Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 579/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151, art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 22 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Sędzia WSA Michał Zbrojewski, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2023 roku sprawy ze skargi U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023 r. znak: SKO.4115.68.2023 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 1. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. I. – K., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r., znak: SKO.4115.68.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także: Kolegium, organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez U. K. od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi (dalej także: organ I instancji) z dnia 14 kwietnia 2022 r., znak:

III WPŚ.4131.7376.2022, przyznającej U. K. zasiłek celowy od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w wysokości 150,00 zł na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" oraz wskazującej, że świadczenie będzie realizowane do ostatniego dnia miesiąca - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775) (dalej: k.p.a.), art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 17 pkt 3 i art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) (dalej: u.p.s.) oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.

z 2021 r. poz. 1296), Uchwały Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 27 grudnia 2018 r.

Nr III/66/18 w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023 (Dziennik Urzędowy Województwa Łódzkiego z dnia 31 grudnia 2018 r., poz. 7077) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.

U. K. (dalej także: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) w dniu 11 kwietnia 2022 r. wniosła o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. Dnia 12 kwietnia 2022 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy w postaci elektronicznej. W jego toku ustalono, że wnioskodawczyni jest wdową, mieszka sama, nie pracuje. Według zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 lutego 2022 r.

- pozostaje pod stałą opieką lekarską, została uznana za niezdolną do pracy na czas nieokreślony. Strona ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności na stałe od czerwca 2020 r. Kilka razy stawała na komisji lekarskiej (ostatnio w czerwcu 2020 r.) w celu podwyższenia stopnia niepełnosprawności, jednakże każdorazowo utrzymywany był lekki stopień niepełnosprawności. Odrzucone przez sąd zostało również jej odwołanie od orzeczenia. Pomimo tego strona występowała do ZUS o przyznanie renty, co spotkało się z odmową (decyzja ZUS z dnia 23 sierpnia 2019 r.). W wywiadzie wskazano, że U. K. to osoba, która permanentnie występuje z wszelakimi wnioskami do różnych instytucji użyteczności publicznej celem zwrócenia uwagi na swoją osobę i poprawienia sytuacji finansowej. Z uwagi na powyższe zmieniony został pracownik socjalny zajmujący się stroną, ponieważ mnogość skarg i wniosków strony uniemożliwiał wykonywanie przez pracownika innych obowiązków służbowych. Z uwagi na stan zdrowia nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Nikt nie pomaga stronie finansowo - rodzice nie żyją, a z dziećmi nie ma stałego kontaktu, nie zna ich adresów zamieszkania. Na lokal, w którym strona zamieszkuje, nie ma przyznanych dodatków - ma wysokie zadłużenie za czynsz (stan na styczeń br. 10080 zł). Zarząd Lokali Miejskich w Ł. złożył w sądzie wniosek o eksmisję, a w dniu 23 marca 2021 r. zapadł wyrok zasądzający od pozwanej (strony i jej nadal wspólnie zameldowanej córki E. K.) na rzecz Miasta Ł. kwoty 5.780,55 zł. Zasądzoną kwotę rozłożono na raty - pierwsza 386,31 zł i kolejne 32 raty po 175 zł. Strona stara się opłacać zatem bieżące komorne w kwocie 623,96 zł oraz zasądzone raty, co stanowi znaczące obciążenie finansowe, a przy realnych dochodach w/w często nie jest w pełni realizowane i skutkuje powstawaniem kolejnych zaległości. Strona ponosi również wysokie opłaty za energię (pomimo ogrzewania węglowego konieczne jest dogrzewanie mieszkania elektrycznie).

Na podstawie wywiadu zatwierdzony został plan pomocy na podstawie art. 39 i art. 7 pkt 6 u.p.s. Skarżącej przyznano zasiłek celowy w wysokości 150 zł w kwietniu 2022 r. na zakup posiłku lub żywności. Wypłata pomocy miała nastąpić na konto strony, a odbiór decyzji w siedzibie MOPS przy ul. [...].

