Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1049/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Adam Lipiński Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska (sprawozdawca) Sędzia WSA – Olga Żurawska – Matusiak Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] o odmowie przyznania S.S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

S.S. wnioskiem z dnia [...] lutego 2015 r. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że pozostaje bez środków do życia. Od kilku miesięcy choruje na nowotwór złośliwy. Jest niezdolny do pracy i samodzielnego funkcjonowania. Obecnie jest na utrzymaniu rodziców, którzy są emerytami. Ich emerytury wystarczając jedynie na pokrycie bieżących opłat i skromne życie. Jego choroba wiąże się natomiast z bardzo wysokimi kosztami zakupu leków, opatrunków, diety, etc. Renta jest mu więc niezbędna do przeżycia i podstawowej egzystencji.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2015 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił S.S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

Organ podniósł, że z dokumentacji rentowej wynika, iż na przestrzeni 44 lat życia wnioskodawca udokumentował jedynie 12 lat, 6 miesięcy i 23 dni łącznych okresów ubezpieczenia.

Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodnił tylko 3 lata, 2 miesiące i 5 dni okresów składkowych.

Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że w latach 1993-1996, 1997-1998, 2000-2006, 2009-2014 wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Organ zaznaczył jednocześnie, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje jednak, aby wnioskodawca pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.S. podniósł, iż człowiek nie ma możliwości podjęcia pracy zaraz po urodzeniu i przed ukończeniem 18 roku życia. Zarzucił, że organ rentowy nie wydał żadnej decyzji w sprawie prawa do renty w trybie zwykłym, lecz jedynie skierował do niego pismo z dnia [...] marca 2015 r. nie dając szansy na ocenę przez sąd prawidłowości ustalenia przez ZUS jego okresów zatrudnienia.

Ponownie zaznaczył, że jest chory na nowotwór złośliwy. Jedynymi osobami, które się nim zajmują i opiekują, są natomiast jego rodzice. Obecnie ma 44 lata i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Komisja Lekarska ZUS w dniu [...] marca 2015 r. orzekła, że jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji, do [...] kwietnia 2016 r. Wyjaśnił też, że ukończył Zasadniczą Szkołę Zawodową Z. B.. Od [...] września 1985 r. do [...] września 1992 r. był zatrudniony, jako uczeń, w P. w B.. W ramach tego stosunku pracy w okresie od [...] kwietnia 1990 r. do [...] sierpnia 1992 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po zakończeniu służby wojskowej do pracy w E. już nie mógł jednak wrócić. Zmiany ustrojowe i ekonomiczne spowodowały, że w latach 1994-1996, 1997-1998 i 2007-2011 nie mógł znaleźć pracy w ramach stosunku pracy. Pracował więc na umowach, dzisiaj nazywanych śmieciowymi, wyjeżdżał za pracą za granicę i rejestrował się jako bezrobotny. Natomiast w latach 2012, 2013 i 2014 r. był osobą bezrobotną.

Skarżący podkreślił, że nie ponosi odpowiedzialności za brak pracy w latach, które dzisiaj są podstawą do odmowy przyznania prawa do renty w drodze wyjątku. W jego ocenie renta w drodze wyjątku winna właśnie służyć osobom takim jak on, śmiertelnie chorym, którym ZUS wykazał brak w 10-leciu wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

Zaznaczył, że nie posiada żadnych źródeł utrzymania, pozostaje całkowicie na utrzymaniu rodziców. Jego rodzice utrzymują się natomiast ze świadczeń emerytalnych – matka otrzymuje 995,89 zł, a ojciec 1613,79 zł netto miesięcznie, z czego rodzice muszą pokrywać bieżące opłaty oraz wydatki związane z jego chorobą.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Wskazał, iż po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.

