Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 224/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3442/2023/24094 w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 13 października 2023 r. nr [...] odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego S. A. powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę w kwocie 14 791,01 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 15 736,56 zł oraz odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 7 394,10 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w sytuacji strony nie wystąpiła szczególna sytuacja uzasadniająca umorzenie zadłużenia. Organ I instancji ustalił, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.

Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów ustalono, że strona zamieszkuje wraz z pełnoletnią córką i niepełnoletnim synem. Dnia 12 czerwca 2023 r. zmarła żona strony.

Z oświadczenia adresata decyzji wynika, że dochód rodziny stanowi wyłącznie dochód córki, który wynosi średnio od 2 500,00 zł do 3 000,00 zł miesięcznie. Do dochodu rodziny doliczono również zasiłek rodzinny w wysokości 124,00 zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 193,00 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że strona jest osobą bezrobotną - aktualnie niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Przez kilka lat bezskutecznie starał się o podjęcie zatrudnienia. Przez ostatnie 5 lat był na utrzymaniu żony i córki. Posiada kwalifikacje uprawniające do wykonywania zawodu kierowcy zawodowego, jednak ze względu na uraz ręki nie jest w stanie wykonywać tego zawodu. Rodzina jest obciążona długami, ze względu na pożyczki, które musiała zaciągnąć w związku z chorobą żony strony. Miesięczne wydatki rodziny kształtują się następująco; czynsz: 700,00 zł; prąd; ok 550,00 zł (co dwa miesiące); gaz: 120,00 zł; środki czystości; ok. 300-400 zł; żywność: ok. 2 000,00 zł; bilety (dojazd do szkoły i na uczelnię): 800,00 zł.

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia 23 marca 2023 r., z którego wynika, że strona ma znacznie ograniczoną ruchomość czynnościową kończyny górnej lewej spowodowaną urazem z przeciwwskazaniami do podnoszenia ciężarów. Brak jednak aktualnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ten stan.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że strona jest osobą w wieku pełnej aktywności zawodowej, nie zachodzą przeszkody wykluczające go z rynku pracy, a zatem może i powinien podjąć starania w celu poprawy swojej sytuacji materialnej i spłaty zobowiązań. Z akt wynika, że nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności jak również nie dostarczył żadnego dokumentu potwierdzającego aktualny stan zdrowia oraz rokowań na przyszłość.

Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił w nim organowi I instancji naruszenie art. 6, art. 7a, art. 8 § 1 k.p.a., art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, ze zgodnie z art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podkreśliło, że rozstrzygniecie organu ma charakter uznaniowy. W rezultacie o tym, czy należność pieniężna powinna być umorzona czy też nie rozstrzyga organ w ramach uznania administracyjnego, według własnego przekonania. Oznacza to, że nawet w przypadku wystąpienia wyjątkowo trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej organ może odmówić zastosowania wnioskowanej ulgi.

Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego, a zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców na podatników. Należy zauważyć również, że organy podejmujące decyzję w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłacanych świadczeń winny uwzględniać i wyważyć nie tylko ważny interes strony, lecz również interes społeczny, który w tym przypadku stanowi dbałość o dobro dziecka. To na rodzicach zasadniczo ciąży podstawowy obowiązek zapewnienia opieki i utrzymania dziecka. Z zasady subsydiarności wynika bowiem, że Państwo udziela pomocy dopiero wówczas, gdy rodzice nie są w stanie zapewnić środków na utrzymanie dziecka. Uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest samo dziecko, na które winien łożyć dłużnik. Dłużnik alimentacyjny musi, zatem liczyć się z tym, że Państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Jak wskazało Kolegium strona jest osobą w wieku produkcyjnym, nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Zatem może podjąć zatrudnienie stosowne do jego aktualnych możliwości. W ocenie Kolegium istnieje realna możliwość poprawy sytuacji materialnej i tym samym spłaty zadłużenia chociażby w ratach. odmowa umorzenia spornej należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla strony i nie spowoduje zagrożenia dla jego dalszej egzystencji. Na tym etapie orzekanie o umorzeniu należności wobec funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne. Jednocześnie stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie wobec innych osób, które muszą swe należności spłacać.

