Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 937/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8,  art. 38 ust. 1,  art. 41 pkt 2,  art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. A. (A.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 21 maja 2024 r. nr SKO.IV/424/464/2024 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej – Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 21 maja 2024 r. nr SKO.IV/424/464/2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 – dalej k.p.a.) oraz art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. – dalej u.p.s.), po rozpoznaniu odwołania T.A. (dalej – Uprawniony, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję nr [...] Wójta Gminy J. (dalej – organ I instancji, Wójt Gminy) z dnia 18 kwietnia 2024 r. znak [...], którą uchylono od dnia 1 kwietnia 2024 r. decyzję nr [...] z dnia 2 lutego 2024 r. przyznającą świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] Wójt Gminy J. przyznał Skarżącemu zasiłek okresowy w wysokości 47,02 zł na okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r.

Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2024 r. Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy o uchylenie prawa do zasiłku okresowego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego w lutym 2024 r.

Po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Wójt Gminy decyzją z dnia 18 kwietnia 2024 r. uchylił od dnia 1 kwietnia 2024 r. własną decyzję nr [...] z dnia 2 lutego 2024 r. przyznającą Skarżącemu zasiłek okresowy. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu z dnia 29 kwietnia 2024 r. Skarżący zakwestionował decyzję Wójta Gminy. Wyraził stanowisko, że jego dochód miesięczny wynosi 681,97 zł. Jest to kwota jaka mu pozostaje po uwzględnieniu wydatków na ubezpieczenie zdrowotne i alimenty na dwoje dzieci. W jego ocenie, pracownik socjalny świadomie źle określił jego dochody.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium decyzją z dnia 21 maja 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny, a w dalszej kolejności stan prawny sprawy. Kolegium w pełni zaakceptowało argumentację Wójta Gminy uznając prawidłowość wydanej przez niego decyzji. Zgodziło się bowiem ze stwierdzeniem, że dochód Skarżącego przekracza kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie świadczenia. Zauważyło w tej kwestii, że z wywiadów środowiskowych wynika, że Uprawniony otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 1.873,21 zł, z czego potrącane są alimenty na dzieci w wysokości 918,03 zł oraz składka zdrowotna w kwocie 168,59 zł. Zatem do dyspozycji Skarżącego pozostaje 786,59 zł, a dodatkowo pobierał zasiłek okresowy w wysokości 47,02 zł.

W skardze osobistej z dnia 19 czerwca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Gliwicach, Uprawniony wyraziła swoją dezaprobatę dla decyzji Kolegium i zarzucił jej naruszenie art. 7, art. 77 i art. 86 k.p.a. Wobec tego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu ponownie podkreślił, że jego dochód miesięczny - po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne i alimentów - wynosi 681,97 zł. Potwierdzeniem tego faktu jest dołączona do skargi kopia decyzji ZUS-u z dnia 25 października 2023 r. nr [...]. Oświadczył jednocześnie, że nigdy nie otrzymywał z ZUS-u renty w wysokości 786,59 zł. Tymczasem pracownik organu I instancji namówił go do podpisania przygotowanego wcześniej wniosku zawierającego informacje niezgodne ze stanem faktycznym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik ustanowiony z urzędu w uzupełnieniu skargi z dnia 27 września 2024 r. zarzucił decyzji Kolegium naruszenie:

1) art. 41 pkt 2 u.p.s. poprzez uznanie, że nie zachodzą wskazane w tym przepisie przesłanki przyznania Skarżącemu pomocy w postaci zasiłku okresowego;

2) art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, skutkującego błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że w stosunku do Skarżącego nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki określone w art. 41 pkt 2 u.p.s., co skutkowało nie przyznaniem Skarżącym zasiłku określonego w tym przepisie;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieustalenie i nierozważenie wszystkich okoliczności faktycznych umożliwiających prawidłowe zastosowanie art. 38 w związku z art. 3 ust. 4 u.p.s.

W związku z tymi zarzutami pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu zauważono, że zgodnie z art. 9 k.p.a. organ rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy ma obowiązek kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb innych osób korzystających z pomocy społecznej. Z treści art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. pełnomocnik Skarżącego wywiódł, że spełnienie warunków w nim określonych obliguje organ do przyznania zasiłku okresowego. Zdaniem pełnomocnika, Skarżący spełnia ustawowe kryteria uprawniające do tego świadczenia. Umotywował to tym, że jest on osobą bezrobotną oraz ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada dochód z tytułu renty, który po potrąceniu alimentów i składki zdrowotnej wynosi 764,62 zł. Kwotę taką – jak zauważył pełnomocnik - Skarżący otrzymuje od 1 marca 2024 r. po dokonanej waloryzacji renty. Jednocześnie zauważył, że kwota ta jest niższa od kwoty która stanowi górną granicę do otrzymania świadczenia przez osobę samotnie gospodarującą. Ponadto zauważył, że w przypadku Skarżącego zachodzą okoliczności wynikające z art. 41 u.p.s. Mianowicie środki jakie otrzymuje z tytułu renty są rażąco niskie, gdyż nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Końcowo oświadczył, że koszty udzielonej pomocy prawnej z urzędu nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja organu administracji, którą dokonano uchylenia prawa do zasiłku okresowego. Przyczyną jej wydania była zmiana sytuacji dochodowej Uprawnionego wywołana waloryzacją renty inwalidzkiej od 1 marca 2024 r.

Przystępując do rozważań zauważyć przyjdzie, iż w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazuje się na art. 155 k.p.a., jako podstawą jej wydania. Stanowi on, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W tzw. główce decyzji wymienia się również art. 106 ust. 5 u.p.s., który jest faktyczną podstawą wydanej decyzji. Otóż zgodnie z tym uregulowaniem, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s.

Z treści tego przepisu wywieść należy, że grupuje on okoliczności w nim wymienione na te, które obligują organ do weryfikacji decyzji oraz na takie, które mają charakter fakultatywny. Mając to na uwadze stwierdzić należy za Iwoną Sierpowską ([w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 106 u.p.s.), że weryfikacja decyzji na skutek zmiany sytuacji dochodowej strony nie zależy od uznania administracyjnego, a zatem organowi nie wolno kierować się innymi okolicznościami niż te, które przewiduje art. 106 ust. 5 u.p.s. Przy orzekaniu na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. nie może mieć zastosowania ogólna klauzula kierowania się dobrem strony zawarta w art. 100 ust. 1 u.p.s., nie ma również znaczenia okoliczność, czy i na jaki cel zostały zużyte środki pieniężne uzyskane przez stronę. Decyzja przewidziana w art. 106 ust. 5 u.p.s., wydana w związku z obligatoryjnymi przesłankami weryfikacji, ma charakter związany, a organ pomocowy nie korzysta przy jej wydaniu z żadnego marginesu swobody rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 369/10, Lex nr 647917).

Oprócz obligatoryjnych przypadków weryfikacji decyzji wydanych w zakresie pomocy społecznej występuje ich fakultatywne uchylenie lub zmiana. Przyczyną takich działań organu są okoliczności wymienione w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s., do których należy zaliczyć: marnotrawstwo, niszczenie przyznanych świadczeń oraz marnotrawienie własnych zasobów finansowych; brak współdziałania świadczeniobiorcy z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej; odmowę zawarcia kontraktu socjalnego lub jego nieprzestrzeganie; nieuzasadnioną odmowę podjęcia pracy lub leczenia odwykowego; dysproporcję między udokumentowanym dochodem a rzeczywistą sytuacją majątkową oraz odmowę złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym osoby lub rodziny.

W niniejszym przypadku mamy do czynienia ze zmianą sytuacji dochodowej Skarżącego, a tym samym z okolicznością, która obligowała organ do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek okresowy i to niezależnie od zgody Skarżącego.

Sam zasiłek okresowy, którego dotyczy zaskarżona decyzja, w myśl art. 38 ust. 1 u.p.s. przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasadniczą przesłanką decydującą o przyznaniu owego wsparcie jest spełnienie kryterium dochodowego. Otóż w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (pkt 1); osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł (pkt 2); przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W rozpatrywanej sprawie sytuacja dochodowa Skarżącego uległa zmianie w związku z waloryzacją z dniem 1 marca 2024 r. wysokości renty inwalidzkiej. Pociągnęło to za sobą potrzebę zweryfikowania prawa Skarżącego do przyznanego mu wsparcia.

Fakt zaistnienia zmiany w sytuacji dochodowej Skarżącego przyznaje jego pełnomocnik w złożonym uzupełnieniu skargi, a także znajduje to potwierdzenie w decyzji ZUS-u z dnia 1 marca 2024 r. nr [...]. Uwzględniając to przyjąć należy, że miesięczny dochód Skarżącego, po pomniejszeniu go o alimenty płacone na dwójkę dzieci oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne (jak wymaga tego art. 8 ust. 3 u.p.s.), wynosi 764,62 zł.

W myśl natomiast art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się – w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem różnica pomiędzy wspomnianą kwotą, a dochodem Skarżącego wynosi 11,38 zł zł (776 zł – 764,62 zł). Organ nie mógł ustalić zasiłku w tej wysokości, gdyż zabrania tego art. 38 ust. 4 u.p.s. Mianowicie wynika z niego, że kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie.

Konkludując wyrazić należy stanowisko, że ze względu na zmianę sytuacji dochodowej Skarżącego, która wiązała się z podwyższeniem na dzień 1 marca 2024 r. kwoty wypłacanej renty inwalidzkiej, prawidłowo uchylono mu prawo do zasiłku okresowego.

Końcowo odnieść się należy jeszcze do wskazania pełnomocnika o potrzebie zastosowania wobec Skarżącego art. 41 pkt 2 u.p.s. W tym zakresie przede wszystkim należy zauważyć, że przepis ten dopuszcza możliwość przyznania zasiłku okresowego niezależnie od dochodu, ale tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" i jest to pomoc zwrotna. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje tego pojęcia, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez "szczególnie uzasadniony przypadek" należy rozumieć sytuację zupełnie wyjątkową, bowiem o możliwości przyznania tego świadczenia nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość jest tak dotkliwa w skutkach lub tak daleko ingerująca w plany życiowe, że nie należy do zdarzeń codziennych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zatem świadczenie przyznawane na podstawie tego przepisu ma charakter szczególny, wyjątkowy, związany z zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności (zob. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2004/22, Lex nr 3653428; z dnia 8 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2105/22, Lex nr 3672785). Niskie dochody nie mogą zatem być kwalifikowane jako szczególny przypadek. Natomiast nie wykazano, iż wystąpiły inne okoliczności, które mogłyby być uznane jako nadzwyczajne zdarzenia związane z sytuacją życiową Skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935).