Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 857/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 3 § 2, art. 134 § 1, art. 145 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 1 i ust 3, art. 137 ust. 1, art. 229
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: specjalista Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2024 r. sprawy ze skargi C. M., J. M., T. M., M. H. i W. B. na decyzję Wojewody z dnia 10 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy, po wznowieniu postępowania, zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z 12 maja 1965 r., znak: [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. m. [...] w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla m. [...] w [...] Kw nr [...], oznaczoną na mapie stanowiącej załącznik do ww. orzeczenia jako działka nr [...] o pow. 4180 m2 stanowiącej współwłasność M. D., S. R. i K. M.. Jednocześnie przyznano odszkodowanie w kwocie [...]zł (każdej osobie [...] części kwoty). Celem wywłaszczenia nieruchomości była budowa zbiornicy przez S. "Z. " będąca we władaniu tego terenu na podstawie zawartej umowy dzierżawy z 1963 r. Spółdzielnia na ww. nieruchomości miała już urządzoną zbiornicę, którą zamierzała rozbudować na podstawie decyzji z 22 października 1963 r. o lokalizacji szczegółowej.

Decyzją z 29 czerwca 1966 r. nr [...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy MSW orzekła o nieuwzględnieniu odwołania i utrzymaniu w mocy decyzji o wywłaszczeniu.

Decyzją z 15 listopada 1995 r., znak [...] Wojewoda stwierdził nabycie przez M. P. z mocy prawa, nieodpłatnie własność nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], arkusz mapy [...] uregulowanej w księdze wieczystej [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] stanowiącej integralną część decyzji (z ww. karty wynikało, iż decyzja dotyczyła działki nr [...]). Zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych z 18 lipca 1995 r. znajdującym się przy księdze wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona dawniej jako: parcela nr [...] z karty [...] obręb [...], odpowiada aktualnej działce nr [...] z arkusza mapy [...] o pow. 0,4192 ha. Zmiana powierzchni wynikła z nowego pomiaru powierzchni.

Postanowieniem Sądu Rejonowego [...], Wydział I Cywilny z 29 listopada 1996 r. sygn. akt: I [...] spadek po zmarłej 14 lipca 1992 r. K. M. nabyli mąż K. M. w [...] części oraz dzieci: C. M., Z. M., W. B. i D. Ś., każde z nich w [...] części.

Uchwałą nr 208/97 Zarządu M. P. z 16 maja 1997 r. przeznaczono do oddania w użytkowanie wieczyste w trybie bezprzetargowym nieruchomość stanowiącą własność M. P., położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną jako działka nr [...], z arkusza mapy [...] o pow. 4192 m2.

Aktem notarialnym z 17 czerwca 1997 r. rep. [...] nr [...] grunt obejmujący ww. działkę, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oddano w wieczyste użytkowanie na okres 40 lat, to jest do 17 czerwca 2037 r. na rzecz S. "S." w [...] Wniosek o wpis do księgi wieczystej nr [...] wpłynął do Sądu Rejonowego [...] w dniu 20 czerwca 1997 r. Zgodnie z repertorium KW nr [...] wpis do księgi wieczystej nastąpił na wniosek l.dz. [...] z 18 czerwca 1997 r. w dniu 2 września 1998 r. Analiza księgi wieczystej nr [...] wskazywała, iż przedmiotowa działka nr [...] znajdowała się w użytkowaniu wieczystym C. o.

Pismem z 23 października 2008 r. D. Ś. działając w imieniu własnym oraz W. B., C. M. i Z. M. wniosła do Starosty [...] o unieważnienie orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...], stanowiącej dawniej działkę nr [...], wydanego przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. M. P. z 12 maja 1965 r. znak [...]

Pismem z 20 lipca 2009 r. D. Ś. wyjaśniła, że jej wniosek zmierza do uzyskania zwrotu działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...]

Postanowieniem z 28 lipca 2009 r. Minister Infrastruktury przekazał Prezydentowi M. P. jej sprecyzowany wniosek.

Postanowieniem z 1 września 2009 r. Prezydent M. P. przekazał wniosek D. Ś. o zwrot przedmiotowej nieruchomości Wojewodzie.

Postanowieniem z 7 października 2009 r. Wojewoda wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia rzeczonej sprawy.

Pismem z 20 października 2009 r. Starosta [...] wszczął postępowanie o zwrot nieruchomości.

Postanowieniem Sądu Rejonowego [...], Wydział I Cywilny z 6 kwietnia 2010 r. sygn. akt: [...] spadek po zmarłym 23 sierpnia 2008 r. K. M. nabyły dzieci: C. M., Z. M., W. B. i D. Ś., każde po [...] części.

Postanowieniem z 9 sierpnia 2010 r. Starosta [...] na wniosek D. Ś. zawiesił postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z 19 listopada 2014 r. Starosta [...] poinformował spółkę D. jako użytkownika wieczystego o toczącym się postępowaniu (czasowo zawieszonym).

Pismem z 30 sierpnia 2017 r. pełnomocnik użytkownika wieczystego przekazał informację o połączeniu D. Sp. z o.o. z C. o.

Postanowieniem z 30 października 2017 r. nr [...] Starosta [...] podjął z urzędu zawieszone postępowanie.

Dnia 10 listopada 2017 r., nr [...] Starosta [...] umorzył prowadzone postępowanie zgodnie z art. 98 § 2 k.p.a.

Postanowieniem z 26 lutego 2021 r. sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy [...], Wydział I Cywilny stwierdził, iż spadek po zmarłym 6 września 2004 r. S. R. nabyli: M. D. w [...] części oraz W. B., D. Ś., C. M., Z. M. w [...] części każda z osób. Natomiast spadek po zmarłej 21 września 2008 r. M. D. nabyli: W. B., D. Ś., C. M.,. Z. M. w [...] części każda z osób.

Pismem z 29 kwietnia 2021 r. D. Ś. wniosła o wznowienia postępowania, załączając postanowienie Sądu Rejonowego [...] I Wydział Cywilny o stwierdzeniu nabycia spadku po S. R. oraz M. D..

Postanowieniem z 14 maja 2021 r., nr [...] Starosta [...] wznowił prowadzone z wniosku D. Ś. postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

W dniu 26 listopada 2021 r. organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny działki nr [...].

Pismem z 8 listopada 2021 r. Wydział Gospodarki Nieruchomości Urzędu M. P. poinformował, że działka nr [...] na mocy umowy przeniesienia praw z 19 czerwca 2007 r. rep. A nr [...], znajduje się w użytkowaniu wieczystym C. o. Ponadto organ ustalił, iż C. o. nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz położonych na niej zabudowań w 2017 r. od "D." Sp. z o.o, w wyniku przejęcia jej majątku, co nastąpiło po połączeniu obu spółek. Spółka D. prawo użytkowania wieczystego wraz z zabudowaniami nabyła na przełomie roku [...] od S. Sp. z o.o. również w wyniku ich połączenia. S. Sp. z o.o. prawo to nabyło od S. P. "S." na podstawie umowy przeniesienia praw z 19 czerwca 2007 r. S. P. "S." prawo użytkowania wieczystego uzyskała na podstawie umowy z 17 czerwca 1997 r. z M. P.. W latach wcześniejszych spółdzielnia ta figurowała pod nazwą "Z." (poprzednik prawny). S. P. "S."' nie istnieje (została wykreślona z rejestru KRS z dniem 2 sierpnia 2008 r.).

Pismem z 2 marca 2022 r. Miejska Pracownia Urbanistyczna przekazała wypisy i wyrysy z planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego M. P. z 1966 r. uchwalonego uchwałą Nr 33/283/66 Prezydium Rady N. M. P. z 9 września 1966 r., z planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego M. P. zatwierdzonego przez Wojewodę [...] 22 sierpnia 1975 r. stanowiącego integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...] zatwierdzonego uchwałą nr VII/25/77 Wojewódzkiej Rady N. z 21 października 1977 r. (Dz. U. W.R.N. nr 14 poz. 110), z planu zagospodarowania przestrzennego M. P., uchwalonego uchwałą Nr X/58/ll/94 Rady M. P. z 6 grudnia 1994 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr 22 poz. 246), ze szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu [...] zatwierdzonego uchwałą Nr 15/163/72 [...] m. [...] z 21 lipca 1972 r., z miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego [...], zatwierdzonego uchwałą Miejskiej Rady N. Nr VII/36/85 z 25 kwietnia 1985 r., w sprawie aktualizacji miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego [...], [...] oraz [...], z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "[...]" w [...] uchwalonego uchwałą Nr XXXIV/336/V/2008 Rady M. P. z 18 marca 2008 r., z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru "Węzeł [...]" w [...] uchwalonego uchwałą Nr L/908/VIII/2021 Rady M. P. z 6 lipca 2021 r.

Pismem z 15 marca 2022 r. Wydział Urbanistyki i Architektury U. M. P. poinformowało o przeznaczeniu przedmiotowej działki [...] planach.

Decyzją z 18 maja 2022 r., nr [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu na rzecz D. Ś., a także W. B., C. M. i Z. M., reprezentowanych przez D. Ś. - nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], jako własność M. P. w użytkowaniu wieczystym C. o.

Aktem poświadczenia dziedziczenia z 23 czerwca 2022 r. Rep. A nr [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym w dniu 13 grudnia 2014 r. Z. M. na podstawie ustawy dziedziczą: J. M., T. M. i M. H. w udziale wynoszącym [...] części każdy z nich. W efekcie uprawnionymi do zgłoszenia roszczenia o zwrot działki nr [...] są: D. Ś., W. B., C. M., J. M., T. M., M. H..

Decyzją z 28 września 2022 r. znak [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Staroście [...] z uwagi na konieczność ustalenia stron postępowania, w związku ze śmiercią wnioskodawcy Z. M., a także potrzebę zastosowania przy ponownym wydaniu decyzji przepisów dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego.

Pismem z 29 kwietnia 2023 r. pełnomocnik C. o. przekazał poświadczone za zgodność z oryginałami odpisy dokumentów - potwierdzające tożsamość podmiotów S. P. "Z." i S. P. "S.", tj. akta rejestrowe zlikwidowanej S. P. "S." działającej wcześniej pod firmą S. P. "Z.", potwierdzające następstwo prawne C. o. po "D." Sp. z o.o. oraz po S. Sp. z o.o. (akta z rejestru przedsiębiorców dotyczące ww. spółek), a także następstwo S. Sp. z o.o. po S. P. "S." (dokumenty dotyczące nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...]). Powyższe dokumenty potwierdzają następstwo prawne C. o. po S. P. "Z." w P..

Decyzją z dnia 29 maja 2023 r. znak [...] Starosta [...]:

1. uchylił decyzję Starosty [...] z dnia 10 listopada 2017 r., znak: [...] o umorzeniu prowadzonego z wniosku p. D. Ś. postępowania o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...]

2. odmówił zwrotu na rzecz D. Ś., reprezentowanej przez radcę prawnego K. J., a także W. B., C. M., J. E. M., T. M. i M. H., reprezentowanych przez D. Ś. - nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 4192 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...], jako własność M. P. w użytkowaniu wieczystym C. o.

Pismem z dnia 31 maja 2023 roku D. Ś. reprezentująca J. M., M. H., T. M., W. B., C. M., wniosła odwołanie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie obowiązujących przepisów, gdyż zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego pow. 1.471 m2 przeznaczona była pod drogę, ulice, węzeł komunikacyjny. Wskazano, że siłą rzeczy takie przeznaczenie wykluczało możliwość zagospodarowania tej powierzchni przez S. "Z." na jej cele statutowe. Dodano także, że na tej powierzchni nie powstały żadne obiekty infrastruktury a założenia Spółdzielni obejmowały tylko część nieobejmującą drogi. Odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie, iż opisana nieruchomość podlega zwrotowi w całości ewentualnie w części wynoszącej 1.471 m2.

Pismem z dnia 20 czerwca 2023 roku pełnomocnik D. Ś. wniósł odwołanie, w którym zarzucił decyzji Starosty [...] niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, niedążenie do ustalenia prawdy obiektywnej, błędy w ustaleniach faktycznych i prawnych poczynione przez organ pierwszej instancji, niezebranie całego materiału dowodowego pomimo składanych wniosków. Tym samym, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie, iż przedmiotowa nieruchomość podlega zwrotowi w całości lub że decyzja o uwłaszczeniu była wydana niezgodnie z obowiązującym prawem ewentualnie w części dotyczącej pow. 1.475 m2 oraz o zobowiązanie uczestnika C. o. do okazania oryginałów dokumentów, o które wnioskodawczyni wnosiła.

Pismem z 17 lipca 2023 r. pełnomocnik C. o. przedstawił argumenty przemawiające za nieuwzględnieniem odwołań jako oczywiście bezzasadnych, i tym samym wniesiono o utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy.

Decyzją z 10 października 2023 roku, nr [...] Wojewoda, utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 29 maja 2023 r., znak [...].

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w sposób szczegółowy i niebudzący wątpliwości ustalił stan faktyczny oraz prawidłowo zastosował art. 229 u.g.n., zgodnie z którym istnienie prawa użytkowania wieczystego oraz ujawnienie tego prawa przed 1 stycznia 1998 r. powoduje konieczność wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie miał przy tym znaczenia sposób wykorzystania tej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach, organ odwoławczy wskazał, że takie zastrzeżenia można podnosić w odrębnym postępowaniu mającym za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Natomiast co do kwestii powierzchni działki objętej wywłaszczeniem, organ podzielił stanowisko wyrażone w decyzji Starosty [...], w której szczegółowo wyjaśniono to zagadnienie, odnosząc się w niniejszym postępowaniu do powierzchni wywłaszczonej orzeczeniem z 12 maja 1965 r., tj. 4.180 m2. Zarzuty wysłowione w odwołaniach uznano zatem nietrafione i niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Pismem z dnia 13 listopada 2023 roku C. M. J. M., T. M. M. H. W. B. reprezentowani przez D. Ś. złożyli do W. S. A. w Poznaniu skargę od decyzji Wojewody w sprawie: [...] z dnia 10 października 2023 roku. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżanej decyzji, przekazanie do ponownego rozpoznania ewentualnie o ustalenie, iż nieruchomość opisana wyżej podlega zwrotowi w całości ewentualnie, w części wynoszącej 1.471 m˛. Zaskarżanej decyzji zarzucili nie wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, brak inicjatywy organu w podejmowanej z urzędu działań, czynności określonych przez k.p.a. i w konsekwencji działaniu na naszą szkodę, poprzez kilkunastoletnie prowadzenia postępowania, wyjaśniania wielu wątków w sprawie a w rzeczywistości stan faktyczny, do podjęcia decyzji w oparciu o przepis, który nie wymagał prowadzenia tak szerokiego postępowania przez taki długi okres czasu, co narażało skarżacych na koszty i stracony czas, skoro nieruchomość została sprzedana przed datą 01.01.1988 roku i dokonano wpisu w księdze wieczystej. W konsekwencji pozostawienia bez oceny, wpływu na postępowanie faktu, iż decyzja uwłaszczeniowa wydana została sprzecznie z prawem, co w konsekwencji powoduje, iż dalsze czynności nawet zgodne z prawem obowiązującym w danej chwili pozostają w sprzeczności z podstawowym naruszeniem (decyzja wywłaszczeniowa jest nieważna), oraz wybiórcza ochrona praw jednych podmiotów z naruszeniem, krzywdzą prawa innych podmiotów. Organ przez okres 15 lat prowadził postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości końcowo wskazując, iż roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 roku nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powyższa okoliczności jest bezsporna i można ją było ustalić w perspektywie miesiąca a organ prowadził postępowanie przez kilkanaście lat i w konsekwencji pozostawił kwestię zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej niewyjaśnioną. Wywłaszczenie odbyło się na rzecz S. P. Z. która faktycznie takiego wniosku nie mogła złożyć, natomiast pismo podmiotu upoważnionego do składania takich wniosków, według obowiązującego wtedy prawa, jest innej treści niż wniosek podmiotu nieuprawnionego. Zdaniem skarżących decyzja wywłaszczeniowa została wydana w sposób sprzeczny z prawem, bez wymaganego wniosku podmiotu uprawnionego, a tak istotna okoliczność, powinna być wyjaśniona przez organ, który powinien podjąć działania z urzędu, do czego ma prawo i obowiązek i jak wynika z akt sprawy w zakresie całego przebiegu wywłaszczenia zgromadził obszerny materiał dowodowy, potwierdzający wniesione zarzuty. Jeżeli obecnie organ twierdzi, iż powyższe jest bez znaczenia a wystarczające jest uzyskanie informacji, co do sprzedaży, oddania w użytkowanie wieczyste gruntu nam odebranego, to zasadne jest pytanie, po co, w jakim zakresie i dla jakich celów organ, przez tak długi czas gromadziła te dokumenty, stwarzając po stronie wnioskodawców iluzoryczne przekonanie, iż jest to merytorycznie uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Na rozprawie dnia 21 maja 2024 roku za skarżących C. M., J. M., T. M., M. H. stawiła się ich pełnomocnik D. Ś., będąca jednocześnie uczestniczką niniejszego postępowania. Skarżąca W. B. stawiła się wraz z pełnomocnikiem, który przyłączył się do skargi i podtrzymał jej argumentację, a dodatkowo podniósł zarzut nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym brak odniesienia się do wniosku o przedstawienie dokumentów w oryginale, o które wnioskowano.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody, Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń, co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

Stosownie do art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2023 r., poz. 344), dalej jako u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (2). Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia części nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z ww. warunków. Jednocześnie zgodnie z art. 216 ust. 1 ww. ustawy, przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

Zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. z dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zatem przyjęcie, że uprawnionemu podmiotowi przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, umocowane w art. 136 u.g.n., możliwe jest w sytuacji, gdy nie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu, wynikająca z cytowanego wyżej art. 229 u.g.n. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, gdy łącznie zachodzą trzy warunki: wywłaszczona nieruchomość musi zostać sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego, sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie użytkowania wieczystego musi nastąpić przed 1 stycznia 1998 r., prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego musi zostać wpisane do księgi wieczystej. Natomiast zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. : Dz. U. z 2022 r., poz. 1728 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie.

W przypadku zaistnienia przesłanki o której mowa w art. 229 u.g.n. uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości nie przysługuje. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. należy mieć na uwadze fakt, iż zobowiązuje on organy administracji publicznej do ścisłej wykładni. Jednym z warunków jego zastosowania jest fakt łącznego wystąpienia przesłanek w nim wskazanych, tj. nieruchomość musi zostać sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste a prawo to musi zostać ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Prawidłowa jest wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku, z art. 136 ust. 1 i 3 tej ustawy prowadząca do odmowy zwrotu nieruchomości z uwagi na to, że pozostaje ona w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (zob. wyrok NSA z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt. I OSK 2478/15). Powyższe orzeczenie wskazuje na zasadność zastosowania ścisłej wykładni art. 229 u.g.n. Obowiązkiem organu administracji publicznej, do którego zwrócono się o zwrot nieruchomości, jest właściwe udowodnienie istnienia tych przesłanek.

Jak wynika z akt sprawy pismem z 23 października 2008 r. D. Ś. działając w imieniu własnym oraz W. B., C. M. i Z. M. wniosła o unieważnienie orzeczenia z 12 maja 1965 r., znak: [...] którym wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla m. [...] Kw nr [...], oznaczoną na mapie stanowiącej załącznik do ww. orzeczenia jako działka nr [...] o pow. 4180 m2 stanowiącej współwłasność M. D., S. R. i K. M.. Przedmiotową nieruchomość oddano w użytkowanie wieczyste na rzecz S. "S." w [...] na podstawie umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 17 czerwca 1997 r. rep. A nr [...], a wniosek o wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej złożono 20 czerwca 1997 r. Wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nastąpił w dniu 2 września 1998 r. W myśl przepisu art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie były uprawnione (wbrew oczekiwaniu skarżących) do weryfikowania prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej. Trafnie wskazano w tym względzie, że taka weryfikacja jest możliwa tylko odrębnym postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie kontroli sądu podlegała natomiast wyłącznie kwestia prawidłowego rozstrzygnięcia organów administracji w kwestii zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tym względzie należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości zostało pierwotnie umorzone, a następnie wznowione i w tym zakresie zostało w niniejszej sprawie poddane sądowej kontroli. Powodem wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzja Starosty [...] z dnia 10 listopada 2017 roku było postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 26 lutego 2021 roku sygn. akt [...] o nabyciu spadku po S. R. i M. D.. W tym względzie konieczne było prawidłowe ustalenie zakresu podmiotowego prowadzonego postępowania zwrotowego. Należy zwrócić uwagę, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie organ był zobowiązany do ustalenia prawidłowego zakresu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W tym zakresie nie można czynić organom administracji skutecznego zarzutu, że wykonywał swoje obowiązki przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Równie istotne były okoliczności sprawy dotyczące zakresu przedmiotowego prowadzonego postępowania zwrotowego, aby prawidłowo określić jakie nieruchomości były przedmiotem prowadzonego postępowania. Na te kwestię prawidłowo zwrócił uwagę organ odwoławczy wskazując, że po ustaleniu przedmiotu sprawy (nieruchomość w stosunku do której zapadła decyzja "wywłaszczeniowa") oraz ustaleniu legitymacji podmiotów występujących z wnioskiem, na kolejnym etapie rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości badał istnienie negatywnych przesłanek zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. Stwierdzenie istnienia negatywnej przesłanki zwrotu spowodowało, że organ administracyjny nie przystąpił do badania celu wywłaszczenia oraz ustalenia zbędności nieruchomości albo zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. Okoliczność, że M. P. oddało w użytkowanie wieczyste przedmiotową nieruchomość, o zwrot której ubiegają się odwołujący, spowodowało, że nie było możliwe dokonanie jej zwrotu spadkobiercom poprzednich właścicieli. Obciążenie działki gruntu prawem użytkowania wieczystego wykluczyło natomiast dopuszczalność jej zwrotu. Prawo to mogło istnieć jedynie na nieruchomości stanowiącej własność publiczną, tj. Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Organy administracji nie są natomiast władne zaś w tym postępowaniu, aby oceniać, a tym bardziej kwestionować, ustanowionego prawa użytkowania wieczystego (zob. również wyroki NSA: z 15 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2780/17, z 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 1039/11, z 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1382/10).

W skardze zarzucono przedmiotowej decyzji zarzucono m.in. niewyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, brak inicjatywy organu w podejmowaniu z urzędu działań, czynności określonych przez ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, zwanej dalej "k.p.a.").

W ocenie Sądu ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyniki postępowania dowodowego, znajdują oparcie w materiale sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżących organy przeprowadziły prawidłowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia zakresu przedmiotowego oraz podmiotowego sprawy.

Zdaniem organu odwoławczego sprawa została rozpoznana w oparciu o wszechstronną i dogłębną analizę całego zebranego materiału dowodowego, nie wykroczono również poza zgromadzone dowody. Uzasadnienie rozstrzygnięcia dokładnie omawia wszystkie kwestie i cechuje się zrozumiałością, przy tym zawiera omówienie stanu faktycznego i prawnego sprawy w zakresie, jaki jest istotny dla rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo zwróciły uwagę na kluczową rozpoznawanej sprawie okoliczność, że działka została przekazana w użytkowanie wieczyste, na mocy umowy użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak trafnie orzekły organy administracji zaistnienie powyższych zdarzeń prawnych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r. stanowiło przeszkodę do zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Kategoryczny sposób sformułowania przepisu art. 229 u.g.n. wskazuje, że w razie spełnienia omówionych w nim przesłanek, a zatem w sytuacji, kiedy przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość sprzedano albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, które ujawniono również przed tą datą w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, a zatem uwzględnienie wniosku o zwrot jest wykluczone. Organy administracji publicznej są zwolnione w takim przypadku od obowiązku zbadania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 i art. 137 u.g.n., skoro uwzględnienie roszczenia jest niemożliwe z uwagi na realizację przesłanek z art. 229 u.g.n. (tak: A. Prusaczyk [w:] J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, W. 2021, Legalis). Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. W związku z powyższym roszczenie o zwrot działki stronom postępowania nie przysługuje, ponieważ jak wynika z zebranego materiału dowodowego przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego osób trzecich.

Na marginesie należy zauważyć, że składowi orzekającemu znana jest rozbieżność w orzecznictwie i doktrynie co do skutków wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. w zakresie tego, czy postępowanie administracyjne powinno zakończyć się umorzeniem (wobec jego bezprzedmiotowości, bezskuteczności roszczenia o zwrot) czy też odmową zwrotu - po merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy (zob. szerzej E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, komentarz do art. 229, teza 1 oraz teza 3; wyrok WSA z 08 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 21/18, CBOSA). Jednak ten spór nie ma istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia.

Podsumowując, Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze naruszeń prawa, zarówno materialnego jak i procesowego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.