Zdaniem Kolegium w sytuacji strony nie zaistniała szczególna okoliczność uzasadniająca umorzenie zadłużenia. Również argumenty przedstawione w odwołaniu nie stanowią przesłanki do umorzenia wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Organ I instancji dokonał szczegółowej analizy sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej i prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły obiektywne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia spornej należności.

Kolegium przyznało, że jednorazowa spłata zadłużenia wraz z odsetkami nie jest w sytuacji strony możliwa, jednak ustawa przewiduje jeszcze inne ulgi w postaci rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu spłaty zadłużenia.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach:

- naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 6, art. 7a , art. 8 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej umorzenie należności strony, podczas gdy sytuacja dochodowa i rodzinna strony uzasadnia umorzenie należności z tytułu wpłaconych świadczeń w całości,

- błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, poprzez wyciągnięcie wniosku, iż sytuacja dochodowa i rodzinna strony umożliwia jej uiszczanie należności, podczas gdy zebrane w sprawie dokumenty wskazują w sposób jednoznaczny, iż strona w sposób niezawiniony znalazła się w ciężkiej sytuacji materialnej. Z tak ukształtowaną decyzją nie sposób się zgodzić. Spełnione zostały bowiem przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 tejże ustawy.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993), która w art. 30 stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy treść przytoczonej wyżej regulacji, w której ustawodawca użył zwrotu "może (...) umorzyć". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy.

Jednocześnie uwagi wymaga, iż instytucja umorzenia należności zawarta w art. 30 ust. 2 ustawy stanowi wyjątek od zasady zawartej w jej art. 27 ust. 1, przewidującym obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 294/23 – orzeczenia za CBOSA). Podkreśla się również wyjątkowy charakter umorzenia tych należności, który zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

W rozstrzyganej sprawie organy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą i rodzinną skarżącego, Jest on osobą w wieku produkcyjnym, nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Zatem może podjąć zatrudnienie stosowne do jego aktualnych możliwości. Niekoniecznie musi być to zatrudnienie w zawodzie wyuczonym i poprzednio wykonywanym (kierowca). Odnośnie swoich możliwości zarobkowania skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie, że ma znacznie ograniczoną ruchomość czynnościową kończyny górnej lewej spowodowaną urazem z przeciwwskazaniami do podnoszenia ciężarów. Nie oznacza to jednak, że nie może on wykonywać jakiejkolwiek pracy. A jak wynika z zebranego materiału dowodowego jest on utrzymywany przez ciężko chorą córkę. Zatem umorzenia zobowiązań alimentacyjnych domaga się osoba, która nie pracuje, jest na utrzymaniu osób najbliższych i nie podejmuje żadnych działań (przynajmniej nie wynika to z zebranego materiału dowodowego) w celu znalezienia odpowiedniego do swojego stanu zdrowia zatrudnienia. Nie podejmuje również starań, jeśli faktycznie miałby być niezdolny do pracy, aby uzyskać związane z tym ostatnim odpowiednie świadczenie.

W ocenie składu orzekającego umorzenie należności skarżącego stałoby w rażącej sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości. Doszłoby bowiem do zwolnienia z zobowiązań osoby, która po prostu nie pracuje, choć jest zdolna do wykonywania pracy. Co więcej, trudna sytuacja rodziny skarżącego jest spowodowana jego zachowaniem, gdyż nie przyczynia się do jej wsparcia finansowego.

Jednocześnie nic nie przemawia za tym, że skarżący nie może spłacić swoich zobowiązań w przyszłości. Wystarczające w tym zakresie będzie podjęcie przez niego zatrudnienia, adekwatnego jego stanu zdrowia.

Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji.