Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2264/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 215
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. B., M. B., K. B. oraz kuratora spadku po J. M. - radcy prawnego A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. B. , M. B., K. B. oraz r. pr. A. S. działający jako kurator spadku po J. M. (dalej, jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Decyzją Nr 5/SD/2022 z dnia 11 stycznia 2022 r. Prezydent [...] orzekł o odmowie przyznania A. B. , K. B. i M. B. odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] , hip. [...] stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] i nr [...] z obrębu [...] .

Odwołania od powyższej decyzji wniósł radca prawny A. S. działający jako kurator spadku po J. M. oraz jako pełnomocnik reprezentujący K. B., M. B. i A. B. .

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W sprawie ustalono, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] , hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, dalej, jako: dekret).

Zgodnie z art. 1 dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...] , a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.

Zgodnie z zaświadczeniem X Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla W. M. z dnia 15 czerwca 2009 r. Nr [...] tytuł własności nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] ozn. hip. nr [...] , zapisany był na mocy wpisu jawnego na rzecz S. M. i J. M. w równych częściach niepodzielnie na mocy aktu nr [...] zdziałanego dnia 13 lutego 1922 r., zatwierdzonego orzeczeniem z dnia 21 kwietnia 1922 r.

Wnioskiem z dnia 17 marca 1998 r. J. B. - spadkobierczyni po S. M. - wystąpiła o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość.

Uprawnienia do występowania, jako strona wnioskodawczyni udowodniła przedkładając do akt sprawy:

- postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia 9 lipca 2010 r., sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po S. M. nabył mąż S. M. w 2/8 części, syn K. M. w 3/8 części i córka J. B. w 3/8 części, z kolei spadek po S. M. nabył syn K. M. w 3/4 części i córka J.B. w 3/4 części,

- postanowienie Sądu Rejonowego dla W.-P. w W. z dnia 26 sierpnia 1991 r., sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po T. M. nabył mąż K. M. w całości, zaś spadek po K. M. nabyła siostra J. B. w całości.

Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym w dniu 4 lutego 2015 r., Repertorium [...] przez G.W. , notariusza w W., J. B. zmarła dnia [...] grudnia 2014 r., a spadek po niej nabyli w udziałach po 1/3 syn A. B. , wnuczka K. B. i wnuk M.B.. Akt poświadczenia dziedziczenia został wpisany do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia pod nr [...].

Z akt administracyjnych sprawy wynika ponadto, że J. M. zmarł [...] września 1940 r., a zgodnie z odpisem postanowienia Sądu Rejonowego dla Miasta W. II Wydział Cywilny z dnia 13 marca 2020 r. kuratorem pozostawionego po nim spadku został ustanowiony radca prawny A. S. .

W toku postępowania organ I instancji ustalił, na podstawie opinii geodezyjnej z dnia 17 lipca 2021 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. K., że dawna nieruchomość hipoteczna oznaczona hip. Nr [...] miała powierzchnię 801m2. Aktualnie oznaczona jest jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 455 m2 stanowiącej własność Miasta W. oraz część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 346 m² stanowiącej własność Miasta W. i innych.

Z akt sprawy nie wynika, aby dawni właściciele złożyli w wyznaczonym dekretem terminie wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu.

Organ odwoławczy wskazał, że prawo do odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu wygasło z mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem 1 sierpnia 1985 r. tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy. Stosownie do art. 241 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej, jako: ugn) powyższa ustawa utraciła moc i aktualnie sprawy odszkodowań za nieruchomości warszawskie objęte działaniem dekretu uregulowane są art. 215 ust. 2 ugn. Odszkodowanie w trybie art. 215 ugn jest przyznawane na wniosek uprawnionego podmiotu i jest świadczeniem pieniężnym. Oznacza to, że roszczenie o odszkodowanie jest prawem podzielnym, które przysługuje każdemu z ich spadkobierców w częściach odpowiadającym ich udziałom w spadku. Wnioskodawca może więc domagać się odszkodowania za swój udział. Organ rozpatrujący wniosek o ustalenie odszkodowania może więc orzec w zakresie tylko tego podmiotu (jednego z dawnych współwłaścicieli nieruchomości lub jego spadkobierców), który złożył wniosek. Nie mniej jednak, spadkobiercy niebędący wnioskodawcami powinni być uczestnikami postępowania administracyjnego o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ugn.

Wojewoda podniósł, że organ I instancji prawidłowo ustalił strony postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania oraz prawidłowo orzekł o ich prawach.

Odnosząc się do kwestii spełnienia pierwszej z przesłanek wymaganych do przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn za nieruchomość niezabudowaną, czyli przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne Wojewoda wskazał, że organ I instancji nie podjął się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oceny tego zagadnienia. Jednakże w aktach sprawy znajduje się rozliczenie geodezyjne nieruchomości według stref zabudowy z dnia 17 lipca 2021 r. sporządzone przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. K. wykonane, na podstawie planu zabudowania [...] zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r., obowiązującego w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Zgodnie z ww. rozliczeniem stref zabudowy z 1931 r. w dawnej nieruchomości hipotecznej Nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowiąca aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 415 m2 znajdowała się w strefie IV, w której obowiązywała zabudowa zwarta do 4 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania, z kolei część nieruchomości stanowiąca aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 386 m2 znajdowała się w strefie V, w której obowiązywała zabudowa zwarta do 5 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania. W dacie wejścia w życie dekretu nie było legalnej definicji domu jednorodzinnego jednak zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych "dom jednorodzinny" należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu nadawano przed wejściem w życie dekretu czyli był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszym okresie. Brak wymienienia w ogólnym planie zabudowania [...] z dnia 11 sierpnia 1931 r., budownictwa jednorodzinnego nie wyklucza samo przez się możliwości zabudowy danego obszaru budownictwem jednorodzinnym, a tym samym i przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości pod takie budownictwo.

Biorąc powyższe pod uwagę organ uznał, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] , hip. [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] i nr [...] z obrębu [...] mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełnia pierwszą przesłankę umożliwiającą przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną.

Analizując spełnienie drugiej przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 ugn czyli utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością organ I instancji wskazał, że zgodnie z pismem z dnia 21 marca 1949 r. l. dz. WPB 2472/49/1, pismem z dnia 17 lutego 1950 r. P.M. 6252/274, pismem z dnia 14 lutego 1950r., L. dz. 2001/50 oraz pismem z dnia 28 marca 1950, L. dz. WPB/1100/50/k Zakład Osiedli Robotniczych wystąpił do ówczesnej władzy o przekazanie terenu obejmującego m.in. nieruchomość hipoteczną położoną przy ul. [...] , hip. [...] w celu realizacji inwestycji w postaci osiedla społeczno-mieszkaniowego. Ze znajdujących się w aktach szkiców wprost wynika, że teren ten obejmował także grunt obejmujący nieruchomość będącą przedmiotem niniejszego postępowania.

Organ wskazał, że decyzją z dnia 12 maja 1950 r., znak: L. Dz. IB/5637 Zarząd w [...] uznał m. in. budynki znajdujące się na gruncie ozn. hip. [...] za zniszczone i przekazał je do rozbiórki [...]. Z kolei z treści protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 5 lipca 1950 r. wynika, iż m. in. nieruchomość położona przy ul. [...] , ozn. hip. [...], została przekazana przez Prezydium Rady Narodowej [...] [...] w zarząd i użytkowanie.

Nadto z pozyskanych przez organ I instancji zdjęć lotniczych przedstawiających stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości w roku 1951 i 1955 wynika, iż teren ten stanowił plac budowy, na którym realizowane są elementy osiedla mieszkaniowego. Na zdjęciu wykonanym w roku 1951 widać, że na części przedmiotowej nieruchomości wzniesiono już wielkogabarytowe budynki, a część opisywanej nieruchomości była wykorzystywana jako plac budowy. Na ujęciach pochodzących z 1955 r. wyraźnie widoczna jest nieruchomość już w pełni zagospodarowana pod osiedle mieszkaniowe. Widoczne są obrysy budynków stanowiących wielki zespół osiedla mieszkaniowego.

Część przedmiotowej nieruchomości stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 346 m2 znajduje się pod wielkogabarytowym budynkiem (aktualnie ul. [...] ). Z kolei część przedmiotowej nieruchomości stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 455 m2 pełni rolę dojścia (ciągi piesze i dojazdowe) do okalających ten teren budynków mieszkalnych.

