Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1172/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 111m, art. 110u § 2, art. 111n § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 1332/22 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2021 r. nr 2201-IEE-711.2.126.2021.AW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r., I SA/Gd 1332/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 21 czerwca 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, tj.:

1) art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej skutkujące pominięciem zasady praworządności i zasady zaufania obywateli do państwa;

2) art. 156 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm., dalej: "u.g.n.") skutkujące jego niezastosowaniem.

Skarżący, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 111m w zw. z art. 110u § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") poprzez niespełnienie przesłanki zakończenia licytacji;

2) art. 111n § 2 w zw. z art. 56 § 1 pkt. 1 i 3 u.p.e.a. poprzez udzielenie przybicia w sytuacji nierozpoznania wniosku dłużnika o umorzenie oraz o rozłożenie na raty należności.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Przede wszystkim nie została naruszona wywodzona z art. 2 Konstytucji RP zasada praworządności i zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, nazywana także zasadą lojalności państwa względem obywateli. Jak słusznie podkreślił sąd pierwszej instancji w postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków egzekucyjnych. Ma ona zapobiegać powielaniu środków zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostki w tej samej co do przedmiotu sprawie. W przeciwnym razie postępowanie egzekucyjne, z oczywiście negatywnymi skutkami dla wierzyciela, byłoby przedłużane z uszczerbkiem dla prawidłowego wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 111m w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest egzekucja z nieruchomości, a konkretnie postanowienie o przybiciu. Zgodnie z art. 111m § 1 u.p.e.a. po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji, z zastrzeżeniem § 3 (§ 2 u.p.e.a.). Mając na uwadze treść art. 111m § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny wstrzymał się z wydaniem postanowienia o udzieleniu przybicia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia zobowiązanego na postanowienie w przedmiocie skargi na czynność organu egzekucyjnego dotyczącą obwieszczenia o licytacji. Tym samym zrealizowane zostało prawo do ochrony zobowiązanego zawarte w art. 111m § 2 in fine u.p.e.a. poprzez wstrzymanie się z ogłoszeniem postanowienia o przybiciu do czasu "ostatecznego rozstrzygnięcia" skargi wniesionej w toku postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 18 marca 2020 r., I SA/Sz 991/19).

Dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu tego zażalenia organ egzekucyjny udzielił przybicia na rzecz nabywcy, który w toku drugiej licytacji zaoferował najwyższą cenę. Postanowienie o przybiciu jest oświadczeniem woli organu egzekucyjnego o sprzedaży nieruchomości licytantowi wskazanemu w tym rozstrzygnięciu. Równocześnie potwierdza ono prawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny powinien wydać postanowienie w sprawie przybicia niezwłocznie po zamknięciu licytacji, chyba że wniesione wcześniej skargi lub zażalenia nie zostały ostatecznie rozstrzygnięte do chwili zamknięcia licytacji. Przedmiot tych skarg lub zażaleń nie jest istotny; mogą one dotyczyć czynności organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego, dokonanych zarówno w toku egzekucji z nieruchomości, jak i wcześniej. Okoliczności takie w sprawie niniejszej nie zaistniały.

Skutkiem udzielenia licytantowi przybicia jest uzyskanie przez niego prawa do przyznania mu własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny (zob. wyrok NSA z 15 marca 2023 r., III FSK 1230/22).

Zgodnie z art. 111r § 2 na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia przysługuje zażalenie. Zażalenie, o którym mowa w tym przepisie dotyczyć może wyłącznie tych kwestii, które odnoszą się do samej czynności przybicia i opisane są w oddziale 7, rozdziału 6, działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tych powodów w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących zajęcia nieruchomości, czy też opisu i oszacowania (zob. wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r., III FSK 5089/21; wyrok WSA w Szczecinie z 4 lutego 2021 r., I SA/Sz 669/20).

Podnoszone w zażaleniu na postanowienie o przybiciu inne okoliczności (kwestie) niż dotyczące przybicia nieruchomości, a obejmujące, np. opis i oszacowanie wartości nieruchomości, wykraczają poza przedmiot postępowania, którego zakres określają przepisy oddziału 7, rozdziału 6, działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z wskazanych wyżej powodów nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 156 § 3 i 4 u.g.n. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Przepis ten nie mógł mieć jednak zastosowania w sprawie niniejszej. Skoro bowiem zamieszczony jest w oddziale 3, rozdziału 6, działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stanowi, że jeżeli w stanie nieruchomości, to w całości odnosi się do tej części (fazy) postępowania egzekucyjnego, która dotyczy opisu i oszacowania nieruchomości.

To samo odnieść należy do art. 110u § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Możliwość dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości istnieje do momentu wyznaczenia terminu licytacji. W tym też terminie możliwe jest kwestionowanie wartości nieruchomości (zob. art. 110u § 1 i art. 110z § 1 u.p.e.a.). Z tych środków zaskarżenia zobowiązany skorzystał, jakkolwiek z niesatysfakcjonującym go skutkiem, co nie oznacza, że dopuszczalne jest ponowne kwestionowanie tych rozstrzygnięć na późniejszych etapach postępowania egzekucyjnego.

Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 111n § 2 u.p.e.a. który stanowi, że organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu. Powołanie się na przesłanki zawieszenia określone w art. 56 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a., tj. wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej i utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego, nie jest zasadne, gdyż żadna z tych przesłanek w sprawie niniejszej nie zaistniała. Przesłanki określonej w art. 56 § 1 pkt 3 u.p.e.a. strona skarżąca w ogóle nie uzasadniła, zaś jeśli chodzi o przesłankę określoną w pkt 1 (rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej), stanowi ona podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w przypadku faktycznego rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej, a nie złożenia wniosku, który do czasu wydania postanowienia o przybiciu nie został jeszcze rozpoznany.

Na zakończenie jeszcze jedna okoliczność, a mianowicie strona skarżąca nie wykazała, że naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć w związku z tym należy, że w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie wskazuje się, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyroki SN z: 21 marca 2007 r., I CSK 459/06, 21 marca 2006 r., I CSK 63/05; wyroki NSA z 27 maja 2021 r., II GSK 1040/18, 23 marca 2021 r., III OSK 205/21; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167).

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska