Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 456/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku z dnia 6 czerwca 2024 r. nr AD.4702.667.1.2023 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego we wznowionym postępowaniu administracyjnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku z dnia 14 maja 2024 r. nr AD.4702.667.1.2023 a także postanowienie Wydziałowej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr AD.4702.2.2023; 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku na rzecz skarżącej J. K. kwotę 200,00 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją z 20 listopada 2023r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przyznała J. K. w oparciu o art. 86 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stypendium socjalne według kategorii I oraz stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na okres 9 miesięcy roku akademickiego 2023/2024. W uzasadnieniu decyzji podała, że dochód adresatki decyzji - studentki I roku studiów stacjonarnych I stopnia na kierunku pielęgniarstwo, wyniósł w roku podatkowym 2022 kwotę 86,95 złotych miesięcznie na jedną osobę w rodzinie a wiec nie przekroczył kwoty 1294,40 złotych uprawniającej do ubiegania się o stypendium socjalne a jednocześnie spełnione zostały warunki do uzyskania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

Następnie postanowieniem z 16 kwietnia 2024r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku z powołaniem się na art. 149 par. 1 k.p.a. w związku z art. 86 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wznowiła z urzędu postępowanie administracyjne zakończone opisaną wyżej decyzją o przyznaniu stypendium. W uzasadnieniu komisja wskazała, że w trakcie prac semestralnych Wydziałowej Komisji Stypendialnej i ponownej analizie dokumentów złożonych przez studentkę, komisja stwierdziła niezgodność w dokumentach. We wniosku studentka wskazała miejsce zatrudnienia rodziców, które nie zostało potwierdzone odpowiednimi dokumentami. Tym samym, skoro wyszły na jaw niezgodności istotne dla sprawy, wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną stało się zasadne.

Decyzją z 14 maja 2024r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku z powołaniem się na art. 151par. 1 w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 86 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz par. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, wprowadzonego Zarządzeniem Rektora UMB nr 79/2023 z dnia 1 września 2023 r., w sprawie wprowadzenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, zmieniła decyzję nr AD.4702.667.2023 z dnia 20 listopada 2023 r. i odmówiła przyznania skarżącej stypendium socjalnego i stypendium w zwiększonej wysokości, począwszy od 1 października 2023 do 30 czerwca 2024 i jednocześnie ustaliła wysokość nienależnie pobranego stypendium socjalnego w kwocie 12000 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał w oparciu o jakie dane ustalono dochód na osobę w rodzinie skarżącej za rok 2022. Wskazano, że dochód matki studentki uznano za rok 2022r jako utracony a dochód ojca studentki stanowiła jedynie kwota wypłaconego przez KRUS zasiłku chorobowego. Następnie organ podał, że studentka po wznowieniu postępowania dostarczyła dokumenty wskazujące osiąganie przez jej ojca i matkę dochodu, przedstawiając zaświadczenia o dochodzie oraz umowy o pracę. Na podstawie dostarczonych przez studentkę we wznowionym postępowaniu dokumentów dokonano przeliczenia dochodu na osobę w rodzinie, stwierdzając, że rzeczywista kwota dochodu na osobę w rodzinie studentki wyniosła 2095.07 zł., co nie kwalifikuje studentki do otrzymywania stypendium socjalnego i stypendium w zwiększonej wysokości.

Organ wskazał, że do sytuacji studenta odnosi się art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, określający, iż w przypadku "uzyskania dochodu przez członka rodziny(..) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny (...) powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu". Natomiast art. 3 pkt 24 ppkt c ustawy określa uzyskanie zatrudnienia jako jeden z przypadków osiągnięcia dochodu uzyskanego.

Jednocześnie ustalono, że studentka pobrała nienależne jej świadczenie w roku akademickim 2023/2024 od 1 października 2023 r. do 31 marca 2024 r. i wezwano studentkę do zwrotu świadczenia.

Od powyższej decyzji w dniu 27 maja 2023 r. studentka złożyła odwołanie, w którym nie zgodziła się z rozstrzygnięciem w decyzji. Studentka wyjaśniła niezgodności w sposobie naliczania kwoty uzyskanej jako przychód jej rodziców.

Stwierdziła, że ubiegała się o stypendium socjalne i socjalne w zwiększonej wysokości w roku 2023 i dokumenty udostępnione przez uczelnię dotyczyły tylko roku 2022 i takie zostały dołączone w aplikacji elektronicznej tj. studentka podniosła, że załączyła PIT za rok 2022 swój, jak również rodziców. Potwierdzone zostało złożenie przez studentkę PIT-11 matki studentki za rok 2022, który został dostarczony w celu potwierdzenia składki zdrowotnej, jaką opłaciła za 2022 r. (462,7zł). Wpływu wspomnianych przez studentkę PIT-ów ojca i samej studentki nie odnotowano ani w załącznikach wniosku elektronicznego ani w załączonych fizycznie dokumentach do wniosku papierowego. Ponadto dokumenty, jakie studentka dołączyła do wniosku, to: zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach za 2022 r. swoje w kwocie 0 zł, ojca w kwocie 0 zł i matki w kwocie 5457,86 zł, przy czym składki na ubezpieczenie społeczne matki wyniosły 816,82 zł; zaświadczenie z KRUS o okresach podlegania składkom na ubezpieczenie zdrowotne dotyczące matki i ojca studentki; zaświadczenie z KRUS dotyczące wypłaconego zasiłku chorobowego ojcu studentki w wysokości 1840 zł rocznie; zaświadczenie z MOPS dotyczące pobieranych zasiłków w roku 2022 i 2023; decyzje z gmin Śniadowo i Piątnica w sprawie ustalenia wymiaru podatku rolnego (łącznie 0,4205 ha przeliczeniowych), zaświadczenie ze szkoły siostry studentki o kontynuowaniu nauki i odpis skrócony akt urodzenia siostry studentki. Wniosek elektroniczny nie zawierał informacji o podjęciu przez rodziców studentki nowej pracy zarobkowej. Mimo to, studentka w odwołaniu przekazała, że takie informacje zaznaczyła.

W uzasadnieniu odwołania studentka stwierdziła, że wyliczony przez WKS dochód dotyczy dwóch pełnych lat tj. roku 2022, którego studentka nie kwestionuje i roku 2023, w którym rodzice pracowali jedynie przez część roku, w związku z czym dochód jest zawyżony. Poza tym także, wyliczony przez WKS dochód z gospodarstwa rolnego jest nieprawidłowy, gdyż są to nieużytki rolne i faktyczny dochód z gospodarstwa w przypadku jej rodziny wynosi 0 zł.

Odwołanie nie zostało uwzględnione. Decyzją z 6 czerwca 2024r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej podane zostało, że w okresie stypendialnym roku akademickiego 2023/2024 tj. w kwietniu 2024r. wystosowano do studentki wezwanie wzywające do dostarczenia decyzji administracyjnej dotyczącej powołania do DZSW ojca studentki wraz z dochodem netto za przepracowany drugi miesiąc oraz zaświadczenie o dochodzie netto matki studentki za miesiąc kwiecień wraz z umowami.

Organ wskazał, że do wyliczenia dochodu studentki stosuje się art. 3 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 323), który mówi, że ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c;" oraz art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, określających, iż w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Natomiast art. 3 pkt 24 ppkt c ustawy o świadczeniach rodzinnych określa uzyskanie zatrudnienia jako jeden z przypadków osiągnięcia dochodu uzyskanego.

W związku z tym organ podkreślił, że w tym przypadku rok 2022 był rokiem bazowym do obliczania dochodu rodziny skarżącej. Jednakże w związku ze zmianą pracy przez matkę studentki oraz podjęciem pracy przez ojca w 2023 roku, zgodnie z cytowanym powyżej przepisem, należało brać pod uwagę również ten rok. Podobnie byłoby gdyby dochody zostały utracone bądź uzyskane w roku 2024 w bieżącym okresie zasiłkowym tj od października 2023 do czerwca 2024r. Na podstawie dostarczonych przez studentkę dokumentów dokonano przeliczenia dochodu a przeliczenie to wykazało, że dochód miesięczny na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 2 095,07 zł .

Odwoławcza Komisja Stypendialna poinformowała, że do wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 5549 zł na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 5 ust. 8 (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 615 ze zm.) oraz obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2022 roku. Z tych przepisów wynika jednoznacznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego niezależnie od tego, jaki jest sposób korzystania z tej nieruchomości. Przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości innej niż ustalona w tych przepisach, nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany.

Następnie komisja odwoławcza wskazała, że zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne, nie może być większa niż 1,60 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z2023 r. poz. 390, z późn. zm.), tj. wynosi 1 294,40 zł. Dochód netto na jedną osobę w rodzinie studentki wyniósł zaś 2 095,07 zł a tym samym przekroczył wysokość dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego i stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Studentka pobrała nienależne jej świadczenie w roku akademickim 2023/2024 od 1 października 2023 r. do 31 marca 2024 r.

Wobec powyższego Odwoławcza Komisja Stypendialna podtrzymała decyzję nr AD.4702.667.1.2023 wydaną przez Wydziałową Komisję Stypendialną z dnia 14.05.2024r. W czynnościach podejmowanych przez Wydziałową Komisję Stypendialną nie dostrzeżono jakichkolwiek uchybień i dokonano prawidłowej oceny wniosku.

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną J. K. podniosła następujące zarzuty:

1. dokonania przez organ powierzchownej i nieprawidłowej oceny zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego, tj. niezgodnego z zasadami doświadczenia życiowego i logiki, co w konsekwencji skutkowało wydaniem negatywnej decyzji, tj. odmawiającej przyznania stypendium socjalnego i socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2023/2024,

2. pominięcia istotnej okoliczności, jaką jest to, że studentka na każde wezwanie organu i ich pracowników dostarczała wymagane przez nich dokumenty do załatwienia jej sprawy, zaś to w gestii organu należało tak rozpatrzenie dostarczonej im dokumentacji i pokierowanie jego postępowaniem, ażeby decyzja wydana na samym początku nie była krzywdząca i z jakąkolwiek szkodą finansową lub majątkową dla jej uczestników na przyszłość z powodu braku należytego rozpatrzenia wszystkich wynikłych w sprawie okoliczności i wątpliwości na etapie całego toczącego się postępowania, albowiem to w gestii organu, jako wyspecjalizowanego i doświadczonego podmiotu należało czuwanie nad przebiegiem postępowania, a nie studentki, która mu zaufała,

3. sprzeczności istotnych ustaleń organu z materiałem dowodnym zgromadzonym w

sprawie i poczynionymi ustaleniami, jakoby studentka J. K. nienależnie miała pobrać świadczenie w roku akademickim 2023/2024 od 1 października 2023 r. do 31 marca 2024 r., podczas gdy powyższe pozostaje w sprzeczności z pierwotnie poczynionymi ustaleniami, które stanowiły podstawę przyznania stypendium zgodnie

ze złożonym wnioskiem,

4. niezastosowania wobec studentki zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, podczas gdy takie wątpliwości w niniejszej sprawie wynikły, w szczególności przy badaniu sytuacji osobistej studentki, w zakresie przedstawionych organowi dowodów i okoliczności co do wysokości pozyskiwanych dochodów przez jej rodziców, ich sytuacji zarobkowej, dochodu miesięcznego w przeliczeniu na osobę w rodzinie, a co do których organ nabrał już po wydaniu decyzji, co spotkało się z odmową przyznania stypendium.

Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżąca wniosła o:

- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku z dnia 06.06.2024 r. o nr AD.4702.667.1.2023 i poprzedzającej ją decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia 14.05.2024 r. o nr AD.4702.1.2023 w sprawie odmówienia przyznania stypendium socjalnego i socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2023/2024,

- wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (podstawa uchylenia decyzji z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (postawa uchylenia decyzji z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jednocześnie z koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z wyżej wymienionych przyczyn, rozwiniętych w argumentacji w dalszej części rozważań sądu, istniała potrzeba uchylenia także poprzedzającej zaskarżoną ostateczną decyzję, decyzji organu I stopnia a także postanowienia organu I stopnia o wznowieniu postępowania administracyjnego, które to postanowienie podlega kontroli sądowej w ramach oceny decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu administracyjnym, a którego uchylenie jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (podstawa objęcia sentencją wyroku postanowienia o wznowieniu postępowania i decyzji organu I instancji zawarta w art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)

Przede wszystkim należy stwierdzić, że wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania skarżącej studentce stypendium na rok akademicki 2023/2024 z powołaniem się na nowe fakty i dowody, nastąpiło z naruszeniem art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Przepis powyższy stanowi, że wznawia się postępowanie administracyjne, jeżeli "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Zatem nowe okoliczności i nowe dowody muszą być ujawnione w dacie wznawiania postępowania i dotyczyć zdarzeń (potwierdzać zdarzenia) istniejące w dacie wydawania decyzji a istotne dla sprawy lecz nieznane wówczas organowi. Błędna ocena materiału dowodowego przez organ w dacie podejmowania decyzji czy też nienależyte zebranie materiału dowodowego przez organ przed wydaniem decyzji, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego opisanej w art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. W przypadku wydania decyzji o przyznaniu studentowi pomocy materialnej w postaci stypendium, która jest decyzją niezgodną z przepisami prawa, rektor, w drodze własnej decyzji administracyjnej, uchyla niezgodne z przepisami prawa decyzje komisji stypendialnej uczelni lub odwoławczej komisji stypendialnej uczelni wyższej o czym wprost stanowi art. 86 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 742).

W odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy zauważyć należy, że już w uzasadnieniu postanowienia o wznowieniu postępowania, organ I instancji stwierdził, że dostrzegł nieprawidłowość decyzji o przyznaniu stypendium "w trakcie prac semestralnych Wydziałowej Komisji Stypendialnej i ponownej analizie dokumentów złożonych przez studentkę" Organ podał, że "we wniosku studentka wskazała miejsce zatrudnienia rodziców, które nie zostało potwierdzone odpowiednimi dokumentami". Tymi "odpowiednimi dokumentami" tj. zaświadczeniami od pracodawców zatrudniających w 2023r. rodziców studentki o wysokości ich wynagrodzenia, organ I instancji nie dysponował w dacie wznawiania postępowania administracyjnego a zebrał je – jak wskazują akta administracyjne - dopiero po wznowieniu postępowania. Powyższe samo w sobie świadczy o naruszeniu art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. gdyż nowe fakty lub dowody muszą być ujawnionymi już w dacie wznawiania postępowania, jako że wznowione postępowanie nie służy poszukiwaniu nowych faktów lub dowodów ale ich ocenie w całokształcie całego materiału dowodowego sprawy.

Należy zatem dostrzec, że we wniosku o przyznanie stypendium, złożonym przez skarżącą w dniu 16.10.2023r., o czym świadczy stempel z datownikiem Wydziałowej Komisji Stypendialnej na wniosku (k. 24 akt administracyjnych) studentka wpisała odręcznie aktualne miejsce zatrudnienia każdego z rodziców lecz organ nie był wówczas konsekwentny w wyjaśnieniu wysokości dochodów ze wskazanych przez studentkę źródeł utrzymania rodziców w roku 2023, a które to dochody jako uzyskane po roku kalendarzowym poprzedzającym okres stypendialny, miały wpływ na ustalenie wysokości dochodu na członka rodziny studentka ubiegającego się o pomoc materialną w postaci stypendium socjalnego. Wznowienie postępowania uruchamianego wnioskiem strony z powołaniem się na nowe fakty i dowody w sytuacji, gdy wniosek strony nie ukrywał faktów a dowodów powinien był zażądać organ w ramach sprawowania jurysdykcji administracyjnej, stanowi naruszenie art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a., tym bardziej w kontrolowanej sprawie, gdy ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, daje rektorowi wyższej uczelni prawo i obowiązek uchylania niezgodnej z przepisami prawa decyzji komisji stypendialnej lub odwoławczej o przyznaniu stypendium. Wznowienie postępowania w okolicznościach niniejszej sprawy może być odebrane jako próba przerzucenia na studenta odpowiedzialności za niezbyt wnikliwe rozpatrzenie sprawy przez organ.

Ewidentnym błędem zaś decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu było połączenie rozstrzygnięcia w sprawie przyznania stypendium z jednoczesnym ustaleniem wysokości nienależnie pobranego stypendium socjalnego w kwocie 12000 złotych w sentencji decyzji oraz wezwaniem skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w uzasadnieniu decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii nienależnie pobranego przez skarżącą stypendium nastąpiło bowiem nie tylko z przekroczeniem granic wznowionego postępowania administracyjnego (ono bowiem dotyczyło jedynie orzeczenia o prawie skarżącej studentki do stypendium socjalnego na rok studencki 2023/2024) ale stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa materialnego.

Przepisy dotyczące instytucji nienależnego świadczenia przyznawanego decyzją administracyjną są przepisami prawa materialnego. To w przepisach ustawy materialnoprawnej winny się znaleźć przesłanki uznawania danego świadczenia za nienależnie pobrane i określenie zasad jego zwrotu. Tymczasem ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ani nie definiuje nienależnie pobranego świadczenia przyznanego studentowi ani nie określa zasad jego zwrotu.

W ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uregulowano bowiem jedynie to, w jakiej formie udzielona może zostać pomoc materialna studentowi (vide: art. 86 ust. 1 ustawy), zasadnicze przesłanki uzyskania pomocy w postaci stypendium socjalnego (trudna sytuacja materialna studenta – art. 87 ust. 1 ustawy i szczególnie uzasadnione przypadki dla przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości – art. 87 ust. 3 ustawy), wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne (art. 87 ust. 2 ustawy), warunki przyznawania stypendium socjalnego poprzez odesłanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych dla ustalenia wysokości miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta z jednoczesnym wskazaniem kiedy i jakie dochody podlegają zaliczeniu a jakie nie (art.88 ustawy), okres, na jaki przyznawane są stypendia (art. 92 ustawy), ograniczenia w możliwości przyznawania świadczeń (art. 93 ustawy ), utratę prawa do świadczenia i przypadki wygaśnięcia decyzji o przyznaniu świadczenia (art. 94 ustawy). Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że przyznawanie pomocy materialnej studentowi, w tym stypendium socjalnego bądź odmowa jej przyznania, następuje w drodze decyzji administracyjnej uczelnianych komisji stypendialnych i odwoławczych komisji stypendialnych, które podlegają uchyleniu przez rektora, gdy są niezgodne z prawem (vide: art. 86 ust. 2-4 ustawy). W ustawie przewidziano, że rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala regulamin świadczeń dla studentów (art. 95 ust. 2 ustawy), w którym – wedle upoważnienia ustawowego z art. 95 ust. 1 ustawy - określa się:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

Upoważnienie ustawowe, jak wynika z treści zacytowanego wyżej art. 95 ust. 1 ustawy, nie upoważniło zatem rektora do określenia w Regulaminie świadczeń dla studentów kwestii dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych przez studenta świadczeń. Tymczasem w Regulaminie świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, stanowiącym załącznik do zarządzenia Rektora UMB nr 79/2023 z dnia 1.09.2023r. w par. 20 w ostatnim zdaniu tego przepisu przewidziano, że "nienależnie pobrane świadczenia z funduszu socjalnego podlegają zwrotowi". Zdanie powyższe poprzedziło stwierdzenie, że "student pobierający stypendium jest zobowiązany niezwłocznie powiadomić komisję stypendialną o zmianie składu rodziny oraz utracie/uzyskaniu dochodu. Należy w takiej sytuacji złożyć nowy wniosek o stypendium". Dalej przepis par. 20 Regulaminu wskazuje, że "student może podlegać odpowiedzialności dyscyplinarnej, jeśli:

- pobiera świadczenia na podstawie niezgodnych z prawdą oświadczeń lub fałszywych dokumentów;

- nie poinformuje Uczelni o wystąpieniu okoliczności powodujących utratę prawa do świadczeń"

W konsekwencji braku w ustawie upoważniającej przepisu pozwalającego na decyzyjne wykreowanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego przez studenta stypendium socjalnego oraz braku upoważnienia do ustalenia przesłanek wykreowania takiego obowiązku w przepisach regulaminu świadczeń dla studentów, zapis Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku że "nienależnie pobrane świadczenia z funduszu socjalnego podlegają zwrotowi" nie może być stosowany.

Regulamin świadczeń wydany z powołaniem się na ustawowe upoważnienie nie może wykraczać poza zakres tego upoważnienia, jego językowego znaczenia ani pozostawać w sprzeczności z treścią ustawowego upoważnienia. Natomiast musi mieścić się ściśle w ramach podmiotowych i przedmiotowych brzmienia delegacji ustawowej. W przeciwnym razie postanowienie regulaminu, chociaż formalnie wchodzi do systemu prawa, to jednak w istocie rzeczy jest pozbawione mocy obowiązującej w tym znaczeniu, że organ nie może na jego podstawie władczo kształtować sytuacji prawnej studenta poprzez między innymi nakładanie obowiązków. Oznacza to, że regulacje zawarte w Regulaminie świadczeń wydanym przy wykorzystaniu delegacji ustawowej, które nie mają jednoznacznego, ścisłego odniesienia do treści tej delegacji, nie mogą być stosowane (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2539/21 wydany na tle rozporządzenia z przekroczeniem delegacji ustawowej).

Sąd podkreśla, że w świetle ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce sytuacje, w których nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2- 4 i art. 94 ust. 2 oraz w art. 93 ust. 3 i art. 94 ust. 2. Żaden z tych przepisów nie przewiduje traktowania jako nienależnie pobrane świadczenie, wypłaconego stypendium socjalnego, przyznanego decyzją, którą została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego i odmówiono prawa do stypendium.

Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że zaskarżoną decyzję, jako wydaną w postępowaniu administracyjnym wznowionym z naruszeniem podstawy wznowienia postępowania i w swojej treści wydaną zarówno z przekroczeniem granic wznowionego postępowania administracyjnego (ono bowiem dotyczyło jedynie orzeczenia o prawie skarżącej studentki do stypendium socjalnego na rok studencki 2023/2024), jak i z rażąco naruszającym przepisy prawa materialnego przypisaniem pobranego stypendium socjalnego do zwrotu jako świadczenie nienależnie pobrane, należało wyeliminować z obrotu prawnego łącznie z decyzją organu I instancji, jak i postanowieniem o wznowieniu postępowania. Podstawy prawne wyroku sądu wskazane zostały na wstępie rozważań sądu. Konsekwencją uwzględnienia skargi, w związku ze złożonym przez skarżącą, wnioskiem o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, stało się obciążenie organu obowiązkiem zwrotu na rzecz skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego, sprowadzających się do uiszczonego wpisu od skargi (art. 200 w związku z art. 210 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)