Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 392/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi D. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. D. A. (dalej: skarżąca) wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ II instancji) z [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Stan sprawy.

2.1. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej: organ I instancji, organ egzekucyjny) prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...] i [...] z [...] r. Wymienione tytuły wykonawcze obejmowały zaległości składkowe za miesiące: czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł plus należne odsetki za zwłokę. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował wobec skarżącej środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego, dokonując w dniu [...] r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez A S.A.

2.2. W dniu 3 września 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. wpłynął wniosek skarżącej z 29 sierpnia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. We wniosku tym skarżąca podniosła, iż w dniu 16 kwietnia 2019 r. dobrowolnie zrealizowała wszystkie należności objęte ww. tytułami wykonawczymi. Na skutek tego nastąpiło wygaśnięcie zobowiązania, a tym samym zmaterializowała się przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427, ze zm. - dalej: u.p.e.a.).

2.3. Organ I instancji postanowieniem z [...] r. nr [...] nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej, uznając, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, spośród wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Potwierdził przy tym fakt, że skarżąca 16 kwietnia 2019 r. dokonała wpłat na indywidualny rachunek składkowy w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Jednakże kwoty te zostały zarachowane zgodnie obowiązującymi przepisami prawa, tj. zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1831 – dalej: rozporządzenie) na poczet najstarszych istniejących zaległości składkowych, tj. zaległości za rok 2012 oraz za styczeń-luty 2013 r. W konsekwencji, w ocenie organu I instancji, zaległości objęte tytułami wykonawczymi nr [...] (co do kwoty [...] zł) oraz nr [...] (co do kwoty [...] zł) były na dzień rozpoznania wniosku skarżącej nadal wymagalne.

2.4. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła skarżąca, zarzucając mu naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. oraz rażące naruszenie porządku prawnego poprzez rozporządzenie własnością w sposób pozaustawowy i sprzeczny z wolą właściciela pieniędzy wpłaconych w toku postępowania egzekucyjnego na należności objęte tytułami wykonawczymi. Skarżąca argumentowała, że wskazała na dowodach wpłat, na poczet których zobowiązań ma zostać zarachowana dokonana wpłata, zaś organ egzekucyjny zaliczył ją w sposób niezgodny z jej wolą, a nadto uchybił obowiązkowi informowania strony w sposób należyty o przebiegu postępowania. Skarżąca wywiodła także, że organ I instancji nie zastosował się do zasad sformułowanych w przepisach art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. z 2020 r. poz. 256 – dalej: k.p.a.), które to przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mając na względzie ww. zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

2.5. Postanowieniem z [...] r. organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wskazał, że w istocie skarżąca dokonała zapłaty zaległych składek wykazanych tytułach wykonawczych, jakkolwiek należność tę wpłaciła bezpośrednio na indywidualny rachunek składkowy, z pominięciem organu egzekucyjnego. Działaniem tym skarżąca wymusiła na wierzycielu bezwzględne zastosowanie się do regulacji rozporządzenia. W myśl art. 12 ust. 2 rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, a stosownie do założeń ust. 4 tego przepisu, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że wpłaty dokonywane na rachunek składkowy płatnika nie są tożsame z pobieranymi w toku postępowania egzekucyjnego, zatem muszą być one rozliczane według zasad obowiązujących wierzyciela. Rozliczanie wpłat dokonywanych na własny rachunek płatnika składek podlega rygorom wyznaczonym w przytoczonych powyżej unormowaniach rozporządzenia Rady Ministrów, a to oznacza, że wierzyciel nie ma żadnej możliwości własnego decydowania o sposobie rozdysponowania wpłaty. W konsekwencji jeśli skarżąca posiadała inne, wcześniejsze zaległości składkowe, to wszelkie wpłaty dokonane przez nią dobrowolnie na rachunek składkowy podatnika musiały zostać zaliczone, niezależnie od wskazania, na rzecz zaległości składkowych o najwcześniejszym terminie płatności.

Dlatego organ II instancji uznał, że nie zrealizowała się podnoszona przez skarżącą przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., czyli wygaśnięcie dochodzonego obowiązku z innego powodu, jakim miałoby być jego uregulowanie w całości.

Za nietrafny organ II instancji uznał także zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny zasad postępowania określonych w art. 8 i 9 k.p.a., stosowanych odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z mocy art. 18 u.p.e.a., a w postępowaniach prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciela – z odesłania przez art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 - dalej: u.s.u.s.).

3.1. Na powyższe rozstrzygnięcie organu II instancji skargę wywiodła skarżąca. Zarzuciła naruszenie konstytucyjnych przepisów w zakresie źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP), art. 59 § 1 pkt 1 i art. 62 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 - dalej: o.p.) w zw. z art. 31 u.s.u.s., a także zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza określonych w przepisach art. 6, 7, 7a, 7b, 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 123 u.s.u.s., poprzez m.in. niezastosowanie obowiązujących przepisów prawa w niniejszej sprawie, niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co uniemożliwiło prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, zwłaszcza w zakresie bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s., rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść strony, odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, przede wszystkim zaś niedokonanie oceny, na podstawie obowiązującego prawa, czy postanowienie organu I instancji jest zgodne z prawem, co narusza także zasadę dwuinstancyjności postępowania, w rozumieniu przepisu art. 15 k.p.a., pogłębiając u skarżącej w sposób uzasadniony brak zaufania do organów administracji publicznej.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że była wobec niej prowadzona już egzekucja przez Urząd Skarbowy, mająca na celu wyegzekwowanie należności składkowych m.in. za okres od czerwca do sierpnia 2013 r., które to postępowanie jako bezskuteczne zostało umorzone w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. Egzekucja ta była prowadzona w oparciu o pierwotne tytuły wykonawcze, które w świetle obowiązującego prawa, jak też orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nadal pozostają w obrocie prawnym. W konsekwencji skarżąca wywiodła, że tytuły wykonawcze w oparciu o które prowadzone jest postępowanie egzekucyjne objęte skargą, tj. nr [...] i [...], wydane zostały bez podstawy prawnej, albowiem ponowne wszczęcie egzekucji może nastąpić wyłącznie na podstawie jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego, zaś wystawienie kolejnych tytułów wykonawczych w stosunku do tej samej należności skutkuje koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Dla poparcia swoich tez skarżąca przywołała wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżąca podniosła także, że 16 kwietnia 2019 r. w celu uwolnienia się od egzekucji dobrowolnie zrealizowała należności objęte postępowaniem egzekucyjnym, dokonując wpłat należności składkowych na przydzielony jej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych numer rachunku składkowego, działając zgodnie z dyspozycją z art. 47 ust. 4, 6 i 7 u.s.u.s. Z przyczyn technicznych skarżąca dokonała wpłaty w dwóch przelewach, zaznaczając, że wpłaca składki na ubezpieczenia społeczne za miesiące: czerwiec-sierpień 2013 r. ("06,07,08.2013") oraz wskazała dwa tytuły wykonawcze, z których każdy obejmował przedmiotowe składki, tj. [...] z 2014 i [...]. Skarżąca wskazała także kwotę odsetek w wysokości [...] zł, obliczonych do dnia wpłaty, tj. 16 kwietnia 2019 r. Na drugim przelewie, dokonanym 16 kwietnia 2019 r. na kwotę [...] zł skarżąca zaznaczyła, że dokonuje wpłaty składek na ubezpieczenia zdrowotne za miesiące: czerwiec-sierpień 2013 r. ("[...]") oraz wskazała dwa tytuły wykonawcze, z których każdy obejmował te same składki, tj. [...] z 2014 i [...] z 2018, oraz określiła kwotę wpłaconych odsetek na kwotę [...] zł naliczonych do dnia wpłaty, tj. 16 kwietnia 2019 r.

Skarżąca argumentowała, że skoro jako dłużnik wskazała w przelewach, iż dokonuje wpłaty na poczet należności składkowych wynikających z powołanych tytułów wykonawczych, to ich zaliczenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na poczet innych należności na podstawie przepisów wykonawczych, stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 62 § 1 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s. W ocenie skarżącej ustawodawca przyznał zobowiązanemu prawo wyboru zobowiązania, na poczet którego dokonuje wpłaty, co z mocy prawa wyłączało możliwość zaliczenia przez organ wpłaty skarżącej na zobowiązanie o najwcześniejszym terminie płatności. Wybór zobowiązanego jest dla organu wiążący, zaś dokonana zapłata zobowiązania składkowego skutkuje jego wygaśnięciem zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Skutek ten obliguje zaś organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s., ponieważ cel egzekucji został zrealizowany i nie można egzekwować nieistniejącej należności.

Dalej wywiedziono, że w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż "zapłata", o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1 o.p., powodująca wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, obejmuje swoim pojęciem zarówno dobrowolną wpłatę podatku, jak i przymusowe ściągnięcie zaległości podatkowej w trybie egzekucji administracyjnej. Zobowiązanie podatkowe wygasa, jeżeli ustał podatkowo-prawny stan zaległości w sensie przedmiotowym, jak i podmiotowym, a stan zaległości ustaje bez względu na to czy podatek został uiszczony przez zobowiązanego dobrowolnie czy wyegzekwowany przymusowo.

Wskazano także, że organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia przepisu art. 61 u.p.e.a., albowiem zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny okazał się bezskuteczny, zaś organ ponownie wszczął egzekucję wyłącznie w celu poszukiwania majątku lub źródeł dochodu skarżącej.

Podniesiono, że zastosowanie przez organ przepisów rozporządzenia do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanowiło naruszenie konstytucyjnego unormowania dotyczącego źródeł prawa.

Nadto, zdaniem skarżącej, przepisy rozporządzenia nie mogły w realiach sprawy zostać w ogóle zastosowane także z powodu braku ustaleń, czy przypisywane skarżącej należności, także te, na które "zaliczono" wpłaty, istnieją w obrocie prawnym. W ocenie skarżącej brak ustaleń faktycznych w tym zakresie czyni bezskutecznym zaliczenie wpłat na należności co do których nie ustalono, że istnieją. Zobowiązanie przedawnione ani nie może być egzekwowane, ani zobowiązany nie mógłby skutecznie dokonać wpłaty na poczet należności składkowych, które wygasły. Skarżąca nie mogłaby zatem ze skutkiem prawnym dokonać zapłaty należności przedawnionych, choćby te należności zostały wskazane w przelewie.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego, choć nie wszystkie argumenty skargi Sąd uznaje za trafne.

5. Przedmiot sprawy stanowi zasadność odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli m.in. egzekwowany obowiązek wygasł.

Zdaniem skarżącej jej obowiązek stwierdzony dwoma tytułami wykonawczymi wygasł ponieważ na poczet egzekwowanych należności za okres od 6-8/2013 r. dokonała dwóch wpłat, w kwotach [...] zł i [...] zł. Powołując się na wyrok NSA z 13 lutego 2014 r., II FSK 486/12 twierdzi, że nie ma znaczenia, czy należność została uiszczona przez nią dobrowolnie, czy wyegzekwowana przymusowo. Wskazuje również, że na podstawie art. 62 § 1 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s. jeśli wskazała na poczet której należności dokonała wpłat, to było to wiążące dla organu, a przepisy rozporządzenia nie powinny mieć w tej sytuacji zastosowania.

Z kolei zdaniem organu, decydujące znaczenie ma to, że skarżąca wpłat dokonała z pominięciem organu egzekucyjnego, na indywidualny rachunek składkowy. W tej sytuacji znajduje zastosowanie § 12 ust. 2 rozporządzenia nakazujący wierzycielowi zaliczenie wpłat na poczet należności o najwcześniejszym terminie płatności, a więc w tym przypadku, należności wcześniejszych aniżeli wykazane w tytułach wykonawczych. Stąd wpłaty skarżącej należało zaliczyć na poczet należności składkowych za okres 8/2012 – 2/2013 r.

6. Skarżąca przyznaje, że nie uiściła składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, należnych za okres 6-8/2013 r.

Wobec tego, [...] r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych w C. wystawił na te zaległości dwa tytuły wykonawcze: nr [...] oraz [...].

Dyrektor Oddziału ZUS pełniąc jednocześnie funkcję organu egzekucyjnego wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne.

W jego toku, w dniu 16 kwietnia 2019 r. skarżąca dokonała zapłaty zaległych składek wykazanych w ww. tytułach wykonawczych. Przelewając kwotę [...] zł wskazała, że czyni to tytułem składki za ubezpieczenie zdrowotne za okres 6-8/2013 r., dodając nr tytułów wykonawczych: [...] z 2014 r. oraz [...] z 2018 r. Z kolei na przelewie kwoty [...] zł zaznaczyła, że dotyczy on składek na ubezpieczenia społeczne za okres 6-8/2013 r., także dodając nr tytułów wykonawczych: [...] z 2014 r. oraz [...] z 2018 r.

7. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że zarachowanie wpłaconych przez skarżącą kwot powinno odbywać się zgodnie z regulacjami rozporządzenia.

Co do zasady, w tym zakresie, Sąd przyznaje więc rację organowi, który ten akt normatywny zastosował. Błąd organu polegał jednak na tym, że pominął istotną w realiach tej sprawy regulację § 24 rozporządzenia, ale o tym poniżej.

Natomiast niezasadnie wywodzi skarżąca, że wskazane rozporządzenie w tej sprawie nie powinno mieć zastosowania wobec treści art. 62 § 1 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.

Art. 31 u.s.u.s. stanowi, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 62 § 1, 3 i 5 o.p. Z kolei w myśl przepisu art. 62 § 1 o.p. jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów, dokonaną wpłatę, z zastrzeżeniem § 2, zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, chyba że podatnik wskaże, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty.

Jednak istotną rolę w rozpatrywanym problemie prawnym pełni także art. 49 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., zgodnie z którym Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia kolejność zaliczania wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których poboru jest zobowiązany Zakład, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy. Na podstawie art. 49 ust. 1 u.s.u.s. zostało wydane przez Radę Ministrów rozporządzenie z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (powoływane już jako: rozporządzenie), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2018 r.

Należy zauważyć, że art. 49 ust. 1 u.s.u.s. zawiera delegację ustawową, na mocy której Rada Ministrów obowiązana była wydać rozporządzenie i określić kolejność zaliczania wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których poboru jest zobowiązany ZUS, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy (pkt 1) oraz kolejność i sposób zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany Zakład (pkt 1a). Wymaga podkreślenia użycie przez ustawodawcę sformułowania "określa", co wprost wskazuje, że zasady związane z kolejnością zaliczania wpłat z tytułu składek (FUS oraz innych należności) dokonanych przez ubezpieczonych regulowane są wydanym w drodze tej delegacji rozporządzeniem. Analizując treść tego przepisu w świetle zasad techniki prawodawczej, należy zwrócić uwagę na § 68 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283), zgodnie z którym upoważnieniu do wydania rozporządzenia można nadać charakter obligatoryjny albo fakultatywny (ust. 1). Jeżeli do funkcjonowania ustawy jest niezbędne wydanie rozporządzenia, upoważnieniu nadaje się charakter obligatoryjny (ust. 2 zdanie 1).

Zdaniem Sądu delegacja zawarta w art. 49 ust. 1 u.s.u.s. wskazuje na obligatoryjny charakter upoważnienia do wydania rozporządzenia. Skoro u.s.u.s. poprzez obligatoryjne odesłanie do przepisów rozporządzenia z 21 września 2017 r. wydanego przez Radę Ministrów, nakłada na ZUS obowiązek określonego sposobu rozliczenia dokonanych przez płatnika wpłat składek, to art. 49 ust. 1 u.s.u.s. ma charakter lex specialis w stosunku do ogólnego przepisu art. 31 u.s.u.s., stanowiącego odesłanie do konkretnych przepisów Ordynacji podatkowej, w tym przypadku art. 62 § 1 o.p.

W konsekwencji, w rozpatrywanej sprawie sposób zaliczenia wpłat skarżącej powinien zostać oceniony przez pryzmat regulacji rozporządzenia, a nie art. 62 § 1 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.

8. Organ stwierdził, że skoro skarżąca dokonała wpłat należności bezpośrednio na indywidualny rachunek składkowy z pominięciem organu egzekucyjnego, to takim działaniem wymusiła na wierzycielu bezwzględne zastosowanie się do wytycznych rozporządzenia.

Dalej powołał się na § 12 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Analogicznie, zgodnie z § 12 ust. 4 rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Sąd stwierdza, że organ pominął treść § 24 ust. 1 i 4 w zw. z ust. 9 rozporządzenia. Wynika z nich, że:

- z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym, proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem (ust. 1);

- z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę (ust. 4);

- przepisy ust. 1-8 mają zastosowanie do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego (ust. 9).

Ani organ pierwszej, ani drugiej instancji nie odniosły się do treści zacytowanego przepisu. Stąd nie są znane Sądowi powody, dlaczego § 24 rozporządzenia nie został w tej sprawie zastosowany.

Tymczasem, skarżąca jednoznacznie dokonała wpłat na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, którego domaga się umorzenia z uwagi na to, że egzekwowany obowiązek wygasł na skutej tychże wpłat. Są to należności z tytułu ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w § 24 ust. 1 i 4 rozporządzenia. Co prawda, z treści § 24 ust. 1-8 rozporządzenia nie wynika jednoznacznie, czy chodzi o wpłaty dokonane dobrowolnie przez płatnika w toku postępowania egzekucyjnego, czy też przymusowo ściągnięte przez organ egzekucyjny, ale wątpliwości co do możliwości zastosowania tych regulacji rozwiewa treść § 24 ust. 9 rozporządzenia. Stanowi on, że przepisy ust. 1-8 mają zastosowanie do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Zatem rozliczenie wpłat dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego powinno nastąpić na podstawie § 24 rozporządzenia niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z przymusowym wyegzekwowaniem należności, czy dobrowolną wpłatą płatnika.

9. Należy podkreślić, że aby podjąć prawidłowo określone rozstrzygniecie niezbędne jest przeprowadzenie wyczerpującego postępowania co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a., a następnie zawarcie rozważań w tej materii w uzasadnieniu postanowienia. Zgodnie bowiem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z kolei stosownie do art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. (które mają zastosowanie także w postępowaniu zażaleniowym – art. 140 i 144 k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś uzasadnienie faktyczne zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej aktu z przytoczeniem przepisów prawa. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić – zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi - odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia postanowienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym – wynikającym wprost z brzmienia art. 124 § 2 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie bowiem toku rozumowania organu, który poprzedza wydanie postanowienia, nie tylko pełni funkcję perswazyjną, wyłuszczając powody podjętego rozstrzygnięcia, tak aby strona mogła się przekonać o jego słuszności (art. 11 k.p.a.), ale także wpływa na kontrolę aktu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Na gruncie tej sprawy organy nie odniosły się w żaden sposób, do możliwości zaliczenia wpłat skarżącej na podstawie § 24 ust. 1 i 4 w zw. z ust. 9 rozporządzenia – a więc w sposób zgodny z jej wolą, wyrażoną na dowodach wpłaty.

Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Sposób zaliczenia dokonanych przez skarżącą wpłat bezpośrednio przekłada się bowiem na ustalenie czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, a tym samym ustalenie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Dlatego zaskarżone postanowienie zostało uchylone.

10. Natomiast nie mogą zostać uznane za skuteczne argumenty skarżącej nawiązujące do problemu wystawienia kolejnych tytułów wykonawczych, co do tej samej należności.

Sądowi orzekającemu w tej sprawie znane jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone m.in. w powołanym w skardze wyroku z 17 stycznia 2019 r., I GSK 2495/18. Niemniej, ta problematyka, i to w odniesieniu do tych samych tytułów wykonawczych, była już przedmiotem wypowiedzi tutejszego Sądu w sprawie skarżącej, dotyczącej zarzutów w tym samym postępowaniu egzekucyjnym. W prawomocnym wyroku z 19 grudnia 2018 r., I SA/Gl 1036/18 Sąd stwierdził, że te same należności (czerwiec – sierpień 2013 r.) stanowiły przedmiot wcześniejszego postępowania egzekucyjnego, które to zostało ostatecznie umorzone postanowieniem doręczonym zobowiązanej zastępczo, w trybie art. 44 k.p.a., w dniu [...] r. Nie budziło wątpliwości Sądu stanowisko, że ostateczne umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 60 § 1 u.p.e.a.) i przywrócenie w ten sposób stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, co oznacza również wyeliminowanie z obrotu prawnego tytułu (tytułów) wykonawczego na podstawie którego postępowanie egzekucyjne wszczęto. W prezentowanym wyroku z 19 grudnia 2018 r. Sąd uznał, że skoro tytuł (tytuły) taki przestał istnieć (prawnie) i nie zachodziły przesłanki uniemożliwiające dalsze dochodzenie należności w nim opisanych, wierzyciel mógł wystawić na te należności kolejny, nowy, a nie dalszy czy ponowiony tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 26c lub 26d u.p.e.a. Taki nowy tytuł wykonawczy podlega wszelkim rygorom przewidzianym ustawą egzekucyjną w tym dotyczącym jego zawartości czy zarzutów, a usunięty wcześniej z obrotu prawnego tytuł ma walor wyłącznie archiwalny. Tym samym zarzut skarżącej, co do istnienia w obrocie prawnym więcej niż jednego tytułu wykonawczego dotyczącego tej samej należności – zdaniem Sądu orzekającego w sprawie I SA/Gl 1036/18 - organy uznały słusznie za bezzasadny, a tym samym egzekucja prowadzona na podstawie spornych tytułów z 2018 r. była dopuszczalna.

Wobec wyraźnego stanowiska WSA co do dopuszczalności istnienia w obrocie prawnym więcej niż jednego tytułu wykonawczego dotyczącego tej samej należności, Sąd w niniejszym postępowaniu nie może ponownie badać tej kwestii. Z uwagi na niezaskarżenie wyroku z 19 grudnia 2018 r., I SA/Gl 1036/18, stał się on prawomocny.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Stosownie do art. 171 p.p.s.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie, także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Dla prawidłowego odczytania treści sentencji wyroku konieczne jest przeanalizowanie treści uzasadnienia. Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w późniejszym postępowaniu ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Zachodzi tu zatem ograniczenie dowodzenia faktów objętych orzeczeniem prejudycjalnym, a nie tylko ograniczenie określonego środka dowodowego. Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) to moc prawna prawomocnego orzeczenia co do istoty sprawy, wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym, wykluczająca ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, w tym przypadku dopuszczalności wystawienia kolejnych tytułów wykonawczych, co do tej samej należności.

11. W postępowaniu ponownym organ oceni czy w sprawie znajduje zastosowanie § 24 ust. 1 i 4 w zw. z ust. 9 rozporządzenia, to jest, czy na tej podstawie istnieje możliwość zaliczenia wpłat skarżącej w sposób zgodny z jej wolą, wyrażoną na dowodach wpłaty. Następnie ustali czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, a tym samym czy zaszła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

12. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na posiedzeniu niejawnym kwotę 100 zł złożył się tylko wpis, ponieważ skarżąca działająca osobiście, nie wykazała, że poniosła inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia jej praw.