Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 891/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 28 ust. 1-3, art. 28a
journal: Dz.U. 2018 poz 627
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
article: par. 2 ust. 1, par. 4, par. 5, par. 11, par. 12, par. 39, par. 45, par. 46 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: par. 39
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

SENTENCJA

Dnia 21 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 roku nr 277/2020 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę. a.l.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 sierpnia 2020 r. nr 277/2020 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 28 kwietnia 2017 r. nr 001/17 o ustaleniu wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 w łącznej wysokości 540 000 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in. art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2137 ze zm.), - dalej ustawa o ARiMR, art. 28 ust. 1-3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1396 ze zm.), dalej ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich; § 2 ust. 1, § 4, § 5, § 11, § 12, § 39, § 45, § 46 ust. 1, rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361, Dz. U. z 2013 r. poz. 1312, Dz. U. z 2014 r. poz. 324, poz. 1487, Dz. U. z 2015 r poz. 350, poz. 908, Dz. U. z 2016 poz. 344, poz. 609), dalej rozporządzenie z 2013 r., w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 czerwca 2018 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U z 2018 poz. 1261), § 2, § 4, § 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 nr 33, poz. 262 ze zm.), dalej rozporządzenie z 2009 r., art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56 Ordynacji Podatkowej, art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2), zwanego dalej: rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) Nr 937/2012, art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 11I2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. z L 141 z dnia 30.04.2004 r., str. 18) - dalej Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004, art. 3 ust 1, 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich) Dz. Urz. UE L z 1995 r. Nr 312, poz. 1 ze zm.) zwanego dalej "Rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Na skutek wniosków M.W. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok: 2010, 2011 i 2012 Kierownik Zgierskiego Biura Powiatowego ARMiR, decyzjami z: 20 grudnia 2010 r., 7 grudnia 2011 r. i 18 grudnia 2012 r., przyznał skarżącemu wnioskowane płatności w wysokości po 180 000 zł za każdy rok.

W dniu 11 maja 2013 r. M.W. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, w którym zadeklarował realizację pakietu: Rolnictwo ekologiczne w ramach wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawania).

W dniach 1 - 9 sierpnia 2013 r. przeprowadzone zostały w gospodarstwie rolnym beneficjenta kontrole. W czasie kontroli sprawdzano, czy strona wywiązuje się z wymogów związanych z płatnościami rolnośrodowiskowymi. Podczas czynności kontrolnych ustalono granice i powierzchnie zadeklarowanych do płatności działek rolnych, weryfikowano wskazane przez producentów grupy upraw, sprawdzano, czy działki utrzymywane są w dobrej kulturze rolnej oraz czy program rolnośrodowiskowy realizowany jest zgodnie z wymogami. Protokół z czynności kontrolnych nr 214/OR05/0000288/13 wskazujący stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości został doręczony stronie w sierpniu 2013 roku.

W dniu 20 stycznia 2014 r. do skarżącego wysłana została informacja o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności (pismo zostało doręczone stronie 22.01.2014 r.).

Pismem 21 lutego 2014 r. zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012 (doręczone stronie 4 marca 2014 r.).

Decyzją z 4 czerwca 2014 r. Kierownik Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. oraz ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowanej w ramach programów rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, ww. decyzja została uchylona przez Dyrektora Łódzkiego OR ARiMR rozstrzygnięciem z 15 października 2014 r.

Kolejną decyzją z 29 stycznia 2015 r. organ I instancji odmówił przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. i jednocześnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012. Decyzja ta również została uchylona decyzją organu odwoławczego z 11 lutego 2016 r.

Następnie decyzją z 28 kwietnia 2017 r. nr 0098-217-007132 organ I instancji odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. i kolejną decyzją z 28 kwietnia 2017 r. nr 001/17 orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012 w wysokości 540 000 zł (po 180 000 za każdy rok).

Od obu ww. decyzji strona wniosła odwołania.

Decyzją z 13 grudnia 2017 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję z 28 kwietnia 2017 r. nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Natomiast postanowieniem z 15 grudnia 2017 r. nr 180/2017 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 101 oraz 140 k.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze toczące się w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez M.W. płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 do czasu rozstrzygnięcia przez Kierownika Biura Powiatu Zgierskiego ARiMR postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2013 rok.

Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie, wskazując, iż wobec uchylenia decyzji nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012 nie występują jakiekolwiek przesłanki obligujące organ do zawieszenia postępowania lecz istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji nr 001/17 i umorzenia postępowania I instancji toczącego się w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012.

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem nr 6/2018 utrzymał w mocy postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego toczącego się przed Dyrektorem Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiocie ustalenia wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 708/18 oddalił skargę M.W. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr 6/2018 w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania odwoławczego toczącego się w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012. Skarga kasacyjna wniesiona przez M.W. od tego wyroku, została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 czerwca 2019 r. (I GSK 546/19). NSA podniósł w uzasadnieniu wyroku z 24 czerwca 2019 r., iż wobec uchylenia decyzji nr 0098-217-007132 sprawa przyznania płatności rolnośrodowiskowej skarżącemu nie została rozstrzygnięta. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie sprawy ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w postępowaniu przed organem II instancji uzależnione jest od rozstrzygnięcia, czy skarżącemu przysługuje płatność rolnośrodowiskowa na rok 2013, a tym samym czy zachował warunki realizacji programu rolnośrodowiskowego na ten rok. NSA ocenił zatem jako prawidłowe postępowanie organu odwoławczego związane z zawieszeniem postępowania przed tym organem, do czasu rozstrzygnięcia sprawy przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Decyzją z 7 maja 2019 r. nr 0098-2019-004404 Kierownik Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po raz kolejny odmówił M.W. przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Podstawą wydania decyzji były ustalenia zawarte w raporcie z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy w sierpniu 2013 r. Decyzją z 18 grudnia 2019 r. nr 578/2019 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.

Na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z 18 grudnia 2019 r. wydaną w sprawie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Z kolei w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012, Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARMiR postanowieniem z 7 lipca 2020 r. podjął zawieszone postępowanie odwoławcze.

Wymienioną na wstępie decyzją z 12 sierpnia 2020 r. nr 277/2020 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 28 kwietnia 2017 r. nr 001/17 o ustaleniu wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 w łącznej wysokości 540 000 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ, przywołując treść przepisów mających w sprawie zastosowanie, w tym art. 29 ustawy o ARiMR, wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że 17 maja 2010 r. strona złożyła wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej rozpoczynając 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w pakiecie Rolnictwo ekologiczne, w ramach wariantu: 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe. Przedmiotowe zobowiązanie zostało powzięte na podstawie przepisów rozporządzenia z 2009 r. Powyższe rozporządzenie z dniem 15 marca 2013 r. zostało uchylone przez § 59 rozporządzenia z 2013 r. Jednak z uwagi na rozpoczęcie przez stronę realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2010 r. w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), na podstawie § 50 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. w zakresie weryfikacji warunków i wymogów przyznania płatności zastosowanie miały przepisy rozporządzenia z 2009 r. (m.in. § 2, § 4 ust. 2, § 7, § 8, § 9, § 27 i załącznik nr 3 i 7 i 8).

Organ odwoławczy wskazał, iż w przypadku pakietu Rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.10, szczegółowe warunki przyznania płatności regulował § 9 rozporządzenia z 2009 r. Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. Płatność rolnośrodowiskowa w ramach wariantu Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. W świetle powyższego, składając w 2010 roku wniosek o przyznanie płatności skarżący podjął się realizacji 5-letniego programu rolnośrodowiskowego i zobowiązał się do przestrzegania narzuconych programem warunków oraz wymogów ustanowionych dla zgłoszonej uprawy ekologicznej przez cały okres objęty tym zobowiązaniem. W zamian za stosowanie się do narzuconych programem restrykcji, mających służyć środowisku naturalnemu i ekologicznemu prowadzeniu upraw, wnioskodawca uzyskał prawo do ubiegania się corocznie o wsparcie stanowiące rekompensatę poniesionych dodatkowych nakładów oraz wyrównanie utraconych korzyści. Składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w latach 2011-2012 strona oświadczała, że kontynuuje zobowiązanie podjęte w 2010 r.

W dniach 01 - 09.08.2013 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy została przeprowadzona przez inspektorów terenowych Łódzkiego Biura Kontroli na Miejscu w Łodzi kontrola w zakresie programu rolnośrodowiskowego, metodą inspekcji terenowej. W toku czynności kontrolnych na wszystkich zadeklarowanych działkach rolnych stwierdzono nieprawidłowości. W konsekwencji, w związku ze stwierdzeniem, że nie wszystkie uprawniane drzewa były ukorzenione i spełniały wymagania dotyczące grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego określone w załączniku nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189), organ I instancji decyzją z 7 maja 2019 r. odmówił stronie przyznania wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok, uznając, że nie zostały spełnione warunki przyznania tej płatności określone w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. W wyniku wniesionego przez stronę odwołania, decyzją z 18 grudnia 2019 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję z 7 maja 2019 r. o odmowie przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok.

Organ podkreślił, że w postępowaniu dotyczącym określenia kwoty nienależnie pobranej pomocy, organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie pomocy na poszczególne lata realizowanego wieloletniego programu rolnośrodowiskowego. Organ wskazał, że na gruncie rozpoznawanej sprawy uprawniony jest jedynie do rozstrzygania w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, że rolnik - już po przyznaniu mu pomocy na taki program - nie wykonywał "operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem " (art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) oraz zbadanie, czy nie zachodzą okoliczności wyłączające żądanie zwrotu pomocy (art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich). Wywiązanie się przez rolnika z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego ocenić trzeba w całym okresie pięcioletniego zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania.

W opinii organu odwoławczego, skoro strona naruszyła warunek przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 określony w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. i tym samym nie dotrzymała podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, to organ I instancji właściwe uznał, iż strona powinna zwrócić otrzymaną płatność rolnośrodowiskowa w ramach Pakietu rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) za lata 2010-2012, stosownie do treści § 39 ust 1 rozporządzeniem z 2013 r. Organ I instancji prawidłowo ustalił kwoty pobranej płatności rolnośrodowiskowej za lata 2010, 2011 i 2012, jako kwoty podlegające zwrotowi w łącznej wysokości 540 000 zł.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia prawa do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 organ wskazał, że na gruncie rozpoznawanej sprawy, badając okres przedawnienia, należy mieć na uwadze treść art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, s. 1; dalej: "rozporządzenie nr 2988/95"). Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy, która miała miejsce w dniach: 18 stycznia 2011 r., 29 grudnia 2011 r. i 16 stycznia 2013 r., natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy zdaniem organu przyjąć datę zakończenia czynności kontrolnych, w toku których stwierdzono nieprawidłowości w przestrzeganiu przez rolnika warunków programu, tj. 9 sierpnia 2013 r. Zatem w niniejszej sprawie termin przedawnienia rozpoczynał bieg w dacie stwierdzenia naruszenia przepisów tj. w dniu 9 sierpnia 2013 r., a 4-letni okres przedawnienia roszczeń upływał w 9 sierpnia 2017 r., jednak przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło 4 marca 2014 r., tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej i od tej daty okres przedawnienia zaczął swój bieg na nowo. W dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, czyli 28 kwietnia 2017 r., roszczenie nie było zatem przedawnione.

W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, o której mowa w art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, ponieważ ustalona kwota przewyższa 100 euro, jak również nie zaistniały okoliczności wyłączające odpowiedzialność strony wskazane przepisach prawa europejskiego, tj. art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2010 rok i w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2011 i 2012, które organ zacytował i do których obszernie się odniósł.

Jednocześnie Dyrektor Łódzkiego OR ARiMR wskazał, iż przepisy wspólnotowe jak i krajowy prawodawca, przewidują okoliczności w przypadku których wystąpienia zwrot nienależnie pobranych płatności nie jest wymagany. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006: "Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Ponadto, w myśl § 45 Rozporządzenia z 2013 r., inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetyce danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt

7) określenie obszaru. na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zdaniem organu odwoławczego, żaden z wymienionych przypadków nie zachodził w rozpoznawanej sprawie.

Reasumując Dyrektor Łódzkiego OR ARiMR podniósł, że ponieważ w niniejszej sprawie strona nie spełniła łącznie przesłanek określonych art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz w § 45 Rozporządzenia PRŚ, które zwalniałby rolnika od zwrotu nienależenie pobranego wsparcia, ani nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, jak też nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ze względu na nieprzekroczenie kwoty 100 euro, kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 540 000 zł jest płatnością nienależną i podlega zwrotowi.

Na ostateczną decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 12 sierpnia 2020 r. nr 277/2020 skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył M.W., zarzucając jej naruszenie:

1/ prawa materialnego, tj.:

a) art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie, a zwłaszcza poprzez: całkowite pominięcie akapitu drugiego zdanie drugie, który określa sztywny termin upływu przedawnienia w odniesieniu do programów wieloletnich (a takiego programu dotyczyła stwierdzona nieprawidłowość), błędną interpretację zwrotu "czas dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 (tu w zw. z treścią art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia), jako wskazującego początek biegu terminu przedawnienia, a polegającą na przyjęciu, że w takim stanie faktycznym jak w niniejszej sprawie nieprawidłowości dopuszczono się w dacie zakończenia kontroli na miejscu, oraz poprzez błędną interpretację zwrotu "akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości" i uznanie, że każde doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania automatycznie powoduje skutek przerwania biegu przedawnienia bez względu na cel tego wszczęcia i naruszenie lub nadużycie prawa związane z taką czynnością oraz na niekorzystne dla strony skutki tego nadużycia, a wskazane uchybienia w konsekwencji doprowadziły do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia,

b) art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 2 , 7, 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP art 17 i 41 Karty Praw Podstawowych, poprzez nieuwzględnienie, że prawo zagwarantowane w prawie UE (tu prawo do otrzymania płatności rolnej, która już została wypłacona) nie może być wygaszone poprzez podjęcie czynności naruszającej lub nadużywającej prawo i w ten sposób zastosowanie przerwania biegu terminu przedawnienia uwzględnionego w sposób niesprawiedliwy lub arbitralny i konsekwencji poprzez uznanie, że każde doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania automatycznie powoduje skutek przerwania biegu przedawnienia, bez względu na cel tego wszczęcia i naruszenie lub nadużycie prawa związane z taką czynnością oraz na skutki tego nadużycia niekorzystne dla strony,

c) § 39 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007-2013, poprzez jego błędną wykładnię pojęcia "nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu", a ewentualnie też co do pojęcia "całego zobowiązania rolnośrodowiskowego" i w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy ten pierwszy cytowany fragment przepisu obejmuje tylko niespełnienie warunków związanych z przyznaniem płatności o charakterze administracyjnym i nie dotyczy wymogów pakietowych, a stwierdzona nieprawidłowość stanowiła naruszenie wymogu pakietowego, nadto nie polegała ona na niewykonaniu wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w całości (lub na niespełnieniu wszystkich jego wymogów), a tym samym brak jest w treści § 39 ust. 1 jakiejkolwiek hipotezy, która obejmowałaby stwierdzony przypadek nieprawidłowości, co prowadzić powinno do przyjęcia, że brak jest podstaw do stosowania sankcji zwrotu za lata poprzednie,

d) art. 28 ust. 2 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy mają charakter ogólny i nie zawierają skonkretyzowanych hipotez uchybień, które mogłyby stanowić samoistną podstawę do zastosowania sankcji zwrotu,

e) ewentualnie § 39a rozporządzenia z 13 marca 2013 r., poprzez jego niezastosowanie, pomimo przyjęcia, że znajdował zastosowanie § 39 tego rozporządzenia,

f) ewentualnie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 i art. 6 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej wersja skonsolidowana, poprzez nieuwzględnienie sprzeczności § 39 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. (o treści takiej jak przyjęta przez organ, zakładając tu hipotetycznie, że byłaby ona prawidłowa ) z ww. przepisami UE, a w tym poprzez brak rozważenia, czy norma prawa krajowego o takiej treści mieściłaby się w ramowym nakazie uwzględnienia kryteriów rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności (nieprawidłowości, uchybienia), a organ aspektów tych nie badał, niejako automatycznie przyjmując istnienie podstawy do zwrotu za lata poprzednie, a nadto bez rozważenia, czy stanowiłaby sankcję zgodną z traktatową zasadą proporcjonalności, mimo, że tak by nie było, ewentualnie zaś poprzez niezastosowanie art 18 ust 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/201 i brak ustaleń co do rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności i automatyczne zastosowanie sankcji całkowitej zwrotu za lata poprzednie; wówczas, gdyby oprzeć się na poglądzie, że przepis ten ma szerszą bezpośrednią stosowalność, w sytuacji gdy w aspekcie tych kryteriów rozmiar zastosowanej sankcji nie jest adekwatny i proporcjonalny do stwierdzonej nieprawidłowości.

2/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art 6, 7, 15, 77 § 1, 107 § 3 i 140 k.p.a., poprzez przyjęcie za podstawę zaskarżonej decyzji drugoinstancyjnej stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, zamiast istniejącego w dniu wydania decyzji drugoinstancyjnej, pomimo że organ odwoławczy zobowiązany był ponownie rozpatrzyć sprawę merytorycznie, co doprowadziło do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia także w oparciu o wszelkie inne poczynione ustalenia faktyczne,

b) art. 6 ,7, 7a § 1 , 8 § 1 i 2 i 81a § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i naruszenie wskazanych tam zasad, a w szczególności poprzez zaniechanie rozstrzygania wątpliwości prawnych i wątpliwości faktycznych na korzyść strony, a zamiast tego rozstrzyganie ich każdorazowo na korzyść organu oraz poprzez odmienną praktykę organów ARiMR w sprawach o takim samym stanie faktycznym co do bezprzedmiotowości takiego postępowania, jak niniejsze,

c/ art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez albo rozstrzygnięcie sprawy zaskarżoną decyzją pomimo braku istnienia w obrocie prawnym prawomocnej (a nie tylko takiej ostatecznej) decyzji, która rozstrzygałaby zagadnienie wstępne dotyczące wystąpienia nieprawidłowości ujawnionej w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności na dany rok (rolnośrodowiskowej na 2013 r.), a ww. przepis stanowi, że rozstrzygnięcie sprawy zależeć ma od rozstrzygnięcia zagadnienia przez inny organ lub sąd, a w tym wypadku sprawę płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. rozstrzyga już Sąd, a nie organ; albo - jeśli uznać że zagadnienie wstępne nie występowało w sprawie (inna decyzja nie stanowiła wiążącego prejudykatu) - to ewentualnie poprzez bezzasadne przyjęcie, że takie zagadnienie wystąpiło i oparcie się na rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego zawartego w ostatecznej decyzji dot. płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. zamiast dokonania samodzielnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego i poczynienia własnych ustaleń faktycznych w tym zakresie,

d) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji, zarówno faktyczne, jak i zwłaszcza prawne, w tym zawierające sprzeczności wewnętrzne,

e) ewentualnie art. 7, 19, 67 § 1, 68 § 1 i 2, 76 § 1-3 ,77 § 1, 78 § 1 i 2 i 80 k.p.a. oraz art. 31 ust. 5 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - w razie uznania, że zagadnienie wstępne nie występowało w sprawie (inna decyzja nie stanowiła wiążącego prejudykatu) - poprzez zaniechanie obowiązku zebrania i samodzielnego wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz dokonania samodzielnych ustaleń faktycznych w zakresie przedmiotowych nieprawidłowości i pominięcie przedstawionych przez skarżącego dowodów przeciwko treści raportu z czynności kontroli nr 214/OR05/0000288/13, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że zaistniała stwierdzona nieprawidłowość rzekomo będąca podstawą sankcji zwrotu, a polegająca na naruszeniu wymogu pakietowego, aby "wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego", pomimo tego, że raportu z czynności kontroli nr 214/OR05/0000288/13 (od którego samodzielnej oceny organ się uchylił, a bez którego to raportu i jego załączników stanowiących integralną część nie sposób byłoby poczynić takich ustaleń, a czynił je na tej podstawie organ wydający prejudykat) nie można było traktować jako dowodu w sprawie, wobec jego oczywistych nieprawidłowości, dotyczących zarówno formy przeprowadzenia czynności kontrolnych na miejscu, a w szczególności wobec udziału w tych czynnościach kontrolnych osoby nieuprawnionej, jak i wobec treści zamieszczonych w ww. raporcie oraz przy błędnej ocenie w dużej części niewiarygodnych zeznań kontrolerów dotyczących tej ostatniej czynności i udziału w niej nieuprawnionej kobiety, a nadto poprzez dowolne ustalenia w zakresie daty dopuszczenia się nieprawidłowości wbrew wskazaniom doświadczenia życiowego.

Wskazując na powyższe naruszenia przepisów, autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania sądowoadministracyjnego, wszczętego skargą na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 18 grudnia 2019 r. nr 578/2019 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z 13 kwietnia 2021 r. WSA w Łodzi zawiesił postępowanie sądowe w spr. III SA/Łd 891/20 do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I GSK 3008/18 (odmowa przyznania M.W. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013) oraz rozstrzygnięcia przez WSA w Łodzi skargi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 191/20 w przedmiocie odmowy przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Wyrokiem z 4 listopada 2022 r. sygn. akt I GSK 3008/18 NSA oddalił skargę kasacyjną M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 217/18 w sprawie odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2023 roku o sygn. akt III SA/Łd 191/20 WSA w Łodzi oddalił skargę M.W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 18 grudnia 2019 roku nr 578/2019 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje;

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia, gdy zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 12 sierpnia 2020 r. nr 277/2020 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Aleksandrowie Łódzkim z 28 kwietnia 2017 r. nr 001/17 o ustaleniu wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 w łącznej wysokości 540 000 zł.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy zasadności ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012.

Na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (...) a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Podstawą decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub środków krajowych przeznaczonych m.in. na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jest art. 29 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, czyli kierownik biura powiatowego ARiMR.

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (WE) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Powyższe uregulowania wskazują, że wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych wymaga jednoznacznego ustalenia przez organy Agencji, że wypłacone beneficjentowi środki pieniężne rzeczywiście były środkami nienależnymi lub nadmiernie pobranymi.

W rozpoznawanej sprawie kwestia nieprawidłowości stwierdzonych w realizacji przez beneficjenta zobowiązania rolnośrodowiskowego w roku 2013 była przedmiotem decyzji Kierownika ARiMR w Pabianicach oraz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi. W konsekwencji przeprowadzonego postępowania decyzją z 18 grudnia 2019 roku nr 578/2019 utrzymana została w mocy decyzja organu I instancji z 7 maja 2018 r. nr 0098-2019-004404 o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Ustalenia będące podstawą faktyczną wydania tej decyzji stały się wiążące w niniejszej sprawie i na ich podstawie organ stwierdził okoliczności uzasadniające obowiązek zwrotu płatności, które - wobec stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowości - okazały się w ocenie organów nienależne.

Zasada, zgodnie z którą beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności, ustalona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L 2011.25.8). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wyjątki w tym zakresie przewidziane zostały jedynie w okolicznościach określonych w ust. 3, które w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Natomiast uprawnienie dla państw członkowskich Unii Europejskiej do nakładania kar oraz pomniejszania płatności związanych z nieprawidłowym wykonywaniem zobowiązań rolnośrodowiskowych wynika z art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011. Przepis art. 18 ust. 1 określa materialnoprawne podstawy orzeczenia wskazując, w przypadku jakich uchybień pomoc jest zmniejszana lub w ogóle nie jest przyznawana. Regulacja ta wskazuje również, że w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Wobec powyższego zauważyć należy, że specyfika płatności rolnośrodowiskowej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, że zwrot płatności ma charakter wsteczny, o czym świadczy treść art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Dlatego wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach danego pakietu i wariantu musi być oceniane w kontekście całego 5-letniego okresu zobowiązania. Beneficjent pomocy zobowiązany jest do realizacji planu rolnośrodowiskowego w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Przyznanie tej pomocy jest uzależnione od przestrzegania przez beneficjenta wszystkich warunków kwalifikowalności w czasie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego. Naruszenie warunków realizacji zobowiązania w okresie jego trwania wywołuje dwojakiego rodzaju konsekwencje. Z jednej strony zmniejszenie lub odmowę przyznania płatności za dany rok, w którym zobowiązanie nie jest realizowane, z drugiej także i konieczność zwrotu płatności przyznanych wcześniej w ramach tego samego zobowiązania.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. reguluje ww. sytuacje odrębnie. Po pierwsze, w § 38 określa zasady zmniejszania płatności przyznawanych w danym roku w razie stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietów tego rozporządzenia. Po drugie, w odrębnym przepisie (§ 39) rozporządzenie to reguluje przesłanki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej.

Zgodnie z § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu (ust. 1).

Zastosowanie sankcji określonej w § 39 rozporządzenia możliwe jest jedynie w sytuacji wcześniejszego stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietu, co następuje w postępowaniu, o którym mowa w § 38. Gdy tylko organ zastosuje sankcję z § 38 rozporządzenia, zobowiązany jest zatem wszcząć postępowanie o zwrot przyznanych rolnikowi płatności rolnośrodowiskowych. Niewątpliwie sankcja, o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego możliwa jest do zastosowania jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym działanie skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, to jest, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu. Natomiast kwestia uznania płatności za nienależnie pobrane i ich zwrot w związku z ustaleniem, że beneficjent nie zachował w kolejnym roku, w stosunku do roku ich przyznania, określonych wymagań, podlegać powinna analizie w pierwszej kolejności w oparciu o regulację § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Zaprezentowane wyżej rozważania dotyczące wykładni prawa materialnego dowodzą, że w sytuacji stwierdzenia w danym roku nieprawidłowości, oprócz sankcji za stwierdzone uchybienia w danym roku, możliwe jest również dochodzenie zwrotu płatności w związku z brakiem realizacji całego 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w tym wypadku za lata 2010-2012.

W ocenie sądu, istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za lata 2010-2012. Zarzuty skargi, jak i odwołania koncentrowały się właśnie na tej kwestii.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami rolnośrodowiskowymi przyznanymi na lata 2010 - 2012 organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwanego dalej: - rozporządzeniem nr 2988/95).

W niniejszej sprawie organy stwierdzając obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata: 2010-2012 w wysokości: 180 000 zł za 2010 r., 180 000 zł za 2011 r. oraz 180 000 zł za 2012 r., z uwagi na to, że nie uległy one zdaniem organu przedawnieniu, na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) wskazały, że szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty skarżącemu pomocy, która miała miejsce w dniach: 18 stycznia 2011 r., 29 grudnia 2011 r. i 16 stycznia 2013 r., natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy zdaniem organu przyjąć datę zakończenia czynności kontrolnych, w toku których stwierdzono nieprawidłowości w przestrzeganiu przez rolnika warunków programu, tj. 9 sierpnia 2013 r. Zatem w niniejszej sprawie, w ocenie organów, termin przedawnienia rozpoczynał bieg w dacie stwierdzenia naruszenia przepisów tj. w dniu 9 sierpnia 2013 r., a 4-letni okres przedawnienia roszczeń upływałby 9 sierpnia 2017 r., jednak przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło w dniu 4 marca 2014 r., tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2013 i od tej daty okres przedawnienia zaczął swój bieg na nowo. W zaskarżonej decyzji organ podkreślił zatem, że w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, czyli 28 kwietnia 2017 r., roszczenie nie było przedawnione.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów jest prawidłowe, chociaż zdaniem sądu organy dokonały nieprawidłowego ustalenia momentu, od którego należy liczyć 4-letni okres przedawnienia, a przez to wadliwie wskazały, że okres przedawniania biegłby do dnia 9 sierpnia 2017 r., jednak nie miało to wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata .

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres, przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeżeli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Nie może budzić wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącego płatności rolnośrodowiskowe realizowane były w ramach programów wieloletnich.

Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Ostateczne zakończenie programu nie oznacza bezwzględnie upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, przy czym wobec braku przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz z zakończeniem projektu (por. wyrok TSUE z 15 czerwca 2017 r. C-436/15). TSUE podkreślił, że termin przedawnienia mający zastosowanie do programów wieloletnich przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 pozwala jedynie na wydłużenie terminu przedawnienia a nie jego skrócenie.

Nieprawidłowość ma charakter "ciągły lub powtarzający się" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, jeżeli popełniana jest przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji, które naruszają ten sam przepis prawa Unii. W tym względzie, w zakresie dotyczącym związku czasowego, w jakim winny pozostawać nieprawidłowości, aby można je było uznać za "nieprawidłowość powtarzającą się" w rozumieniu tego przepisu, konieczne jest jedynie, by okres czasu, jaki upłynął pomiędzy poszczególnymi nieprawidłowościami, był krótszy od terminu przedawnienia przewidzianego w akapicie pierwszym tego ustępu. Nieprawidłowość ma także charakter powtarzający się, jeżeli została popełniona przez podmiot, który czerpał korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych transakcji naruszających ten sam przepis prawa (zod. wyroki TSUE C-279/05 Vonk Dairy Products, C-52/14 Pfeifer & Langen, C-465/10 Chambre de commerce).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nieprawidłowości ciągłej, czy też powtarzającej się przewidziany w tym akapicie termin rozpoczyna swój bieg począwszy od dnia, w którym ta nieprawidłowość ustała, niezależnie od dnia, w którym organy administracji krajowej powzięły wiadomość o nieprawidłowości (wyrok TSUE C-52/14 Pfeifer & Langen). W orzeczeniu tym Trybunał wskazał również, że: "Artykuł 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach.

Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie ze swoim art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie dies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie tego działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem. Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Dodatkowo organy administracji mają ogólny obowiązek staranności w badaniu prawidłowości dokonywanych przez siebie płatności, które ciążą na budżecie Unii" (por. pkt 25-29; pkt 1 sentencji).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zdaniem sądu nie budzi wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu płatności rolnośrodowiskowych realizowane były w ramach programów wieloletnich i ciągłych, polegających na corocznym składaniu przez skarżącego wniosków o przyznanie płatności za poszczególne lata.

W ocenie sądu, mając na uwadze ww. wyroki TSUE, w niniejszej sprawie należy przyjąć, że nieprawidłowość ustała w dniu w którym skarżący przestał czerpać korzyści, tj. otrzymywać płatności za lata 2010-2012. Ostania wypłata płatności rolnośrodowiskowej za 2012 rok na konto skarżącego miała miejsce w dniu 16 stycznia 2013 r. i powiązana była ze złożeniem przez stronę nieprawidłowego wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, a zatem od tej daty należy liczyć czteroletni termin przedawnienia, który upływałby 16 stycznia 2017 r., gdyby wcześniej nie nastąpiło jego przerwanie. Sąd nie podziela zatem stanowiska organu, iż za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy przyjąć datę zakończenia czynności kontrolnych, w toku których stwierdzono nieprawidłowości w przestrzeganiu przez rolnika warunków programu, tj. 9 sierpnia 2013 r. Data sporządzenia i doręczenia przez organ protokołu z kontroli nie jest bowiem działaniem bądź zaniechaniem występującym po stronie skarżącego. Analogiczny pogląd wyrażony został w uzasadnieniach wyroków WSA w Łodzi w sprawach o sygn. akt: III SA/Łd 127/22 i III SA/Łd 774/21, które wydane zostały w sprawach dotyczących ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 wobec sąsiadów skarżącego, co do których przeprowadzone zostały kontrole realizacji programu rolnośrodowiskowego w tym samym czasie i zakresie co u skarżącego, gdyż na działkach rolnych tych producentów realizowane były te same pakiety programu rolnośrodowiskowego, a z protokołu kontroli wynika, iż wytyczenie granic pomiędzy działkami rolnymi zgłoszonymi do płatności przez tych producentów, było dla organu problematyczne.

Zdaniem sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skoro za początek biegu terminu przedawnienia należy przyjąć 16 stycznia 2013 r., to 4 - letni termin o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 2988/95 upływałby 16 stycznia 2017 r., a maksymalny 8 letni termin - 16 stycznia 2021 roku.

Jak jednak wyżej wskazano, stosownie do art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95 termin przedawnienia nieprawidłowości przerywa każdy akt właściwego organu władzy odnoszący się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, o którym zawiadamia się właściwą osobę. Jeżeli zaś chodzi o wymogi, które powinno spełniać zawiadomienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95, informujące o czynności odnoszącej się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, aby skutecznie przerwać bieg terminu przedawnienia nieprawidłowości, to musi ono w wystarczająco dokładny sposób określać operacje, wobec których istnieje podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości.

W ocenie sądu, za prawidłowe należy wobec powyższego uznać stanowisko organów, że przerwanie okresu przedawnienia w niniejszej sprawie nastąpiło w dniu 4 marca 2014 r., tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 i od tej daty okres przedawnienia zaczął swój bieg na nowo. Upływ terminu przedawnienia z uwzględnieniem tylko ww. przerwy, nastąpiłby zatem w dniu 4 marca 2018 r. Wydanie przez Kierownika Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzji pierwszoinstancyjnej nr 001/17 w dniu 28 kwietnia 2017 r. o ustaleniu wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 w łącznej wysokości 540000 zł. i jej doręczenie (18.05.2017 r.) nastąpiło zatem przed upływem 4-letniego terminu przedawnienia, a ponadto po raz kolejny spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia. Maksymalny 8 - letni termin przedawnienia upływałby jednak w każdym przypadku 16 stycznia 2021 roku, a zatem zaskarżona decyzja organu II instancji nr 277/20 z 12 sierpnia 2020 r. mieści się w tym terminie, jak również w terminie 4- letnim, biegnącym od kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia tj. 18.05.2017 r. - data doręczenia decyzji organu I instancji nr 001/17.

Wspomnieć także należy o zawieszeniu w okresie od 02.01.2018 r. (data doręczenia stronie postanowienia Dyrektora ŁOR ARiMR z 15.12.2017 r. nr 180/2017 o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności) do 07.07.2020 r. (podjęcie przez organ postępowania odwoławczego w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności) postępowania w niniejszej sprawie, które nie miało jednak wpływu na bieg terminu przedawnienia. W przywołanym wyżej wyroku C-52/14 Pfeifer & Langen Trybunał Sprawiedliwości wskazał bowiem, że przede wszystkim zarówno z brzmienia, jak i struktury art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że w czwartym akapicie tego przepisu ustanowiony został mający zastosowanie do przedawnienia nieprawidłowości nieprzekraczalny termin upływający najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia określonemu w akapicie pierwszym tego ustępu, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1 tego samego rozporządzenia (pkt 63 wyroku).

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Kierownik Zgierskiego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa mógł wydać decyzję w dniu 28 kwietnia 2017 r., ponieważ nie upłynął ani 4-letni okres przedawnienia, jak również maksymalny 8-letni termin przedawnienia, odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. Decyzja organu odwoławczego nr 277/2020 również została wydana przed upływem ww okresów.

Nie jest również trafny pogląd skarżącego, iż do przedawnienia doszło z uwagi na ostateczne zakończenie programu wieloletniego na lata 2007-2013. Kwestie zamknięcia programu regulują wytyczne Komisji Europejskiej (Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 20 marca 2013 r. C(2013)1573 w sprawie zatwierdzenia wytycznych dotyczących zamknięcia programów operacyjnych przyjętych do celów pomocy z Europejskiego Funduszu Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności (2007-2013). Zgodnie z tymi wytycznymi, wszystkie dokumenty zamknięcia programów w perspektywie 2007-2013 należało złożyć do dnia 31 marca 2017 r. (v. art. 89 ust.1 rozporządzenia 2988/95, odpowiednio art. 96 rozporządzenia nr 1303/13). Dokumenty te były następnie przez Komisję weryfikowane, a dopiero po potwierdzeniu ich prawidłowości program zostaje oficjalnie zamknięty decyzją. Z art. 3 ust. 1 akapit 2 zdanie 2 rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że termin przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu wieloletniego. Sądowi nie jest znana decyzja Komisji, która odnosiłaby się do ostatecznego zamknięcia PROW 2007-2013 wobec Polski lub też Łódzkiego Oddziału Regionalnego. Reguły przedawniania nieprawidłowości popełnianych w ramach wdrażania programów wieloletnich zostały wyjaśnione również w najnowszym orzecznictwie TSUE. Mianowicie w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r. C-436/15, Lietuvos Respublikos aplinkos ministerijos Aplinkos projektų valdymo agentūra przeciwko "Alytaus regiono atliekų tvarkymo centras" UAB (pub. w elektronicznym Zbiorze Orzeczeń - część ogólna; EU:C:2017:486. Trybunał przyjął, że ostateczne zakończenie programu w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia nie oznacza upływu terminu przedawnienia nieprawidłowości, których dopuszczono się w toku jego realizacji. W terminie tym przedawniają się jedynie te nieprawidłowości, które popełniono 4 lata przed ostatecznym zakończeniem programu, jeżeli termin przedawnienia nie został przerwany wcześniej z powodów przewidzianych w art. 3 ust.1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95. Program wieloletni uznaje się za "ostatecznie zakończony" w rozumieniu art. 3 ust.1 akapit drugi, zdanie drugie rozporządzenia EUROATOM w dniu wskazanym w decyzji Komisji zatwierdzającej projekt.

Zatem za nietrafne należy uznać stanowisko skarżącego wyrażone w zarzutach skargi (pkt 2 skargi "Zarzut z pkt 1 a) sentencji skargi - str. 8 skargi), że "zakończenie programu" w rozumieniu i na potrzeby przepisów odnoszących się do terminu przedawnienia to data 31.12.2013 r. lub 31.12.2015 r., a jako najpóźniejsza data to 30.06.2016 r. - dzień upływu terminu przedstawienia Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji PROW na lata 2007-2013 (który to termin wynika z art. 28 ust. 1 Rozporządzenia Rady WE nr 1290/2005 (podobnie NSA w wyroku o sygn. akt I GSK 2842/18 i I GSK 2843/18 z 09.09.2022 r.).

Sąd nie podziela również stanowiska strony skarżącej, iż sprawa niniejsza jest analogiczna do wspomnianych wyżej spraw o sygn. akt: III SA/Łd 127/22 i III SA/Łd 774/21, które zakończyły się przed WSA w Łodzi wyrokami uchylającymi zaskarżone decyzje Dyrektora ŁOR ARiMR oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pabianicach w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 oraz umarzającymi postępowania administracyjne z uwagi na upływ terminu przedawnienia do wydania decyzji. Wyroki te nie są zresztą wyrokami prawomocnymi, ponieważ organ wniósł od nich skargi kasacyjne. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zapoznał się szczegółowo z treścią uzasadnień wyroków wydanych w ww. sprawach, jak również w innych sprawach dotyczących przyznania płatności czy też ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, w których skarżącymi byli: M.W., W.F. i D.H. W ocenie sądu, przebieg postępowania administracyjnego w sprawach III SA/Łd 127/22 i III SA/Łd 774/21 był zupełnie odmienny niż w sprawie niniejszej, chociażby z tego powodu, że w sprawach odnoszących się do ustalenia wobec W.F. i D.H. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach umarzał postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego z uwagi na to, że stały się one bezprzedmiotowe, każdorazowo po uchyleniu przez organ II instancji lub sąd decyzji organu odmawiającej stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok. Z uwagi na powyższe, składy sądowe orzekające w ww. sprawach nie zgodziły się z organami administracji, iż do przerwania biegu terminu przedawnienia mogło dojść na skutek doręczenia decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej lub o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, która została następnie uchylona, bądź też na skutek doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, które to postępowanie następnie zostało umorzone.

Zdaniem sądu, w rozpoznawanej sprawie tryb postępowania administracyjnego zastosowany przez organy agencji jest zupełnie odmienny. Nie doszło bowiem do umorzenia wszczętego postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. postępowania w przedmiocie ustalenia wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012, jak również do uchylenia decyzji z dnia 28 kwietnia 2017 r. nr 001/17 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 w łącznej wysokości 540 000 zł. po uchyleniu przez organ II instancji decyzji z 28 kwietnia 2017 r. nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Natomiast postanowieniem z 15 grudnia 2017 r. nr 180/2017 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 101 oraz 140 k.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze toczące się w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez M.W. płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 do czasu rozstrzygnięcia przez Kierownika Biura Powiatu Zgierskiego ARiMR postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2013 rok.

Strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie, wskazując, iż wobec uchylenia decyzji nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012 nie występują jakiekolwiek przesłanki obligujące organ do zawieszenia postępowania lecz istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji nr 001/17 i umorzenia postępowania I instancji toczącego się w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012.

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem nr 6/2018 utrzymał w mocy postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego toczącego się przed Dyrektorem Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiocie ustalenia wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 708/18 oddalił skargę M.W. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr 6/2018 w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania odwoławczego toczącego się w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012. Skarga kasacyjna wniesiona przez M.W. od tego wyroku, została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 czerwca 2019 r. (I GSK 546/19). NSA podniósł w uzasadnieniu wyroku z 24 czerwca 2019 r., iż: "Wbrew wywodom skargi kasacyjnej za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji, iż organy orzekające w sprawie wykazały, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi zagadnienie wstępne wymagające odrębnego rozstrzygnięcia, obligujące organ do zawieszenia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń przez Skarżącego z tytułu płatności rolnośrodowiskowej. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, stanowiącego podstawę orzekania przez Sąd I instancji, który w skardze kasacyjnej, nie jest kwestionowany postępowanie w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z wniosku Skarżącego toczyło się od dnia 11 maja 2013 r.

Kierownik Zgierskiego Biura Powiatowego ARiMR w Aleksandrowie Łódzkim w dniu 28 kwietnia 2017 r. wydał decyzję Nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Strona odwołała się od tej decyzji. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi w dniu 13 grudnia 2017 r. wydał decyzję Nr 743/17 o uchyleniu ww. decyzji z dnia 28 kwietnia 2017 r. Oznacza to, że sprawa przyznania przedmiotowej płatności rolnośrodowiskowej Skarżącemu nie została rozstrzygnięta. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje ona w bezpośrednim związku z wydaniem decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z tytułu przyznanych płatności rolnośrodowiskowych. Nie zostało bowiem zakończone postępowanie mające na celu ustalenie, czy warunki przyznania tej płatności zostały zachowane. Rozstrzygnięcie sprawy ustalenia Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w postępowaniu przed organem II instancji uzależnione jest od rozstrzygnięcia, czy Skarżącemu przysługuje płatność rolnośrodowiskowa na rok 2013, a tym samym czy zachował warunki realizacji programu rolnośrodowiskowego na ten rok. (...) Mając powyższe na uwadze za bezzasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej tj. błędnej wykładni art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a."

NSA podniósł przy tym, iż: "W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji poprzez błędną wykładnię art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz naruszenia art. 8 k.p.a. Skarżący kasacyjnie podnosi, iż postępowanie powinno zostać umorzone, odwołując się do innych orzeczeń organów w podobnych sprawach. Nie postawiono jednak zarzutu naruszenia art. 105 k.p.a. w powiązaniu z przepisami p.p.s.a. stąd argumentacja uzasadnienia skargi kasacyjnej w tym zakresie nie mogła odnieść zamierzonego skutku. To, że organ orzekał w innych sprawach w sposób odmienny niż w niniejszej sprawie, nie może przesądzać o niezgodności z prawem zaskarżonego w sprawie wyroku Sądu I instancji".

Zdaniem sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, rozstrzygnięcie wydane przez NSA w sprawie I GSK 546/19 jest obecnie wiążące dla organu i sądu. Zatem za niezasadną należy uznać argumentację strony skarżącej zaprezentowaną w skardze, iż po uchyleniu decyzji z 28 kwietnia 2017 r. nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., organ odwoławczy nie miał podstaw do dalszego prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012 i wobec tego powinien uchylić decyzję nr 001/17 a postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności umorzyć. Strona podkreśla bowiem, iż zaskarżona decyzja z 12 sierpnia 2020 r. utrzymała w mocy decyzję z 28 kwietnia 2017 r., która jako podstawę wskazywała decyzję Nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, nieistniejącą już w obrocie prawnym. Zdaniem skarżącego, organ nie miał również podstaw do utrzymania w mocy decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012, która wydana została przed rozstrzygnięciem kwestii przysługiwania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, skoro w wyroku I GSK 546/19 NSA nie zakwestionował zgodności z prawem i zasadność zawieszenia postępowania odwoławczego toczącego się w sprawie ustalenia wobec M.W. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 w sytuacji uchylenia decyzji z 28 kwietnia 2017 r. nr 0098-217-007132 o odmowie przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., to brak jest obecnie podstaw, aby uznać, że organ odwoławczy działał niezgodnie z prawem, gdyż mimo braku rozstrzygnięcia kwestii przyznania stronie płatności na rok 2013, prowadził postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zamiast umorzyć je jako bezprzedmiotowe. Jeżeli NSA rozpatrując kwestię zasadności zawieszenia postępowania odwoławczego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 z uwagi na uchylenie decyzji o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 uznał, że rozstrzygnięcie sprawy ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w postępowaniu przed organem II instancji uzależnione jest od rozstrzygnięcia, czy skarżącemu przysługuje płatność rolnośrodowiskowa na rok 2013, to tym samym uznał że zgodne z prawem jest wstrzymanie się przez organ odwoławczy z wydaniem ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. NSA nie dostrzegł zatem przeszkód do kontynuowania postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (bo zawieszenie to tylko czasowe wstrzymanie działań organu) mimo wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, co oznacza że przyjął iż dopuszczalne jest, aby rozstrzygnięcie organu rozpatrującego odwołanie od decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012, wydane zastało po ostatecznym zakończeniu sprawy przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Gdyby było inaczej, to pozostawienie przez NSA w obrocie prawnym postanowienia o zawieszeniu postępowania odwoławczego w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności, do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie przyznania płatności na rok 2013, należałoby ocenić jako nieracjonalne.

