Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 65/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 5 ust. 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 10, art. 17 ust. 11
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. T. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2023 r. nr OPE.906.2.106.2023.MJ w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

S. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 19 grudnia 2023 r. nr OPE.906.2.106.2023.MJ w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie, po uzyskaniu informacji z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "Z." (dalej w skrócie jako "NZOZ "Z."") o niewykonaniu obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince i różyczce u dziecka M. T. (ur. [...] 2021 r.), w dniu 11 maja 2022 r. wezwał matkę dziecka - S. T. (dalej także jako "zobowiązana" lub "skarżąca"), do stawienia się, w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania, w Punkcie Szczepień NZOZ "Z." w celu uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych lub przedstawienia zaświadczenia o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania u dziecka ww. szczepień, bądź zaświadczenia o wykonaniu szczepień w innej placówce medycznej.

Strona w odpowiedzi na wezwanie złożyła wniosek o udzielenie informacji umożliwiających zrealizowanie obowiązku szczepień w sposób legalny. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie udzielił stosownej odpowiedzi.

W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się strony od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie przesłał do strony w dniu 23 sierpnia 2022 r. upomnienie wzywające do niezwłocznego rozpoczęcia wykonywania brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka. Upomnienie zawierało pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego niezaszczepienia dziecka. W odpowiedzi na upomnienie strona złożyła wnioski o odstąpienie od dalszych czynności i umorzenie postępowania w sprawie o uchylanie się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie podtrzymał swoje stanowisko o obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom, jednocześnie wskazując, że w dokumentacji medycznej przedstawionej przez stronę, tj. w zaświadczeniu z dnia 2 września 2022 r. o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym do szczepień, w opinii lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne, nie ma przeciwwskazań do szczepień. Lekarz odnotował: "Rodzice nie wyrażają zgody na szczepienie. Dziecko nie choruje przewlekle, nie ma alergii.".

Upoważniony przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wejherowie w dniu 1 marca 2023 r., podczas oględzin dokumentacji medycznej w NZOZ "Z.", ustalił, że strona w dalszym ciągu nie zgłosiła się z dzieckiem na zaległe szczepienia ochronne, ani nie przedstawiła zaświadczenia o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania zaległych szczepień.

W konsekwencji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie w dniu 20 marca 2023 r. wystosował do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, do którego załączył tytuł wykonawczy nr [...].

Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. [...] Wojewoda Pomorski nałożył na S. T. grzywnę w celu przymuszenia w związku

z niedopełnieniem obowiązku poddania dziecka M. T. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Strona zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zarzucając: 1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa, 2) niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, 3) brak wymagalności obowiązku szczepień.

W uzasadnieniu zobowiązana podniosła, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone, ponieważ tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów prawa. Obowiązek wykonania szczepień ochronnych w terminie 18 miesięcy nie wynika

z żadnego przepisu powszechnie obowiązującego prawa. Zakreślając termin na realizację obowiązku szczepień wierzyciel w istocie nałożył obowiązek nieznany ustawie, co jest niedopuszczalne. Termin ten jest sprzeczny z prawem powszechnie obowiązującym, a mianowicie rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, gdzie określono wiek dziecka, do którego szczepienia powinny być zrealizowane. Żaden przepis prawa nie nakłada tak określonego obowiązku. Takie określenie terminu powoduje ponadto, że obowiązek jest niewykonalny. Zaszczepienie w tak krótkim czasie dziecka przeciwko wszystkim wymienionym w tytule wykonawczym chorobom jest bowiem niemożliwe. Żaden lekarz nie podda dziecka wszystkim szczepieniom ochronnym w tak krótkim czasie, ponieważ może to narazić dziecko na niebezpieczeństwo. Nadto, obecna sytuacja epidemiologiczna i utrzymujące się zakażenia utrudniają dostęp do służby zdrowia.

Zobowiązana podniosła również, że w tytule wykonawczym wskazano jako podstawę prawną obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym przepis art. 5 ust. 1 pkt 1b i ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Powołane przez wierzyciela przepisy nie wymieniają w swojej treści listy chorób, przeciwko którym ma być zaszczepione dziecko. Zatem, w ocenie zobowiązanej, wierzyciel nie podał podstawy prawnej żądania zaszczepienia dziecka przeciwko wskazanym w tytule wykonawczym chorobom, jak również terminów, w których ma być dziecko zaszczepione w stosunku do poszczególnych szczepień.

Zobowiązana odnotowała także, że program szczepień ochronnych nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, a nie stanowić podstawę decyzji wobec obywateli. Z kolei ani rozporządzenie Ministra Zdrowia, ani ustawa nie precyzują wieku dziecka oraz ilości dawek szczepionek. W tym zakresie komunikat nakłada na obywateli nowy obowiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć formę co najmniej rozporządzenia. W przypadku zaś twierdzenia, że komunikat ma charakter "techniczny", to nie może nakładać na obywateli obowiązków. Wiąże bowiem wyłącznie lekarzy

i pielęgniarki, nie zaś obywateli. Również nie można traktować go jako aktu stosowania prawa, gdyż jak wcześniej zaznaczono, taki rodzaj aktu musi być skierowany

do indywidualnie oznaczonego adresata oraz odnosić się do konkretnie określonej sytuacji. Zdaniem zobowiązanej, wydanie komunikatu z prawnego punktu widzenia wykracza poza zakres źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Zasadnym by było wydawanie takiego Programu Szczepień na każdy rok w formie załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia, gdyż mieściłoby się ono w katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa, ale dopóki nie jest to uregulowane, obywatele są związani rozporządzeniem Ministra Zdrowia, nie zaś Programem Szczepień.

Zobowiązana ponadto podniosła, że brak jest w dokumentacji medycznej zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, w którym lekarz stwierdziłby, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny. Wymagalności obowiązku szczepień nie sposób wywodzić wprost z Programu Szczepień Ochronnych, który to akt nie jest źródłem prawa powszechnego. Przyjęcie, że przekroczenie przez dziecko wieku podanego w treści

Programu szczepień ochronnych automatycznie skutkuje wymagalnością obowiązku zaszczepienia przeciwko konkretnej chorobie jest sprzeczne z zasadami

państwa prawnego oraz dobrem dziecka. Ewentualnie lekarz mógłby zdecydować,

czy u konkretnego dziecka ten obowiązek jest wymagalny. Niemniej, jednak w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie. Organ nie przedstawił zaświadczenia o zakwalifikowaniu małoletniego do szczepień ochronnych, dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepienia badań w celu wykluczenia przeciwwskazań do podania szczepionek, w tym przeciwwskazań wymienionych przez producentów szczepionek w treści ulotek. Zatem obowiązek szczepień u małoletniego jest niewymagalny. Zobowiązana stanęła na stanowisku,

że ma czas na wykonywanie cyklu szczepień odmiennie od komunikatu, który stanowi jedynie akt prawa wewnętrznego.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie postanowieniem z dnia 20 listopada 2023 r. nr EP.9022.8.72.2022.2023.LF.29 oddalił zarzuty zobowiązanej w całości.

Jako podstawę prawną wydanego postanowienia organ wskazał przepisy art. 34 w zw. z 17 i 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "u.p.e.a.", oraz art. 2, art. 5 pkt 4, art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

W uzasadnienia postanowienia, odnosząc się do pierwszego zarzutu (określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa), organ pierwszej instancji wskazał, że niezależnie od konieczności określenia treści obowiązku, organ zobowiązany jest ustalić termin jego wykonania, aby mógł on być wykonalny, w związku z czym, wbrew podniesionym przez zobowiązaną zarzutom, nie zachodzi przesłanka braku wymagalności obowiązku w odniesieniu do terminu 18 miesięcy wskazanego w tytule wykonawczym nr 3/2023 jako termin realizacji obowiązku. W związku z tym, że postępowanie toczy się w stosunku do osoby, która uchyla się od obowiązku określonego w art. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o zapobieganiu", a dziecko którego dotyczy obowiązek przekroczyło granice wiekowe zawarte wcześniej w Programie szczepień ochronnych, a aktualnie zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), organ wyznaczył termin realizacji obowiązku na podstawie minimalnych odstępów pomiędzy poszczególnymi dawkami szczepionek, wskazanych przez poszczególnych producentów szczepionek w charakterystykach produktu leczniczego. Analizując te odstępy oraz liczbę szczepień koniecznych do uzupełnienia, kierując się wiedzą w tym zakresie i doświadczeniem, a także mając na względzie dobrze pojęty interes małoletniego, organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że 18 miesięcy jest wystarczającym czasem, żeby uzupełnić szczepienia wskazane w tytule wykonawczym przy zachowaniu odpowiednich odstępów czasu pomiędzy poszczególnymi dawkami szczepionek.

Rozpatrując drugi zarzut (niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a.) organ pierwszej instancji wskazał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym powstaje bezpośrednio z mocy prawa, a choroby, przeciwko którym dziecko powinno zostać zaszczepione zostały wymienione w treści obowiązku w tytule wykonawczym nr [...]. Zgodnie z art. 5 ustawy o zapobieganiu, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązane są na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Obowiązek ten został skonkretyzowany przepisami wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 tej ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.), w szczególności przepisem § 3 tego rozporządzenia, a także obowiązującym w momencie wystawiania tytułu wykonawczego komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie programu szczepień ochronnych na dany rok, wydawanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu. Powyższe rozporządzenie zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), w którym zawarto nie tylko rodzaje obowiązkowych szczepień ochronnych ale również terminy ich wykonania.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu (brak wymagalności obowiązku szczepień) organ pierwszej instancji ponownie wskazał, że jako podstawę prawną w tytule wykonawczym oprócz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 5 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu podano również Program szczepień ochronnych w związku z tym, że zgodnie z art. 17 ust. 10 tej ustawy wydano rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, którego § 5 wskazywał Program szczepień ochronnych jako uszczegółowienie zawierające terminy wykonywania poszczególnych szczepień ochronnych, co znajduje potwierdzenie w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym w załączniku 1 zawarto "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży" z podaniem wieku, w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz termin wykonania szczepienia. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie wcześniej definiował Program szczepień ochronnych, a obecnie definiuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie. Skoro obowiązująca regulacja prawna w ustawie o zapobieganiu nakłada obowiązek poddania się szczepieniu, nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku jego wymagalności. Obowiązek został nałożony w drodze przepisów powszechnie obowiązujących. Organ pierwszej instancji podkreślił przy tym, że szczepienia ochronne mają na celu nie tylko ochronę indywidualną osób szczepionych, ale również wytworzenie odporności zbiorowej. Odmowa szczepień zmniejsza tzw. "odporność środowiskową", która chroni nie tylko osoby niezaszczepione z powodu poważnych przeciwwskazań medycznych ale również te dzieci, które pomimo szczepień nie wykształciły odporności immunologicznej. Jedynie podanie pełnego cyklu szczepień zapewnia długotrwałą odporność. Odkładanie rozpoczęcia szczepień powoduje, że dziecko w określonym przedziale wiekowym nie zdąży otrzymać wszystkich obowiązkowych, nieodpłatnych dawek. Ponadto pozostaje ono nieuodpornione w okresie, w którym najbardziej narażone jest na zachorowanie.

W wyniku rozpoznania zażalenia zobowiązanej, zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 grudnia 2023 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego

w Wejherowie.

Organ odwoławczy wskazał, że analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wejherowie wskazuje, że dokonał on prawidłowo analizy przedstawionych zarzutów i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz odniósł się szczegółowo do poszczególnych zarzutów zgłoszonych przez stronę, wskazując przepisy prawa oraz dokumentację na poparcie swojego stanowiska. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie, wystawiając w dniu 20 marca 2023 r. tytuł wykonawczy nr [...] przywołał właściwy akt normatywny, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ustawy o zapobieganiu i w sposób dokładny określił treść obowiązku. Strona, na żadnym etapie postępowania nie przedstawiała zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Jednocześnie organ odwoławczy poinformował, że tytuł wykonawczy nr 3/2023 został wystawiony przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wejherowie zgodnie z obowiązującymi wymogami rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 sierpnia 2022 roku w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. 2022 r., poz. 1856).

Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutu strony naruszenia art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do kwestii naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu. Wskazując w tym zakresie, że wbrew twierdzeniu strony, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej w art. 17 ust. 10 i ust. 11 ustawy o zapobieganiu i w uzasadnieniu zaskarżonego ustosunkował się do zarzutu naruszenia ustawy o zapobieganiu. Artykułu 4 wspomnianej ustawy nie można czytać w oderwaniu od art. 17 ust. 10 i ust. 11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, nie zaś na podstawie art. 4. Określa ono terminy, w których należy rozpocząć i zakończyć szczepienie w celu przyjęcia pełnego cyklu szczepień, co zostało prawidłowo wyjaśnione i uzasadnione w zaskarżonym postanowieniu. Mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów, organ odwoławczy stwierdził, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu.

Nadto organ odwoławczy zauważył, że naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią obowiązek. W ocenie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie z należytą starannością zebrał informacje mające istotne znaczenie w sprawie.

Organ odwoławczy odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w zażaleniu odnotował, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt. 3 ustawy wskazuje, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinny stosować się do nakazu i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletniej lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2023 r., poz. 1545 ze zm.). W związku z powyższym, w ocenie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, to strona, nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego, naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 3 ustawy o zapobieganiu, a nie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wejherowie, jako wierzyciel obowiązku. Organ odwoławczy dodał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., na który powołała się skarżąca zawiera tzw. klauzulę odraczającą, zatem dotychczasowe przepisy zachowują moc obowiązującą w okresie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ogłoszono w dniu 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909). W związku z powyższym Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które stało się obowiązujące w dniu 1 października 2023 r. Zgodnie z § 3 ust. 2 schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w rozporządzeniu.

W odniesieniu do naruszenia art. 33 § pkt 6c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zapobieganiu wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cyt. artykułu odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie § 3 ust. 2 tego rozporządzenia schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym poprzednio w Programie Szczepień Ochronnych, obecnie w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu zażalenia, tj. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, organ odwoławczy wskazał, że nie wypełnia on dyspozycji art. 33 § 1 u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego S. T. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie postanowień organów obu instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca wniosła ponadto o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu z dnia 5 grudnia 2008 r. z art. 2, art. 30, 31 ust. 1- 3 oraz art. 68 ust. 1-3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest

w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań, tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób

u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności, celem stwierdzenia, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego

dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu, poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;

2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie,

że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje

z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych, zgodnie

z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu, może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny,

co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

4. art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw.

z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zawarła obszerne rozwinięcie stawianych zarzutów podnosząc m.in., że Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, obowiązującego jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Zdaniem skarżącej, nie jest dopuszczalne nakładanie na obywateli dodatkowych obowiązków, w tym w zakresie terminów i ilości podanych dawek szczepień, w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego.

Skarżąca podniosła również, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wierzyciel nie odwołał się do poczynionych ustaleń faktycznych.

W przypadku, gdy organ wyprowadza obowiązek dotyczący szczepień przeciwko poszczególnym chorobom od ukończenia przez dziecko określonego wieku musi wskazać ile małoletni ma lat i w związku z tym, w jakim miesiącu, dniu ten obowiązek się zaktualizował. Zgodnie z art. 17 ust. 9 u.p.e.a., lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną ma obowiązek poinformować osobę obowiązaną do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W toku niniejszego postępowania wierzyciel oraz organ egzekucyjny nie ustalili, czy lekarz wzywał skarżącej do stawienia się

w przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Wierzyciel nie wskazał, kiedy - jego zdaniem - w stosunku do małoletniego stał się wymagalny obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Organ nie wskazał również, czy stan zdrowia małoletniego pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie bez zagłębiania się w istotę sprawy, że u małoletniego nie występują przeciwwskazania do podania szczepionki. Prawidłowe zaś przeanalizowanie okoliczności niniejszej sprawy, do czego organy były zobowiązane na mocy art. 7 k.p.a., prowadzi do wniosku,

że obowiązek jest niewymagalny.

Uzasadniając kolejny zarzut skarżąca wskazała, że obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych niezaprzeczalnie stanowią ingerencję w prawo do prywatności (prawo do decydowania o życiu osobistym), wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych, decyzji

o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem z pewnością ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki, wiążącą się ściśle

z nakazem poszanowania godności ludzkiej, a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać.

