Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 513/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 8 § 1; art. 10 § 1 i 2; art. 11; art. 15; art. 81; art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 175 ust. 3;  art. 176 ust. 3; art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: WSA Robert Hałabis, WSA Anna Strzelec (sprawozdawca), Protokolant: Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Uczelnianej Studenckiej Komisji Socjalnej z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczeń pomocy materialnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu M. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę [...] zł , w tym [...] zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Sygn. akt III SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r. Uczelniana Studencka Komisja Socjalna Uniwersytetu [...] (dalej też jako USKS, organ odwoławczy, organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania K. B. (dalej też jako skarżąca), utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Studenckiej Komisji Socjalnej (dalej też jako WSKS, organ I instancji) z [...] marca 2019 r., wydaną po wznowieniu postępowania, w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej WSKS Nr [...] XSm z [...] listopada 2016 r. i przyznania skarżącej prawa do świadczeń pomocy materialnej w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od października 2016 r. do czerwca 2017 r.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] października 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim [...]. Na podstawie załączonej dokumentacji WSKS decyzją z [...] listopada 2016 r. przyznała K. B. stypendium socjalne w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od października 2016 r. do czerwca 2017 r. Jednym spośród załączonych przez skarżącą dokumentów był wyrok alimentacyjny Sądu Rejonowego w R. z [...] lipca 2007 r. w sprawie sygn. akt R III C [...], w którym zasądzono na rzecz skarżącej alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie.

WSKS rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie stypendium socjalnego złożony w październiku 2018 r. ustaliła, że do przedmiotowego wniosku skarżąca dołączyła wyrok alimentacyjny Sądu Rejonowego w P. z [...] lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt. III RC [...], podwyższający alimenty do sumy [...] zł miesięcznie, który opatrzony został klauzulą wykonalności.

W tych okolicznościach, organ I instancji uznał, że rozpatrując wniosek skarżącej złożony w 2016 r. organ został wprowadzony w błąd, gdyż na chwilę składania wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w roku 2016, w dyspozycji skarżącej pozostawał już wyrok alimentacyjny wydany w 2014 roku, podwyższający zasądzone na jej rzecz alimenty i opatrzony klauzulą wykonalności.

W tym stanie rzeczy, w ocenie organu I instancji, mając na uwadze że w pod koniec 2018 r. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji w 2016 r., a nieznane organowi, który ją wydał zaistniała podstawa wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.). Organ I instancji zwrócił też uwagę, że decyzja przyznająca prawo do świadczeń socjalnych z [...] listopada 2016 r. stała się ostateczna i nie został przekroczony termin 5-letni określony w art. 146 § 1 k.p.a.

Po wznowieniu postępowania, postanowieniem z [...] grudnia 2018 r., w przedmiocie uchylenia decyzji własnej z [...] listopada 2016 r. i wezwania skarżącej do złożenia stosownych wyjaśnień i przedstawienia dokumentacji potwierdzającej okoliczność faktycznego pobierania świadczeń alimentacyjnych, WSKS decyzją z [...] marca 2019 r. uchyliła decyzję własną z [...] listopada 2016 r. i przyznała skarżącej w okresie od października 2016 r. do czerwca 2017 r. świadczenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ I instancji wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż do wniosku z [...] października 2016 r. w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim [...] skarżąca nie załączyła żadnego rodzaju dokumentacji potwierdzającej okoliczność faktycznego otrzymywania świadczeń alimentacyjnych na innym, niż określono to w wyroku alimentacyjnym , poziomie (tj. potwierdzeń przelewów otrzymywania alimentów na poziomie niższym niż ustalony w wyroku alimentacyjnym, dokumentacji komorniczej na temat stanu egzekucji alimentów w przypadku ich nieotrzymywania lub otrzymywania w mniejszej wysokości, czy informacji stosownej instytucji o podejmowanych czynnościach związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą), WSKS zobligowana była przyznać stypendium socjalne na podstawie przedstawionego przez skarżącą wyroku z [...] lipca 2007 r, który to dokument uznać jednakże należy za bezzasadnie złożony, z uwagi na posiadany już wyrok z 2014 r. ustalający alimenty na poziomie zdecydowanie wyższym, niż wyrok alimentacyjny z 2007 r.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca podniosła, iż decyzja WSKS została wydana m.in. na podstawie postanowień Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym, stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr [...] z [...] września 2018 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów Uniwersytetu [...] oraz załącznika nr [...] do tegoż Regulaminu. Tymczasem w roku akademickim [...] warunki i nabywania i utraty uprawnień do świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] ustalane były w oparciu o obowiązujący od [...] października 2016 r. Regulamin przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] stanowiący załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora [...], a zasady ustalania składu rodziny i dochodu studenta regulował załącznik nr [...] do tego Regulaminu. W konkluzji skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji WSKS z powodu wydania jej bez podstawy prawnej, ewentualnie o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

