Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2399/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2023 poz 1280
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży  Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2023 r. nr [...], na podstawie 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a. w związku z art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1280, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2020 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec K. N. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. N. wnioskiem z 9 maja 2017 r. (data wpływu do organu 15 maja 2017 r.) wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy wyłączenia stosowania przepisów art. 15a, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej w związku z faktem, że znaczna część służby wnioskodawcy (40%) pełniona była na rzecz totalitarnego państwa, zatem nie została spełniona przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy. Stwierdził, że skoro obie przesłanki wskazane w art. 8a ust. 1 powołanej ustawy muszą być spełnione łącznie, niespełnienie choćby jednej z nich czyni bezcelową analizę potencjalnego spełnienia drugiej, a więc brak było podstaw do dokonania rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem strony. W związku z tym Minister uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wskazane w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W dniu 20 lipca 2020 r. K. N. złożył od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając, że organ nie ustosunkował się do powtórnie wydanej przez IPN, nowej informacji o przebiegu służby nr [...] z [...] grudnia 2017 r., z której wynika, iż pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego przez 6 lat, 2 miesiące i 12 dni (a nie jak wskazano w zaskarżonej decyzji: 7 lat, 5 miesięcy i 12 dni). W związku z powyższym w ocenie strony pierwsza przesłanka wskazana w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej została spełniona, tym bardziej, że nie można przedkładać okresu służby "na rzecz intencjonalnie zdefiniowanego państwa totalitarnego ponad wieloletnią służbę na rzecz wolnej i demokratycznej Ojczyzny". Ponadto przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FSK 379/06 zarzucił brak prawidłowej oceny stanu faktycznego w sprawie.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Przepis ten nakłada na organ obowiązek spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Przesłanki te są nieostre co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie organowi możliwości indywidulanego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Podkreślił, że pierwsza z przesłanek formalnych, tj. "krótkotrwałość" musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, z zastrzeżeniem, że powinna być ona analizowana w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny".

Organ zaznaczył, że już na etapie prac komisji sejmowych, kiedy przedstawiona została propozycja wprowadzenia ww. przepisu sygnalizowano, iż wprowadzenie do ustawy tak nieostrego pojęcia jakim jest krótkotrwałość może napotykać problemy interpretacyjne. W konsekwencji zgłoszono propozycję uwzględnienia w prowadzonym przepisie jednoznacznego progu procentowego wynoszącego 20% całego okresu służby po przekroczeniu którego w sposób niebudzący wątpliwości można byłoby stwierdzić brak zaistnienia krótkotrwałości. Jednak poprawka nie zyskała akceptacji komisji sejmowej stąd też ostatecznie uchwalono przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zawierający określenie "krótkotrwała służba". W świetle tego należy stwierdzić, że rzeczywistą wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Analizując drugą z przesłanek formalnych podkreślił, że "rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie. W oparciu o wykładnię językową zaznaczył, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych należy definiować jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały". Rzetelne zatem wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, nie tylko w zakresie podejmowania i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także wykazywania inicjatywy i realizowania obowiązków dodatkowych. Zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" należy ocenić jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza, odnoszący się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste i dowiedzione. Zadaniem organu jest zatem stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Odnosząc się do przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" podał, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne. Wykonywanie obowiązków w sposób rzetelny i z najwyższym zaangażowaniem nie świadczy jeszcze o zaistnieniu przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", bowiem z istoty każdej służby wynika powinność funkcjonariusza do realizowania powierzonych mu zadań z najwyższą starannością. Sam fakt otrzymywania przez stronę awansów, wyróżnień czy też innych gratyfikacji z tytułu pełnienia służby nie będzie przesądzał, że w danej sprawie został spełniony warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Podkreślił, że wyrażenia "krótkotrwała służba", "rzetelne wykonywania zadań i obowiązków" oraz "szczególnie uzasadniony przypadek" mają charakter zwrotów świadomie niedookreślonych przez ustawodawcę. Poprzez ich użycie ustawodawca umożliwia organowi stosującemu prawo swobodę, lecz nie dowolność decyzyjną i odsyła do norm pozaprawnych, co ma na celu umożliwienie zastosowania pewnego stopnia elastyczności, uzasadnionej względami słuszności, w interpretacji przepisów prawa, które wymagają indywidulanej wykładni na gruncie okoliczności faktycznych w poszczególnych rozpatrywanych sprawach. Tym samym w każdej konkretnej sprawie niezbędna jest indywidualna ocena wystąpienia przesłanek ujętych w analizowanym art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Wskazanie wyraźnych i jednolitych kryteriów warunkujących zastosowanie regulacji wobec osób (funkcjonariuszy), którzy pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa, nie jest możliwe i byłoby sprzeczne z istotą decyzji uznaniowych, co sprowadza się do możliwości zgodnego z prawem podjęcia w danych okolicznościach faktycznych dwóch odmiennych decyzji w zależności od tzw. uznania administracyjnego.