Ograniczenia tego prawa, zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie m.in. z uwagi

na ochronę zdrowia i moralności. A zatem ograniczenia można wprowadzać jedynie

w drodze ustawy, gdy są one konieczne i proporcjonalne. Ograniczenia te nie mogą natomiast naruszać istoty wolności i praw, których istotą jest godność człowieka. Godność ta jest odbierana zarówno dzieciom poprzez przymusowe poddawanie

ich ryzyku utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez jednoczesnego stworzenia odpowiedniego sytemu zabezpieczeń tych praw, chociażby w postaci wsparcia

ze strony Państwa w przypadku powikłań. Jest to tym bardziej uzasadnione,

gdyż szczepienie jest procedurą medyczną, obarczoną ryzykiem. Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Oznacza to, że Państwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych stanowiących zagrożenie dla życia obywatela, w tym dziecka, ponieważ każdy obywatel ma niezbywalne prawo do ochrony życia.

Skarżąca podkreśliła, że wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych w świetle przedstawionych powyżej danych nie jest realne, a istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nie przesądza, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia (art. 47 Konstytucji RP), czy przymusu leczniczego. Ustawodawca może wprowadzić obowiązkowe szczepienia ochronne ale powinien kierować się zasadą proporcjonalności. Ustawodawca może wprowadzić także inne niż szczepienia ochronne środki zwalczania chorób epidemicznych.

Odpowiadając na skargę, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem organu, obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie budzi wątpliwości, ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa, jego treść jest jasna i zrozumiała, zaś wszczęcie i prowadzenie postepowania egzekucyjnego mającego na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym jest zasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu skarżąca uczyniła postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wejherowie oddalające zarzuty skarżącej w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Skarżąca kwestionuje zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, na mocy którego w oparciu o art. 34 § 2 u.p.e.a. oddalono podniesiony przez skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku, niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. oraz określenia obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa. Na etapie zażalenia i skargi zarzuty skarżącej kierowane względem organów skoncentrowały się na wykazaniu, że niezasadnie oddalono zarzut skarżącej w zakresie braku wymagalności obowiązku.

Odnosząc się do zarzutu niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. wskazać należy, że skarżąca nie mogła podnieść zarzutu wadliwość tytułu egzekucyjnego. W tym zakresie odnotować należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2019 r. poz. 1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 29 października 2019 r. poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło - jak wynika z akt administracyjnych - w dniu 5 kwietnia 2023 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty. Natomiast w przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zarzut ten możliwy był do podniesienia do dnia 29 lipca 2020 r., w poprzednim stanie prawnym zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

Nie było zatem podstawy podniesienia zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a zarzut taki nie powinien być przedmiotem oceny organu rozpoznającego zarzuty. Kwestia ta nie miała jednak, w ocenie Sądu, wpływu na prawidłowość postanowienia organu pierwszej instancji w zakresie rozpoznania skutecznie podniesionych zarzutów, nie miała ona zatem wpływu na wynik postępowania.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że z treści zarzutu, zażalenia oraz skargi wynika, że skarżąca upatruje braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn niż określone w 33 § 2 pkt 6 lit a i b u.p.e.a., w szczególności nie powołuje się w tym zakresie na okoliczności odroczenia terminu wykonania obowiązku. W ocenie skarżącej brak wymagalności obowiązku poddania syna (ur. 2021 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym takim jak wzw typu B, błonica, tężec, krztusiec, Haemophilus influenzae, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, odra, świnka, różyczka w istocie wynika wprost z przepisów prawa, to jest z rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Dodatkowo odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, skarżąca wskazuje, że z tej przyczyny, iż komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieszczą się w katalogu obowiązujących w Polsce źródeł prawa, nie można było upatrywać wymagalności wykonania obowiązku w terminach ogłaszanych w Programie Szczepień Ochronnych.

Stanowisko to nie jest prawidłowe. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do kwestionowania wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u syna skarżącej. Tym bardziej upatrywać braku tej wymagalności w samym systemie prawa. Dodatkowo wskazać trzeba, że poglądy skarżącej kwestionującej obowiązujący w Polsce system szczepień ochronnych jako przestarzały, zagrażający życiu dzieci z uwagi na zbyt dużą ilość szczepień, brak bezpieczeństwa szczepionek wprowadzanych w ocenie skarżącej z powodów pozamedycznych oraz pozbawiony ochrony odszkodowawczej oraz zasad zgłaszania NOP, jakie w ocenie skarżącej byłyby dla niej oraz rodziców, którzy nie chcą szczepić dzieci optymalne, pozostaje bez wpływu na ocenę wymagalności obowiązku.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że dziecko skarżącej do czasu wydania zaskarżonego postanowienia nie zostało poddane obowiązkowym szczepieniom, a skarżąca uchylała się od obowiązku poddania syna sczepieniom, pomimo braku przeciwskazań i wezwań ze strony inspekcji sanitarnej, jak też po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie.

