Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 254/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi G. na decyzję W. z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla pkt II zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od W. na rzecz G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. H. M., K. B., J. B. i Z. B. jako spadkobiercy poprzedniej właścicielki, reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika wystąpili do Prezydenta M. T. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, obecnie oznaczonej geodezyjnie jako działki nr [...] o pow. 0,8993 ha, nr [...] o pow. 1,3812 ha, nr [...] o pow. 0,4219 ha, nr [...] o pow. 0,1385 ha, nr [...] o pow. 0,0785 ha, nr [...] o pow. 0,2300 ha oraz 171/4 o pow. 0,1534 ha, położone w T. przy ul. [...] i ul. [...], w obrębach nr [...]

2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. Starosta T. po ponownym rozpatrzeniu sprawy orzekł o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działki nr [...] o pow. 1,3812 ha oraz nr [...] o pow. 0,4219 ha, położonych w T., w obrębie numer [...]; odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] o pow. 0,1385 ha, nr [...] o pow. 0,8993 ha, nr [...] o pow. 0,2300 ha, nr 171/4o pow. 0,1534 ha położonych w T., w obrębach numer [...] i 47 oraz umorzeniu postępowania w stosunku do nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] o pow. 0,0785 ha, jak również wszelkich rozliczeniach z tym związanych.

2. Na powyższe rozstrzygnięcie G. T. (dalej: skarżąca, Gmina) reprezentowana przez Prezydenta M. T. wniosła odwołanie domagając się jego uchylenia w zakresie pkt 1, 6-12 i orzeczenie o odmowie zwrotu ww. nieruchomości, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zwrot na rzecz G. T. zwaloryzowanego odszkodowania oraz o uwzględnienie w rozliczeniach praw do 5 lokali mieszkalnych otrzymanych przez poprzednich właścicieli nieruchomości ich rodziny lub oszacowanej wartości przyznanych im do nich praw. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 107 § 1 pkt 3, 4, 5 i 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a.") poprzez brak szczegółowego opisu przedmiotowej nieruchomości z chwili nabycia przez Skarb Państwa w 1988 r., co winno zostać "skonfrontowane" z jej obecnym stanem zagospodarowania, brak właściwego oznaczenia stron postępowania, na które nałożony został obowiązek zwrotu odszkodowania, niewskazanie konkretnego rachunku bankowego właściwego do wpłaty odszkodowania, brak wyczerpującego uzasadnienia dla przyczyn pominięcia wniosków dowodowych skarżącej z odniesieniem się do każdego z zawnioskowanych dowodów;

- art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 k.p.a. oraz 136 k.p.a. poprzez to, że w toku postępowania administracyjnego organ nie przeprowadził dowodów wnioskowanych przez skarżącą we wnioskach dowodowych i nie przeprowadził z urzędu dowodów w związku ze zgłaszanymi przez skarżącą zastrzeżeniami i wnioskami, w tym m.in. w pismach z dnia: [...].03.2019 r., [...].04.2019 r., [...].08.2019, [...].09.2019 r., [...].10.2019 r., [...].01.2020 r., [...].02.2020 r., [...].01.2023 r., [...].02.2023 r., [...].04.2021 r., [...].06.2021 r. oraz [...].07.2023 r.;

- art. 78 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a poprzez niezastosowanie i przyjęcie, że organ przed przeprowadzeniem dowodu i bez odniesienia się do wniosku dowodowego może pominąć wniosek dowodowy strony uznając, że ustalona już została prawda obiektywna podczas, gdy organ nie powinien uchylać się od przeprowadzania określonych dowodów, zwłaszcza wnioskowanych przez stronę, a chcąc pominąć wniosek dowodowy strony organ zobowiązany jest wykazać, że ten konkretny dowód nie pozwala na ustalenie okoliczności mającej dla sprawy istotne znaczenie;

- art. 140 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm. – dalej "u.g.n.") poprzez nieprawidłowe ustalenie wysokości zwaloryzowanego odszkodowania;

- art. 136 ust. 3 ost. zd. i art. 140 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w procesie wykładni treści art. 136 ust. 3 ost. zd. i art. 140 ust. 1 u.g.n. celu tych norm prawnych i okoliczności, że wykonywanie roszczeń przez wnioskodawców zmierza do naruszenia interesu publicznego i interesu skarżącej, wobec czego stanowi nadużycie prawa w postępowaniu administracyjnym, co powinno skutkować odmową ich realizacji przez organ.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli również H. M., K. B., J. B. i Z. B.. Odwołujący zarzucając naruszenie art. 16 k.p.a. przez orzeczenie po raz kolejny przez organ w zaskarżonych punktach, pomimo wydania wcześniej decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. tej samej treści, która jest prawomocna i ostateczna wnieśli o uchylenie decyzji Starosty [...] w zakresie pkt 2-5.

3. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 2-5 i w tym zakresie umorzył postepowanie I instancji. Ponadto uchylił decyzję w pkt 1 i pkt 6-12 i w tym zakresie orzekł o zwrocie części nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działki nr [...] o pow. 1,3812 ha oraz nr [...] o pow. 0,4219 ha, położonych w T., w obrębie numer [...]; o zwrocie przez H. M., K. B., J. B. i Z. B. na rzecz skarżącej łącznej kwoty [...]zł kwoty zwaloryzowanego odszkodowania proporcjonalnie do posiadanych udziałów w nieruchomości; o rozłożeniu na 10 rocznych rat, a także o ustanowieniu na zwracanej nieruchomości hipoteki na rzecz skarżącej.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że odwołanie H. M., K. B., J. B. i Z. B. zasługiwało na uwzględnienie, gdyż organ I instancji ponownie orzekając o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] o pow. 0,1385 ha, nr [...] o pow. 0,8993 ha, nr [...] o pow. 0,2300 ha, nr 171/4o pow. 0,1534 ha położonych w T., w obrębach numer [...] i 47 oraz umorzeniu postępowania w stosunku do nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] o pow. 0,0785 ha naruszył art. 16 k.p.a. bowiem powyższe kwestie zostały rozstrzygnięte w decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., która w tej części stała się ostateczna z upływem terminu do wniesienia odwołania.

Dalej Wojewoda wskazał, że w jego ocenie do sprzedaży nieruchomości doszło pod warunkiem zagrożenia wywłaszczeniem, gdyż dokumentacja zgromadzona w sprawie przez organ I instancji wskazuje na zamiar realizacji przez skarżącą inwestycji na nabytej nieruchomości, polegającej na budowie zajezdni tramwajowej. Organ podkreślił jednak, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby na zwracanych działkach został zrealizowany cel wywłaszczenia. Co więcej, nieruchomość ta leży w kompleksie nieruchomości wobec których wydano decyzje o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, utrzymane w mocy przez organy odwoławcze. Jedynie ze względów proceduralnych np. z powodu utraty ważności operatu szacunkowego decyzje te zostały przekazane do ponownego rozpatrzenia.

Odnosząc się do kwestii zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania organ wskazał, że prawidłowo organ I instancji określił wartość nabytej nieruchomości na podstawie sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego. Wskazał jednak, że z uwagi na obowiązek waloryzacji odszkodowania na dzień wydania decyzji konieczne stało się przeprowadzenie waloryzacji odszkodowania także przez organ odwoławczy.

Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu okoliczności, że wywłaszczani z tytułu odjęcia im prawa własności nieruchomości otrzymali także mieszkania, których wartość zdaniem skarżącej należy aktualnie uwzględnić przy rozliczeniach związanych ze zwrotem działek nr [...] i nr [...] Wojewoda wskazał, że wielkość oraz charakter odszkodowania, jakie wywłaszczeni otrzymali za stanowiące ich własność całe działki można jednak ustalić jedynie w oparciu o treść aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1988 r. Repertorium A nr [...] z którego wynika, że jedynym wynagrodzeniem za wywłaszczaną nieruchomość było tylko świadczenie pieniężne, natomiast brak jest jakichkolwiek informacji o przyznaniu nieruchomości zamiennych tytułem wywłaszczenia nieruchomości. Z tego powodu organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącej.

Końcowo organ odwoławczy wskazał również, że na potrzeby niniejszego postępowania sporządzono także operat szacunkowy, gdzie określono wartość działki nr [...] i działki nr [...] wg stanu na dzień wywłaszczenia i cen aktualnych oraz wg stanu obecnego i cen aktualnych. Ustalenia zawarte w tym opracowaniu nie budzą wątpliwości, a sam operat jest spójny, logiczny i zawiera wszystkie wymagane przepisami prawa elementy.

4. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zaskarżając je w zakresie pkt II i wnosząc o jej uchylenie w tym zakresie oraz uchylenie decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. w zakresie obejmującym pkt 1, 6-12. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez wadliwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie znajdował w sprawie zastosowania, ponieważ przepis ten nie pozwala na uchylanie decyzji wydanej w I instancji i wydanie rozstrzygnięcia identycznej treści przez organ odwoławczy, co miało miejsce w przypadku zaskarżonej części (pkt. II) decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. w odniesieniu do pkt 1, 6 i 10-12 uchylonej przez Wojewodę decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r.;

- art. 7, art. 8, art.. 9, art. 11 i art. 77 k.p.a. oraz art. 136 k.p.a. poprzez to, że w toku postępowania administracyjnego organ nie przeprowadził dowodów wnioskowanych przez skarżącą we wnioskach dowodowych i nie przeprowadził z urzędu dowodów w związku ze zgłaszanymi przez skarżącą zastrzeżeniami i wnioskami, w tym m.in. w pismach z dnia: [...].03.2019 r., [...].04.2019 r., [...].08.2019, [...].09.2019 r., [...].10.2019 r., [...].01.2020 r., [...].02.2020 r., [...].01.2023 r., [...].02.2023 r., [...].04.2021 r., [...].06.2021 r. oraz [...].07.2023 r., a organ odwoławczy nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego mimo istnienia ku temu podstaw;

- art. 78 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i przyjęcie, że organ przed przeprowadzeniem dowodu i bez odniesienia się do wniosku dowodowego może pominąć wniosek dowodowy strony uznając, że ustalona już została prawda obiektywna podczas, gdy organ nie powinien uchylać się od przeprowadzenia określonych dowodów, zwłaszcza wnioskowanych przez stronę, a chcąc pominąć wniosek dowodowy strony organ zobowiązany jest wykazać, że ten konkretny dowód nie pozwala na ustalenie okoliczności mającej dla sprawy istotne znaczenie;

- art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe posłużenie się organu do ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie, w jakim nie wymagał wiadomości specjalnych tj. ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości, organ wyręczył się rzeczoznawcą majątkowym;

- art. 107 § 1 pkt. 3 k.p.a poprzez wadliwe zastosowanie i nieprecyzyjne wskazanie zobowiązanych do zapłaty na rzecz skarżącej i poprzestanie na wskazaniu imion i nazwisk, chociaż zaskarżona decyzja może stanowić podstawę do wydania tytułu wykonawczego w postępowaniu administracyjnym;

- art. 140 ust. 2 u.g.n. poprzez nieprawidłowe ustalenie wysokości zwaloryzowanego odszkodowania;

- art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie znajdował zastosowania wobec tego, że nieruchomość nabyta została nie w drodze wywłaszczenia lecz w drodze tzw. dobrowolnego dowłaszczenia, w związku z czym nie należy ją rozpatrywać w kategoriach obowiązku wykorzystania na cel wywłaszczenia;

- art. 136 ust. 3 ost. zd. i art. 140 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w procesie wykładni treści art. 136 ust. 3 ost. zd. i art. 140 ust. 1 u.g.n. celu tych norm prawnych i okoliczności, że wykonywanie roszczeń przez wnioskodawców zmierza do naruszenia interesu publicznego i interesu skarżącej, wobec czego stanowi nadużycie prawa w postępowaniu administracyjnym, co powinno skutkować odmową ich realizacji przez organ.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację wspierającą podniesione zarzuty.

5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

6. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2024 r. uczestnicy postepowania (H. M., K. B., J. B. i Z. B.) reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika przedstawiając stosowną argumentacje wnieśli o oddalenie skargi. Ponadto z ostrożności procesowej na wypadek uznania przez Sąd zasadności skargi w zakresie oszacowania wartości zwaloryzowanego kapitału, przy jednoczesnym prezentowaniu stanowiska o zasadności zwrotu nieruchomości, uczestnicy wnieśli o oddalenie skargi w odniesieniu do pkt. II pp. 1 i 2 zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty - w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdzić należy, iż skarga zasługiwała na uwzględnienia, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

8. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawcy wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie geodezyjnie jako działki nr [...] o pow. 0,8993 ha, nr [...] o pow. 1,3812 ha, nr [...] o pow. 0,4219 ha, nr [...] o pow. 0,1385 ha, nr [...] o pow. 0,0785 ha, nr [...] o pow. 0,2300 ha oraz 171/4 o pow. 0,1534 ha, położone w T. przy ul. [...] i ul. [...], w obrębach nr [...] Powyższa nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy cywilnoprawnej - akt notarialny z dnia [...] stycznia 1988 r. rep. A nr [...]. Jak wynika z powyższego aktu notarialnego H. M., działająca w imieniu własnym oraz A. E. B. całkowicie ubezwłasnowolnionej na podstawie postanowienia prawomocnego Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w T. z dnia [...] grudnia 1987 r. sygn. akt [...], sprzedała Skarbowi Państwa zabudowaną nieruchomość rolną (dwa budynki mieszkalne parterowe niepodpiwniczone oraz garaże, szopy i budynek inwentarski) o powierzchni 3,3129 ha, położoną w T. przy ul. [...] i ulicy [...], oznaczoną na mapie numerem [...] i 1 numerami działek [...], [...] i [...]. Powyższy akt notarialny był konsekwencją wydanej przez Kierownika Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w T. decyzji z dnia [...] czerwca 1987 r. o zatwierdzeniu planu realizacji inwestycji polegającej na budowie Zajezdni Tramwajowej w T. oraz decyzji Prezydenta M. T. z dnia [...] listopada 1986r. ustalającej lokalizację inwestycji pod nazwą zajezdnia tramwajowa przy ul. [...] w T.. Z tytułu sprzedaży zabudowanej nieruchomości ustalono cenę na kwotę [...]zł. Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się pismo Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w T. z [...] grudnia 1987 r., skierowane do Pani A. B. i Pani H. M., zatytułowane "oferta" dotyczące nabycia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nieruchomości położonej w T. przy ulicy [...] i [...] 13 o powierzchni3,3129 ha, stanowiącej geodezyjne działki: nr [...] o pow. 0,5219 ha, nr [...] o powierzchni 2,2906 ha i nr [...] o pow. 0,5004 ha. W piśmie podano, że konieczność nabycia nieruchomości wynika z faktu usytuowania jej na terenie przeznaczonym pod budowę zajezdni tramwajowej w T.. Ponadto ww. piśmie pouczono, że w przypadku negatywnej odpowiedzi na przesłaną ofertę, zgodnie z art. 53 pkt 2 (Dz. U. nr 22 z 1985 r. poz. 99) Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji będzie zmuszona do wystąpienia o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, przy czym do przeniesienia prawa własności tej nieruchomości doszło pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 ze zm.) (k. 24-29 akt administracyjnych). W konsekwencji stwierdzić należy, że sporna nieruchomość została przeznaczona na wskazany cel publiczny, albowiem Skarb Państwa był zainteresowany pozyskaniem tej nieruchomości. Chodziło bowiem o pozyskanie dużego terenu stanowiącego własność kilku właścicieli, niezbędnego dla zrealizowania jednego zadania inwestycyjnego tj. budowy zajezdni tramwajowej. W tego rodzaju sytuacjach organy działały zwykle tak samo w stosunku do wszystkich właścicieli nieruchomości, które miały zostać pozyskane. Powyższe ustalenia uprawniały organy do stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami na mocy art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. W konsekwencji za wadliwy należy uznać w tym zakresie zarzut Gminy dotyczący naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nabyta została nie w drodze wywłaszczenia lecz w drodze tzw. dobrowolnego dowłaszczenia, w związku z czym nie należy ją rozpatrywać w kategoriach obowiązku wykorzystania na cel wywłaszczenia. Powyższy akt notarialny został zawarty bowiem w warunkach zagrożenia wywłaszczeniem z przeznaczeniem na budowę zajezdni tramwajowej.

9. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Jak wynika z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli (1) mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo (2) mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi w świetle art. 136 ust. 2 u.g.n. podlega pozostała część nieruchomości.

W tym miejscu zauważyć należy, iż w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376) Trybunał Konstytucyjny uznał art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. za niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Bieg rozważanych terminów powinien być zarazem liczony dopiero od momentu wprowadzenia tych terminów do systemów prawnych, tj. w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. - od dnia 1 stycznia 1998 r., tj. od dnia wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami,

a w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - od dnia 22 września 2004 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 1492). Wcześniej bowiem ustawodawca nie przewidywał podobnego ograniczenia (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1622/14; wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1663/12).

10. Kwestią sporną pozostało zatem czy na przedmiotowej działce zrealizowany został wyżej określony cel wywłaszczenia, a także czy organy prawidłowo ustaliły kwoty zwaloryzowanego odszkodowania w oparciu o operat szacunkowy sporządzony na potrzeby postępowania. Na tej właśnie kwestii koncentrowały się główne zarzuty skargi.

Odnosząc się do pierwszej kwestii to zauważyć należy, że zdaniem skarżącej na działce wykonano wiele prac i poczyniono nakłady celem realizacji budowy zajezdni tramwajowej. Sąd nie podziela w tym zakresie stanowiska strony skarżącej i w pełni zgadza się z organami obu instancji, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić, aby na spornej nieruchomości kiedykolwiek zrealizowano cel wywłaszczenia.

W tym zakresie wskazania wymaga, że z protokołu sporządzonego [...] sierpnia 2018 r. wynika, że na działce nr [...] znajdują się wyjeżdżone drogi utwardzone, działka jest niezabudowana, porośnięta roślinnością niskopienną, krzewami i drzewostanem. Na działce widoczne urządzenia infrastruktury podziemnej i nadziemnej. Natomiast działka nr [...] znajduje się przy ul. [...], teren przyległy do zabudowań kościoła [...]. Teren porośnięty roślinnością tj. trawami, krzewami i częściowo drzewami. W konsekwencji podzielić należy stanowisko organów, iż powyższe okoliczności świadczą o tym, że powyższe działki nigdy nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia. Brak jest jakichkolwiek informacji, aby beneficjent wywłaszczenia zrealizował jakąkolwiek inwestycję związaną z budową zajezdni tramwajowej na tej nieruchomości. Sąd w pełni akceptuje ustalenia poczynione w tym zakresie przez organ I instancji, a w rezultacie - podziela zapatrywanie organów obu instancji, iż w okolicznościach sprawy wystąpiły przesłanki do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz wnioskodawców na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1. u.g.n., bowiem cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany.

11. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd w pierwszej kolejności dostrzegł, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów procesowych, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na końcową treść rozstrzygnięcia w zakresie orzeczenia w przedmiocie obowiązku zwrotu odszkodowania wypłaconego za wywłaszczoną nieruchomość.

W tym miejscu należy wskazać, że kwestie zwrotu ustalonego odszkodowania w przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości reguluje przepis art. 140 u.g.n., w myśl którego w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania (ust. 1). Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (ust. 2).

Zgodnie z ust. 4 tego samego artykułu w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio.

Z uwagi na treść art. 140 ust. 4 u.g.n. w celu ustalenia czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie konieczne jest ustalenie jej wartości zgodnie z zasadami określonymi w dziale IV ustawy o gospodarce nieruchomościami - a zatem w oparciu o operat szacunkowy.

W sporządzonym w dniu [...] maja 2023 r. operacie szacunkowym określono wartości nieruchomości w stanie z dnia wywłaszczenia przy zastosowaniu podejścia porównawczego, metody porównywania parami oraz wartość rynkową nieruchomości w stanie z dnia zwrotu, w podejściu porównawczym, metodą porównywania parami. Zdaniem biegłego rzeczoznawcy wartości nieruchomości wg. stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny były wyższe niż wartości nieruchomości wg. stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny i w związku z powyższym nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości. I tak w przypadku działki nr [...] biegły ustalił, że wartość odtworzeniowa działki według stanu na dzień [...] stycznia 1988 r. wynosi [...] zł natomiast działki nr [...] wynosi [...] zł. Natomiast wartość rynkowa ww. działek według stanu na dzień wyceny i cen aktualnych, bez uwzględnienia skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia i zmian w otoczeniu i uwzględniwszy obciążenie działki nr [...] służebności przesyłu wynosi odpowiednio [...] zł i [...] zł.

W tym miejscu zauważyć trzeba, iż Wojewoda rozpoznając sprawę w wyniku wniesionego odwołania praktycznie nie odniósł się do kwestii ustalenia obowiązku zwrotu wypłaconego właścicielom wywłaszczonej nieruchomości odszkodowania - poprzestając na zaakceptowaniu w pełni operatu szacunkowego i na lakonicznym stwierdzeniu, że sposób ustalenia wartości nieruchomości jest wiarygodny, wystarczający i prawidłowy. Taki sposób ustosunkowania się do tych zagadnień uznać należy za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, w tym w szczególności za naruszenie art. 15 k.p.a. ustanawiającego zasadę dwuinstancyjności oraz naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., które w myśl art. 140 k.p.a. znajdują zastosowanie także w postępowaniu przed organami odwoławczymi.

Przypomnieć więc w tym miejscu należy, że operat szacunkowy jest dowodem w sprawie i podlega ocenie, tak jak każdy inny dowód, stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodzić się należy, że ani sąd, ani organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Organy, a także i Sąd powinien jednak dokonać oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym, to jest zbadać, czy został on sporządzony i podpisany przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści, nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową. Jednocześnie pamiętać należy, iż w razie jakichkolwiek wątpliwości co do prawidłowości operatu szacunkowego organ powinien podjąć wszelkie działania zmierzające do usunięcia tych wątpliwości. Przypomnieć więc również trzeba, że zgodnie z art. 154 ust. 1 u.g.n., wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Brzmienie tego przepisu oznacza, że zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w wyjątkowych i oczywistych wypadkach, jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzeniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe. Z regulacji tej wynika także w sposób jednoznaczny, iż to autor operatu a nie Sąd, w oparciu o posiadane w tym zakresie wiadomości specjalne, dokonuje wyboru podejścia i metody selekcji nieruchomości i wybiera te, które stanowią następnie przedmiot jego badań. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem jednolicie, że pozycja rzeczoznawcy majątkowego jest zbliżona do statusu osoby zaufania publicznego. Zarówno przepisy prawa, jak również standardy zawodowe oraz kodeks etyki nakładają na rzeczoznawcę majątkowego przy dokonywaniu wyceny nieruchomości obowiązek wykorzystania posiadanej wiedzy specjalistycznej i reguł doświadczenia, a nadto wymagają dołożenia należytej staranności. Jakkolwiek opinia jest dowodem w sprawie i podlega ocenie według kryteriów procesowych, to jednak ocena operatu szacunkowego przez organ administracji nie jest możliwa w takim zakresie, w jakim miałaby dotyczyć wiadomości specjalnych.

Rzeczoznawca jest związany określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 555) szczegółowymi zasadami wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Rozporządzenie to określa między innymi sposoby określania wartości nieruchomości dla różnych celów oraz wskazuje, iż w ramach podejścia porównawczego stosuje się metodę porównywania parami, metodę korygowania ceny średniej albo metodę analizy statystycznej rynku (§ 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wyceny). Dopuszczalny zaś tryb merytorycznej weryfikacji operatów szacunkowych został wyczerpująco uregulowany w art. 157 ust. 1 u.g.n. stanowiącym, iż oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych w terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia zawarcia umowy o dokonanie tej oceny, mając na względzie następujące zasady:

1) organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych wyznacza zespół oceniający w składzie co najmniej 2 rzeczoznawców majątkowych;

2) w ocenie nie mogą brać udziału rzeczoznawcy majątkowi, wobec których zachodzą przesłanki wymienione w art. 24 k.p.a. lub inne przesłanki, które mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.

Co za tym idzie zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale jeśli strona ma zastrzeżenia co do rzetelności i prawidłowości wykonania przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego, to może skorzystać z możliwości oceny operatu przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych w celu skontrolowania prawidłowości sporządzenia tego operatu - do czego jest uprawniona na mocy art. 157 u.g.n.

Sąd wyjaśnia, że w myśl art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyraża regułę, że wszystkie decyzje nieostateczne mogą być na wniosek osoby uprawnionej zaskarżone do organu administracji publicznej wyższego stopnia nad organem, który wydał zaskarżoną decyzję. W świetle przepisów kodeksu i orzecznictwa sądowego omawiana zasada wyraża dopuszczalność weryfikacji decyzji nieostatecznych w administracyjnym toku instancji w drodze zastosowania przez uprawnione podmioty zwyczajnych środków prawnych (odwołanie), inaczej - dopuszczalność powtórnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia sprawy załatwionej w formie decyzji nieostatecznej. W orzecznictwie podkreśla się, że: "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95).

Zasada dwuinstancyjności tworzy obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy, który nie może ograniczyć się do kontroli zaskarżonej decyzji. Postępowanie odwoławcze nie może polegać tylko na kontroli postępowania organu pierwszej instancji, lecz powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa", bowiem organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów (vide: WSA w Krakowie w wyroku z dnia 117 kwietnia 2013 r., o sygn. II SA/Kr 13/13 - dostępny w bazie LEX nr 1325761).

Z tak rozumianej istoty zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wnioskować trzeba, że zadaniem organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym jest rozważenie, jak należy daną - indywidualnie rozpatrywaną - sprawę rozstrzygnąć zgodnie z zasadą praworządności i zasadą prawdy obiektywnej, a nie tylko, rozważyć czy utrzymać lub zmienić rozstrzygnięcie organu I instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy tak jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu I instancji. Ze względu na zasadę dwuinstancyjności z chwilą zainicjowania postępowania przed organem II instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego, powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Rozstrzygnięcie organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu I instancji, a działanie organu II instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji.

Należy wskazać, że na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. W pierwszej kolejności organ odwoławczy, ponownie rozpatrujący sprawę, powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy; następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać tok rozumowania organu przedstawiający proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie - odnosząc się do szczegółowo przeanalizowanego stanu faktycznego w danej sprawie i winny być to odniesienia indywidualne - w każdej rozpoznanej sprawie - a nie tylko ogólnikowe odniesienia do tego typu spraw.

Reasumując powyższe, zadaniem organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym jest rozważenie, jak należy daną - indywidualnie rozpatrywaną - sprawę rozstrzygnąć zgodnie z zasadą praworządności i zasadą prawdy obiektywnej, a nie tylko, rozważyć czy utrzymać lub zmienić rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kodeks postępowania administracyjnego zawiera szereg zasad, których przestrzeganie przesądza o prawidłowości prowadzonego postępowania. Przepisy te z jednej strony dają organowi uprawnienia do podjęcia czynności mających na celu takie wyjaśnienie stanu faktycznego, aby możliwe było podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, natomiast z drugiej strony nakładają na organ obowiązek czuwania na jego przebiegiem. Przepis art. 7 k.p.a. ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Myśl tę rozwija następnie art. 77 § 1 k.p.a. nakładając na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują więc wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do podjęcia rozstrzygnięcia, a nadto zobligowane są do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i do wnikliwego jego rozpatrzenia. Oznacza to, że organ ten jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy oraz że organ powinien rozpatrzyć te dowody w ich wzajemnej łączności. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Inaczej rzecz ujmując, tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego. Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń zwłaszcza, gdy postępowanie zmierza do nałożenia na nią obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dlań niekorzystnej.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy nie sprostał wyżej opisanym regułom w konsekwencji naruszając normę zawartą w art. 15 k.p.a. W szczególności uchylił się od pełnej samodzielnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a także zarzutów podnoszonych w odwołaniu - w szczególności w zakresie zastrzeżeń formułowanych wobec operatu szacunkowego. Uzasadnienie decyzji Wojewody w ocenie Sądu nie spełnia kryteriów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Sprowadza się ono w tym z zakresie do przytoczenia istotnych dla sprawy przepisów prawa oraz ogólnikowych stwierdzeń.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wojewody wynika, że organ nie odniósł się do zarzutów formułowanych w toku postępowania co do prawidłowości ustalenia kwoty odszkodowania podlegającego zwrotowi. W szczególności brak jest odniesienia do podnoszonych przez stronę skarżącą okoliczności poczynienia nakładów na terenie nieruchomości objętej wnioskiem. Nie wyjaśniono w sposób jednoznaczny, czy beneficjent wywłaszczenia podejmował i jakie działania władcze na tym gruncie skutkujące zmianą wartości nieruchomości. W szczególności Gmina podnosiła, że na działce nr [...], która podlega zwrotowi były posadowione zabudowania, zatem nie można wykluczyć, że mogło dojść do działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, które mogły mieć wpływ na wartość tej nieruchomości. Organ w sposób nie budzący wątpliwości nie wyjaśnił powyższej okoliczności, ani nie odniósł się do zarzutu, że stan nieruchomości na dzień [...] stycznia 1988 r. przyjęto na podstawie w szczególności oględzin nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2018 r. oświadczeń złożonych przez strony postępowania. Skarżąca Gmina w odwołaniu sformułowała wiele zarzutów względem operatu szacunkowego (pkt 7 odwołania) do których organ odwoławczy w zasadzie się nie odniósł.

Bez wątpienia tymczasem w przedmiotowej sprawie zaistniała sytuacja opisana w art. 140 ust. 4 u.g.n. tj. doszło do działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, które mogły mieć wpływ na wartość tej nieruchomości. Stosownie do powyższej regulacji w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości.

Z cytowanych przepisów wynika, że w celu ustalenia kwoty, którą powinni zwrócić byli właściciele (ewentualnie ich następcy prawni) w związku ze zwrotem nieruchomości, organ winien w pierwszej kolejności ustalić, jakie było odszkodowanie za nieruchomość i całe te odszkodowanie zwaloryzować. W takim bowiem przypadku ustawodawca przewiduje, że należy całą zwaloryzowaną kwotę odszkodowania pomniejszyć o kwotę różnicy wartości nieruchomości określonej na dzień zwrotu.

W takiej sytuacji organ winien będzie co do zasady, stosownie do cytowanego art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n. najpierw dokonać waloryzacji całej kwoty odszkodowania otrzymanej przez poprzedniego właściciela tj. zwaloryzować kwotę ustalonego odszkodowania i dopiero od tej kwoty odjąć ww. różnicę wartości zwracanej nieruchomości. W przypadku zaś, kiedy zwrotowi podlega jedynie część nieruchomości, należy dokonać waloryzacji kwoty odszkodowania proporcjonalnie do powierzchni zwracanej nieruchomości (art. 140 ust. 3 u.g.n.), a następnie tak ustalone odszkodowanie pomniejszyć o kwotę równą różnicy wartości nieruchomości określonej na dzień zwrotu.

Słusznie podnosi zatem skarżąca, że w tej sytuacji brak jest podstaw do poprzestania jedynie na waloryzacji kwoty będącej odpowiednikiem wartości jedynie części wywłaszczonej nieruchomości.

Ponadto Wojewoda nie wyjaśnił aprobując tylko stanowisko organu I instancji na podstawie jakich dokumentów dokonano waloryzacji tylko kwoty [...]zł jako wartości zawracanego gruntu.

11. Rozważając kwestię rozliczeń z tytułu orzeczenia o zwrocie nieruchomości organy prawidłowo ustaliły jakie świadczenie (odszkodowanie) otrzymał poprzednik prawny wnioskodawców. W tym zakresie zasadnie Wojewoda odwołał się do treści aktu notarialnego z [...] października 1987 r. Zgodnie z umową zawartą w formie tego aktu poprzedni właściciel sprzedał nieruchomość Skarbowi Państwa za cenę [...] zł (§ 3 aktu notarialnego). Słusznie wskazuje organ odwoławczy, że w ww. akcie brak jest informacji o przyznaniu byłym właścicielom jakichkolwiek nieruchomości zamiennych. Brak jest także jakichkolwiek zapisów wskazujących, że częścią zapłaty za nieruchomość jest przekazanie byłym właścicielom praw do lokali mieszkalnych.

12. Ponadto w ocenie Sądu brak było w przedmiotowej sprawie możliwości orzeczenia zgodnie z żądaniem pełnomocnika zawartym w piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2024r. tj. pozostawienia w mocy tych punktów decyzji, które odnoszą się do zwrotu nieruchomości. Na poparcie tego stanowiska pełnomocnik uczestników podniósł argument o możliwości dokonania wpisu ostrzeżenia do księgi wieczystej jest niezasadny. W kontekście powyższego podzielić należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 13 marca 2024 r. sygn. I OSK 1063/22 gdzie wskazano, że nakazać wpisanie ostrzeżenia w księdze wieczystej może jedynie sąd powszechny (art. 755 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia kontrolowanej decyzji – t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 z późn. zm.) i to w szczególnych rodzajach postępowań przed sądem powszechnym. Art. 755 k.p.c stosuje się do roszczeń, które nie mają charakteru roszczeń pieniężnych, np.: o wydanie nieruchomości, o wykonanie czynności przez dłużnika i nieprzeszkadzanie czynności wierzyciela (np. art. 1041, 1046, 1049-10511), o ustanowienie służebności drogi koniecznej, o przeniesienie własności nieruchomości mającej urządzoną księgę wieczystą, o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (T. Ereciński w: T. Ereciński, J. Gudowski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, T. IV, Wolters Kluwer 2016, s. 791-793, uw. 3, 4, 6, 7). Dalej NSA wskazał, że przepisy art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 ust. 1 i art. 142 ust. 1 u.g.n. jasno i precyzyjnie wskazują, że "O zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji", a "W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania". Brak jest podstaw prawnych, by zasada całościowego orzekania o zwrocie nieruchomości i wzajemnych rozliczeniach między poprzednim właścicielem lub jego spadkobiercą a Skarbem Państwa lub właściwą jednostką samorządu terytorialnego, doznała ograniczenia w postępowaniu odwoławczym.

13. Obowiązkiem Wojewody przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie w pierwszej kolejności dokonanie oceny dowodu jakim jest operat szacunkowy sporządzony w niniejszej sprawie przez biegłego rzeczoznawcę z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku i w oparciu o poczynione ustalenia dokonanie merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie obowiązku zwrotu przedmiotowej nieruchomości oraz obowiązku zwrotu wypłaconego odszkodowania, a także ustanowienia stosownego zabezpieczenia.

Przy czym organ odwoławczy winien też mieć na uwadze aktualność operatu szacunkowego albowiem zgodnie z art. 156 ust. 3 u.g.n. operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154, a jego wykorzystanie po upływie tegoż terminu uwarunkowane jest uzyskaniem klauzuli potwierdzającej jego aktualność.

14. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 680 zł obejmującą kwotę wniesionego wpisu od skargi oraz poniesionych kosztów zastępstwa procesowego.