Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 469/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1,§ 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 czerwca 2023 r. znak 0601-IEE.7192.100.2023.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 15 czerwca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (organ egzekucyjny) z 18 kwietnia 2023 r., odmawiające J. T. (skarżący, zobowiązany lub strona) umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...]

Postanowienia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z uwagi na figurujące na koncie zobowiązanego zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych po uprzednim wezwaniu do spłaty należności w okresie od 10.01.2012 r. do 18.03.2019 r. wierzyciel wystawiał tytuły wykonawcze w wyżej wskazanych numerach.

W toku prowadzonego na ich podstawie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego strony, co okazało się nieskuteczne. Następnie wobec ustalenia nabycia przez zobowiązanego prawa do świadczenia z ZUS dokonał zmiany środka egzekucyjnego i w dniu 13.01.2023 r. wystawił i skierował do organu rentowego zawiadomienia o zajęciu tego świadczenia. W odpowiedzi organ rentowy poinformował o przyjęciu ich do realizacji począwszy od lutego 2023 r.

Z uwagi na powyższe, zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego objętego przedmiotowymi tytułami wykonawczymi z uwagi na wygaśnięcie dochodzonych obowiązków wskutek ich przedawnienia.

Postanowieniem z 18 kwietnia 2023 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Jego zdaniem w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego określonych w art. 59 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r.

Ustosunkowując się do argumentu przedawnienia dochodzonego obowiązku, wyjaśnił, że do oceny przedawnienia należności objętych wnioskiem nie znajduje zastosowania Ordynacja podatkowa. O kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stanowi ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, która posiada własne uregulowania prawne w tym zakresie.

Dokonana przez organ analiza na podstawie przepisów tej ustawy wykazała, że żadna z dochodzonych należności nie uległa przedawnieniu, gdyż przed upływem terminu przedawnienia wystąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia w postaci doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego niezależnie od tego czy było połączone z zawiadomieniem o czynności egzekucyjnej, powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek.

Jak dodał, wdrożone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne jest realizowane, w jego toku organ egzekucyjny poszukuje majątku i stosuje przewidziane ustawą kolejne skuteczne środki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, tym samym nie ustała też przyczyna powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. należności.

Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, że z uwagi na prowadzoną działalność gospodarczą obowiązek objęty wskazanymi tytułami wykonawczymi istniał i nie został przez zobowiązanego dobrowolnie wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten został częściowo zaspokojony przez dłużnika zajętej wierzytelności (organ rentowy) w toku prowadzonej egzekucji. Jest on wymagalny, nie został umorzony i nie wygasł wskutek przedawnienia. Nie zachodzi również błąd co do oznaczenia zobowiązanego, a egzekucja administracyjna i zastosowane środki egzekucyjne są dopuszczalne. Poza tym postępowanie egzekucyjne nie było zawieszone na żądanie wierzyciela, jak również wierzyciel nie żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego i nie zaszły inne przypadki przewidziane w innych ustawach, skutkujące obowiązkiem jego zakończenia w ten sposób.

Ponadto pobierane przez stronę świadczenie z ZUS oraz dokonywane z niego potrącenia wskazują na istnienie źródła dochodu umożliwiającego systematyczne zaspokajanie wierzyciela i sukcesyjne zmniejszanie dochodzonego zadłużenia. Powyższe świadczy o efektywnym środku egzekucyjnym oraz potwierdza iż nie zachodzi bezskuteczność prowadzonej egzekucji, a tym samym przesłanka określona w art. 59 § 2 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie, zarzucając organowi naruszenie:

- art. 8 ust. 2 w zw. z art. 7, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP polegające na odmowie bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, co doprowadziło do zastosowania przepisu art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sytuacji gdy przepis ten jest niezgodny w ww. przepisami Konstytucji RP w zakresie w jakim umożliwia doprowadzenie przez organ do braku przedawnienia zobowiązań wskutek zaniechania przez ten organ działania polegającego na umorzeniu bezskutecznej egzekucji;

- art. 6, art. 8, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności, budowania zaufania do władzy publicznej oraz zasady przekonywania poprzez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wystąpienia przesłanek do jego umorzenia, prowadzące do tego że organ prowadził przez wiele lat niecelową egzekucję oraz braku wykazania w uzasadnieniu jakie konkretnie czynności w jakich odstępach czasu były przez organ wykonywane w stosunku do poszczególnych tytułów wykonawczych.

