Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 390/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 234
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędzia WSA Magda Froncisz Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2023 r. znak SKO.PW/4171/97/2023 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego R. C. kwotę 780 zł (siedemset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Z. decyzją z dnia 16 października 2023 r. nr GK.6331.9.2021 działając na podstawie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, a także art. 104 K.p.a. odmówił nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na działkach nr [...], [...] w miejscowości Z.. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 11 czerwca 2021 r. została przeprowadzona wizja w terenie w sprawie zmiany stanu wody na działkach nr [...], [...] w miejscowości Z.. Biegły zapoznał się z konfiguracją terenu i stanowiskiem stron postępowania. Na działkach nr [...], [...] w Z. usadowiona jest droga dojazdowa, wykonana z kostki brukowej, która w obecnej konfiguracji sprzyja gromadzeniu się wód opadowych, przy ogrodzeniu posesji na działce nr [...]. W dniu 23 czerwca 2021 r. wpłynęła opinia specjalisty hydrologa i hydrogeologa w sprawie zmiany stanu wody na działkach nr [...], [...] w miejscowości Z.. Z wykonanej opinii wynika, że wskutek utworzenia na działkach [...] i [...] w Z. utwardzonej drogi biegnącej wzdłuż granicy tych działek z działką [...] (w Z.) doszło do zwiększenia spływu powierzchniowego wód opadowych i kierowania tego spływu w stronę działki [...] Doszło zatem do zmiany stanu wody na gruncie (zmiany stosunków wodnych) działek [...] i [...], a zmiana ta może oddziaływać na grunty sąsiednie (czyli działkę [...] W momencie wykonywania Opinii (a ściślej: w momencie przeprowadzenia wizji lokalnej, na której oparta jest Opinia), nie dało się jednak wykazać jakichkolwiek materialnych szkód wynikających ze stwierdzonej zmiany stanu wody na gruncie. Dlatego obecnie nie ma podstaw do stwierdzenia zmiany stanu wody na gruncie szkodliwej dla gruntów sąsiednich w rozumieniu art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. W dniu 2 sierpnia 2021 r. do Wójta Gminy Z. wpłynęło pismo od R. C., wskazano w nim, że biegły w opinii prawidłowo wskazał zmianę stanu wody na gruncie działek [...], [...]. Twierdzenia biegłego na temat braku podstaw do wydania decyzji są błędne oraz wychodzące poza zakres. Według wnioskodawcy dokonane zmiany będą skutkować uszkodzeniem struktury muru na działce [...], co przełoży się na jego stabilność. Organy administracyjne winny więc również działać prewencyjnie w celu zapobieżenia potencjalnej katastrofie budowlanej, która może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. Obowiązki organu nie ograniczają się jedynie do stwierdzania nieprawidłowości po wystąpieniu skutku, ale w przypadku ich nieuchronności organ winien im zapobiec. Decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. Wójt Gminy Z. odmówił nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na działkach nr [...], [...] w miejscowości Z.. Po rozpatrzeniu odwołania R. C. SKO w Krakowie decyzją z dnia 30 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 10 stycznia 2022 r. Wyrokiem sygn. akt II SA/Kr 976/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu organy powinny były wyjaśnić, czy istnieje wysokie prawdopodobieństwo ujawnienia się skutków niewątpliwie niekorzystnej dla działki nr [...] zmiany stanu wody na gruncie, tj. czy skutki te wystąpią w dających się przewidzieć okolicznościach. W ponownym postępowaniu organ oceni, na podstawie treści opinii biegłego prawdopodobieństwo ujawnienia się skutków zmiany stanu wody, rozważywszy uzupełnienie opinii w odnośnym zakresie. W przypadku stwierdzenia wysokiego prawdopodobieństwa ujawnienia się skutków zmiany stanu wody na gruncie, organ ustali, czy zasadne jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego czy też wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, uwzględniając treść opinii biegłego. W dniu 19 maja 2023 r. została przeprowadzona wizja terenowa w ww. sprawie, podczas której biegły podtrzymał swoje wcześniejsze obserwacje z czerwca 2021 r. Zmienione są nadal stosunki wodne w sposób niekorzystny dla działki nr [...], natomiast nadal nie ujawniły się żadne materialne szkody. W dniu 26 maja 2023 r. wpłynęła opinia specjalisty hydrologa i hydrogeologa z której wynika, że stan wody na gruncie działek nr [...] i [...] w Z. pozostaje zmieniony w tym samym stopniu, jak zostało to wykazane w pierwotnej opinii. Jest to zmiana potencjalnie szkodliwa dla obszaru działki [...] z Z.. Do dnia 19 maja 2023 r. nie zaszły żadne możliwe do zauważenia czy udokumentowania szkody na działce [...] Stan terenu na i przy granicy działek [...] i [...] z działką [...] jest identyczny jak dwa lata wcześniej, jeśli pominąć znikome zmiany w rozwoju szaty roślinnej w (szczątkowej na tym obszarze) nie mające żadnego znaczenia dla postępowania o zmianę stanu wody na gruncie. Moim zdaniem nic obecnie nie wskazuje na występowanie procesu degradacji muru okalającego działkę [...]. Proces ten nie został moim zdaniem nawet zainicjowany. Nie ma żadnych śladów - ani korozji samego muru, ani podmywania jego fundamentów. Nie potrafię się odnieść do problemu prawdopodobieństwa uszkodzenia czy zniszczenia tego muru. Został on wybudowany na tyle solidnie, że wydaje się, że w najbliższych dziesięcioleciach nie będzie on mógł być uszkodzony przez wodę. Pragnę jednak podkreślić, że nie jestem specjalistą w zakresie techniki budowlanej, tylko hydrologii." W dniu 5 czerwca 2023 r. do Wójta Gminy Z. wpłynęło pismo R. C. wraz z dokumentacją fotograficzną obrazującą penetrację muru, na jego szczycie, przez wodę w postaci opadów atmosferycznych. Organ stwierdził, że w świetle art. 234 Prawa wodnego należy jednoznacznie stwierdzić, że jakakolwiek zmiana ilościowa wody na gruncie - czyli jej zwiększenie lub stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy. Dodatkowo z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 234 ust. 2 ustawy nie jest istotne, kto faktycznie dokonał zmiany stanu wody na gruncie - zawsze bowiem odpowiada właściciel nieruchomości, przy czym do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom przez organ l instancji jest niezbędne ponadto stwierdzenie szkody przez przedmiotową zmianę stanu wód na gruncie sąsiednim. Zaś w przypadku stwierdzenia jedynie, faktu naruszenia stanu wód na gruncie bez stwierdzenia szkód z tego faktu wynikających organ winien odmówić nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Zatem kluczową kwestią w sprawie zmiany stanu wody na gruncie jest po pierwsze ustalenie czy doszło w ogóle do zmiany stanu wody na gruncie, po drugie na czyjej nieruchomości, a po trzecie jeśli do takiego naruszenia doszło to czy wynikły z tego faktu szkody dla gruntów sąsiednich, przy czym należy ustalić czy owe szkody zostały spowodowane przedmiotowym naruszeniem wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy. Przeprowadzone rozpoznanie terenowe oraz analiza zebranych materiałów wykazały, że na terenie działek nr [...] i [...], przy granicy z działką nr [...], powstała droga dojazdowa. Przedmiotowa droga została wykonana z kostki brukowej. Wody opadowe z nowo powstałej drogi spływają w kierunku granicy działki nr [...] i znajdującego się na tej granicy kamiennego muru. Spływ wód opadowych z wybrukowanej i nachylonej drogi jest spływem nienaturalnym, zaburzonym. Jest on powiększony i szybszy w stosunku do spływu naturalnego. W związku z powyższym należy stwierdzić, że wybudowanie drogi z kostki brukowej na terenie działek nr [...], [...] doprowadziło do zmiany stanu wody na terenie tych działek. Skutkiem powstałej zmiany jest zwiększony spływ powierzchniowy wód opadowych z drogi w kierunku działki [...] Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w kontekście art. 234 ustawy, organ l instancji zobowiązany jest ustalić czy w wyniku stwierdzonej zmiany stanu wody na działkach nr [...], [...] wystąpiły szkody na gruncie sąsiednim tj. działce nr [...] lub czy istnieje wysokie prawdopodobieństwo ujawnienia się szkód na tej działce. W toku postępowania należy ustalić czy owe szkody zostały spowodowane przedmiotowym naruszeniem stanu wody na gruncie. Jeżeli wszczęte postępowanie wykaże jedynie fakt naruszenia stanu wody na gruncie bez stwierdzenia szkód na gruncie sąsiednim organ winien odmówić nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W ocenie organu l instancji stwierdzona zmiana stanu wody na terenie działek nr [...], [...] nie wpływa szkodliwie dla gruntu sąsiedniego, czyli działki nr [...]. W toku postępowania przeprowadzono wizje terenowe w dniach 11.06.2021 r. oraz 19.05.2023 r. podczas których nie zaobserwowano żadnych materialnych szkód na terenie działki nr [...]. Ponadto w niniejszej sprawie został powołany biegły hydrolog w celu wykazania, czy na działkach [...], [...] doszło do zmiany stanu wody szkodliwie oddziałującej na teren działki nr [...]. Sporządzone opinie z dnia 21.06.2021 r. oraz z dnia 24.05.2023 r. nie wykazały jakichkolwiek materialnych szkód na działce nr [...] wynikających ze stwierdzonej zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...], [...]. Na podstawie zebranego materiału dowodowego należy stwierdzić, że dokonana zmiana stanu wody na gruncie działek nr [...], [...] nie oddziałuje szkodliwie na grunt sąsiedni działki nr [...].

Od powyższej decyzji odwołanie złożył R. C. domagając się nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody lub przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. nr SKO.PW/4171/97/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że materialnoprawną podstawę dla analizowanego stanu faktycznego stanowi art. 234 Prawa wodnego. Właściciel gruntu, jeśli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z art. 234 ust. 2 wynika, że na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie natomiast z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Jednak dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego miedzy tyra działaniem a szkodą. W celu wyjaśnienia, czy wykonane na nieruchomości prace doprowadziły do zmiany stanu wód na gruncie zasadne jest dopuszczenie przez organ administracyjny dowodu z opinii biegłego. Ocena zmiany stosunków wodnych na gruncie wymaga bowiem wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu choćby hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. Nie jest w zasadzie możliwe dokonanie takiej ceny wyłącznie na podstawie wrażeń wzrokowych. Dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu - tak jak każdy dowód - z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. W sytuacji gdy istnieje różnica stanowisk skarżącego i sprawcy zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego miedzy określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz wskazującym - w razie przesądzenia tego związku - rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W analizowanej sprawie została przedłożona opinia biegłego z której jednoznacznie wynika, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych na działkach o numerach [...] i [...] stanowiących drogę dojazdową. Sam jednakże fakt dokonania określonej zmiany stanu wody na gruncie, nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 Prawa wodnego, konieczne jest jeszcze ustalenie, że dokonana przez właściciela zmiana spowodowała szkody w sąsiedniej działce o numerze [...] względnie wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia takiej szkody. Nie ma wątpliwości w odmowie naprawienia szkody, gdy szkoda w rozumieniu analizowanego przepisu jest realna, objawia się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony, albo powoduje sytuację, w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy. Taka szkoda nie została wykazana w przedmiotowej sprawie. Odnosząc to, co zostało wyżej przedstawione, należy stwierdzić, że zgodnie z opinią biegłego, pomimo wystąpienia zmiany stanu wody na w/w działkach, nie można wskazać na żadną szkodę aktualnie występującą oraz nie ma też podstaw do przyjęcia, że w najbliższej przyszłości wystąpi wysokie prawdopodobieństwo pojawienia się szkód w granicznym murze. Organ I instancji oparł się na opinii Biegłego jako jednym z dominujących dowodów w sprawie. Opinia ta została wnikliwie przeanalizowana i oceniona przez organ. W tym kontekście powoływanie następnego biegłego z zakresu budownictwa nie może wnieść nowych ustaleń istotnych z punktu widzenia normy prawnej zawartej w art. 234 Prawa wodnego. Należy bowiem uznać, że rozwiązania wprowadzone w Prawie wodnym są rozwiązaniami szczególnymi w stosunku do ogólnych reguł odpowiedzialności odszkodowawczej, a zatem jako rozwiązanie szczegółowe z jednej strony wychodzą poza zakres obowiązków uregulowanych w prawie cywilnym, ale z drugiej strony jako regulacje szczególne nie mogą być interpretowana rozszerzająco. Należy również zaznaczyć, że przepis art. 234 Prawa wodnego, regulujący odpowiedzialność za realne szkody (i ew. prawdopodobne) nie wyłącza odpowiedzialności opartej na przepisach Kodeksu cywilnego, który ma o wiele szerszy zakres.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł R. C. zarzucając naruszenie:

1/ art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - poprzez jego niezastosowanie w przypadku stwierdzenia zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie co skutkowało utrzymaniem decyzji I instancji;

2/ art. 136 §1 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodu albo nie zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji w przypadku w którym sam biegły uznał, że opinia rzeczoznawcy jest niewystarczająca;

3/ art. 7a K.p.a.- poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości prawnych dotyczących interpretacji przesłanek zawartych w art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne na niekorzyść strony;

4/ art. 7 w zw. art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 77 ust. 1 K.p.a. poprzez nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, niedokładne zbadanie materiału dowodowego, nieuzupełnienie opinii biegłego w przypadku gdy organ uznał, ze nie jest ona wystarczająca oraz naruszenie zasady zaufania do organów państwa;

5/ art. 8 i art. 107 § 3 w zw. art. 126 K.p.a. poprzez zbyt skrótowe sformułowanie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia i niewystarczające wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek podjętego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zrzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, poddana jest ocena legalności decyzji, wydanej w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych, odmawiająca nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W ocenie organów obu instancji, zmiana stosunków wodnych dokonana na działach nr [...], [...] (stanowiących drogę dojazdową) poprzez wybrukowanie tej drogi kostką i takie jej wyprofilowanie, że wody opadowe gromadzą się i spływają przy granicy z działką nr [...], na której to działce zlokalizowany jest kamienny mur, nie powoduje szkód na działce nr [...], ponieważ biegły hydrolog, takich szkód nie stwierdził (w kamiennym murze) ponadto uznał, że nie jest specjalistą techniko budowlanej a jedynie hydrologii. W ocenie sądu decyzja jest wadliwa.

Zgodnie z dyspozycją art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 z późn. zm. dalej; ustawa) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust 1).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust 3).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla terenów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach, nie należących do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2022 r. III OSK 5094/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. III OSK 390/22, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2022 r. III OSK 4782/21). Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki, skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie np. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich. Jak zasadnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 22 września 2023 r. II SA/Gl 647/23 w przypadku szkód związanych ze zmianą stosunków wodnych na gruncie za zmianę uchodzić może każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np.: wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu; nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu: usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu; wykopanie rowu; zasypanie istniejącego rowu; utwardzenie powierzchni działki kostką brukową; wzniesienie murowanego ogrodzenia; wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Zmianą kierunku spływu wody - w rozumieniu art. 234 ustawy jest również zmiana kąta spadku wody.

W orzecznictwie podkreśla się, iż wydanie decyzji w trybie art. 234 ust 3 ustawy wymaga przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych dwóch elementów tj. faktu naruszenia stosunków wodnych i szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu, do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11). Postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych prowadzone jest na wniosek lub z urzędu. Niezależnie od trybu wszczęcia tego postępowania pełne zastosowanie mają ogólne reguły rządzące postępowaniem przed organami administracji. Mowa tu o wyrażonej w art. 7 K.p.a. zasadzie, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej]) a także zasada oficjalności, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1). W postępowaniu tym bezwzględnie istotną jest prawidłowe stosowanie przez organ administracji reguły o której mowa w art. 80 K.p.a. - organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie sądu, organy obu instancji nie oceniły w sposób prawidłowy zgromadzonych w sprawie dowodów, w aspekcie oceny kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia swe organy oparły na ekspertyzie (opinii) sporządzonej przez biegłego z zakresu hydrologii. W ocenie sądu ekspertyza ta jest jednak nieprzydatna dla rozstrzygnięcia sprawy. Rzeczoznawca ustala, że doszło do zmiany stanu wód na działkach nr [...], [...] poprzez ich wybrukowanie i takie wyprofilowanie, że woda opadowe gromadzi się i spływa przy granicy z działką nr [...], na której to działce zlokalizowany jest kamienny mur uznaje jednak, że nie dostrzega szkód na działce nr [...], zastrzegając, że nie jest specjalistą od prawa budowlanego a jedynie hydrologii.

Podkreślić należy, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 20 października 2022 r. II SA/Kr 976/22 uchylił poprzednio wydaną decyzję, opartą o takie same ustalenia dokonane w oparciu o opinię tego samego rzeczoznawcy. W wyroku tym wskazano, że "W ocenie Sądu organy orzekające w przedmiotowej sprawie dokonały błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, z naruszeniem art. 80 k.p.a., a w konsekwencji błędnie zastosowały art. 234 ust. 3 p.w. Kluczowe w przedmiotowej sprawie okazało się rozumienie przesłanki szkodliwego wpływu, co do której w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, zgodnie z którym dla wydania decyzji nakazowej wymagane jest wykazanie rzeczywistego, nie hipotetycznego szkodliwego oddziaływania zmiany stosunków wodnych (por. np. wyroki NSA z 26 sierpnia 2020 r., II SA/Kr 911/21, WSA w Krakowie z 4 lipca 2019 r., II SA/Kr 1002/20). W ocenie orzekającego obecnie Sądu o szkodliwym wpływie można mówić zarówno w sytuacji, w której negatywne skutki zmiany stanu wody na gruncie ujawniły się na dzień orzekania, jak i w sytuacji, w której skutki tej zmiany ujawnią się z wysokim prawdopodobieństwem, w dających się określić warunkach. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy niewątpliwie najistotniejszym dowodem w sprawie była sporządzona na zlecenie organu pierwszej instancji opinia biegłego hydrologa i hydrogeologa dr. hab. inż. B. R. z dnia 21 czerwca 2021 r. W opinii tej stwierdzono, że spływ wód opadowych z uszczelnionej (wybrukowanej) i nachylonej powierzchni jest zawsze spływem nienaturalnym, zaburzonym. Jest on powiększony i szybszy w stosunku do spływu naturalnego. Generowanie takiego spływu jest praktycznie zawsze traktowane jako zmiana stanu wody na gruncie. Biegły stwierdził przy tym: "W omawianym przypadku spływające wody tendencję do gromadzenia się w wąskiej strefie pomiędzy krawędzią drogi na mają działkach [...] i [...] a murem na granicy działki [...] (...). W strefie tej poziom powierzchni terenu jest położony niżej niż poziom nawierzchni drogi; efektem jest tendencja do gromadzenia się wody w tej strefie. Woda może penetrować w mur i pod murem na działce [...]" Wskazano dalej, że podczas wizji lokalnej w dniu 11.06.2021 r. strony postępowania zgodziły się, że wody opadowej spływają w nadmiernej ilości pod mur, czyli na granicę działek [...] i [...] z działką [...], a jednocześnie strony zgodnie przyznały, że obecnie nie da się wskazać żadnych materialnych szkód wynikających ze zwiększonego napływu wód (k.50-51 akt adm.). Sąd zauważa również, że biegły zaproponował rozwiązanie problemu w punkcie opinii pt. "Koncepcja działań naprawczych", wskazując na zasadność podniesienia krawężnika ograniczającego drogę na działkach nr [...] o [...] od strony granicy z działką [...] W ocenie Sądu organy dokonały częściowo błędnej oceny przedstawionego dowodu. Prawidłowo przyjęto bowiem, że wybudowanie drogi z kostki brukowej na działkach nr [...] i [...] spowodowało zwiększony spływ powierzchniowy wód opadowych z drogi w kierunku działki nr [...]. Błędnie natomiast wyprowadzono z opinii biegłego wniosek, zgodnie z którym nie istnieją przesłanki do wydania decyzji nakazowej ze względu na brak stwierdzenia w okolicznościach sprawy "rzeczywistej szkody". W ocenie Sądu wobec treści opinii biegłego organy powinny były wyjaśnić, czy istnieje wysokie prawdopodobieństwo ujawnienia się skutków niewątpliwie niekorzystnej dla działki nr [...] zmiany stanu wody na gruncie, tj. czy skutki te wystąpią w dających się przewidzieć okolicznościach. Tego jednak zaniechano, zaś organy, kierując się zapewne konkluzją biegłego o braku podstaw do wydania decyzji nakazowej na podstawie art. 234 ust. 3 p.w., odmówiły jej wydania, podczas gdy, po myśli art. 80 k.p.a., należało dokonać samodzielnej oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i na tej podstawie rozważyć, czy w ustalonych okolicznościach faktycznych zastosowanie znajduje przywołana wyżej norma. W ponownym postępowaniu organ oceni, na podstawie treści opinii biegłego, prawdopodobieństwo ujawnienia się skutków zmiany stanu wody, rozważywszy uzupełnienie opinii w odnośnym zakresie. W przypadku stwierdzenia wysokiego prawdopodobieństwa ujawnienia się skutków zmiany stanu wody na gruncie, organ ustali, czy zasadne jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego czy też wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, uwzględniając treść opinii biegłego".

W ocenie sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę aktualnie wskazania o których mowa wyżej są jasne. Po pierwsze doszło do naruszenia stosunków wodnych na działkach nr [...] o [...] od strony granicy z działką [...] a naruszenie to polega na nienaturalnym gromadzeniu się spływie wód opadowych w wąskiej strefie między granicami tych działek, w efekcie odpływu wód opadowych wzdłuż ogrodzenia wykonanego jako kamienny mur. Po drugie rzeczoznawca wskazał na możliwe rozwiązanie problemu poprzez podniesienia krawężnika ograniczającego drogę na działkach nr [...] o [...] od strony granicy z działką nr [...]. Po trzecie sąd nakazał organowi dokonać samodzielnej oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, i rozważenia czy w sprawie nie znajduje zastosowanie art. 234 ust 3 ustawy tj. nakazanie właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Sąd nie zlecał ponowienia opinii a jedynie rozważenia uzupełnienia opinii w zakresie o którym mowa wyżej.

Tymczasem organ ponowił dowód z opinii tego samego rzeczoznawcy, który już wcześniej nie dostrzegał szkód, jakie mogą wystąpić na działce nr [...], i który to biegły, nie dokonał żadnych nowych ustaleń w opinii uzupełniającej i ponowił swój wniosek końcowy, powołując się przy tym, na brak wiedzy w kwestiach budowlanych. Pomijając fakt, że dokonywanie przez organ ustaleń stanu faktycznego stanowiącego podstawę do rozstrzygnięcia sprawy, na podstawie opinii rzeczoznawcy, który wprost przyznaje, że nie ma wiedzy w dziedzinie w jakiej sporządza opinię, jest kuriozalne. Dla wyjaśnienia stanu faktycznego powołuje się biegłych mających wiedzę specjalistyczną w dziedzinie, w jakiej mają sporządzić opinię. Skoro biegły przyznaje, że w sprawie w jakiej sporządza opinię wiedzy nie ma, to jego opinia jest bezwartościowa. Przy sporządzaniu opinii w sprawie naruszenia stosunków wodnych wymagana jest wiedza, nie tylko dotycząca zmiany stanu wód na gruncie, ale też oceny szkód jakie zmiana ta spowodowała lub może spowodować. W niniejszej sprawie, na co zwrócił uwagę sąd w sprawie II SA/Kr 976/22 biegły, mimo że nie dostrzegał skód, które występują lub mogą wystąpić na działce nr [...], na skutek przekierowania i zwiększenia natężenia spływu wód opadowych z działek nr [...] i [...] w kierunku kamiennego muru na działce nr [...], to jednak wskazał na sposób zabezpieczenia tej działki. Zabezpieczenie to miało polegać na podniesieniu krawężnika ograniczającego drogę na działkach nr [...] o [...] od strony granicy z działką nr [...]. Już samo wskazanie sposobu zabezpieczenia działki, nr [...], przed jej zalewanie od strony wybrukowanej drogi dojazdowej, powinno wskazywać organowi na sposób załatwienia sprawy. Sąd jak mowa wyżej, nie nakazywał organowi ponawiać opinii biegłego, a jedynie rozważyć jej uzupełnienie. W ocenie sądu uzupełnienie opinii, w zakresie w jakim sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, powinno dotyczyć konkretnego umiejscowienia "podniesionego krawężnika" oraz na jaką wysokość krawężnik ten należy podnieść, aby zabezpieczyć działkę nr [...], przed nienaturalnym spływem wód z działek nr [...] i [...], ewentualnie do czego moją być kierowane wody opadowe z utwardzonej drogi dojazdowej, by nie generowały potencjalnych szkód na działkach sąsiednich.

Co zaś do szkody jakie może wyrządzać woda opadowa spływająca z nienaturalnym, zwiększonym natężeniem na obiekty budowlane, jak np. mur kamienny, to w ocenie sądu są to kwestie oczywiste i nie wymagające wiedzy specjalistycznej. Woda opadowa spływająca wpływając wzdłuż takiego obiektu, w sposób naturalny ingeruje w jego strukturę powodując podmywanie, zamakanie i ewentualne zjawiska korozyjne, na elementy metalowe takiego obiektu. Rolą organu było zatem ustalić sposób zabezpieczenia tego obiektu, przez skutkami takiej ingerencji, która powstała na skutek zmiany stanu wód na działkach nr [...] oraz [...].

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.