W ocenie organu odwoławczego zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzą do wniosku, że zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego wymagała zapewnienia dostępu do wznoszonych budynków. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje okoliczność, czy na całej przedmiotowej nieruchomości zostały wybudowane budynki, ponieważ roboty budowlane, w wyniku których budynek zostaje wzniesiony, wymagają zajęcia dużo większej powierzchni, która jest potrzebna do realizacji budowli. W ocenie organu odwoławczego taką też funkcję sprawowała część nieruchomości oznaczonej aktualnie jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] . Biorąc pod uwagę niewielką odległość pomiędzy blokami, uznać należało, że cała nieruchomość hipoteczna została zajęta podczas prowadzenia prac budowlanych, co jest równoznaczne z utratą faktycznej możliwości władania nią przez dawnych właścicieli. Powyższy stan zagospodarowania potwierdza zarówno opinia geodezyjna sporządzona w dniu 17 lipca 2021 r. przez uprawnionego geodetę A. K. , jak również zdjęcia lotnicze przedstawiające stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości w roku 1951 i 1955.

Dla rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie odszkodowania wystarczające jest stwierdzenie, czy utrata ta nastąpiła przed czy po 5 kwietnia 1958 r. Niewątpliwie pozyskany w toku postępowania materiał dowodowy wskazuje, że faktyczna możliwość władania nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli została utracona najpóźniej w roku 1955, albowiem na wykonanej fotografii lotniczej widoczna jest praktycznie zakończona budowa osiedla mieszkaniowego, tj. inwestycji zrealizowanej przez podmiot publiczny, dla użytku ogólnospołecznego, którego część stanowi przedmiotowa nieruchomość. W ocenie organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia, że dawni właściciele utracili możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. i dodatkowy dowód w postaci opinii fotogrametry nie jest wymagany.

Dodatkowo organ wskazał, że porównanie zdjęć lotniczych wykonanych w roku 1951 1 1955 ze znajdującymi się w aktach sprawy wydrukami aktualnych zdjęć terenu z naniesionymi nazwami ulic jak również opracowaniem geodezyjnym uwidacznia, że część dawnej nieruchomości oznaczonej hipotecznie [...] stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] i nr [...] z obrębu [...] wchodziła w skład terenu budowy osiedla mieszkaniowego i taki stan zagospodarowania przedmiotowego terenu koresponduje z powołaną wyżej dokumentacją zdarzeń prawnych, dotyczącą przejęcia wskazanego gruntu pod realizację osiedla mieszkaniowego, tj. decyzją z dnia 12 maja 1950 r., znak: L. Dz. IB/5637 czy też protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 5 lipca 1950 r.

Wojewoda podkreślił, że uwidocznione na zdjęciu lotniczym z roku 1955 zagospodarowanie terenu wskazuje na zaawansowane prace budowlane osiedla mieszkaniowego na przedmiotowym terenie i potencjalna możliwość przebywania na terenie budowy, a następnie osiedla, nie daje podstaw do uznania, że dawny właściciel nie utracił możliwości władania nieruchomością. Ponadto, ze współczesnych zdjęć znajdujących się w aktach sprawy wynika, że na przedmiotowym terenie zrealizowano osiedle mieszkaniowe, którego budowę rozpoczęto co najmniej w 1951 r. Późniejsze udostępnienia terenu po zakończonej budowie osiedla jako przestrzeni ogólnodostępnej także nie jest równoznaczny z tym, że dawni właściciele mogli nadal z niej korzystać, gdyż korzystanie to mogłoby się ograniczać jedynie do dostępności do ciągów pieszych znajdujących się pomiędzy budynkami oraz przed budynkami dostępnych także dla mieszkańców tegoż budynku.

W toku prowadzonego postępowania nie uzyskano co prawda takich dokumentów jak decyzja lokalizacyjna, czy pozwolenie na budowę poszczególnych budynków, ustalono jednak ponad wszelką wątpliwość, że blok o aktualnym adresie ul. [...] został wybudowany ok. 1955 r.

Mając powyższe na uwadze Wojewoda stwierdził, że słusznie organ I instancji wskazał, w uzasadnieniu decyzji z dnia 11 stycznia 2022 r., iż jedna z przesłanek wynikających z art. 215 ugn nie została spełniona, w związku z utratą przez dawnych właścicieli faktycznego władania przedmiotową nieruchomością, przed 5 kwietnia 1958 r. Natomiast stwierdzenie braku spełnienia jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Nadto organ wyjaśnił, że w świetle powyższych okoliczności brak wyjaśnienia organu I instancji w zakresie spełnienia pierwszej przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 ugn, tj. stwierdzenia czy przedmiotowa nieruchomość, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie może stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 11 stycznia 2022 r. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje bowiem, iż odszkodowanie za przedmiotowy grunt nie może zostać przyznane w sytuacji, gdyby choćby jedna z przesłanek wynikających z art. 215 ugn nie została spełniona, co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodzili się i wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 215 ust. 2 ugn w zw. z art. 6 K.p.a. i art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. przez błędną wykładnię oraz błędne ustalenia faktyczne w wyniku pominięcia całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja Prezydenta m.st. Warszawa powinna zostać uchylona z uwagi na naruszenie przez Prezydenta m.st. Warszawy przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez:

a. akceptację niedopuszczalnych domniemań faktycznych, iż budowa budynku przy ul. [...] oraz osiedla mieszkaniowego musiała oznaczać zajęcie przed dniem 5 kwietnia 1958 r. również całego terenu, na którym realizowane było osiedle wraz z infrastrukturą komunikacyjną oraz techniczną w tym część działki stanowiącą niezabudowaną część nieruchomością stanowiącą część działki ewidencyjnej [...] z obrębu [...] o pow. 455 m2, wobec niewyjaśnienia i nieudokumentowania w sposób należyty i wyczerpujący, kto w jaki sposób i w jakim zakresie w związku z budową osiedla mieszkaniowego przejął faktyczne władanie niezabudowaną częścią tej działki przed dniem 5 kwietnia 1958 r., czy doszło do zajęcia całej niezabudowanej działki czy też jej części, a zatem czy istniała możliwość korzystania z określonej części niezabudowanej nieruchomości, a w wypadku ustalenia, iż doszło do działań o charakterze budowalnym na części niezabudowanej działki, akceptację braku ustalenia przez organ czy zawładnięcie miało charakter jednorazowy przejściowy czy trwały, w jakiej konkretnie dacie nastąpiło i z jakim zdarzeniem wiązało się pozbawienie władania dawnego właściciela niezabudowaną częścią działki;

b. akceptację stanowiska, że zebrany materiał dowodowy w postaci pisma z dnia 21 marca 1949 r., Ldz. WPB 2471/49/1, l.dz. WPB 2472/49/1, pisma z dnia 17 lutego 1950 r. P.M. 6252/274, pisma z dnia 14 lutego 1950 r. L.dz. 2001/50 oraz pisma z dnia 28 marca 1950 r., [...] protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 5 lipca 1950 r., zdjęcia lotniczego z 1951 r. oraz zdjęcia lotniczego z 1955 r., iż inwestycja osiedla mieszkaniowego nie mogła zostać zrealizowana bez pozbawienia byłych właścicieli działki władania przed dniem 5 kwietnia 1958 r., gdyż wykluczone było równoczesne władanie przedmiotową niezabudowaną częścią działki przez byłych właścicieli i oraz inwestora, podczas gdy wskazane dokumenty w żadnym stopniu nie wykazują, iż przed dniem 5 kwietnia 1958 r., doszło do "zawładnięcia" przez inwestora sposób trwały uniemożliwiający faktyczne korzystnie przez dawnego właściciela z niezabudowanej części działki, zwłaszcza że brak jest dowodów aby teren był urządzony i zagospodarowany, zaś dostęp do niego był w jakikolwiek sposób ograniczony w tym poprzez jego ogrodzenie.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 215 ust. 2 przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Podkreślić także należy, że przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ugn muszą być spełnione łącznie. Zgodnie zatem z nimi przyznanie odszkodowania uwarunkowane zostało, w odniesieniu do działki (a tego dotyczyło postępowania zakończone zaskarżoną decyzją), kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) objęcia nieruchomości (działki) działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., 2) możliwości przeznaczenia jej przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, 3) pozbawienia poprzedniego właściciela (jego następcy prawnego) faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Brak spełnienia choćby jednej z nich powodował brak podstaw do odszkodowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07, Lex nr 463539).

Przesłanka możliwości przeznaczenie działki pod budownictwo jednorodzinne, odnosi się do prawnej możliwość pobudowania domu jednorodzinnego, a nie faktycznej jej zabudowania tego rodzaju obiektami. W konsekwencji zatem oceniać ją należało co do zasady przez pryzmat obowiązującego na terenie m.st. Warszawy planu ogólnego zabudowania, a także obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216).