W toku postępowania organ ustalił, że K. N. pełnił służbę w okresie od 12 lipca 1972 r. do 31 maja 1973 r. oraz od 16 czerwca 1973 r. do 31 maja 1991 r., tj. przez 18 lat, 10 miesięcy i 6 dni, z czego na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej - od 17 lutego 1983 r. do 30 kwietnia 1989 r., tj. przez 6 lat, 2 miesiące i 12 dni. W ocenie Ministra skoro wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat, 2 miesiące i 14 dni, to okresu tego nie można uznać za krótkotrwały, bowiem trudno mówić o "chwilowości", czy "przejściowości", a służba z pewnością nie nosiła znamion "tymczasowości". Wskazany okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Ponad sześcioletniego okresu służby (stanowiącego ok. 38% całego okresu służby) nie można uznać za krótkotrwały. Zaznaczył, że, decyzja o podjęciu służby przez wnioskodawcę w strukturach SB nie wynikała ze służbowego przeniesienia lecz stanowiła akt jego woli, a zatem była decyzją podjętą w pełni świadomie, dobrowolnie i z rozmysłem. Natomiast sama służba na rzecz państwa totalitarnego ze względu na długość okresu jej pełnienia, była służbą trwałą. Wskazany czas realizacji obowiązków służbowych na rzecz totalitarnego państwa nie miał charakteru tymczasowego, doraźnego czy epizodycznego i z całą pewnością strona przez ten okres dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Nie została zatem spełniona przesłanka "krótkotrwałości" z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się natomiast do przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej organ stwierdził, że jej ocena powinna każdorazowo być dokonana na podstawie charakteru zadań realizowanych przez funkcjonariusza oraz stopnia zaangażowania w ich realizację.

Do dokonania oceny spełnienia przez stronę przesłanki "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. (...)" Minister wziął pod uwagę stanowisko Komendanta Głównego Policji zawarte w piśmie z 19 stycznia 2018 r. oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] zawarte w "Informacji dotyczącej przebiegu służby (...)" oraz "Ocenie rzetelności służby (...)" z 19 grudnia 2017 r.

Komendant Główny Policji w swoim stanowisku wskazał, że "(...) z uwagi na krótkotrwałą służbę po 12 września 1989 r. w aktach osobowych nie odnaleziono dokumentów mogących świadczyć o rzetelności służby pełnionej przez wymienionego po wskazanej dacie. Jednocześnie informuję, iż w zgromadzonym materiale brak jest dokumentów potwierdzających udział K. N. w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia."

Natomiast w "Informacji dotyczącej przebiegu służby (...)" z [...] grudnia 2017 r. Komendant Wojewódzki Policji w [...] wskazał, że w archiwalnych aktach osobowych brak opinii służbowych sporządzonych po 12 września 1989 r., jak również brak informacji o karach dyscyplinarnych prawomocnych w momencie zwolnienia, a ponadto nie były prowadzone postępowania karne, ani karno-skarbowe. Wskazano również, że w archiwalnych aktach osobowych brak informacji dotyczących otrzymywania przez K. N. orderów/odznaczeń państwowych, odznak/medali resortowych oraz udziału w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia, jak też nie były wydawane zaświadczenia uprawniające do podwyższenia emerytury zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno- Skarbowej i Służby Więziennej (Dz. U. z 2020 r. poz.1611). Podkreślono, że narażenie życia i zdrowia to jeden z warunków podnoszących wartość rzetelnej służby. Jest to jednak kryterium dodatkowe i nie jest czynnikiem przesądzającym o rzetelności wykonywanych obowiązków służbowych.

Z kolei w "Ocenie rzetelności służby (...)" z 19 grudnia 2017 r. Komendant Wojewódzki Policji w [...] m.in. stwierdził, że: "(...) K. N. służbę w Policji pełnił od 16 czerwca 1973 r. do 31 maja 1991 r. Po 12 września 1989 r. pełnił służbę w Wydziale Ruchu Drogowego WUSW w S. i Sekcji Policji Prewencji Komisariatu I Policji w S. (...). Dysponował dużym zasobem wiedzy ogólnej i specjalistycznej. Był oficerem skromnym, pracowitym i odpowiedzialnym. W realizacji zadań służbowych przejawiał wiele własnej inicjatywy i zaangażowania (...) Od stycznia 1991 r. wykonywał obowiązki służbowe w znacznie rozszerzonym zakresie. (...) W codziennej służbie wykazywał wysoki stopień zaangażowania i dyspozycyjności (...) Z obowiązków zawodowych wywiązywał się bez zastrzeżeń. Na pracę często poświęcał swój czas wolny. Był policjantem obowiązkowym, zdyscyplinowanym i odpowiedzialnym (...) zdobył bogate doświadczenie zawodowe. Umiejętnie je wykorzystywał w praktyce. Był wymagający w stosunku do podwładnych i obiektywny w ich ocenie (...) Posiadał dobre przygotowanie do realizacji zadań na zajmowanych stanowiskach. Wykazał się jako policjant pracowity, sumienny i odpowiedzialny. Przez cały okres służby z obowiązków wywiązywał się bez zastrzeżeń, za co był wielokrotnie nagradzany i awansowany w stopniu i stanowisku (...) W aktach osobowych (...) nie ma informacji na temat tego czy funkcjonariusz pełnił służbę z narażeniem zdrowia i życia (...)."

