Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 247/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 sierpnia 2023 r. numer 1703/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2000 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z. P. (dalej: "skarżąca") umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenie społeczne za miesiąc czerwiec 2000 r. w kwocie 812 zł. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1230, dalej: "u.s.u.s.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia skarżącej wobec ZUS. Wskazała, że nie posiada żadnego majątku, został on zlicytowany. Podkreśliła, że z licytacji miały być w pierwszej kolejności zaspokojone należności wobec Skarbu Państwa, a zatem trwanie zaległości skarżącej wobec ZUS nie może być uznane za zawinione przez skarżącą. Skarżąca podniosła, że wraz z mężem są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, nie są w stanie spłacić zaległości wobec ZUS. Mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną, [...]. Na życie pozostaje skarżącej oraz mężowi po 650 zł, co jest poniżej granicy ubóstwa.

Z dołączonej do akt informacji o zabezpieczeniach wynika, że skarżąca jest właścicielem pojazdu Daewoo Espero, nie ustanowiono zastawu na pojeździe z uwagi na jego niską wartość, skarżąca była właścicielem nieruchomości, jednakże została ona zlicytowana, ZUS otrzymał środki z jej sprzedaży, ale zadłużenie dotyczące okresu czerwiec 2000 r. nie było objęte wpisem hipoteki.

Z informacji dotyczącej stanu należności z tytułu składek wynika, że skarżąca ma zaległości w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne za okres czerwiec 2000 r. w kwocie 261,13 zł oraz odsetki w wysokości 812 zł.

Z informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wynika, że kwota objęta egzekucją to 261,13 zł, postępowanie zostało wszczęte w dniu 3 lipca 2023 r., egzekucję prowadzi Naczelnik US w Nowym Sączu. W informacjach dodatkowych wskazano, że w 2004 i 2005 r. zostało umorzone postępowanie egzekucyjne.

Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2023 r. wynika, że kwota zaległości za czerwiec 2000 r. nie uległa przedawnieniu, ponieważ prowadzone jest co do niej postępowanie egzekucyjne. Decyzja określająca wysokość należnych składek została wydana 30 września 2009 r. i odebrana przez skarżącą w dniu 5 października 2009 r. W dniu 10 grudnia 2009 r. wystawiono tytuł wykonawczy. Wyrażono zgodę na umorzenie należności w części finansowanej przez podatnika, czyli co do kwoty 306,27 zł. Tytuł egzekucyjny został ograniczony, a postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca wskazała, że nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości 1103,69 zł netto, nie posiada innych dochodów, ponosi wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 1050 zł, mąż skarżącej pobiera emeryturę 2200 zł/miesięcznie. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą schorowaną, cierpi na [...], opiekuje się niepełnosprawnym mężem. W wyniku osuwiska doszło do zmniejszenia wartości majątku skarżącej z [...] zł do [...] zł, w 2011 r. miał miejsce pożar stolarni. W związku z osuwiskiem majątek skarżącej został zlicytowany za [...] zł.

Decyzją z dnia 19 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2000 r. w stosunku do osoby ubezpieczonej za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za czerwiec 2000 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie wywiązała się z obowiązku płacenia składek za miesiąc czerwiec 2000 r. Z ustaleń ZUS wynika, że nie doszło do przedawnienia należności, ponieważ jak stanowi art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, a taka miała miejsce 10 grudnia 2009 r. tj. w dniu skierowania należności do przymusowego dochodzenia, co oznacza, że bieg terminu zostanie zawieszony do czasu zakończenia egzekucji. Skarżąca wyrejestrowała działalność gospodarczą 1 marca 2003 r. Organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ nie zachodzi przypadek nieściągalności należności. Organ podniósł, że nie może mieć zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ponieważ dotyczy on wyłącznie należności osoby prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą, natomiast na koncie skarżącej figurują nieopłacone składki za pracowników. W ocenie organu brak odprowadzenia składki, którą pracodawca potrącił pracownikowi, nie może być premiowany umorzeniem należności. Sam brak środków finansowych nie może być podstawą umorzenia, ponieważ wpływa on jedynie na możliwość prowadzenia egzekucji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że nie jest w stanie spłacać zadłużenia. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury. Mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną. Należności Skarbu Państwa miały być zaspokojone w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości, więc niezrozumiałym jest trwanie zadłużenia skarżącej wobec ZUS.

Wezwana o usunięcie braków formalnych skargi skarżąca wskazała, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi z dnia 16 sierpnia 2023 r., nr 1703/2023.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.

W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji nie zostało wystarczająco wyjaśnione, na podstawie jakich okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że należność skarżącej z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc czerwiec 2000 r. nie uległa przedawnieniu. W dalszej kolejności należy wskazać, że wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7 oraz art. 77 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał kluczowych w sprawie ustaleń, w tym w szczególności w zakresie przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 ust. 1 u.s.u.s., zgodnie którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Jak stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 28 ust. 3a. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (tj. Dz. U. 2003 r., 1635, dalej: "rozporządzenie") Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z ust. 2 za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Zaznaczyć należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia.

W orzecznictwie przyjmuje się, że w każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie odsetek z tytułu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne niezbędne jest ustalenie ich wymagalności i istnienia na dzień wydania decyzji w przedmiocie umorzenia. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na bezprzedmiotowość (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2017 r., II GSK 4359/16).

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie odsetek organ zobowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i istniejące oraz przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że należność z tytułu składek za czerwiec 2000 r. nie uległa przedawnieniu z uwagi na fakt, że w dniu 10 grudnia 2009 r. skierowano ją do przymusowego dochodzenia, co w ocenie organu oznacza, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony do dnia zakończenia egzekucji.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (aktualne brzmienie) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Podnieść ponadto należy, że w okresie od powstania zobowiązania skarżącej do czasu orzekania przez organ w niniejszej sprawie, przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się wielokrotnie. W rezultacie, obowiązkiem organu było wyjaśnienie podstawy prawnej, w oparciu o którą organ przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. Za niewystarczające należy uznać w tym zakresie odwołanie się przez organ wyłącznie do kwestii zmiany terminów przedawnienia w roku 2012, polegające na wskazaniu zmiany okresu przedawnienia z 10 na 5 lat. Istotnym bowiem elementem instytucji przedawnienia są czynności przerywające bieg terminów przedawnienia, które w różny sposób były regulowane przez przepisy u.s.u.s.

Przedawnienie należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241 poz. 2074 ze zm.). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmowano, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. pięć lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1102/08). Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt II GSK 72/09).

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu: "5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. 5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. 5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana". Natomiast art. 24 ust. 6 u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 121 poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808) dodano ust. 5f w brzmieniu: "w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności składkowych organy powinny uwzględnić powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie do końca 2002 r., inne w okresie od 2003 r. do 2011r., a jeszcze inne od 2012 r. Dotyczy to nie tylko samych okresów przedawnienia (5 lub 10 lat), ale także różnych okoliczności powodujących zawieszenie tego biegu. Do tego należy dostrzec istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności zakłócających bieg terminu przedawnienia.

Z uwagi jednak na braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Sąd nie mógł ustalić na jakiej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że należności skarżącej z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Ponadto organ w żaden sposób nie udokumentował okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia należności – treść decyzji nie znajduje potwierdzenia w dołączonych do akt zestawień (w którym wskazano, że egzekucja została wszczęta w 2023 r., a uprzednio umorzona w 2004 i 2005 r.), a sam organ w sposób lakoniczny wyjaśnił kwestię przerwania biegu przedawnienia. Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądowym, tabele dołączone do akt nie stanowią wystarczającego uzasadnienia kwestii przedawnienia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lutego 2020 r., I SA/Kr 1089/20).

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli w zakresie ustaleń dotyczących braku przedawnienia należności skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2000 r. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na zaistnienie przesłanek z art. 24 u.s.u.s. skutkująca zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1282/20).

Podnieść ponadto należy, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem, w zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący, ani podstawy faktycznej, ani prawnej zaskarżonej decyzji- nie wskazano bowiem na jakiej podstawie organ ustalił, że należności z tytułu składek skarżącej nie uległy przedawnieniu, nie wyjaśnił bowiem szczegółowo przepisów znających zastosowanie w sprawie, ani podstawy faktycznej, czyli okoliczności powodujących przerwanie biegu przedawnienia. Podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji ZUS musi spełniać wymogi określone w k.p.a., nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Sądowa kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia organu obejmuje badanie zarówno poprawności interpretacji i zastosowania norm prawnych, jak i poprawności przeprowadzonych czynności procesowych oraz dokonanej przez organ oceny zebranego materiału dowodowego, która winna znaleźć właściwe odzwierciedlenie w jego właściwym uzasadnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem własnych ustaleń w sprawie, ale poddaje ocenie poprawność ustaleń poczynionych przez ZUS jako wierzyciela. To zaś sprawia, że treść rozstrzygnięcia bez kompletnego uzasadnienia nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2024 r., III SA/Wr 341/23).

Należy zauważyć, że decyzja wydawana na podstawie art. 28 u.s.u.s. jest decyzją uznaniową, a zatem kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Sąd sprawdza, czy organy rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14, CBOSA).

Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał rozważania sytuacji skarżącej, w tym w szczególności nie wyjaśnił wynikającej z akt okoliczności umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej, co może mieć znaczenie dla zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę organ powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności objętych wnioskiem skarżącej o umorzenie. W tym zakresie powinien wziąć pod uwagę regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wraz pojawiającymi się kwestiami intertemporalnymi, a także dokonać wszechstronnego ustalenia okoliczności sprawy, a następnie oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podjęte rozstrzygnięcie uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji wyroku.