą być podstawą do złożenia zażalenia do Sądu. Na postanowienie to strona złożyła zażalenie wskazując na naruszenie art. 67 § 1 w związku z art. 67 § 6 w związku z art. 67 § 2 pkt 8 ustawy egzekucyjnej w związku z § 1 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. 2021.26) – dalej rozporządzenie, art. 67 § 2 pkt 3 w związku z art. 164 § 4, art. 54 § 1 w związku z art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej podnosząc, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami oraz podkreślając, że postanowieniem z dnia [...] r. Prokurator wskazał te same kwoty jak w postanowieniu z dnia [...] r., a tym samym należało uznać, że organ dokonał w sposób nieuprawniony zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania, gdyż nie było ku temu podstawy prawnej - tytułu wykonawczego upoważniającego do zajęcia tej wierzytelności.

Następnie Dyrektor przytoczył przepisy art. 166d, art. 166n pkt 1 i art. 54 ustawy egzekucyjnej, by stwierdzić, że organ egzekucyjny wykonał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydane przez Prokuratora w dniu [...] r. oraz podkreślając, że przepis art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowi środek ochrony prawnej zobowiązanego i ma charakter subsydiarny wobec innych środków prawnych. Wyjaśnił, że w postępowaniu skargowym nie jest możliwe podnoszenie kwestii zasadności i wymagalności obowiązku objętego postanowieniem o zabezpieczeniu majątkowym wydanym przez prokuraturę. Dodał, że sporne zawiadomienie z dnia [...] r. sporządzone zostało według wzoru stanowiącego załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. 2018. 1804). Wzór taki jest stosowany odpowiednio w postępowaniu zabezpieczającym. Dyrektor stwierdził, że przedmiotowe zawiadomienie jest zgodne z § 2 rozporządzenia. Odnosząc się do kwestii zabezpieczenia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego Dyrektor wyjaśnił, powołując się na art. 166 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, że Prokuratura dokonała zabezpieczenia w ustawowym terminie postanowieniem z dnia [...] r. obejmującym już zabezpieczenie wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego, której zajęcia zabezpieczającego dokonał organ egzekucyjny w dniu [...] r.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika będącego adwokatem, domagając się jego uchylenia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła naruszenie:

1) art. 67 § 2 pkt 3 i 4 w zw. z art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej poprzez dokonanie czynności egzekucyjnej w sposób sprzeczny z tytułem wykonawczym, a to poprzez zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w kwocie [...] zł wraz z odsetkami, podczas gdy tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. z [...] r. upoważniał jedynie do zajęcia środków z tytułu nadwyżki VAT, podczas gdy [...] r. zajęto również wierzytelność z tytułu zwrotu kosztów sądowych, pomimo iż nie było ku temu podstawy prawnej, zaś postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. pozwalające na zabezpieczenie również wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami wydane zostało dopiero po dokonanym zajęciu, tj. [...] .

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez uchylenie się od obowiązku podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia sprawy,

3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady zaufania do organów administracji.

Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącej przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przebieg postępowania, a następnie wskazał, że w pkt II postanowienia Prokuratora z dnia [...] r. stwierdzono, iż zabezpieczenie kar i roszczeń (opisanych w pkt I) ma zostać dokonane poprzez zajęcie wierzytelności strony z tytułu zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym zadeklarowanego w deklaracji podatkowej VAT-7 za okres od kwietnia do listopada 2020 r. Wśród obowiązków wymienionych w postanowieniu podlegających zabezpieczeniu brak jest wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego co zdaniem pełnomocnika strony oznacza, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności w sposób sprzeczny z treścią tytułu wykonawczego. Zauważył, że w postanowieniu z dnia [...] r. Prokurator wskazał, że te same kwoty co w postanowieniu z dnia [...] r. mogłyby zostać zabezpieczone poprzez zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zatem organ dokonał zajęcia tych wierzytelności bez tytułu wykonawczego upoważniającego do jej zajęcia. W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącej odniósł się do wydanego przez Prokuratora postanowienia będącego podstawą zajęcia zabezpieczenia dowodząc, że zostało ono wydane wbrew przepisom prawa.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że dotyczyło ono skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia zabezpieczającego inną wierzytelność pieniężną w sytuacji, gdy doszło do zabezpieczenia majątkowego na podstawie postanowienia Prokuratora Okręgowego, w którym określono przedmiot zajęcia jako zwrot różnicę podatku naliczonego nad należnym zadeklarowanego w stosownej deklaracji VAT-7 za dany okres, gdy tymczasem zajęcie objęło wierzytelność w postaci zwrotu kosztów postępowania sądowego w określonej kwocie.

Organy egzekucyjne twierdziły, że zajęcie wierzytelności obejmujących zwrot kosztów postępowania sądowego należnych zobowiązanej było dopuszczalne z uwagi na treść art. 166j § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, zaś zdaniem skarżącej skoro tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Prokuratora Okręgowego upoważniał jedynie do zajęcia środków z tytułu zwrotu nadwyżki VAT brak było podstaw do zajęcia innych wierzytelności, a więc z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Poza sporem było, że organ egzekucyjny prowadził przedmiotowe postępowanie zabezpieczające na podstawie postanowienia Prokuratora Okręgowego w G. z dnia [...] r. o zabezpieczeniu majątkowym, mocą którego dokonano zabezpieczenia na mieniu zobowiązanej z tytułu wymienionych w nim należności, przy czym zabezpieczenie tych kar i roszczeń dokonano poprzez zajęcie wierzytelności zobowiązanej z tytułu zwrotu podatku VAT. Na podstawie tego postanowienia organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej w Urzędzie Skarbowym w J., zaś zajęcie to objęło wierzytelność przysługującą zobowiązanej z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z kolei w dniu [...] r. Prokurator Okręgowy w G. wydał kolejne postanowienie o zabezpieczeniu (tożsame co z dnia [...] r.) ze wskazaniem, że zabezpieczenie ma dotyczyć wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na datę wszczęcia postępowania zabezpieczającego w sprawie miały zastosowanie obecnie obowiązujące przepisy ustawy egzekucyjnej (po dniu 29 lipca 2020 r.).

Zgodnie z treścią art. 166d ustawy egzekucyjnej "Organ egzekucyjny przystępuje do czynności zabezpieczających na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora (...)". W myśl art. 166j § 1 pkt 1 i § 2 tej ustawy jeżeli kwota należności pieniężnej podlegającej zabezpieczeniu jest wyższa niż wartość zabezpieczanego majątku organ egzekucyjny może dokonać zajęcia nieruchomości, wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego na poczet grożącego przypadku równowartości przedmiotów albo równowartości korzyści majątkowej (§ 1 pkt 1). Zajęcie to podlega uchyleniu "jeżeli prokurator (...) nie wydał postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym w terminie 7 dni od dnia dokonania zajęcia (§ 2). Stosownie do brzmienia art. 166n pkt 1 ustawy egzekucyjnej w zakresie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym stosuje się przepisy działu I z wyłączeniem wskazanych tam artykułów, wśród których nie umieszczono przepisu art. 54 tej ustawy co oznacza, że przepis ten znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z nim zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest m.in. dokonanie czynności egzekucyjnych z naruszeniem ustawy (§ 1 pkt 1), skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (§ 2). Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w przedmiocie skargi (§ 4), zaś na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 5). Stosownie do art. 1a pkt 12a ustawy egzekucyjnej środkiem egzekucyjnym jest również egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych.

Z powyższego wynika m.in., iż "Skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności" (tak wyrok NSA z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt III FSK 370/21). "Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego" (tak wyrok NSA z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt III FSK 4238/21). "W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym okoliczności, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a." (tak wyrok NSA z dnia 8 września 2021 r. sygn. akt III FSK 2232/21).

Jak wynika z akt sprawy skarga zobowiązanej dotyczyła dwóch kwestii tj. naruszenia przepisów art. 67 § 2 pkt 3 i art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej poprzez oznaczenie rodzaju wierzytelności jako podlegające zajęciu w sposób uniemożliwiający jej zidentyfikowanie i egzekwowanie (1) oraz poprzez dokonanie zajęcia zabezpieczającego, w sytuacji gdy nie było podstaw do dokonania zabezpieczenia majątkowego przez Prokuratora Okręgowego w G., a w konsekwencji czego w nieuprawniony sposób dokonano zajęcia zabezpieczającego. Skarga złożona w tej postaci wiązała organ egzekucyjny w myśl art. 54 § 2 ustawy egzekucyjnej. Dopiero w zażaleniu na postanowienie oddalające skargę rozszerzono jej zakres poprzez wskazanie na naruszenia art. 67 § 1 w związku z art. 67 § 6 w związku z art. 67 § 2 pkt 8 ustawy egzekucyjnej w związku z § 1 pkt 6 rozporządzenia oraz art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej.

Zgodnie z treścią art. 67 § 2 pkt 3 i pkt 8 ustawy egzekucyjnej zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera określenie stosowanego świadka egzekucyjnego (pkt 3), oraz pouczenia zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia (pkt 8), zaś przepis art. 89 § 1 tej ustawy stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego, art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej dotyczy m.in. odpowiedniego stosowania przepisów o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych do zajęcia zabezpieczającego. Przepis § 1 pkt 6 rozporządzenia określa wzór zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, załącznik nr 6 do rozporządzenia, przy czym zgodnie z § 2 tego rozporządzenia wzory dokumentów stanowiących załączniki do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. 2018. 1804 ze zm.) mogą być stosowane pod warunkiem dołączenia do nich: 1) informacji o nieobowiązywaniu pouczeń zawartych w tych wzorach oraz 2) pouczeń zawartych w odpowiadających im wzorach dokumentów stanowiących załączniki do rozporządzenia – nie dłużej jednak niż przez okres 9 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia t.j. od dnia 30 lipca 2020 r.

Z dołączonego do akt sprawy zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym innej wierzytelności pieniężnej z dnia [...] r. wynika, że spełnia ono wszelkie przewidziane prawem wymogi, w tym sporządzone zostało według wzoru stanowiącego załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. i zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 2020 r. zawiera informacje, o których mowa w § 2 tego ostatniego rozporządzenia przy czym sporządzone zostało przed upływem 9 miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia. W zawiadomieniu tym zawarto wszystkie niezbędne elementy m.in. datę wydania zarządzenia zabezpieczającego i kwoty zabezpieczonych należności. Nie określono natomiast tytułu, z którego zajęta wierzytelność powstała ani jej kwoty, gdyż dane te nie zostały ujęte w treści art. 67 § 2 ustawy egzekucyjnej. Tym samym należy zgodzić się z organem egzekucyjnym, że przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu pozostaje w zgodzie z powołanym przepisem, a przez to dokonana czynność zabezpieczenia nie naruszała prawa. Co prawda zajęcie to stosowano do innej wierzytelności niż wymienione w zarządzeniu zabezpieczającym jednakże postępowanie takie w myśl przepisów ustawy egzekucyjnej nie jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy prokurator w terminie 7 dni od dokonania tej czynności wyda postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, w którym zabezpieczy dochodzone kary i roszczenia wskazując wierzytelności, które zostały już zajęte wcześniej. Tak też było w niniejszej sprawie. Po dokonaniu czynności z dnia [...] r. Prokurator w terminie 7 dni od dnia jej dokonania wydał stosownej treści postanowienie, w którym wymienił zajęte wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego w oznaczonej kwocie, ze wskazaniem daty ich zabezpieczenia przez organ egzekucyjny. Tym samym czynność ta nie uległa uchyleniu i nadal pozostaje w mocy z uwagi na treść art. 166i § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej. W sytuacji, gdy egzekucja w postaci zajęcia wierzytelności zostanie skierowana do wierzytelności zobowiązanego nie określonych w postanowieniu prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym, to czynność taka nie narusza prawa, o ile spełnione zostały przesłanki z art. 166 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że skarżona czynność nie została dokonana z naruszeniem ustawy, a postępowanie organów egzekucyjnych było prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że sporne zajęcie nie zostało dokonane w sposób sprzeczny z prawem, gdyż po jej dokonaniu, w przewidzianym ustawą terminie, prokurator wydał postanowienie o zabezpieczeniu obejmujące zajęcie spornych wierzytelności przez co sanował przedmiotowe zabezpieczenie w sposób zgodny z prawem. Organy egzekucyjne podjęły wszystkie niezbędne działania celem wyjaśnienia stanu sprawy, a nadto nie naruszyły zasady zaufania, skoro w istocie zarzuty strony dotyczyły postępowania innego niż egzekucyjne organu, który postępowania egzekucyjnego nie prowadzi. Należy bowiem podnieść, że zarzuty te dotyczyły postanowień zabezpieczających wydanych przez prokuratora oraz prowadzonego przez niego postępowania karnego, w tym zasadności wydania postanowienia zabezpieczającego w okolicznościach ujawnionych w toku postępowania karnego, kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych i obejścia przepisów prawa podatkowego, egzekwowania zobowiązania już przedawnionego, czy też wysokości kwoty zabezpieczenia. Kwestie te pozostają poza granicą niniejszej sprawy, która dotyczy wyłącznie prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego, a nie innych zarzutów dotyczących postępowania innych, niż egzekucyjne, organów. Ponownie należy podnieść, że przepis art. 54 § 1 ustawy podatkowej dopuszcza badanie tylko tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu i obejmuje badanie wyłącznie zgodności z prawem i prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Tym samym w ramach postępowania skargowego można podnieść wyłącznie kwestie formalnoprawne. W szczególności postępowanie to nie obejmuje badania prawidłowości działania czy orzeczeń innych organów wydanych w innych postępowaniach czy też celu dokonanego zabezpieczenia. Słusznie więc Dyrektor uznał, że kwestia zasadności i wymagalności spornego obowiązku nie mogła być rozstrzygana w postępowaniu skargowym.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2022. 329) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.