Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 827/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 138b par. 1, art. 138o
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 105, art. 103 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Renata Kantecka, Protokolant Natalia Simaszko, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1529/20 w sprawie ze skargi A.U. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 września 2020 r., nr 2401-IEW3_.4253.88.2020.4 2401-20-172940 w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1529/20 uchylający postanowienie Dyrektora Izby Administracji w Katowicach z dnia 17 września 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 19 czerwca 2020 r. w sprawie A.U. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji.

W skardze kasacyjnej organ zarzucił naruszenie prawa procesowego:

1) art. 145 § 1 pkt 1lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2029 r. poz. 2325 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a." w związku z art. 138b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325, z późn. zm.) zwanej dalej "o.p." poprzez niezasadne uchylenie postanowienia Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Katowicach, jak i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. poprzez:

• ich niewłaściwą wykładnię wprowadzającą warunki uznania skuteczności udzielonego pełnomocnictwa niewynikających z treści ww. przepisu, podczas gdy jedynym warunkiem skutecznego ustanowienia określonej osoby fizycznej pełnomocnikiem strony w postępowaniu podatkowym (administracyjnym) – w przeciwieństwie do postępowania sądowego – jest posiadanie przez tę osobę pełnej zdolności do czynności prawnych,

• nieuprawnione ograniczenie zakresu obowiązywania pełnomocnictwa przez Sąd polegające na uznaniu, że pełnomocnik będący radcą prawnym (który nie utracił pełnej zdolności do czynności prawnych) traci status osoby uprawnionej do reprezentacji podatnika w toku postępowania podatkowego (administracyjnego), wynikającej z prawidłowo udzielonego pełnomocnictwa, z chwilą zawieszenia w prawie do wykonywania zawodu radcy prawnego, pomimo niepodjęcia żadnych czynności w tym zakresie przez mocodawcę;

2) art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 96 ustawy z dnia 23 kwietnia1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) zwanej dalej "k.c." w związku z art. 138b § 1, art. 138o o.p. poprzez niezasadne uchylenie organów wskutek pozbawienia skuteczności oświadczenia Skarżącego o ustanowieniu pełnomocnika, pomimo spełnienia wszystkich wymogów skutecznej reprezentacji;

3) art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 96 z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1575 ze zm.), dalej jako: "k.p.c.", w związku z art. 101 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 138o o.p. poprzez niezasadne uchylenie ww. postanowień wskutek stwierdzenia przez Sąd utraty mocy obowiązującej prawidłowo udzielonego pełnomocnictwa w sytuacji nie wymienionej w ww. przepisach;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 103 § 1 k.c. w zw. z art. 138o o.p. przez niezasadne uchylenie ww. postanowień organów wskutek nieuznania przez Sąd potwierdzenia przez Skarżącego – polegającego na osobistym podpisaniu skargi – czynności dokonanych przez ustanowionego pełnomocnika;

5) art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 k.c. w związku z art. 138o o.p. poprzez niezasadne uchylenie ww. postanowień organów wskutek niezastosowania ww. przepisów w sytuacji braku wykazania, że organ podatkowy wiedział, bądź z łatwością mógł się dowiedzieć, o zawieszeniu ustanowionego przez Skarżącego pełnomocnika w prawie do wykonywania zawodu radcy prawnego;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 o.p. poprzez niezasadne uchylenie ww. postanowień organów wskutek nieuprawnionego zarzucenia organom naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych pomimo nieuzasadnionego nieuwzględnienia przez Sąd I instancji wyrażonej wprost i jednoznacznie woli Skarżącego co do reprezentowania jego interesów przez ustanowionego pełnomocnika (organy wolę taką starały się respektować);

7) art.145 § 1pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i 123 § 1 o.p. poprzez niezasadne uchylenie ww. postanowień organów wskutek nieuprawnionego zarzucenia organom naruszenia ww. przepisów ordynacji podatkowej:

• w sytuacji dopełnienia przez organy podatkowe wszystkich wymaganych czynności proceduralnych zmierzających do zapewnienia Stronie czynnego udziału w postępowaniu,

• w oparciu o sprzeczne z zaistniałym następnie stanem faktycznym domniemanie, że gdyby Skarżący wiedział o zawieszeniu swojego pełnomocnika w prawie do wykonywania zawodu radcy prawnego podjąłby stosowne kroki celem zapewnienia sobie odpowiedniej ochrony powołałby innego profesjonalnego pełnomocnika lub działałby osobiście;

8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 o.p. poprzez niezasadne uchylenie ww. postanowień organów wskutek nieuprawnionego podważenia skuteczności czynności doręczenia pism, doręczanych w toku postępowania prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi.

Mając powyższe na uwadze organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie co do istoty, tj. oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego.

Nie złożono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Zawarto w niej szereg zarzutów, które głównie zmierzają do wykazania należytej staranności w działaniu organu, a także na wskazaniu, że skoro pełnomocnik nie utracił pełnej zdolności do czynności prawnych, to mógł działać pomimo tego, że został on zawieszony w prawie do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się zbiorczo do tych zarzutów.

Powoływane w skardze kasacyjnej przepisy kodeksu cywilnego regulują instytucję pełnomocnictwa w znaczeniu materialnoprawnym, nie zaś pełnomocnictwa procesowego, w szczególności udzielanego zawodowym pełnomocnikom. Przepisy te mogą znajdować zastosowanie do relacji klient – pełnomocnik zawodowy, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Podkreślić należy, że żaden z powyższych przepisów nie reguluje przypadku utraty prawa wykonywania zawodu przez pełnomocnika zawodowego. W takiej sytuacji nie znajdują zastosowanie przepisy powołane w skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 101 § 1 k.c. pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Przepis ten reguluje zagadnienie odwołania pełnomocnictwa. W myśl art. 105 k.c. jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć. Przepis ten odnosi się zatem do wygaśnięcia pełnomocnictwa. Do instytucji wygaśnięcia pełnomocnictwa z uwagi na śmierć strony lub utraty przez nią zdolności sądowej nawiązuje powoływany w skardze kasacyjnej art. 96 k.p.c. Z kolei art. 103 § 1 k.c. zgodnie z którym jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta – odnosi się do zawarcia umowy przez osobę, która podaje się za uprawnionego pełnomocnika (fałszywy pełnomocnik).

W sytuacji, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie doszło do utraty prawa (czasowego) wykonywania czynności zawodowych przez radcę prawnego, a zatem wszystkich czynności wynikających ze stosunku pełnomocnictwa w relacjach z organami administracji, prokuraturami czy sądami. Do takich czynności zaliczyć także należy odbiór doręczanych pełnomocnikowi pism.

Na powyższą ocenę nie może mieć wpływ stan świadomości organu o tym, że pełnomocnik został zawieszony, bo stan ten ma charakter obiektywny i nie zależy od wiedzy organu, ale od faktu zawieszenia pełnomocnika. Bezzasadne są zatem zarzuty skargi kasacyjnej odwołujące się do zachowania przez organy w sposób zgodny z jego wiedzą na dzień dokonania doręczenia postanowienia.

Nie można także twierdzić, że z powołaniem na powyższe przepisy k.c. oraz wskazywane w skardze kasacyjnej przepisy Ordynacji podatkowej pełnomocnik zawieszony w prawach do wykonywania czynności zawodowych byłby uprawniony do odbioru doręczanej mu korespondencji przez organ, w szczególności z uwagi na brak utraty przez pełnomocnika pełnej zdolności do czynności prawnych. Przyjęcie poglądu organu prowadziłoby wprost do obejścia przepisów szczególnych – o wykonywaniu zawodu radcy prawnego i niweczyłoby ich sens. To, że pełnomocnikiem, zgodnie z art. 138b § 1 o.p. może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych nie oznacza przecież, że może być nim radca prawny, który został zawieszony w prawie do wykonywania zawodu. Na skutek utraty prawa (czasowego) do wykonywania zawodu przez pełnomocnika profesjonalnego nie dochodzi przecież do konwersji jego statusu w ten sposób, że staje się pełnomocnikiem "zwykłym", o którym mowa w art. 138 § 1 o.p.

Biorąc powyższe pod uwagę, wobec uznania zarzutów skargi kasacyjnej za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.