Odnośnie niezaliczenia wnioskodawcy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. okresu zatrudnienia w Z., od [...] marca 1993 r. do [...] lipca 1993 r. organ wyjaśnił, iż spowodowane to było faktem, że pracodawca nie figuruje pod wymienioną nazwą jako płatnik składek, a brak bliższych danych dotyczących pracodawcy (tj. imienia i nazwiska pracodawcy) uniemożliwia potwierdzenia ww. okresu zatrudnienia.

Organ ponownie zaznaczył, że w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia na zasadach ogólnych, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udowodnił 3 lata, 2 miesiące, 5 dni okresów składkowych.

Od [...] lipca 1993 r. do [...] listopada 1996 r., od [...] sierpnia 1997 r. do [...] grudnia 1998 r., od [...] lipca 2000 r. do [...] września 2006 r., od [...] listopada 2009 r. do [...] października 2014 r. wystąpiły natomiast przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Wykonywania pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, nie można natomiast traktować jako okoliczności usprawiedliwiającej brak uzyskania uprawnień do świadczenia. Fakt ten nie może zatem być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ustawy. Osoby wykonujące prace dorywcze bez rejestracji, nie tylko nie ponoszą bowiem kosztów ubezpieczenia społecznego, ale również nie uiszczają stosownych podatków.

Ponadto organ podniósł, iż z akt sprawy wynika, że łączny średni miesięczny dochód 3 osobowej rodziny wnioskodawcy wynosi 3.049,75 zł. Na jedną osobę w rodzinie przypada zatem kwota 1.016,58 zł brutto, a więc nie został spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie wnioskodawca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył przy tym, iż pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy zatem posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł, co znajduje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA z 14 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1553/05; wyrok WSA z 19 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 365/06).

Jakkolwiek wykazany dochód może zatem nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawcy, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.S. nie zgodził się z oceną Prezesa ZUS, że w jego przypadku nie zachodzą przesłanki z art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zarzucił, że Prezes ZUS nie uzasadnił swojego stanowiska, w tym co do odmowy zaliczenia okresu pracy w Z.. Ponownie podniósł, że organ rentowy uniemożliwił mu wykazanie na drodze sądowej jego stażu ubezpieczeniowego. Organa nie uwzględnił ponadto tego, że od 2012 do 2014 r. był on osobą bezrobotną objętą składką zdrowotną, natomiast w latach 1994 – 1998, 2007 i 2008 był zatrudniany na umowach śmieciowych, ponieważ innej pracy nie mógł znaleźć.

Skarżący podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest całkowita niezdolność do pracy orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika lub komisję ZUS. Warunek ten niewątpliwie natomiast spełnia, ponieważ orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] marca 2015 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji. Spełnia również warunek braku niezbędnych środków utrzymania, ponieważ pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, emerytów. Rodzice osiągają natomiast dochody z tytułu świadczeń emerytalnych, których wysokość netto wynosi - emerytura matki M.S. 995,89 zł i ojca J.S. 1613,79 zł. Prezes ZUS, nie wiadomo dlaczego, przyjął natomiast, że łączny dochód ich trzyosobowej rodziny wynosi 3049,75 zł. Na jedną osobę w rodzinie przypada zatem kwota 1016,58 zł. brutto. Jest to jednak oczywistą nieprawdą, ponieważ kwota brutto nie jest dochodem, lecz kwota netto, która dla jego rodziny wynosi 2609,47 zł, z czego na osobę w rodzinie przypada kwota 869,88 zł. Z tej kwoty rodzice muszą pokrywać wszelkie niezbędne opłaty, a także żyć i ponosić koszty jego leczenia. Prezes ZUS przyjmując, że kwota 3049,75 zł brutto (dochód rodziny) zapewnia skarżącemu niezbędne koszty utrzymania, pozostaje zatem w oczywistej sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w sprawie.

Skarżący zarzucił, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS naruszył reguły postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a., w związku z czym niniejsza skarga jest konieczna i uzasadniona.

Dodatkowo podniósł, iż organ rentowy nie badał (nie wydał decyzji odmawiającej mu prawa do renty inwalidzkiej w trybie zwykłym), niejako z urzędu uznając, iż takie prawo mu nie przysługuje.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze organ wyjaśnił, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego, ani jego sytuacji materialnej. Jednak sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi natomiast wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem należnym każdej osobie, której stan zdrowia, po dłuższym okresie pozostawania przez nią poza wszelkim ubezpieczeniem, obecnie się pogorszył.

Ponadto sytuacja materialna w rodzinie skarżącego, niezależnie od tego, jak on sam ją postrzega, nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania. Kryterium dochodu jest przez organ przyjmowane zgodnie z ustalonym ustawowo najniższym świadczeniem emerytalnym i rentowym. Nie ma natomiast możności oparcia się na kryterium wydatków, te bowiem każdy z wnioskodawców ustala inaczej. Najniższe świadczenie rentowe z FUS to obecnie 880,45 zł brutto. Z wyliczeń samego skarżącego wynika natomiast, iż dysponuje on niemal taką kwotą (870 zł) netto na osobę - organ nie może więc przyjąć, iż kwota taka nie stanowi środków utrzymania w wymiarze niezbędnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Kwestią kluczową w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżący nie spełniała przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoimi rodzicami M. i J.S.. Uwzględniając natomiast wysokość świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez jego rodziców w dacie orzekania przez organ łączny średni miesięczny dochód w ich trzyosobowej rodzinie wynosił 3.049,75 zł brutto. Dochód brutto na jednego członka rodziny wynosił zatem 1.016,58 zł.

W subiektywnym odczuciu skarżącego dochód ten z pewnością nie jest wystarczający i nie pozwala na zaspokojenie wszystkich potrzeb, w tym związanych z jego chorobą. Należy jednak zauważyć, co słusznie podnosi organ w zaskarżonej decyzji, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocenie podlega zatem, czy środki utrzymania jakie posiada wnioskodawca są wystarczające do zaspokojenia jego najbardziej podstawowych, a nie wszystkich potrzeb. Zgodnie zaś z ugruntowanym stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane przez wnioskodawcę środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł brutto (vide: wyrok NSA z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1112/06 LEX nr 321169; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 2148/06, nie publ.). Przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie została bowiem w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zdefiniowana. W tej sytuacji odniesienie posiadanych przez wnioskodawcę środków utrzymania do wysokości najniższej emerytury jest prawidłowe. Przyjęcie bowiem takiego miernika pozwala na najbardziej obiektywną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Słusznie organ wskazuje, że przyjęcie innego kryterium do dokonania takiej oceny, jak np. kryterium wydatków wnioskodawcy, nie zapewniłoby obiektywizmu. Jeżeli zatem średnia kwota przypadająca na osobę w rodzinie skarżącego przewyższa najniższe świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to niepodobna przyjąć, aby nie miał on zaspokojonych podstawowych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ dokonał prawidłowej oceny spełniania przez skarżącego przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, odnosząc przypadający w rodzinie skarżącego dochód brutto na jedną osobę do wysokości najniższej emerytury wyrażonej także w wartości brutto.

Wykazane przez skarżącego środki utrzymania mogą wprawdzie nie zaspokajać wszystkich jego potrzeb życiowych, ale nie pozwalają uznać, że jest on pozbawiony niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS prawidłowo także wywiódł, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.

Na szczególne okoliczności składają się bowiem wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

W przypadku skarżącego, na przestrzeni 44 lat życia posiada on udowodnione okresy składkowe wynoszące łącznie 12 lat, 6 miesięcy i 23 dni.

W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udowodnił natomiast 3 lata, 2 miesiące i 5 dni okresów składkowych.