W jego uzasadnieniu podniosła, że organ przez wiele lat utrzymywał zajęcia będące jedynie formalnym działaniem nie przynoszącym realnych rezultatów. W takiej sytuacji utrzymywanie zawieszenia biegu terminu przedawnienia prowadzi jedynie do "hodowania odsetek". Prowadzi to do wniosku, że art. 24 ust. 5b jest niezgodny z Konstytucja RP w zakresie w jakim umożliwia organowi utrzymywanie przez wiele lat nieskutecznej egzekucji oraz że roszczenie nigdy się nie przedawni. W sprawie powinna mieć zastosowanie konstrukcja z art. 70 § 4 O.p., w której poszczególne czynności przerywają bieg terminu przedawnienia, co oznacza, że organ nie pozostaje w bezczynności przez wiele lat. W tej sytuacji organ powinien ustalić termin przedawnienia roszczeń z zastosowaniem ogólnego terminu przedawnienia, a w konsekwencji umorzyć postępowanie egzekucyjne.

Przywołanym na wstępie postanowieniem organ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.

Uzasadniając to stanowisko wskazał, że przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. § 1 tego przepisu wskazuje na przesłanki obligatoryjne, natomiast § 2 na fakultatywne pozostawione do uznania organu. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w toku postępowania zaistnieją przeszkody lub wady postępowania, których nie da się usunąć. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Oznacza to zakończenie postępowania egzekucyjnego bez osiągnięcia właściwego celu egzekucji, czyli wyegzekwowania określonego obowiązku.

Organ podzielił stanowisko przyjęte w zaskarżonym postanowieniu, że do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie stosuje się przepisów O.p. Przepisy regulujące zasady przedawnienia takich należności zostały zamieszczone przez ustawodawcę w odrębnej regulacji, tj. w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Analiza tych przepisów w zestawieniu z podjętymi w toku postępowania egzekucyjnego czynnościami prowadzi do jednoznacznej tezy, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu. W sprawie, przed upływem terminów przedawnienia poszczególnych składek zaistniały bowiem okoliczności, które skutecznie spowodowały, że bieg przedawnienia został zawieszony i w konsekwencji ciążące na zobowiązanym należności z tytułu ww. składek nie uległy przedawnieniu. Mianowicie pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu ww. składek, w rozumieniu art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, było doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku PEKAO S.A. oraz BNP Paribas Bank Polska, co spowodowało skuteczne zawieszenie biegu przedawnienia we wskazanych przez organ datach w stosunku do określonych tytułów wykonawczych. Stan zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi trwa nadal. Postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie powyższych tytułów wykonawczych są w toku, organ poszukuje majątku zobowiązanego i stosuje środki egzekucyjne. Ostatni zastosowany środek - zajęcie świadczenia ZUS jest skuteczny - zajęcie jest realizowane od lutego 2023 r. Zatem nie ustała przyczyna powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Dodatkowo podniósł, że należności z tytułu nieopłaconych składek za sporne okresy zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości, co oznacza, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Jednocześnie organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w związku z czym może być skutecznie stosowany. Wyrok ten znajduje zastosowanie również do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zdaniem organu brak również podstaw do umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na jego bezskuteczność. W sprawie nie zachodzi przesłanka bezskuteczności egzekucji, gdyż ze świadczenia ZUS zobowiązanego comiesięcznie przekazywane są środki na pokrycie egzekwowanych składek.

Nadto dodał, że fakt, iż organ przez długi okres nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych nie jest równoznaczne z tym, że egzekucja administracyjna nie toczy się ani też, że postępowanie to podlega obligatoryjnemu umorzeniu. Fakt doręczenia tytułów wykonawczych i brak zakończenia tego postępowania sprawia, że postępowanie egzekucyjne jest w toku, a organ może w każdej chwili, zwłaszcza gdy podejmie informację o tym, że zobowiązany dysponuje środkami, dokonać czynności mających na celu zaspokojenie wierzyciela. Tym samym, w ocenie organu, kontynuując postępowanie egzekucyjne, nie naruszono również zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady budowania zaufania do władzy państwowej oraz zasady przekonywania czy też praworządności. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ egzekucyjny w sposób szczegółowy przedstawił przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do każdego z tytułów wykonawczych.

Ponadto nie ma podstaw do stwierdzenia, aby w sprawie wystąpiły inne przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Końcowo, odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania zażalenia, organ wskazał, że w jego ocenie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie strona wniosła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając:

a) naruszenie art. 8 ust. 2 w zw. z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP polegające na odmowie bezpośredniego zastosowania przepisów Konstytucji, co doprowadziło do zastosowania przepisu art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sytuacji gdy przepis ten jest niezgodny ze wskazanymi przepisami Konstytucji RP w zakresie w jakim umożliwia doprowadzenie przez organ do braku przedawnienia zobowiązań obywatela;

b) naruszenie art. 6, 8, 11 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego tj. zasady praworządności, budowania zaufania do władzy publicznej oraz zasady przekonywania przejawiające się w:

- braku umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo wystąpienia przesłanek do jego umorzenia, prowadzące do tego, że w realiach niniejszej sprawy organ prowadził przez wiele lat niecelową egzekucję,

- braku wykazania w uzasadnieniu jakie konkretnie czynności w jakich odstępach czasu były przez organ wykonywane w stosunku do poszczególnych tytułów wykonawczych.

Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Nadto wniosła o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z następującymi pytaniami prawnymi:

1. Czy przepis art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jest zgodny z. art. 2, art. 7, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie uzależnia stanu zawieszenia biegu terminu przedawnienia roszczeń publicznoprawnych od aktywnej postawy organu egzekucyjnego, tj. podejmowania przez organ egzekucyjny w określonych odstępach czasu danych czynności egzekucyjnych.

2. Czy przepis art 59 § 2 u.p.e.a. jest zgodny z art. art. 2, art. 7, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie w jakim umożliwia organowi prowadzenie egzekucji administracyjnej pomimo wystąpienia przesłanek do jego umorzenia w postaci braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany wskazywał na konieczność umorzenia postepowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że egzekucja była nieskuteczna. W sprawie organ przez wiele lat utrzymywał zajęcia będące jedynie działaniem formalnym nie przynoszącym żadnych realnych rezultatów. W takiej sytuacji utrzymywanie skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia przepisów Konstytucji RP, bowiem prowadzi do sytuacji w której celem organu jest niedopuszczenie do przedawnienia roszczenia i tzw. "hodowania odsetek", a taki cel jest niezgodny z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, tj. doprowadzeniem do wyegzekwowania roszczenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że przepis art. 24 ust. 5b jest niezgodne z Konstytucją RP w zakresie w jakim umożliwia organowi utrzymywanie przez wiele lat nieskutecznej egzekucji, a tym samym doprowadzenie do tego, że roszczenie nigdy się nie przedawni.

Dalej argumentując, że istnienie korelacji pomiędzy treścią art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 59 § 2 u.p.e.a. tworzy po stronie organu egzekucyjnego uprawnienie do prowadzenia wieloletniej egzekucji de facto uniemożliwiając doprowadzenie do jej przedawnienia, przy czym taka dowolność korzystania z ww. instytucji prowadzi do sytuacji różnicowania praw podatników w zakresie możliwości skorzystania z instytucji przedawnienia zobowiązania podatkowego ze względu na skorzystanie bądź nie przez organ z instytucji fakultatywnego umorzenia postępowanie egzekucyjnego (art. 59 § 2 u.p.e.a.). Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu SK 40/12 wskazał, że "Zaskarżone rozwiązanie różnicuje bowiem w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Podobne zastosowanie arbitralnego i przypadkowego kryterium dotyczy treści przepisów objętych pytaniem prawnym. Bowiem to jedynie od woli organu zależy czy będzie utrzymywał nieskuteczną egzekucję przez wiele lat, a tym samym bieg terminu przedawnienia będzie zawieszony, czy też umorzy postępowanie egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.).

Oznacza to, że badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, wówczas gdy decyzja wiąże się z negatywnymi dla niej skutkami, czy też zdaniem strony narusza zasady współżycia społecznego. W postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej.

Kierując się powyższym, Sąd uznał, że skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Istotą sporu jest kwestia istnienia podstaw do umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, obejmujących nieuiszczone składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem zobowiązanego postępowanie to powinno zostać umorzone. Odmiennego zdanie jest natomiast organ. W tak zakreślonym sporze racje należy przyznać organowi.

Jak trafnie wyjaśnił organ istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu odpowiednim dla sprawy) postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku twierdzeń strony, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.

Skarżący od samego początku sprawy podnosi, że postępowanie egzekucyjne powinno ulec umorzeniu zarówno ze względu na wygaśnięcie obowiązku z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności (art. 59 § 1 pkt 2) jak i z uwagi na brak skuteczności prowadzonej egzekucji (art. 59 § 2).

W przedmiotowej sprawie organ nie tylko odniósł się do podnoszonych przez stronę podstaw, lecz z urzędu przeprowadził analizę wszystkich przesłanek umorzenia postepowania, trafnie uznając, że żadna z nich nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, co uzasadniało odmowe umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Racje należy przyznać organom, że podniesiona we wniosku kwestia wygaśnięcia obowiązku zalicza się do przesłanek umorzenia z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przepis ten bezspornie dotyczy m. in. sytuacji, gdy obowiązek wygasł, np. na skutek przedawnienia, co oznacza, że obowiązek powstał i nie został wykonany, ale przestał istnieć.

W związku z tym obowiązkiem organu egzekucyjnego było dokonania analizy przepisów regulujących przedawnienie należności składkowych. Zdaniem Sądu również w tym zakresie nie można zarzucić mu jakiegokolwiek uchybienia.

Po pierwsze trafnie organ ten wskazał, że do oceny przedawnienia należności składkowych nie znajduje zastosowania Ordynacja podatkowa, w tym art. 70 § 1 i 4, regulujący przedawnienie należności podatkowych.

W odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne kwestię przedawnienia reguluje ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym zakresie organ egzekucyjny przedstawił przepisy prawne odnoszące się do kwestii przedawnienia składek oraz ich zmiany dokonywane na przestrzeni lat. Wykonana przez niego analiza, w której wyszczególniono m.in. jakie składki objęto analizą przedawnienia, numery tytułów wykonawczych obejmujących poszczególne należności oraz daty rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia jest prawidłowa. Organ wskazał również datę, z którą związał początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a mianowicie dzień doręczenia stronie odpisów poszczególnych tytułów wykonawczych. Prawidłowo w tym zakresie wskazał, że żadna z dochodzonych składek nie uległa przedawnieniu, gdyż przed upływem terminu ich przedawnienia wystąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia. Zawieszenie terminu biegu przedawnienia polega na tym, te po rozpoczęciu jego biegu pojawiają okoliczności, które wstrzymują ten bieg. W przedmiotowej sprawie takim zdarzeniem powodującym zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu składek było doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Stosownie bowiem do treści art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego np. wierzytelności z rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych; podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (por. wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21, wyrok WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r., I SA/Gd 737/17; wyrok WSA w Szczecinie z 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16).

Organ egzekucyjny szczegółowo odniósł się do tej kwestii przywołując poszczególne tytuły wykonawcza i określając datę zawieszenia biegu terminu przedawnienia objętych nim należności, wynikającą z daty doręczenia ich stronie samodzielnie lub wraz zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego. Dokonane w tym zakresie ustalenia organu są prawidłowe.

W związku z tym, w sprawie zaszły zatem okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia wszystkich przedmiotowych składek. Z akt sprawy wynika, że pierwszymi czynnościami zmierzającymi do wyegzekwowania należności z tytułu nieuregulowania ww. składek, prowadzącymi do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, było doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych. Uwzględniając zatem wskazany przez organ okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych niewątpliwym jest, że nie doszło do przedawnienia dochodzonych obowiązków, zarówno na dzień wystawienia ww. tytułów wykonawczych oraz wszczęcia na ich podstawie postępowania egzekucyjnego, jak również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia. Okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek na tyle go bowiem wydłużyły, że termin ten - z uwagi na wciąż toczące się postępowanie egzekucyjne - nie upłynął ani na dzień wydania postanowienia przez organ egzekucyjny, ani na dzień wydania zaskarżonego postanowienia.

Wdrożone na podstawie wskazanych powyżej tytułów postępowanie egzekucyjne jest realizowane, w jego toku organ egzekucyjny poszukuje majątku i stosuje przewidziane ustawą kolejne środki egzekucyjne (ostatnio skuteczne zajęcie świadczenia w ZUS). Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone (wierzyciel nie został zaspokojony), tym samym nie ustała też przyczyna powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. należności.

Podsumowując ten wątek należy stwierdzić, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie budzi wątpliwości, że skarżącemu zostały wystawione i doręczone tytuły wykonawcze, które są ważne i pozostają w obrocie prawnym. Odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego z tych względów jest w tej sprawie uzasadniona.

Co więcej, wdrożone na podstawie wskazanych powyżej tytułów postępowanie egzekucyjne jest w dalszym ciągu realizowane, w jego toku organ egzekucyjny poszukuje majątku i stosuje przewidziane ustawą kolejne środki egzekucyjne (ostatnio skuteczne zajęcie świadczenia ZUS). Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, tym samym nie ustała też przyczyna powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. należności. Powyższe uniemożliwia przyjęcie argumentu, iż dochodzone składki uległy przedawnieniu.

Skarżący natomiast w istocie kwestionuje możliwość prowadzenia przez wiele lat postępowania egzekucyjnego. Rację należy jednak przyznać organowi, że pomimo upływu ponad 10 lat od wszczęcia tego postępowania może ono być w dalszym ciągu prowadzone. Sąd pragnie zauważyć, że nie istnieje przepis, który nakazywałby umorzenie tego postępowania z uwagi na upływ czasu. Zgodnie z wyrokiem NSA z 19 maja 2021 r., III FSK 3443/21, zawieszenie biegu terminu przedawnienia może być dłuższe niż okres przedawnienia należności z tytułu składek, określony w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie istnieje przepis, który nakazywałby umorzenie tego postępowania z uwagi na upływ czasu.

Fakt, iż organ przez długi okres nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych nie jest równoznaczne z tym, że egzekucja administracyjna nie toczy się ani też, że postępowanie to podlega obligatoryjnemu umorzeniu. Fakt doręczenia tytułów wykonawczych i brak zakończenia tego postępowania sprawia, że postępowanie egzekucyjne jest w toku, a organ może w każdej chwili, zwłaszcza gdy podejmie informację o tym, że zobowiązany dysponuje środkami, dokonać czynności mających na celu zaspokojenie wierzyciela. W tej sytuacji, kontynuowanie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny nie stanowi naruszenia przepisów, w tym przepisów Konstytucji RP.

Nie można przy tym pominąć, że organ egzekucyjny w stosunku do zakwestionowanych należności podejmował liczne działania w kierunku ich wyegzekwowania już od 2012 r. Większość korespondencji była osobiście odbierana przez zobowiązanego (oraz dorosłego domownika - B. T.), zatem oczywistym jest, że miał on świadomość figurującego na koncie zadłużenia i obowiązku jego dochodzenia w trybie egzekucji.

Ponadto okoliczność wciąż toczącego się postępowania egzekucyjnego ma wpływ na możliwość jego umorzenia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Sąd bowiem zauważa, że jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego w art. 59 § 2 u.p.e.a. uznania administracyjnego jest stwierdzenie, że w dacie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, brak jest możliwości uzyskania danych kwot - tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności - w dającej się widzieć przyszłości.

W sprawie nie można zaś mówić o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Zawiadomieniami z 13 stycznia 2023 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego strony, z którego comiesięcznie przekazywane są środki na pokrycie egzekwowanych należności. Istnieje zatem składnik majątku, z którego możliwe jest systematyczne zaspokajanie wierzyciela.

Tym samym, w ocenie Sądu organy nie naruszyły również zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady budowania zaufania do władzy państwowej oraz zasady przekonywania czy też praworządności. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ egzekucyjny w sposób szczegółowy przedstawił przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do każdego z tytułów wykonawczych: wskazano kiedy zostały doręczone zobowiązanemu odpisy poszczególnych tytułów wykonawczych, jakie zastosowano środki egzekucyjne i ich efekty, co pozwala w łatwy sposób na analizę przebiegu całego postępowania egzekucyjnego. Podniesiony zatem w skardze zarzut dotyczący braku przedstawienia przez organ odpowiedniej argumentacji jest całkowicie nieuzasadniony.

Jednocześnie Sąd nie znalazł powodów do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami wskazanymi przez stronę w skardze. Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, instytucja pytania prawnego, przewidziana art. 193 Konstytucji RP, nie daje skarżącemu w postępowaniu sądowoadministracyjnym uprawnienia (prawa podmiotowego) do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest bowiem wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem (por. np. postanowienie NSA z 7 września 2011, I OZ 653/11, CBOSA oraz wyrok NSA z 25 stycznia 2018 r., I OSK 2422/17). Innymi słowy, to wyłącznie wątpliwości co do ewentualnej niekonstytucyjności ustawy powzięte przez skład orzekający (a nie stronę postępowania) uzasadniają skorzystanie z możliwości wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę takich wątpliwości nie powziął. Również orzecznictwo ani doktryna nie zawracały uwagi na tego typu problem. W ocenie Sądu zarówno art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak i art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez określenie warunków i przesłanek ich zastosowania stanowią wyraz świadomego działania prawodowcy. Należy mieć przy tym na uwadze konieczność respektowania zasady domniemania konstytucyjności ustaw.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw zaskarżonych rozstrzygnięć. Organy orzekające nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, z zachowaniem wszelkich uprawnień procesowych strony, a poczynione ustalenia doprowadziły do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Okoliczność, że ocena organów nie jest zbieżna z oczekiwaniem strony, nie uzasadnia zarzutu, że jest ona ogólnikowa, czy też powierzchowna.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) Sąd orzekł o oddaleniu skargi, przy czym mógł to uczynić na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 tej ustawy).