Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 229/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-03-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 lutego 2014 r., skarżący A. J. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.320 zł.

Wnioskiem z dnia 10 marca 2014 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz synem i córką, posiada dom o powierzchni 100 m2 położony na działce o powierzchni 761 m2 oraz dwa pojazdy, które wykorzystuje w działalności gospodarczej – samochód ciężarowy marki [...], którego zakup sfinansował kredytem i z tego tytułu miesięcznie spłaca ratę w kwocie 1.400 zł oraz marki [...] z roku 1998 o wartości 15.000 zł. Miesięczny dochód brutto rodziny wynosi 2.473,90 zł i stanowi go wyłącznie wynagrodzenie żony, gdyż wnioskodawca ponosi stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

Wraz z wnioskiem strona przedłożyła następujące dokumenty:

- kopię zeznania podatkowego małżonków za rok 2013 (PIT-36) wraz z informacjami PIT/B i PIT/O, w którym wnioskodawca zadeklarował stratę z wykonywanej działalności gospodarczej w wysokości 1.690,77 zł (wykazując przychód w kwocie 200.952,16 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 199.261,39 zł), zaś jego żona – dochód ze stosunku pracy w kwocie 30.520,06 zł;

- wydruki z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 r. oraz za styczeń 2014 r., w którym to miesiącu wnioskodawca osiągnął przychód w wysokości 9.600 zł i poniósł wydatki w kwocie 9.422,79 zł (dochód wyniósł 177,21 zł);

- wydruk z ewidencji środków trwałych, w której ujęte zostały: samochód osobowy [...] o wartości początkowej 3.188 zł, samochód ciężarowy [...] o wartości początkowej 23.761,80 zł, samochód ciężarowy [...] o wartości początkowej 65.296,65 zł, przyczepa ciężarowa [...] o wartości początkowej 10.490 zł i przyczepa ciężarowa (laweta) o wartości początkowej 10.500 zł wraz z oświadczeniem, z którego wynika, że aktualna wartość ww. pojazdów wynosi odpowiednio: 2.200 zł, 18.000 zł, 52.000 zł, 7.500 zł i 6.700;

- kopie zaświadczeń o niezaleganiu przez każdego z małżonków w podatkach według stanu na dzień 13 i 18 lutego 2014 r.;

- kopię zaświadczenia o niezaleganiu przez wnioskodawcę w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy według stanu na dzień 12 lutego 2014 r.;

- zaświadczenie o zatrudnieniu żony wnioskodawcy;

- kopie faktur VAT za usługi telekomunikacyjne wystawione na rzecz "A" opiewające na kwoty 894,67 zł, 864,93 zł i 865,18 zł (z terminem płatności: odpowiednio 16 grudnia 2013 r., 16 stycznia i 16 lutego 2014 r.), zestawienie wpłat za te usługi w 2013 r. oraz za styczeń i luty 2014 r. wraz z oświadczeniem, że ww. usługi zostały przez wnioskodawcę zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;

- kopie harmonogramów spłat: kredytu mieszkaniowego zaciągniętego przez małżonków 12 grudnia 2008 r., którego średnia miesięczna rata w okresie od stycznia do marca 2014 r. wynosiła 463,26 zł oraz pożyczki zaciągniętej przez "B" na zakup samochodu, którego miesięczna rata wynosi 1.382,50 zł wraz z potwierdzeniami wpłat oraz dodatkowym oświadczeniem w przedmiocie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek od kredytu zaciągniętego przez wnioskodawcę jako przedsiębiorcę;

- kopie faktur za zakup opału w styczniu i marcu 2014 r. w kwocie 860 zł i 478,40 zł;

- kopie potwierdzeń uiszczenia w listopadzie 2013 r. i styczniu 2014 r. opłat za telewizję kablową w kwocie 61,50 zł, wpłat dokonanych w grudniu 2013 r. i styczniu 2014 r. za wywóz śmieci i wywóz odpadów komunalnych każdorazowo w kwocie 74 zł, wpłat w grudniu 2013 r. z tytułu podatku i zużycia wody w łącznej kwocie 701,59 zł oraz w styczniu 2014 r. za energię elektryczną w kwocie 698,74 zł wraz z prognozą za okres od grudnia 2013 r. do maja 2014 r. wynoszącą 1.767,61 zł (co średnio miesięcznie daje kwotę 294,60 zł);

- wyciągi z rachunków bankowych należących do wnioskodawcy i jego żony sporządzone za okres od 2 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., na które wpłynęły środki w łącznej kwocie 24.075,21 zł i 5.692,48 zł;

- kopie tytułów wykonawczych wystawionych w dniach: 10, 11, 18 i 23 października 2013 r., 13 listopada 2013 r., 7 i 13 stycznia 2014 r. oraz 5 lutego 2014 r. na łączną kwotę 752.633 zł (wraz z odsetkami za zwłokę) obejmujących podatek akcyzowy za miesiące od lipca do września 2011 r.;

- dodatkowe oświadczenie z dnia 6 marca 2014 r., z którego (poza ww. okolicznościami) wynika, że wykazana we wniosku nieruchomość wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków oraz że wnioskodawca jest także właścicielem samochodu marki [...] o wartości 9.500 zł

Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia o odrzuceniu skargi koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi określony w kwocie 1.320 zł; 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); 4) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz 5) ewentualne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Po analizie przedłożonego materiału dowodowego, który referendarz sądowy uznał za wystarczający do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, stwierdzono, że ustalone na jego podstawie okoliczności nie pozwalają przyjąć, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, jak również, że nie ma realnych możliwości ich poniesienia choćby w części.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności nieuzyskiwania dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej i zaspakajania potrzeb czteroosobowej rodziny wyłącznie z dochodu osiąganego przez jego żonę ze stosunku pracy, którego średnia miesięczna wysokość kształtuje się na poziomie 1.814,16 zł netto (co ustalono na podstawie zestawienia operacji dokonanych na rachunku bankowym małżonki).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

Zestawiając przychody wnioskodawcy z wysokością kosztów, które mogą powstać w niniejszej sprawie (o których była mowa powyżej), nie można uznać aby nie był on w stanie ich ponieść.

Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że w 2013 r. przychody te wyniosły 200.952,16 zł (miesięcznie 16.746 zł). Jak już wskazano fakt, że wnioskodawca wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła.

Podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności złej kondycji finansowej nie potwierdza, a wręcz przeczy, historia operacji dokonanych na jego rachunku bankowym. Zauważyć należy, że konto wnioskodawcy w okresie od grudnia 2013 r. do lutego 2014 r. zasilane było znacznymi wpłatami własnymi gotówkowymi. Z opisu transakcji wynika, że podmiotami dokonującymi tych wpłat był albo sam wnioskodawca, albo jego żona. Przy czym nie sposób pominąć okoliczności, że środki wpłacane przez żonę wnioskodawcy nie pochodziły z jej rachunku bankowego, z którego wyciąg przedłożono. I tak w grudniu 2013 r. na konto wnioskodawcy małżonkowie wpłacili łącznie kwotę 7.950 zł (dnia 2 grudnia 2013 r. 1.750 zł; dnia 5 grudnia 2013 r. 3.500 zł; dnia 19 grudnia 2013 r. 2.700 zł), w styczniu 2014 r. – 9.700 zł (dnia 8 stycznia 2014 r. 5.500 zł; dnia 15 stycznia 2014 r. 3.000 zł; dnia 30 stycznia 2014 r. 1.200 zł), zaś w lutym 2014 r. – 4.500 zł (dnia 3 lutego 2014 r. 2.000 zł; dnia 19 i 21 lutego 2014 r. po 1.000 zł). Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że w podatkowej księdze przychodów i rozchodów za styczeń 2014 r. wnioskodawca wykazał przychód w wysokości 9.600 zł i dochód w kwocie jedynie 177,21 zł, jednocześnie zasilając swój rachunek bankowy kwotą 9.700 zł. Okoliczność ta pozostaje w sprzeczności z argumentacją wnioskodawcy o niedochodowości wykonywanej przez niego działalności gospodarczej.

Nie sposób również pominąć, że wnioskodawca reguluje wszystkie wymagalne zobowiązania (tak publicznoprawne jak i prywatnoprawne) oraz reguluje bieżące opłaty za media, co także przeczy prezentowanej w niniejszej sprawie złej kondycji finansowej strony spowodowanej brakiem dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że gdyby wnioskodawca i jego rodzina utrzymywali się wyłącznie z dochodów małżonki nie byliby w stanie regulować wszystkich swoich zobowiązań kredytowych i uiszczać bieżących kosztów związanych z utrzymaniem, w tym opłat za media i ogrzewanie domu (ich poszczególna wysokość wynika z przedstawionych dowodów potwierdzających okoliczność ich ponoszenia).

Uwzględniając z kolei fakt istnienia obciążeń kredytowych należy mieć na uwadze, że bank udzielający wnioskodawcy stosownych kredytów badał zdolność kredytową wnioskodawcy i jego żony oraz możliwość spłaty zaciągniętych zobowiązań. Co oczywiste, stosowny kredyt związany z prowadzoną działalnością gospodarczą (z ratą wynoszącą prawie 1.400 zł) nie zostałby wnioskodawcy udzielony gdyby nie posiadał on dostatecznej zdolności do jego spłaty oraz nie ustanowił przewidzianych przez prawo form jego zabezpieczenia.

W ocenie referendarza sądowego za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia nadto fakt wystawienia tytułów wykonawczych stanowiących podstawę do prowadzenia względem wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów wskazujących na dokonanie czynności egzekucyjnych rzeczywiście uszczuplających jego stan majątkowy. Z kolei z przedłożonych do akt dokumentów nie wynika, aby rachunki bankowe wnioskodawcy i jego żony zostały w określonym zakresie zajęte bądź zabezpieczone.

Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.

Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.

Ponadto przyjęcie przez wnioskodawcę określonego priorytetu w wydatkach (w realiach sprawy ukierunkowanego głównie na spłatę zobowiązań kredytowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy – jak wynika z przedłożonych dokumentów – posiada ona środki pieniężne i określony majątek.

W ocenie referendarza sądowego poniesienie przez wnioskodawcę kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – przy charakterze i wysokości dochodów, jak i w świetle posiadanego majątku (w tym samochodów, których wartość rynkowa według oświadczenia wnioskodawcy wynosi 95.900 zł) – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej członków rodziny wnioskodawcy, jak i jego samego.

Końcowo, referendarz sądowy zauważa, że powyższej oceny nie zmienia fakt, że przed tut. Sądem toczy się wiele postępowań zainicjowanych przez wnioskodawcę, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w każdym z nich.

Z tych wszystkich względów, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.