Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 336/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 14 grudnia 2022 r. nr SKO/I/I/2410/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z 24 października 2022 r. nr SRFA.SP.4722.01.1296.125.O.2022.NZ.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 14 grudnia 2022r. nr SKO/I/I/2410/2022 - po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej jako skarżąca) - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 24 października 2022 r., nr SRFA.SP.4722.01.1296.425.O.NZ o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad córką [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z 6 października 2022 r. [...] wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką [...].

Do wniosku załączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 8 lipca 2010 r. - z którego wynika, że jej córka została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stale i niepełnosprawność ta powstała od dzieciństwa, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2010 r. Ponadto oświadczyła, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1200 zł.

Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydent Miasta [...] decyzją z 24 października 2022 r., nr SRFA.SP.4722.01.1296.425.O.NZ odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad córką [...].

W uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. - dalej u.o.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej

pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży

obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -

jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniemo znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie

ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podniósł, że stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

W związku z tym stwierdził, że ze względu na to, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury - to nie spełnia ona warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji [...] wniosła odwołanie.

Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż posiadanie emerytury uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodała, że organ powinien pouczyć ją o możliwości zawieszenia emerytury i wówczas mogłaby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, które jest wyższe (2119 zł) niż kwota pobieranej przez nią emerytury (1306,03 zł).

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 14 grudnia 2022r. nr SKO/I/I/2410/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 24 października 2022 r., nr SRFA.SP.4722.01.1296.425.O.NZ.

W uzasadnieniu podniosło, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia

stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej u.o.ś.r.) i przywołało treść art. 17 ust. 1 i 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r.

Kolegium wskazało, że skarżąca opiekuje się córką [...], której niepełnosprawność powstała w okresie dzieciństwa. Mieszka razem z córką, która jest panną. Bezspornym jest też fakt, że posiada ona prawo do emerytury rolniczej z KRUS -kwota netto do wypłaty od dnia 01.03.2022r. - 1230,72zł. miesięcznie oraz emerytury z ZUS - kwota do wypłaty 72,31 zł.

Zatem fakt ustalenia prawa i pobierania emerytury wyklucza - zgodnie z cytowanym wcześniej przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych - możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Następnie Kolegium stwierdziło, że orzecznictwo w sprawie nie jest jednolite. Znane są mu wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wskazujące na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym pobieraniu emerytury w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 2392/19 - ale wyroki te dotyczą jednostkowych spraw i nie mogą stanowić podstawy do wydania innego orzeczenia niż Organ I instancji w przedmiotowej sprawie.

Dodało, że rozbieżność poglądów prezentowanych w praktyce orzeczniczej organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych i to zarówno na poziomie sądów wojewódzkich, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego - prowadzi do nieakceptowalnych skutków w sferze działania administracji.

Bezsprzecznie organy administracji publicznej w myśl art. 6 k.p.a. muszą działać na podstawie przepisów prawa. Niezależnie od stopnia społecznej akceptacji rozwiązań ustawowych nie można uznać, że pewne przepisy prawa mogą mieć mniejszą lub większą moc obowiązującą. Co więcej, na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozwala również wykładnia prokonstytucyjna. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, nie można z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem. Stosowanie prawa nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/01 991/17, CBOSA).

W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "ma ustalone prawo do emerytury" ma jednoznaczne znacznie i obejmuje samo uprawnienie do emerytury, bez względu czy jest ono aktualnie faktycznie wypłacane. Przy czym takie stanowisko Kolegium w przedmiotowej sprawie znajduje pełne potwierdzenie w poglądach wyrażanych w niektórych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego - w których wskazuje się, iż treść analizowanego przepisu jest jasna, a wynik wykładni systemowej i funkcjonalnej nie zaprzecza jego jednoznaczności językowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Ten cel nie może być zrealizowany w sytuacji, gdy dana osoba ma ustalone prawo do emerytury. Tak jak nie można pobierać równocześnie wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na cel każdego z tych świadczeń i ich odmienny charakter, tak też nie można równocześnie pobierać świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Ponadto w sprawie dotyczącej przypadku pobierania emerytury nie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, gdyż w wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 odniósł się on jedynie do przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. Zatem Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się o niezgodności z Konstytucją tylko w sprawie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - natomiast nie odniósł się w tym wyroku co do pozostałych negatywnych przesłanek uniemożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. m.in. do emerytury, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r., a których otrzymywanie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1334/20 stwierdził: "Sąd pierwszej instancji, podobnie jak organy, prawidłowo wywiódł, że treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Świadczy o tym nie tylko wynik wykładni językowej, ale również rezultaty wykładni funkcjonalnej i celowościowej którą, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przeprowadził Sąd pierwszej instancji Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J.Sapeta /w:/ K. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.). Ustawa o świadczeniach rodzinnych - komentarz do art. 17, lex 2015). Ten cel, w ocenie Sądu drugiej instancji, nie może być zrealizowany w sytuacji gdy dana osoba ma ustalone prawo do emerytury."

Zatem brak jest podstaw prawnych, uzasadniających "uzupełnienie" woli ustawodawcy poprzez przyznanie uprawnień, które nie zostały przewidziane w przepisach prawa. Dlatego też zarówno Organ odwoławczy jak i Organ I instancji nie informuje skarżącej o prawie wyboru pomiędzy emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym - bowiem żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje takiej możliwości, aby zastosowanie go umożliwiało przyznanie takiego świadczenia w postępowaniu odwoławczym.