Zdaniem Ministra krótki okres służby wnioskodawcy po 12 września 1989 r. do dnia zwolnienia ze służby, tj. [...] maja 1991 r. nie pozwala organowi (w oparciu o materiały zgromadzone w archiwalnych aktach osobowych) na dokonanie obiektywnej oceny spełnienia przez stronę przesłanki "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. (...)", jednak nie uniemożliwia to stwierdzenia, że służba K. N. była pełniona rzetelnie, co oznacza spełnienie przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

W ocenie organu przebieg służby funkcjonariusza nie pozwala przyjąć, by w sprawie zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek" wynikający z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zaznaczył, że uprawnienie z art. 8a powołanej ustawy ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem zdrowia i życia, bowiem tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Aby można było rozpatrywać zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" obie przesłanki wskazane w art. 8a tej ustawy muszą zostać spełnione łącznie. Ustawodawca, konstruując przywołany przepis, pomiędzy przesłanką pierwszą i drugą przepisu ustawy zaopatrzeniowej użył spójnika "oraz", zatem jego intencją było traktowanie obu wymogów w sposób łączny. W przeciwnym razie prawodawca użyłby np. spójnika "lub". Z uwagi na fakt, że w przypadku wnioskodawcy przesłanka zawarta w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy nie została spełniona to sprawa nie może stanowić "szczególnie uzasadnionego przypadku", a zatem organ nie ma możliwości wyłączenia w stosunku do niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Minister wskazał, że z kopii archiwalnych akt osobowych o sygn. [...] przekazanych za pismem z 8 grudnia 2017 r. znak: [...] przez IPN wynika, że wnioskodawca w trakcie służby w Służbie Bezpieczeństwa (SB) miał wielokrotnie podwyższane uposażenie zasadnicze, dodatek służbowy oraz dodatek specjalny (karta przebiegu służby/pracy).

Ponadto w okresie od 17 lutego 1983 r. do 30 kwietnia 1989 r. pełnił służbę w komórkach organizacyjnych SB na stanowisku: młodszego inspektora Wydziału [...] KWMO w S., inspektora Grupy [...] SB KMO w O., a następnie inspektora i starszego inspektora Grupy [...] SB RUSW w O., a także był słuchaczem Wyższej Szkoły [...] w [...], tj. w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Organ zaznaczył, że Wydział [...] był komórką terenową odpowiedzialną za walkę z wszelkimi przejawami życia religijnego. Zajmował się walką z wrogą, "antypaństwową" działalnością kościołów i związków wyznaniowych, jak również ewidencjonowaniem i dokumentowaniem m.in. działalności kleru katolickiego i innych wyznań. Wydziały (Grupy) [...] WUSW jako ogniwa terenowe Departamentu [...], zajmowały się prowadzeniem działań przeciwko Kościołowi katolickiemu oraz innym związkom wyznaniowym. Powyższy Departament przeorganizowano w 1973 r., a struktura ta funkcjonowała do 1989 r. Zgodnie z nowymi wytycznymi do najważniejszych zadań Pionu IV należało zapobieganie, rozpracowywanie, wykrywanie i zwalczanie wrogiej politycznie, ideologicznie i społecznie działalności Kościoła rzymskokatolickiego, zakonów oraz świeckich stowarzyszeń katolickich. Działania takie były ukierunkowane na osłabienie możliwości oddziaływania Kościoła na społeczeństwo. Opisywana komórka organizacyjna była stworzona do rozbicia i likwidacji Kościoła i odpowiedzialna za prowadzone w tym zakresie czynności. Do walki z Kościołem podejmowano w szczególności ofensywne działania i przedsięwzięcia operacyjne, wykorzystywano przede wszystkim osobowe źródła informacji, nazywane oficjalnie tajnymi współpracownikami, które były werbowane wśród duchowieństwa i świeckich działaczy katolickich. Ponadto wykorzystywano techniczne środki operacyjne, takie jak podsłuchy, podglądy i kontrole korespondencji. Dla organu prowadzenie szeroko zakrojonych akcji mających na celu zwalczanie niewygodnego dla ówczesnej władzy Kościoła jest charakterystyczne dla komunistycznego ustroju totalitarnego, stąd też zbędne byłoby argumentowanie, iż z punktu widzenia demokratycznego państwa prawa czynności tego typu jednoznacznie należy ocenić negatywnie, tym bardziej biorąc pod uwagę długą listę przestępczych działań funkcjonariuszy Pionu IV. Wydziały (Grupy) IV stanowiły ważne ogniwa w funkcjonowaniu Służby Bezpieczeństwa, przyczyniając się do realizowania typowych dla reżimu totalitarnego jego zadań i funkcji, które przez długi okres skutecznie eliminowały wszelkie przejawy dążeń wolnościowych w Polsce.

