Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 302/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 pkt 4, art. 24, art. 26 ust. 2, art. 27 ust. 2
journal: Dz.U. 1961 nr 5 poz 32
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 3 stycznia 2024 r. nr NWXIV.7581.2.36.2023 w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Śląski (dalej: "Wojewoda" lub " "organ odwoławczy") decyzją z dnia 3 stycznia 2024 r., nr NWX1V.7581.2.36.2023 po rozpatrzeniu odwołania Z. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta C. (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z 10 listopada 2023 r. nr [...] o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul. [...], oznaczoną na mapie geodezyjnej z [...]r. nr [...] jako działka 1 o pow. 1168 m² utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Ostateczną decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U z 1961 r., Nr 5 poz. 32) dalej "ustawa wywłaszczeniowa", orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w C., przy ul. [...], oznaczonej na mapie geodezyjnej z [...]r. nr [...] jako działka 1 o pow. 1168 m² niezapisanej w księdze wieczystej oraz o ustaleniu z tego tytułu odszkodowania w łącznej wysokości 16883,36 zł (słownie: szesnaście tysięcy osiemset osiemdziesiąt trzy złote i trzydzieści sześć groszy). Prezydent wskazał, że właściciel nieruchomości nie jest ustalony, a według zaświadczenia OPGK (Okręgowego Przedsiębiorstwa Geodezyjno-Kartograficznego) w operacie ewidencji gruntów jako władający wpisani byli spadkobiercy J. R., w związku z czym odszkodowanie winno być wypłacone na rzecz osób uprawnionych po przedłożeniu dokumentu własności, a w przypadku braku odpowiedniego dokumentu kwotę należy wpłacić do depozytu sądowego. Wywłaszczenia dokonano na wniosek Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w C., pod budowę Urzędu Stanu Cywilnego w C..

W toku postępowania prowadzonego przez Ministra Rozwoju i Technologii pod numerem [...] organ ten zlecił sporządzenie opinii geodezyjnej, która potwierdziła tożsamość wywłaszczonej działki 1 z częścią dawnej działki 2 położonej przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] jako współwłasność J. R. w [...] cz., G. B. w [...] cz., F. F. w [...] cz. oraz J. R. w [...] cz.

Wnioskiem z 12 maja 2020 r., złożonym 21 maja 2020 r. Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Prezydenta Miasta C. o wypłatę na jej rzecz jako spadkobierczyni współwłaścicieli, zwaloryzowanej części należnego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia opisanej wyżej nieruchomości ustalonego na kwotę 16883,36 zł wskazując, iż "odszkodowanie ustalone w decyzji nie zostało wypłacone na rzecz spadkobierców J. R. W aktach sprawy wywłaszczeniowej nie znajduje się wniosek o wypłatę odszkodowania na rzecz osoby uprawnionej, czy też brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wypłatę odszkodowania na rzecz uprawnionego. Strona wskazała, że J. R. zmarł [...] r., a F. F. [...] r., w związku z czym nie było możliwości wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wobec części jej współwłaścicieli, jak również odebrania przez nich tej kwoty z depozytu sądowego - w sytuacji, jeśli został ustanowiony.

Strona przedłożyła potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie postanowień spadkowych, z których wynika, że jest ona spadkobierczynią G. B. (współwłaścicielki ww. nieruchomości oraz spadkobierczyni J. R. i F. F. - również jej współwłaścicieli): Sądu Powiatowego w C. z [...] r. sygn. akt [...], Sądu Rejonowego K. w K. z [...] r. sygn. akt [...] oraz Sądu Rejonowego [...] w W. z [...] r. sygn. akt [...]. Wyjaśniła oraz przedłożyła dokumenty, z których wynika, że Z. S. (wskazana w ww. postanowieniu Sądu z [...]r.) jest tożsama z wnioskodawczynią Z. S. (tłumaczenia przysięgłe świadectwa urodzenia i aktu urodzenia wnioskodawczyni, odpisu aktu małżeństwa jej rodziców oraz ich aktów zgonu, a także potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia części paszportu wnioskodawczyni zawierająca dane osobowe).

