Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 4/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant referent stażysta Klaudia Wrońska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r. nr KO A/4380/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 15 września 2022 r. nr 318/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz D. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: "Kolegium" "organ odwoławczy") z 26 października 2022 r., nr KOA/4380/Sr/22, wydania w poniższym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 30 maja 2022 r. D. Z. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Miasta P. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. Z. Do wniosku dołączyła orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 2 czerwca 2021 r. stwierdzające, że A. Z. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy od 2 listopada 2020 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do 30 czerwca 2026 r. a także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 15 marca 2021 r. wydane do 15 marca 2016 r., zaliczające A. Z. do stopnia niepełnosprawności znacznego. Jednocześnie wnioskodawczyni dołączyła orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 24 marca 2021 r. stwierdzające, że "D. Z. jest częściowo niezdolna do pracy do 30 września 2022 r."

Decyzją z 15 września 2022 r., nr 318/2022, Burmistrz Miasta P. (dalej: "organ I instancji") - na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.") - odmówił D. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. Z.

Organ I instancji podniósł, że stosownie do art. 17 ust. 1 ww. ustawy "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, według art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Burmistrz Miasta P. stwierdził, że mając na uwadze materiał dokumentacyjny wnioskodawczyni opiekuje się swoim mężem, któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności ustalił znaczny stopień niepełnosprawności w wieku 62 lat.

Dalej organ I instancji wskazał na art. 17 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalnorentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (...); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów."

Uwzględniając powyższe Burmistrz Miasta [...] podkreślił, że mając na uwadze art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozostawanie A. Z. w związku z małżeńskim jest negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. Z. podnosząc, iż organ I instancji błędnie zinterpretował art. 17 ust. 5 pkt 2a, albowiem z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie która tę opiekę sprawuje. Dodatkowo, w jej ocenie, wiek męża w dniu stania się osobą niepełnosprawną nie ma znaczenia

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie powołaną na wstępie decyzją z 26 października 2022 r., nr KOA/4380/Sr/22 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") - uchyliło część rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji "na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4" i w tym zakresie orzekło "na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a", a w pozostałej części utrzymało decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji, Kolegium stwierdziło, że odwołania nie można uwzględnić albowiem według brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje - jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek posiada ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. "A zatem, pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza tego małżonka z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym przepisie wyraźnie wskazano, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jest to przesłanka negatywna, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego." Organ odwoławczy dalej wskazał, że "z literalnego brzmienia przywołanego wyżej przepisu wynika, iż zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje."

Natomiast art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy takiej sytuacji, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia, to wówczas świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać osobie zobowiązanej w następnej kolejności do alimentacji i faktycznie opiekującej się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zdaniem Kolegium, "w niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje albowiem D. Z. - małżonka osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym - nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, podlega zatem rygorom przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jedynym bowiem warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez tego małżonka, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na decyzję Kolegium z 26 października 2022 r. wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 k.r.o. art. 27 k.r.o. oraz art. 130 k.r.o. poprzez niezastosowanie i mylne przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy wykładnia tego przepisu wskazuje, że Skarżąca jest osobą uprawnioną do otrzymania tego świadczenia, gdyż spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach prawnorodzinnych. Te same przepisy (prawnorodzinne) ustalają kolejność osób zobowiązanych do spełniania świadczeń alimentacyjnych, a zgodnie z art. 23, 27 i 130 k.r.o. małżonek jest zobowiązany w pierwszej kolejności do spełniania świadczeń alimentacyjnych.

2) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez:

– zastosowanie błędnej wykładni tego przepisu, podczas gdy zgodnie z obowiązującą wykładnią celowościową i funkcjonalną, przepis ten winien być oceniany w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i przez to

– błędne zastosowanie i uznanie, że pozostawanie Skarżącej w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas, gdy organ administracji ma obowiązek uwzględnić wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki, a taką osobą jest w pierwszej kolejności małżonek tj. Skarżąca.

II. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy organ II instancji winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać organowi I instancji do ponownego rozpoznania wraz z wytycznymi w zakresie wykładni prawa;

2) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od obowiązującej wykładni przepisów i utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając za przeszkodę do przyznania świadczenia fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się małżonek, spełniający warunki przyznania świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r.;

3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez to, że organ stojąc na straży praworządności i będąc zobowiązanym do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli nie przeanalizował wszystkich istotnych okoliczności sprawy i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając za przeszkodę do przyznania świadczenia fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy zgodnie z wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się małżonek, spełniający warunki przyznania świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do wydania w określonym terminie decyzji o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej; "p.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, zdaniem Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 poz. 2086 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wywnioskować, że Kolegium błędnie uznaje, iż pozostawanie skarżącej w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przesłankę negatywną (z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy (jak prawidłowo wskazała skarżąca) organ administracji ma obowiązek uwzględnić wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki (w sytuacji spełnienia przesłanek wynikających z tego przepisu). Bez wątpienia taką osobą jest w pierwszej kolejności żona A. Z. (legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), tj. D. Z., która orzeczenia takiego nie posiada. D. Z. przedłożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 24 marca 2022 r. ustalające, że jest częściowo niezdolna do pracy do 30 września 2022 r.

Zdaniem Sądu, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy o przyznanie świadczenia ubiega się małżonek, spełniający warunki przyznania świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż małżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w sytuacji, gdy tenże podopieczny pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może natomiast stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy o przyznanie takiego świadczenia ubiega się małżonek, który nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym.

Powyższe potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. stwierdzając, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." (Uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akta I OPS 2/22).

Jak wynika z materiału dowodowego skarżąca w okresie od 28 listopada 1989 r. do 28 kwietnia 2022 r. wykonywała prace tymczasowe w: Przemysłowym Zespole Opieki Zdrowotnej, w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, w Mazowieckim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy – jako pielęgniarka. Stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Od maja 2022 r. skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku z trwającą niepełnosprawnością męża, który jak wynika z orzeczenia z 15 marca 2021 r. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

W ocenie Sądu, to konkretne okoliczności opieki determinują spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia. Dlatego w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Nie każda bowiem opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym będzie uniemożliwiać zatrudnienie, gdyż nie można czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas (wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., II SA/Łd 79/22). Ponadto należy zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinien być stosowany wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20).

Zatem, do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, jaki jest charakter i zakres tej opieki oraz czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. (wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, Kolegium niesłusznie uznało, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Jednocześnie wskazać należy, że skarżąca na etapie postępowania odwoławczego wyjaśniła, że mąż uległ w dniu 2 listopada 2020 r. wypadkowi w pracy – został przygnieciony przez maszynę, w wyniku czego doznał ciężkiego urazu czaszkowo-mózgowego. Mąż jest leżący z niedowładem czterokończynowym z postępująca spastyką, wymaga całodobowej opieki, pielęgnacji przeciwodleżynowej, specjalistycznego leczenia i rehabilitacji, ma założony cewnik do pęcherza moczowego oraz założony do żołądka PEG, przez który jest odżywiany i pojony. Oddycha przez rurkę tracheostomijną, przez którą jest suplementowany tlen (...). Ponadto skarżąca oświadczyła (pismo z 30 września 2022 r.), że obecnie jest na świadczeniu rentowym tytułem częściowej niezdolności do pracy do 31 marca 2023 r.

Należy także zauważyć, że w piśmie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z Piastowa z 5 lipca 2022 r. wskazano, że z ustaleń jakie poczynił pracownik socjalny wynika, iż D. Z. sprawuje opiekę nad swoim niepełnosprawnym mężem A. Z.

Tymczasem, w powyższych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy Kolegium: po pierwsze – dokonało nieprawidłowej (literalnej a nie celowościowej) wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, po drugie - nie odniosło się do materiału dokumentacyjnego i jego właściwie nie oceniło oraz po trzecie – uchyliło decyzję organu I instancji w części (tj. zastosowanej przez organ I instancji podstawy prawnej) a w pozostałej części (nie sprecyzowanej w sentencji decyzji organu odwoławczego) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Piastowa.

W tym miejscu wskazać także należy, że "rozstrzygnięciem" decyzji, jako aktu stosowania prawa, jest - w rozumieniu art. 105 § 1 pkt 5 k.p.a. - wiążące ustalenie konsekwencji stosowanego przepisu prawa materialnego. Nie sposób jest za takie uznać - w ocenie Sądu - zawartego w zaskarżonej decyzji Kolegium "rozstrzygnięcia". Co istotne "rozstrzygnięcia" nie można domniemywać, ani wyprowadzać z uzasadnienia, "rozstrzygnięcie" wyraża bowiem rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku w kontekście określonych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego.

Na zakończenie należy również dodać (albowiem do tej okoliczności odwołania nie ustosunkował się organ odwoławczy), że przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia jak to można również wnioskować z decyzji organu I instancji.

Zatem w toku kontrolowanego postępowania organy administracyjne naruszyły nie tylko przepisy prawa materialnego ale i także przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalając istotne dla sprawy fakty z pominięciem wskazywanych przez skarżącą okoliczności, organy naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów obowiązującą w postępowaniu administracyjnym, która zapewnia organom prowadzącym postępowanie możliwości samodzielnego badania stanu faktycznego sprawy i swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena ta musi być jednak dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny (por. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I; Lex 2010r., Wydanie 3, uwagi do art. 7 i art. 80). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.).

W ocenie Sądu, dopiero po przeprowadzeniu postępowania z zachowaniem reguł procesowych, o których mowa powyżej i z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu co do stosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ I instancji będzie mógł rozstrzygnąć zgodnie z prawem.

Z uwagi na wskazane powyżej wady i uchybienia w postępowaniu organów obu instancji Sąd uznał, że obie decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta P., o czym orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach orzeczono (pkt 2) na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.