Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 85/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 2, art. 33 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1065
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi E.N. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 76 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1065 z późn. zm., dalej także ustawa), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania E.N., od decyzji Starosty Powiatu w T. z dnia [...] r., [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku za okres od 27 czerwca do 03 października 2016 r. w wysokości 2.633,80 zł brutto - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, w pełni akceptując przy tym ustalenia organu pierwszej instancji i wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że E. N. (dalej: także strona) otrzymała decyzję Zastępcy Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w T., działającego z upoważnienia Starosty Powiatu w T., nakazującą jej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku za okres od 27 czerwca do 03 października 2016 r. w wysokości 2.633,80 zł brutto, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, gdyż w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wydanie tej decyzji poprzedziła decyzja organu I instancji z [...] r., znak [...], mocą której strona została uznana z dniem 27 czerwca 2016 r. za osobę bezrobotną i od tego dnia posiadała prawo do zasiłku na podstawie decyzji tego samego organu i z tego samego dnia, czyli [...] r., nr - [...]. Strona została przy tym prawidłowo pouczona o prawach i obowiązkach związanych z uzyskaniem statusu osoby bezrobotnej, a w szczególności o obowiązku zgłaszania się w wyznaczonych terminach oraz na wezwanie urzędu pracy, a także o konsekwencjach niestawienia oraz poinformowana, że prawa i obowiązki osób bezrobotnych, w tym warunki nabycia statusu bezrobotnego, określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenia wykonawcze do tej ustawy. W przedmiotowej sprawie - jak zauważył - pełnienie przez stronę od 25 lutego 2013 r. funkcji Prezesa Zarządu w przedsiębiorstwie A Sp. z o.o., mieszczącego się w T. przy ul. [...], oznacza, że nie spełniała ona przesłanek do posiadania statusu osoby bezrobotnej, wynikających z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, od dnia rejestracji, tj. od 27 czerwca 2016 r. Tym samym strona nie mogła także posiadać prawa do jakiegokolwiek świadczenia przysługującego wyłącznie osobom bezrobotnym, w przedmiotowej sprawie - prawa do zasiłku, które nabyła od dnia rejestracji w charakterze bezrobotnego. Pełnienie przez stronę funkcji w spółce prawa handlowego wynika z odpisu pełnego z rejestru przedsiębiorców KRS na dzień 12 maja 2017 r. dla spółki [...] nr [...] (Dział 2, rubryka 1, podrubryka 1). Funkcje tę strona pełniła bez przerwy w trakcie posiadania statusu bezrobotnego, gdyż, pomimo złożonej rezygnacji od dnia 11 kwietnia 2016 r. (kopia oświadczenia strony z 04 kwietnia 2016 r.), nie została zawieszona w czynnościach. Organ zatrudnienia o pełnionej przez stronę funkcji w spółce prawa handlowego w trakcie posiadania statusu osoby bezrobotnej, powziął wiadomość właśnie 21 października 2016 r. po złożonym przez nią wniosku o dokonanie refundacji ze środków Funduszu Pracy kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego. Następnie, po zwróceniu się w tej sprawie do Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, do organu zatrudnienia 16 maja 2017 r. wpłynął odpis pełny z rejestru przedsiębiorców KRS na dzień 12 maja 2017 r., potwierdzający wskazane wyżej okoliczności.

Po powzięciu przez organ informacji z rejestru przedsiębiorców KRS, iż od dnia 25 lutego 2013 r. strona pełniła funkcję prezesa zarządu spółki A sp. z o.o. T., postanowieniem z [...] r., nr [...] wznowił postępowania w sprawach zakończonych decyzjami z [...] r. w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej i z tego samego dnia w przedmiocie przyznania stronie prawa do zasiłku. Następnie decyzją z [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 71 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, uchylił w całości decyzje z dnia [...] r. orzekające o:

a) uznaniu strony za osobę bezrobotną z dniem 27 czerwca 2016 r.,

b) przyznaniu stronie zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 831,10 zł w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku oraz w wysokości 652, 60 zł w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku.

Jednocześnie na podstawie art. 105 Kpa organ pierwszoinstancyjny powyższą decyzją, tj. decyzją z [...] r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie przyznania stronie z dniem 27 czerwca 2016 r. zasiłku dla bezrobotnych, jako bezprzedmiotowe.

Decyzja ta z dniem [...] r. stała się ostateczna.

Równocześnie organ rynku pracy zawiadomił stronę o toczącym się postępowaniu w sprawie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w okresie od 27 czerwca do 03 października 2016 r. Z kolei pismem z 30 sierpnia 2017 r. Komenda Powiatowa Policji w T.(Wydział do [...]) powiadomiła organ rynku pracy o prowadzonych czynnościach w przedmiocie podejrzenia zaistnienia czynów zabronionych stypizowanych w art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk w związku z działalnością strony. Przy czym pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r., niezależnie od powyższego zawiadomienia, organ w trybie art. 304 § 1 kpk złożył do KPP w T. pisemne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w związku z pobraniem przez stronę zasiłku dla bezrobotnych.

Podsumowując powyższe ustalenia i przenosząc je na grunt regulacji prawnych organ odwoławczy wskazał, że art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi, że starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy.

Z kolei stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy za bezrobotnego uznaje się osobę (...) niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Są to - jak zaznaczył - podstawowe warunki, których kumulatywne wystąpienie jest niezbędne dla posiadania przez daną osobę statusu bezrobotnego. Przepis powyższy (w pkt 2 lit. a-m) formułuje również inne przesłanki stanowiące podstawę dla przyznania takiego statusu. Niespełnienie jednak choćby jednego z wymogów ww. przepisu skutkuje odmową uznania zainteresowanego za osobę bezrobotną lub utratą statusu osoby bezrobotnej.

Zgodnie art. 71 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy prawo do stypendium przysługuje bezrobotnemu. Art. 76 ust. 1 Ustawy o promocji zatrudnienia (...) stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

W świetle art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się:

- świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

- świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

W dalszych motywach organ odwoławczy podkreślił, czego zdaje się nie dostrzega strona, że skoro zostały ostatecznie i prawomocnie (stosownie do art. 16 Kpa) wzruszone decyzje mocą których strona pobierała zasiłek w trakcie pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki, tj. w okresie, gdy w ocenie organu pierwszoinstancyjnego, co notabene nie zostało zanegowane przez stronę, nie spełniała ona przesłanek do posiadania statusu bezrobotnego, to zasadnie organ pierwszoinstancyjny decyzją z dnia [...] r. nr [...] zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2.633,80 zł, tj. zasiłku, wypłaconego za okres od 27 czerwca do 03 października 2016 r., w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Świadczenie to bowiem, w świetle art. 76 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, zostało pobrane nienależnie i podlega zwrotowi.

Nadto podkreślił, że strona, rejestrując się w PUP, została szczegółowo poinformowana o przesłankach posiadania statusu osoby bezrobotnej, będącego warunkiem posiadania prawa do zasiłku, oraz o przesłankach utraty statusu osoby bezrobotnej, co potwierdziła podpisami, złożonymi w dniu 22 i 27 czerwca 2016 r. pod informacją o prawach i obowiązkach osoby rejestrującej się w powiatowym urzędzie pracy oraz pod oświadczeniem bezrobotnego. W tych okolicznościach stwierdził, iż strona potwierdziła zapoznanie się z podstawowymi prawami i obowiązkami związanymi z uzyskaniem statusu osoby bezrobotnej, a w szczególności z obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach określonych w art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przyjęła także do wiadomości obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach określonych w art. 76 tej ustawy. Zapoznała się również z odpowiednimi przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Podsumowując wskazał także na ugruntowane w tym przedmiocie orzecznictwo sądów administracyjnych, w których Sądy - w kontekście art. 76 ust. 2 pkt 2 tej ustawy - podkreślały, że świadomego wprowadzenia w błąd organu, o jakim mowa w art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, nie można ograniczać jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego. Hipotezę przepisu wyczerpują zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi. Wprowadzenie organu w błąd, w przypadku braku bezpośredniości zamiaru, może zatem nastąpić również przez przemilczenie istotnych dla sprawy okoliczności. Zachowanie strony w związku z pełnieniem funkcji w spółce prawa handlowego w trakcie posiadania statusu bezrobotnego, przyniosło taki właśnie skutek. Na poparcie powyższego stanowiska przytoczył: wyrok WSA w Gliwicach z 08 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 83/12, wyrok WSA w Opolu z 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Op 368/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 251/11, a także wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1034/08, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

Na zakończenie podniósł, że osoba, która dokonała zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, może dokonać rozliczenia nadpłaconego podatku w rocznym zeznaniu podatkowym, a także pouczył stronę, że jeżeli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, może zwrócić się z wnioskiem do Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w T.o odroczenie, rozłożenie na raty lub umorzenie całości lub części nienależnie pobranego świadczenia. Decyzję w tym zakresie podejmuje Dyrektor Urzędu Pracy, działający z upoważnienia Starosty Powiatu, po uprzednim przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a to zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca zaskarżając ją w całościi, zarzuciła jej zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, a to:

1) obrazę art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną jego wykładnie i uznanie, iż skarżąca w sposób prawidłowy została uznana za osobę nienależnie pobierającą świadczenia i przez to zobowiązaną do ich zwrotu, podczas gdy prawidłowo analiza zapisów ustawy winna prowadzić do wniosku przeciwnego,

2) obrazę art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną jego wykładnie i uznanie, iż skarżąca nie spełniała wymienionych w nim przesłanek, podczas gdy prawidłowo analiza przepisów winna prowadzić do wniosku przeciwnego,

3) obrazę art. 7 i art. 77 Kpa poprzez:

a) niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w tym prawidłowego ustalenia zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia, co doprowadziło do błędnego załatwienia sprawy niezgodnego z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli,

b) niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w tym prawidłowego ustalenia czy skarżąca faktycznie pobierała jakiekolwiek wynagrodzenie, aktywnie angażowała się w pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki i czy miało to wpływ na gotowość skarżącej do podjęcia zatrudnienia, co doprowadziło do błędnego załatwienia sprawy niezgodnego z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli.

Formułując powyższe zarzuty autor skargi wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji;

2. zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernych wywodach skargi, przytaczając na poparcie przywoływanych argumentów orzecznictwo sądowoadministracyjne, podniósł, że organy I i II instancji wadliwe uznały, iż skarżąca, w związku z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy utraciła status osoby bezrobotnej i z tego powodu jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, (por. wyroki NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1983/14, z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2732/15; wyroki WSA w Gdańsku z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 746/12, z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 450/15; z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 345/14; wyrok WSA w Opolu z dnia 25 maja 2017 r.). Wskazał także, iż pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki, jako roli reprezentacyjnej, za którą strona nie pobierała wynagrodzenia w żaden sposób nie kolidowało z jej zdolnością i gotowością do podjęcia zatrudnienia, do czego organy administracyjne nie ustosunkowały się w swoich decyzjach. W jego ocenie błędem jest przyjęcie z góry, że w każdym przypadku członkostwo w zarządzie spółki osoby w tej spółce niezatrudnionej wyklucza możliwość uznania takiej osoby za bezrobotną. Trzeba bowiem w każdym przypadku przeprowadzić dowody i oceny, czy osoba taka jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Jego zdaniem w przedmiotowej sprawie organy nie wykonały należycie swego zadania, poprzez nie wyjaśnienie, jaki jest zakres obowiązków strony w związku z pełnioną przez nią funkcją prezesa, jak i nie ustalając, czy została z nią zawarta umowa o pracę. Istotna w tym wypadku jest struktura organizacyjna spółki, w której skarżąca zajmuje jedynie rolę reprezentacyjną, za którą nie pobierała nigdy wynagrodzenia. Samo pełnienie funkcji prezesa zarządu przez skarżącą nie generowało żadnego przychodu, a co za tym idzie nie sposób uznać, aby skarżąca straciła status osoby bezrobotnej. Zgodnie z definicją osoby bezrobotnej zawartej w art. 2 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, za bezrobotnego uważa się: osobę, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej, nieuczącą się w szkole, z wyjątkami, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli ukończyła odpowiedni wiek oraz nie nabyła prawa do emerytury lub renty. Również osoba bezrobotna nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej z wyjątkami, nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego, nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, nie pobiera na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasiłku dla opiekuna, etc. Definicja osoby bezrobotnej, jak uzasadniał, zawarta art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, skonstruowana jest w istocie z dwóch części. W pierwszej z nich wskazuje się na przesłanki pozytywne, czyli na warunki, które muszą być spełnione, by można było uzyskać (zachować) status bezrobotnego. Druga część zawiera zespół przesłanek negatywnych, okoliczności, które uniemożliwiają nabycie (zachowanie) tego statusu. Tym samym w jego opinii E. N. w okresie od 27 czerwca do 03 października 2016 r. "bezspornie wypełniała wszystkie przesłanki pozytywne wyrażone w ustawowej definicji osoby bezrobotnej, nie wypełniając przesłanek negatywnych, a mimo tego orzeczono zwrot pobranych przez nią zasiłków". Podsumowując uznał, że strona wyrażała gotowość podjęcia zatrudnienia, albowiem nie kolidowało to z pełnieniem funkcji społecznego członka zarządu spółki. Zacytował przy tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Op 170/17.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymując stanowisko wyrażone w objętej skargą decyzji oraz powtarzając w pełni zawartą w niej argumentację wskazał, że nie zawiera ona wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie - na podstawie art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia. Rozpoczynając rozważania w przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać należy, że Sąd dokonując kontroli kwestionowanej decyzji nie dostrzegł uchybień skutkujących jej wzruszeniem. Sprawa została bowiem dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, zebrane dowody zostały poprawnie ocenione pod kątem wiarygodności, w wyniku czego poczyniono trafne ustalenia faktyczne, które przyjęto za podstawę zasadnych rozważań i prawidłowego rozstrzygnięcia. Zatem decyzja ta nie uchybia przepisom prawa procesowego. Nie narusza ona także przepisów prawa materialnego. Art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jednoznacznie stanowi w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei z ust. 2 tego przepisu wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się:

1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78;

5) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6;

4a) koszty przygotowania zawodowego dorosłych, w przypadku określonym w art. 53h ust. 1;

5) zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę;

6) świadczenie pieniężne wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego;

7) świadczenie przedemerytalne wypłacone w kwocie zaliczkowej, jeżeli organ rentowy odmówił wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego.

Oczywistym jest, że orzeczenie zwrotu nienależnego świadczenia, może nastąpić jedynie po uprzednim ustaleniu, we właściwym trybie przewidzianym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w drodze decyzji administracyjnej , że danej osobie w konkretnie określonym okresie zasiłkowym nie przysługiwał status osoby bezrobotnej i będące pochodną tego statusu prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Dopiero dokonanie tego ustalenia pozwala organowi administracji, zająć się kolejną kwestią, a mianowicie sprawą zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Zatem okoliczność, że dane świadczenie - w tym przypadku zasiłek dla bezrobotnych - jest świadczeniem nienależnym, wynikać może jedynie z treści decyzji administracyjnej, która - co wymaga podkreślenia - nie została zaskarżona przez stronę.

Tymczasem - co wymaga podkreślenia - wywody i zarzuty skargi wywiedzionej na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty Powiatu w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku za okres od 27 czerwca do 03 października 2016 r. w wysokości 2.633,80 zł brutto dotyczą w znacznej części polemiki z ostateczną i prawomocną decyzją organu zatrudnienia z [...] r. nr [...], mocą której organ ten, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 71 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, uchylił w całości decyzje z dnia [...] r. orzekające o:

po pierwsze - uznaniu strony za osobę bezrobotną z dniem 27 czerwca 2016 r.,

po drugie - przyznaniu stronie zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 831,10 zł w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku oraz w wysokości 652, 60 zł w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku.

Mocą tej decyzji organ pierwszoinstancyjny równocześnie, co jest kluczowe dla przedmiotu rozstrzygnięcia, a czego zdaje się nie dostrzega strona skarżąca, umorzył postępowanie w sprawie przyznania stronie z dniem 27 czerwca 2016 r. zasiłku dla bezrobotnych, jako bezprzedmiotowe.

Mając tym samym na uwadze wywody pełnomocnika strony dotyczące pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki w kontekście spełniania przesłanek art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, należy podkreślić, że po wznowieniu przez organ pierwszej instancji postępowania, o czym szerzej powyżej, ani strona, ani jej pełnomocnik nie wyrazili swojego stanowiska w tej sprawie. Także po zakończeniu tegoż postępowania i wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji z [...] r., nr [...]. Od decyzji tej, co wymaga w tym miejscu przypomnienia, nie złożono odwołania w ustawowym terminie, dlatego z dniem 22 sierpnia 2017 r. stała się ona ostateczna i prawomocna.

Przeto z uwagi na fakt, iż wcześniej zapadła decyzja ostateczna, ale i prawomocna, orzekająca na podstawie art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, o pozbawieniu strony skarżącej statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku za okres objęty nią okres od 27 czerwca do 03 października 2016 r. w wysokości 2.633,80 zł brutto, to pobrany za ten okres zasiłek dla bezrobotnych jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi (art. 76 ust. 2 pkt. 3 tej ustawy). Nie można przy tym nie wskazać, że strona była świadoma, że aby być osobą bezrobotną, winna być osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Wykonując powierzone jej w Zarządzie Spółki A zadania, jak np.: przygotowanie i sporządzenie wniosku o dokonanie refundacji ze środków Funduszu Pracy kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego (złożony w PUP w T. 21 października 2016 r.), czy rachunku zysków i strat tej Spółki za lata 2013 i 2014 lub jej bilansu za te lata (złożony w Urzędzie Skarbowym 31 marca 2015 r.), strona, jak słusznie uznały organy, z pewnością nie była osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym nie spełniała podstawowego warunku posiadania statusu bezrobotnego, a w konsekwencji - prawa do zasiłku. Wiedząc zaś o konieczności bycia osobą gotową do podjęcia pracy, aby móc posiadać ten status i świadczenie - świadomie naruszyła przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Rozważając kwestię spełnienia przesłanki określonej w art. 76 ust. 2 pkt. 2 in fine ustawy należy zwrócić uwagę na dwie okoliczności, które w ocenie Sądu, przesądzają o świadomym wprowadzeniu w błąd urzędu pracy. W pierwszym rzędzie przyjdzie zauważyć, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, ukształtowany został pogląd, zgodnie z którym istotną cechą konstrukcji nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że jej się ono nie należy, co wiąże się z prawidłowym pouczeniem o przesłankach nabycia lub utraty prawa do świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009r., sygn. akt I OSK 1034/08). Po wtóre, świadome wprowadzenie w błąd organu, o jakim stanowi ustawodawca w art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, nie można ograniczać jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego. Hipotezę przepisu wyczerpują zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi (zob. przytaczane już orzecznictwo, w tym wyrok WSA w Opolu z 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Op 368/10, wyrok NSA z 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1034/08). Wprowadzenie organu w błąd, w przypadku braku bezpośredniości zamiaru, może zatem nastąpić również przez przemilczenie istotnych dla sprawy okoliczności.

Tym samym powtórzenia wymaga, że zgodnie z art. 76 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt. 2 ustawy o promocji zatrudnienia, do zwrotu nienależnego świadczenia pieniężnego może zostać zobowiązana osoba, która pobrała świadczenie pieniężne wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy. W ocenie Sądu fakt świadomego wprowadzenia w błąd organ zatrudnienia został wykazany, a co za tym idzie rozstrzygnięcie nakazujące zwrot nienależnie pobranego świadczenia znajduje uzasadnienie.

Zatem końcowo godzi się wskazać, że w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć skarżącej, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.