Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 676/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO-NP-4115-536/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 24 lutego 2023 r., znak: SKO-NP/4115-536/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615 ze zm.) oraz art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Z. R. od decyzji Wójta Gminy L. z dnia 12 września 2022 r., znak: [...], odmawiającej przyznania Z. R. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. J. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 12 września 2022 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), art. 17, art. 20 ust. 1 i 3, art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615 ze zm.), Wójt Gminy L. odmówił przyznania Z. R. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. J. z uwagi na to, że: (i) niepełnosprawność u ojca wnioskodawczyni powstała w wieku 71 lat, (ii) opieka polega na pomocy w czynnościach normalnego funkcjonowania: ubieranie, mycie, robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, golenie, opranie, sprzątanie, załatwianie wizyt u lekarzy, podawanie leków, (iii) do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji ojca wnioskodawczyni jest jeszcze pięć jego dzieci, u których nie ma obiektywnych przeszkód "zwalniających" z obowiązku alimentacyjnego.

Działając na skutek odwołania Z. R., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 24 lutego 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r. zlecił przeprowadzenie uzupełniającego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania ojca wnioskodawczyni, albowiem wnioskodawczyni i jej ojciec nie mieszkają razem. Dalej organ odwoławczy wskazał, że niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. orzeczona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie pozwala na oparcie decyzji odmownej na tym przepisie.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ojciec wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2018 r. (orzeczenia te są wydawane na czas określony – ostatnie wydano w dniu 22 września 2022 r. na okres do 30 września 2023 r.) i orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 marca 2020 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r. Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego z dnia 16 sierpnia 2022 r. oraz wywiadu uzupełniającego z dnia 27 stycznia 2023 r., ojciec wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z synem B. (gm. Ł.), który ma II grupę inwalidzką i w związku z powyższym w ocenie pracownika socjalnego nie może sprawować opieki nad ojcem. Ojciec wnioskodawczyni jest osobą schorowaną (cierpi na dolegliwości kardiologiczne), pozostaje pod stałą kontrolą lekarską i porusza się po domu przy pomocy laski. Wnioskodawczyni mieszka w gm. L., sprawuje opiekę nad ojcem w ten sposób, że dojeżdża codziennie i pomaga we wszystkich czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem: przygotowuje i podaje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej (mycie, kąpiel, zmiana bielizny), kupuje i podaje lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie, zajmuje się czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a to sprzątaniem oraz robieniem zakupów, załatwia sprawy urzędowe. W ocenie organu odwoławczego czynności wykonywane przez wnioskodawczynię mają charakter zwykłych czynności dnia codziennego, które nie są wykonywane w sposób ciągły, ale w określonych porach dnia, czyli zwykle rano i wieczorem. Charakter opieki nie jest tego rodzaju, iżby zmuszał wnioskodawczynię do rezygnacji z pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym zakresie. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca wykonywała działalność gospodarczą związaną z administracyjną obsługą biura, która w aktualnych warunkach gospodarki rynkowej ma coraz częściej charakter pracy zdalnej, mogącej być wykonywaną w miejscu zamieszkania lub innym miejscu pobytu poza siedzibą pracodawcy. Wnioskodawczyni – jak wynika z informacji GOPS w L. – brała aktywny udział w kursach i szkoleniach, co wskazuje na możliwość wykonywania przez nią pracy w formie zdalnej.

Dalej organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawczyni nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji ojca. Poza nią są: brat J., który przebywa i pracuje za granicą (Chicago, USA); brat S., który jest jedynym żywicielem rodziny, ma dwoje małych dzieci i zamieszkuje ok. 100 km od miejsca zamieszkania ojca; siostra J. (zam. L.), która nie może opiekować się ojcem, bo ma kilkumiesięczne dziecko; siostra J., która nie może opiekować się ojcem, bo pracuje zawodowo i mieszka w K. Powołane przy nich okoliczności nie są takiego rodzaju, że "zwalniałyby" ich z obowiązku alimentacji ojca. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad ojcem, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci (w ramach obowiązku alimentacyjnego) zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem ojca. Na koniec organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni otrzymywała już świadczenie pielęgnacyjne przyznane na matkę J. (zmarłą w dniu 15 lipca 2022 r.), co jednakże nie może stanowić podstawy do przyznania świadczenia w sprawie niniejszej. Świadczenie pielęgnacyjne, które przecież w swojej istocie było skierowane do opiekunów niepełnosprawnych dzieci, nie może stanowić ani zastępować źródła dochodu dla osoby, która tę opiekę może współdzielić z pozostałymi członkami rodziny. Przyznawanie świadczeń w sytuacji, gdy do alimentacji jest zobowiązanych kilka osób, po stronie których nie istnieją obiektywne przeszkody do zwolnienia się z tego obowiązku, może spowodować, że zabraknie środków dla osób, które takiej możliwości są pozbawione (są jedyną bliską osobą dla osoby wymagającej opieki). Ojciec wnioskodawczyni niewątpliwie wymaga pomocy drugiej osoby. Mieszka on jednak z synem, który wprawdzie samodzielnie opieki sprawować nie może, ale jego obecność w miejscu zamieszkania sprawia, że ojciec nie jest sam i w razie potrzeby może zaalarmować wnioskodawczynię, która przecież i tak jest osobą dojeżdżającą.

Pismem z dnia 20 marca 2023 r. Z. R. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca wniosła o: (i) uchylenie zaskarżonej decyzji, (ii) rozważenie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, (iii) zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na to, że opieka nad ojcem ma charakter zwykłych czynności dnia codziennego, które nie są wykonywane w sposób ciągły, ale w określonych porach dnia, czyli zwykle rano i wieczorem, podczas gdy z prawidłowej interpretacji przepisu oraz utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż opieka nad osobą niepełnosprawną nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, a pod pojęciem "stałej" opieki należy rozumieć jej trwałość, a nie rozciągłość w czasie; 2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji ojca, podczas gdy z prawidłowej interpretacji przepisu nie wynika żadna dodatkowa negatywna przesłanka przyznania świadczenia; 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła w szczególności, że czynności, które wykonuje codziennie, nie pozwalają jej na podjęcie zatrudnienia. Są to m.in.: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków (śniadanie, obiad, kolacja), podawanie lekarstw (rano, popołudniu i wieczorem), pranie, sprzątanie, dowożenie na wizyty u lekarza, karmienie, mycie, pomoc w korzystaniu z łazienki, przebieranie pościeli, pomoc w ubieraniu, palenie w piecu (co 2 albo 3 godziny dokładanie opału). Często zdarza się, że ojciec mdleje w ciągu dnia. Czasem gorzej się czuje i nie jest w stanie sam skorzystać z toalety. Konieczne jest podawanie mu basenu sanitarnego. Niejednokrotnie miewa ataki paniki i wymaga uspokajania. Organ odwoławczy wskazał, że ojciec mieszka z synem i w razie czego może skarżącą "zaalarmować". Pominął jednak to, że brat jest osobą niepełnosprawną intelektualnie, sam ma problemy z załatwianiem podstawowych potrzeb i mógłby mieć problem z zakomunikowaniem skarżącej, że z ojcem coś się dzieje. Czas, który skarżąca poświęca ojcu, znacznie przewyższa czas, który normalnie spędziłaby w pracy. Po całym dniu jest zmęczona i nie ma siły na to, żeby zająć się własną rodziną, a co dopiero pracować na cały etat.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi. Organ podkreślił w szczególności, że skarżąca sprawuje opiekę niejako na odległość. Trudno zatem taką opiekę uznać za uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia, choćby w ograniczonym zakresie. Otwarta pozostaje także kwestia skorzystania ze świadczonych przez organy pomocowe czynności opiekuńczych, które mogłyby uzupełniać opiekę świadczoną przez skarżącą w taki sposób, aby mogła ona świadczyć pracę i jednocześnie sprawować opiekę nad ojcem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd w pełni podziela jednak stanowisko organu odwoławczego, wcześniej prezentowane także przez organ pierwszej instancji, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) pomoc świadczona przez skarżącą ojcu – zważywszy na jej charakter i zakres – nie uniemożliwia pracy, a w szczególności pracy zgodnej z kwalifikacjami skarżącej; nie ma zatem związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną ojcu; 2) poza skarżącą są jeszcze inne osoby (pięcioro pozostałych dzieci S. J.) zobowiązane do alimentacji wobec ojca w tym samym stopniu, przy czym czworo z nich nie ma obiektywnych przeszkód, by czynić tej powinności zadość.

Jak wynika z prawidłowo poczynionych ustaleń organu odwoławczego, skarżąca nie mieszka z ojcem, dojeżdża do ojca. W ramach opieki nad ojcem skarżąca pomaga ojcu w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem: przygotowuje i podaje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej (mycie, kąpiel, zmiana bielizny), kupuje i podaje lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie, zajmuje się czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. sprzątaniem oraz robieniem zakupów, załatwia sprawy urzędowe. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie ocenił, że czynności wykonywane przez skarżącą mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy). W tym kontekście organ odwoławczy zasadnie podkreślił, że skarżąca wykonywała działalność gospodarczą związaną z administracyjną obsługą biura, która obecnie ma coraz częściej charakter pracy zdalnej i może być wykonywana w miejscu zamieszkania lub innym miejscu pobytu – poza siedzibą pracodawcy. Poza tym istnieje również możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie podkreślił też okoliczność, że osoba wymagająca opieki (S. J.) ma – poza skarżącą – pięcioro innych dzieci, przy czym czworo z nich nie ma obiektywnych przeszkód, by współuczestniczyć w opiece nad ojcem (J. J., S. J., J. B., J. P.). Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...). W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).

Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.