Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1684/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 września 2022 r., nr SKO.NP/4115/310/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 13 września 2022 r. nr SKO.NP/4115/310/2022 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. z dnia 2 sierpnia 2022 roku znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 8 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S., która orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 7 kwietnia 2017 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 lutego 2017 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje.

Po rozpoznaniu ww. wniosku organ I instancji decyzją z dnia 9 maja 2022 r., znak: [...], orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

W wyniku odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r., nr SKO.NP/4115/222/2022 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy L., decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że z oświadczenia złożonego w dniu 12 lipca 2022 r. wynika, iż skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 lipca 2022 r., jednak nie wskazała na czyją rzecz, ponieważ nikt się nim nie zajmuje oraz nie zostało wydzierżawione. Ponadto z informacji zawartych w piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 lipca 2022 r. wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i od 2004 r. nieprzerwanie składa wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. W związku z tym brak jest podstaw do tego aby skarżącą uznać za osobę, która nie prowadzi tego gospodarstwa. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w rzeczywistym związku przyczynowo skutkowym. Ponadto z oświadczenia złożonego w dniu 12 lipca 2022 r. wynika, że jedną z przyczyn rezygnacji z pracy w czerwcu 2010 r. była konieczność sprawowania opieki nad rodzicami, jednak zdaniem organu I instancji główną przyczyną zakończenia zatrudnienia była zmiana warunków pracy, które pracodawca zaproponował skarżącej. Organ podkreślił także, iż w jego ocenie skarżąca nie jest osobą gotową do podjęcia pracy. Z dokumentacji przedłożonej organowi wynika bowiem, że Wnioskodawczyni ma problemy zdrowotne związane z kręgosłupem oraz podlega stałej kontroli psychologa i psychiatry. Ponadto w marcu 2022 r. skarżąca wystąpiła o pomoc finansową na cele zdrowotne.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca. W ocenie skarżącej odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest naruszeniem prawa materialnego, zasadnego ze względu na jej rolę opieki nad chorą mamą i tym samym rezygnacji przez nią z pracy i braku możliwości wykonywania innej pracy zarobkowej. W treści odwołania powołała się ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Podkreśliła, że składki opłacane na KRUS pozwalały jej zachować ubezpieczenie zdrowotne i w przyszłości otrzymać emeryturę rolniczą. Podniosła, iż złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 lipca 2022 r. Zaznaczyła, że nie zamierza od tego czasu kontynuować i występować z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Zwróciła także uwagę, iż jej rezygnacja z zatrudnienia była celowa a jej stan zdrowia, choć nie doskonały, to jednak pozwala jej na sprawowanie opieki nad matką.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że skarżąca prowadzi wspólne, dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 marca 2022 r. dla potrzeb postępowania w sprawie udzielenia specjalnego zasiłku celowego, ustalono, że matka skarżącej prawie cały czas leży w łóżku, samodzielnie nie jest w stanie z niego wstać. Skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS, posiada gospodarstwo rolne, którego nie użytkuje. Kilka miesięcy przed przeprowadzaniem wywiadu środowiskowego kobieta bardzo schudła, nie miała chęci do życia, miała bardzo obniżony nastrój. Dzięki rodzinie trafiła do psychologa i do psychiatry. Przyjmuje leki antydepresyjne, leczenie przynosi dobre rezultaty. Na podstawie decyzji Wójta Gminy L. z dnia 21 marca 2022 r. Wnioskodawczyni został przyznany specjalny zasiłek celowy w kwocie 450 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie potrzeb zdrowotnych. Z nakazu płatniczego na rok 2022 wynika, że M. S. jest właścicielką nieruchomości o łącznej powierzchni 4,15 ha, w tym gospodarstwa rolnego o pow. 2,61 ha (1,1320 hap).

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, organ I instancji nie naruszył normy prawnej ukształtowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, bowiem nie odmówił wnioskowanego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności w przypadku matki skarżącej.

Kolegium podkreśliło, że oświadczenia składane przez skarżącą są niespójne. Nie wynika z nich bowiem jednoznacznie, czy moment zaprzestania aktywności zawodowej w jej przypadku należy utożsamiać z rozwiązaniem stosunku pracy, które nastąpiło z dniem 15 września 2010 r., czy też z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, które jak deklaruje, nastąpiło z dniem 1 lipca 2022 r. Aby świadczenie pielęgnacyjne mogło zostać przyznane, osoba sprawująca opiekę nie może podejmować jakiejkolwiek aktywności zawodowej, ani także prowadzić gospodarstwa rolnego. W realiach niniejszej sprawy jest to o tyle istotne, że skarżąca przez przeszło 20 lat. w okresie od 1 marca 1990 r. do 15 września 2010 r., wykonywała pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, a stosunek pracy ustał w związku z brakiem akceptacji przez skarżącą zaproponowanych przez pracodawcę nowych warunków pracy lub płacy. W przypadku matki skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 20 lutego 2017 r. i trudno jest przyjąć, że to właśnie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką była powodem rezygnacji z zatrudnienia w 2010 r.

W niniejszym przypadku skarżąca w dniu 12 lipca 2022 r. złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że z dniem 1 lipca 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Kolegium powyższe oświadczenie jest niewiarygodne, a jego celem było jedynie fikcyjne wykazanie, że przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego została spełniona. Z kolei z oświadczenia złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 21 marca 2022 r. wynika bowiem, że gospodarstwo to już wówczas było nieuprawiane. Skoro gospodarstwo to było nieuprawiane, to skarżąca nie mogła zaprzestać prowadzenia tego gospodarstwa lub pracy w nim w rozumieniu art. 17b ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych z dniem 1 lipca 2022r. Skoro skarżąca nie wykonywała w tym gospodarstwie żadnych czynności to trudno przyjąć, aby sam fakt, iż stanowi ono jej własność wykluczał możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką ani też by obecnie zaprzestała ona prowadzenia tego gospodarstwa. Co więcej, z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 lipca 2022 r., wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w ARiMR jako producent rolny i składa nieprzerwanie od 2004 r. do 2022 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami.

W związku z powyższym zdaniem Kolegium skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nawet, jeżeliby przyjąć, że do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w przypadku skarżącej w istocie doszło w dniu 1 lipca 2022 r, to jak już wyżej wskazano, w przypadku matki skarżącej ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 lutego 2017 r, a zatem brak jest w tym zakresie związku pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia ww. gospodarstwa lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odmową przyznania przedmiotowego świadczenia;

- brak weryfikacji, czy skarżąca uzyskała w 2022 r. dochód tytułem płatności bezpośrednich oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, podczas gdy nie otrzymała ona w 2022 r. tytułem rzeczonych płatności, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odmową przyznania przedmiotowego świadczenia,

b) sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji niezgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. w tym poprzez brak wyjaśnienia dlaczego uznano, że nie jest spełniona przesłanka niepodejmowania pracy przez skarżącą celem sprawowania przedmiotowej opieki,

c) art. 79a § 1 k.p.a., w zw. z art. 10 § 1. 2 k.p.a. przez niezapewnienie stronie możliwości wykazania okoliczności faktycznej, a to, iż złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a gdyby skarżąca miała rzeczoną możliwość, to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, że nie otrzymała ona i nie otrzyma jakichkolwiek dochodów tytułem rzeczonych płatności, co miało istotny wpływ na wydanie i treść zaskarżonej decyzji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związki z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Dodatkowo skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, a to: wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi okolicznościami; potwierdzenia wycofania wniosku o płatności bezpośrednie oraz o płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami; na okoliczność ich treści.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 września 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. z dnia 2 sierpnia 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest ono wystawione na stałe, a symbol niepełnosprawności został określony jako 05-R, 10-N. W aktach brak jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich, kart informacyjnych ze szpitala dotyczących osoby niepełnosprawnej. Znajduje się jedynie ocena pacjenta wg. zmodyfikowanej skali Barthela oraz Test AMTS. Oba dokumenty podpisane zostały przez pielęgniarza. Z pierwszego wynika, że L. S. otrzymała jedynie 10 punktów w skali Barthela na 100 możliwych, a z drugiego, że otrzymała jedynie 3 pkt na 11 możliwych, co świadczy o ciężkim upośledzeniu pamięci.

Z wywiadu środowiskowego wynika jedynie, że skarżąca zamieszkuje wspólnie ze swoją matką. Pracownik socjalny wskazał, że podczas wywiadu w grudniu matka skarżącej siedziała jeszcze w kuchni przy stole, Obecnie prawie cały czas leży w łóżku, samodzielnie nie jest w stanie z niego wstać. Mimo pogorszenia stanu zdrowia fizycznego stwierdzono, że matka skarżącej ma dobra orientację co do czasu i przestrzeni.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I i II instancji nastąpiła z powodu niezaprzestania przez skarżąca prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz z uwagi na brak koincydencji czasowej pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zdaniem Sądu, niepodejmowanie wcześniej przez skarżącą zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygające o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc znaczenia wcześniejszy brak aktywności zawodowej skarżącej. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, stąd jej brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18.05.2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podejmuje z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12.10.2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (wyrok NSA z 23.02.2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Zdaniem Sądu należy także przyjąć, że powyższe ustalenia odnoszą się do kwestii prowadzenia gospodarstwa rolnego. Możliwe jest jednoczesne bycie właścicielem ziemi i gospodarstwa rolnego i jego nieprowadzenie, np. w związku z koniecznością opieki nad osoba niepełnosprawną. Przeciwny pogląd wymuszałby na osobach będących właścicielami gruntów rolnych konieczność ich wydzierżawienia, czy przeniesienia własności na inną osobę. Z kolei w Polsce nie ma obowiązku prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osoby będące właścicielami gruntów rolnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. (sygn. akt I OSK 905/14) samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma również znaczenia dla oceny prowadzenia działalności gospodarstwa rolnego fakt płacenia podatku rolnego. Podatek rolny wynika bowiem z faktu bycia właścicielem, posiadaczem, czy użytkownikiem gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, a nie z faktu prowadzenia działalności gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie organy nie wypowiadały się na temat zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki. W wywiadzie środowiskowym nie wskazano czynności opiekuńczych, brak również odniesienia się do związku przyczynowego pomiędzy stanem zdrowia osoby niepełnosprawnej, a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, czy pracy w gospodarstwie rolnym. Tym niemniej pomimo tego uchybienia w ramach prowadzonej procedury administracyjnej należy uznać, że nie miało ono istotnego znaczenia, z uwagi na ustalenie, że skarżąca jednak w momencie wydawanie decyzji nadal prowadziła gospodarstwo rolne.

W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. (Wyrok NSA z 30.10.2020 r., I OSK 1273/20, LEX nr 3090598). Wskazać trzeba też, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nadto, zgodnie z art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 266) "Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r., poz. 650 i 858) (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 26.10.2022 r., IV SA/Po 638/22, LEX nr 3428825, wyrok WSA w Krakowie z 9.03.2021 r., III SA/Kr 1143/20, LEX nr 3145058., wyrok WSA w Krakowie z 28.06.2022 r., III SA/Kr 68/22, LEX nr 3365885).

Ułatwienie dowodowe w postaci oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (Wyrok WSA w Lublinie z 16.02.2023 r., II SA/Lu 742/22, LEX nr 3506972).

W rozpoznawanej sprawie organ zasadnie dokonał weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z prawidłowych ustaleń skarżąca pobiera dopłaty z funduszy unijnych, których przesłanką uzyskania nie jest sama własność gospodarstwa, lecz jego rzeczywiste prowadzenie przez rolnika. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.), płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2). Według art. 2 pkt 14 tej ustawy użyte w niej określenia "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza oznacza zaś: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) (zob. (wyrok WSA w Kielcach z 14.03.2023 r., II SA/Ke 105/23, LEX nr 3522146)..

W rozpoznawanej sprawie skarżąca w systemie informatycznym ARiMR zarejestrowana jest jako producent rolny i pobiera dopłaty unijne w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca nie dokonała zmiany w ewidencji producentów rolnych. Dopiero z dokumentów złożonych w ramach postępowania sądowoadministracyjnego wynika, że z dniem 2 października 2022r. skarżąca wycofała wniosek o przyznanie płatności na rok 2022r. z ARiMR. Nie ma natomiast żadnego dowodu na okoliczność wyrejestrowania się skarżącej z ARiMR jako producenta rolnego. Natomiast decyzja organu II instancji pochodzi z 13 września 2022r. Stąd trafnie organ uznał, że skarżąca prowadziła w dniu wydania decyzji gospodarstwo rolne, co jest przesłanką negatywną w odniesieniu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych w skardze, Sąd uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Organ bowiem w sposób prawidłowy ustalił wystąpienie negatywnej przesłanki warunkującej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co jednocześnie potwierdziła sama skarżąca, która dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji wycofała wniosek o przyznanie płatności z ARiMR. Należy przy tym podkreślić, że skarżąca została stosownie pouczona, zgodnie z art. 79a k.p.a. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (Wyrok NSA z 17.02.2023 r., I GSK 1344/22, LEX nr 3502660). W niniejszej sprawie skarżąca na dzień zawiadomią jej w trybie art. 79a k.p.a. nie dysponowała żadnymi dowodami, które ewentualnie mogłaby przedłożyć, celem wydania korzystnej dla niej decyzji. Z kolei dowód o wycofaniu wniosku o przyznanie płatności został dopiero przedłożony w postępowaniu sądowym i został on wygenerowany 2 października 2022r. Jest to więc dowód nowy, którym skarżąca nie dysponowała w czasie prowadzenia przez organy postępowania administracyjnego.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym