Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 469/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 108 ust. 2 pkt 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 7, art. 10 § 1 i 2, art. 15, art. 61 § 1 i 4, art. 81, art. 107 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 9 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Rektora [...] w S. z dnia 22 maja 2024 roku nr KBOS.431-554/24/DMIT/O w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana [...] z dnia 15 kwietnia 2024 roku nr KBOS.431-554/24/DMIT.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 maja 2024 r. Dziekan [...] w S. (dalej: Dziekan, organ I instancji) skreślił K. Z. (dalej: skarżący) z listy studentów kierunku informatyka z powodu braku postępów w nauce. Podstawą prawną tej decyzji uczyniono m.in. § 43 ust. 1 lit. g Regulaminu Studiów [...], stanowiącego załącznik do Uchwały nr 134/V/2022 Senatu z dnia 28 marca 2022 r.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od tej decyzji Rektor [...] w S. (dalej: Rektor, organ II instancji), działając m.in. na podstawie § 43 ust. 3 lit. b i c Regulaminu Studiów [...], stanowiącego załącznik do Uchwały nr 194A//2023 Senatu z dnia 17 kwietnia 2023 r. w zw. z § 43 ust. 4 w zw. z § 35 ust. 5 Regulaminu Studiów, w zw. z art. 104, art. 107, art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.2024.572 ze zm. – dalej: k.p.a.), orzekł o: 1) uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na brak elementów obligatoryjnych decyzji określonych w art. 107 § 1 k.p.a.; tj. braku wskazania właściwej podstawy prawnej oraz 2) skreśleniu skarżącego z listy studentów kierunku Informatyka z powodu nieuzyskania zaliczenia III semestru studiów w określonym terminie oraz z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce.

W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, gdyż nie zawiera obligatoryjnych elementów formalnych decyzji tj. wskazania właściwej podstawy prawnej. Zdaniem organu II instancji, skarżący miał rację, że w obowiązującym Regulaminie Studiów próżno szukać § 43 ust. 1 lit g, prawidłową podstawą prawną jest § 43 ust. 3 lit. b i c Regulaminu Studiów, która to podstawa prawna nie została wskazana w zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził, że niewątpliwie – zgodnie z art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. – wskazanie podstawy prawnej jest obowiązkowym elementem decyzji, a tego elementu w zaskarżonej decyzji zabrakło. Dziekan prawidłowo wskazał bowiem przepis prawa procesowego, natomiast częściowo błędnie wskazał podstawę materialno-prawną decyzji, co musiało skutkować uchyleniem decyzji. Jednakże, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ II instancji dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego i ustalił, że skarżący nie uzyskał zaliczenia III semestru studiów w terminie określonym w szczegółowej organizacji roku akademickiego 2023/2024, tj. do dnia 23 lutego 2024 r. Szczegółowa organizacja roku akademickiego była skarżącemu znana, a mimo to nie podjął działań zmierzających do ewentualnego przedłużenia sesji lub warunkowej rejestracji na kolejny semestr. Co więcej skarżący zaniechał uczestnictwa w zajęciach i udał się do Włoch, co sam wskazał w odwołaniu. Ponadto nie ulega wątpliwości, że skarżący nie uzyskał wskazanej w Regulaminie Studiów wymaganej liczby punktów ECTS - co również przyznał. Deficyt punktowy (nieuzyskanie w semestrze wymaganej liczby punktów) w semestrze letnim roku akademickiego 2022/2023 wynosi 8 ECTS, w semestrze zimowym roku akademickiego 2023/2024 również 8 ECTS, co daje łącznie 16 ECTS. W odwołaniu skarżący w żaden sposób nie odniósł się do merytorycznego zakresu decyzji, co więcej przyznał, że faktycznie nie zaliczył 2 przedmiotów, ale stwierdził, że przyczyna leży po stronie prowadzącego zajęcia. Dalej skarżący wskazał, że z powodu wieku nie ma takiej łatwości uczenia jak osoby młodsze. Oceniając te argumenty organ II instancji uznał je za nieuzasadnione. Wskazał, że każdego ze studentów obowiązują te same zasady wskazane w Regulaminie Studiów i podstawowym obowiązkiem studenta jest nauka. Fakt, że skarżący ma trudności z zaliczaniem przedmiotów nie oznacza, że nie może być skreślony z listy studentów w trybie przewidzianym prawem. Skarżący nie wywiązał się ze swoich obowiązków jako student i nie wykazał wymaganych postępów w nauce. Zatem na podstawie art. 108 ust 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 z późn. zm. – dalej: p.s.w.n.) w związku z § 43 ust. 3 lit. b i c Regulaminu Studiów, stanowiącego załącznik do Uchwały nr 194A//2023 Senatu z dnia 17 kwietnia 2023 r. Dziekan może podjąć decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów. Organ II instancji uznał za oczywiste, że słowo "może" w normie prawnej oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy, z tym że nie może to być uznanie o charakterze dowolnym. Wskazał, że zapoznał się szczegółowo z przebiegiem studiów skarżącego i dokumentacją przebiegu studiów. Ocena tych dokumentów jednoznacznie prowadzi do konstatacji, że zaistniały przesłanki do skreślenia skarżącego z listy studentów.

W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąc zarzucił, że decyzja Rektora wydana jest bez podstawy prawnej, z naruszeniem przepisów o właściwości, rażąco narusza prawo, i jest nieważna z następujących powodów:

Po pierwsze, decyzją Dziekan zostały stwierdzone przesłanki uzasadniające skreślenie skarżącego z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce. W odwołaniu skarżący zwrócił uwagę, iż decyzja była wydana bez podstawy prawnej - brak w niej jest litery "g" w powołanym ustępie artykułu 43 Regulaminu - i ta pozycja odnalazła umocowanie w zaskarżonej decyzji i z tego powodu została uchylona decyzja Dziekan.

Po drugie, po uchyleniu decyzji instancja odwoławcza podjęła swoją własną decyzję, którą skarżący ponownie został skreślony z listy studentów - jednak na zupełnie innej podstawie prawnej, i to jest – zdaniem skarżącego – rażące naruszenie prawa. Zgodnie z decyzją Rektor, "prawidłową podstawą prawną jest § 43 ust. 3 lit. b i c Regulaminu". Tym samym Rektor zdecydowała, że może sama jako instancja odwoławcza odnaleźć inną podstawę prawną dla skreślenia skarżącego i przeprowadzić ocenę dokumentów dla jej uzasadnienia - jako organ pierwszej instancji. Skarżący zwrócił uwagę, że ust. 1 paragrafu 43 Regulaminu w sposób wyczerpujący wymienia podstawy do bezwarunkowego skreślenia z listy studentów - i brak w nim jest nie tylko litery " g", ale również "braku postępów w nauce" wskazanego jako podstawa dla skreślenia w decyzji Dziekan. Natomiast ust. 3 tego paragrafu wskazuje iż Dziekan "może podjąć decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów, i mianowicie wg. liter "b" i "c" - w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce; nieuzyskaniu zaliczenia semestru w określonym terminie. Jak słuszne napisano jest w zaskarżonej decyzji, dana podstawa dla skreślenia z listy nosi zupełnie inny charakter - uznaniowy, nie jest ona bezwzględną - i dlatego znajduje się w innym artykule powołanego paragrafu. Z tego powodu, podejmowanie decyzji na podstawie tej normy potrzebuje pomimo stwierdzenia faktów dotyczących strony obiektywnej, także dokładnego umotywowania podejmowanej decyzji - jednak w decyzji Dziekan brak jest właśnie tej motywacji, a co więcej - w żaden sposób w decyzji Dziekan nie stwierdziła faktu braku postępów w nauce - nie ma o tym mowy w treści uzasadnienia decyzji, wskazane jest tylko, że "iż spełnione zostały przesłanki, uzasadniające skreślenie z listy studentów" - i dalej nic się nie mówi o braku postępów w nauce i na czym one polegają. I ten brak umotywowania i ustalenia strony faktycznej nie może być uzupełniony w instancji odwoławczej.