Uczelniana Studencka Komisja Socjalna utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w pierwszej kolejności wyjaśniła, że wskazana przez skarżącą oczywista omyłka w nr zarządzeń i załącznika została sprostowana postanowieniem WSKS z [...] maja 2019 r., a zażalenie na powyższe postanowienie złożone przez skarżącą nie zostało przez organ odwoławczy uwzględnione. Organ odwoławczy podnosił, że nie można w okolicznościach niniejszej sprawy uznać decyzji WSKS za nieważną, gdyż w danym zakresie podstawa prawna istnieje. Stanowi ją treść Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] oraz innych załączników wprowadzonych Zarządzeniem Rektora [...], a pierwotnie błędnie zastosowana numeracja Zarządzenia Rektora, tj. aktu wewnętrznego [...], którym co roku, ze względów porządkowych wprowadza się Regulamin przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] nie stanowi postaci wydania decyzji bez podstawy prawnej, która istnieje, była i jest skarżącej znana. USKS podniosła, że podstawa wypłacanego skarżącej na przestrzeni kilku lat stypendium socjalnego była i w chwili obecnej nadal jest taka sama, a postanowienia Regulaminu i Załącznika co roku wprowadzane Zarządzeniem Rektora [...] które otrzymują kolejny numer porządkowy są analogiczne i usytuowane zostały w tych samych paragrafach. Nazwy tych dokumentów są również takie same. Dlatego też prawidłowo WSKS oceniała, że mamy do czynienia w tym przypadku z oczywistą omyłką wymagającą sprostowania, w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Następnie USKS przytoczyła dla porównania brzmienie poszczególnych unormowań § 14 ust. 1, § 15 ust. 1 Regulaminu wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] i Zarządzeniem Nr [...], oraz § 8 ust. 1 Załącznika zatytułowanego Zasady ustalania składu rodziny i dochodu studenta, do Regulaminu wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] i Zarządzeniem Nr [...], które to przepisy mają odniesienie do sprawy niniejszej .

W konkluzji USKS podkreśliła, że zgodnie z regulacją wewnętrzną Uniwersytetu [...] podstawę przyznania stypendium socjalnego stanowiła i stanowi także w chwili obecnej trudna, udokumentowana sytuacja materialna studenta, określona dochodem w przeliczeniu na członka rodziny studenta, który należało potwierdzić określoną dokumentacją oraz stosownymi oświadczeniami. W sytuacji, gdy członek rodziny miał lub ma ustalone prawo do alimentów, których faktycznie nie otrzymywał lub otrzymywał w wysokości niższej lub wyższej od ustalonej wyrokiem, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem, do dochodu rodziny wliczało się i wlicza nadal alimenty w wysokości faktycznie otrzymywanej, co jednak należało udokumentować. Pomimo wezwania pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. do złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedstawienia stosownej dokumentacji potwierdzającej wysokość faktycznie otrzymywanych alimentów, skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego fakt otrzymywania alimentów na zdecydowanie niższym poziomie, niż wynika to z dostarczonego wyroku alimentacyjnego. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, wznowienie postępowania z urzędu, uchylenie decyzji ostatecznej i przyznanie stypendium socjalnego w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od października 2016 r. do czerwca 2017 r. uznać należy za prawidłowe i w pełni zgodne z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa. USKS podkreśliła również, że uczelnia wyższa, podmiot podlegający dyscyplinie finansów publicznych zobligowana jest przyznawać stypendia socjalne zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa, aktami wewnętrznymi [...] nie zaś na podstawie gołosłownych twierdzeń studenta.

W skardze na decyzję Uczelnianej Studenckiej Komisji Socjalnej [...] skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji Wydziałowej Studenckiej Komisji Socjalnej [...] oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 3 pkt 1, 1c, pkt 2 ustawy z [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegające na przyjęciu, że ustalona przez WSKS kwota alimentów przyznanych na mocy orzeczenia sądu, a nieotrzymanych przez skarżącą stanowiła dochód jej rodziny i w rezultacie zaniżenie wysokości należnego świadczenia w postaci stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości;

- art. 7 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy i pominięcie słusznego interesu strony;

- art. 80 k.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewystarczające wyjaśnienie przesłanek utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca uzasadniała, że w świetle utrwalonej linii orzeczniczej, to wysokość otrzymanych faktycznie alimentów powinna zostać uwzględniona przez Komisję przy wyliczaniu wysokości dochodów rodziny, a nie kwota alimentów wynikająca z wyroku ustalającego ich wysokość. Bezbłędne ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinne studenta ma istotne znaczenie dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Na poparcie swojego stanowiska organ odwołał się do wyroku w sprawie sygn. akt III SA/Lu 151/19.

W piśmie procesowym z [...] listopada 2019 r. skarżąca podtrzymując zarzuty skargi wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania dyscyplinarnego prowadzonego p-ko skarżącej przez Komisję Dyscyplinarną do spraw Studentów [...]. Skarżąca zarzuciła, że organ nie wskazuje, z którymi to konkretnie dokumentami oraz w jakim zakresie złożone przez skarżącą oświadczenie o uzyskanym w 2015 r. dochodzie jej rodziny z tytułu alimentów pozostaje w sprzeczności. Skarżąca podkreśliła, że dołączone przez nią do wniosku dokumenty w swej treści są, zbieżne, spójne oraz korespondują ze sobą. Natomiast wbrew błędnemu przekonaniu organu, wyrok sądu orzekający w sprawie o alimenty nie jest dokumentem potwierdzającym wysokość uzyskanego dochodu.

Skarżąca zarzuciła, że uzasadnienie faktyczne i prawne zarówno decyzji organu I jak i II instancji nie odpowiada prawu. Skarżąca podkreśliła również, że użyte w § 8 ust. 1 załącznika nr [...] do Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] sformułowanie przy wliczaniu alimentów w otrzymywanej wysokości – "powinno być udokumentowane m.in." oznacza tylko tyle, że zalecane jest udokumentowanie takiego stanu rzeczy różnymi, dostępnymi środkami. Jest to jedynie sugestia, zalecenie. Zdaniem skarżącej, oprócz wyszczególnionych w tymże przepisie odcinków przekazów/przelewów oraz zaświadczenia komornika o stanie egzekucji, na równi traktować należy oświadczenie pobierającego lub wpłacającego należności alimentacyjne. Podkreśliła, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji jest prawem wierzyciela, a nie obowiązkiem. Podkreśliła, że dokumentacji komorniczej nie przedstawi, z uwagi na brak wszczęcia egzekucji. Dodała też, że należności alimentacyjne wpłacane były w gotówce i bez pokwitowania i skarżąca nie posiada na tę okoliczność kopii przelewów. W jej ocenie, ogólnikowe stwierdzenia zawarte w uzasadnieniach decyzji organów obydwu instancji, że nie przedstawiono dokumentów potwierdzających nieotrzymywanie zasądzonych alimentów bez uprzedniej oceny dowodów znajdujących się w aktach sprawy nie świadczą o należytym rozpatrzeniu sprawy, do czego organy były zobligowane na podstawie art. 80 i art. 77 § 1 k.p.a.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

W ocenie sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały podstawy do wznowienia postępowania w oparciu o wyżej wymienioną przesłankę, co organ uzasadnił w sposób wystarczający w podjętym rozstrzygnięciu. Wskazywany przez organ wyrok Sądu Rejonowego w P. z [...] lutego 2014 r., sygn. akt III RC [...] stanowił dowód istniejący w dniu wdawania przez organ decyzji ostatecznej i nie był znany organowi. Natomiast do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego skarżąca dołączyła wyrok Sądu Rejonowego w R. o sygn. akt RIIIC [...].

Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Tym samym wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją administracyjną ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją podjęto, było dotknięte wadliwością. Skoro instytucja ta stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wadliwość ta musi mieć charakter kwalifikowany, a jej rodzaje zostały wyczerpująco wyliczone w przepisach prawa procesowego. W postępowaniu zwykłym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego. Natomiast w postępowaniu nadzwyczajnym przedmiotem postępowania jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Postępowanie to ma własną, odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z wad wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym.

Tym samym po ustaleniu podstaw wznowienia, organ administracyjny powinien dokonać rozpoznania i rozstrzygnięcia w pełnym zakresie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, w której postępowanie zostało wznowione. Następuje więc otwarcie postępowania, w wyniku którego ma być podjęta decyzja w sprawie dalszego obowiązywania dotychczasowej decyzji ostatecznej. Granice tego postępowania, jak już wskazano, wyznaczone są zakresem treści tej ostatniej decyzji. Inaczej mówiąc, organ administracyjny musi rozstrzygnąć na nowo w sprawie, która była wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Jest to więc postępowanie w sprawie tożsamej pod względem przedmiotowym, podmiotowym i co do podstawy prawnej ze sprawą zakończoną decyzją ostateczną. Organ musi zatem przeprowadzić na nowo postępowanie wyjaśniające, w którym wyeliminuje wszystkie wady postępowania wcześniejszego, np. usunie fałszywe dowody i zastąpi je dowodami zgodnymi z prawem. Organ na tym etapie nie jest zatem związany ustaleniami stanu faktycznego i prawnego, dokonanymi podczas wcześniejszego postępowania, niemniej powinien się odnieść do tego materiału dowodowego i na nowo go ocenić. Oznacza to jednocześnie, że dowody, co do wiarygodności których nie zgłoszono żadnych zastrzeżeń, mogą być w tym postępowaniu wykorzystane. Należy przy tym pamiętać, że usunięcie poszczególnych wad wcześniejszego postępowania może wywierać bezpośredni wpływ na treść nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy (zob. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Wyd. II I- Komentarz do art. 151 - pkt I.6., LEX 2010).

W ocenie sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, tej właśnie kompleksowej oceny materiału dowodowego zabrakło, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji nie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z [...] lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.). Zgodnie z art. 207 ust. 1 tej ustawy do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przepis ten stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3 (ust.4).

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest natomiast tzw. zasada przekonywania, określona w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zasada przekonywania nabiera szczególnego znaczenia w przypadku podejmowania przez organy negatywnych z punktu widzenia strony rozstrzygnięć, które powinny być przekonująco i jasno uzasadnione. Istotną rolę w omawianym zakresie przypisuje się uzasadnieniu decyzji administracyjnej, które stanowi integralną część każdej decyzji i jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa

Legalność decyzji administracyjnej wymaga bowiem jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego.

Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie sądu, zarówno uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji Wydziałowej Studenckiej Komisji Socjalnej tym wymogom nie odpowiada. Nie zawierają one bowiem pełnego przedstawienia przez organ okoliczności stanu faktycznego oraz podstaw prawnych podjętych rozstrzygnięć. Organy w istocie wykazały jedynie podstawy i zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania. Z kolei organ II instancji odnosząc się do zarzutów odwołania, co do wydania decyzji bez podstawy prawnej wyjaśnił nietrafność tych zarzutów wskazując na brzmienie poszczególnych unormowań zastosowanych przez organ I instancji a tych, które powinny mieć zastosowanie i skonkludował, że ich brzmienie jest tożsame i że, w tych okolicznościach zasadnie organ I instancji ocenił, że błąd który pojawił się w decyzji w tym przedmiocie ma charakter oczywistej omyłki, którą należało sprostować. Natomiast z uzasadnia rozstrzygnięć zarówno organu I jak i i II instancji nie wynika w oparciu o jakie w istocie dowody i jakie podstawy prawa przyznano skarżącej, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy kwotę [...]zł miesięcznie tytułem stypendium socjalnego. W ocenie sądu, organy nie wyjaśniły z czego ta kwota wynika i nie oceniły jej zasadności w kontekście zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, w tym ujawnionego nowego dowodu i podnoszonych przez skarżąca twierdzeń. Podnieść przy tym należy, że uzasadnienia decyzji nie może zastępować ani odpowiedź na skargę, ani uzasadnienie wyroku zapadłego nawet w podobnej sprawie. Zauważyć trzeba że organ I instancji w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazał jedynie, że na chwilę składania wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w dyspozycji skarżącej pozostawał wyrok alimentacyjny z 2014 r. zasadzający na rzecz skarżącej alimenty do sumy [...] zł opatrzony klauzulą wykonalności. Organ I instancji odwołał się do postanowień Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] na okoliczność potwierdzenia dochodu w przeliczeniu na członka rodziny studenta, odpowiednimi dokumentami wydanymi przez właściwy urząd oraz oświadczeniami dopuszczonymi regulaminem. Organ I instancji wskazał też na § 8 ust. 1 Zasad ustalania składu rodziny i dochodu studenta, zgodnie z którym w przypadku, gdy członek rodziny ma ustalone prawo do alimentów, ale ich nie otrzymuje lub otrzymuje w wysokości niższej lub wyższej od ustalonej wyrokiem, ugodą sądową lub ugodą przed mediatorem, do dochodu rodziny stanowiącego podstawę do ustalenia prawa do świadczeń wlicza się alimenty w otrzymywanej wysokości co powinno być udokumentowane m.in. odcinkami przekazów/przelewów oraz zaświadczeniem komornika o stanie egzekucji alimentów w przypadku ich nieotrzymywania lub otrzymywania w mniejszej wysokości, informacją właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą.

W oparciu o powyższe organ I instancji stwierdził, że skoro skarżąca ograniczyła się do twierdzenia, że faktycznie świadczenia alimentacyjne otrzymywała na poziomie zdecydowanie niższym, niż wynika to z dostarczonych wyroków alimentacyjnych, nie przedstawiała żadnego dokumentu potwierdzającego wskazaną okoliczność również na wezwanie z dnia [...] stycznia 2019 r., to WSKS zobligowana była w roku akademickim [...] przyznać stypendium socjalne na podstawie przedstawionego przez skarżącą wyroku z dnia [...] lipca 2007 r., który to dokument uznać należy za bezzasadnie złożony bowiem na chwilę występowania o przyznanie stypendium socjalnego skarżąca posiadała już wyrok z 2014 r. ustalający alimenty na poziomie zdecydowanie wyższym, niż wyrok alimentacyjny z 2007 r.

Takie stanowisko organu świadczy jedynie o uzasadnieniu zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania, a nie podstaw które uzasadniały uchylenie decyzji ostatecznej i przyznanie skarżącej stypendium w niższej, niż uprzednio kwocie.

Organ odwoławczy, zobligowany mocą art. 15 k.p.a., do ponownego rozpoznania sprawy również nie wyjaśnił postawy prawnej przyznanej skarżącej kwoty w wysokości [...] zł miesięcznie oraz ustaleń faktycznych i ich oceny, które legły u podstaw takiego rozstrzygnięcia.

Podnieść wypada, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, polegająca, jak już wspomniano, na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia oznacza, że z chwilą zainicjowania postępowania przed organem II instancji, w wyniku wniesienia skutecznego środka odwoławczego, przeniesiona zostaje na ten organ kompetencja do ponownego rozpoznania oraz merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Dlatego też do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarczy stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia organów różnych stopni. Konieczne natomiast jest, aby wydanie tych rozstrzygnięć zostało poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego sprawy i dokonaniem jego oceny przez każdy z organów postępowania. Niezrealizowanie obowiązku w tym zakresie powoduje uchybienie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyroki w sprawach, sygn. akt: III SA/Lu 657/18, II OSK 672/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał jedynie, że pomimo wezwania pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. do złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedstawienia stosownej dokumentacji potwierdzającej wysokość faktycznie otrzymywanych alimentów, skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego fakt otrzymywania alimentów na zdecydowanie niższym poziomie, niż wynika to z dostarczonego wyroku alimentacyjnego. W tych okolicznościach USKS uznała, że mając na względzie fakt, iż pod koniec 2018 r. wyszły na jaw dla sprawy okoliczności, dotychczas nieznane organowi wydającemu decyzję, w której przyznano skarżącej stypendium socjalne w wysokości [...] zł miesięcznie, istniejące w dniu jej wydania, to wznowienie postępowania z urzędu i uchylenie decyzji ostatecznej oraz przyznanie stypendium socjalnego w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od października 2016 r. do czerwca 2017 r. jest prawidłowe i w pełni zgodne z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa. Z jakimi przepisami prawa konkretnie, to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji już nie wynika.

Organ odwoławczy dodał przy tym, że Uczelnia zobligowana jest przyznawać stypendia socjalne zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa, nie zaś na podstawie gołosłownych twierdzeń studenta, a w danej sprawie wystarczającym byłoby przedstawienie potwierdzenia przelewu faktycznie uzyskiwanych przez skarżącą świadczeń alimentacyjnych, czego jednak skarżąca nie uczyniła. Tym samym, zdaniem organu II instancji, WSKS ustaliła wysokość przyznanego świadczenia w oparciu o dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy, jaką konkretnie USKS nie wskazała. Z końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podobnie jak w przypadku decyzji organu I instancji wynika jedynie uzasadnienie zaistnienia przesłanki wznowienia.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika zaś uzasadnienie uchylenia decyzji dotychczasowej i orzeczenia o przyznaniu skarżącej stypendium socjalnego w zdecydowanie mniejszej wysokości.

W kontekście twierdzeń organów zauważyć należy, że jak już wskazano, organy nie wyjaśniły w istocie jaka jest kwota dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, z czego ta kwota wynika, w oparciu o jakie dokumenty organy tę kwotę ustaliły, czy jest to jedynie wyrok SR w P. z 2014 r., z którego przyjęły całkowitą kwotę zasądzonych miesięcznie alimentów, czy też inne dokumenty, które wskazywały na źródła dochodu skarżącej i członka jej rodziny. Organy w żadnym miejscu uzasadnienia nie odwołują się do załącznika do Komunikatu Rektora i ZUSS [...] dotyczącego wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] w danym roku akademickim, z którego to wynika jakie są kwoty przyznawanej pomocy zarówno tej podstawowej jak i w zwiększonej wysokości w oparciu o poszczególne przedziały miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie. Z uzasadniania rozstrzygnięć organów nie wynika też czy przyznana skarżącej kwota jest kwotą podstawową stypendium socjalnego, czy też zwiększoną i w oparciu o jakie okoliczności. To nie rolą sądu jest, nawet jeżeli w aktach sprawy znajdują się dokumenty, czynić takie ustalenia fatyczne za organ. Rola sądu jest poddanie kontroli legalności tych ustaleń, wyprowadzonych z nich wniosków i zastosowanych przepisów prawa.

Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych i ich szczegółowego omówienia w uzasadnieniu decyzji, ze wskazaniem podstaw tych ustaleń w zgromadzonym materiale dowodowym oraz przedstawieniem przyczyn, dla których pozostałym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także omówienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia.

Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia meritum sprawy. Organ nie może też, jak już wskazano, konwalidować braków uzasadnienia decyzji w odpowiedzi na skargę posiłkując się oceną zaprezentowaną przez sąd w innej sprawie nawet o bardzo zbliżonym staniem faktycznym.

Trafne są zatem zarzuty skargi, że z zaskarżonej decyzji nie wynika jaki proces obliczeniowy, na jakich podstawach prawnych oraz faktycznych oparty, doprowadził organy do podjętych ustaleń.

Nie można przy tym zgodzić się z organami, że skarżąca nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego okoliczność uzyskiwania świadczeń alimentacyjnych na znacznie niższym poziomie. Na wezwanie organu z [...] stycznia 2019 r. skarżąca nie złożyła dodatkowych wyjaśnień i dowodów, ale jak wynika z akt skarżąca w postępowaniu zwykłym do wniosku w roku akademickim [...] dołączyła dopuszczalne regulaminem oświadczenie członka rodziny o dochodach nieopodatkowanych jako załącznik 4.2 do wniosku (część II pkt 2 wniosku "Inne dokumenty dołączone do wniosku"). W aktach administracyjnych wprawdzie takiego załącznika brak, na co zwracała uwagę skarżąca na etapie postępowania sądowego podnosząc niekompletność akt administracyjnych i wnosząc o dopuszczenie dowodów na tę okoliczność oraz wskazując, że tak jak w roku poprzednim [...] oprócz takiego załącznika [...] złożyła jeszcze oświadczenie ojca o kwocie otrzymanych w danym roku alimentów. Organ nie kwestionował, że wniosek takich załączników nie zawierał.

Skoro zatem wprost z brzmienia § 15 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] stanowiącym załącznik do Zarządzenia Rektora [...] Nr [...] (Regulamin) wynika, że dochód w przeliczeniu na członka rodziny studenta, o którym mowa w § 14 ust. 1, powinien być potwierdzony odpowiednimi dokumentami wydanymi przez właściwy urząd oraz oświadczeniami dopuszczonymi niniejszym regulaminem, których szczegółowy wykaz zawiera załącznik nr [...] do niniejszego regulaminu, to organ powinien takie oświadczenie, jak i złożony z wnioskiem tzw. kalkulator dochodów ocenić i wykazać dlaczego, w jego ocenie, jedynymi dokumentami uzasadniającymi potwierdzenie uzyskiwania świadczeń alimentacyjnych w innej niż wynikająca z wyroku kwocie są wymienione w załączniku nr [...] do Regulaminu zatytułowanym "Zasady ustalania składu rodziny i dochodu studenta" dokumenty. Jak stanowi § 8 ust. 1 tego załącznika "W przypadku, gdy członek rodziny ma ustalone prawo do alimentów, ale ich nie otrzymuje lub otrzymuje w wysokości niższej lub wyższej od ustalonej wyrokiem, ugodą sądową lub ugodą przed mediatorem, do dochodu rodziny stanowiącego podstawę do ustalenia prawa do świadczeń wlicza się alimenty w otrzymywanej wysokości - co powinno być udokumentowane m.in. odcinkami przekazów/przelewów oraz zaświadczeniem komornika o stanie egzekucji alimentów w przypadku ich nieotrzymywania lub otrzymywania w mniejszej wysokości, informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą."

W ocenie skarżącej oświadczenie pobierającego lub wypłacającego należności alimentacyjne należy traktować na równi z innymi dowodami wskazanymi w wyżej wymienionym § 8 załącznika nr [...], który stanowi katalog otwarty.

Organy w uzasadnianiu podjętych rozstrzygnięć ograniczyły się w istocie do przytoczenia powyższego unormowania. Skoro przepisy wewnętrzne organu dopuszczają złożenia stosownych oświadczeń i skarżąca to robi, to ma prawo oczekiwać oceny tych załączników przez organ w kontekście całokształtu materiału dowodowego, w tym w kontekście właściwego wyroku alimentacyjnego, tak jak tego wymaga art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. Skarżąca na dowód swoich twierdzeń przedłożyła właśnie oświadczenia członka rodziny stanowiąc zał. 4. 2 i domagała się jego oceny, w kontekście brzmienia § 8 ust. 1 załącznika nr [...] do Regulaminu. Organ zaś tej oceny powinien dokonać wskazując, że w świetle unormowań wewnętrznych uczelni, ze wskazaniem jakich, takie oświadczenie jest niewystarczające pomimo, że § 8 ust. 1 załącznika nr [...] do Regulaminu, posługuje się zwrotem m.in., a § 4 pkt 7 tego załącznika stanowi, że student ubiegający się o stypendium socjalne winien złożyć wraz z wnioskiem w szczególności inne dokumenty niezbędne do udokumentowania wysokości dochodów i składu rodziny w indywidualnych przypadkach, a w szczególności (...).

Skarżąca podkreślała, że wielokrotnie składała już wyjaśnienia do Komisji Socjalnej dlaczego nie dysponuje przelewami i przekazami czy dokumentami wskazującymi na bezskuteczność egzekucji wnosząc na rozprawie o dopuszczenie dodatkowych dowodów, w tym oświadczenia matki skarżącej o sposobie przekazu środków tytułem zasądzonych alimentów i ich kwocie w poszczególnych latach. Sąd postanowił, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a) dopuścić dowody złożone na rozprawie jako dokumenty uzupełniające w kontekście prezentowanego przez skarżącą stanowiska w kwestii wysokości osiąganych alimentów w poszczególnych latach i formy ich przekazu. Sąd odmówił dopuszczenia dowodów z akt dyscyplinarnych skarżącej uznając, w tym przypadku, brak związku ze sprawą niniejszą.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że świadczenia dla studentów mają charakter pomocowy a student, który tą pomoc chce uzyskać musi swoją trudną sytuację materialną wykazać i udokumentować, niemniej jednak nie zwalnia to organu w świetle naczelnych zasad postępowania administracyjnego z należytego, rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, konkretnego przypadku niezbędnych dla jej rozstrzygnięcia.

Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego musi zatem być dominującym celem postępowania administracyjnego, a zwłaszcza tej jego części, która stanowi postępowanie dowodowe.

Dlatego też, jeżeli w ocenie organu, złożone przez skarżącą dokumenty w postaci wniosku i załączanych doń załączników oraz wyjaśnień uniemożliwiają zaakceptowanie twierdzeń skarżącej, co do wskazywanych przez nią kwot faktycznie otrzymanych alimentów, to obowiązkiem organu jest to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykazać z powołaniem podstawy prawnej przyjętego stanowiska. Zwrócić również uwagę należy, że przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć pełną dokumentację, stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracji i strony czynności prawnych oraz dowody pozwalające skonfrontować twierdzenia i zarzuty skarżącej.

Organ powinien również pamiętać, że działa na podstawie prawa i z urzędu lub na wniosek stron podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7). Natomiast postępowanie prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, w którym dopuszcza się wnioskowane dowody, traktuje się równo interesy uczestnika i Skarbu Państwa, nie zmienia się ocen tych interesów, a materialnoprawnych wątpliwości nie rozstrzyga się na niekorzyść strony. Ponadto, w myśl art. 81 k.p.a. – okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Z regułą wskazaną w art. 81 k.p.a. koresponduje art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z akt sprawy nie wynika aby przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ informował skarżącą w zakresie możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Ponownie rozstrzygając sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej stanowisko prawne i przeprowadzi w sposób dokładny i rzetelny analizę materiału dowodowego, poczyni stosowne, szczegółowe ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i dokona ich oceny prawnej w świetle obowiązujących przepisów prawa, a także rozważy zarzuty podniesione przez skarżącą, a następnie zawrze wszystkie wymienione elementy w uzasadnieniu decyzji, które powinno odpowiadać normie art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę wydaną decyzją. Organ przed wydaniem decyzji, zrealizuje powinność wynikającą z art. 10 § 1 k.p.a.

Mając na względzie, że w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) organ odwoławczy ma obowiązki nie mniejsze niż organ I instancji, w tym posiada kompetencje do własnej, samodzielnej oceny prawnej sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu radcy prawnego ustanowionego z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68).