Wbrew przekonaniu skarżącej, z obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynikał obowiązek poddania syna szczepieniom ochronnym przeciw wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince i różyczce, a skarżącą obowiązywały terminy wykonania tych szczepień, wynikające z ogłaszanych corocznie Programów Szczepień Ochronnych.

Jak zostanie szczegółowo wykazane poniżej, Sąd przyjmując wskazane stanowisko, uwzględnił jakie znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią (...). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r.", w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy (§ 2). W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

Zdaniem Sądu ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że Program Szczepień Ochronnych zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy, w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje Główny Inspektor Sanitarny w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu wskazuje, że komunikat ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla Głównego Inspektora Sanitarnego do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce.

Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu, jak i § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia.

Trybunał podkreślił, że wydany wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że skoro wydany wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego i stwierdził, że określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej, akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym winien być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 grudnia

2023 r. sygn. akt III SA/Łd 505/23, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2018 r. sygn. akt I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza jego obowiązywanie, przy czym jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 87/18, wyrok WSA z dnia 6 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 227/23).

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.

Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w ww. orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Zdaniem Sądu odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, co jest sprzeczne z ochroną zdrowia obywateli.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącej - jako osoba małoletnia - podlegał obowiązkowi tych szczepień. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisu prawa, a omówiony wyżej szczegółowo wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 nie wpłynął na kwestie istnienia ani wykonalności tego obowiązku.

Odnosząc się dalej do argumentów strony podkreślić należy, że okoliczność, iż wyznaczono maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Należy bowiem uwzględnić treść § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., który wskazuje, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanej prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej, jak to błędnie postrzega skarżąca, jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności tego obowiązku. Niweczyłoby to cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, tj. zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że syn skarżącej nie został zaszczepiony przeciwko chorobom zakaźnym wymienionym w tytule wykonawczym, pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji zatem, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś syn nie został zaszczepiony przeciwko chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania szczepieniom stał się wymagalny i istniały podstawy prawne do wystawienia w dniu 20 marca 2023 r. tytułu wykonawczego.

Sąd podkreśla na marginesie - w kwestii zachowania ciągłości szczepień - że na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało już jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku analizowanego wyroku TK, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Analizując treść rozporządzenia w zakresie podanego w nim schematu obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży (załącznik do rozporządzenia) Zauważyć należy, że w odniesieniu do szczepień na gruźlicę, wzw B w zakresie I, II i III dawki, szczepienia przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi w zakresie I, II i III dawki, szczepienia przeciw Haemophilus influenzae w zakresie I dawki, szczepienie przeciw Streptococcus pneumoniae w zakresie I i II dawki oraz szczepienia przeciw poliomyelitis w zakresie I i II dawki, odrze, śwince i różyczce w zakresie szczepień podstawowych - podane terminy szczepień i poszczególnych dawek, odpowiadają tym, które wcześniej były podane w komunikatach GIS obowiązujących dla ww. szczepień syna skarżącej przeciw tym samym chorobom zakaźnym (w oparciu, o które to komunikaty zostały wyszczególnione w tytule wykonawczym dla wykazania wymagalności obowiązku poddania szczepieniom).

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19) wyrażano już pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustawodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny, w ocenie Sądu, wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone. W postępowaniu tym nie doszło do obrazy przepisów Konstytucji RP jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, wskazać należy, że Sąd nie uznał tego wniosku za zasadny i nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Podobnie, z uwagi na powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych, Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w tej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci, a Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r. 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut skargi dotyczący niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniego poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary. Z analizy zaskarżonego postanowienia wynika, że wskazane elementy znalazły się w treści wydanego postanowienia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Pomimo wniosku skarżącej o przeprowadzenie rozprawy, uznając stan sprawy za dostatecznie wyjaśniony, Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie organu administracji.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl.