Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1382/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 6
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi N. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1765/2023/13446 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 22 maja 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. (organ I instancji) decyzją z dnia 22 maja 2023 r. nr [...] odmówił przyznania N.H. (skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem D.H.

Organ I instancji stwierdził, że przysługujące skarżącej za granicą świadczenia na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją syna, nie zostały uchylone, a jedynie czasowo wstrzymano ich wypłatę, co nie eliminuje negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 - dalej "u.s.r."). Z tego też powodu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem nie przysługuje.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca nie zgodziła się z jej treścią. Podkreśliła, że nigdy nie otrzymywała i nie posiada prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub innego świadczenia o podobnym charakterze z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem w Ukrainie. Zawsze była czynna zawodowo i świadczenia o podobnym charakterze, jak świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługiwały.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 6 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1765/2023/13446, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że skarżąca wnioskiem z dnia 24 marca 2023 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad synem. Syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r., wydanym do dnia 31 marca 2025 r. Niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżącej przyznano w Ukrainie do dnia 27 marca 2029 r. świadczenia z tytułu niepełnosprawności syna, w wysokości 2100 UAH. Do grudnia 2022 r. skarżąca otrzymywała przyznane świadczenie na konto. Od stycznia 2023 r. świadczenie nie jest wypłacane. a z uwagi na okupację terenu, dokumenty dotyczące świadczeń zostały ewakuowane i przekierowane do innego organu na terenie Ukrainy. Zdaniem SKO przysługujące skarżącej za granicą świadczenia na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją syna, nie zostały uchylone, a jedynie czasowo wstrzymano ich wypłatę, co nie eliminuje negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.s.r. Z tego też powodu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem skarżącej nie przysługuje.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca nie zgodziła się z decyzją SKO. Podkreśliła, że została pozbawiona jakiejkolwiek pomocy finansowej, która umożliwiałaby prawidłowe funkcjonowanie oraz rehabilitacje jej niepełnosprawnego syna. Nie otrzymała danych adresowych, telefonicznych ani informacji odnośnie realizacji dalszej wypłaty przyznanego zasiłku w Ukrainie. Oświadczyła, że nigdy nie otrzymywała i nie posiada prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i innego świadczenia o podobnym charakterze w Ukrainie, gdyż zawsze była aktywna zawodowo.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm - dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ze względu na brak ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy pozwalającego na podjęcie rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615-dalej "u.s.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei art. 17 ust. 5 u.s.r. wskazuje kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wprowadzenie negatywnych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.s.r. ma na celu wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki oraz zapobieganie sytuacjom, gdy jedna osoba pobierałaby dwa świadczenia. Dlatego przy interpretacji art. 17 ust. 5 u.s.r. należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 poz. 583 ze zm.), zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych. Niewłaściwym byłoby zatem dopuszczenie do sytuacji nieuzasadnionego ich uprzywilejowania względem obywateli RP, w której mogliby oni pobierać jednocześnie dwa niezależne świadczenia na tę samą osobę wymagającą opieki, zarówno w Ukrainie, jak i w Polsce.

Sąd podziela wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 6 u.s.r. dokonaną przez WSA w Gliwicach (wyrok z 10 marca 2023 r. II SA/Gl 1545/22), że użyte w tym przepisie określenie "inna osoba" nie obejmuje skarżącej jako osoby sprawującej opiekę nad synem. Błędna wykładnia ww. przepisu dokonana przez organy nie zmienia faktu, że konstytucyjna zasada równości oraz brak możliwości kumulacji świadczeń, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych (w tym przypadku jednego w Ukrainie, drugiego – w Polsce). Dlatego rację, co do zasady ma SKO, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli skarżąca lub ktokolwiek inny ma już ustalone na tą samą osobę wymagającą opieki prawo do ww. świadczenia. To z kolei oznacza, że nabycie przez wnioskodawczynię na terenie Ukrainy prawa do takiego świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, uniemożliwia przyznanie na terenie Polski świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ww. dzieckiem, tj. świadczenia tego samego rodzaju (o tym samym charakterze).

W przedmiotowej sprawie organy nie ustaliły charakteru pobieranego przez skarżącą świadczenia, przede wszystkim czy jest ono udzielone skarżącej, czy jej dziecku, a jeżeli skarżącej, czy przysługuje jej w zamian za opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem w związku z niemożliwością świadczenia pracy. Ustalenie zatem charakteru przyznanego w Ukrainie świadczenia będzie miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, czy przyznane w Ukrainie skarżącej świadczenie odpowiada świadczeniu pielęgnacyjnemu. Jeżeli skarżąca ma już przyznane podobne świadczenie i nie zawiesiła jego pobierania organ winien odmówić przyznania skarżącej żądanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 5 u.s.r. (świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje gdy na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a nie na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.s.r., który to przepis dotyczy sytuacji, gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba (inna - niż "osoba sprawująca opiekę" art. 17 ust. 5 pkt 1 u.s.r., czy "osoba wymagająca opieki" art. 17 ust. 5 pkt 2 u.s.r.) jest uprawniona za granicą do świadczenia (...).

Z kolei w przypadku ustalenia, że przyznane w Ukrainie skarżącej świadczenie nie odpowiada świadczeniu pielęgnacyjnemu, wówczas organ rozważy szczegółowo spełnienie wszystkich przesłanek koniecznych do uzyskania żądanego świadczenia (w tym jej sytuacji rodzinnej, w aktach adm. znajduje się informacja, że skarżąca jest zamężna, ma troje dzieci ur. w roku [...], [...] i [...]).

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną oraz zbada przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia (tak pozytywne, jak i negatywne) i w zależności od wyniku postępowania wyjaśniającego podejmie rozstrzygnięcie, uzasadniając je zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.