Jak ustalił organ, w okresach od [...] lipca 1993 r. do [...] listopada 1996 r., od [...] sierpnia 1997 r. do [...] grudnia 1998 r., od [...] lipca 2000 r. do [...] września 2006 r., od [...] listopada 2009 r. do [...] października 2014 r. skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Z akt sprawy nie wynika natomiast aby w powyższych okresach nie mógł on kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Skarżący jest aktualnie osobą całkowicie niezdolną do pracy, jednakże okoliczność ta nie stanowi samoistnej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zauważyć jednocześnie należy, że całkowita niezdolność do pracy, która został stwierdzona u skarżącego z datą [...] października 2014 r., związana jest ze zdiagnozowaną u niego chorobą nowotworową. Obecny stan zdrowia skarżącego nie może zatem w żaden sposób usprawiedliwiać przerw jakie występowały w jego ubezpieczeniu od roku1993.

Skarżący przerwy w zatrudnieniu występujące od roku 1993 uzasadniał zmianami ustrojowymi i ekonomicznymi jakie miały miejsce w Polsce. Podkreślał też, że z uwagi na problemy w znalezieniu zatrudnienia w ramach stosunku pracy pracował w okresie przerw w zatrudnieniu na tzw. umowach śmieciowych, wyjeżdżał do pracy za granicę, a także rejestrował się jako bezrobotny.

Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego fakt bycia osobą bezrobotną nie może być oceniany na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Gdyby uznać rejestrację w charakterze bezrobotnego za okoliczność szczególną, wówczas każda osoba posiadająca taki status mogłaby liczyć na świadczenie w drodze wyjątku, niezależnie od tego, czy faktycznie w tym czasie poszukiwała pracy czy też nie. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie odzwierciedla bowiem rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli zainteresowanego. Chodzi zatem o przedstawienie dowodów, które potwierdzą fakt odmowy zatrudnienia w danym okresie (dniu) i – co należy zaakcentować – to na stronie spoczywa obowiązek wskazania organowi dowodów świadczących o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może bowiem sam z siebie, bez żadnej inicjatywy strony, niejako na wyrost (po omacku) szukać dowodów w sprawie, lecz powinien zasadniczo dowody te ewentualnie zweryfikować i ocenić. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący takich dowodów, tj. wykazujących aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił. Reasumując, nie sposób podzielić poglądu skarżącego, iż trudna sytuacja na rynku pracy była szczególną okolicznością, która uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, bezrobocie – samo w sobie – nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I OSK 92/05, w warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia, których stan zdrowia pogarsza się, mogłaby w trybie powołanego art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W takiej sytuacji, wbrew tytułowi działu VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; "Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie", tryb ten stałby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania.

Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne także nie może być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą brak "wypracowania" uprawnień do świadczenia ustawowego. Osoba decydująca się na taką formę pracy musi bowiem liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych. Tym samym, nie można twierdzeniu Prezesa ZUS odmówić racji, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999).

Nie istnieją również żadne inne okoliczności usprawiedliwiające okresy przerw w ubezpieczeniu skarżącego, które można by uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Opisane wyżej okoliczności wskazują, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem w jego przypadku nie występują szczególne okoliczności, na skutek których nie nabył on prawa do świadczenia w trybie zwykłym, jak również nie spełnia on przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania.

Należy jednocześnie podkreślić, iż z uwagi na kumulatywny charakter przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy już samo niespełnienie przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania" wykluczało możliwość uwzględnienia przez organ wniosku skarżącego.

W sprawie nie doszło również do takiego naruszenia przepisów procesowych, które obligowałyby Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję jedynie wówczas gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, Prezes ZUS wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.), ocenił zebrany w toku postępowania materiał dowodowy (art. 80 K.p.a.), a także uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a. Wbrew też zarzutom skarżącego organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, dlaczego odmówiono mu zaliczenia okresu pracy w Z..

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, że ZUS nie rozstrzygnął decyzją o jego prawie do renty w trybie zwykłym należy wskazać, iż w aktach administracyjnych przesłanych Sądowi przez organ znajduje się decyzja ZUS Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2015 r. odmawiająca S.S. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.