Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1666/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1369/21 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr SKO.IV/424/2361/636/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 25 stycznia 2022 r. oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr SKO.IV/424/2361/636/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z 15 stycznia 2021 r. Wójt Gminy R. odmówił A. K. (skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na niepełnosprawną w stopniu znacznym córkę E. K., z uwagi na regulację zawartą w art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.- dalej "u.s.r."), gdyż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (SKO), po rozparzenia wniesionego przez skarżącą odwołania, decyzją z dnia 16 marca 2021 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien poinformować skarżącą o możliwości złożenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.

W piśmie z 30 kwietnia 2021 r. organ I instancji poinformował skarżącą, o możliwości wystąpienia przez nią do organu rentowego o zawieszenie prawa do emerytury. Wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem SKO uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać ustalone od miesiąca, w którym skarżąca przedstawi decyzję o wstrzymaniu emerytury. W dniu 6 maja 2021 r. skarżąca przedłożyła organowi I instancji zaświadczenie ZUS, z którego wynika, że od 1 czerwca 2021 r. zawieszono skarżącej wypłatę emerytury. Wobec powyższego decyzją z 25 maja 2021 r. Wójt Gminy R. przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na E. K. od dnia 1 czerwca 2021 r. do odwołania w wysokości 1971.00 zł.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła o zmianę terminu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 17 grudnia 2020 r. oraz wypłacenie różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą emerytury otrzymywaną przez nią w okresie od 17 grudnia 2020 r. do 31 maja 2021 r.

SKO decyzją z 17 sierpnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie należy do świadczeń o charakterze uznaniowym. Wskazało, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. SKO wyjaśniło, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na względzie art. 24 ust. 2 u.s.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, to w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury, renty ustalenie prawa następuje od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego. Z akt wynika, że wnioskiem z dnia 6 maja 2021 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o zawieszenie emerytury EWK w związku z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę. Decyzją z 11 maja 2021 r. ZUS orzekł o wstrzymaniu wypłaty emerytury od 1 czerwca 2021 r, zatem od tego dnia nastąpiła eliminacja negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO podzieliło stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że nie ma możliwości prawnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy niż od 1 czerwca 2021 r, gdyż w okresie, począwszy od złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, strona była uprawniona do emerytury EWK, co stanowi negatywną przesłankę, której wystąpienie uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest również podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między wysokościami świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. W ocenie SKO, świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane prawidłowo od 1 czerwca 2021 r., gdyż dopiero od tego dnia skarżąca spełnia wszystkie przesłanki, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzję organu odwoławczego A. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm. - dalej "P.p.s.a."). Sąd I instancji przyjął, że istotę sporu w sprawie stanowiła kwestia daty początkowej, od której należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, jak również możliwość wypłaty wyrównania za okres od dnia złożenia wniosku do 31 maja 2021 r. Odnosząc się do powyższych kwestii Sąd I instancji podzielił obecnie przeważający w orzecznictwie NSA pogląd, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.s.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego.

WSA wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Co do zasady więc wniosek skarżącej złożony 17 grudnia 2020 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 17 grudnia 2020 r., na co powołuje się skarżąca w złożonej skardze. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, nie można pominąć tego, że okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy wymusiły zastosowanie przez SKO w pierwszej kolejności ograniczenia ustawowego wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała bowiem negatywna przesłanka do przyznania pomocy w żądanym zakresie spowodowana ustalonym dla skarżącej prawem do emerytury. Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do emerytury, określone wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A. K. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie pełnomocnikowi strony kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z pominięciem i naruszeniem przepisu art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP polegającą na przyjęciu, że osoba mająca ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne jest pozbawiona w całości prawa do tego świadczenia, podczas gdy wykładnia celowościowa i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury do jej wysokości, a nie w całości, bowiem w przeciwnym razie naruszona jest zasada równości;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca została pozbawiona świadczenia pielęgnacyjnego na skutek wadliwości prowadzenia postępowania administracyjnego przez organ, który w stosownym czasie nie poinformował jej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, lecz zrobił to dopiero po upływie 5 miesięcy od dnia złożenia wniosku, co stoi w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasadą informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Analiza okoliczności sprawy, a w szczególności treści zarzutów kasacyjnych wskazuje, iż niezgodność poglądów na obecnym etapie postępowania ogranicza się do kwestii określenia daty początkowej należnego skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku ze zbiegiem prawa do tegoż świadczenia z prawem do świadczenia emerytalnego organ prawo to przyznał od początku miesiąca, w którym skarżąca przedłożyła decyzję organu rentowego zawieszającą wypłatę emerytury, co w okolicznościach niniejszej sprawy nastąpiło od 1 czerwca 2021 r. Stanowisko to zostało zaakceptowane zaskarżonym wyrokiem. Skarżąca natomiast uważa, iż świadczenie pielęgnacyjne winno zostać jej przyznane od początku miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 16 czerwca 2016 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie zarówno organ administracji, jak i Sąd I instancji dokonały wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz.111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) właśnie z zastosowaniem dyrektyw wykładni systemowej i celowościowej, uwzględniając przy tym wskazane przez stronę normy konstytucyjne, a także skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Co więcej, dokonały jej - w ocenie składu orzekającego - w sposób prawidłowy i zgodny z aktualnie obowiązującą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Literalna wykładnia cytowanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. niewątpliwie prowadzi więc do wniosku, iż osobom, które mają ustalone prawo do emerytury, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też przepis ten początkowo interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie jednak linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, gdyż nowa linia nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie głównie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się bowiem, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

W przywoływanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17 - Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął zaś, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Mając powyższe na względzie, zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. o sygnaturze akt SK 2/17 nie pozwala jednak na równoczesne pobieranie świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21 (cyt.): "stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego."

Aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stosownie zaś do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Moment, od którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych oznacza początek miesiąca, w którym spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne, a jednocześnie nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia emerytalno-rentowego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty i eliminuje negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to prawo do tegoż świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona zaniecha pobierania świadczenia emerytalnego wskutek decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty. Należy uznać, iż wówczas wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r., bowiem w tym momencie usunięta została ostatnia przesłanka tamująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., I OSK 209/21; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., I OSK 1590/21; wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., I OSK 1586/21; wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2022 r., I OSK 1970/21; wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., I OSK 2312/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Jednocześnie strona nie może żądać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprzed daty zawieszenia wypłaty emerytury lub renty i to bez względu na powody wcześniejszego niewstrzymania jej pobierania. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. jakkolwiek ma procesowy charakter, to reguluje także materialne prawo strony, określając m.in. moment początkowy prawa do świadczeń rodzinnych. W sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno-rentowych, okoliczności i przyczyny wcześniejszego niezłożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, w tym także ewentualny brak winy strony w tym zakresie, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 15 października 2021 r., I OSK 642/21; wyrok NSA z dnia 3 września 2021 r., I OSK 207/19; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., I OSK 1315/21; wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., I OSK 2312/21). Z powyższych względów okoliczność, że skarżąca została poinformowana o możliwości zawieszenia prawa do emerytury dopiero wskutek uchylenia przez SKO pierwotnej decyzji Wójta z 15 stycznia 2021 r., pozostawała bez wpływu na określenie daty początkowej należnego skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już bowiem wyżej wskazano, dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminowało negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i umożliwiało przyznanie świadczenia. Prawo do tegoż świadczenia, ustala się zaś począwszy od miesiąca, w którym strona zaniecha pobierania świadczenia emerytalnego wskutek decyzji organu emerytalnego o wstrzymaniu wypłaty.

Niezasadne jest zatem upatrywanie w okolicznościach niniejszej sprawy naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w powiązaniu z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Nie można było również podzielić skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.

Nie można także zgodzić się z zarzutem naruszenia powyższych przepisów, podnoszonym w kontekście możliwości przyznania za sporny okres częściowego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy uzyskiwanym świadczeniem emerytalnym a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością świadczenia emerytalno-rentowego (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Sąd I instancji trafnie zauważył, że praktyka taka spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalenia przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające świadczenie emerytalno-rentowe podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1373 ze zm.)), dalej jako "u.ś.o.z.". Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę lub rentę jest kwota emerytury, renty (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne – kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego, podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu ww. art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.), pojawi się także realna trudność w ustaleniu podstawy wymiaru tych składek (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19; wyrok NSA z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro 17 grudnia 2020 r. (data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) skarżąca pobierała świadczenie emerytalne, to nie było prawnie możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek w tym przedmiocie, czyli od grudnia 2020 r. W tym zakresie Sąd I instancji słusznie uznał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od 1 czerwca 2021 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę emerytury.

Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (art. 258 – 261 P.p.s.a.).