Uwzględniając powyższe okoliczności, opisaną powyżej decyzją organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek celowy od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia

2022 r. w wysokości 150,00 na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu". Z uwagi na wyjątkowo ważny interes strony, decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ I instancji podkreślił przy tym, że sytuacja życiowa i materialna strony uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Wysokość udzielonej pomocy uwzględnia potrzeby strony i możliwości finansowe organu. Świadczenie w formie pieniężnej przyznano z uwagi na brak możliwości zapewnienia posiłku w naturze. Decyzję doręczono stronie 24 marca 2023 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła U. K., wskazując na swoje niezadowolenie z treści wydanego rozstrzygnięcia. Strona kwestionuje wysokość przyznanej pomocy, która nie zaspokoi zgłaszanych potrzeb szczególnie z powodu inflacji, rosnących cen i ze względu na zakup "innych" produktów, gdyż ze względu na stan zdrowia nie wszystko może jeść. W ocenie skarżącej przyznana kwota jest niska, wynika z celowego działania pracownika socjalnego. Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację zdrowotną i podkreśliła, iż jest niezdolna do pracy zarobkowej, co zostało zatajone przez pracownika socjalnego w wywiadach środowiskowych, natomiast każdy człowiek ma prawo do stopy życiowej zapewniającej zdrowie i dobrobyt jego i jego rodziny, włączając w to wyżywienie, odzież, mieszkanie, opiekę lekarską i świadczenia socjalne na wypadek bezrobocia, choroby, niezdolności do pracy, wdowieństwa, starości lub utraty środków do życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło jednak podstaw, aby zakwestionować rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Łodzi i zaskarżonym rozstrzygnięciem utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał, iż świadczenia celowe z pomocy społecznej mogą być przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a zwrot "może" użyty przez ustawodawcę w art. 39 u.p.s. wskazuje, że w tych sprawach organ administracji orzeka w ramach uznania administracyjnego. Organ podejmując rozstrzygnięcie w sprawie bierze pod uwagę sytuację indywidualną osoby zgłaszającej się o taką pomoc, mając na względzie potrzeby innych podopiecznych, jak również posiadane przez siebie środki finansowe. Samo spełnienie kryteriów ustawowych przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia, a przeciwnie - zainteresowana musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu pomocy lub udzieli jej w wysokości innej niż ta, która zaspokoi w pełni zgłaszaną potrzebę.

Organ podkreślił również, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. - potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W świetle tego przepisu nie budzi wątpliwości, że możliwości pomocy społecznej, a zwłaszcza możliwości finansowe, muszą być brane pod uwagę przy ocenie dopuszczalności przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w określonej wysokości i na określony okres czasu. Wysokość przyznanej pomocy musi być adekwatna nie tylko do sytuacji materialnej i potrzeb osoby uprawnionej (wnioskodawczyni), ale także do aktualnych możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej i potrzeb innych osób ubiegających się o świadczenia. Należy także pamiętać, że pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać im w przezwyciężaniu ich trudności, a rolą jej nie jest pełne zaspokajanie wszystkich potrzeb i spełnianie wszystkich oczekiwań podopiecznych.

Zważywszy na powyższe rozważania, w ocenie Kolegium U. K. niewątpliwie spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku celowego, a wysokość tego świadczenia jest adekwatna do zgłaszanych potrzeb oraz wynika z ograniczonych środków pozostających w dyspozycji organu I instancji. Organ podkreślił, że sytuacja życiowa U. K. jest niewątpliwie trudna, jednakże w świetle zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył norm określonych w ustawie o pomocy społecznej. U. K. objęta jest stałą pomocą ze strony ośrodka pomocowego w różnych formach i wysokościach, a zatem nie można zarzucić, iż organ I instancji pozostaje obojętny wobec trudnej sytuacji strony. Nadto zasiłek celowy przyznany został w konkretnym miesiącu i nie ma przeszkód, aby U. K. występowała z kolejnym wnioskiem o przyznanie zasiłku na zgłaszane potrzeby na następne miesiące, lecz strona musi zdawać sobie sprawę, że jest to pomoc doraźna, przyznawana w miarę posiadanych przez organ I instancji możliwości finansowych.

Skargę na powyższą decyzję wniosła U. K., nie zgadzając się z jej treścią i wskazując, iż jest traktowana nierówno w stosunku do innych beneficjentów pomocy społecznej, którzy otrzymują wyższe kwoty zasiłków niż skarżąca. W ocenie skarżącej organ pomocy dysponował środkami na pomoc w wyższym zakresie, o czym świadczą dane dotyczące planu finansowego ośrodka oraz wysokości udzielanych świadczeń, które to uzyskała w drodze dostępu do informacji publicznej. Skarżąca podkreśliła, iż fakt, że złożyła skargę na pracownika socjalnego M. L., nie może być brany pod uwagę przy ustalaniu wysokości przyznanych skarżącej świadczeń. Pomimo tego organ dowolnie i w nieuzasadniony sposób przyznaje skarżącej niskie kwoty pomocy, które nie wystarczają na miesięczny zakup żywności i opału. U. K. wskazała na swoją niezdolność do pracy ze względu na zły stan zdrowia, konieczność zakupu drogich leków, których nie może wykupić ze względu na brak środków. W ocenie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pomimo że znało kwoty zasiłków na zakup żywności i opału przyznawanych innym beneficjentom, błędnie nie wystąpiło do organu I instancji, podczas gdy każdy człowiek ma prawo do stopy życiowej, zapewniającej zdrowie i dobrobyt jego i jego rodziny. Dlatego też, zdaniem skarżącej, decyzje w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa administracyjnego, ustawy o pomocy społecznej oraz praw człowieka.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 4 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej poparł zarzuty podniesione w skardze i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu U. K., nieopłaconych przez nią w całości ani w części. Pełnomocnik podkreślił, iż przyznanie skarżącej zasiłku celowego w wysokości 150 zł na zakup posiłków lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w żaden sposób nie pomaga jej przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła, a co bez wątpienia wykazała. Jest to kwota, która nie zaspokaja nawet jej minimalnych potrzeb. Ustalenie, że kwota 150 zł przyznana w skali miesiąca, stanowić będzie realną pomoc dla skarżącej, stanowi przekroczenie granicy uznaniowego charakteru przepisów stanowiących o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej, a zwłaszcza art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym,

że organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pełnomocnik skarżącej wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023 r., znak SKO.4115.68.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 kwietnia 2022 r., znak: III WPŚ.4131.7376.2022, przyznającą U. K. zasiłek celowy od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w wysokości 150,00 zł na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" oraz wskazującą, że świadczenie będzie realizowane do ostatniego dnia miesiąca, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) (dalej: u.p.s.).

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3).

Z przytoczonych wyżej przepisów prawa wynika, że pomoc społeczna oparta jest na zasadzie subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W konsekwencji organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy te są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyroki NSA: z dnia 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z dnia 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; por. także: wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22; wszystkie wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Na wstępie należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie przedmiotem skargi nie jest sam fakt przyznania skarżącej zasiłku celowego, lecz wyłącznie wysokość, w jakiej pomoc została przyznana. Zdaniem Sądu, organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych odnośnie sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej skarżącej, a następie trafnie oceniły spełnienie przez nią przesłanek, określonych w art. 39 u.p.s. Przepis ten stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Może on zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s). Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca spełnia określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, bowiem jej dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Jest również osobą niepełnosprawną, zatem wypełnia przesłankę z art. 7 pkt 5 u.p.s.

Jak jednak trafnie podkreśliły organy obu instancji, organ nie jest zobligowany do przyznania zasiłku celowego, nawet wtedy, gdy zostały spełnione odpowiednie przesłanki. Luz decyzyjny wynikający z art. 39 ust. 1 u.p.s. sprawia, że organ nie jest związany ani wskazaną we wniosku formą, ani wysokością pomocy społecznej. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Istotą luzu decyzyjnego jest bowiem pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem lepsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących (por. wyroki NSA z 31 stycznia 2023 r. I OSK 561/22 i I OSK 564/22, CBOSA; por. także: wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1377/21, CBOSA).

Z uznaniowym charakterem decyzji wiąże się to, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

Zdaniem Sądu, organy w niniejszej sprawie prawidłowo zebrały i przeanalizowały materiał dowodowy, po czym dokonały trafnej oceny prawnej, czemu dały wyraz w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wbrew twierdzeniom skarżącej organom znana była jej trudna sytuacja materialna i zdrowotna. W wywiadzie środowiskowym wskazano bowiem zarówno na niepełnosprawność skarżącej, jak i na jej niezdolność do pracy, wynikającą z zaświadczenia lekarskiego. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji wyczerpująco wyjaśniło przy tym skarżącej, iż dostrzega jej trudną sytuację materialną i zdrowotną, przy czym organ pomocowy od wielu lat obejmuje skarżącą pomocą, jednak nie może ona oczekiwać, iż organ pomocy społecznej samodzielnie zaspokoi wszystkie jej potrzeby, przyznając świadczenia w żądanej przez nią wysokości. Organy pomocowe udzielają pomocy w oparciu o ograniczone środki finansowe, są zatem upoważnione i niejako zmuszone do limitowania rozmiaru przyznanych świadczeń. Instytucje wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają przy tym charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z powołaną wyżej zasadą pomocniczości wynikającą z art. 2 ust. 1 u.p.s. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Nieuprawnione pozostaje również stanowisko skarżącej, zgodnie z którym skoro organ pomocowy przyznał innym uprawnionym świadczenia w wyższych kwotach, to ona również powinna otrzymać pomoc w większym zakresie. Sytuacja każdego z beneficjentów pomocy społecznej jest analizowana przez organ indywidualnie, z zastosowaniem tych samych zasad wobec każdego z klientów.

Powyższe stanowisko jest podzielane również w orzecznictwie. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 22 kwietnia 2021 r. w sprawie o sygn. IV SA/Po 1925/20 "zasiłek celowy powinien być jedynie przejściowym uzupełnieniem budżetu domowego i nie może stanowić stałego źródła utrzymania i zaspokajania potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej. Wynika to z ograniczonych możliwości systemu pomocy społecznej, ale również racjonalnych zasad funkcjonowania tego systemu. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Gospodarując ograniczonymi środkami finansowymi, organ pomocy społecznej nie może dopuścić, do sytuacji, w której jeden podopieczny otrzymuje kilka świadczeń i to w wysokości przez niego oczekiwanej, a inny, z powodu ww. ograniczeń, takiej pomocy nie otrzyma. Należy podkreślić, że organ nie ma obowiązku przyznania zasiłku celowego w pełnej kwocie w odniesieniu do wszelkich żądań wnioskodawcy. Ten zasiłek jest jedynie dofinansowaniem do określonych zakupów i jest uzależniony od możliwości finansowych organu, jednak sytuacja materialna wnioskodawcy, stan faktyczny, wszelkie obliczenia i ustalenia wysokości kosztów muszą być w sposób szczegółowy opisane w decyzji" (wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2021 r., IV SA/Po 1925/20, LEX nr 3174364, CBOSA).

Jak wskazano powyżej, zdaniem Sądu, organy należycie zebrały materiał dowodowy, zbadały sytuację skarżącej i podjęły trafną decyzję. Chociaż uzasadnienie decyzji organu I instancji wydaje się dość lakoniczne, to jednak wyczerpujące jest uzasadnienie decyzji organu II instancji.

Podsumowując stwierdzić należy, że w ocenie Sądu zaskarżona decyzja ani decyzja ją poprzedzająca nie naruszają norm prawa materialnego ani procesowego w takim zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienia decyzji odpowiadają wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Mając jednakże na uwadze ostatnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że w ramach wykładni prokonstytucyjnej należy pominąć regulację rozporządzenia z 2016 r. (do którego odsyła ustawa) tylko w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić te stawki - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia oraz rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez adwokata ustanowionego z wyboru. W konsekwencji w analizowanym przypadku należało przyznać adwokatowi wyznaczonemu pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie kwoty 480 zł, na podstawie § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

ds