Decyzją z 10 listopada 2023 r. nr [...] organ I instancji wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej odmówił wypłaty na rzecz wnioskodawczyni zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul. [...], oznaczoną na mapie geodezyjnej z [...]r. nr [...] jako działka 1 o pow. 1168 m² wskazując, iż z uwagi na wpłatę należnego spadkodawcom wnioskodawczyni odszkodowania do depozytu sądowego świadczenie odszkodowawcze zostało spełnione, a tym samym doszło do prawidłowego zaspokojenia roszczeń w tym zakresie.

Odwołanie od rozstrzygnięcia organu I instancji, w przewidzianym prawem terminie, wniosła Z. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika G. D., wskazując na naruszenie art. 23 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 24 i art. 27 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej poprzez przyjęcie, iż w sposób prawidłowy wskazano krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania odszkodowania, podczas gdy z ustawy wywłaszczeniowej wprost wynika, że decyzja o wywłaszczeniu powinna zawierać wymienienie osób (imię, nazwisko i adres) uprawnionych do odszkodowania. W ocenie skarżącej, skoro organ nie ustalił właścicieli nieruchomości, to wniosek o zezwolenie na złożenie kwoty do depozytu był nieuzasadniony. Podniesiono również zarzut naruszenia procedury obowiązującej w zakresie ogłoszenia o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, co oznacza, że było ono nieskuteczne i w związku z tym pięcioletni termin na podjęcie odszkodowania nie rozpoczął biegu.

Przywołaną na wstępie decyzją organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania i stan faktyczny sprawy ustalony przez organ I instancji. Następnie dokonując analizy akt sprawy Wojewoda zacytował treść art. art. 132 ust. 3 u.g.n. i podkreślił, że warunkiem wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania jest ustalenie w sposób niewątpliwy, że wypłaty tego odszkodowania dotąd nie dokonano. Ustalenie, że odszkodowanie zostało już wypłacone, bądź złożone do depozytu sądowego oznacza bowiem, że roszczenie zostało spełnione. Wojewoda stwierdził, że możliwość spełnienia świadczenia poprzez złożenie należnego odszkodowania do depozytu sadowego przewidywał obowiązujący w chwili wywłaszczenia art. 26 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej, zgodnie z którym sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli jego wypłata osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Złożona do depozytu suma odszkodowania przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej w ciągu pięciu lat od doręczenia wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia (ust. 3 art. 26).

Wojewoda zwrócił uwagę, że organ I instancji, przeprowadził szeroko zakrojone poszukiwania niezbędnych w sprawie dokumentów zwracając się do Archiwów Państwowych w C. i K., Archiwum Akt Nowych w W., archiwów zakładowych Urzędu Miasta K. i Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w K.. Poszukiwania te nie przyniosły jednak rezultatu. Wojewoda podkreślił, że wobec braku odpowiedzi na zapytania kierowane do Sądu Rejonowego w C. organ I instancji dokonał przejrzenia w tymże sądzie skorowidzów z lat [...] dotyczących postępowań w przedmiocie zezwolenia na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, w wyniku czego stwierdził, że w skorowidzu z [...] r. pod literą "R" umieszczono wpis " [...] " z sygnaturą sprawy [...]. Zalegające w tej sprawie dokumenty pozwoliły ustalić organowi I instancji, że na wniosek Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w C. z [...] r. nr [...] Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z [...] r. zezwolił wnioskodawcy na złożenie do depozytu sądowego kwoty 16 883,36 zł tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul. [...] z zastrzeżeniem, że kwota ta ma być wypłacona spadkobiercom po przedłożeniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

W ocenie Wojewody zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że obowiązek realizacji świadczenia wynikający z ww. ostatecznej decyzji z [...] r. Prezydenta Miasta C. został zrealizowany. Ważne bowiem złożenie do depozytu sądowego odszkodowania wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej.

Zdaniem organu odwoławczego kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i zgodny z przepisami prawa. Organ I instancji rzetelnie zebrał i w sposób wyczerpujący rozpatrzył pozyskane dowody, a ze zgromadzonego materiału dowodowego wyciągnął prawidłowe wnioski oraz w sposób właściwy zastosował zasadę swobodnej oceny dowodów, a także spełnił wymogi stawiane decyzji administracyjnej określone w art. 107 k.p.a. odnoszące się do należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda stwierdził, że nie podziela stanowiska zaprezentowanego przez skarżącą w odwołaniu o nieskuteczności spełnienia w analizowanej sprawie świadczenia z uwagi na naruszenie procedury złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Podniósł, że postanowienie Sądu Rejonowego w C. z [...] r. o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania ustalonego ww. decyzją wywłaszczeniowo-odszkodowawczą zostało wywieszone w budynku Sądu oraz w Urzędzie Miejskim w C. na tablicy ogłoszeń przez okres miesiąca od [...] r., spełniając tym samym wymóg określony w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, indywidualne natomiast doręczenie zarówno decyzji administracyjnej, jak i wezwania do odbioru odszkodowania z depozytu, o którym mowa w art. 26 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r., w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe właśnie z uwagi na brak informacji o osobach uprawnionych oraz miejscu ich pobytu.

Ponadto organ odwoławczy zaznaczył, iż w kontrolowanej sprawie ogłoszenie postanowienia sądowego zezwalającego na złożenie świadczenia do depozytu rozpoczęło pięcioletni bieg terminu na podjęcie z niego odszkodowania. Podniósł, że ustawa wywłaszczeniowa przewidywała w procedurze wywłaszczeniowej zawiadamianie osób, których miejsce pobytu nie było znane za pomocą obwieszczenia wywieszanego na tablicy ogłoszeń właściwej rady narodowej gromadzkiej (miejskiej, osiedla), a zatem wywieszenie ww. postanowienia zarówno na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w C., jak i Sądu Rejonowego w C. uznać należy za spełnienie wymogu powiadomienia o złożeniu świadczenia do depozytu sądowego w sposób publiczny, jedyny możliwy w realiach niniejszej sprawy. Podkreślił, iż wobec przywołane postanowienie Sądu z [...]r. weszło do obrotu prawnego i skoro nie zostało z niego wyeliminowane i jako prawomocne wiąże zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy powszechne oraz administracyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.pa. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na:

- przyjęciu, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwała stwierdzić, że obowiązek realizacji świadczenia wynikający z decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. został zrealizowany w sposób prawidłowy, w tym w sposób prawidłowy wskazano krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania odszkodowania, podczas gdy z art. 23 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej wprost wynika, że decyzja o wywłaszczeniu powinna zawierać wymienienie osób (imię, nazwisko i adres) uprawnionych do otrzymania odszkodowania a także, że jako osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania należy w decyzji wskazać właściciela nieruchomości, a w przypadku przewidzianym w art. 24 ustawy wywłaszczeniowej, osobę uczestniczącą w postępowaniu w charakterze strony, jeżeli właściciel wyraża na to zgodę lub mimo wezwania nie bierze udziału w postępowaniu, podczas gdy organ orzekający o wywłaszczeniu nieruchomości ograniczył się jedynie do wskazania, że "Odszkodowanie winno być wypłacone na rzecz osób uprawnionych po przedłożeniu dokumentu własności" z czego wynika, że nie ustalił on nawet kręgu właścicieli nieruchomości w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego złożenia przez składającego wniosek o wywłaszczenie, wniosku o zezwolenie na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, pomimo braku podjęcia próby przez tego wnioskodawcę czy organ ustalenia kręgów właścicieli nieruchomości oraz ich adresów przy pomocy odpowiednich instytucji;

- przyjęciu przez Wojewodę, że wywieszenie postanowienia sądu o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości na tablicy ogłoszeń w budynku sądu oraz w Urzędzie Miejskim w C. spełnia wymóg powiadomienia o złożeniu świadczenia do depozytu sądowego w sposób publiczny wynikający z ustawy wywłaszczeniowej, podczas gdy ustawa wywłaszczeniowa w art. 17 ust. 2 wskazuje, że taka forma obwieszczenia wywieszonego na tablicy ogłoszeń jest stosowana w odniesieniu do osób zainteresowanych, których miejsce pobytu nie jest znane, podczas gdy w przedmiotowej sprawie Prezydent nie tylko nie znał miejsca pobytu tych osób, ale również w ogóle nie znał tożsamości tych osób, a więc stron tego postępowania, wobec czego przyjęcie przez Wojewodę w zaskarżonej, że wywieszenie ww. postanowienia sądu w budynku sądu oraz w Urzędzie Miejskim w C. wypełniało wymogi wynikające z ustawy wywłaszczeniowej, jest całkowicie nieuzasadnione;

- przyjęciu, iż wydanie przez Sąd Rejonowy w C. z dnia [...]r. postanowienia w przedmiocie zezwolenia wnioskodawcy na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania za wywłaszczoną Nieruchomość samo w sobie potwierdza, że wnioskodawca faktycznie dokonał złożenia kwoty odszkodowania do tego depozytu, a więc w konsekwencji doszło do wypłaty ustalonego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, podczas gdy zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego przyjęcie tego wniosku w sposób automatyczny nie jest uzasadnione, gdyż stosownie do pkt. 1 ww. paragrafu rozporządzenia, złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego mogło być dokonane dopiero po uzyskaniu zezwolenia sądu lub stosownie do pkt 2 - jednocześnie z wnioskiem, jednak w takim przypadku wnioskodawca powinien równocześnie ze złożeniem wniosku złożyć do depozytu kwotę odszkodowania. Tym samym, z decyzji organu odwoławczego nie wynika, czy kwota odszkodowania została złożona przez wnioskodawcę do depozytu sadowego, a jedynie, że właściwy sąd wydał w tym zakresie postanowienie o zezwoleniu na złożenie tej kwoty do depozytu sadowego, co nie pozwała na przyjęcie, jakiego dokonał Wojewoda, że wydanie tego postanowienia przez sąd spowodowało skutek w postaci realizacji obowiązku świadczenia, wynikającego z decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., wywołującego takie same skutki jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej, a w konsekwencji dokonanie kontroli decyzji organu odwoławczego w ramach procedury sądowoadministracyjnej;

- przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie dochowano właściwego trybu wezwania osób uprawnionych do odbioru przedmiotu świadczenia z depozytu sądowego, przez co 5-letni termin na podjęcie przedmiotu świadczenia z depozytu sądowego rozpoczął bieg, podczas gdy z uwagi na naruszenie trybu przewidzianego w art. 27 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, bieg tego terminu nie rozpoczął się, gdyż samo ogłoszenie postanowienia o zezwoleniu na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, które stosowanie do § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia, powinno poza danymi określonymi w art. 693 pkt 1, 3 i 4 Kodeksu postępowania cywilnego (w wersji obowiązującej w chwili prowadzenia postępowania) zawierać także wezwanie wierzyciela do odbioru depozytu, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, w tym wskazania skutków niepodjęcia sumy odszkodowania złożonej do depozytu.

2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie przez Wojewodę organu I instancji w mocy, w sytuacji, gdy Wojewoda zobowiązany był do uchylenia tej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z podniesionymi zarzutami Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podkreśliła, że Prezydent prowadząc postępowanie wywłaszczeniowe, zaniechał ustalenia kręgu właścicieli wywłaszczanej nieruchomości, a co za tym idzie również osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania. Zaniechanie działań w zakresie ustalenia faktycznego kręgu wierzycieli oraz ich miejsc zamieszkania doprowadziło do tego, że poprzednicy prawni skarżącej nie mogli wiedzieć o tym, że nieruchomość została wywłaszczona, a także o odszkodowaniu, które mogą odebrać z depozytu sądowego. Tego rodzaju działania organu wywłaszczeniowego spowodowały naruszenie art. 27 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej. Nie podjęto jednak żadnych kroków, które realnie mogłyby te przeszkody wyeliminować, a zwyczajnie przyjęto, że właściciele Nieruchomości są nieznani z miejsca pobytu. Następnie Skarżąca ponowiła argumenty znajdujące się już w treści zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W ocenie Sądu wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca będąca następcą prawnym G. B. (współwłaścicielki ww. nieruchomości oraz spadkobierczyni J. R. i F. F. - również jej współwłaścicieli) domaga się wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, twierdząc, że nie zostało ono wypłacone wcześniej jej poprzednikom prawnym.

Kontrolowana przez Sąd decyzja dotyczy zgodności z prawem decyzji Prezydenta wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia 1 lutego 2023 r. o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że Prezydent, orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w C., przy ul. [...], oznaczonej na mapie geodezyjnej z [...]r. nr [...] jako działka 1 o pow. 1168 m² niezapisanej w księdze wieczystej oraz o ustaleniu z tego tytułu odszkodowania w łącznej wysokości 16883,36 zł (słownie: szesnaście tysięcy osiemset osiemdziesiąt trzy złote i trzydzieści sześć groszy). Bezsporny pozostaje również fakt, że skarżąca jest spadkobierczynią G. B. co wykazała stosownymi orzeczeniami sądowymi znajdującymi się w aktach sprawy.

Zgodnie ze stanem prawnym, obowiązującym na dzień rozpoznawania wniosku skarżących, tryb i przesłanki ustalenia wysokości oraz ewentualnej wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania regulowały przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 132 ust. 3 u.g.n. wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Warunkiem wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania jest ustalenie w sposób niewątpliwy, że wypłaty tego odszkodowania dotąd nie dokonano. Ustalenie, że odszkodowanie zostało już wypłacone, bądź złożone do depozytu sądowego oznacza bowiem, że roszczenie zostało spełnione.

W kontrolowanej sprawie zasadniczą kwestią sporną jest stanowisko zajęte przez organy orzekające w sprawie a dotyczące skutku stwierdzenia faktu, że postanowieniem z [...] r. Sąd Rejonowy w C. (sygn. akt [...]) zezwolił wnioskodawcy na złożenie do depozytu sądowego kwoty 16883,36 zł tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul. [...] z zastrzeżeniem, że kwota ta ma być wypłacona spadkobiercom po przedłożeniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Z materiału dowodowego sprawy wynika również bezspornie, że powyższe postanowienie zostało wywieszone w budynku Sądu Rejonowego w C. oraz w Urzędzie Miejskim w C. na tablicy ogłoszeń przez okres miesiąca od [...] r. zgodnie z w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (Dz.U. z 1965 r., Nr 42, poz. 261) – dalej "rozporządzenie MS". Z uwagi na powyższe ustalenia organy obu instancji przyjęły z uwagi na brak innych dokumentów, pomimo szeroko zakrojonej kwerendy, że przewidziane ostateczną decyzją wywłaszczeniową odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego i nie zostało podjęte przez okres pięciu lat.

Stanowisko organów orzekających w sprawie zostało zakwestionowane przez skarżącą.

W ocenie Sądu podniesione zarzuty są nieuzasadnione. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem oceny Sądu jest Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta odmawiającą wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Podniesione przez Skarżącą argumenty dotyczące samej decyzji wywłaszczeniowej i jej legalności nie mogą być przedmiotem oceny Sądu. Decyzja ta pozostaje bowiem w obrocie prawnym i Sąd jest nią związany. Podobinie rzecz się ma w zakresie przywołanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. Nie ulega jednak wątpliwości dla Sądu, że w momencie wydawania decyzji wywłaszczeniowej ustalenie adresatów tej decyzji było w praktyce niemożliwe zarówno z powodów formalnych (brak stosownych zapisów w księdze wieczystej) jak i możliwości poszukiwania właścicieli czy ich spadkobierców w państwach trzecich.

Odnosząc się do zarzutu skargi wadliwej oceny materiału dowodowego sprawy i uznaniu, że z faktu wydania takiego postanowienia i jego ogłoszenia na tablicy ogłoszeń w budynku Sądu Rejonowego i Urzędzie Miejskim nie wynika fakt rzeczywistego złożenia odszkodowania do depozytu Sąd uznaje, że jest on nieuzasadniony. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że z ustalonego w sprawie materiału dowodowego można wywieść oczywiście w sposób pośredni, że obowiązek złożenia odszkodowania został zrealizowany. Brak dokumentów potwierdzających samo złożenie do depozytu nie oznacza, że taki fakt nie miał miejsca.

