Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 403/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 29 maja 2023 r. znak BP.503.136.2022.1958.LB3.412570 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie L. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w L. z 21 lipca 2022 r. znak WFK.3151.2.24.2016; II. przyznaje adwokatowi M. P. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Główny Inspektor Transportu Drogowego (organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (organ, wierzyciel) z 21 lipca 2022 r. nr WFK.3151.2.24.2016 uznające zarzuty S. G. (zobowiązany, skarżący, strona) wniesione do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr 24/2016 z 29 lutego 2016 r. za niezasadne.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 25 września 2014 r. nr WITD.DI.0152.III0629.40.2014 organ nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie 8.000 zł. W związku z brakiem jej zapłaty, organ występując w roli wierzyciela skierował do strony upomnienie wzywające do uregulowania należności, a następnie wystawił 29 lutego 2016 r. tytuł wykonawczy nr 24/2016, który skierował do organu egzekucyjnego (Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie).

Organ egzekucyjny postanowieniem z 22 marca 2018 r. umorzył postepowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego z uwagi na jego całkowitą bezskuteczność.

Pismem z 30 maja 2022 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ponowne wszczęcie egzekucji, wskazując na ujawnienie źródeł dochodu zobowiązanego (renta rolnicza).

W odpowiedzi na zawiadomienie organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu postepowania egzekucyjnego zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, że nie zostało zakończone postępowanie sądowe dotyczące jego skargi na decyzję odmawiającą umorzenia przedmiotowej kary. Jednocześnie podniósł, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego w jego obecnej sytuacji jest zbyt uciążliwe. Jedynym jego źródłem utrzymania jest renta w kwocie 1233 zł netto, z której po uiszczeniu opłat mieszkaniowych i zakupie niezbędnych lekarstw pozostaje mu ok. 200 zł. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez WSA w Lublinie sprawy dotyczącej umorzenia przedmiotowych zaległości.

Tak sformułowane zarzuty zostały przekazane przez organ egzekucyjny wierzycielowi w celu zajęcia stanowiska co do ich zasadności

Postanowieniem z 21 lipca 2022 r. wierzyciel uznał zarzuty zobowiązanego za niezasadne oraz odmówił wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jak argumentował, na chwilę obecną brak przesłanek do zawieszenie lub umorzenia postępowania egzekucyjnego. Złożenie wniosku o umorzenie kary pieniężnej do czasu jego rozpoznania, nie wywiera wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne.

W zażaleniu na ww. postanowienie zobowiązany powielił argumenty pisma zawierającego zarzuty dodając, że nie została wzięta pod uwagę jego sytuacja materialna i zdrowotna w jakiej się znajduje.

Organ odwoławczy rozpoznając sprawę po wniesieniu zażalenia w przywołanym na wstępie postanowieniu wskazał, że zgodnie z art. 33 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. - Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 - dalej u.p.e.a.) zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego zarzutu, jednakże podstawą mogą być tylko ściśle określone okoliczności, których zamknięty katalog jest zawarty w powołanym przepisie, a mianowicie:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zdaniem organu, w świetle powyższego oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego, brak jest podstawy do uwzględnienia zażalenia. Wniesienie zarzutu jest bowiem obwarowane, powołaniem się na przynajmniej jedną z podstaw z art. 33 § 2 u.p.e.a. W przytoczonym katalogu podstaw wniesienia zarzutu brak jest podstawy w postaci zastosowania przez organ zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Taka podstawa istniała w brzmieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązującym do 30 lipca 2020 r., tj. do dnia wejścia w życie nowelizacji u.p.e.a. wprowadzonej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070). Nadmierna uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego może być obecnie przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne.

Nadto wskazał, że w okolicznościach sprawy, brak jest podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak przesłanek z art. 56 §1 u.p.e.a. Za niezasadny uznał również wywód strony co do braku wymagalności obowiązku w związku z rozpatrywaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargi na decyzję organu wydaną w przedmiocie ulgi w spłacie kary pieniężnej. Jak wyjaśnił, dopiero prawomocne orzeczenie sądu przesądzające o zasadności udzielenia wnioskowanej ulgi mogłoby stać się podstawą do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 9, 11 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania sprawy, sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny oraz pominięcie argumentów merytorycznych i zarzutów podnoszonych w odwołaniu, a także działanie bez uwzględnienia słusznego interesu obywatela oraz nie rozważenie wszystkich okoliczności sprawy, działanie poza granicami obowiązujących przepisów poprzez zastosowanie przepisów u.p.e.a. obowiązujących po 30 lipca 2020 r., w sytuacji kiedy tytuł wykonawczy pochodzi z 2016 r. i egzekucja toczy się z przerwami od tego roku.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenia zaskarżonego postanowienia o wstrzymanie prowadzonej przeciwko niemu egzekucji.

Motywując skargę wskazał, że w jego ocenie organ w sposób nieprawidłowy odniósł się do jego zarzutów. Tytuł wykonawczy pochodzi z 2016 r. i wówczas została także wszczęta egzekucja administracyjna. W 2016 r. istniała podstawa prawna stanowiąca o zbytniej uciążliwości egzekucji dla obywatela. Art. 7 § 2 u.p.e.a. nakazuje natomiast stosowanie środków najmniej uciążliwych dla dłużnika

Nadto dodał, że w toku kilkuletniego trwania postępowania egzekucyjnego złożył wiele pism przedstawiających jego trudnią sytuację materialną, zdrowotną i osobistą. Te okoliczności w ogóle nie zostały uwzględnione. Organ nie uwzględnił również, że w toku jest postępowanie w przedmiocie umorzenia przedmiotowej kary.

Końcowo, szczegółowo opisał swoją sytuację osobistą, zdrowotna oraz finansową, uprawniające - jego zdaniem - do zaprzestania prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał wyrażone w skardze zarzuty i wnioski oraz przywołaną tam argumentację. Nadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej ustanowionej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości lub w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza - wbrew żądaniom strony - została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jak zaś zgodnie podnosi się w orzecznictwie (wyroki NSA: z 16 lutego 2021r., III FSK 2430/21; z 8 grudnia 2020r., I FSK 1110/20, z 11 czerwca 2019r., II OSK 1867/17) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (w przeciwieństwie do przypadków określonych wart. 119 pkt 2 p.p.s.a.) jest niezależne od woli stron. W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem zarówno te jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę.

Nawiązując natomiast do kognicji Sądu, należy wskazać, że w myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny prawidłowości uznania przez wierzyciela, że podniesione przez skarżącego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są nieuzasadnione.

Mając na uwadze tak zakreślony przedmiot sprawy wskazać należy, że na mocy art. 1 i art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm. - dalej ustawa zmieniająca) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m.in. art. 27, art. 33 i art. 34 u.p.e.a., jak również art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Analiza przepisów intertemporalnych, w tym art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, prowadzi do wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed nowelizacji. Wspomniany art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi bowiem, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Uwaga ta ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie, albowiem organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu przywołało treść art. 33 u.p.e.a. w jego znowelizowanym brzmieniu. Jak z tego wynika, organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na regulacjach prawnych, które w sprawie nie miały zastosowania. Podobnie uczynił organ pierwszej instancji. Tym samym oczywistym jest, że organy naruszyły przepis art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. stanowiący, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (właściwych dla danej sprawy).

Rację ma zatem skarżący, że wniesienie zarzutów jak również ich rozpoznanie przez wierzyciela powinno zostać dokonane na podstawie przepisów u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.

Zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r.), zarzuty są środkiem prawnym przysługującym zobowiązanemu w początkowej fazie prowadzenia egzekucji administracyjnej, celem wyjaśnienia, przy udziale wierzyciela, określonych wątpliwości dotyczących podstaw do prowadzenia tego postępowania. Organ egzekucyjny jest bowiem organem wykonawczym. Działa on na wniosek wierzyciela i nie jest uprawniony do badania zasadności oraz wymagalności obowiązku, który ten nałożył na określony podmiot (art. 29 § 1 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są zatem podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. - zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a. Przesłanki te stanowią katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek wyrażone niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty prawidłowo zgłoszone, a więc zgłoszone w terminie i znajdujące oparcie w jednej z wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a.

Również procedura rozpatrywania zarzutów jest ściśle określona. Organ egzekucyjny nie może dokonać tego w sposób dowolny. W sytuacji zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutów, których podstawą są przepisy art. 33 § 1 pkt 1 – 7, 9 i 10 u.p.e.a., a przy egzekucji o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest zobligowany prawnie do uzyskania stanowiska wierzyciela. Stanowisko to przybiera formę postanowienia, na które zobowiązany może złożyć zażalenie. Jednocześnie jak stanowi art. 35 § 1 u.p.e.a. zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. O powyższym został natomiast skarżący zawiadomiony pismem organu egzekucyjnego z 4 lipca 2022 r.

W tych okolicznościach bezspornym jest, że organy wierzycielskie, zobligowane były do rozpoznania zarzutów skarżącego w oparciu o przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., a nie po tej dacie jak to uczyniły. Analiza wydanych przez nie postanowień prowadzi bowiem do jednoznacznego wniosku, że w istocie nie ustosunkowały się do sformułowanych przez stronę zarzutów z uwagi na wadliwie przyjętą podstawę prawną.

Na powyższą wadliwość działania powinno naprowadzić wierzyciela to, że postępowanie egzekucyjne w stosunku do strony skarżącej wszczęte zostało po raz pierwszy w 2016 r. poprzez wystawienie tytułu wykonawczego nr 24/2016 z 29 lutego 2016 r. Na podstawie ww. tytułu organ egzekucyjny wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne, które finalnie umorzył na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na jego bezskuteczność. Następnie, wobec ujawnienia źródła dochodu zobowiązanego (prawa do renty) wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, bez wystawienia kolejnego tytułu wykonawczego. Działanie to należy ocenić jako prawidłowe. W przypadku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności, która była już przedmiotem egzekucji, a która została umorzona wobec jej nieskuteczności niedopuszczalne jest wystawianie ponownych tytułów wykonawczych, co do tej samej należności. Ponowne wszczęcie takiego postępowania może nastąpić tylko na podstawie jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego.

W tym stanie sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.) przyznając pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł brutto, wobec złożonego oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części i mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt. SK 78/21 (OTK-A 2023, nr 20).

Przy powtórnym rozstrzyganiu sprawy organy będą zobowiązane uwzględnić powyższą ocenę Sądu, jeszcze raz rozpatrzyć zarzuty skarżącego zgłoszone do ponownie wszczętego postępowania egzekucyjnego w oparciu o właściwą podstawę prawną (w razie wątpliwości wezwą stronę do ich sprecyzowania) i dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.