Reasumując, sąd zgadza się zatem z Dyrektorem Łódzkiego OR ARiMR, że skoro strona naruszyła warunek przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 określony w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. i tym samym nie dotrzymała podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, to organ właściwe uznał, iż strona powinna zwrócić otrzymaną płatność rolnośrodowiskowa w ramach Pakietu rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) za lata 2010-2012, stosownie do treści § 39 ust 1 rozporządzeniem z 2013 r., gdyż nie stoją temu na przeszkodzie przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Jednocześnie w niniejszej sprawie strona nie spełniła łącznie przesłanek określonych art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz w § 45 Rozporządzenia PRŚ, które zwalniałby rolnika od zwrotu nienależenie pobranego wsparcia, jak też nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ze względu na nieprzekroczenie kwoty 100 euro - kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 540 000 zł jest płatnością nienależną i podlega zwrotowi.

W myśl art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 (obecnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013) Kierownik BP Agencji, odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) Nr 885/2006, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanego przepisu, gdyz niewatpliwie kwota 540000 zł jest wyższa od kwoty będącej równowartością 100 euro.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały także przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2010 i art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2011-2012., skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej. Przepis ten stanowi iż: "Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika".

W orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie obu tych przesłanek, tj. płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II GSK 594/10 - Lex nr 1083303 i wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 roku, sygn. akt II GSK 315/13).

Jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, w analizowanej sprawie, płatność rolnośrodowiskowa w ramach wariantu 2.9. Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) za lata 2010-2012 przekazana na rachunek bankowy M.W. nie wynikała z pomyłki ARiMR. Obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej otrzymanej za lata 2010-2012 wynika z faktu, iż strona naruszyła warunki przyznania płatności w ramach Pakietu Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) określone w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a Rozporządzenia z 2009 r., co zostało stwierdzone w toku postępowania wszczętego wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013., i co miało miejsce po wydaniu już decyzji przyznających płatność rolnośrodowiskową za lata 2010-2012. Nie można również uznać, że została spełniona druga przesłanka wymieniona w art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, a mianowicie, że błąd organu jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Błąd rozumiany jako nieprzestrzeganie warunków dla przyznania płatności w ramach wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), mógłby zostać w zwykłych okolicznościach wykryły przez stronę. Sąd zgadza sią w tym zakresie z argumentacją Dyrektora ŁOR ARiMR przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Przepisy wspólnotowe jak i krajowe, przewidują także okoliczności w przypadku których wystąpienia, zwrot nienależnie pobranych płatności nie jest wymagany. Zgodnie z art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Ponadto, w myśl § 45 Rozporządzenia z 2013 r., inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetyce danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt

7) określenie obszaru. na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zdaniem sądu, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż żaden z wymienionych przypadków nie zachodził w rozpoznawanej sprawie.

W sytuacji bowiem, gdy na skutek działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 47ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz w § 45 Rozporządzenia z 2013r tj. śmierć rolnika, długookresowa niezdolność rolnika do pracy, poważna klęska żywiołowa w dużym stopniu dotykająca grunty rolne gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie w gospodarstwie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca wszystkie zwierzęta gospodarskie rolnika lub część tych zwierząt, nie jest możliwe prowadzenie działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych, wówczas rolnik jest zwolniony z obowiązku zwrotu płatności wynikającego z niewywiązania się z podjętych zobowiązań na skutek działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych pod warunkiem, że zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskał taką możliwość, poinformuje na piśmie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wystąpieniu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych przedstawiając jednocześnie odpowiednie dowody.

W toku postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r. strona wskazała na szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę jako jedną z przyczyn złej kondycji sadu. W prawie krajowym stosowne uregulowanie omawianej kwestii zawiera § 45 cyt. rozporządzenia z 2013r. W pkt 7a tego paragrafu wprost wymieniono "uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego" jako "inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorię siły wyższej lub wyjątkową okoliczność, w przypadku której wystąpienie o zwrot pomocy nie jest wymagany". Warunkiem zastosowania tego odstąpienia jest wykazanie przez rolnika, że zadbał o plantację (uprawę) i przedstawił dowody wystąpienia szkód spowodowanych przez dzikie zwierzęta. Zgodzić się należy jednak z organem, że strona nie wykazała, iż szkody w jej uprawach powstały pomimo zastosowania wymienionych w § 45 pkt 7a Rozporządzenia z 2013 środków ochrony przed dziką zwierzyną. M.W. nie przestawił bowiem żadnych dowód potwierdzających zastosowanie repelentów, a zgromadzona dokumentacja fotograficzna sporządzona w toku kontroli na miejscu z 2013 r. przeprowadzonej w gospodarstwie strony potwierdza brak stosowania osłonek. Skarżący nie poinformował również w określonym w art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 terminie 10 dniu, o okolicznościach skutkujących uchybieniem realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Z treści § 39 ust. 4 Rozporządzenia z 2013 r. wynika ponadto, iż płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi w przypadku, o którym mowa wart. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006; mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. Powoływany art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006 stanowi, iż w przypadku niewielkich zmian w sytuacji gospodarstwa, państwa członkowskie mogą podjąć szczególne środki, aby zapobiec sytuacji, w której zastosowanie ust. 1 doprowadziłoby do niewłaściwych skutków w odniesieniu do podjętego zobowiązania. Zmniejszenie obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10% względem obszaru objętego zobowiązaniem jest uznawane za niewielką zmianę do celów akapitu pierwszego. W analizowanej sprawie brak jest jednak podstaw do zastosowania powyższych regulacji albowiem jak zostało powyżej szczegółowo omówione, obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie wynika z powodu zmniejszenia powierzchni działki A i B na której realizowany był wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe ( w okresie przestawiania) ale z faktu, iż uprawa na tych działka nie odpowiada warunkom, które zostały określone w § 9 Rozporządzenia z 2009 r.

Podsumowując, należy wskazać za organem, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych w czwartym roku realizacji programu rolnośrodowiskowego na założonej przez stronę plantacji czereśni stwierdzono, że sad nie spełnia warunków tego programu. Mając zatem na uwadze zapis § 39 ust. 1 rozporządzenia z 2013 roku, który wyraźnie stanowi, iż w przypadku, gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, obowiązkiem organów ARiMR było wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Ponieważ w niniejszej sprawie strona nie spełniła przesłanek określonych art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, które zwalniałby rolnika od obowiązku zwrotu nienależenie pobranego wsparcia, nie znajdują zastosowanie przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ze względu na nieprzekroczenie kwoty 100 euro, kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 540 000 zł jest płatnością nienależną i podlega zwrotowi.

Zdaniem sądu, organy prawidłowo zebrały i oceniły zebrany materiał dowodowy i wywiodły z niego logiczne wnioski. Organy wskazały podstawę prawną w swoich decyzjach i wyjaśniły zastosowane przepisy w ustalonym stanie faktycznym. Okoliczność, że zebranego materiału dowodowego skarżący wywiódł inne wnioski nie świadczy o naruszeniu przez organy przepisów postępowania. W związku z powyższym, sąd uznał, że w sprawie organy agencji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji i na mocy art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

bg