Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 148/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 86 ust. 1 i ust. 2, art. 95
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 147par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. J. Kochanowskiego w K. z dnia [...] stycznia 2023 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii na rzecz M. S. kwotę [...](sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 16 stycznia 2023 r. [...] Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii - działając na podstawie art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i § 16 ust. 2 Regulaminu świadczeń dla studentów UJK w K. obowiązującego na podstawie Zarządzenia nr [...] Rektora UJK w K. z 13 września 2022 r., zwanego dalej "Regulaminem" oraz ustaleń szczegółowych dotyczących świadczeń dla studentów, a także art. 104, art. 156 §1 pkt 2, art. 157 i art. 158 § 1 k.p.a. oraz § 11 Statutu UJK w K., przyjętego uchwałą nr [...] Senatu UJK w K. z 29 kwietnia 2021 r., zwanego dalej "Statutem" - stwierdziła nieważność decyzji Komisji Stypendialnej nr [...] 24.2022 z 20 października 2022 r. w sprawie przyznania M. S. stypendium socjalnego w kwocie [...]zł miesięcznie w semestrze zimowym w okresie od 1 października 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w roku akademickim [...] oraz decyzji nr [...] z 1 grudnia 2022 r. zmieniającej w części powyższą decyzję poprzez podwyższenie kwoty przyznanego stypendium socjalnego z [...] zł do [...] zł w okresie od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że studentka w złożonym do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w roku akad. [...] "oświadczeniu o prawdziwości danych i wyborze kierunku dla stypendium socjalnego" (załącznik nr [...] do Regulaminu) wskazała, że studiowała 10 semestrów. Natomiast z danych zawartych w systemie Pol-on wynika, że M. S. studiowała w:

1) Uniwersytecie Rolniczym im. H. K. w K. - 1 semestr: rok akad. [...] - kierunek bioinżynieria zwierząt - studia pierwszego stopnia - 1 semestr. Data rozpoczęcia: 01.10.2015 r. Data skreślenia: 03.12.2015 r.;

2) UJK w K. - 3 semestry: rok akad. [...] - kierunek kosmetologia - studia pierwszego stopnia - l i II semestr. Na II semestrze urlop długoterminowy od 30.03.2017 r. rok akad. [...] - kierunek kosmetologia - studia pierwszego stopnia - III semestr. Urlop długoterminowy. Rezygnacja ze studiów 13.02.2018 r. Data rozpoczęcia: 01.10.2016 r. Data skreślenia: 13.02.2018 r.;

3) UJK w K. - 6 semestrów: rok akad. [...] - kierunek dietetyka - studia pierwszego stopnia - I i II semestr, rok akad. [...] - kierunek dietetyka - studia pierwszego stopnia - lII i IV semestr, rok akad. [...] - kierunek dietetyka - studia pierwszego stopnia - V i VI semestr. Data rozpoczęcia: 01.10.2018 r. Data ukończenia: 13.07.2021 r.;

4) UJK w K. - 2 semestry: rok akad. [...] - kierunek dietetyka - studia drugiego stopnia - I i II semestr.

W oparciu o powyższe dane Odwoławcza Komisja Stypendialna ustaliła, że M. S. studiowała już 12 semestrów. Zdaniem Komisji, w niniejszej sprawie doszło zatem do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na przyznanie stypendium socjalnego studentowi, który przekroczył maksymalny łączny okres na który przysługują świadczenia.

Dalej organ powołał się na treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (błędnie wskazany jako art. 156 ust. 1 pkt 2 k.p.a.) oraz art. 86 ust. 2 ustawy i stwierdził, że decyzje Komisji Stypendialnej nr [...] z 20 października 2022 r. oraz nr [...] z 1 grudnia 2022 r., wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, a w związku z tym należało te decyzje wyeliminować z obrotu prawnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. S. zarzuciła decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej, naruszenie:

a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w niepodjęciu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, tj. nie zbadanie okresu rzeczywistego pobierania świadczeń w latach poprzednich, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia nieważności decyzji;

b) art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, poprzez błędną jego wykładnię, w konsekwencji czego błędnie interpretowany przepis stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 19 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i oświadczył, że nie podtrzymuje zarzutu zawartego w punkcie b) skargi, którego nie był autorem, z uwagi na zmianę stanu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art.57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii stwierdzająca nieważność decyzji Komisji Stypendialnej w sprawie przyznania skarżącej stypendium socjalnego w kwocie [...]zł miesięcznie w semestrze zimowym w okresie od 1 października 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w roku akademickim [...] oraz decyzji z 1 grudnia 2022 r. zmieniającej w części powyższą decyzję poprzez podwyższenie kwoty przyznanego stypendium socjalnego z [...] zł do [...] zł w okresie od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie stwierdzenia nieważności przewidzianym w art. 156 § 1 k.p.a. W związku z powyższym przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie to jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 § 1 k.p.a. Celem tego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, lecz jej weryfikacja polegająca na badaniu, czy w dacie jej podjęcia była ona dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., przy czym podstawę do zastosowania tego przepisu stanowi jedynie istnienie wady tkwiącej w samej decyzji. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że art. 156 § 1 k.p.a. powinien być interpretowany ściśle i niedopuszczalne jest odwoływanie się do innych, nie wymienionych w tym przepisie przesłanek.

W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie każde naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. W wyroku z dnia 11 maja 2000 r., sygn. akt III RN [...] (OSNAPiUS 2001, nr [...], poz. 100) Sąd Najwyższy wskazał, że: "Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej." Z kolei NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 1996 r., sygn. akt III SA [...] podniósł, że: "O rażącym naruszeniu prawa, jako przesłance stwierdzenia nieważności decyzji, można mówić tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność".

W. zauważyć, że postępowanie nadzorcze prowadzone na podstawie art. 156-158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Jak już wskazano wyżej, przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone zostały w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Wyeliminowanie decyzji we wskazanym trybie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter zawężający.

W ocenie Sądu, zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym usunięcie jej z obrotu prawnego.

Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wymaga wykazania, że decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie można natomiast stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z tego jedynie powodu, że ocena dowodu, której dokonuje organ w postępowaniu nadzorczym różni się od oceny istotnych dowodów uczynionej w postępowaniu zwykłym. Nie można również stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z powodu odmiennej oceny ustalonego w postępowaniu zwykłym stanu faktycznego sprawy. Innymi słowy, odmienna ocena stanu faktycznego sprawy istniejącego w dacie wydania decyzji w postępowaniu zwykłym dokonana przez organ w postępowaniu nadzorczym nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Ponownie wskazać należy, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2000 r. o sygn. akt V SA [...]. publ. LEX nr 51249).

Organ prowadzący postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dokonuje jedynie kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym w świetle art. 156 § 1 k.p.a. Ocena dokonywana przez organ dotyczy więc wyłącznie zbadania, czy kwestionowana decyzja została dotknięta jedną z wad, określonych w tym przepisie. Zatem przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją.

Przechodząc na grunt sprawy niniejszej należy przypomnieć, że Odwoławcza Komisja Stypendialna wszczęła z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania stypendium socjalnego. Decyzja ta została wydana w związku ze złożonym przez skarżącą wnioskiem wraz z załącznikami, o przyznanie stypendium socjalnego. Z akt wynika, że skarżąca w złożonym do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim [...] "oświadczeniu o prawdziwości danych i wyborze kierunku dla stypendium socjalnego" (załącznik nr [...] do Regulaminu) wskazała, że studiowała 10 semestrów. Natomiast w prowadzonym postępowaniu nadzorczym organ ustalił, że z danych zawartych w systemie Pol-on wynika, że M. S. studiowała 12 semestrów. Jak już wskazano wyżej, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności odmienna ocena stanu faktycznego sprawy istniejącego w dacie wydania decyzji w postępowaniu zwykłym, dokonana przez organ w postępowaniu nadzorczym. Ponownie wskazać należy, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. W tej sprawie organ zastosował właściwe przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie wydania decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego. Natomiast nie zweryfikował przed wydaniem tej decyzji danych zawartych we wniosku skarżącej z danymi zawartymi w systemie Pol-on. Weryfikacja tych danych przez organ po wydaniu decyzji i odmienna ocena stanu faktycznego sprawy istniejącego w dacie jej wydania nie może jednak uzasadniać wydania decyzji w trybie stwierdzenia nieważności. W tym stanie rzeczy nie było, zdaniem Sądu, podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.

Mając to na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na koszty te, w łącznej wysokości [...] zł, złożyły się: wpis od skargi - [...] zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa - [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika - [...] zł.