Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 200/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczyności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 35
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 12 ust. 4g
journal: Dz.U. 2024 poz 311
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2025 r. w sprawie ze skargi I. J. na bezczynność Wojewody w przedmiocie odszkodowania za grunt wydzielony pod drogę 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania za grunt wydzielony pod drogę; 2. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania; 3. stwierdza, że bezczynność i przewlekłość Wojewody nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 597,- zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją nr [...] z dnia 15 lutego 2024 r., znak [...] ([...]), udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej realizowanej pod nazwą "Budowa obwodnicy R. w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] W. – R." (dalej również jako: "ZRiD"). Decyzji powyższej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Na mocy przedmiotowej decyzji nieruchomość oznaczona geodezyjnie jako: działka nr [...] o pow. 0,3328 ha, arkusz mapy [...], obręb [...] G. , gmina R., powiat o. , zapisana w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O., jako własność I. J. (dalej również jako "Skarżąca"), została przeznaczona na cele inwestycji drogowej.

Dnia 4 kwietnia 2024 r. do Wojewody wpłynął wniosek Skarżącej z dnia 22 marca 2024 r. o ustalenie odszkodowania w związku z realizacją inwestycji drogowej.

Wojewoda pismem z dnia 20 maja 2024 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wyznaczają równocześnie termin załatwienia sprawy na dzień 30 września 2024 r.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2024 r. Skarżąca złożyła ponaglenie do Ministra Rozwoju i Technologii na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Wojewodę.

Wojewoda postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2024 r. powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego.

Postanowieniem z dnia 06 września 2024 r. znak [...] Minister Rozwoju i Technologii stwierdził, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania.

Pismem z dnia 27 września 2024 r. Wojewoda wyznaczył termin załatwienia sprawy na dzień 29 listopada 2024 r.

Zawiadomieniem z dnia 18 października 2024 r. organ poinformował strony o uzupełnieniu materiału dowodowego oraz możliwości zgłaszania uwag i zastrzeżeń.

Pismem z dnia 21 października 2024 r. Skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania. Skarżąca wniosła o: zobowiązanie Wojewody do załatwienia sprawy w terminie miesiąca, licząc od dnia wydania wyroku w sprawie; stwierdzenie, iż organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, a także, że bezczynność organu oraz przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie od organu na rzecz skarżących solidarnie sumy pieniężnej; zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania z uwzględnieniem opłaty od skargi oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a także kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci notatki z dnia 30 kwietnia 2024 r. oraz notatki z dnia 08 sierpnia 2024 r. celem ustalenia, iż w tych dniach pracownik kancelarii pełnomocnika skarżących dokonał monitu działań Wojewody w sprawie oraz celem ustalenia informacji na temat sprawy uzyskanych w ten sposób od pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego.

W uzasadnieniu skargi zrelacjonowano dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, że zgodnie z treścią art. 12 ust. 4g ustawy 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 311, dalej jako: "specustawa drogowa") jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Termin ten w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 15 kwietnia 2024 r., co oznacza, że na dzień złożenia skargi minęło zatem niemal 7 miesięcy, od terminu, w którym Wojewoda powinien był, w świetle brzmiących jednoznacznie przepisów specustawy, wydać decyzję ustalająca na rzecz Skarżącej odszkodowanie. Tymczasem organ, mimo spoczywającego na nim obowiązku w tym zakresie, nie wszczął nawet w niniejszej sprawie postępowania z urzędu i pozostawał bezczynny w okresie miedzy dniem 15 lutego 2024 r. a dniem 20 maja 2024 r., mimo iż w tym czasie upłynął ustawa przewidziany termin na załatwienie sprawy. Dodatkowo, w ocenie Skarżącej, czas od dnia 20 maja 2024 r. do dnia 20 sierpnia 2024 r. (data wydania postanowienia o powołaniu biegłego) uznać należało za kolejny okres bezczynności organu, albowiem brak jest informacji, by przedsięwziął on wówczas jakiekolwiek merytoryczne czynności w sprawie. Zdaniem Skarżącej stan ten dodatkowo wyczerpuje przesłanki przewlekłego prowadzenia postępowania.

Skarżąca wyjaśniła również, że okoliczność wielomiesięcznej bezczynności przedłużającej niepotrzebnie postępowanie w niniejszej sprawie w połączeniu ze znacznie rosnąca inflacją i brakiem waloryzacji należnego jej odszkodowania stanowi o powiększającej się szkodzie byłych właścicieli nieruchomości, która to, obok niewątpliwych strat moralnych, a zwłaszcza rosnącej frustracji z powodu sposobu traktowania przez organ, stanowczo wymaga kompensacji.

Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż w przedmiotowej sprawie nie miał możliwości zakończenia postępowania z uwagi na brak opinii biegłego i nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Roszczenie dotyczące wypłaty sumy pieniężnej jest w ocenie Wojewody bezzasadne – decyzja Wojewody nr [...] z dnia 20 lutego 2024 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie jest ostateczna, a Minister Rozwoju i Technologii wyznaczył termin rozpatrzenia sprawy odwołania od przedmiotowej decyzji do dnia 31 grudnia 2024 r., zaś wypłata pełnego odszkodowania winna nastąpić w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja nr [...] stanie się ostateczna. Oznacza to, że wcześniejsze wydanie decyzji odszkodowawczej nie jest równoznaczne z wcześniejszym otrzymaniem odszkodowania. Zatem twierdzenia strony o rzekomej stracie z powodu nieterminowego wydania decyzji odszkodowawczej są chybione.

W dniu 29 stycznia 2025 r. Wojewoda poinformował, że w dniu 27 stycznia 2025 r. została wydana decyzja administracyjna w przedmiocie ustalenia odszkodowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać trzeba na art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie.

Na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Stosownie zaś do art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."), stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

W tym miejscu wskazać należy, iż złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność czy też przewlekłość organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. W sprawach skarg na bezczynność nie ma znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy ponagleniem wniesionym w trybie art. 37 § 1 k.p.a., a skargą do sądu administracyjnego. Warunkiem formalnym skargi jest wyłącznie złożenie takiego ponaglenia.

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca wypełniła powyższy wymóg składając stosowne ponaglenie.

Przechodząc do meritum sprawy zauważyć należy, iż wniesiona w tej sprawie skarga zarzuca obie postaci opieszałości wymienione w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., tj. zarówno bezczynność organu, jak i przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania.

Dokonując rozgraniczenia zakresów skarg na bezczynność organu oraz na przewlekłość postępowania wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 05 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12 CBOSA ) zajęto stanowisko, które Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, zgodnie z którym nowelizacja Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegająca na dodaniu (od 11 kwietnia 2011 r.) skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, wymagała reinterpretacji pojęcia "bezczynności" przez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2024 r., poz. 572 – dalej jako k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych – niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a. wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności.

Natomiast pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużych odstępach czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. art. 37 § 1 k.p.a.; por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2018 r., II OSK 349/18 oraz z dnia 1 lutego 2019 r., II OSK 2931/18 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 6 wyd., Warszawa 2019, str. 91).

Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Kierując się powyższym Sąd uznał, że organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności jak i przewlekłości.

Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Z punktu widzenia sprawności postępowania znacząca jest zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 k.p.a.. Jej realizacja zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Przepis artykułu 35 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 K.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a., przepisy szczególne mogą ustalać inne terminy niż ustalone w § 3, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 311, dalej jako “specustawa drogowa"), decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 4g powyższej ustawy, jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 15 lutego 2024 r. Wojewoda wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności z dniem jej wydania. W konsekwencji, zgodnie z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, termin do załatwienia sprawy wynosił 60 dni licząc od daty 15 lutego 2024 r., co obligowało Wojewodę do podjęcia czynności w zakresie ustalenia wysokości przysługującego skarżącej odszkodowania w tym terminie. Tymczasem Wojewoda do upływu 60-dniowego terminu, który przypadał na 15 kwietnia 2024 r., nie podjął żadnej czynności procesowej. Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęto dopiero w dniu 20 maja 2024 r., a więc 94 dni po wydaniu decyzji ZRiD i to pomimo faktu, iż pismem z 22 marca 2024 r. (wpływ do organu 4 kwietnia 2024 r.) Skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za stanowiącą jej własność nieruchomość objętą decyzją ZRiD. Zatem organ nie tylko zignorował swój ustawowy obowiązek wszczęcia postępowania z urzędu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 990/18; WSA w Warszawie z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1136/17, dostępne w CBOSA), lecz również w sposób niezgodny z regułami postępowania administracyjnego potraktował wniosek obywatela.

Nie ulega wobec tego wątpliwości, że organ nie dochował terminu załatwienia sprawy odszkodowania za odjęcie prawa własności na podstawie decyzji ZRiD, uregulowanego w przepisach szczególnych. Także po otrzymaniu wniosku strony, również nie wydał niezwłocznie decyzji. Powyższe naruszenie terminu wynikającego z przepisów szczególnych do załatwienia niniejszej sprawy jest wystarczającą przesłanką do uznania, że Wojewoda pozostawał w bezczynności, przy czym dla stwierdzenia tej kwestii nie ma znaczenia, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności - czy bezczynność została spowodowana zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu administracji publicznej. Okoliczności te są badane przez Sąd przy ocenie charakteru naruszenia prawa.

W tym miejscu dodatkowo należy zanaczyć, iż wysłane do stron zawiadomienia o niezalatwieniu sprawy w terminie z jednoczesnym wyznaczeniem nowego terminu były wysylane do strona w okresie, w którym organ pozostawał już w bezczynności, a więc nie mogły one skutecznie przedłużać terminów załatwienia sprawy.

Przechodząc natomiast do problematyki przewlekłego prowadzenia postępowania powtórzyć należy, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Innymi słowy, przewlekłością pozostaje natomiast, w świetle art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. stan, w którym postępowanie administracyjne toczy się dłużej niż dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

W powyższym zakresie Sąd zauważa, że choć Wojewoda w dniu 20 maja 2024 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość to dopiero postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2024 r. (a więc po upływie prawie 3 miesięcy od wszczęcia postępowania) powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego. Po uzyskaniu opinii, pismem z dnia 27 września 2024 r. Wojewoda wyznaczył termin załatwienia sprawy na dzień 29 listopada 2024 r., a zawiadomieniem z dnia 18 października 2024 r. organ poinformował strony o uzupełnieniu materiału dowodowego oraz możliwości zgłaszania uwag i zastrzeżeń.

Ponadto uwadze nadal nie może uchodzić okoliczność podjęcia jakichkolwiek czynności po upływie ponad miesiąca liczonego od ostatniego dnia terminu do wydania decyzji o odszkodowaniu i po upływie ponad 90 dni od rozpoczęcia biegu terminu do wydania decyzji.

Powyższe okoliczności, a w szczególności fakt późnego podjęcia pierwszej czynności, a następnie oczekiwania 3 miesięcy na powołanie biegłego powoduje, że doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania, a okoliczność powyższa nie mogła być pominięta przez Sąd.

W tym miejscu Sąd zauważa, że w dniu orzekania została już wydana decyzja administracyjna, co usunęło stan bezczynności. W tych okolicznościach faktycznych Sąd był zobligowany do umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. łącznie ze stwierdzeniem, że Wojewoda dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, o czym orzeczono w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

Równocześnie Sąd był zobowiązany do oceny, czy stwierdzona bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2013 r., OSK 468/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SAB/Wr 14/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., IV SAB/Po 19/15, Baza NSA). W niniejszej sprawie, Sąd, biorąc pod uwagę charakter sprawy oraz długość prowadzonego postępowania uznał, że choć bezczynność i przewlekłość organu miała miejsce, to nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku), o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. W ocenie Sądu rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżących i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa, czy opóźnienia w podejmowanych czynnościach pozbawionego jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie sposób dopatrzyć się w działaniu organu rażącego naruszenia prawa. Brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, że zaniechanie organu było zamierzone, czy też miało na celu utrudnienie lub uniemożliwienie skarżącym uzyskanie odszkodowania.

Sąd oddalił również skargę w zakresie przyznania sumy pieniężnej (pkt 4 sentencji wyroku). Niewątpliwie fakt stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz Skarżącej. Gdyby był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej lub grzywny, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej materii jedynie fakultatywne działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór czy zastosować ten środek leży całkowicie w gestii oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ponadto, przyznanie sumy pieniężnej wobec strony postępowania pełni funkcję kompensacyjną, ma na celu wyrównanie uszczerbku (krzywdy, straty), jakich doznała strona skarżąca na skutek bezczynności organu administracji, które to okoliczności powinny zostać wyraźnie wskazane i uzasadnione przez Skarżącą w treści wniesionej skargi. Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca, domagająca się przyznania sumy pieniężnej powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością. Aktywność sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez stronę skarżącą argumentacją (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 30/21, Baza NSA). W rozpatrywanej sprawie skarżący łączą konieczność zasądzenie sumy pieniężnej z faktem, że okoliczność wielomiesięcznej bezczynności przedłużającej niepotrzebnie postępowanie w niniejszej sprawie w połączeniu ze znacznie rosnąca inflacją i brakiem waloryzacji należnego odszkodowania stanowi o powiększającej się szkodzie byłych właścicieli nieruchomości, która to, obok niewątpliwych strat moralnych, a zwłaszcza rosnącej frustracji z powodu sposobu traktowania przez organ, stanowczo wymaga kompensacji.

Zauważyć jednak należy, że stosownie do treści art. 18 ust. 1 specustawy drogowej wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania, przy czym odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 18 ust. 3 ustawy). Oznacza to, że zarzuty dotyczące możliwości poniesienia szkody majątkowej nie mają uzasadnienia. Natomiast sam okres prowadzonego postępowania (które trwa niecały rok i wymagało uzyskanie opinii biegłego), w którym Skarżąca brała czynny udział nie przesądza, w ocenie Sądu o możliwości wystąpienia strat moralnych.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w pkt 5 sentencji na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 597 zł, na która składa się wpis od skargi - 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.