Z kolei Wydziały V SB były ogniwami terenowymi, wykonującym zadania Departamentu V MSW, zajmującego się ochroną gospodarki, a przy tym również zwalczaniem działalności opozycyjnej na terenie zakładów pracy. Powyższy Departament był jednostką organizacyjną MSW wchodzącą w skład SB funkcjonującą w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1979-1989 (do 1981 r. pod nazwą Departament IIIA MSW). Do zakresu działania komórki należała ochrona operacyjna przemysłu i innych gałęzi gospodarki narodowej (w tym do 1981 r. również rolnictwa) oraz zwalczanie środowisk opozycyjnych w związanych z nimi zakładach pracy. (...) Przemianowanie Departamentu IIIA MSW na Departament V MSW nastąpiło 1 grudnia 1981 r. (...) W komendach wojewódzkich Milicji Obywatelskiej (przekształconych w sierpniu 1983 r. w wojewódzkie urzędy spraw wewnętrznych) na bazie wydziałów IIIA powołano wydziały V, a w W. w miejsce Wydziału IIIA-1 dodatkowo Wydział V-1. Kolejne wydziały V-1 powstały w lutym 1982 r. w K. oraz w styczniu 1983 r. w W., ponadto utworzone zostały dwa wydziały V-2: w lutym 1982 r. w K. oraz w marcu 1982 r. w W. (...) w 1983 r. do Departamentu V MSW powróciły sprawy ochrony operacyjnej ochrony obiektów komunikacji i łączności. Po tym przekształceniu wewnętrzna organizacja jednostki przedstawiała się następująco: Wydział I (funkcje analityczne), Wydział II (zabezpieczenie operacyjne i logistyczne), Wydział III (przeciwdziałanie "Solidarności"), Wydział IV (kontrola operacyjna organizacji i instytucji technicznych oraz organizowanych przez nie zjazdów i kongresów), Wydział V (ochrona operacyjna górnictwa i energetyki). Wydział VI (ochrona operacyjna przemysłu), Wydział VII (ochrona operacyjna budownictwa, handlu i spółdzielczości), Wydział VIII (ochrona operacyjna komunikacji i łączności).

Dla organu oczywistym jest, że Wydziały SB, w których pełnił służbę wnioskodawca realizowały czynności charakterystyczne dla ustroju państwa totalitarnego. Ich działania były ukierunkowane przede wszystkim: na walkę z działalnością antypaństwową w kraju, która odpowiadała za tzw. nadbudowę, tj. w rozumieniu marksistowskim sferę niematerialną (ideologia, kultura, nauka), jak również początkowo za bazę, czyli w rozumieniu marksistowskim sferę materialną (środki produkcji, siła robocza) - Wydział III, ochronę operacyjną gospodarki narodowej, w tym również przeciwdziałanie środowiskom opozycyjnym - Wydział III "A" oraz ochronę operacyjną górnictwa i energetyki - Wydział V.

Natomiast według statutu nadanego w 1972 r. zadaniem WSO [...] w [...] było kształcenie i wychowanie kadr organów resortu spraw wewnętrznych. Jako jej główne zadania wymieniono udział w umacnianiu porządku publicznego i bezpieczeństwa PRL; wychowanie podchorążych na aktywnych oraz ideowych obywateli PRL; obrońców jej ustroju i bezpieczeństwa; kształcenie podchorążych w zakresie nauk społeczno-politycznych, prawnych, ekonomicznych i specjalistycznych w celu przygotowania ich do objęcia stanowisk oficerskich w resorcie spraw wewnętrznych; prowadzenie badań w zakresie taktyki i metodyki zwalczania przestępstw; zapobiegania im oraz wykorzystania wyników tych badań w pracy dydaktycznej; upowszechnienie dorobku oraz tradycji SB i Milicji Obywatelskiej. W 1988 r. nadano szkole nowy statut. Ogólnym zadaniem WSO miało być kształcenie i wychowanie kadry do objęcia stanowisk oficerskich w SB, a do zadań szczególnych należało wychowanie słuchaczy w duchu patriotyzmu i internacjonalizmu, w wierności ideom PZPR; zaangażowania w sprawę wszechstronnego rozwoju socjalistycznej ojczyzny, umacniania jej konstytucyjnych zasad ustrojowych, bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego; badanie efektów kształcenia i wychowywania przez szkołę oraz współuczestniczenie w badaniach w zakresie taktyki i metodyki zwalczania przestępczości, a także w innych badaniach naukowych na potrzeby SB oraz wykorzystywania wyników tych badań w pracy dydaktyczno-wychowawczej; upowszechnianie dorobku i szczytnych tradycji SB i Milicji Obywatelskiej; przygotowywanie słuchaczy do udziału w zadaniach specjalnych na rzecz likwidacji zagrożeń bezpieczeństwa państwa i przywracania naruszonego porządku publicznego; wykonywanie zleconych zadań specjalnych; współdziałania z jednostkami operacyjnymi resortu spraw wewnętrznych w zakresie dostosowywania programów kształcenia i praktyk słuchaczy do potrzeb Służby Bezpieczeństwa, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe.

Ponadto zarówno podchorążowie, jak i wykładowcy mieli obowiązek odbywania w okresie letnim praktyk. Miały one przygotować absolwentów do pracy na stanowiskach oficerskich, a przede wszystkim pozwolić zgłębić tajniki pracy operacyjnej. W zależności od studiowanej specjalności uczyli się pozyskiwać tajnych współpracowników, zakładać podsłuchy, robić zdjęcia z ukrycia, śledzić itd. Dostawali również do analizy i oceny aktualnie prowadzone przedsięwzięcia oraz te zarchiwizowane. Każdemu podchorążemu na ten okres przydzielano opiekuna, z reguły doświadczonego oficera, który sprawował nad nim nadzór. Wykładowcom coroczne praktyki miały pomóc w śledzeniu innowacji wprowadzanych w resorcie, a przez to silniej powiązać wykładaną przez nich teorię z praktyką.

Organ stwierdził, że realizowany przez WSO w [...] kierunek kształcenia w znacznej mierze wyspecjalizowany był na umacnianie ówczesnej władzy poprzez m.in. wpajanie słuchaczom szkoły komunistycznych ideologii. Pomimo, że zaliczeni w stan słuchaczy byli nie tylko funkcjonariusze SB, ale i Milicji Obywatelskiej, to ogólna specyfika edukacji wpisana była w istotę funkcjonowania reżimu komunistycznego.

Ponadto w archiwalnych aktach osobowych znajdują się informacje, z których wynika, że wnioskodawca " (...) pełni służbę od [...] czerwca 1973 r. pracując na stanowiskach milicjanta ZOMO, posterunkowego, d-cy Plut. Konwojowo-Ochronn., mł. insp. Wydz. [...], a od 1 lipca 1985 r. Gr. [...] SB RUSW w O. W 1985 r. ukończył naukę w Wyższej Szkole [...] w [...]. Za okres dotychczasowej pracy był opiniowany pozytywnie. Jest oficerem zdyscyplinowanym i sumiennym (...). Postępuje zgodnie z zasadami etyki funkcjonariusza SB MO. W codziennej pracy wykazuje się zaangażowaniem i pomysłowością realizacji przydzielonych zadań służbowych (...)".

W związku z powyższym Minister stwierdził, że skoro K. N. pełnił służbę w komórkach organizacyjnych SB w okresie od 17 lutego 1983 r. do 30 kwietnia 1989 r. to angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji. Wnioskodawca był zatem funkcjonariuszem operacyjnym, zaś do wykonywanych przez niego obowiązków służbowych nie należały czynności biurowe, administracyjne czy też kancelaryjne, co mogłoby ewentualnie wpłynąć na korzyść funkcjonariusza przy ostatecznym rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Systematycznie podnosił swoją wiedzę zawodową w strukturach SB, czerpał z tej organizacji pełne przywileje i korzyści materialne, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju. Nie był pracownikiem realizującym obowiązki o charakterze technicznym, niewymagającym zaangażowania, co uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem", wyłączającym w stosunku do niego stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Zdaniem Ministra zgromadzony materiał dowodowy pozwala również stwierdzić, że K. N. utożsamiał się z ustrojem totalitarnym. W ww. archiwalnych aktach osobowych byłego funkcjonariusza znajdują się informacje, że należał on do PZPR, która była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką, dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Skoro zatem wnioskodawca przystąpił do PZPR to nawiązał on ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. Temu rodzajowi działalności nie sposób przypisać standardów demokracji, a zatem z perspektywy demokratycznego państwa prawa czynności tego typu w ocenie organu ocenić należy jednoznacznie negatywnie.

Biorąc pod uwagę długość okresu służby na rzecz państwa totalitarnego i jej charakter przed 31 lipca 1990 r., typowy dla ustroju państwa totalitarnego (w tym studia w WS[...] w [...]) polegający na zaangażowaniu w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, jak również zważywszy na wyżej opisaną postawę strony, związaną z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach SB, przedmiotowa sprawa nie może stanowić "szczególnie uzasadnionego przypadku", pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Organ wyjaśnił , że ustawa zaopatrzeniowa przewiduje tryb ustalania faktu pełnienia przez daną osobę służby na rzecz totalitarnego państwa, przypisując te kompetencje wyłącznie Instytutowi Pamięci Narodowej (IPN). Okres służby na rzecz totalitarnego państwa został ustalony przez IPN w oparciu o posiadane materiały źródłowe (Informacja o przebiegu służby nr [...] z [...] grudnia 2017 r.), a Minister nie jest właściwy do dokonywania weryfikacji prawidłowości wystawionego przez IPN zaświadczenia odnośnie okresu służby, pełnionej na rzecz państwa totalitarnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy stwierdzono, że w decyzji z [...] czerwca 2020 r. nr [...] zgodnie z "Informacją o przebiegu służby Nr [...]" z [...] maja 2017 r., wskazano okres służby K. N. na rzecz państwa totalitarnego od 17 lutego 1983 r. do 31 lipca 1990 r. (7 lat, 5 miesięcy i 12 dni), który zgodnie z "Informacją o przebiegu służby Nr [...]" z [...] grudnia 2017 r. wynosi 6 lat, 2 miesiące i 12 dni (od 17 lutego 1983 r. do 30 kwietnia 1989 r.). W związku z tym matematyczne wyliczenie dot. stosunku służby wnioskodawcy na rzecz państwa totalitarnego do całkowitego okresu pełnionej przez niego służby, wskazane w decyzji nr [...] wynosiło "ok. 40%", natomiast zgodnie z nową informacją wynosi ok. 38%. Powyższa zmiana nie ma jednak wpływu na wydane rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. N. zakwestionował decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2023 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. przepisu prawa materialnego, tj.:

a) art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej w zw. z art. 2 i art. 8 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię w sytuacji, której przesłanki możliwego wyłączenia stosowania przepisów, o których mowa w art. 8a tej ustawy stanowią samodzielnie i niezależne od siebie przesłanki, zaś przyjęcie, że obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, godzi w zasadę sprawiedliwości społecznej i demokratycznego państwa, bowiem różnicuje funkcjonariuszy i ich uprawnienia oraz stwarza korzystne warunki możliwego wyłączenia dla funkcjonariuszy, którzy służyli po 12 września 1989 r.,

b) art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez nieuwzględnienie ponad 6 letniego okresu służby w Służbie Celnej do całego okresu służby, jeśli był funkcjonariuszem Służby Celnej, a funkcjonariusze Służby Celnej są uprawnieni do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie ustawy zaopatrzeniowej,

c) art. 8a ustawy, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że:

• krótkotrwała służba obejmuje okres wyłącznie do kilku miesięcy, podczas gdy w rzeczywistości, w zależności od okoliczności sprawy, przesłanka krótkotrwałości może obejmować okres kilku lat oraz należy rozpatrywać ją indywidualnie, mając na uwadze okres całej jego służby, ale również okres życia i przyczyny odejścia ze służby,

• rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków, w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, oznacza wykonywanie ich w sposób wzorowy, ponadprzeciętny, związany z wykazywaniem inicjatywy w realizowaniu obowiązków dodatkowych, zaś zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" określa kolejny warunek spełnienia tej przesłanki, podczas gdy prawidłowa wykładnia systemowa definiuje pojęcie "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" jako wykonywanie ich w sposób odpowiadający wymaganiom, sumiennie, zaś określenie "w szczególności" to najistotniejszy lub jeden z najistotniejszych przykładów, które nie determinuje, a jedynie może wpływać na wypełnienie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy,

2. przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., poprzez błędną, niewszechstronną i dowolną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, prowadzącą do uznania, że nie spełnia warunków do wyłączenia stosowania przepisów art. 15c, art.22 a, art. 24a ustawy zaopatrzeniowej,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez nieuwzględnienie ponad 6 letniego okresu służby w Służbie Celnej do całego okresu jego służby przy ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów i materiałów,

c) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., poprzez błędną, niewszechstronną i dowolną ocenę z dokumentu tj." Oceny rzetelności służby (...) z 19 grudnia 2017 r. Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...]",

d) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. z czasopisma KRES wydanego przez NSZZ "SOLIDARNOŚĆ" z [...] czerwca 1981 r. (ze str. 1,3,4,5,6) na okoliczność udowodnienia, iż bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby i organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, ponieważ uczestniczył i aktywnie brał udział w konstruowaniu postulatów wysuniętych na zebraniu funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w S. odbytego [...] maja 1981 r.,

e) art. 10 § 1, art. 81 K.p.a., polegające na przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego bez jego udziału oraz niezawiadomieniu go o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji, co doprowadziło do naruszenia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym,

f) art. 10 § 1, art. 73 § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie wyznaczenia mu terminu do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego na którymkolwiek etapie postępowania, w tym przed wydaniem orzeczenia oraz niezawiadomienie o zakończeniu postępowania przed wydaniem decyzji.

Skarżący podkreślił, że w okresie stanu wojennego nie pracował w SB i nigdy nie brał czynnego udziału w przywracaniu ładu i porządku publicznego na ulicach i w zakładach pracy w stolicy. Służbowe przeniesienie i mianowanie na stanowisko Wydziału [...] SB na wolnym etacie inspektora Sekcji [...] Wydziału Dochodzeniowo - Śledczego od 17 lutego 1983 r. do 31 marca 1983 r. odbyło się bez jego zgody w czasie pobytu na poszpitalnym zwolnieniu lekarskim do 16 marca 1983 r. Na tym stanowisku nie wykonywał żadnych czynności, np. nie wytworzył jakiegokolwiek dokumentu. Pozostając w dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w S. jako słuchacz WS[...] w S. został służbowo przeniesiony i mianowany na stanowisko Grupy [...] SB z przeznaczeniem do WS[...] w [...] w celu odbycia kilkumiesięcznej praktyki. W związku z tym, że nie był zainteresowany służbą w organach SB, zadeklarował powrót do służby w Milicji Obywatelskiej, poprzez złożenie raportu z [...] stycznia 1986 r. W okresie służby w Grupie [...] SB nie istniała opozycja demokratyczna, a wykonywane przez niego czynności polegające na zaangażowaniu i kreatywności w realizacji zleconych zadań były ukierunkowane na zabezpieczenie, przeciwdziałanie i wykrywanie sprawców przestępstw karno-skarbowych i o podłożu kryminalnym.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Pismem z 19 sierpnia 2024 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania sądowego z uwagi na wniesienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosku z 3 lipca 2024 r. o zmianę zaskarżonej decyzji z [...] października 2023 r. na podstawie art. 154 § 1 i 2 K.p.a. ze względu na ważny interes strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935); zwanej dalej P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

W zaskarżonej decyzji Minister zawarł argumenty na uzasadnienie odmowy wyłączenia stosowania wobec K. N. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej i doszedł do wniosku, że nie spełnia on przesłanki, o której mowa

w art. 8a ust. 1 pkt 1 tej ustawy, natomiast została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2. Ponadto zdaniem organu w sprawie nie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", o czym świadczy całokształt służby skarżącego, a w szczególności jej charakter przed 31 lipca 1990 r., a także wyżej opisana postawa ideologiczna skarżącego w okresie służby.

Rozważania w tej sprawie należy poprzedzić stwierdzeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, z 21 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1669/19 i z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2514/19 stwierdził, że przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten, objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", jest w istocie osobą, która angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i którego prawa - z tego właśnie względu - świadczenia zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Użyty w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej zwrot "ze względu na" ukierunkowuje zatem na pewne istotne okoliczności mogące mieć znaczenie dla ustalenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionych przypadków", którymi to okolicznościami są: krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjmowania, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków". Ponadto "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ przez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W konsekwencji brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu (szerzej na ten temat w powołanych wyrokach).

Tym samym organ dokonując błędnej wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przyjął, iż przesłanki "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" muszą zostać spełnione łącznie i jest to wymóg konieczny, aby na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej uznać dany przypadek za wyjątkowy.

Nie powielając trafnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie sposób odmówić organowi racji, gdy twierdzi, że służba pełniona przez skarżącego na przestrzeni 6 lat i 2 miesiące i 12 dni na rzecz totalitarnego państwa, co stanowi 38 % ogólnego stażu służby, nie może być kwalifikowana jako krótkotrwała. Krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową, należy stwierdzić, że krótkotrwałość utożsamiana z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością jest przeciwieństwem długotrwałości. Służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa w stosunku ponad 1/3 do ogólnego stażu służby pełnionej w danej formacji mundurowej nie powinna być kwalifikowana jako służba krótkotrwała. Nie występuje bowiem oczywista dysproporcja pomiędzy porównywanymi okresami. Nie można zatem przyjąć, że w sprawie mamy do czynienia ze zdarzeniem incydentalnym, okresie szybko mijającym, krótkim przedziale w odniesieniu do stosowanego wzorca długości. W analizowanym przypadku taka dysproporcja nie zachodzi, co pozwala stwierdzić, że we wskazanym zakresie ocena organu jest prawidłowa.

Także, wbrew zarzutom skargi, nie budzą zastrzeżeń Sądu podstawy zajętego przez organ stanowiska w kwestii spełnienia przez skarżącego kryterium pomocniczego rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r.

Oznacza to, iż niespełnienie przez skarżącego pomocniczego kryterium oceny, tzw. "krótkotrwałości służby" przy jednoczesnym spełnieniu kryterium "rzetelności służby" po transformacji ustrojowej nie wyklucza zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Fundamentalną pozostaje zatem kwestia oceny tego, czy służba pełniona przez skarżącego przed 31 lipca 1990 r. wiązała się z bezpośrednim ukierunkowaniem na realizację charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy też element bezpośredniego realizowania zadań i funkcji państwa represyjnego nie występował, a służba pełniona wówczas w formacji wymienionej w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej sprowadzała się do wykonywania zwykłych zadań w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego.

Podkreślić należy, iż "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" może być sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wykazał w przekonywujący sposób, że postawa skarżącego charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Organ nie dokonał wystarczającej indywidualizacji oceny służby skarżącego, poprzestając na postawieniu znaku równości pomiędzy służą pełnioną przez niego na stanowisku młodszego inspektora Wydziału [...] KWMO w S., inspektora Grupy [...] SB KMO w O. oraz inspektora i starszego inspektora Grupy [...] SB RUSW w O., a wykazaniu tego czym się te Wydziały zajmowały. Wydział IV działalnością przeciwko Kościołowi Katolickiemu i inny związkom wyznaniowym, Wydział V ochroną gospodarki, Wydział III ochroną przemysłu i innych gałęzi gospodarki narodowej. Nie zgromadził natomiast materiału dowodowego (przykładowo zakresu obowiązków i czynności wykonywanych na zajmowanych przez skarżącego stanowiskach, opinii służbowych, listów gratulacyjnych, przyznanych nagród za osiągnięcia w służbie, itp.), z których by wynikło, iż skarżący realizował zadania i czynności godzące w podstawowe wolności i prawa człowieka, nakierowane na zwalczanie opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, naruszaniu prawa do życia, wolności, własności. Nie przedstawił choćby dowodów świadczących o tym, że na zajmowanych przez skarżącego stanowiskach w wymienionych Wydziałach realizowano wyłącznie zadania związane z zapobieganiem, rozpracowywaniem, zwalczaniem wrogiej politycznie, ideologicznie i społecznie działalności Kościoła rzymskokatolickiego, zwalczaniem działalności opozycyjnej na terenie zakładów pracy. Z akt sprawy natomiast wynika, ze skarżący był nagradzany za ujawnienie w ramach czynności operacyjnych przestępstw skarbowych i gospodarczych (karta 19 akt administracyjnych). Nie mogą być także uznane za trafne stwierdzenia, że skarżący z pełnym przekonaniem i dobrowolnie pełnił służbę w strukturach SB, skoro jak wynika z raportu z [...] stycznia 1986 r. skarżący poprosił o przeniesienie służbowe z SB na powrót do służby w MO (karta 20 akt administracyjnych), a jak sam podaje, służbowe przeniesienie i mianowanie na stanowisko w Wydziale [...] odbyło się bez jego zgody w czasie pobytu na zwolnieniu lekarskim.

Zatem w ocenie Sądu uznać należało, że - wbrew stanowisku Ministra - analiza materiału dowodowego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Aby można było funkcjonariuszowi przypisać realizację zadań typowych i właściwych dla państwa totalitarnego musi występować bezpośredni związek z konkretnymi działaniami godzącymi w wolności obywatelskie. Taki bezpośredni związek istnieje wówczas, gdy świadczą o tym dowody wskazujące na dopuszczenie się indywidualnych dających się zweryfikować czynów skierowanych przeciwko prawom i wolnościom człowieka.

W niniejszej sprawie organ takowych dowodów nie przedstawił. Nie wykazał aby w spornym okresie skarżący wykonywał zadania o podanym powyższej charakterze. Organ swą ocenę oparł nie na dowodach bezpośrednio świadczących, iż w sprawie nie zachodzi uzasadniony szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej, lecz na domniemaniach wynikających z powiązania dobrowolnego wstąpienia skarżącego do służby w SB i pełnienia jej w określonych Wydziałach SB, chęci podwyższania kwalifikacji zawodowych i wykonywania obowiązków służbowych z należytą starannością, przynależności do PZPR. Natomiast fakt przynależności do PZPR sam przez się nie może stanowić o utożsamianiu się z ustrojem totalitarnym, jak trafnie przyjmują obecnie sądy administracyjne w swych orzeczeniach (przykładowo wyrok NSA z 5 października 2023 r. sygn. akt III OSK 2161/22 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również podnoszona przez organ, na podstawie dokumentów osobowych wnioskodawcy okoliczność, że skarżący był funkcjonariuszem zdyscyplinowanym i sumiennym, w związku z czym miał pozytywne opinie służbowe, otrzymywał awanse w stopniu i w stanowisku, podwyższał kalifikacje w resortowej wyższej szkole oficerskiej, nie świadczą przeciwko skarżącemu.

Dostrzec należy, iż samo zajmowanie stanowiska "merytorycznego", a nie "pomocniczego", czy "technicznego", nie jest równoznaczne z podejmowaniem działań naruszających prawa i wolności obywatelskie. Skarżący pełniąc służbę na wymienionych stanowiskach we wskazanych Wydziałach SB mógł realizować zarówno typowe zadania wykonywane przez wszystkie służby, w tym państw demokratycznych (np. zwalczanie przestępstw, ochrona podmiotów gospodarczych) jak i zadania charakteryzujące państwa totalitarne (np. inwigilacja, nasłuch, zatrzymywanie i przesłuchiwanie opozycjonistów, księży). Jednakże z zawartych w aktach administracyjnych dokumentów nie wynika, jak też organ na takowe dowody się nie powołał, aby można było powiązać działalność skarżącego w tym okresie z okolicznościami świadczącymi o naruszaniu przez niego praw i wolności człowieka, zwalczaniu kościoła, opozycji, organizacji społecznych, czy przejawów ruchów wolnościowych.

Minister nie przedstawił w zaskarżonej decyzji przekonujących dowodów dotyczących wykonywanych przez skarżącego zadań, które nie pozwalają na uznanie jego przypadku za szczególnie uzasadnionego i zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Nie uwzględnił też inicjatywy dowodowej strony postępowania, która mogłaby przyczynić się do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, iż organ dopuścił się naruszenia art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a,. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku wyczerpującego i należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadniając decyzję uznaniową organ nie zrealizował postulatu przekonywania do trafności podjętego rozstrzygnięcia, co powoduje naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ – uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę i wskazania – dokona wyczerpującej oceny co do tego, czy sprawa skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Organ zastosuje wykładnię art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej przedstawioną przez Sąd.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego z 19 sierpnia 2024 r. o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozparzenia przez organ sprawy o zmianę zaskarżonej decyzji na podstawie art. 154 K.p.a., bowiem wniosek o zmianę decyzji w trybie nadzwyczajnym został złożony już po wniesieniu skargi na tę decyzję. Z uchwały NSA z podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 5 czerwca 2017 r. sygn. II GPS 1/17 (ONSAiWSA 2017 r., Nr 5, poz. 73) wynika, że w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego można wszcząć postępowanie administracyjne w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania w sprawie kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia, jednakże organ administracji publicznej obowiązany jest zawiesić to postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego. NSA także w wyroku z 24 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3494/21 (publik. Lex nr 3168400) stwierdził, iż skoro w art. 56 P.p.s.a. ustawodawca wskazał, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu, to należy a contrario przyjąć, iż nie ma podstaw do zawieszenia postępowania sądowego w sytuacji, gdy administracyjne postępowanie w trybie nadzwyczajnym zostało uruchomione po wniesieniu skargi. Jeżeli nie ma podstaw do zawieszenia postępowania przed sądem administracyjnym, a sprawa nie może być rozstrzygana jednocześnie w postępowaniu administracyjnym i sądowym, to organ administracji ma obowiązek zawiesić administracyjne postępowanie nadzwyczajne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nie orzeczono, gdyż skarżący był zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i działał osobiście.