Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 960/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 października 2022 r. nr SKO Gd/1730/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Skarga J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 5 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzje Wójta Gminy Sulęczyno z 28 lutego 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. L. ur. 29 lipca1933 r., została wniesiona w następującym stanie sprawy:

W dniu 1 lutego 2022 r. J. C. złożyła do organu I instancji wniosek dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną stałą opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką- S. L. ur. 29 lipca1933 r. Do wniosku dołączone zostały:

- orzeczenie właściwego organu z dnia 29 sierpnia 2012 r. zaliczające S. L. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe (stopień ten istnieje od 18 lipca 2012 r., zaś niepełnosprawność datuje się od 2006 r.- 73 roku życia -przyp. Kolegium);

- zaświadczenie PUP w Kartuzach wskazujące, iż strona wnioskująca aktualnie widnieje w ewidencji jako nieaktywna;

- oświadczenie wnioskodawczym o pobieraniu świadczenia emerytalnego z ZUS od dnia 1 listopada 2020 r. i wskazujące, iż w dniu 1 lutego2022 r. strona złożyła wniosek do ZUS o zawieszenie emerytury.

W dniu 10. lutego 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w toku którego strona złożyła oświadczenia do sprawy w zakresie wykonywanej opieki nad matką oraz dokumentację lekarską dotyczącą jej stanu zdrowia.

Organ I instancji uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał na obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określające warunki przyznania wnioskowanego świadczenia i powołując się na okoliczność, że matka wnioskującej strony posiada przyznany od 18 lipca 2012 r. na stałe znaczny stopień niepełnosprawności (oznacza to, że była wtedy w wieku 78 lat) podniósł brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto podano, że strona wnioskująca zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad matką i od dnia 28 sierpnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do dnia 31 października 2020 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 stycznia 2022 r. strona pobierała świadczenie emerytalne z ZUS, zawieszone na jej wniosek od dnia 1 lutego 2022 r.. Dodatkowo organ uznał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy określony w art. 17 ust.1 z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), dalej u.ś.r., gdyż skarżąca w dniu 10 marca 2022 r. kończy 62 rok życia. Jest więc osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego wyłączona jest z rynku pracy. Brak jest podstaw do przyjęcia, że strona nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, skoro od listopada 2020 r. przebywała na emeryturze, czyli od 15 miesięcy nie była czynna zawodowo.

Rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku za błędne uznało stanowisko organu I instancji w zakresie spełnienia warunków z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając jednak za zasadną odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r. z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia strony zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej, albo też nie podejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest w kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im, czy to na rezygnację z zatrudnienia, czy też na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA).

Kolegium podniosło, że z przedstawionych akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń strony wynika, że opiekę nad S. L. sprawuje skarżąca. W chwili powstania niepełnosprawności matki - w 2006 r. - skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad matką. Jednakże z uwagi na choroby matki, wnioskodawczyni od lat nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Skarżąca posiada swoją rodzinę: męża (mieszkającego oddzielnie z którym nie utrzymuje kontaktu z uwagi na nadużywanie przez niego alkoholu) oraz dwoje dzieci, które również mieszkają oddzielnie. Ponadto w tym samym domu, gdzie mieszka skarżąca wraz z matką, mieszka młodszy syn S.L. wraz ze swoją rodziną. Jest on od lat na emeryturze, pracuje na umowę zlecenia oraz wspólnie ze swoją żoną prowadzą gospodarstwo rolne. Matka skarżącej choruje na serce, ma częste migotanie przedsionków i z tego powodu często wzywany jest do niej lekarz bądź pogotowie. Dokumentacja lekarska, także z leczenia szpitalnego, znajdująca się w aktach sprawy, odnosi się do lat 2014 i 2015 wskazując na istnienie u niepełnosprawnej kombinowanej wady serca (wszczepiony układ stymulujący WIR), przewlekłą niewydolność krążenia, nadciśnienie, cukrzycę typu II, utrwalone migotanie przedsionków i otyłość, przewlekłą chorobę nerek. Porusza się o dwóch kulach, a wtedy skarżąca ją asekuruje, czy to do łazienki, czy innych czynności. Niepełnosprawna matka wymaga pomocy przy wszystkich czynnościach takich jak: pomoc przy myciu, ubieraniu się, podawaniu leków, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru. Nie jest w stanie samodzielnie przygotować dla siebie posiłków, ale samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez skarżącą i sama załatwia potrzeby fizjologiczne. Nie korzysta z żadnej rehabilitacji, także pielęgniarka środowiskowa do niej nie przychodzi, albowiem czynności w tym zakresie wykonuje skarżąca. Sprawowana opieka- zdaniem strony - wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z oświadczenia strony dotyczącego rodzaju czynności wykonywanych w ramach opieki oraz czasu ich wykonywania wynika, że czynności związane z opieką nad matką nie zajmują stronie całego dnia i wykonywane są generalnie rano i wieczorem (pomoc w myciu, smarowanie maścią przeciwko odleżynom, podawanie leków -3 razy dziennie, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru- 2 razy dziennie).

W ocenie Kolegium pomiar ciśnienia i mierzenie poziomu cukru nie zajmuje - jak strona wskazała – po pół godziny każda z tych czynności dwa razy dziennie. Są to czynności związane z opieką, ale trwające krócej niż to strona podaje. Strona wykonuje z matką codzienne spacery. Sumując czas przeznaczony wyłącznie na czynności związane ze sprawowaną opieką Kolegium przyjęło, że ustalony zakres opieki nie uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Pozostałe wskazane i wykonywane przez stronę czynności takie jak: sprzątanie; przygotowywanie posiłków, pranie przynoszenie opału i palenie w piecu, wietrzenie pomieszczeń i załatwianie spraw urzędowych nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad niepełnosprawną matką. Czynności te wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i związane są z jego prowadzeniem. Każda rodzina wykonuje te czynności, a gdy jej członkowie są aktywni zawodowo, wykonywane są one po godzinach pracy.

Podkreślił organ odwoławczy, że opieka, o której mowa w przepisie 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze też ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przypomnieć także należy, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być realny i bezpośredni.

Za bezsporny uznano fakt, iż skarżąca jest w wieku emerytalnym (62 lata) i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od końca sierpnia 2012 r. posiadając najpierw uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, a potem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Od listopada 2020 r. posiada prawa do świadczenia emerytalnego wypłacanego przez ZUS i w okresie do chwili złożenia wniosku w niniejszej sprawie pobierała emeryturę sprawując jednocześnie opiekę nad matką. Oznacza to brak aktywności zawodowej strony trwający od 2012 r., co stawia pod znakiem zapytania ewentualną możliwość podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę, gdyby nie opieka nad matką.

W ocenie Kolegium na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można uznać istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad matką z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki, zaś ustalony zakres opieki jest tego rodzaju, iż pozwala na podejmowanie zatrudnienia przez stronę.

We wniesionej skardze jej autorka zakwestionowała uznanie braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Dodała, że w obecnej sytuacji matka wymaga całodobowej opieki - nie jest w stanie przygotować sobie sama posiłków, nie chodzi samodzielnie tylko przy asekuracji i we wszystkich codziennych czynnościach potrzebuje pomocy. W związku z tym czynności związane z opieką nie są wykonywane tylko rano czy wieczorem, lecz przez cały dzień. Nie może skarżąca zostawiać matki samej w domu, gdyż ciągle jej potrzebuje i nie ma szans na poprawę zdrowia, a wręcz przeciwnie - choroba coraz bardziej się pogłębia.

Pełnomocnik ustanowiony z urzędu w piśmie z 15 lutego 2022 r. stanowiącym uzupełnienie skargi zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania w postaci art.7, 8, 77 i 80 Kpa poprzez brak zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny dowodów co doprowadziło do wadliwego wniosku o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką oraz że sprawowana przez skarżąca opieka nad matkę nie ma charakteru całodobowej. Lektura wywiadu środowiskowego pozwala na przyjęcie, że czynności w ramach sprawowanej opieki skarżąca wykonuje w ciągu całej doby i pracownik socjalny w sformułowanych przez siebie wnioskach przyznał, że skarżąca sprawuje nad matka opiekę, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Tym samym nie sposób zgodzić się z SKO jakoby nie było związku pomiędzy zakresem opieki a brakiem możliwości podjęcia przez skarżąca zatrudnienia. Ponadto sam fakt wejścia przez skarżąca w wiek emerytalny nie przesada o wykluczeniu jej z rynku pracy i braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżąca mimo wieku mogłaby podjąć zatrudnienie choćby na pół etatu, jednakże sprawowana przez nią opieka nad matką oraz charakter tej opieki uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia. Nie stanowi tej przeszkody wiek emerytalny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 5 października 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Sulęczyno z 28 lutego 2022 r., wydana została z naruszeniem przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Skarżąca, jako córka, niewątpliwie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką. Nadto, w sprawie niesporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z 29 sierpnia 2012 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Jednakże, dokonana przez orzekające w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku ocena, dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, nie poddaje się kontroli, jako że nie została uzasadniona w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z przepisów prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wskazując, że wykonywane przez skarżącą czynności, tj. pomoc przy czynnościach dnia codziennego: pomoc w utrzymaniu czystości, dbanie o czystość w miejscu zamieszkania, przygotowanie i podanie posiłków, dbanie o wygląd zewnętrzny, pomoc przy kąpieli, ubieraniu i przy poruszaniu się w obrębie mieszkania czy wychodzeniu na spacery - nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej.

Takie uzasadnienie nie wskazuje w sposób niewątpliwy, aby faktycznie zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uniemożliwiał skarżącej podjęcie zatrudnienia, tym bardziej, że mając na uwadze te same okoliczności, organ I instancji stwierdził, że zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką ( wnioski pracownika z wywiadu przeprowadzonego w dniu 10 lutego 2022 r.). Kolegium zaś orzekało na podstawie tego samego materiału dowodowego.

Przede wszystkim wskazać zaś należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia z zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnić nadto trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku nie sposób odnaleźć okoliczności uzasadniających stwierdzenie tegoż organu o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad matką w odesłaniu do przedstawionego wyżej znaczenia i konkretnego zakresu i charakteru wykonywanych przez skarżącą czynności w związku z opieką nad matką. Niezrozumiałe przy tym jest stwierdzenie Kolegium, że mierzenie ciśnienia i poziomu cukru nie zajmuje po pół godziny w ciągu dnia i wszelkie czynności związane z pieczą nad matką wykonywane są albo rano albo wieczorem – co doprowadziło Kolegium do wniosku, że zakres opieki wyklucza możliwości zarobkowania w związku z czasowym pozostawaniem matki bez opieki. Przeczy takie stanowisko twierdzeniom skarżącej o całodziennej pieczy nad matką.

Kolegium winno także kierować się zasadami doświadczenia życiowego i ocenić czy charakter czynności wymaganych stanem zdrowia matki skarżącej (osoba w wieku 90 lat, nie poruszająca się samodzielnie, z poważną wadą serca i innymi chorobami) nie winien zostać oceniony, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorej. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jest z matką od rana do wieczora, nie może jej pozostawić samej, pomaga jej w każdej czynności. Okoliczności te jednak nie zostały wzięte pod uwagę, chociaż twierdzenia skarżącej są spójne i logiczne, brak jest zatem podstaw do ich podważania. Kolegium zresztą nie negowało, że matka skarżącej wymaga wsparcia i nadzoru, oceniło jednak – bez bliższego uzasadnienia, a więc arbitralnie – że nie wymaga to rezygnacji przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia i nie wymaga stałej obecności skarżącej przy matce.

Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku nie spełnia wymogu zawartego w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.

Zgodnie bowiem z treścią art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. każda decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Stosownie zaś do treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Z powołanej regulacji wynika, że każda decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego, odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej zastosowanej w sprawie. Organ w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na przyjęty sposób myślenia, argumentowania przy ocenie dowodów i jednym z jej elementów winno być ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów strony podnoszonych w trakcie toczącego się postępowania. To z uzasadnienia decyzji strona winna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwe było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez sąd (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 680/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko zaś, prawidłowo zredagowane, pod względem merytorycznym i prawnym, uzasadnienie decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., na mocy której organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.

Powyższych wymogów, bez wątpienia nie spełnia kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku.

Dlatego też, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. a także art. 11 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji również z naruszeniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, i z uwagi na to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., orzekające Kolegium uwzględni ocenę prawną i wypływające z niej wskazania co do dalszego postępowania.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie.