Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 95/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania K. S., decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...] ustalającą, że świadczenie wychowawcze ustalone decyzją nr [...] z [...] lipca 2016 r. wypłacone za miesiące: kwiecień 2016 r., czerwiec 2016 r., lipiec 2016 r., sierpień 2016 r., wrzesień 2016 r., na J. S. w łącznej wysokości [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Prezydent [...] decyzją nr [...] z [...] lipca 2016 r. przyznał K. S. świadczenie wychowawcze na syna J. S. w wysokości po [...] zł miesięcznie od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.

Następnie decyzją z [...] lipca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją [...] stwierdziło nieważność tej decyzji, ze względu na rażące naruszenie prawa.

[...] lipca 2018 r. Prezydent [...] decyzją nr [...] orzekł o przyznaniu K. S. świadczenia wychowawczego na J. S. w okresie od 1 maja 2016 r. do 31 maja 2016 r., a następnie od 1 grudnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz odmówił przyznania świadczenia w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. i od 1 czerwca 2016 r. do 30 listopada 2016 r. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

[...] października 2018 r. Prezydent [...] decyzją nr [...] stwierdził, że świadczenie wychowawcze ustalone decyzją Nr [...] z [...] lipca 2016 r. wypłacone za miesiąc: kwiecień 2016 r., czerwiec 2016 r., lipiec 2016 r., sierpień 2016 r., wrzesień 2016 na J. S. w łącznej wysokości [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi w ciągu 21 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Decyzją [...] z [...] czerwca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję, nakazując uzupełnienie decyzji poprzez zamieszczenie w jej treści wyników postępowania dowodowego w zakresie przesłanek nienależnie pobranego świadczenia.

Następnie decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezydent [...] ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone za miesiące: kwiecień 2016 r., czerwiec 2016 r., lipiec 2016 r., sierpień 2016 r., wrzesień 2016 r., na J. S. w łącznej wysokości 2.500 zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi.

Odwołanie od powyższej wniósł K. S. wskazując m.in., że w jego ocenie organ nie uwzględnił zaleceń wskazanych w decyzji Kolegium i nie ocenił takich okoliczności sprawy, które wynikają z ustawy o odpowiedzialności urzędników. Zaznaczył, że w związku ze zmianą przepisów o przyznawaniu świadczenia wychowawczego na każde dziecko właśnie te przepisy powinny mieć zastosowanie w sprawie, jako korzystniejsze dla obu stron. W odwołaniu skarżący wniósł o umorzenie kwoty [...] zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postepowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Zgodnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200 zł. Ponadto pierwsze dziecko oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia (art. 2 pkt 14 ustawy).

Dalej Kolegium wskazało, że aby uzyskać świadczenie wychowawcze na J. S. dochód rodziny w przeliczeniu na jednego jej członka nie może przekroczyć [...] zł miesięcznie.

W niniejszej sprawie organ l instancji ustalił, że dochodem rodziny w roku 2014 była kwota netto w wysokości [...] zł wypłacana z tytułu renty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Żona skarżącego, N. S. pozostawała bez zatrudnienia w latach 2014-2016.

Prezydent [...] ustalił, że [...] czerwca 2015 r. K. S. podjął zatrudnienie w firmie [...] Sp. z o.o. na podstawie umów o pracę na czas określony zawartych w okresach: 23 czerwca 2015 r. - 22 września 2015 r., 23 września 2015 r. - 22 kwietnia 2016 r. oraz 23 kwietnia 2016 r. - 22 listopada 2016 r.

14 czerwca 2016 r. załączono do akt sprawy zaświadczenie firmy [...] Sp. z o.o. o dochodzie uzyskanym z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Dochód za maj 2016 r. wyniósł [...] zł. Z kolei wysokość wynagrodzenia netto za październik 2015 r. uzyskanego w ww. firmie na podstawie umowy trwającej od 23 września 2015 r. do 22 kwietnia 2016 r. wyniosła [...] zł.

Organ I instancji ustalił ponadto, że N. S. uzyskała dochód w postaci świadczenia rodzicielskiego w wysokości [...] zł miesięcznie przyznany w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 23 grudnia 2016 r. przez Prezydenta [...].

Kolegium zauważyło, że Prezydent [...] ustalając dochód rodziny K. S. nie wziął pod uwagę dochodu z tytułu otrzymanego przez N. S. świadczenia rodzicielskiego. Wydając decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego organ ustalił dochód rodziny wyłącznie na podstawie dochodów K. S., który wyniósł [...] zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie.

Bez wątpienia zatem – zdaniem Kolegium - organ administracji wyliczając dochód rodziny w kwietniu 2016 r. powinien był wziąć pod uwagę dochód netto uzyskany w 2014 r. przez K. S. ([...] zł/12 miesięcy) oraz dochód uzyskany w październiku 2015 r. z firmy [...] Sp. z o.o. ([...] zł), a także dochód uzyskany w lutym 2016 r. przez N. S. z tytułu świadczenia rodzicielskiego ([...] zł). Zatem średni miesięczny dochód rodziny według powyższych wyliczeń wyniósł [...] zł, tj. wynosił [...] zł na osobę w rodzinie. Tym samym dochód ten przekraczał kryterium uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko o kwotę [...] zł.

Jednocześnie przy wyliczaniu dochodu rodziny za pozostałe miesiące powinien wziąć pod uwagę dochód netto uzyskany w 2014 r. przez K. S.([...] zł/ 12 miesięcy) oraz dochód uzyskany w maju 2016 r. z firmy [...]Sp. z o.o. ([...] zł) oraz dochód uzyskany w lutym 2016 r. przez N. S. z przyznanego świadczenia rodzicielskiego ([...] zł). Tym samym miesięczny dochód rodziny wynosił w tych miesiącach [...] zł, tj. [...] zł na osobę i przekraczał kryterium dochodowe o kwotę [...] zł.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Kolegium zaznaczyło, że rozpatrując niniejszą sprawę nie rozważało zasadności zastosowania przepisów o odpowiedzialności majątkowej urzędników bowiem przedmiotem postępowania było jedynie ustalenie, czy świadczenie wychowawcze pobrane przez K. S. było nienależne.

Kolegium podkreśliło również, że nie było możliwe zastosowanie przepisów ustawy w zmienionym brzmieniu, bowiem zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, przepisy tej ustawy - w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. - stosuje się w dotychczasowym brzmieniu.

Jedynie na marginesie powyższych rozważań organ odwoławczy wskazał, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 25 ust. 10 ustawy).

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2019 r. K. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie decyzji z [...] lipca 2019 r. nr [...] i zwolnienie skarżącego od obowiązku zwrotu kwoty [...] zł. W uzasadnieniu wskazał, że [...] kwietnia 2016 r. osobiście złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna J. S. w kwocie [...] zł miesięcznie. Pracownik przyjmujący wniosek w obecności skarżącego sprawdził informacje zawarte we wniosku. Urzędnik zadał skarżącemu kilka pytań związanych z informacjami i oświadczeniami zawartymi we wniosku. Wyjaśnienia strony dotyczyły m.in. uzyskanych dochodów w latach 2014-2016.

Skarżący podał, że po raz pierwszy od 2007 r. podjął pracę zarobkową za zgodą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...][...] czerwca 2015 r. Do tego czasu rodzina utrzymywała się z przyznanej skarżącemu renty nr [...] w wysokości [...] zł netto miesięcznie. W utrzymaniu rodziny pomagali rodzice żony. Żona w tym czasie nie pracowała.

Wniosek z [...] kwietnia 2016 r. został pozytywnie rozpatrzony i [...] września 2016 r. skarżący otrzymał decyzję nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na syna J. w kwocie [...] zł miesięcznie.

[...] grudnia 2016 r. skarżący otrzymał decyzję nr [...] dotyczącą umorzenia w całości postępowania wszczętego w sprawie zweryfikowania jego uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego. W związku z decyzją nr [...] skarżący poprosił o informację, czy będzie realizowane otrzymane we wrześniu bieżącego roku świadczenie wychowawcze.

[...] stycznia 2017 r. skarżący otrzymał wniosek o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...]. Uzasadnieniem do wystawienia przedmiotowego wniosku był błąd w wyliczeniu miesięcznego dochodu rodziny. Z pisma wynikało, że pracownik urzędu nie uwzględnił świadczenia rodzicielskiego w wysokości [...] zł miesięcznie, otrzymywanego przez żonę N. od 1 stycznia 2016 r. do 23 grudnia 2016 r.

Skarżący podał, że był tym faktem zaskoczony, gdyż przy składaniu wniosku w 2016 r. ta sprawa była omawiana. Przedstawiciel Urzędu Dzielnicy [...] poinformował go, że wszystko sprawdził i nie będzie kłopotów, zwłaszcza, że w pliku informacji Wydziału Spraw Społecznych í Zdrowia decyzja nr [...] była zarejestrowana.

W lutym 2017 r. Urząd Dzielnicy [...] skierował wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] i poinformował, że dokonuje nowych wyliczeń dochodu na członka rodziny, z uwzględnieniem świadczenia rodzicielskiego w okresie od 1 stycznia 2016 do 21 grudnia 2016 r. otrzymanego przez żonę.

W listopadzie 2017 r. skarżący otrzymał zmodyfikowaną decyzję nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na okres od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 oraz na okres od 20 grudnia 2017 r. do 30 września 2018 r. W ww. decyzji uwzględniono otrzymane przez żonę w 2016 r. świadczenie rodzicielskie w kwocie [...] zł.

Decyzja z [...] listopada 2017 r. nie uwzględniła listopada 2017 r, a otrzymana [...] sierpnia 2018 r. decyzja nr [...] z [...] lipca 2018 r. przyznała skarżącemu świadczenie wychowawcze na okres od 1 maja 2016 r. do 31 maja 2016 r. i jednocześnie odmówiła przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 do 30 kwietnia 2016 r. Nie uznano miesięcy: kwietnia, czerwca, lipca, sierpnia, września, października, listopada 2016 r.

W sumie pozbawiono J. S. prawa do świadczenia wychowawczego ze osiem miesięcy.

Otrzymana w październiku 2018 r. decyzja nr [...] stwierdza nienależnie pobrane świadczenia i obowiązek ich zwrotu, chociaż skarżący nie spowodował działań, które uzasadniałyby taką decyzję. Spowodowały to osoby pracujące w Urzędzie Dzielnicy [...] i ich przełożeni.

Po złożeniu odwołania decyzja nr [...] została wykonana co uniemożliwiło rodzinie skarżącego normalne funkcjonowanie. W decyzji tej nie odniesiono się do decyzji pozbawiającej J. S. świadczeń wychowawczych za 2016 r. i 2017 r. (razem osiem miesięcy).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podtrzymało stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] kwietnia 2021 r. radca prawny działający na zasadzie prawa pomocy jako pełnomocnik K. S. poparł skargę swego mocodawcy. Precyzując treść skargi wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji; 2) przyznanie skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, ze wskazaniem, że koszty tego zastępstwa są zasądzone tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu przez niżej podpisanego radcę prawnego, według norm przepisanych, z tym że wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej określonej w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych; 3) na wypadek nieuwzględnienia skargi i wniosku jak w pkt 2 niniejszego pisma - o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zastępstwa prawnego z urzędu, według norm przepisanych, z uwzględnieniem kwoty podatku od towarów i usług (tj. z doliczeniem z tego tytułu 23% zasądzonej kwoty kosztów zastępstwa prawnego). Pełnomocnik oświadczył, że opłata ani żadne inne koszty pomocy prawnej w niniejszej sprawie nie zostały zapłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 107 § 1 pkt 6 kpa decyzja administracyjna powinna obligatoryjnie zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W § 3 art. 107 kpa wskazano, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Kpa wyraźnie odróżnia uzasadnienie prawne od powołania podstawy prawnej (art. 107 § 1 pkt. 4 kpa).

Zaskarżona decyzja SKO, podobnie jak decyzja utrzymana nią w mocy, nie zawiera powyższych obligatoryjnych elementów. Nie można w ich uzasadnieniach odnaleźć przytoczenia istotnych dla rozstrzygnięcia podstaw prawnych ani ich wyjaśnienia. Podobnie jest z uzasadnieniem faktycznym - nie podano tam faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, bo ustalenia faktyczne są szczątkowe i wewnętrznie sprzeczne. Rozstrzygnięcia obu instancji opierają się przede wszystkim na wyliczeniu dochodu, który miał stać się podstawą uznania świadczenia za nienależne.

W obu ww. decyzjach nie powołano i nie wyjaśniono przepisów prawa dotyczących sposobu ustalania dochodu, co jest niewątpliwie pominięciem bardzo istotnym. Nie pozwala ono bowiem prześledzić toku rozumowania organów obu instancji, a w szczególności, w oparciu o jakie normy i w jaki sposób każdorazowo organ doszedł do wniosku, że określone świadczenia, które miał otrzymać skarżący i jego małżonka, zostały uznane za dochód w rozumieniu ustawy.

Nie wiadomo w oparciu o jakie normy uznano za dochód rentę przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz świadczenie rodzicielskie przyznane małżonce skarżącego. Powyższe braki stanowią o naruszeniu przez organ l instancji przepisów art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 kpa, a także art. 11 kpa, zaś przez organ ll instancji- art. 138 § 1 pkt. 1 kpa. To zaś oznacza, że obie powyższe decyzje dotknięte są wadą, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa", która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pełnomocnik skarżącego wytknął też organom obu instancji naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ppsa, a mianowicie art. 25 ust. 1 ustawy. W ustaleniach przez nie dokonanych zabrakło bowiem podstawowego dla zastosowania ww. normy prawa materialnego, a mianowicie że skarżący owe rzekome nienależne świadczenia faktycznie otrzymał. Wzmianki takie pojawiają się wprawdzie na marginesie rozważań organów, jednakże nie jako ustalenie, lecz okoliczność oczywista. Tymczasem ustalenia takiego faktu zabrakło. Zgodnie zaś z ww. przepisem, na który obie decyzje się powołują, tylko osoba, która pobrała (a więc faktycznie otrzymała) nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Czy zaś skarżący świadczenia owe, do których zwrotu ma być obowiązany, faktycznie otrzymał, z ustaleń obu organów nie wynika.

Omówienie powyższych uchybień bez szczególnego odróżniania, który z ww. organów je popełnił, uzasadnione jest faktem, że umotywowanie zaskarżonej decyzji SKO w zasadzie ogranicza się do bezkrytycznego powtórzenia uzasadnienia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W szczególności organ ten powiela błędy w ustaleniach organu I instancji. Przykładowo dochód netto skarżącego za 2014 r. występuje w dwóch wariantach - raz jest to [...] zł, raz zaś [...] zł.

Podstawowe dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenie jest zatem wewnętrznie sprzeczne, jednak na tym nie koniec. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, że małżonka skarżącego uzyskała dochód netto w wysokości tysiąca złotych za okres od 1 stycznia do 23 grudnia 2016 r. W innym zaś miejscu tegoż czytamy, że ww. uzyskała taki dochód wyłącznie w lutym 2016 r., co jest wewnętrznie niespójne. Żaden z ww. organów przy tym nie wyjaśnia, co rozumie pod pojęciem dochodu netto i w oparciu o jakie normy prawne je stosuje. Czy jest również jakiś dochód brutto? Jeżeli tak, czym on jest, na jakich normach prawnych się opiera i dlaczego organ za podstawę obliczeń w niniejszej sprawie przyjął akurat ten dochód, a nie ten drugi.

Odpowiedzi nie można znaleźć w uzasadnieniu żadnej z omawianych decyzji. Wskazane powyżej uchybienia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego uszły uwadze SKO. Organ ten przyjął za własne ustalenia Prezydenta [...], że: 1) skarżący osiągnął w 2014 r. dochód netto w kwocie [...] zł i podobnie jak organ l instancji przyjął jednocześnie - w innym miejscu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że dochód ten wynosi [...] zł; 2) małżonka skarżącego uzyskiwała dochód miesięczny w kwocie [...] zł - pomimo, jak się wydaje, że żadne ustalenia, nie wspominając o dowodach, na to nie wskazują, a z niespójnych ustaleń pierwszej instancji wynika chyba, że był to dochód za cały okres od 1 stycznia do 23 grudnia 2016 r.

Reasumując pełnomocnik mocodawcy wskazał, że obliczenie dochodu skarżącego, które legło u podstaw niekorzystnego dlań rozstrzygnięcia, jest wewnętrznie sprzeczne, a zatem oczywiście nieprawidłowe. Rozważania i wyliczenia organów obu instancji są zaś mętne i oparte na normach prawnych, które nie tylko nie zostały omówione, lecz nawet nie ma o nich wzmianki. Przesłanki rozstrzygnięcia zostały potraktowane jako okoliczności oczywiste, co wyraźnie sprzeciwia się powołanym wyżej zasadom postępowania administracyjnego. Brak zaś ustaleń istotnych okoliczności sprawy skutkuje naruszeniem prawa materialnego.

Nie sposób po lekturze uzasadnień decyzji organów obu instancji uznać, że sprawa skarżącego została właściwie rozstrzygnięta, a czytającemu ww. motywy trudno poczuć się przekonanym do zasadności przesłanek omawianych rozstrzygnięć (art. 11 kpa). Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, jak i przywołania przepisów prawa, na których organ oparł wydane rozstrzygnięcie, stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 kpa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi ponadto jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 kpa, zgodnie z którym organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu.

Powyższe niedoskonałości rozstrzygnięć obu instancji przesądzają, zdaniem pełnomocnika, że co najmniej zaskarżona decyzja SKO nie może się ostać. Powinna więc zostać uchylona. W istocie na los ten zasługują decyzje obu instancji by także organ I instancji od razu mógł otrzymać szansę ponownej analizy i właściwego rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Ze zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924) w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym powyższą ustawą zmieniającą. Ustawa zmieniająca weszła w życie 1 lipca 2019 r.

Rację miało zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że w niniejszej sprawie zastosowanie miał art. 25 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2019 r.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, który stanowił podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji (podkreślony teks zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa.

Trafnie wskazało Kolegium, że ten właśnie przypadek nienależnie pobranego świadczenia wystąpił w niniejszej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2016 r. nr [...]. Podstawą materialnoprawną stwierdzenia nieważności był art. 156 § 1 pkt 2 kpa (wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa). Decyzja ta nie została zaskarżona przez K. S. i stała się ostateczna.

Wyeliminowana w trybie stwierdzenia nieważności decyzja nr [...] przyznawała K. S. świadczenie wychowawcze na syna J. S. w kwocie [...] zł na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] orzeczono o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń za następujące miesiące 2016 r.: kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień ([...] zł x 5 mies. = [...] zł), a więc za okresy które obejmuje skutek stwierdzenia nieważności decyzji.

Fakt wypłaty świadczeń wychowawczych (uznanych później za nienależnie pobrane) na rzecz K. S. za następujące miesiące 2016 r.: kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy adnotacje pracownika organu I instancji podinspektor A.R..

To wszystko świadczy o tym, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy działa jak automat. Obowiązek wydania przez Prezydenta [...] decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie i orzekającej obowiązek ich zwrotu na rzecz organu właściwego ma charakter bezwzględny, jeżeli nie doszło do sytuacji, o której mowa w art. 25 ust. 6 ustawy, tj. gdy od terminu pobrania świadczenia wychowawczego upłynęło więcej niż 10 lat. W niniejszej sprawie nie doszło zaś do sytuacji z art. 25 ust. 6 ustawy.

Wydając decyzję ustalającą nienależnie pobrane świadczenia i orzekającą w stosunku do K. S. obowiązek jego zwrotu Prezydent [...] związany był skutkiem jaki wywołała ostateczna decyzja SKO w [...] stwierdzająca nieważność decyzji z [...] lipca 2016 r. przyznającej świadczenia wychowawcze. W przypadku zaistnienia podstaw do zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy organ nie działa w granicach tzw. uznania administracyjnego, nie ma żadnego luzu decyzyjnego.

Wobec tego dla oceny zgodności z prawem decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze i orzekającej o obowiązku ich zwrotu nie miało znaczenia to z jakich powodów stwierdzono nieważność w warunkach rażącego naruszenia prawa decyzji przyznającej świadczenia wychowawcze. Dlatego też eksponowane w skardze okoliczności dotyczące błędnego obliczenia przez pracowników organu dochodu rodziny skarżącego, który przyjęto za podstawę do wydania decyzji z [...] lipca 2016 r., czy okoliczności dotyczące braku przyczynienia się skarżącego do takiego, a nie innego wyliczenia kryterium dochodowego, od którego zależało przyznanie świadczenia wychowawczego na syna J. S., nie miały znaczenia w niniejszej sprawie. K. S. te argumenty winien podnieść poprzez zaskarżenie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji SKO w [...] z [...] lipca 2018 r. nr [...]. Skoro tego nie uczynił doszło do sytuacji, że poprzez stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lipca 2016 r. odpadł ze skutkiem wstecznym tytuł prawny do wypłaty świadczeń wychowawczych za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. To zaś obligowało Prezydenta [...] do wydania decyzji z [...] lipca 2019 r. nr [...] ustalającej nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze za następujące miesiące 2016 r.: kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień w łącznej kwocie 2.500 zł i orzekającej o ich zwrocie na rzecz organu I instancji przez K. S.. Decyzję organu I instancji zasadnie zaakceptował organ odwoławczy, skoro wystąpiły podstawy do zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2019 r.

Z tych względów podnoszone w skardze i piśmie z 22 kwietnia 2021 r. zarzuty K. S. okazały się nieskuteczne i dlatego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.