Po trzecie, w zaskarżonej decyzji Rektor skreślono skarżącego z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia III semestru studiów oraz z powodu braku postępów w nauce, co jest sprzeczne z tekstem decyzji Dziekan. Tymczasem Instancja odwoławcza nie może (nawet chcąc) sama ustalić nowej podstawy prawnej skreślenia, która nie była wskazana w decyzji pierwszej instancji.

Po czwarte, Rektor, powołując się na zupełne inną normę Regulaminu zdecydowała, że może sama przeprowadzić ocenę merytoryczną podstaw istniejących dla zastosowania innych norm Regulaminu. Przy czym wskazując na uznaniowy charakter decyzji w żaden sposób jej nie uzasadniła, nie wiadomo więc, dlaczego Rektor zdecydowała skreślić skarżącego z listy nawet przy braku postępów w nauce.

Po piąte, zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a art.19 k.p.a. ustala obowiązek dla organu administracji publicznej przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Ramy rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji wynikają z rozstrzygnięcia dokonanego przez organ pierwszej instancji. Jeśli organ drugiej instancji wykroczy poza te granice, wówczas naruszy zasadę dwuinstancyjności. Co więcej, instancję odwoławczą obowiązuje zakaz "reformationis in peius", który gwarantuje niewydanie decyzji na niekorzyść odwołującego się. Wbrew temu, instancja odwoławcza, uznając, że nie ma przesłanek dla skreślenia skarżącego z listy studentów zgodnie z decyzją Dziekan, odnalazła sama inne przesłanki i uznaniowo, zastępując niejako pierwszą instancję, dokonała oceny zgromadzonych w mojej sprawie "dokumentacji" i "przebiegu studiów" i - w świetle tego nowego podejścia - podjęła decyzję za Dziekan - który jest właściwym organem w tej sprawie, i który nie skreślił skarżącego z listy studentów na takich warunkach, o jakich zdecydował Rektor. Zdaniem skarżącego, druga instancja nie miała kompetencji ani do zmiany podstawy prawnej skreślenia z listy studentów, ani do przeprowadzenia oceny dokumentów za organ pierwszej instancji. W związku z tym organ odwoławczy, konstatując brak przepisu prawnego na podstawie którego została podjęta decyzja, powinien był decyzję Dziekan uchylić, a postępowanie – umorzyć.

Skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera: uzasadnienie faktyczne i prawne. Brak umotywowania decyzji nie jest tylko brakiem postępowania, ale również brakiem istotnym. Jest to taki brak, który w żadnym razie, nie może być uzupełniony przez drugą instancję. Zwrócił następnie uwagę na treść art. 8. k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przepis art. 7a k.p.a z kolei ustala zasadę przyjaznej interpretacji przepisów - jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Natomiast zgodnie z art. 9 i 10 k.p.a.- organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zdaniem skarżącego, zasady te w jego sprawie zostały rażąco naruszone.

Po szóste, skarżący stwierdził, że instancja odwoławcza nie oceniła wszystkich jego argumentom w odwołaniu, czym naruszono zasadę uczestnictwa w postępowaniu i zaufania do władzy administracyjnej. W decyzji wskazano, że skarżący zaniechał uczestnictwa w zajęciach i udał się do Włoch. Natomiast zdaniem skarżącego, wskazał on w odwołaniu, że aktualnie podejmuje studia w ramach programu Erasmus+ jako student ANSB na Uniwersytecie Kalabryjskim we Włoszech; został tam zakwalifikowany zgodnie z przejętymi kryteriami kwalifikacyjnymi przez komisję uczelnianą właściwą w tej sprawę i w taki sposób nie zrezygnował ze studiów, a właśnie je kontynuuje, skończył kurs dydaktyczny i przygotowuje się teraz do egzaminów. Oprócz tego, zaliczył trzy sesje egzaminacyjne na bardzo dobre i dobre oceny (oprócz dwóch przedmiotów, sytuacja z którymi dokładnie została opisana w odwołaniu), uczestniczył w konferencji międzynarodowej wraz z publikacją projektu pracy naukowej, otrzymał Dyplom kursów BUP w maju 2023 r., był w ciągu roku przewodniczącym koła naukowego "Singleton" i cały czas wolny poświęcał na organizowanie i postępy w działaniu tego kola, w szczególności uprawy eksperymentalnej w szklarni naukowej, która była prowadzona wyłączne przez skarżącego przez dłuższy czas. Był także starostą grupy przez cały okres studiów. Dlatego, zdaniem skarżącego, powyższy wniosek w decyzji jest sprzeczny ze stanem faktycznym. Poza tym w decyzji nie wyjaśniono, dlaczego decyzja Dziekan została wysłana do skarżącego poprzez biuro Rektora, czyli instancji odwoławczej, co budzi wątpliwości co do bezstronności i dwuinstancyjności w tej sprawie. Oprócz tego, skarżący wskazał w odwołaniu, że podejmując studia miał na uwadze hasło uczelni ANSB, "Uczelnia dla wszystkich" w szczególności "Zajęcia na naszej uczelni prowadzone są w niedużych grupach co pozwala wykładowcom na indywidualne podejście do każdej osoby i sprzyja tworzeniu akademickiej społeczności". W odwołaniu skarżący napisał, że w studia wkładał wszystko, co mógł, ale miał konflikt z wykładowcą, który zapowiedział, że skarżący nigdy nie ukończy uczelni. Skarżący prosił w związku z tym o indywidualny przebieg nauki. To wszystko, jego zdaniem, przeczy decyzji, gdzie wskazano, że "każdego ze studentów obowiązują te same zasady wskazane w Regulaminie Studiów i podstawowym obowiązkiem studenta jest nauka. Fakt, że skarżący ma trudności z zaliczaniem przedmiotów nie oznacza, że nie może być skreślony z listy studentów w trybie przewidzianym prawem". Zdaniem skarżącego, nie oznacza to, że nie może - ale nie znaczy, że musi. I w szczególności - w trybie, przewidzianym prawem, czego nie dopełniono w tej sprawie.

Skarżący dodał, że ponadto Rektor podjęła decyzję o skreśleniu go z listy studentów Erasmus - wbrew decyzji komisji kwalifikacyjnej ANSB właściwej w tej sprawie, zawartym umowom i porządkowi prawnemu tak polskiemu jak i międzynarodowemu. Decyzja ta została również zaskarżona do sądu administracyjnego.

W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł – podając jako podstawę prawną swego żądania art. 156 § pkt 1, 2 i 7 k.p.a. – o uwzględnienie skargi w całości, stwierdzenie nieważności decyzji Rektor i umorzenie postępowania oraz o zobowiązanie Rektor do przywrócenia skarżącemu statusu studenta ANSB od dnia podjęcia decyzji Rektor, ze wszystkimi nabytymi prawami. Skarżący ponadto wniósł, w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa, które zaistniały w tej sprawie i okoliczności mający wpływ na ich powstanie, o poinformowanie właściwych organów lub ich organów zwierzchnich o tych uchybieniach, gdyż sposób, w który ANSB prowadzi działalność, jako organ administracji publiczny w tej sprawie, narusza interesy społeczności, prawo skarżącego do nauki i zaufanie do organów władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi.

W postępowaniu sądowym został ustanowiony na wniosek skarżącego pełnomocnik z urzędu w osobie adwokat M. Z., która upoważniła adwokata F. J. do zastępowania jej w tej sprawie (substytucja – k. 36 akt sądowych). W aktach znajduje się pismo procesowe pełnomocnika z dnia 6 listopada 2024 r. z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. w zakresie pkt 2 oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z oświadczeniem, że nie zostały one pokryte w całości ani w części (k. 50 akt sądowych). W uzasadnieniu podniesiono, że Rektor wydając decyzję w pkt 2 wydał w istocie nową decyzję, a nie mógł działać w charakterze pierwszej instancji. Doszło w ten sposób do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

W aktach sprawy znajduje się również pismo procesowe sporządzone osobiście przez skarżącego (k. 71 akt sądowych), w którym poprosił o dołączenie do akt sprawy postanowienia WSA w Łodzi III SA/Łd 360/24, opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a także skargi do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga była zasadna, choć nie wszystkie z podniesionych w niej argumentów zasługiwały na aprobatę.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że "sąd nie jest związany przy kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, czyli inaczej mówiąc nie jest związany granicami skargi. To zaś oznacza, że skarga sądowoadministracyjna jest impulsem dla Sądu dla dokonania oceny legalności zaskarżonego doń aktu w pełnym zakresie niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów" (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2005 r., OSK 1644/04, CBOSA).

Dlatego właśnie Sąd w rozpoznanej sprawie nie był związany wnioskiem skargi sporządzonej osobiście przez skarżącego (o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego), jak i wnioskiem sformułowanym w piśmie pełnomocnika skarżącego (o uchylenie decyzji w części obejmującej pkt 2, a więc o skreśleniu skarżącego z listy studentów).

Po drugie, w granicach tej sprawy nie mieści się sprawa zakończona postanowieniem tut. Sądu z dnia 12 lipca 2024 r. III SA/Łd 360/24 o odrzuceniu skargi skarżącego na pismo Rektora [...] w S. z dnia 17 kwietnia 2024 r. o braku podstaw do podpisania umowy finansowej w ramach programu Ersamus +ANSB. Ta kwestia nie może być badana w niniejszym postępowaniu.

Granice rozpoznanej sprawy wyznacza decyzja Rektor z dnia 22 maja 2024 r., w której orzeczono w kolejnych punktach: pkt 1) o uchyleniu decyzji Dziekan z dnia 15 kwietnia 2024 r. w całości z uwagi na brak wskazania właściwej podstawy prawnej; pkt 2) o skreśleniu skarżącego z listy studentów na kierunku informatyka z powodu nieuzyskania zaliczenia III semestru studiów w określonym terminie oraz z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce.

Decyzja ta była dotknięta szeregiem wad natury procesowej, co wykluczało pozostawienie jej w obrocie prawnym. Nie były to jednak wady uzasadniające stwierdzenie nieważności tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.), lecz uzasadniające jej uchylenie z uwagi na inne naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Chodziło tu o następujące naruszenia prawa.

Po pierwsze, jak wiadomo, skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wynika to z art. 108 ust. 3 p.s.w.n., co znalazło też odzwierciedlenie w § 43 Regulaminie Studiów [...](tekst jednolity – załącznik nr 1 do uchwały nr 194/V/2023 Senatu ANSB z dn. 17.04.2023 r.). Wobec tego, że jest to decyzja administracyjna, jej wydanie następuje w toku postępowania administracyjnego, uregulowanego w k.p.a. Zgodnie z art. 61 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Sposób wszczęcia postępowania określają zwykle przepisy prawa materialnego, ale jeśli nie regulują one tej kwestii należy przyjąć, że wszczęcie postępowania w celu uzyskania uprawnień lub zwolnienia z obowiązków wymaga wniosku uprawnionego podmiotu, a nałożenie obowiązków lub cofnięcie uprawnień następuje na mocy decyzji wydanej w postępowaniu wszczynanym z urzędu. W niniejszej sprawie jest jasne, że postępowanie mogło być wszczęte wyłącznie z urzędu. Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a., o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący był zawiadomiony o wszczęciu postępowania z urzędu. Nie wynika z nich w szczególności, by przed 15 kwietnia 2024 r. tj. przed wydaniem decyzji Dziekan, był on powiadomiony o prowadzeniu wobec niego postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów. Stąd wniosek, że pierwszym pismem, w którym go o tym powiadomiono, była decyzja Dziekan.

Wiąże się z tym kolejne naruszenie prawa – mianowicie, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Istnieje tylko jeden wyjątek od tej zasady, określony w art. 10 § 2 k.p.a. (organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną). Ani z akt sprawy, ani z decyzji organów obu instancji nie wynika, by przepis ten brały one pod uwagę. Tymczasem jego naruszenie ma poważne konsekwencje procesowe. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Zatem niepowiadomienie skarżącego o wszczęciu postępowania i pozbawienie go możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego przed wydaniem decyzji Dziekan sprawia, że żadna z okoliczności, na które powołano się w decyzji Dziekan, a potem w decyzji Rektor, nie może być uznana za udowodnioną. Rektor w postępowaniu odwoławczym powinien był to zauważyć i z tego powodu uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Jest to powód, dla którego Sąd nie mógł ograniczyć się do uchylenia tylko jednego z punktów decyzji Rektor, albo nawet całej jej decyzji przy pozostawieniu w obrocie decyzji Dziekan.

Po drugie, z decyzji Dziekan wynika, że skreślenie skarżącego z listy studentów nastąpiło z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce, podczas gdy w uzasadnieniu tej decyzji wskazano na nieuzyskanie zaliczenia semestru III w określonym terminie. Jednocześnie w podstawie prawnej tej decyzji wskazano § 43 ust. 1 lit. g Regulaminu Studiów. Zarówno skarżący, jak i organ II instancji stwierdzili, że nie ma takiego przepisu (lit. g), a więc decyzja Dziekan jest z tego powodu wadliwa. Sąd jest innego zdania. Podstawa prawna do skreślenia studenta z listy studentów z powodu braku postępów w nauce i z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie istnieje w systemie prawnym – przewiduje ją zarówno art. 108 ust. 2 pkt 2 i 3 p.s.w.n., jak i odpowiadający mu § 43 ust. 3 lit. b i c Regulaminu Studiów. Nie można zatem mówić o braku podstawy prawnej tej decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O wadliwości decyzji nie przesądza też omyłka w powołanej podstawie prawnej, a mianowicie wskazanie lit. g, zamiast b lub c. Jest to co błąd nieistotny, który uzasadniał sprostowanie decyzji z urzędu (art. 113 § 1 k.p.a.). Nawet gdyby Dziekan w części wstępnej decyzji w ogóle nie powołała żadnego przepisu, to też nie mogłoby to samo przez się skutkować uchyleniem decyzji, a to dlatego, że należy odróżniać brak podstawy prawnej (czyli brak w systemie prawnym przepisu pozwalającego na skreślenie studenta z listy studentów z określonego powodu) od niepowołania w ogóle podstawy prawnej lub powołania podstawy niewłaściwej w skutek omyłki (podczas gdy podstawa taka w systemie prawnym istnieje). Jak podkreśla się w orzecznictwie, "powołanie wadliwego przepisu prawnego samo przez się nie powoduje nieważności decyzji, jeśli rozstrzygnięcie znajduje oparcie w innym przepisie prawnym. Jest to uchybienie przepisom postępowania administracyjnego, które może skutkować uchyleniem decyzji tylko w razie stwierdzenia, że miało istotny wpływ na wynik sprawy" (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 1997 r., I SA/Kr 970/96, LEX nr 29336). Dlatego też błędna była decyzja Rektor, która uznała tę omyłkę w decyzji Dziekan za uzasadniającą jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Gdyby nie inne wady postępowania (o których mowa wyżej), decyzja Dziekan mogła być utrzymana w mocy (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), pod warunkiem naprawy przez organ II instancji jej błędów, w tym przez wskazanie właściwej podstawy prawnej i sporządzenia należytego uzasadnienia. Organ II instancji uczynił to tylko częściowo, gdyż skorygował podstawę prawną decyzji i prawidłowo wskazał, że w istocie chodzi tu podstawę prawną z § 43 ust. 3 lit. b i c Regulaminu Studiów. To też wynikało z decyzji Dziekan, gdzie wskazano, że skreśla się skarżącego z listy studentów z powodu braku postępów w nauce, a jednocześnie w uzasadnieniu powołano się na okoliczność nieuzyskania przez skarżącego zaliczenia semestru III w określonym terminie. Rektor nie rozszerzył tu więc podstawy orzekania o nową (lit. b), bowiem zarówno o stwierdzeniu braku postępów w nauce, jak i niezaliczeniu semestru w terminie była mowa decyzji Dziekan. Nie doszło zatem – jak to podnosił skarżący i jego pełnomocnik – do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). O obu podstawach skreślenia (mimo braku precyzji w decyzji Dziekan) skarżący mógł się bowiem dowiedzieć z chwilą doręczenia mu decyzji I instancji.

Po trzecie, uchybieniem, które samo w sobie przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – a także, na podstawie art. 135 p.p.s.a. – również poprzedzającej ją decyzji Dziekan, jest brak uzasadnienia decyzji. Jak wiadomo wszystkim uczestnikom postępowania, decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów może mieć charakter związany lub uznaniowy. Wynika to z treści ar. 108 p.s.w.n., gdzie w ust. 1 określono przypadki skreślenia z listy studentów – obligatoryjnie ("skreśla się"), w razie: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni, a w ust. 2 także przypadki dopuszczalności skreślenia ("student może być skreślony z listy studentów") w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Regulacje te znalazły odzwierciedlenie w § 43 ust. 1 (dziekan skreśla studenta z listy studentów) i ust. 3 (dziekan może skreślić studenta z listy studentów) Regulaminu Studiów. Decyzja poddana kontroli w rozpoznanej sprawie miała charakter uznaniowy. Prawidłowość takiej decyzji wiąże się z realizacją przez organ obowiązku szczególnie wnikliwego uzasadnienia. Oprócz tego, że zaistniała przesłanka wydania takiej decyzji organ musi wskazać, dlaczego zdecydował się w tym konkretnym przypadku skorzystać z ustawowego upoważnienia do skreślenia studenta z listy studentów. Nie wystarcza zatem powołanie się na określoną przesłankę i wskazanie, że organ może ze swej kompetencji uczynić użytek. Organ powinien tu wziąć pod uwagę przepis art. 7 k.p.a. z przewidzianą tam zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, która ma znaczenie szczególne w sprawach opartych na uznaniu administracyjnym, a więc takich gdzie organ ma możliwości wyboru przewidzianych w normie prawnej konsekwencji prawnych (w tej sprawie: skreślenie lub nieskreślanie). Z powołanych przez organy w rozpoznanej sprawie przepisów wynika, że uznaniowe skreślenie musi leżeć w interesie społecznym (ogólnym). Organy muszą więc wyjaśnić, jakie to wartości przemawiają za skreśleniem skarżącego z listy studentów i dlaczego pozostawienie go na studiach nie jest możliwe. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, "uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu z listy studentów oznacza, że organ uczelni, orzekając w konkretnej sprawie, może, ale nie musi, skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia" (wyrok NSA z dnia 23 lipca 2024 r., III OSK 2842/22, CBOSA). Podkreśla się także, że wskazana regulacja pozostawia decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów, w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z przyczyn w nim wskazanych, ocenie organu w szczególności po to, ażeby mógł on uwzględnić wystąpienie po stronie studenta przyczyn, które usprawiedliwiają niedopełnienie ciążących na nim obowiązków i tym samym przemawiają za odstąpieniem od skreślenia go z listy studentów. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia (wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 października 2024 r., III SA/Łd 385/24, CBOSA). Usunięcie uchybień w tym zakresie – o ile organ nadal uzna skreślenie skarżącego z listy studentów za aktualne – będzie konieczne w ponowie prowadzonym postępowaniu. W aktualnym stanie rzeczy żadna z decyzji (zarówno decyzja Rektor, jak i decyzja Dziekan) nie zawiera w tym względzie żadnego uzasadnienia, co narusza art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonych decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 989 r., IV SA 135/89, CBOSA).

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 i § 4, art. 10 § 1 w zw. z art. 81, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 7 k.p.a.). Jednocześnie, w ramach środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.), Sąd postanowił uchylić również decyzję organu I instancji jako dotkniętą tymi samymi wadami.

Uchylenie obu decyzji organów uczelni nie oznacza, że skarżący nie może być skreślony z listy studentów, sprawa ta jest otwarta i nadal aktualna, pod warunkiem wydania prawidłowej decyzji w tym względzie. Zależy to od ponownego przeprowadzenia postępowania z zachowaniem rygorów, o których mowa w niniejszym uzasadnieniu. Obowiązek uwzględnienia oceny prawnej i wskazań sądu przez organy uczelni wynika z art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

ak