Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 282/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 13 ust. 1, art. 13a ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6,
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 § 4, art. 7, art. 7a § 1, art. 75, art. 77 § 1,
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant st. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2023 r., nr SKO.40.298.2023.św w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla z dnia 5 grudnia 2022 r., nr DRA.543.6459.2021.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. D. (dalej jako: skarżąca lub strona), decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r., nr SK0.40.298.2023.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), dalej: Kpa, po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Prezydenta Miasta Kędzierzyna - Koźla z dnia 5 grudnia 2022 r., nr DRA.543.6459.2021, ustalającej jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko M. B. informacją z dnia 9 października 2020 r., nr [...], oraz informacją z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...], pobrane za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 listopada 2020 r. oraz od 1 stycznia 2021 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 11.000,00 zł oraz orzekającej jego zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Orzeczenia poprzedził następujący stan faktyczny i prawny. Strona w dniu 2 lipca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na jej córkę na okres zasiłkowy 2019/2021. W oświadczeniu – na co zwróciły uwagę orzekające w sprawie organy – z dnia 16 lipca 2019 r. wskazała, że ma zasądzone alimenty na córkę M., po uzgodnieniu z ojcem dziecka "córka śpi" u niego co 2 tygodnie (poniedziałek, wtorek, środę i co drugą niedzielę). W kolejnym oświadczeniu złożonym w organie I instancji w dniu 30 sierpnia 2019 r. strona wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką M., przy niej jest centrum życiowe córki. Nadto podała, że córka przebywa ona u ojca T. B. co 2 tygodnie od poniedziałku do środy oraz w 2 niedziele w miesiącu. Wskazała także strona, że pozwala na częsty kontakt ojca z córą, ale "na wieczór córka wraca na noc do niej". W aktach sprawy jest oświadczenie z dnia 5 sierpnia 2019 r. ojca M., w którym podał, że sprawuje nad córką opiekę naprzemienną, po uprzednim uzgodnieniu z matką dziecka, w tym czasie córka mieszka u niego i jest na jego utrzymaniu. Po rozpatrzeniu ww. wniosku, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie - Koźlu, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyn - Koźle, decyzją z dnia 25 lutego 2020 r., nr [...], odmówił przyznania stronie świadczenia wychowawczego na córkę. Zauważył przy tym organ, że strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w dniu 2 lipca 2019 r., a jego ojciec, złożył wniosek o to świadczenie w dniu 1 lipca 2019 r.

Z decyzją tą nie zgodziła się strona wnosząc od niej odwołanie. Kolegium decyzją z dnia 25 maja 2020 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie ustalono kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a okoliczności te mają wpływ na prawo strony do świadczenia wychowawczego. Wskazał nadto, że organ I instancji nie ocenił zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym przedłożonych przez stronę dokumentów i oświadczeń, nie wskazał, którym dowodom odmówił wiarygodności i z jakich przyczyn. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie podał na jakich dowodach oparł się przyjmując, że opieka jest sprawowana równocześnie przez obydwoje rodziców.

W toku prowadzonego postępowania strona, będąc pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, złożyła oświadczenie z dnia 26 czerwca 2020 r., w którym podała, że mieszka i prowadzi gospodarstwo z córką – M., która spędza z ojcem co drugi weekend od piątku od godziny 15 do poniedziałku przez odebranie i odprowadzane dziecka do przedszkola, spędza z ojcem dwa czwartki i piątki w miesiącu (pomiędzy weekendami) od 15 w czwartek do 9 rano w sobotę, podała też szczegółowo jakie dni dziecko spędziło z ojcem w czerwcu 2020 r. Podczas przeprowadzono ze stroną wywiadu środowiskowego w dniu 3 lipca 2020 r. podała także, że córka spędza z ojcem co drugi weekend miesiąca od piątku od godz. 15 do poniedziałku, łącznie z odebraniem i odprowadzeniem dziecka do przedszkola oraz dwa czwartki i piątki w miesiącu, gdy dziecko spędza weekend z matką.

Następnie organ I instancji informacją z dnia 9 października 2020 r., nr [...], poinformował stronę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. Organ wskazał, że świadczenie zostało przyznane jej od lipca 2020 r. ponieważ do 30 czerwca 2020 r. świadczenie wychowawcze na córkę było wypłacane ojcu dziecka.

Natomiast decyzją z dnia 12 października 2020 r. ,nr [...], organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. Tym razem także strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji a Kolegium decyzją z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...], uchyliło ją i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdziło Kolegium, że organ I instancji w dalszym ciągu nie ustalił stanu faktycznego sprawy i nie wyjaśnił kto w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. faktycznie sprawował opieką nad dzieckiem, tj. które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad córą, czy też opieka ta jest sprawowana równocześnie przez obojga rodziców.

W dniu 5 stycznia 2021 r. do organu I instancji wpłynęło oświadczenie strony z dnia 4 stycznia 2021 r., w którym wskazała, że od 1 lipca 2019 r. do nadal sprawuje faktyczną opiekę nad córką, ojciec ma z nią stały kontakt przez duże zaangażowanie w proces wychowawczy, ale nie sprawował on z nią równocześnie opieki nad dzieckiem. Oświadczenie o tożsamej treści złożyła także w dniu 12 lutego 2021 r. Nadto w dniu 11 lutego 2021 r. przeprowadzono ze stroną wywiad, w toku którego ustalono, że centrum życiowe dziecka jest u matki, ona ponosi koszty związane z utrzymaniem dziecka, a ojciec płaci alimenty.

Organ I instancji informacją z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...], poinformował stronę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r.

Z kolei pismem z dnia 14 grudnia 2021 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia jako nienależnie pobranego i orzeczenia zwrotu świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko na okres 2019/2021, w związku z tym, że rodzice córki strony, tj. strona i ojciec dziecka, nie będący w związku małżeńskim, równocześnie sprawowali opiekę nad dzieckiem, a w takiej sytuacji świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek, ojciec dziecka złożył wniosek 1 lipca 2019 r., a strona 2 lipca 2019 r.

Decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r., nr [...], organ l instancji ustalił stronie jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko informacją z dnia 9 października 2020 r., nr [...], oraz informacją z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...], pobrane za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 11.000,00 zł oraz orzekł jego zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu powołał przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym art. 22, dotyczący zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego. Opisał stan faktyczny sprawy wskazując m.in., że T. B. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na córkę M. B. w dniu 1 lipca 2019 r. Strona wniosek w takim samym przedmiocie złożyła w dniu 2 lipca 2019 r. Następnie podał, że ostatecznie przyznano stronie świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., a świadczenie wychowawcze wypłacone ojcu dziecka za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. uznano za świadczenie nienależnie pobrane, w toku postępowania odwoławczego od tej decyzji przeprowadzono postępowanie wyjaśniające i przesłuchano matkę i ojca dziecka na okoliczność czy sprawowali oni równocześnie opiekę nad córką M. Organ odwoławczy ustalił, że znaczenie w sprawie ma art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a nie przepis art. 5 ust. 2a tej ustawy, gdyż brak jest orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej nad dzieckiem. Wskazał, że bezspornie ustalono, iż rodzice oboje sprawowali opiekę nad dzieckiem, nie kwestionują oni bowiem, że dziecko zamieszkiwało kilka dni z każdym z nich, zatem oboje rodzice uczestniczyli w procesie wychowania dziecka, a zróżnicowany rozkład obowiązków czy okres opieki w poszczególnych dniach miesiąca nie jest przesłanką do otrzymania bądź nie przedmiotowego świadczenia. Organ I instancji stwierdził, że w takiej sytuacji, zgodnie z art. 22 ustawy, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złożył wniosek. Dalej powołał treść art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, uważa się za świadczenie nienależnie pobrane. Wobec powyższego organ I instancji uznał pobrane przez stronę świadczenia wychowawcze na córkę za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. za świadczenia nienależnie pobrane i orzekł ich zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odpowiadając na argumenty strony organ podał, że nie ustalał czy rodzice sprawują opiekę naprzemienną nad dzieckiem M. B., w związku z brakiem orzeczenia w tej kwestii. Na koniec stwierdził, że w związku z równoczesnym sprawowaniem opieki nad dzieckiem świadczenie przysługiwało rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek, a pierwszy złożył wniosek ojciec dziecka. Przedmiotową decyzję doręczono stronie w dniu 7 stycznia 2022 r.

Ponownie strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła od niej w terminie odwołanie, w wyniku rozpatrzenia którego Kolegium – i tym razem – decyzją z dnia 22 marca 2022 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że dokonując ustaleń organ I instancji oparł się na dowodach zebranych w postępowaniu dotyczącym ojca dziecka, jednakże w ogóle nie opisał na podstawie jakich okoliczności uznał, że opieka sprawowana była jednocześnie, jakie dowody na to wskazują, co z nich wynika. Stwierdził również, iż należało wskazać dowody jakie potwierdzają takie twierdzenie, po wcześniejszym formalnym włączeniu ich do akt sprawy, by strona miała możliwość zapoznania się z nimi i odniesienia do nich. Nadto Kolegium zaznaczyło, że postępowanie, w którym ustalano okoliczność sprawowania opieki nad dzieckiem M. B. w sprawie dotyczącej świadczenia wychowawczego przyznanego ojcu dotyczyło okresu od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. i dowody zebrane w tym zakresie dotyczą tego właśnie okresu, stąd brak było podstaw do uwzględnienia tych ustaleń w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r., gdyż z akt nie wynikało by zgromadzony został w tym zakresie jakikolwiek materiał dowodowy to potwierdzający, a tym samym by ustalony został stan faktyczny niezbędny do podjęcia spornego rozstrzygnięcia. Nadto w decyzji nie podano jaka jest kwota odsetek ustawowych oraz nie przedstawiono sposobu ich wyliczenia na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a wyjaśnienia w tym zakresie winny znajdować się w takim rozstrzygnięciu. Zaznaczyło Kolegium, iż organ I instancji winien także ustosunkować się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu, iż nałożenie na nią obowiązku zapłaty odsetek od świadczeń wypłaconych w spornym okresie stanowi naruszenie art. 25 ust. 3 ustawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 6 maja 2022 r., nr [...], organ I instancji ustalił stronie jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko w łącznej kwocie 11.000,00 zł oraz orzekł jego zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ wskazał, że w dniu 5 maja 2022 r. przesłuchano w charakterze świadka rodziców dziecka na okoliczność sprawowania opieki nad dzieckiem, ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. Ustalono, że ww. są zgodni co do określenia ilości dni w jakich sprawowali opiekę nad dzieckiem, ojciec cyklicznie - w czwartek i piątek i w następnym tygodniu piątek, sobotę i niedzielę, a w pozostałych dniach matka dziecka. Organ I instancji na podstawie całego postępowania uznał, że zarówno w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., jak i od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r., matka i ojciec dziecka sprawowali opiekę nad córką, oboje współuczestniczyli w procesie jej wychowywania. Stwierdził przy tym, że w związku z równoczesnym sprawowaniem opieki nad dzieckiem świadczenie przysługiwało rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek, a pierwszy złożył wniosek ojciec dziecka. Decyzja została doręczona stronie w dniu 18 maja 2022 r.

Z powyższą decyzją i tym razem nie zgodziła się strona, wnosząc od niej odwołanie. Organowi pierwszoinstancyjnemu zarzuciła nie przedstawienie żadnych dowodów świadczących o tym, że opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie. Zaznaczyła, że dziecko mieszka i pozostaje na jej utrzymaniu. Oświadczyła, że jest opiekunem faktycznym, rodzicem pierwszoplanowym, zaspokajającym usprawiedliwione potrzeby dziecka zarówno podstawowe (mieszkanie, wyżywienie, ubranie) jak i dodatkowe (płatna edukacja, wakacje, rozrywka, zajęcia z tańca, ubezpieczenie, wyprawka w szkole, obiady w szkole, wycieczki, książki, zeszyty).

Kolegium po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 28 października 2022 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazało, że organ I instancji stwierdził, iż w spornym okresie, czyli od 1 lipca 2019 do 31 maja 2021 r. rodzice sprawowali równocześnie opiekę nad dzieckiem M. B., jednakże okoliczności tej nie uzasadnił.

Organ I instancji kolejną decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r., nr DRA.543.6459.2021, ustalił stronie jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko informacją z dnia 9 października 2020 r. oraz informacją z dnia 18 lutego 2021 r., pobrane za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 listopada 2020 r. oraz od 1 stycznia 2021 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 11.000,00 zł oraz orzekł jego zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu organ powołał przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym art. 22 dotyczący zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego. Opisał szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania, wskazał, że w przedłożonym przez stronę wniosku do Sądu Rejonowego w K. z dnia 2 grudnia 2019 r. wskazano, że ojciec zabiera córkę w każdy poniedziałek, wtorek, środę i co drugą niedzielę, pozostawiając dziecko u siebie na noc, dziecko w ciągu tygodnia zamieszkuje częściowo u ojca, częściowo u matki. Podał, że zgodnie z protokołem przesłuchania strony jako świadka z dnia 20 października 2021 r. także wskazała ona, że ojciec dziecka zabiera córkę w każdy poniedziałek, wtorek, środę i co drugą niedzielę. Organ wskazał, że w dniu 5 maja 2022 r. przesłuchano w charakterze świadka J. D. i ojca dziecka T. B. na okoliczność sprawowania opieki nad dzieckiem, ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. Ustalono, że ww. są zgodni co do określenia ilości dni w jakich sprawowali opiekę nad dzieckiem, ojciec cyklicznie - w czwartek i piątek i w następnym tygodniu piątek, sobotę i niedzielę, a w pozostałych dniach matka dziecka. Organ wskazał, że zgodnie z zaleceniami Kolegium przeprowadzono ponowne postępowanie wyjaśniające i w dniu 30 listopada 2022 r. ponownie przesłuchano stronę postępowania i jako świadka ojca dziecka którzy potwierdzili ile dni sprawowali opiekę nad dzieckiem w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. (ojciec dziecka około 10 dni w miesiącu). W oparciu o powyższe dowody organ I instancji uznał, że zarówno w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., jak i od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r., matka i ojciec dziecka sprawowali opiekę nad córką, oboje współuczestniczyli w procesie wychowywania córki. Stwierdził, że skoro opieka nad dzieckiem była sprawowana równocześnie przez obojga rodziców, dziecko mieszkało częściowo z ojcem i częściowo z matką, oboje sprawowali opiekę nad dzieckiem, a zróżnicowany okres opieki w poszczególnych dniach miesiąca nie jest przesłanką rozstrzygającą o prawie do świadczenia. Podał, że nie ustalał czy rodzice sprawują opiekę naprzemienną, w związku z brakiem orzeczenia sądu w tej kwestii w okresie, który jest objęty niniejszym postępowaniem. Natomiast z uwagi na ustalenie równoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem przez oboje rodziców świadczenie przysługiwało rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek, a pierwszy złożył wniosek ojciec dziecka. Organ powołał art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy dotyczący nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wypłaconych mimo braku prawa do ich pobierania, szczegółowe wyliczenie świadczeń nienależnych zawiera załącznik do decyzji. Na koniec organ podał, że przyznanie stronie świadczenia wychowawczego nie było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, a wynikało z zebranego materiału dowodowego i poczynionych ustaleń dotyczących opieki nad dzieckiem. Do decyzji załączono wyliczenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, które na dzień jej wydania wynosiły 1.664,78 zł. Decyzja została doręczona stronie w dniu 27 grudnia 2022 r.

Pismem z dnia 9 stycznia 2023 r. strona wniosła (drogą elektroniczną) w ustawowym terminie odwołanie od powyższej decyzji. Zanegowała w całości poczynione ustalenia organu I instancji oraz poddała w wątpliwość zasadność zastosowanych w sprawie podstaw prawnych. Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania w trybie art. 132 kodeksu postępowania administracyjnego i przekazał akta sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Opolu.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy — po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazał prawne regulacje przedmiotu stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. W tych ramach podał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa. Wyjaśnił następnie, że sytuacje, które powodują, iż świadczenie wychowawcze zostało pobrane nienależnie oraz zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. (Dz. U. z 2023 r. poz. 810), zwanej dalej ustawą lub p.p.w.d. Zauważył, iż mimo zmiany od 1 stycznia 2022 r. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, na podstawie art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981) sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze oraz dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1a, art. 113 a albo art. 115 ust. 2a ustawy zmienianej w art. 15 w brzmieniu dotychczasowym, przyznane odpowiednio przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast lub starostów są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Podniósł następnie organ odwoławczy, że w badanej sprawie jest bezsporne, iż na to samo dziecko – M. B. złożono dwa wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego. W dniu 1 lipca 2019 r. z wnioskiem wystąpił ojciec, a następnie w dniu 2 lipca 2019 r., do tego samego organu, z analogicznym wnioskiem wystąpiła jego matka. Na podstawie stosownych informacji organu, po dokonywaniu ustaleń z rodzicami dziecka, ostatecznie świadczenie wychowawcze w wysokości po 500,00 zł miesięcznie było w tym samym czasie, tj. od 1 lipca 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. oraz od 1 stycznia 2021 r. do 31 maja 2021 r. wypłacane na to samo dziecko obojgu rodzicom. Wysokość wypłaconych przez organ kwot świadczenia wychowawczego nie jest kwestionowana. W związku z powyższym bezspornie w przedmiotowej sprawie doszło do zbiegu uprawnień obojga rodziców do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko. Regulację w tym zakresie przewiduje art. 22 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Następnie wskazało Kolegium, że świadczenie wychowawcze może być przyznane w całości tylko i wyłącznie jednemu z rodziców. Przy czym zasadą wynikającą z treści tego przepisu jest wypłacenie świadczenia temu z rodziców, który jako pierwszy złożył wniosek.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma regulacja zawarta w art. 22 ustawy. Wyjątek w tej materii dotyczy przypadku, gdy dziecko - zgodnie z orzeczeniem sądu znajduje się pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu (art. 5 ust 2a ustawy), ale taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż postanowienie Sądu Rejonowego w K. o powierzeniu władzy rodzicielskiej nad małoletnią M. B. o ustalenie kontaktów zostało wydane dopiero w dniu 8 grudnia 2021 r., sygn. akt [...], a zatem już po spornym okresie. Z akt sprawy wynika, że rodzice M., nie będący w związku małżeńskim, w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. równocześnie sprawowali opiekę nad małoletnią córką, która w spornym okresie zamieszkiwała częściowo z matką, a częściowo z ojcem, zatem bezsporne jest, iż rodzice oboje sprawowali opiekę nad dzieckiem. Zarówno bowiem matka, jak i ojciec dziecka nie kwestionują faktu, iż córka we wskazanym wyżej okresie zamieszkiwała kilka dni z każdym z rodziców, którzy wówczas sprawowali nad nią opiekę. Okoliczności te wynikają z dowodów zebranych w sprawie, oświadczeń rodziców i ich przesłuchań. J. D. złożyła oświadczenie z dnia 26 czerwca 2020 r., pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, w którym podała, że mieszka i prowadzi gospodarstwo z córką – M., która spędza z ojcem co drugi weekend od piątku od godziny 15 do poniedziałku przez odebranie i odprowadzane dziecka do przedszkola, spędza z ojcem dwa czwartki i piątki w miesiącu (pomiędzy weekendami) od 15 w czwartek do 9 rano w sobotę, podała też szczegółowo jakie dni dziecko spędziło z ojcem w czerwcu 2020 r.: od 4 czerwca od godz. 15 do 6 czerwca do godz. 8, od 12 czerwca od godz. 15 do 15 czerwca do godz. 8, od 18 czerwca od godz. 15 do 20 czerwca do godz. 9,23 czerwca od godz. 15 do 19.30, od 26 czerwca od godz. 15 do 29 czerwca do godz. 8. Nadto w aktach sprawy znajduje się wywiad przeprowadzony w dniu 3 lipca 2020 r. ze stroną, podczas którego podała ona, że córka spędza z ojcem co drugi weekend miesiąca od piątku od godz. 15 do poniedziałku łącznie z odebraniem i odprowadzeniem dziecka do przedszkola oraz dwa czwartki i piątki w miesiącu, gdy dziecko spędza weekend z matką. Także z wniosku strony do Sądu Rejonowego w K. z dnia 2 grudnia 2019 r. wynika, że ojciec zabiera córkę w każdy poniedziałek, wtorek, środę i co drugą niedzielę, pozostawiając dziecko u siebie na noc, dziecko w ciągu tygodnia zamieszkuje częściowo u ojca, częściowo u matki. Z protokołu przesłuchania strony z dnia 20 października 2021 r. także wynika, że ojciec dziecka ojciec dziecka zabiera córkę w każdy poniedziałek, wtorek, środę i co drugą niedzielę. Przypomniał także organ drugoinstancyjny, że sprawował opiekę w miesiącu przez 10 dni, a strona podkreśliła, że opieka nie była sprawowana równocześnie. Także kolejne przesłuchania rodziców dziecka mające miejsce w dniu 30 listopada 2022 r. potwierdziły powyższe ustalenia w zakresie ilości dni, w których rodzice sprawowali opiekę nad dzieckiem w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. (ojciec dziecka około 10 dni w miesiącu).