Następnie Kolegium wskazało na ustawę z dnia 15 grudnia 2021r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 202Ir. po. 2314) - którą to ustawą przyjęto rozwiązanie o wyrównaniu świadczeń emerytalnych do wysokości kwoty świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby uprawnionej do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 149), zwanej dalej "wcześniejszą emeryturą", w kwocie niższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, pod warunkiem, że w dalszym ciągu sprawuje opiekę nad dzieckiem, z tytułu opieki nad którym nabyła prawo do wcześniejszej emerytury. Decyzje w sprawie świadczenia wyrównawczego wydaje i świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inne organy emerytalno-rentowe, które wypłacają świadczenie emerytalno-rentowe.

Natomiast w przypadku sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną, która uzyskała prawo do emerytury na podstawie osiągniętego wieku emerytalnego oraz w przypadku sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawna, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym - nadal pozostał przepis, który wskazuje, że w przypadku posiadania prawa do emerytury świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Na zakończenie Kolegium stwierdziło, iż zdaje sobie sprawę z rozgoryczenia skarżącej, bowiem otrzymywane przez nią świadczenie emerytalne jest niższe niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Jednakże decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową i organ nie ma możliwości przyznania tego świadczenia biorąc pod uwagę sytuację wnioskodawcy. Kolegium - nie kwestionując faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką - orzeka na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a te nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie odwołania skarżącej.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie w całości z uwagi na naruszenie art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. - poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach tej sprawy nie ma możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad córką [...] ze względu na fakt ustalenia prawa i pobierania przez nią emerytury, podczas gdy przy uwzględnieniu wykładni systemowej i funkcjonalnej ww. przepisu mogłaby być ona uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumentacją na poparcie zarzutów skargi.

Podniosła, że organ I instancji powinien udzielić jej informacji, iż postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykazało, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie jej wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wtedy mogłaby doprowadzić do zawieszenia emerytury i w sposób płynny przejść na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera niższą emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie.

Na zakończenie stwierdziła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżanej decyzji koncentruje się na literalnym brzmieniu przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pomija szereg zasad wynikających z Konstytucji RP - zasadę równości wobec prawa, zasadę sprawiedliwości społecznej, zasadę obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej i osobom niepełnosprawnym.

Zatem zaskarżona decyzja jest wadliwa i bezzasadnie pozbawia ją uprawnienia do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad córką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Dodało, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa, zaś argumenty przedstawione w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie mają wpływu na sytuację prawną przedmiotowej sprawy i nie mogą spowodować zmiany decyzji organu II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 14 grudnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 24 października 2022 r., o odmowie przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad córką [...].

Stan faktyczny ustalony w sprawie jest bezsporny i nie był kwestionowany przez żadną ze stron tego postępowania.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej jako u.o.ś.r.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury.

Zatem istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni tego przepisu, który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji.

Organy orzekające w sprawie - poprzestając na literalnym brzmieniu (wykładni językowej) tego przepisu - przyjęły, że w sytuacji, gdy skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne.

Ponadto stwierdziły, że nie można - z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną - nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem. Stosowanie prawa nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Brak jest zatem podstaw prawnych, uzasadniających "uzupełnienie" woli ustawodawcy poprzez przyznanie uprawnień, które nie zostały przewidziane w przepisach prawa.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że - gdyby brać pod uwagę tylko literalną wykładnię przepisu tj. art. 17 ust. 5 pkt 1a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury - organy obu instancji wydały decyzję zgodną z brzmieniem tego przepisu.

Jednakże należy zważyć na - aktualnie już utrwalone - stanowisko sądów administracyjnych, a przede wszystkim Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się bowiem na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej (por. wyroki NSA: z 28 VI 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 I 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 IV 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z 27 V 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 24 VIII 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20). Wskazuje się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw celowościowych, funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 i z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 - wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. powinna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa.

W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (2003 r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego i wysokość innych świadczeń pozbawiających prawa do świadczenia pielęgnacyjnego były niższe niż najniższa emerytura. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od najniższej emerytury. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Odczytanie znaczenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej.

W niniejszej sprawie emerytura skarżącej jest niższa od wnioskowanego świadczenia - niesporne.

Zatem za słuszną uznać należy tezę, że narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r., która pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej, niż to świadczenie.

Istotne z punktu widzenia sprawy są zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

Zważyć należy, że celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 u.o.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu.

Ustawodawca zróżnicował sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.o.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń.

W związku z tym zróżnicowaniem wskazać należy, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W ocenie Sądu, brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany był pogląd, że w takiej sytuacji organ powinien przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością tego świadczenia i pobieraną emeryturą (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19).

Jednakże w późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.o.ś.r, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 i z 24 sierpnia 2020r., sygn. akt I OSK 650/20).

Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania, np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki WSA: w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IVSA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Sąd w niniejszym składzie stanowisko to w pełni podziela.

Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń - pielęgnacyjnego lub emerytalnego.

Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną.

Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.o.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2020 r., poz. 53 - dalej u.e.r.f.u.s.). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.o.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw.

Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r.

Biorąc zatem pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury.

Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.o.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ - stosownie do art. 9 k.p.a. - obowiązany jest pouczyć stronę.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r.

Ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.