Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 522/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 3 i art. 120
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
article: art. 33 § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Asesor WSA Maja Pietrasik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr OPE.906.2.18.2022.KW w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Gd 522/22

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2022 r. nr 1.EP.2022 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku, powołując się na przepisy art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) uznał zarzuty zobowiązanej M. B. za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w toku postępowania egzekucyjnego nr SO-lX.756.1276.2021.AD dotyczącego egzekucji należności niepieniężnej z tytułu nie poddania małoletniej córki M. B.2 obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zobowiązana wniosła zarzuty dotyczące:

1. wykonania obowiązku,

2. braku wymagalności obowiązku,

3. niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 - elementy tytułu wykonawczego

4. prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,

5. niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym,

Wierzyciel uznał je za nieuzasadnione, albowiem obowiązek szczepienia wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U, 2021 r., poz. 2069 ze zm.) zwanej dalej ustawą o zwalczaniu chorób zakaźnych lub "u.z.z.z.ch." osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddania się szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wynika,, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, treści przepisów nie można dowolnie interpretować, czyli że badanie kwalifikacyjne jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Przepisy dokładnie opisują procedurę poddania się szczepieniom ochronnym, która wynika wprost z ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Ustawa przyznaje lekarzom, a więc osobom z odpowiednimi uprawnieniami i wiedzą specjalistyczną uprawnienie do podjęcia decyzji o poddaniu dziecka szczepieniu ochronnemu.

Obowiązek poddania małoletniej córki M. B.2 obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie został wykonany.

Podczas wizyt lekarskich w Przychodni Rejonowej - ul. [...], w S. wskazywano:

- Dnia 31.10.2017 r. "Tata nie wyraża zgody na szczepienie ze względu na alergię na "wszystko" (wpis w Historii zdrowia i choroby opatrzony podpisem lek. D. R.). Oświadczenie o niewyrażeniu zgody na szczepienie, którego, rodzice odmówili podpisania. W Karcie uodpornienia wpis " Brak zgody na szczepienie i na podpisanie oświadczenia o braku zgody" - opatrzony podpisem lek. D. R..

- Dnia 24.10.2019 r. w Historii zdrowia i choroby widnieje wpis "Rodzice nie zgadzają się na szczepienie. Szczepiona do 2014 r." - osoba realizująca D. R. lekarz - specjalista pediatrii. Oświadczenie o niewyrażeniu zgody na obowiązkowe szczepienia ochronne z dopiskiem "Rodzice nie zgodzili się na podpisanie braku zgody na szczepienie"- podpisane przez lek. D. R.

- Dnia 11.05.2021 r. wystawiono zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym z wpisem "Mama nie wyraziła zgody na szczepienie, argumentując zależność między zapaleniem płuc z 2015 r" a podaną czwartą dawką szczepionki lnfanrix Hexa. Mama nie zgodziła się dziś na podpisanie oświadczenia o niewyrażeniu zgody na szczepienie" - podpisane przez lekarza D. R.. .

Przepisy art, 15 i art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 849) wyraźnie stanowią, że odmowa wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych jest możliwa tylko wtedy, jeżeli przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej. Natomiast ustawa, nakładająca obowiązek poddania się określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz, U. 2018r. poz. 753 ze zm.), szczepieniom ochronnym, nie przewiduje możliwości odmowy poddania się badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniom. W związku z tym ustawa wyłącza obowiązek uzyskania zgody poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jest to tzw. kontratyp działania w ramach uprawnienia wyłączający bezprawność czynu. Wobec powyższego nie zaistniała przeszkoda prawna wywołana brakiem przeprowadzenia lekarskich badań kwalifikacyjnych w celu wykluczenia przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepienia dziecka.

Indywidualny kalendarz szczepień jest programem szczepień ochronnych ustalanym przez lekarza dla pacjenta (dziecka), w sytuacji kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych (PSO). Kwalifikacja do szczepienia każdorazowo należy do zadań lekarza podstawowej opieki zdrowotnej ("lekarza pierwszego kontaktu, pediatry), który sprawuje opiekę profilaktyczną nad pacjentem. Podczas wizyt lekarskich były przeprowadzane lekarskie badania kwalifikacyjne do obowiązkowych szczepień ochronnych, natomiast każda próba podjęcia czynności zmierzających do zaszczepienia dziecka, przez lekarza kończyła się odmową ze strony zobowiązanej.

Obowiązek szczepienia dziecka M. B.2 stał się wymagalny odpowiednio przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis w 6 roku życia (po ukończeniu 5 roku życia) I dawka szczepienia przypominającego. Obowiązek ten staje się już egzekwowany w chwili wejścia dziecka objętego obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę - w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane.

Powołane ramy czasowe nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie. Tak więc samowolne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania nie jest możliwe.

Reasumując, obowiązek szczepień ochronnych wynika wprost z ustawy, a nie z Komunikatu, natomiast art. 87 ust. 1 Konstytucji RP wskazuje, że ustawy i rozporządzenia są źródłami prawa powszechnie obowiązującego.

Ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2018 r. poz. 753 ze zm.) wynika wprost z ustawy i nie wymaga konkretyzacji w postaci decyzji administracyjnej, ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o powołane przepisy PPIS w Słupsku po otrzymaniu informacji o niewykonaniu ustawowego obowiązku poddania szczepieniu małoletniej córki M. B.2, upomnieniem Nr [...] z dnia 28.11.2019 r. wezwał M. B. do wykonania obowiązku wynikającego z mocy prawa. Wobec nie wykonania przez zobowiązaną wymienionego obowiązku PPIS w Słupsku jako wierzyciel wystawił zgodnie z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i złożył do Wojewody Pomorskiego tytuł egzekucyjny [...] z dnia 19 maja 2021 r. wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Obowiązek będący jego przedmiotem tj. poddanie dziecka M. B.2 obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis jest wymagalny, a zobowiązana została prawidłowo pouczona o konsekwencjach jego niezrealizowania, w przesłanym upomnieniu, zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Należy wyjaśnić, że wbrew twierdzeniu skarżącej przestrzeganie ustawowego obowiązku poddania się przymusowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym zabezpieczone zostało przymusem administracyjnym.

Wierzyciel wskazuje, że zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (tj. Państwową Inspekcję Sanitarną) jest chybiony, bowiem organem egzekucyjnym w niniejszej sprawie jest wojewoda.

Stwierdzenie, że obowiązek poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym stanowi obowiązek wynikający z mocy prawa pozwala ustalić organ właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie jego przymusowego wykonania.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest: 1) wojewoda; 2) właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego w zakresie zadań własnych, zadań zleconych i zadań z zakresu administracji rządowej oraz obowiązków wynikających z decyzji i postanowień z zakresu administracji publicznej wydawanych przez samorządowe jednostki organizacyjne; 3) kierownik wojewódzkiej służby, inspekcji lub straży w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w imieniu własnym lub wojewody decyzji i postanowień; 4) kierownik powiatowej służby, inspekcji lub straży w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w zakresie swojej właściwości decyzji i postanowień.

Reasumując, to wojewoda jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających zarówno z wydanych przez siebie rozstrzygnięć indywidualnych (decyzji, postanowień), jak i obowiązków niepieniężnych wynikających wprost z mocy przepisów prawa.

Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie przez stronę skarżącą Pomorski Państwowy Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr OPE.906.2.18.2022.KW utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organu odwoławczego wskazano, że skarżąca w zażaleniu zarzuciła niezasadność postępowania oraz brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie. Podała, że nie uchyla się od obowiązku szczepień - stawiła się bowiem na wizytę kwalifikacyjną do szczepień i w ten sposób wywiązała się z obowiązku szczepienia, natomiast to lekarz nie dopełnił ustawowego obowiązku. Skarżąca wskazała, że wystawienie tytułu wykonawczego jest bezzasadne w związku z brakiem wymagalności obowiązku oraz zarzuciła prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Strona zarzuciła też nieprawidłowo wystawione upomnienie oraz niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że rodzice M. B.2 zgłaszali się na umówione terminy szczepień przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, jednakże nie wyrażali zgody na przeprowadzenie obowiązkowego szczepienia ochronnego zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO). Rodzice M. B.2 na własną prośbę otrzymali skierowanie do dermatologa, jednak nie dostarczyli zaświadczenia z konsultacji od lekarza specjalisty odroczenia terminu szczepień, w związku z czym lekarz nie miał obowiązku sporządzania indywidualnego kalendarza szczepień. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zauważa, że w przypadku posiadania takowego zaświadczenia należy je okazać w przychodni, do której zaoptowane jest dziecko. Zaświadczenia o przeciwwskazaniach do szczepień małoletniej M. B.2 nie przedłożono, zatem ustawowy obowiązek szczepień ochronnych, wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych jest wymagalny. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku uchylania się rodziców dzieci od wypełnienia ustawowego obowiązku szczepień konieczne jest podjęcie przez wierzyciela obowiązku działań w celu przymuszenia prawnych opiekunów dziecka do realizacji PSO. Art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b tej ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby informacja jakiego szczepienia dotyczy i termin odroczenia szczepienia. Wskazać w tym miejscu należy, że lekarz zamieszczał adnotację w dokumentacji medycznej o odmowie rodziców wykonania szczepienia. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie posiadają uprawnień do oceny stanu zdrowia dziecka. Uznanie ewentualnych przeciwskazań zdrowotnych do szczepień należy do kompetencji lekarza. Rodzic nie może ingerować w kompetencje lekarza, ponieważ nie ma odpowiednich uprawnień. Zgodnie z art. 17 ust. 2, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z art. art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1793 z późn. zm.), procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem, na którą składają się dwie czynności: badanie lekarskie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Badanie kwalifikacyjne musi być aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Domniemywać można, że rodzice domagali się stwierdzenia ewentualnego wystąpienia Niepożądanego Odczynu Poszczepiennego (NOP) po podaniu konkretnej szczepionki, ale to lekarz ocenia zasadność takiego zgłoszenia. W dniu wizyty u lekarza dziecko było zdrowe i podlegało obowiązkowi zaszczepienia, jednak rodzice nie wyrazili zgody na szczepienie, pomimo informacji od lekarza o opóźnieniach w realizacji szczepień.

Żaden przepis prawa nie nakazuje, by lekarz był zobowiązany posiadać wiedzę i przekazywać dane co do składu, sposobu produkcji i działania czy dopuszczenia do obrotu w RP danej szczepionki. Są to zadania Inspekcji Farmaceutycznej - a nie lekarza czy placówki w której przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne (art.109 pkt 3b ustawy - Prawo Farmaceutyczne). Niezależnie od tego, wskazać trzeba, że w przypadku wątpliwości co do składu, sposobu produkcji i działania danej szczepionki pytania powinny być skierowane do producenta tej szczepionki, nie zaś do lekarza NZOZ (art.28 ustawy Prawo farmaceutyczne), natomiast pytania co do dopuszczenia danej szczepionki na rynek, wątpliwości co do jej szkodliwości czy ewentualnych informacji obejmujących działania niepożądane należy kierować do Prezesa Urzędu Rejestracji Leków, oraz producenta szczepionki.

Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych - "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu". Jak więc wynika z powyższego, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż ramy czasowe, określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania nie jest możliwe. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. PPWIS podkreśla, że wbrew twierdzeniu strony, przestrzeganie ustawowego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym zabezpieczone zostało przymusem administracyjnym.

Poddanie dziecka szczepieniom ochronnym stanowi obowiązek wynikający z mocy prawa, a tym samym pozwala ustalić organ właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie jego przymusowego wykonania. To wojewoda jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających zarówno z wydanych przez siebie postanowień czy decyzji jak i obowiązków niepieniężnych wynikających wprost z mocy przepisów prawa zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Chybiony jest zarzut dotyczący nieprawidłowości wystawionego upomnienia, bowiem M. B., po informacji uzyskanej z przychodni przez PPIS w Słupsku o niewykonaniu obowiązku szczepienia dziecka, otrzymała prawidłowo wystawione upomnienie nr [...] z dnia 28 listopada 2019r., w którym wezwano stronę do wykonania obowiązku wynikającego z mocy prawa. W przesłanym upomnieniu strona została prawidłowo pouczona przez PPIS w Słupsku o konsekwencjach niezrealizowania obowiązkowego szczepienia dziecka - M. B.2 zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnośnie wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego wobec lekarza pediatry z przychodni, w której dziecko jest zaoptowane, organ odwoławczy wskazał, że zauważa, że nie jest organem upoważnionym do wszczęcia tego typu

Pozostałe wniesione przez stronę zarzuty nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i w związku z powyższym organ nie był zobligowany do ustosunkowania się do ich treści.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła na powyższe postanowienie M. B.. W uzasadnieniu skargi podnosiła ona jednak zarzuty dotyczące postanowienia Wojewody Pomorskiego z dnia 15 października 2021 r. Nr SO-IX.756.1276.2021.AD o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Były to zarzuty następujące:

1. naruszenie art. 10 §1 k.p.a., gdyż strona nie została poinformowana o wszczętym postępowaniu. Na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 61 §4 k.p.a. organ egzekucyjny jest zobowiązany bowiem powiadomić stronę o wszczętym postępowaniu na podstawie art. 10 §1 k.p.a. Strona ma prawo ustosunkowania się do sprawy przed wszczęciem egzekucji. W tym przypadku nie miało miejsca postępowanie wyjaśniające, a postanowienie o egzekucji nastąpiło na postawie domysłów, nie zaś na podstawie stanu faktycznego. Taki sposób działania jest niedopuszczalny.

2. nieprawidłowości w określaniu obowiązku.

- Wojewoda Pomorski w uzasadnieniu postanowienia przywołuje termin "Narodowy Program Szczepień Ochronnych" określający ramy obowiązku. W przepisach prawa, jak również w tytule wykonawczym, na podstawie, którego postępowanie zostało wszczęte, termin taki nie występuje. Jeśli przywołany termin w przepisach prawa i w tytule wykonawczym nie występuje, obowiązek względem prawa nie został w postanowieniu określony. Dodatkowo występuje rozbieżność oznaczenia podstaw prawnych pomiędzy tytułem wykonawczym, a treścią uzasadnienia postanowienia, co jest niedopuszczalne.

- Wojewoda Pomorski w uzasadnieniu postanowienia nie przywołuje podstawy prawnej, określając, że "pod pojęciem "obowiązkowych szczepień ochronnych" rozumie się szczepienie ochronne przeciwko chorobom zakaźnym określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych", jakiego rozporządzenia konkretnie, nie wiadomo.

- Wojewoda Pomorski w uzasadnieniu postanowienia błędnie powołuje się na treść art. 68 ust. 4 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Powyższy zapis nie zawiera żadnej wzmianki na temat profilaktyki. Profilaktyka nie jest tożsama ze zwalczaniem. Tymczasem Wojewoda Pomorski wskazuje, że profilaktyka jest obowiązkiem władz publicznych. Jest to oczywista nieprawda, gdyż art. 68 Konstytucji zupełnie do profilaktyki się nie odnosi. Zwalczanie w języku polskim oznacza podejmowanie walki z czymś istniejącym. Profilaktyka to zapobieganie, które może przybierać różne formy i nie jest w żaden sposób w tym miejscu zdefiniowana. Manipulacją słowną jest w tym przypadku straszenie odpowiedzialnością karnoadministracyjną za zaniechanie poddania się obowiązkowi szczepień.

Zgodnie z art. 115 §1 kodeksu wykroczeń przewidziana jest odpowiedzialność, ograniczona wyłącznie do osób, co do których miały zastosowane środki egzekucji administracyjnej. Egzekucji podlegają tylko obowiązki nałożone w drodze decyzji, a więc spośród szczepień jedynie szczepienia poekspozycyjne. Przywołanie powyższego paragrafu kodeksu wykroczeń jest bezzasadne.

Poważne wątpliwości budzi również zapis uzasadnienia mówiący o tym, że przestrzeganie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym zostało zabezpieczone przymusem administracyjnym. Nie jest on poparty żadną podstawą prawną. W związku z tym brak możliwości zweryfikowania prawdziwości tego zapisu lub poznania szczegółowych warunków przestrzegania opisanego obowiązku.

3. Wojewoda Pomorski dopuścił się również naruszenia:

- art 7 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w sposób wyczerpujący niniejszego stanu faktycznego i nie zweryfikowanie, czy u dziecka, u którego miały zostać wykonane szczepienie ochronne, nie występują przeciwskazania do wykonania zabiegu medycznego chociażby w postaci alergii na składniki zawarte medykamencie, które mogły by spowodować NOP i zagrażać życiu i zdrowiu dziecku poddanego zabiegowi medycznemu,

- art 7 a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości, dotyczących nałożonego na stronę obowiązku, na korzyść M. B.. Niewątpliwie w sprawie strona spełniła dwukrotnie swój obowiązek wynikający z ustawy, aczkolwiek z winy lekarza prowadzącego nie było możliwości wykluczenia NOP w przypadku tego konkretnego dziecka, a co więcej nie wykonano podstawowych badań alergologicznych u dziecka, u którego występują liczne przeciwskazania związane z poddaniem go szczepieniu z uwagi na fakt składu szczepionki, a co zgłaszała strona na wizytach lekarskich,

- art 9 kpa poprzez brak informowania strony w sposób wyczerpujący i należyty o okolicznościach prawnych i faktycznych co wpłynęło na wydanie zaskarżonej decyzji przez organ w sposób niekorzystny dla strony.

4. Obowiązek został spełniony. Skarżąca oświadczyła że obowiązek zawarty w ustawie o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zwanej dalej u.z.z. realizuje zgodnie i ściśle według zapisów ustawy. Brak uwzględnienia tego faktu przez organ prowadzący postępowanie administracyjne narusza rażąco art. 77 k.p.a., który reguluje, że obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Przepisy te zobowiązują więc organ administracji publicznej do samodzielnej inicjatywy dowodowej.

Art. 17 u.z.z. określa szczegółowo sposób poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Przepis art. 17 u.z.z. pkt. 2 warunkuje przeprowadzenie medycznego zabiegu szczepienia wykluczeniem przeciwwskazań za pomocą lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Lekarz D. R. na wizytach szczepiennych w dniu 31.10.2017 roku, a także w dniu 24.10.2019 roku oświadczała, że nie dysponuje charakterystyką produktu leczniczego proponowanego preparatu i nie jest w stanie wykluczyć przeciwwskazań określonych w dokumentacji producenta preparatu szczepionkowego. Tym samym lekarz nie był w stanie wystawić i nie wystawił zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, co jest wymagane przez art. 17 u.z.z. pkt. 4. Brak wykluczenia przeciwwskazań czyni zabieg szczepienia nielegalnym eksperymentem medycznym, a życie i zdrowie dziecka byłoby narażone na nieprzewidziane reakcje. W takim przypadku świadoma zgoda matki na wykonanie zabiegu szczepienia naszego dziecka oznaczałaby rażące złamanie prawa.

Z powodu braku możliwości wykluczenia przeciwwskazań lekarz D. R. nie chciała kontynuować badania kwalifikacyjnego do podania preparatu. Urzędnik PPIS nie ma kompetencji podważania decyzji lekarza. Można zatem wywnioskować, że urzędnik PPIS w Słupsku działa jedynie na podstawie własnych domysłów, zamiast kierować się stanem faktycznym, co powinno stanowić w głównej mierze o sprawie.

Brak wykonania medycznego zabiegu szczepienia nie jest tożsamy z brakiem wykonania obowiązku. Spowodowany jest względami medycznymi oraz troską o zdrowie i życie mojego dziecka. Mimo, że lekarz nie dopełnił swoich obowiązków i nie poświadczył tego na piśmie, nie podjął także prób umówienia się na kolejne badania kwalifikacyjne.

Wykluczenie przeciwwskazań do zabiegu medycznego, określonych w dokumentacji preparatu (szczepionki), jest wymagane przez ustawę o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 17 ust. 2). Obowiązek stosowania preparatu według zaleceń producenta wskazany jest również w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Szczepionki należy stosować zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz wskazaniami producenta szczepionki określonymi w charakterystyce produktu leczniczego (ChPL).

Wyrażenie przez rodziców zgody na wykonanie zabiegu medycznego bez wykluczenia szeregu przeciwwskazań dokładnie określonych przez producenta oznaczałoby dopuszczenie się przestępstwa z art. 160 Kodeksu Karnego. Obowiązek nie może być wymagalny, jeżeli istnieje realna obawa o zagrożenie zdrowia lub życia dziecka. W przeciwnym wypadku wymagalność stoi w rażącej sprzeczności z podstawowymi prawami obywatela zagwarantowanymi w Konstytucji, zabieg medyczny byłby nielegalny i byłoby to działaniem podlegającym karze zgodnie z art. 156 i art. 157 kodeksu karnego.

Rodzice dziecka nie są uprawnieni do wykonania zabiegu medycznego. W związku z tym do zabiegu medycznego nie doszło z winy lekarza, zatem wystawienie tytułu wykonawczego nr [...], a wraz za nim wszczęcie postępowania egzekucyjnego było bezzasadne.

Obowiązek poddania szczepieniom ochronnym opisany jest dokładnie w art. 17 u.z.z. i na jego podstawie obowiązek ten został wykonany w dniu 31 października 2017r. - w dniu wizyty w punkcie szczepień. Kolejna wizyta w POZ w celu spełnienia obowiązku odbyła się w dniu 24 października 2019 roku, czyli przed wystawieniem upomnienia nr [...] z dnia 28.11.2019 roku czyniąc już samo upomnienie bezzasadnym.

Na podstawie art. 26 §5 pkt. 1) postepowanie egzekucyjne rozpoczęło się w dniu doręczenia tytułu wykonawczego, tj. w dniu 25 października 2021 roku. Przed tym dniem rodzice dziecka nie otrzymali zawiadomienia o wszczęciu postępowania.

Jako, że obowiązek został wykonany w dniach 31 października 2017 r. oraz 24 października 2019 r. czyli przed rozpoczęciem niniejszego postępowania, na podstawie art. 59 § 1 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie winno być umorzone.

4. Brak wymagalności obowiązku

Zgodnie z zapisami Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych (IV, Szczepienia wyrównawcze), osoby, które nie poddały się obowiązkowi szczepień ochronnych w wymaganym terminie, wymagają sporządzenia dla nich indywidualnego planu szczepień wyrównawczych (pkt. 1 i 3). Plan taki opracowuje lekarz (pkt. 5). Lekarz do dnia dzisiejszego takiego planu nie sporządził. W związku z powyższym do zabiegu medycznego nie doszło z winy lekarza, zatem wystawienie tytułu wykonawczego jest bezzasadne.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które przywołuje w tytule wykonawczym PPIS stanowi w § 4, że od poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym są zwolnione osoby, które wcześniej poddały się obowiązkowym szczepieniom ochronnym w zakresie wymaganym w rozporządzeniu i posiadają potwierdzającą to dokumentację, pod warunkiem że od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych minął okres nie dłuższy od okresu utrzymywania się odporności. Utrzymywanie się odporności nie zostało zbadane przez lekarza, nie jest również określone w dokumentacji preparatu, czy w przepisach prawa. Nie ma zatem podstaw, aby twierdzić, że okres odporności już minął. Tym samym nie można wykluczyć, że M. B.2 jest zwolniona z dawki przypominającej szczepienia, którego dawka pierwsza została udokumentowana. Tym samym, na podstawie § 4, wymagalność obowiązku nie jest określona.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Już na wstępie należy wskazać, że sąd uznał skargę M. B. za skierowaną wobec postanowienia Pomorskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr OPE.906.2.18.2022.KW. Skarga ta została wniesiona za pośrednictwem tego organu, w ustawowym terminie, a w jej petitum jako przedmiot postępowania określono właśnie wymienione wyżej postanowienie. Oceny tej nie mogło zmienić podniesienie przez stronę w uzasadnieniu skargi zarzutów dotyczących postanowienia Wojewody Pomorskiego z dnia 15 października 2021 r. Nr SO-IX.756.1276.2021.AD. Postanowienie to nie mogło podlegać kontroli sądowej, z uwagi na niewyczerpanie trybu instancyjnego (przysługiwało od niego prawo wniesienia zażalenia do Ministra Zdrowia, o którym to prawie skarżąca została pouczona). Nie istniała zatem prawna możliwość, by skarga inicjująca postępowanie w niniejszej sprawie mogła doprowadzić do zbadania przez sąd administracyjny zgodności z prawem wymienionego wyżej postanowienia Wojewody Pomorskiego.

W konsekwencji należało dokonać merytorycznej oceny zgodności z prawem postanowienia Pomorskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr OPE.906.2.18.2022.KW w przedmiocie oddalenia zarzutów skarżącej, zaś podniesione w skardze argumenty dotyczące wyłącznie postanowienia Wojewody Pomorskiego z dnia 15 października 2021 r. Nr SO-IX.756.1276.2021.AD nie mogły podlegać ocenie przez sąd w niniejszym postępowaniu.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

W tym miejscu należy wskazać, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 sierpnia 2019 r., poz.1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 października 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte już w maju 2021 r. pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., to zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty. Przepis art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 – 35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednakże nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej jest sformalizowanym środkiem prawnym i można go wnieść tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Wśród tych przyczyn nie ma niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, czy prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Stąd należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że zarzut w tej części nie mógł być skuteczne i nie podlegała rozpoznaniu przez wierzyciela. W katalogu podstaw zarzutów zawartym w przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest także przesłanki "przystąpienia do egzekucji, w sytuacji niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.". Zarzut taki strona mogła podnieść jedynie w poprzednim stanie prawnym, gdy zarzuty były rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami). W sytuacji gdy zarzuty rozpoznawane są przez wierzyciela, brak jest podstaw do poddawania jego kontroli sposobu działania organu egzekucyjnego.

W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego spełniania przez tytuł egzekucyjny wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. jeszcze raz należy bowiem podkreślić, że wierzyciel nie jest zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutu w zakresie w jakim nie jest on objęty dyspozycją z art. 33 § 2 u.p.e.a.

W pozostałym zakresie organy orzekające prawidłowo, w oparciu o art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. uznały za niezasadny zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku. Zarzut ten, wbrew stanowisku skarżącej, oceniono pod kątem obowiązujących przepisów prawa, jak i stanu faktycznego sprawy ustalonego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.).

Zatem określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie, następuje w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Skarżąca nie przedstawiła w toku sprawy żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień córki. O braku wymagalności wymienionego obowiązku nie może świadczyć okoliczność podnoszona przez stronę skarżącą, tj. niewykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, w sytuacji gdy skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji pozwalającej stwierdzić występowanie takich przeciwwskazań. Wskazać należy, że realizacja obowiązku szczepienia, podobnie jak wykorzystanie innych środków medycznych, wiąże się z potencjalną możliwością wystąpienia powikłań, których nie można wykluczyć.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia prawidłowo wskazano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej córce skarżącej szczepionek przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis, wskazanych w wezwaniach do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień.

W odniesieniu do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

W przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 u.z.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Ze wskazanych przepisów wynika norma ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

Obowiązek o charakterze niepieniężnym obciążający stronę skarżącą został określony w tytule wykonawczym zgodnie z ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. W komunikacie tym wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w PSO na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie uzasadnia braku wymagalności obowiązku. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2547/18).

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie tam, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP) jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie PSO na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a córka skarżącej – jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień.

Dodatkowo wskazać należy, że poddanie osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność skorzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do art. 16 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13).

W orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19) wskazano, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustawodawca konstytucyjny w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W sposób oczywisty zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale także zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia.

W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia (por. NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia prawidłowo wskazano i zinterpretowano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej córce skarżącej szczepionek wskazanych w wezwaniach do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień.

W świetle zgromadzonych w sprawie i ocenionych przez organy dokumentów, nie budziła wątpliwości okoliczność niepoddania dziecka szczepieniom jedynie z uwagi na brak zgody rodzica. Obowiązek ten nie został bynajmniej wykonany poprzez stawienie się na badanie kwalifikacyjne, skoro szczepień nie przeprowadzono, pomimo tego, że właściwy lekarz nie stwierdził przeciwskazań i nie wystawił właściwego dokumentu potwierdzającego ich istnienie lub kierującego dziecko na dalsze badania.

Organ inspekcji sanitarnej zasadnie wystąpił do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel miał prawo domagać się wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji.

Organy orzekające w sprawie odniosły się do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów.

Nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie narusza prawo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl)