Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 155/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151;
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b; art. 3 pkt 21 lit. b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 6 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/40/228/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 6 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/40/228/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, po rozpatrzeniu odwołania K. C. (dalej także jako "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy Potok Górny z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr SR.4042.90.35.2022, odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem S. S., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

Wnioskiem złożonym do Wójta Gminy Potok Górny w dniu 14 lipca 2022 r. K. C. zainicjowała postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem S. S., legitymującym się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w R. z dnia 23 czerwca 2020 r. znak: [...] uznającym go za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Potoku Górnym, działając z upoważnienia Wójta Gminy Potok Górny, decyzją z dnia 30 sierpnia 2022 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny t.j. - Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), dotyczący momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Niepełnosprawność S. S. istnieje bowiem od jego 45 roku życia.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji K. C. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca podtrzymała wniosek o przyznanie świadczenia.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu w pierwszej kolejności zakwestionowało stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że podstawą do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem odwołania, że nie jest uzasadnione wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Pomimo uznania argumentacji przedstawionej przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji za niewłaściwą, organ odwoławczy stwierdził jednak, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest zasadna.

Kolegium wskazało, że na podstawie przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji w dniu 28 lipca 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż do zakresu sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad bratem należą następujące czynności: zamawianie i wożenie na kontrolne wizyty lekarskie, podawanie insuliny, podawanie leków, gotowanie. S. S. jest osobą logiczną i sprawną umysłowo. Utyka na prawą nogę i ma lekki niedowład lewej ręki, jednak samodzielnie się porusza, przygotowuje sobie jedzenie, korzysta z toalety, myje się i ubiera. utykając na prawą nogę, ma niedowład lekki prawej ręki, korzysta sam z toalety, myje się i ubiera. Dwa razy w tygodniu sam własnym samochodem jeździ do domu w B. , skąd wraca wieczorem. W miejscu zamieszkania siostry przebywa od 25 czerwca 2022 r.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W ocenie organu odwoławczego, ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika natomiast, aby zakres opieki realizowanej przez skarżącą wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też rezygnację z pracy w gospodarstwie rolnym, która charakteryzuje się okresowością i zmiennym natężeniem czasu pracy. Organ odwoławczy poddał przy tym w wątpliwość okoliczność zaprzestania przez K. C. prowadzenia gospodarstwa rolnego wskazując, że wnioskodawczyni w treści wniosku oświadczyła, iż zaprzestała prowadzenia gospodarstwa od dnia 28 lutego 2022 r. podczas gdy, pierwsze orzeczenie o okresowej niezdolności S. S. do pracy w gospodarstwie rolnym zostało wydane w dniu 14 czerwca 2008 r., a zatem już wówczas wymagał on pomocy i opieki ze strony osób trzecich, jednak mimo tego skarżąca nadal prowadziła gospodarstwo rolne i łączyła obowiązki z nim związane ze sprawowaniem opieki. W ocenie Kolegium oznacza to, że była w stanie świadczyć pomoc bratu, bez konieczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy deklarowaną przez wnioskodawczynię rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem przez nią opieki. Brak takiego związku przesądza natomiast o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

K. C., reprezentowana przez adwokata K. G., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca zwróciła się również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organ, formułując zawarte w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej brat potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że brat skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została zresztą potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest natomiast weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Skarżąca podkreśliła, że z wywiadu środowiskowego wynika ponadto, iż osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. Czynności wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki nad bratem składają się natomiast na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, opieka skarżącej obejmuje również najbardziej podstawowe i niezbędne czynności egzystencjalne wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, a także pranie, sprzątanie i prasowanie. W ocenie skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są bowiem konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie przedsięwziął natomiast jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad bratem, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy również wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wobec zgodnych wniosków stron co do trybu rozpoznania sprawy, Sąd na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawy odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Przypomnieć należy, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. w CBOSA).

W związku z powyższym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako podstawa odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium słusznie jednak również uznało, że powyższa wada nie miała wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy, odmowa przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia jest zasadna z innych przyczyn.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżąca niewątpliwie należy do wskazanej w pkt 4 powyższego unormowania kategorii osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem jako siostra niepełnosprawnego S. S., stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest wobec niego zobowiązana do alimentacji. W sprawie spełnione są przy tym łącznie zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innemu krewnemu, niż spokrewniony w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki. Z akt sprawy wynika wszakże, że S. S. nie jest żonaty i nie posiada dzieci, zaś jego rodzice nie żyją. Nie jest nadto kwestionowane, że obecnie S. S. pozostaje pod opieką skarżącej, zamieszkując w jej domu.

Powyższe ustalenia, jak słusznie przyjęło Kolegium, nie przesądzają jednak o uprawnieniu skarżącej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem konieczne ku temu jest dodatkowo spełnienie określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do uznania, że z założenia świadczenie pielęgnacyjne miało stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że u.ś.r. nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji.

Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. W związku z tym przedmiotowe świadczenie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. W sytuacji zaś, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, nie można uznać, że taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Z powyższych względów w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania w możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, podkreślił, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem jest bowiem, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza nadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może bowiem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy opieką na brakiem aktywności zawodowej, ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. w CBOSA). Możliwość weryfikacji wątpliwości w tym zakresie została zresztą przez ustawodawcę przewidziana w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., a w świetle tego przepisu środkiem umożliwiającym taka weryfikację ma być rodzinny wywiad środowiskowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowany fakt, że brat skarżącej legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym u niego trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji (wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS OR/PT w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2020 r. znak: GI-Z1 0814646 – k. 10 akt adm.). Orzeczenie to, zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. "b" u.ś.r., kwalifikuje S. S. jako osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu powołanej ustawy.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające, bazujące przede wszystkim na wywiadzie środowiskowym z dnia 28 lipca 2023 r., wykazało jednak również, że stan zdrowia S. S., będący podstawą uzyskania powyższego orzeczenia, nie wymusza zapewniania mu przez skarżącą opieki w stopniu, który przekłada się na konieczność całkowitej rezygnacji przez skarżącą z pracy – zwłaszcza przy uwzględnieniu rodzaju pracy wykonywanej przez skarżącą dotychczas, tj. prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak słusznie bowiem zauważył organ odwoławczy, osoba prowadząca gospodarstwo rolne jest samodzielnym organizatorem własnej pracy i zachowuje większą możliwość dostosowania czasu pracy do potrzeb rodziny. Nie jest wszakże poddana reżimowi pracy charakterystycznemu dla zatrudnienia. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że S. S., pomimo swojej niepełnosprawności, nie jest osobą leżącą, lecz samodzielnie się porusza, a nadto samodzielnie korzysta z toalety, myje się i ubiera. W razie potrzeby, samodzielnie również przygotowuje sobie jedzenie. Jest przy tym osobą logiczną i sprawną umysłowo. Jego niepełnosprawność nie przeszkadza mu nawet w prowadzeniu własnego auta, którym to brat skarżącej - co również ustalono podczas wywiadu środowiskowego – regularnie, dwa razy w tygodniu, samodzielnie jeździ do domu w innej miejscowości, skąd wraca wieczorem.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że skarżąca, w ramach sprawowanej nad S. S. opieki, jest zmuszona pozostawać w ciągłej dyspozycji swojego brata, rozumianej jako gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o pomoc rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika zresztą, że w ramach sprawowanej opieki skarżąca w istocie jedynie w niewielkim zakresie wykonuje czynności tego rodzaju, zaś sprawowana przez nią opieka skupia się przede wszystkim na podawaniu bratu lekarstw oraz umawianiu i zawożeniu go na wizyty lekarskie, a także wykonywaniu czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego, jak pranie, sprzątanie, czy przygotowywanie posiłków. Tego rodzaju czynności są natomiast bardzo często wykonywane przez osoby pracujące na rzecz innych członków rodziny i nie sposób uznać ich za obiektywną przeszkodę w wykonywaniu pracy, zwłaszcza pracy w gospodarstwie rolnym.

W świetle powyższych ustaleń, nawet w przypadku uznania za wiarygodne oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad bratem skarżąca zrezygnowała z tej formy pracy, a także nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres sprawowanej przez skarżąca opieki nie wyklucza bowiem możliwości dalszego wykonywania przez skarżącą pracy, zwłaszcza w dotychczasowej formie. W ocenie Sądu, należy zatem zaaprobować ocenę zawartą w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca nie spełnia podstawowej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki. Negatywna ocena tej przesłanki przesądza natomiast o braku uprawnienia skarżącej do wnioskowanego świadczenia.

Podkreślić przy tym należy, że skarżąca nie przedstawił żadnych dowodów, które pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej. Zakres i rodzaj wykonywanych przez nią na rzecz brata czynności, opisany przez skarżącą w załączonym do wniosku harmonogramie (k. 2 akt adm.), a także w złożonym w dniu 28 lipca 2022 r. pisemnym oświadczeniu (k. 39 akt adm.), w istocie pozostaje spójny z ustaleniami wywiadu środowiskowego, które legły u podstaw oceny organu odwoławczego. W tej sytuacji zaskarżonej decyzji nie sposób zarzucić dowolności przy ocenie materiału dowodowego. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 7 k.p.a., wyrażający zasadę prawdy obiektywnej, nakazuje uwzględnienie przy załatwianiu sprawy nie tylko słusznego interesu obywatela (skarżącego), ale także interesu społecznego. W interesie społecznym leży zaś to, by orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały na uwadze cel tego świadczenia, jakim jest z jednej strony, zapewnienie choćby częściowej rekompensaty osobom niemającym żadnych szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku intensywnej, stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem własnej swobody w wyborze zatrudnienia, a z drugiej, odmienne potraktowanie osób, które w takiej sytuacji z przyczyn obiektywnych się nie znajdują (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 159/21, opubl. w CBOSA). Do tej drugiej grupy, zdaniem organów orzekających w sprawie, należy skarżący, zaś Sąd tę ocenę podziela.

Z tych wszystkich względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.