Ogromny wpływ na ocenę na możliwości dotyczące odnalezienia dokumentów prywatnych i urzędowych oraz potwierdzenia określonych faktów czy okoliczności z przeszłości miał niewątpliwie upływ czasu. Wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania został złożony 43 lata od daty orzeczenia o wywłaszczeniu. Organ I instancji podjął próbę ustalenia, czy istnieją w zasobach archiwalnych dokumenty potwierdzające wydanie decyzji, ustalenie wysokości odszkodowania i potwierdzające wypłatę odszkodowania na rzecz osób uprawnionych (poprzedników prawnych skarżącej) zwracając się do różnych instytucji. Pomimo dołożenia daleko idących starań organy obu instancji nie były w stanie uzyskać bezpośrednio takich dowodów. Skarżąca nie przedstawiła także dowodów na okoliczność, iż kwota odszkodowanie nie zostało złożona do depozytu. W skomplikowanej historii Polski ostatnich dziesięcioleci, obejmującej okres zarówno okres Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jak i III Rzeczpospolitej, zmiany ustrojowe, prawne, status organów ich właściwość czy pozycja ustrojowa uległy zasadniczym przemianom i przekształceniom. Niebagatelne znaczenie dla możliwości odnalezienia dokumentów w zasobach instytucji zobowiązanych do archiwizacji dokumentów mają przepisy regulujące okres ich przechowywania. Brak dokumentów w archiwach nie może kreować automatycznie domniemania o ich nieistnieniu. Ważnym elementem postępowania i przejawem aktywności jej strony jest jej inicjatywa dowodowa. Ciążący na organach obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy nie oznacza, że strona wnioskująca może pozostać bierna. Skarżąca nie może przerzucać ciężaru dowodu wyłącznie na organy i oczekiwać, że brak dowodów bezpośrednich będzie skutkował korzystnym dla nich rozstrzygnięciem. Skarżąca nie uwzględniła bowiem w swoich oczekiwaniach kwestii upływu czasu od wydanego w 1977 r. orzeczenia, a jeszcze raz podkreślić trzeba, że sprawa dotyczy odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową sprzed [...] lat.

Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja (podobnie jak i decyzja organu I instancji) została oparta na ocenie faktu wydania przez właściwy sąd zezwolenia na złożenie ustalonej decyzją wywłaszczeniową kwoty odszkodowania do depozytu sądowego oraz publicznego ogłoszenia o takim postanowieniu. Brak odnalezienia dokumentów potwierdzających sam fakt złożenia do depozytu np. w postaci pokwitowania (§ 10 rozporządzenia MS) nie może przesądzać o stwierdzeniu faktu jego niezłożenia. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie na przyjęcie, że taki fakt miał miejsce. Brak jest w sprawie ustalonych lub chociażby wskazanych przez skarżącą dowodów, faktów lub okoliczności, które mogłyby potwierdzić, iż do złożenia odszkodowania do depozytu sądowego nie doszło.

W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy zasadnie orzekły o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz skarżącej jako spadkobierczyni G. B.. Sąd nie dopatrzył się również w postępowaniu organów naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, przeprowadzając konieczne czynności wyjaśniające i ustosunkowując się do dokonanych na ich skutek ustaleń, a ocena okoliczności sprawy oparta została na całokształcie materiału dowodowego. Zgodnie z wymogiem przepisu art. 107 § 3 k.p.a. zaskarżona decyzja została wyczerpująco uzasadniona. Z tych też względów, po rozważeniu podniesionych przez skarżącą zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do uznania, że w sprawie doszło do istotnych naruszeń prawa materialnego i przepisów postępowania, które uzasadniałyby podważenie legalności wydanych w sprawie decyzji. W rozpoznawanej sprawie, organy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcia, podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jaki się zachował.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.