Z kolei faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 ugn odnosi się do stanu faktycznego (nie prawnego), tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948). Przez samo natomiast pojęcie "działki" rozumieć należy z kolei geodezyjnie wyodrębniony ciągły obszar gruntu, co odpowiada aktualnemu pojęciu działki ewidencyjnej, z tym że odnosić to należy do stanu z przed wejścia w życie dekretu. Innymi słowy chodzi w tym przypadku o utratę możliwości władania oznaczoną częścią powierzchni ziemskiej, stanowiącej w przeddzień wejścia w życie dekretu jedno ciało geodezyjne.

Istotnym jest też, że przepis art. 215 ust. 2 ugn, wskazuje jako przesłankę jego zastosowania konkretną datę utraty przez poprzedniego właściciela bądź jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Powyższe oznacza, że w sprawie niniejszej należało zbadać, czy organy administracji prawidłowo uznały w oparciu o posiadane dokumenty, że były właściciel nieruchomości lub jego następca prawny został pozbawiony możliwości faktycznego władania nią po ww. dniu.

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że w ocenie organu spełniona została pierwsza przesłanka wynikająca z art. 215 ust. 2 ugn, to jest, że sporna nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Ocenę tą Sąd w pełni podziela, a wskazana okoliczność nie jest przez strony kwestionowana.

Organy ustaliły natomiast, że nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z przywołanego przepisu. Z ustaleń organów wynika bowiem, że byli właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. W ocenie Sądu, także i ta kwestia została przez organ prawidłowo oceniona.

Jak wynika z zaświadczenia X Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla W. M. z dnia 15 czerwca 2009 r. Nr [...] tytuł własności nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] ozn. hip. nr [...] , zapisany był na mocy wpisu jawnego na rzecz S. M. i J. M. w równych częściach niepodzielnie na mocy aktu nr [...] zdziałanego dnia 13 lutego 1922 r., zatwierdzonego orzeczeniem z dnia 21 kwietnia 1922 r.

Dawna nieruchomość hipoteczna oznaczona hip. Nr [...] miała powierzchnię 801m2. Aktualnie znajduje się na niej osiedle mieszkaniowe i oznaczona jest jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 455 m2 stanowiącej własność Miasta W. oraz cześć działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 346 m² stanowiącej własność Miasta W. i innych. Część przedmiotowej nieruchomości stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 346 m2 znajduje się pod wielkogabarytowym budynkiem (aktualnie ul. [...] ). Z kolei część przedmiotowej nieruchomości stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o pow. 455 m2 pełni rolę dojścia (ciągi piesze i dojazdowe) do okalających ten teren budynków mieszkalnych.

Skarżący, powołując się na stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2308/16, wskazują, że organy nie wyjaśniły i nie ustaliły czy w związku z budową budynku przy ul. [...] zajęto cały teren ww. nieruchomości, czy tylko część, w związku z czym, czy istniała sama tylko możliwość korzystania przez właściciela z części nieruchomości. Skarżący podaje, że rozstrzygnięcie oparto jedynie na domniemaniach faktycznych.

W ocenie Sądu błędne jest powyższe stanowisko. Dostrzec bowiem trzeba odmienność rozpoznawanej obecnie sprawy od sprawy, na którą powołują się skarżący. Stanowisko skarżących byłoby zasadne gdyby z akt sprawy nie wynikały jakichkolwiek ustalenia dotyczące zajęcia, zagospodarowania (urządzenia) terenu nieruchomości. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika nie tylko fakt wybudowania osiedla mieszkaniowego na terenie dawnej nieruchomości hip. [...] , w tym budynku przy ul. [...] , ale także udokumentowano czynności obejmujące przekazanie terenu inwestorowi pod zamierzone roboty budowlane (pismo z dnia 21 marca 1949 r. l. dz. WPB 2472/49/1, pismo z dnia 17 lutego 1950 r. P.M. 6252/274, pismo z dnia 14 lutego 1950r., L. dz. 2001/50, pismo z dnia 28 marca 1950, L. dz. WPB/1100/50/k oraz protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 5 lipca 1950 r. z którego wynika, iż m. in. nieruchomość położona przy ul. [...] , ozn. hip. [...] , została przekazana przez Prezydium Rady Narodowej [...] [...] w zarząd i użytkowanie). W aktach sprawy znajdują się także zdjęcia lotnicze z 1951 i 1955 r., na których ewidentnie widać, że teren nieruchomości hip. [...] stanowił plac budowy, na którym realizowane są elementy osiedla mieszkaniowego.

W tej sytuacji niezasadne są twierdzenia skarżących, że organy wadliwie oparły się o domniemania faktyczne, zastępując nimi postępowanie dowodowe. Organy swoje wnioski o braku spełnienia przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn wyprowadziły ze zgromadzonego materiału dowodnego, a opis dokumentów, ich treść i skutki jakie faktycznie wywołały, jedynie wzmocnione zostały retoryką organu odnoszącą się do logiki i doświadczenia życiowego.

Tym niemniej przytoczyć należy tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 655/21, zgodnie z którą "zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzą do wniosku, że prowadzenie inwestycji polegającej na budowie kina wymaga zajęcia całej nieruchomości pod jego budowę i zapewnienie do niego dostępu. Przeciwne twierdzenie, w tym sama okoliczność posiadania przez ówczesnego właściciela ww. nieruchomości, choćby w części możliwości władania nią przed określoną w art. 215 ust. 2 u.g.n. datą, winna podlegać inicjatywnie dowodowej stron na podstawie art. 7 k.p.a.". Z powyższego można zatem wyprowadzić wniosek, że odwoływanie się w sprawach dotyczących odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn dodatkowo do "zasad logiki i doświadczenia życiowego" przy właściwym wsparciu materiałem dowodowym nie jest wadliwe.

Niewątpliwie budynek przy ul. [...] zajmuje jedynie część dawnej nieruchomości hip. [...] , obecnie część działki nr [...] . Natomiast na pozostałej części nieruchomości – obecnie części działki nr [...] znajdują się ciągi komunikacyjne osiedla mieszkaniowego. Tym niemniej nie może budzić wątpliwości, że w świetle wskazanych wyżej dowodów właściciele pozbawieni zostali władania całą działką, a to z uwagi na konieczność zabezpieczenia terenu inwestycji także wokół budynku, dostęp do inwestycji, umiejscowienie infrastruktury towarzyszącej czy np. wszelkich przyłączy. Zgodzić należy się z organem, że także ze względu na usytuowanie i wielkość nieruchomości racjonalne jest przyjęcie, że zostały one również zajęte pod budowę budynku (jako teren budowlany wokół inwestycji). Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaprezentowane w wyroku z dnia 23 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1217/18, zgodnie z którym nie można rozpatrywać zajętości działki jedynie po obrysie budynku, zważywszy również na okoliczność, że roboty budowlane, w wyniku których budynek zostaje wzniesiony, wymaga zajęcia dużo większej powierzchni.

Organ wykazał przy tym stosownymi dokumentami moment utraty możliwości władania nieruchomością wiążąc to początkowo z przekazaniem terenu w 1950 r. [...] w zarząd i użytkowanie, a następnie prowadzeniem prac budowlanych osiedla mieszkaniowego. W toku prowadzonego postępowania nie uzyskano co prawda takich dokumentów jak decyzja lokalizacyjna, czy pozwolenie na budowę poszczególnych budynków, jednakże zgromadzone dokumenty przedstawiają, zdaniem Sądu, w sposób niewątpliwy stan władania nieruchomością, w tym częścią niezabudowanej działki przed 5 kwietnia 1958 r. (w szczególności dokumentują to zdjęcia lotnicze z 1951 r. i 1955 r.).

Podsumowując, jeszcze raz należy przypomnieć, jak też wskazuje się w doktrynie (patrz: E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 215), że otrzymanie odszkodowania za działkę jest uzależnione od utraty władania nią po 5 kwietnia 1958 r. przez poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych. Chodzi przy tym o faktyczne pozbawienie władania i udowodnienie, że nie istniała możliwość władania działką przez poprzedniego właściciela. Wykazanie, że nie istniała możliwość władania działką przez poprzedniego właściciela, niezależnie od przyczyn, dla których nie władał on nieruchomością, skutkuje utratą uprawnień do odszkodowania. Chwilę, w której nastąpiła utrata władania nieruchomością (działką), ocenia się według stanu faktycznego, a nie prawnego. W tej sprawie stwierdzić należy, iż nie została spełniona przesłanka z art. 215 ust. 2 ugn, tj. pozbawienie poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania dawną nieruchomością hipoteczną nr [...] po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 K.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 K.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd w tej sprawie nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także w zgodzie z art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 374 ze zm.), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia.