Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2648/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1,  art. 107 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w miesiącu listopadzie 2020 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że D.B. pismem z dnia [...] listopada 2020 r. zwrócił się z wnioskiem o pomoc finansową w formie zasiłków celowych na opłaty zaległe i bieżące, w tym na zakup leków, opłatę zaległych rachunków za prąd, wywóz odpadów i podatek od nieruchomości oraz opłaty za cięcie drzewa.

W tej sytuacji pracownik socjalny kilkakrotnie podejmował próby przeprowadzenia ze skarżącym aktualizacji wywiadu środowiskowego, jednak w żadnym z zaproponowanych terminów skarżącego nie było w domu. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie pomocy.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D. B. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu wyraził swoje niezadowolenie i wskazał, że powodem złożenia odwołania jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej z "rażącym" naruszeniem prawa strony do zachowania bezstronności, rzetelności i obiektywizmu - na każdym stadium ich prawnego rozwoju, jakie gwarantuje prawo.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 1876 ze zm.), która określa cele i zadania w zakresie pomocy społecznej oraz zasady i tryb jej udzielania. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego sytuacja finansowa i życiowa odwołującego się jest trudna. Niemniej jednak decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia miała oparcie w przepisach prawa. Organ II instancji przytoczył przepisy powołanej ustawy, w tym art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 39a, art. 41 i art. 107 oraz opisał kierowane do wnioskodawcy pisma i podejmowane próby nawiązania z nim kontaktu celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej (a więc nie każdej) potrzeby życiowej. Z woli ustawodawcy zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Kontrola przez organ II instancji decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się z kolei wyłącznie do oceny, czy organ I instancji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Każdorazowo organ pomocy społecznej ocenia wniosek o przyznanie zasiłku celowego, mając na uwadze nie tylko okoliczności leżące po stronie wnioskodawcy, lecz również środki finansowe, jakimi ośrodek dysponuje. Organ może przyznać świadczenie przy przekroczeniu kryterium dochodowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy. Takim przypadkiem jest sytuacja, w której konkretna osoba znajduje się w położeniu, w którym zachodzi ryzyko braku zaspokojenia podstawowych potrzeb w stopniu zdecydowanie wyższym niż u innych osób, a jednocześnie istnieją okoliczności faktyczne niezależne od tej osoby, które ją wywołały lub wywołują, np. nagła niespodziewana choroba, wypadek, katastrofa o charakterze pożaru czy powodzi. Przy tym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 omawianej ustawy).

Egzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art.106 powołanej ustawy). Organy administracji zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania, również w tym aspekcie, postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji trzykrotnie podejmował próbę skontaktowania się z wnioskodawcą w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Niemniej jednak wezwany wnioskodawca, odpowiadając na pisemne wezwanie organu, nie zaproponował dogodnego dla niego terminu przeprowadzenia wywiadu. Postawa wnioskodawcy świadczy zatem o braku współpracy wnioskodawcy z organem i uzasadnia wydanie kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do okoliczności podnoszonych przez stronę w odwołaniu organ, odwoławczy wyjaśnił, że nie miały one wpływu na wydane rozstrzygnięcie.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył D. B. W uzasadnieniu skargi zarzucił "rażące" naruszania prawa przez organy orzekające oraz "niechlujne, niedbałe i nierzetelne rozpatrywanie spraw klienta, a co tym idzie także nie rzetelne wskazywanie przez oba Organy (OPS i SKO) w swoich wadliwych prawnie decyzjach – wszystkich istotnych faktów w związku z przedmiotową sprawą, które mogą mieć znaczenie dla wyniku sprawy klienta".

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. W szczególności przedstawił szereg zarzutów odnoszących się do działań i funkcjonowania organów pomocy społecznej oraz ich pracowników, podnosząc, że organy nie dokonały rzetelnej oceny całości akt sprawy, zwłaszcza przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie pracowników. Skarżący zarzucił brak rzetelności, bezstronności i obiektywizmu w prowadzonym postępowaniu, kwestionując podejmowane działania i prawidłowość wydanych rozstrzygnięć. Zdaniem skarżącego m.in. miało miejsce przestępstwo urzędnicze polegające na celowym niewydawaniu decyzji przyznającej mu pomoc oraz narażaniu go na utratę życia i zdrowia. Skarżący podniósł, że dokumentacja przekazywana jest wybiórczo oraz że nie otrzymuje on pism informujących. Twierdzenia dotyczące jego "rzekomego" braku współpracy są bezpodstawne, żądanie kontaktu telefonicznego jest zaś przekroczeniem uprawnień. Skarżący wskazał też, że pracownica ośrodka może w każdej chwili "przyjść na wywiad środowiskowy", pod warunkiem, że będzie to osoba rzetelna i bezstronna. W ocenie skarżącego wydane w sprawie decyzje są więc wadliwe. Skarżący wniósł o "skierowanie sprawy do OPS, w celu ponownego rozpatrzenia mojej sprawy, bez udziału p. S. i p. W., tak jak stanowiły moje wnioski prawne, które za każdym razem torpedował ich kolega, p. S. z nadania Prezydenta Miasta. Każde sprawy klienta mają być rozpatrywane bez stronniczo i sprawiedliwie, jak wynika z art. 34, 41 pkt 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej ... Zatem, "prawo" - gwarantuje mi bezstronność w rozpatrywaniu moich spraw, a nie zmuszanie do brania mojego udziału w farsie kreowanej przez p. S. z OPS i powielanej przez SKO. Na to mojej zgody nigdy nie będzie!".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2021 r. Dz. U. poz. 2268 ze zm.).

Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 107 ust. 1 powołanej ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania tego świadczenia ma charakter uznaniowy. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w art. 8 powołanej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak bezrobocie, długotrwała choroba. W sytuacji, gdy dochód wnioskodawcy przekracza ustalone kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości. Decyzję administracyjną w sprawie zasiłku celowego organ wydaje po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4), który zgodnie z art. 107 ust. 1 ma na celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej potrzebujących pomocy. Zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Sposób przeprowadzenia tego wywiadu regulują przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (t.j. z 2021 r. Dz. U. poz. 893 ze zm.). W myśl przepisu § 2 ust. 1, § 3 ust. 1 i § 4 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia wywiad ten przeprowadza pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej, centrum usług społecznych lub powiatowym centrum pomocy rodzinie. Wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Zgodnie natomiast z treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której zależy udzielenie bądź nieudzielanie wnioskowanej pomocy. Decyzja o przyznaniu wnioskowanego przez skarżącego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się natomiast do zbadania zgodności z prawem takiej decyzji. Sąd nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola Sądu ma zatem jedynie ustalić, czy dopuszczalne było wydanie przedmiotowej decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym i inne wymienione w tym przepisie okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu tego przepisu jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy służy bowiem ustaleniu przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Bez tego wywiadu nie sposób ustalić, czy wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria (m.in. tzw. kryterium dochodowe) do udzielenia mu wnioskowanej pomocy. Na podstawie właśnie wywiadu środowiskowego, który jest obligatoryjną częścią postępowania dowodowego, pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też odmowa podjęcia współdziałania z organem poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1424/07, niepubl., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 584/21).

Jak wynika z akt sprawy, a co także wiadome jest Sądowi z urzędu (sygn. akt I SA/Wa 2093/21 i sygn. akt I SA/Wa 1123/21), skarżący ma 45 lata, jest kawalerem, mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje i nie ma statusu osoby bezrobotnej. Nie ma żadnego własnego dochodu. Utrzymuje się z zasiłków celowych i okresowych. Podnosi, że jest chory, jednak nie przedstawia dokumentacji lekarskiej potwierdzającej zły stan zdrowia. Ma wykształcenie średnie i posiada umiejętności projektowania stron internetowych. Jest samoukiem w tej dziedzinie. Mieszka w starym, drewnianym budynku, który wymaga generalnego remontu. Brak w nim wody, kanalizacji, dach przecieka, krokwie zbutwiałe, tynk odpada, ściany brudne od sadzy, piec na węgiel. Skarżący zajmuje jeden pokój. Jest jednym z czterech współwłaścicieli budynku, jest w nim zameldowany.

W rozpatrywanej sprawie, pomimo prób skontaktowania się ze skarżącym w miejscu jego zamieszkania przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego (w dniu [...] maja 2021 r., [...] czerwca 2021 r. oraz [...] czerwca 2021 r.), nie udało się pracownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej przeprowadzić ze skarżącym wywiadu środowiskowego. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu wnioskodawcy stanowi w ocenie Sądu wystarczającą przeszkodę do wydania pozytywnej decyzji administracyjnej w sprawie dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej. Trzeba także mieć na względzie, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający i pomocniczy. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne. W przeciwnym bowiem przypadku pomoc społeczna ograniczałaby się do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, negatywna ocena postawy wnioskodawcy, wyrażającej się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej, stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę do odmowy przyznania mu zasiłku celowego. Organ nie dysponował jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe skarżącego czynią zadość wymogom "niezbędnej potrzeby bytowej", określonej w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej lub stanowią "szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art.41 powołanej ustawy", a także czy w rozpatrywanej sprawie zachowane jest, czy nie tzw. kryterium dochodowe. W okolicznościach tej sprawy uznać należy trafność postawionego przez organ I instancji zarzutu braku współdziałania skarżącego z Ośrodkiem Pomocy Społecznej.

Podsumowując, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że organy orzekające podjęły niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dokonały również właściwej oceny postawy skarżącego. W ocenie Sądu decyzji wydanej w rozpatrywanej sprawie nie można określić jako dowolnej. Organy nie przekroczyły również granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś zarzuty sformułowane w skardze pozbawione są uzasadnionych podstaw. Sąd wziął również pod uwagę, że jak wynika z akt analizowanej sprawy, podejmowane były przez organ próby ustalenia terminu i miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Brak w rozpatrywanej sprawie niezbędnego wywiadu środowiskowego nie jest zatem wynikiem zaniechania przez organ administracji wykonania nałożonego na niego obowiązku, lecz następstwem tylko i wyłącznie braku współdziałania skarżącego z organem pomocowym w tej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że uznanie przez organ faktów lub stanu prawnego za udowodnione tylko na podstawie oświadczenia wnioskodawcy jest niezgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej, a ponadto może budzić wątpliwości, gdy organ administracji nie ma możliwości ich weryfikacji w środowisku, w którym przebywa osoba wnioskująca o pomoc społeczną. Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie. W ocenie Sądu sposób zachowania skarżącego uniemożliwił ocenę, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy jest nadal, rzeczywiście na tyle trudna, że należy mu pomóc w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb. Brak możliwości dokonania rzetelnej oceny sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego uniemożliwił pracownikom socjalnym analizę i ocenę sytuacji skarżącego i sformułowanie wniosków z niej wynikających, stanowiących podstawę planowania pomocy, jej rodzaju i zakresu.

Raz jeszcze podkreślić należy, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Obowiązek współdziałania osób pobierających takie świadczenia z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest zatem niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. W ocenie Sądu pomoc społeczna Państwa nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i wykształcania nieprawidłowych nawyków.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w toku postępowania skarżący kierował do organu liczne pisma, m.in. z dnia [...] października 2020 r., [...] listopada 2020 r., [...] grudnia 2020 r., w których ponaglał organ do rozpoznania sprawy, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wnioskodawca odmawiał jednocześnie współpracy z określonymi pracownikami socjalnymi Ośrodka oraz żądał wyłączenia wskazywanych przez siebie pracowników od udziału w sprawie, zarzucając im stronniczość, kwestionując ich bezstronność i rzetelność. Wnioski skarżącego rozpoznane zostały postanowieniami z [...] grudnia 2020 r. i [...] stycznia 2021 r. Organ uznał, że wskazywane przez skarżącego zarzuty są bezpodstawne i że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracowników w przedmiotowej sprawie, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 24 § 3 kpa wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu może nastąpić, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności (niewymienionych w § 1), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Chodzi tu przy tym o okoliczności natury obiektywnej. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku jego bezstronności. W rozpoznawanej sprawie natomiast wątpliwości skarżącego w tym zakresie wynikają z jego przekonania o celowym - wręcz przestępczym - działaniu na jego szkodę przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, polegającym m.in. na niewydawaniu decyzji o przyznaniu pomocy, przedłużaniu postępowania, manipulowaniu dokumentacją, po to m.in., aby narazić go na utratę życia i zdrowia. Zdaniem Sądu powyższe twierdzenia opierają się jednak wyłącznie na jednoznacznie negatywnej ocenie przez skarżącego pracy osób zatrudnionych w Ośrodku Pomocy Społecznej, która to ocena ma w całości charakter subiektywny. Skarżący ogranicza się w istocie do kwestionowania podejmowanych przez organ działań, nie wykazując jakichkolwiek dowodów potwierdzających złą wolę czy niezgodne z prawem zachowania pracowników organu. Dokumentacja zawarta w aktach sprawy nie potwierdza takich okoliczności.

W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Motywy, którymi kierowały się organy, mieszczą się natomiast w celach i zadaniach pomocy społecznej oraz zasadach przyznawania zasiłków celowych, przewidzianych przez przepisy ustawy o pomocy społecznej (w tym ramach przysługującego organom uznania administracyjnego). Organy orzekające nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego. W sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętych rozstrzygnięć. Skarżący nie odpowiadając na próby nawiązania z nim kontaktu przez pracowników socjalnych, nie wykazuje chęci współpracy z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu jego trudności materialnych, problemów zdrowotnych i życiowych. Poprzez swoje działanie skarżący uniemożliwia przeprowadzenie pracownikowi socjalnemu wywiadu środowiskowego, który jest prawem wymaganym i nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) orzekł jak w sentencji.