Zdaniem Kolegium powyższe ustalenia dokonane w toku całego postępowania wskazują jednoznacznie, że oboje rodzice współuczestniczyli w procesie wychowywania córki, a zróżnicowany rozkład obowiązków spoczywających na poszczególnych osobach, czy okres opieki w poszczególnych dniach miesiąca nie jest przesłanką ustawową determinującą prawo do otrzymania lub nieotrzymania przedmiotowego świadczenia. Zauważyło Kolegium, że strona nie kwestionuje faktu, iż w spornym okresie córka pozostawała także pod opieką ojca, natomiast wywodziła w odwołaniu, że opieka równoczesna to byłaby opieka po 15 dni w miesiącu przez każdego z rodziców, a w niniejszym przypadku ojciec opiekę tę sprawował w ciągu 10 dni (czyli de facto potwierdziła sprawowanie opieki również przez ojca dziecka). W stanach faktycznych wypełniających hipotezę przepisu art. 22 ustawy organy nie są uprawnione do oceny, w jaki sposób rodzice wywiązują się ze swoich obowiązków rodzicielskich oraz ile czasu poświęcają dzieciom w sytuacji, gdy obydwoje mają pełnię władzy rodzicielskiej. Bez znaczenia pozostaje, w jakich proporcjach odbywa się sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym ilość czasu jaki rodzice poświęcają dzieciom, gdyż może to być zależne od charakteru i godzin pracy obojga pracujących rodziców (por. J. Blichaiz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko: Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, kom. do art. 22 - J. Gałązka-Marek, LEX/el. stan prawny 26.02.2019, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 212/19, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 40/17). Mając na uwadze powyższe zespół orzekający stwierdził, że w niniejszej sprawie nie jest istotne w jakich proporcjach czasowych opieka nad małoletnią córką była w spornym okresie sprawowana przez rodziców, a ważne jest to, że była sprawowana zarówno przez matkę dziecka, jak i przez ojca. Zdaniem Kolegium nie można przy tym zgodzić się z twierdzeniami strony, że organy wątpliwości co do stanu faktycznego zinterpretowały na jej niekorzyść. Podkreśliło, że okoliczność sprawowania opieki przez oboje rodziców w spornym okresie - w świetle zgromadzonych dowodów w sprawie, opisanych wyżej - nie budzi wątpliwości. Natomiast fakt, iż strona inaczej interpretuje przepisy mające zastosowanie w sprawie, nie stanowi o błędnym ustaleniu stanu faktycznego, a jest polemiką ze stanowiskiem organów w tej kwestii.

Odpowiadając na zawarte w odwołaniu zarzuty dotyczące naruszenia art. 79 § 2 Kpa, w myśl którego strona ma prawo uczestniczenia w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać świadkom pytania, składać wyjaśnienia. Kolegium stwierdziło, iż nie są one uzasadnione. Z powodu niezachowania ww. przepisu Kolegium decyzją z dnia 28 października 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując m.in. na zarzut strony nie dopuszczenia jej do udziału w przesłuchaniu świadka. W toku ponownego rozpatrywania sprawy pismem z dnia 4 listopada 2022 r. organ zawiadomił stronę o przeprowadzeniu w dniu 30 listopada 2022 r. dowodu z przesłuchania świadka T. B. W tym dniu strona i świadek stawili się w organie, jednak strona nie skorzystała z możliwości uczestniczenia w przesłuchaniu świadka, w czasie jego przesłuchiwania oczekiwała bowiem na korytarzu, zaś bezpośrednio po jego przesłuchaniu wniosła o wgląd do akt sprawy. Protokół z przesłuchania świadka został udostępniony stronie, zarówno w postaci odpisu, jak i możliwości sporządzenia fotokopii. Tym samym uznało Kolegium, że nie można dopatrzyć się naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu strona skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia, a także sposobu procedowania orzekających w sprawie organów. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 Kpa poprzez ich niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie wszelkich okoliczności podnoszonej w toku postępowania tj. okoliczności i dowodów potwierdzających wydatkowanie świadczenia wychowawczego na utrzymanie córki oraz zabezpieczenie jej potrzeb życiowych; sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem, a także poprzez niewłaściwe zastosowanie i zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżącej, co stanowi naruszenie zasady słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wadliwego stwierdzenia nieważności decyzji i wezwania skarżącej do zwrotu wypłaconej kwoty 11.000,00 zł jako nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami;

2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentów w sprawie rozdysponowania 500 plus, co w konsekwencji doprowadziło do uznania za nieudowodnioną okoliczności pobierania świadczenia w sposób nienależny;

3) art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez nieuwzględnienie celu świadczenia wychowawczego pobieranego przez stronę jakim jest pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania tego przepisu;

4) art. 79 § 2 Kpa, w myśl którego strona ma prawo uczestniczenia w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać świadkom pytania oraz składać wyjaśnienia;

5) art. 8 i 9 Kpa poprzez niezrealizowanie obowiązku czuwania organu, aby w toku postępowania skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a także bez opisu zarzuciła naruszenie art. 156 § 1, a także

6) art. 36 § 1 Kpa pomimo, iż SKO wskazało ostateczny termin załatwienia sprawy, postępowanie było prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

W skardze wniosła strona o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wydatkowania na córkę M. w latach 2019/2021: dokonywanie całościowej opłaty za przedszkole, dokonywanie zakupu odzieży, zakup odzieży specjalistycznej - odzież narciarska, zakup wrotek i ochraniaczy, zakup książek i artykułów biurowych, zakup plecaka, zakup wyposażenia do pokoju dziecka - biurko, krzesło, lampy, pościel, ramki, zasłony, zajęcia taneczne dziecka, opłata związana ze szkołą dziecka, zakup kosmetyków.

Formułując powyższe zarzuty wniósł autor skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji w całości, oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W motywach skargi jej autor zakwestionował w całości zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia przytaczając rozwinięte argumenty przedstawione w jej petitum. Zaprezentował ocenę prawną podstawy działania organu, podnosząc że orzekające w sprawie organy zaniechały ustaleń do których były zobowiązane tj. czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Zgodnie z przepisami osoba, która pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się między innymi świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Stwierdzenie to odnosi się także do przypadku, gdy świadczenie wychowawcze zostało wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Wprawdzie – jak zaznaczył – brak prawa jest przesłanką obiektywną i niezależną od elementu podmiotowego, a więc świadomości po stronie osoby pobierającej, że nie ma prawa do świadczenia, tym niemniej samo pobranie nadal jest uzależnione od spełnienia wymogu podmiotowego, a więc czy skarżąca skorzystała z tego świadczenia wiedząc, że nie ma do niego prawa.

W niniejszej sprawie, na co także zwrócił uwagę autor skargi, skarżąca nie miała świadomości, że pobierane świadczenie wychowawcze jej się nie należy. Albowiem – jak zaznaczył – w wyniku odwołania do SKO w sprawie odmowy świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na córkę M. organ I instancji wydał decyzję nr [...] z dnia 9 października 2020 r. oraz decyzję nr [...] z dnia 18 lutego 2021 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Wyjaśnił, iż skarżąca z przedmiotowego świadczenia opłacała wszystkie opłaty związane z utrzymaniem córki oraz domu, w którym zamieszkuje. Podniósł także autor skargi, iż celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspakajaniem jego potrzeb życiowych. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma wpływ na to, czy było one nienależne. W ocenie skarżącej, organ administracji winien zatem zbadać, czy córka była faktyczną beneficjentką tego świadczenia. W tym zakresie – co podniósł – strona na wskazaną wyżej okoliczność przedstawiła dowody, które nie zostały ocenione przez organy administracji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w treści kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), dalej: Pusa, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 Pusa, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 163 ze zm.), dalej Ppsa. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57 a. Mocą art. 134 § 1 Ppsa, sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04).

Orzekanie – na podstawie art. 135 Ppsa – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty, bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 Ppsa wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest, zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji RP). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.

W toku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, na podstawie kryterium jej zgodności z prawem i w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie przy czym z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.

Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, sporna pozostaje kwestia czy przy tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy za organem pierwszoinstancyjnym dokonał prawidłowej subsumcji i wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawa.

Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy wielokrotnie przytaczanej powyżej ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci -zwanej dalej nadal: ustawą lub p.p.w.d. Jednocześnie pierwszej kolejności należy podnieść, iż Program "Rodzina 500+" od dnia 1 lipca 2019 r. na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – zwaną dalej "ustawą" lub p.p.w.d., po nowelizacji ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924) – zwaną dalej "ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy. Natomiast w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się nowe przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 7 ustawy zmieniającej, w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych i nierozpatrzonych do dnia 30 czerwca 2019 r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 30 września 2019 r. Z kolei w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych po dniu 30 czerwca 2019 r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 31 maja 2021 r. Sprawy o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. w zakresie formy rozstrzygania także są realizowane na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą – art. 8 ustawy zmieniającej (tj. brak decyzji w przypadku przyznania świadczenia). Wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w art. 7 ust. 2, są przyjmowane od dnia 1 sierpnia 2019 r., a w przypadku wniosków składanych drogą elektroniczną – od dnia 1 lipca 2019 r.

Mając to na uwadze wskazania wymaga, że przedmiotem postępowania było procedowanie organów w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego stronie na dziecko M. B. za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 listopada 2020 r. oraz od 1 stycznia 2021 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej kwocie 11.000.00 zł. W drugiej zaś, że wskazać należy na art. 4 ust. 1 p.p.w.d., zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej (art. 4 ust. 2 p.p.w.d.). Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z mocy art. 13 ust. 1 p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej. Natomiast jak wynika z art. 13a ust. 1 p.p.w.d. przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji. Przepisy art. 4 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. wskazują, iż podstawowe znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego ma wykazanie, czy dziecko pozostaje pod opieką oraz na utrzymaniu rodziców, ponieważ świadczenie wychowawcze przyznawane na gruncie ustawy ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dzieci. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczenia do rąk osoby, która się dzieckiem opiekuje. W wyroku z 19 października 2021 r. sygn. akt I OSK 540/21 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że dodanie w art. 25 ust. 2 p.p.w.d. punktu 6 nastąpiło jednocześnie z uchyleniem w art. 25 ust. 2 tej ustawy punktów 1, 1a i 4 oraz zmianą treści punktu 5 (art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r.; Dz. U. poz. 924, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2019 r.). W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 3387, nie ma wyjaśnienia odnoszącego się do wprowadzanych zmian. Analiza tych regulacji pozwala jednak na stwierdzenie, że uchylenie pkt 1a związane jest z wyeliminowaniem przez ustawodawcę kryterium dochodowego uzależniającego prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, zmiana pkt 5 wynika wyłącznie z tego, że w obecnym stanie prawnym nie wydaje się już decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie wychowawcze, a osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze otrzymuje informację o przyznaniu tego świadczenia. Jeśli chodzi o pozostałe dwie zmiany w art. 25 ust. 2 p.p.w.d., tj. uchylenie pkt 1 i 4, można wywieść, że nie stanowią one bezpośredniej konsekwencji wprowadzonych rozwiązań programu "Rodzina 500+" zmierzającego do objęcia ustawą wszystkich dzieci do 18 roku życia. Ustawodawca zrezygnował bowiem z przesłanki pozwalającej uznać za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (pkt 1) oraz świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (pkt 4). W ich miejsce ustawodawca wprowadził nową przesłankę określoną w pkt 6 nakazującą traktować jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z tak dokonanej zmiany ustawowej uprawniony wydaje się wniosek, że w szeroko ujętej podstawie "braku prawa do tego świadczenia" mieści się również treść dotychczasowych przesłanek zawartych w pkt 1 i 4. I o ile w przypadku regulacji zamieszczonej w uchylonym art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ponieważ nie przewiduje ona w ogóle takich przesłanek, o tyle w przypadku regulacji art. 25 ust. 2 pkt 1 istotne jest nie tylko, że doszło do wypłaty świadczenia mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także musi wystąpić świadomość osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył przy tym, że przesłanka wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. ma charakter nieostry. Określenie "brak prawa do świadczenia wychowawczego" będzie obejmowało wszystkie przypadki, kiedy osobie nieuprawnionej przyznano lub wypłacono świadczenie wychowawcze, a więc osobie, która nie miała prawa do świadczenia wychowawczego ubiegając się o nie albo to prawo utraciła w trakcie pobierania świadczenia wychowawczego. Językowe brzmienie przesłanki wynikającej z art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. pozwala wręcz na uwagę, że przesłanka ta została ukształtowana w taki sposób, że pojemnością w istocie obejmuje także sytuacje wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 2, 3 i 5 p.p.w.d. Wszystkie wiążą się bowiem z pierwotnym albo wtórnym brakiem prawa do świadczenia wychowawczego na skutek okoliczności wymienionych w tych przepisach. Wobec tego należałoby uznać, że przesłanka nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. W tej sytuacji nie wydaje się nieuprawnione sięganie do interpretacji wypracowanej na kanwie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz korzystanie z dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych w tym przedmiocie na użytek interpretacji określenia świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o przepisy art. 25 ust. 2 p.p.w.d. Ustawa o świadczeniach rodzinnych również przewiduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zawierając zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Nie ma więc żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach użytych w odrębnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Jednolite postępowanie organów ustalających prawo do wspomnianych świadczeń sprzyja zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej. Tożsamy pogląd w tym zakresie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1929/21 Skład orzekający w tej sprawie niniejszej podziela powyższe stanowisko i uważa, że określenie braku prawa do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. nie może być rozumiane wyłącznie literalnie, jak przyjęły to na gruncie rozpatrywanej sprawy organy orzekające obu instancji, dając temu wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W kontrolowanej sprawie Kolegium w ślad za organem pierwszej instancji co do zasady trafnie uznało, że w świetle art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. prawo do pobierania świadczeń powinno przysługiwać osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem i ponoszącej w związku z tym wydatki, a także wspólnie z nim zamieszkującej, o ile tylko należy do katalogu osób uprawionych do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci, to już nie odniosło tego do poczynionych w sprawie ustaleń. Ustalając stan faktyczny organy stwierdziły bowiem, że de facto ojciec M. zajmuje się nią 10 dni w miesiącu, zatem matka pozostały okres. Wskazał organ odwoławczy, iż "T. B. określił, że sprawował opiekę w miesiącu przez 10 dni". Równoczesne dostrzegł, jednakże tego nie podporządkował pod zastosowane normy prawne, że strona podkreśliła, iż "opieka nie była sprawowana równocześnie". W ocenie Sądu organy obu instancji wadliwie uznały, że w sprawie doszło do "równoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem przez dwoje rodziców", gdyż jakby nie dostrzegły istotnych okoliczności tak co do zamieszkiwania dziecka jak i okresu sprawowanej opieki przez jego rodziców w aspekcie prawa do objętego skargą świadczenia. Z przywołanych regulacji wynika, że przesłanką przyznania uprawnionemu świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i utrzymywanie dziecka. Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest przy tym rozumiane jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (opiekuna), który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i faktycznie ponosi koszty utrzymania dziecka. Podkreślić trzeba, że aby matka lub ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca (por. M. Kucharska [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019). I o ile dla uzyskania świadczenia wychowawczego nie ma zatem znaczenia prawne miejsce zamieszkania dziecka w rozumieniu art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, o tyle ma już ono znaczenie jeżeli występuje wspólnie z przesłanką pozostawania przez dziecko na utrzymaniu rodzica z którym właśnie wspólnie zamieszkuje. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, wobec tego o prawie do świadczenia wychowawczego – poza przypadkiem opieki naprzemiennej – decyduje przesłanka o charakterze faktycznym. Tymczasem w sprawie nie budzi wątpliwości i nie jest kontestowane przez organy i stronę, że w dacie złożenia przez matkę dziecka wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia na córkę, zarówno ona, jak i ojciec posiadali pełnię praw rodzicielskich względem małoletniej, która jednak – co ważne – zamieszkiwała wspólnie z matką. Bezspornym pozostaje bowiem, że ojciec dziecka nie zamieszkiwał z nim. Dziecko zamieszkuje wyłącznie z matką, która je utrzymywała.

Tymczasem dokonanie prawidłowej wykładni przesłanki "braku prawa do świadczenia" z art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. wiąże się z koniecznością wzięcia pod uwagę dodatkowo dwóch aspektów. Po pierwsze, że sprawa o nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze nie jest stricte sprawą o przyznanie świadczenia wychowawczego i po drugie, celu regulacji ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyżej wyrokach z 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21 i z 12 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1929/21 motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały szerzej przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy.

Ponadto, zdaniem Sądu, w tej sytuacji orzekające w sprawie organy pominęły istotne w sprawie rozróżnienie między przyznaniem świadczenia wychowawczego a nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym, którego należało dokonać mając przy tym na uwadze cel regulacji ustawowej, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21). Intencje ustawodawcy wyartykułowane zostały w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216), gdzie wskazano, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18. roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci". W uzasadnieniu projektu podniesiono nadto, że istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. W orzecznictwie wskazuje się, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi, to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne. Ustalenie miejsca zamieszkania dzieci ma także istotne znaczenie przy uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane (wyrok WSA w Gliwicach z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 745/21; wyrok WSA w Szczecinie z 3 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1114/21 oraz orzecznictwo tam przywołane).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21, ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy a konsekwencją tak ukształtowanego normatywnego określenia celu świadczenia jest konieczność ustalenia w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, czy świadczenia wychowawcze w spornym okresie były w istocie przekazywane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci.

Sąd w dalszej kolejności zwraca uwagę, że mocą art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 p.p.w.d.). Po myśli zaś art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Ustalenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczenie o jego zwrocie następuje przy tym w drodze jednej decyzji, to jest w tym samym postępowaniu, a na co wskazuje ewidentnie treść art. 25 ust. 6 ustawy. Podkreślenia też wymaga, iż ustawodawca zawarł w art. 25 ust. 2 p.p.w.d. zamknięty katalog przypadków, z jakimi ustawodawca wiąże uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i z tego względu podlegające zwrotowi.

Nadto organy orzekające w sprawie pominęły, że o ile ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, to zmiana lub uchylenie tego prawa odbywa się poprzez wydanie takiej decyzji. Zmiana lub uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego może nastąpić na wniosek (za zgodą) osoby, której organ takie prawo ustalił wcześniej lub bez zgody takiej osoby, a więc wówczas, gdy zmianie uległa sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba taka pobrała nienależne świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do tego świadczenia. Jak stanowi art. 28 ustawy postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji wymaga wszczęcia i prowadzenia postępowania zgodnie z przepisami prawa procesowego, zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. W tym zakresie wydanie decyzji wymaga uprzedniego przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego zgodnie z regułami określonymi w Kpa. Przy czym, co warto podkreślić, postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego jest nowym postępowaniem wobec postępowania zakończonego materialnoprawną czynnością ustalenia prawa do tego świadczenia. Nie jest to więc kontynuacja postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Tym czasem w sprawie – nie wynika bowiem odmiennie ani z akt sprawy, ani z lektury uzasadnienia decyzji tak I jak i II instancji – w obrocie prawnym pozostaje przyznanie stronie prawa do świadczenia wychowawczego informacjami z dnia 9 października 2020 r., nr [...], oraz z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...], o przyznaniu.

Bezspornym pozostaje bowiem, że organ l instancji ustalił stronie jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko informacją z dnia 9 października 2020 r., nr [...], oraz informacją z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...], o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Dokonując analizy akt administracyjnych nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie zwracała się do organu z wnioskiem o uchylenie przyznanego jej świadczenia wychowawczego. W tych okolicznościach, co zostało już wyżej zaakcentowane, skoro postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego jest nowym postępowaniem, organ miał obowiązek zawiadomienia strony o wszczęciu z urzędu takiego postępowania. Zgodnie art. 61 § 4 Kpa, który z mocy art. 28 ust. 1 ustawy ma zastosowanie w postępowaniu w sprawie zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego (z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 27 ust. 4 ustawy) o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Przepis art. 61 § 4 Kpa stanowi formę realizacji podstawowej, a zarazem fundamentalnej zasady postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 10 § 1 Kpa, a mianowicie zasady ogólnej czynnego udziału strony. Brak takiego powiadomienia powoduje, iż strona bez swojej winy nie bierze udziału w postępowaniu. Organ administracji publicznej zobligowany jest zasadę tę realizować w toku całego postępowania, a nie jest nią jedynie doręczenie stronie wydanego rozstrzygnięcia. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2601/12, nie jest istotna forma powiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, lecz fakt, czy strony zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania administracyjnego w określonej sprawie, a więc to, czy powzięły wiadomość o wszczęciu postępowania administracyjnego. Uzyskanie przez stronę informacji o wszczęciu postępowania administracyjnego w określonej sprawie umożliwia stronie podjęcie stosownych działań w danej sprawie i pozwala na zadbanie o należytą ochronę własnych interesów prawnych (wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej, CBOSA, Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na gruncie powyższych rozważań Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. poprzez jego nieprawidłową wykładnię a także z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 75 oraz art. 77 § 1 Kpa, będącego konsekwencją naruszenia prawa materialnego a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu wskazać należy także, że ustawodawca w Kodeksie postępowania administracyjnego unormował dwie nowe zasady: rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (art. 7a Kpa) oraz współdziałania organów administracji publicznej (art. 7b Kpa). Przy czym w niniejszej sprawie istotnym staje się powinność organów wyznaczona art. 7a Kpa, stanowiąca w § 1, że we wszystkich tych przypadkach, w których przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. W regulacji tej urzeczywistnienie swoje znalazła zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (in dubio pro libertate). Zasada ta pozwala przy tym na realizację zasady pogłębiania zaufania do organu, ustanowionej w art. 8 Kpa. Takie unormowanie wynika z tego, że decyzje organów władzy publicznej, w których wątpliwości interpretacyjne rozstrzygnięto na niekorzyść strony, istotnie obniżają zaufanie obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wprowadzone rozwiązanie "przyjaznej interpretacji prawa" ogranicza ryzyko obciążenia strony skutkami niejasności przepisów, a tym samym chroni zaufanie obywateli do państwa i jego konstytucyjności. Nie może przy tym budzić jakichkolwiek wątpliwości, że zasada in dubio pro libertate przenika całe prawo administracyjne, a niejednoznaczność przepisów prawa nie powinna rodzić negatywnych konsekwencji dla stron postępowania, bądź ograniczenie lub odebranie przysługującego stronie uprawnienia. Przez "korzyść strony" należy rozumieć optymalne dla niej rozwiązanie prawne spośród tych, które zarysowały się w trakcie wykładni przepisu. O tym, który wynik wykładni jest korzystny (a w razie kilku potencjalnie odpowiadających interesom strony sposobów interpretacji przepisów – najbardziej korzystny), powinno decydować stanowisko strony, wynikające z treści jej żądania lub wskazane w toku postępowania, nie zaś dowolna ocena organu. Ocena organu może doprowadzić do kilku możliwych rezultatów interpretacyjnych, dając organowi możliwość uznania różnych rezultatów za prawidłowe według własnego uznania, jednak w świetle przepisu art. 7a § 1 Kpa organ powinien uznać za jedynie słuszny ten rezultat, który da najkorzystniejsze dla strony rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd – działając na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c Ppsa – orzekł jak w sentencji.