Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 218/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1634
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 21 grudnia 2023 r., nr 1601-IEW.4269.142.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z mandatu karnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. B. (dalej określanej jako: Strona, Skarżąca, Wnioskodawczyni), jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 21 grudnia 2023 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 - dalej jako: "kpa") oraz art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ze zm. - dalej jako: "ufp"), którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 2 października 2023 r., o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu mandatu karnego [...] z 28 kwietnia 2023 r. w wysokości 2.500 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 28 kwietnia 2023 r. Strona zwróciła się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu (dalej: Naczelnik I US w Opolu) o umorzenie w całości należności z tytułu ww. mandatu karnego, uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wskazała, że jest na rencie chorobowej do końca maja 2023 r. Samotnie wychowuje córkę, która choruje i wymaga drogiego leczenia w poradniach specjalistycznych. Skarżąca zaznaczyła, że także leczy się u specjalistów, co generuje duże koszty. Podkreśliła, że sama opłaca mieszkanie i media. Korzysta z pomocy MOPR. Skarżąca opisała również okoliczności ukarania mandatem karnym, tłumacząc, że powodem kolizji był jej zły stan zdrowia. Do wniosku Skarżąca dołączyła: kopię pisma M. z 18 stycznia 2023 r., kopię polecenia przelewu, kopie faktur VAT, kopię dokumentacji medycznej: swojej i córki, kopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 6 kwietnia 2023 r.; kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu renty z 23 czerwca 2022 r.

Jednocześnie, pismem z 13 czerwca 2023 r. Skarżąca wniosła o rozłożenie przedmiotowej należności na raty, składając przy tym dodatkowe dokumenty na uzasadnienie wniosku (m.in. oświadczenie o stanie majątkowym, kopię odcinka C mandatu karnego [...]). Naczelnik I US w Opolu przychylił się do wniosku Skarżącej i decyzją z 11 lipca 2023 r. orzekł o rozłożeniu spłaty należności objętej wnioskiem na raty.

W piśmie z 20 lipca 2023 r. Skarżąca podtrzymała żądanie umorzenia przedmiotowej należności w całości, podnosząc, że nie stać jej na zapłatę pełnej kwoty mandatu karnego, ani też rat, na które należność rozłożono. Ponownie powołała się na problemy zdrowotne, trapiące zarówno ją, jak i jej córkę, kładąc nacisk na wiążące się z tym wydatki. Do pisma Skarżąca dołączyła potwierdzenia operacji bankowych. Ponadto 21 sierpnia 2023 r. złożyła do akt oświadczenie o stanie majątkowym.

Rozpatrując powyższy wniosek Naczelnik I US w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania Strony i decyzją z 2 października 2023 r. odmówił umorzenia wnioskowanej należności, stwierdzając że w sprawie nie wystąpił ani ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny.

We wniesionym od tej decyzji odwołaniu Skarżąca ponownie wskazała, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na uregulowanie mandatu. Poinformowała, że obecnie nie otrzymuje już przychodu z tytułu renty i utrzymuje się jedynie z poborów z pracy. Do odwołania dołączyła: kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 26 kwietnia 2023 r., zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w S. z 4 sierpnia 2023 r., kopię dokumentacji medycznej, kopie polis ubezpieczeniowych, kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 4 listopada 2021 r., kopię umowy o kredyt na zakup sprzętu AGD. Ponadto, korzystając z prawa do wypowiedzenia się w sprawie, Skarżąca powtórzyła podnoszoną wcześniej argumentację, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna, w której znajduje się jej rodzina, uzasadnia umorzenie należności. Przedłożyła przy tym dodatkowe dowody dokumentujące ponoszone wydatki oraz potwierdzające posiadane schorzenia.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Dyrektor IAS w Opolu, wskazaną na wstępie decyzją z 21 grudnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp i odnosząc przesłanki wskazane w tym przepisie do stanu faktycznego sprawy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie występuje ważny interes zobowiązanej, ani interes publiczny.

Wskazał, że z akt sprawy, w tym z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że Strona prowadzi gospodarstwo domowe z córką (19 lat). Wnioskodawczyni osiąga dochód ze stosunku pracy w kwocie 2.600 zł miesięcznie oraz z alimentów na córkę w kwocie 500 zł miesięcznie, ponosząc wydatki w łącznej wysokości 4.066 zł (w tym: czynsz 800 zł, energia elektryczna, 130 zł, gaz 100 zł, ogrzewanie 50 zł, woda i kanalozacja 80 zł, wywóz nieczystości 30 zł, internet 60 zł, telefon 100 zł, alimenty 650 zł, lekarstwa i leczenie 200 zł, edukacja członków rodziny 500 zł, wyżywienie 500 zł, utrzymanie środków transportu 650 zł, spłata pożyczki/ kredytu 216 zł). Skarżąca posiada majątek w postaci: dwóch mieszkań lokatorskich o powierzchni 212,5 m2 i 42,5 m2 oraz samochodu osobowego marki [...] z 2008 r. o wartości 3.000 zł. Zgodnie z udzielonymi informacjami i załączoną dokumentacją, Wnioskodawczyni i jej córka mają problemy ze zdrowiem. Strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane do 30 listopada 2024 r.

W wyniku oceny przedłożonych dowodów organ odwoławczy doszedł do wniosku, że chociaż Skarżąca, z uwagi na niedostatek dochodów i problemy zdrowotne, znajduje się w trudnym położeniu, niemniej jednak łączna ocena wszystkich okoliczności sprawy nie dawała podstaw do przyznania ulgi w postaci umorzenia. Dyrektor Izby podkreślił, że Strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Pomimo problemów zdrowotnych jest zdolna do pracy w warunkach chronionych, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 4 listopada 2021 r. Obecny rynek pracy możliwości takiego zatrudnienia stwarza, a Strona z nich korzysta, osiągając dochód ze stosunku pracy w kwocie 2.600 zł miesięcznie. Dochody rodziny zwiększają też alimenty na córkę w kwocie 500 zł miesięcznie. Organ zauważył, że orzeczenie o całkowitej niezdolności Skarżącej do pracy obowiązywało do 31 maja 2023 r., wskutek czego, zgodnie z decyzją ZUS z 26 kwietnia 2023 r. została ona pozbawiona prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Powołując się na informacje uzyskane od Naczelnika US w S. o dochodach uzyskiwanych przez Stronę w latach 2020-2022 (wynikające z zeznań podatkowych PIT-37), organ odwoławczy wywodził, że w trzech ostatnich latach dochody te były stabilne, w dodatku Strona uzyskiwała je z kilku źródeł (poza dochodami ze stosunku pracy uzyskiwane były też dochody z działalności osobistej i z innych źródeł). Wskazał również na okoliczność zwrotu Skarżącej 21 marca 2023 r. środków z tytułu nadpłaty w wysokości 2.982 zł i ulgi na dzieci w kwocie 1.112,04 zł. W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie można wykluczyć, że Skarżąca ureguluje należność z mandatu karnego, jeśli nie jednorazowo, to w ratach, dostosowanych do jej możliwości płatniczych (zwłaszcza, że decyzją z 11 lipca 2023 r. Naczelnik I US w Opolu orzekł o rozłożeniu na raty spłaty należności z mandatu karnego [...]). Zważywszy zatem na fakt, iż Strona posiada źródło utrzymania i osiąga dochody, organ stwierdził, że możliwe jest wygospodarowanie środków na realizację układu ratalnego i spłatę należności. Dyrektor Izby podkreślił przy tym, że Strona reguluje miesięczne raty zakupu lodówki w kwocie 216 zł, zaś realizacja zobowiązań prywatnych (cywilnoprawnych) nie może korzystać z pierwszeństwa przed realizacją zobowiązań publicznoprawnych, nałożonych w drodze ustawy.

Według organu odwoławczego, za nieuwzględnieniem wniosku przemawia też okoliczność, że Strona posiada dwa mieszkania. Tym samym dysponuje majątkiem, który mógłby zapewnić jej dodatkowy dochód, gdyby zdecydowała się na przykład wynająć mieszkanie, w którym nie mieszka.

Organ argumentował ponadto, że mandaty mogą być dochodzone przez Państwo przez 3 lata, które liczy się od momentu nałożenia grzywny. W stanie faktycznym sprawy mandat nałożony na Skarżącą przedawni się dopiero w kwietniu 2026 r. Do tego czasu sytuacja finansowa Strony może ulec poprawie, zwłaszcza, że w ostatnich klatach uzyskiwała ona dochody z kilku źródeł. Nie można więc z góry zakładać, że przez ten okres nie będzie możliwości zaspokojenia należności z mandatu.

Odnosząc się do problemów zdrowotnych Strony i jej córki organ odwoławczy stwierdził, że okoliczność ta, chociaż istotnie wpływa niekorzystnie na funkcjonowanie rodziny i wymaga zwiększonych wydatków, niemniej jednak nie może automatycznie przesądzać o zasadności udzielenia ulgi. Problemy zdrowotne dotykają bowiem niestety znacznej części społeczeństwa. Natomiast całokształt sprawy, zdaniem organu, nie daje podstaw do udzielenia Stronie ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie należności z mandatu karnego.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się również istnienia interesu publicznego. Podkreślił, że nałożenie na Stronę grzywny było konsekwencją określonego jej zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenie. Osoba, która takiego wykroczenia się dopuściła, powinna więc odczuć negatywne tego konsekwencje z punktu widzenia finansowego. Co więcej, umorzenie należności publicznoprawnych jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich, zdaniem organu, w tej sprawie nie stwierdzono. Gdyby bowiem wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, osoby ukarane znajdujące się w takiej sytuacji czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby bowiem przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia.

Podsumowując organ stwierdził, że podjęte rozstrzygnięcie nie narusza ważnego interesu Strony, jakim jest zagrożenie bytu materialnego. Nawet w przypadku, kiedy zaistnieją podstawy do prowadzenia egzekucji, byt materialny Skarżącej nie będzie zagrożony, z uwagi na ustawowe ograniczenia egzekucji.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której Skarżąca podtrzymała wcześniejszą argumentację o zasadności przyznania ulgi z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "ppsa") zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] z 28 kwietnia 2023 r. w wysokości 2.500 zł.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 kpa. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 kpa, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia) "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o niekompletny i wadliwie ustalony stan faktyczny.

W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe obu instancji uznały, że w sprawie nie występuje ani ważny interes zobowiązanej, ani interes społeczny. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, oceniając zasadność udzielenia ulgi w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanej, przyjął, że chociaż Skarżąca, z uwagi na niedostatek dochodów i problemy zdrowotne, znajduje się w trudnym położeniu, niemniej jednak łączna ocena wszystkich okoliczności sprawy nie dawała podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Uzasadniając to stanowisko organ odwoławczy wskazał, że Skarżąca uzyskuje miesięczne dochody w łącznej wysokości 3.100 zł (ze stosunku pracy w kwocie 2.600 zł i tytułu alimentów 500 zł), co w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami w wysokości 4.066 zł wskazuje na niedobór dochodów w stosunku do kosztów bieżącego utrzymania. Powołał się także na okoliczność posiadania przez Skarżącą majątku w postaci dwóch mieszkań lokatorskich o powierzchni 212 m2 i 42,5 m2, który to majątek (jedno z mieszkań) mógłby stanowić źródło dodatkowych dochodów, jak też na fakt, że w ubiegłych latach Skarżąca uzyskiwała dochody z kilku źródeł. Organ wskazał ponadto, że Skarżąca otrzymała już pomoc w spłacie należności z przedmiotowego mandatu karnego, z uwagi na pozytywne rozpatrzenie jej wniosku o rozłożenie tej należności na raty. W konsekwencji organ odwoławczy wywiódł, że Skarżąca ma stabilną sytuację finansową, która rokuje na możliwość regulowania należności, jeśli nie jednorazowo, to w ratach dostosowanych do jej możliwości finansowych. W ocenie organu II instancji brak było również obiektywnych okoliczności, które wypełniałyby przesłankę interesu publicznego, albowiem sytuacja, w której znalazła się Strona, nie ma cech wyjątkowych, nadzwyczajnych, lecz wynika z popełnienia wykroczenia, którego się dopuściła, wobec czego umorzenie należności w tym przypadku byłoby sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej.

Przystępując do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy dokonał wadliwej analizy stanu faktycznego sprawy i wyciągnął wnioski nieznajdujące oparcia w zebranych dowodach. Nieprawidłowe okazały się przede wszystkim ustalenia Dyrektora Izby w zakresie stanu majątkowego Skarżącej, mianowicie o posiadaniu przez Skarżącą dwóch mieszkań lokatorskich. Jak wynika z akt sprawy podstawę ustaleń organów obu instancji co do przychodów, wydatków i składników majątkowych Skarżącej stanowiły w głównej mierze złożone przez nią oświadczenia o stanie majątkowym z 17 sierpnia 2023 r. Należy w tym miejscu zauważyć, że w aktach sprawy znajdują się dwa takie oświadczenia Strony z tego samego dnia, tj.: jedno z nich złożone na potrzeby niniejszego postępowania, drugie przedłożone przez Stronę w ramach postępowania z wniosku o rozłożenie należności na raty. Abstrahując od odrębnej kwestii formalnej prawidłowości włączenia drugiego z tych dokumentów, pozyskanego w ramach odrębnego przecież postępowania z wniosku Strony o rozłożenie należności na raty, do materiału dowodowego tej sprawy (organ I instancji nie wydał w tym zakresie stosownego postanowienia) Sąd zauważa, że skoro oba te dokumenty znajdowały się w aktach, stanowiąc materiał dowodowy tej sprawy, to uznać należy, że podlegały one ocenie organów przy wydawaniu rozstrzygnięć, na co zresztą wprost wskazał organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji.

W ocenie Sądu, wbrew temu, co przyjął organ odwoławczy, analiza dowodów w postaci złożonych przez Stronę oświadczeń o stanie majątkowym nie dawała podstaw do wniosku, że posiada ona dwa mieszkania lokatorskie. Sąd zauważa, że przyjęcie takich ustaleń przez organ odwoławczy wynikało prawdopodobnie z błędnego odczytania pisemnego zapisu Strony co do metrażu posiadanego przez nią mieszkania przy ul. [...] w S. o powierzchni 42,5 m2 (skarżąca wpisała w oświadczeniu cyfrę 4 w sposób mało czytelny, sprawiający wrażenie wystąpienia obok siebie cyfr 2 i 1, co zostało odczytane przez organ jako 212,5). W rezultacie doprowadziło to organ odwoławczy do błędnego stwierdzenia, że Strona dysponuje dwoma mieszkaniami: jednym o powierzchni 42,5 m2 i drugim o powierzchni 212,5 m2. Uzupełniająco Sąd wskazuje, że w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego Skarżąca, zwracając się z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy, kategorycznie zaprzeczyła ustaleniom organu o posiadaniu dwóch mieszkań. Trzeba przy tym podkreślić, że w oświadczeniach o stanie majątkowym Skarżąca konsekwentnie przedstawiała informacje o posiadanych nieruchomościach w jednej rubryce: mieszkanie spółdzielcze lokatorskie, wskazując ten sam adres, tj.: ul.[...], co potwierdza wadliwość ustaleń organu odwoławczego (trudno uznać, że dwa mieszkania mają ten sam adres). Poza tym w aktach sprawy znajduje się przedłożone przez Stronę pismo M. w S. z 18.01.2023 r. w sprawie wymiaru czynszu, w którym zawarte są informacje dotyczące metrażu i adresu użytkowanego przez Skarżącą mieszkania. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, organ odwoławczy powinien powziąć wątpliwość co do zasadności wniosku o posiadaniu przez skarżącą dwóch mieszkań i podjąć dalsze kroki dowodowe, w celu wyjaśnienia tej kwestii z udziałem Strony. Tym bardziej, że ustalenia organu I instancji w tym aspekcie były odmienne, ponadto analiza możliwości finansowych Skarżącej winna skłonić organ odwoławczy do refleksji, czy byłoby ją stać na utrzymanie mieszkania o tak dużym metrażu (212,5 m2).

Zastrzeżenia Sądu budzą również ustalenia organów dotyczące dochodów i wydatków z tytułu alimentów. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, na podstawie informacji wynikających ze złożonego do akt sprawy przez Skarżącą oświadczenia o stanie majątkowym z 17 sierpnia 2023 r., przyjął, że Skarżąca otrzymuje środki finansowe z tytułu alimentów na córkę w kwocie 500 zł i jednocześnie ciąży na niej zobowiązanie z tego samego tytułu w wysokości 650 zł. W odniesieniu do tych ustaleń trzeba po pierwsze wskazać, że w kolejnym oświadczeniu o stanie majątkowym Strony, złożonym na potrzeby postępowania dotyczącego rozłożenia należności na raty i datowanym - co istotne - również na dzień 17 sierpnia 2023 r., Skarżąca wskazała inną wartość otrzymywanych alimentów, mianowicie kwotę 650 zł. Organy nie dostrzegły i nie wyjaśniły powodów tej rozbieżności, nie wezwały również Skarżącej o udokumentowanie dochodów z tego tytułu. Tym samym nieznana jest realna wartość środków finansowych, jakie Skarżąca otrzymuje z alimentów na córkę. Po wtóre, wątpliwości budzi również uwzględnienie przez organ odwoławczy wartości alimentów zarówno po stronie przychodów, jak i po stronie wydatków. Co prawda ustalenia w tym aspekcie zostały oparte na informacjach udzielonych przez samą Skarżącą, która w oświadczeniu o stanie majątkowym, złożonym na potrzeby niniejszego postępowania, ujęła wartość alimentów zarówno w rubryce: źródło przychodu/dochodu, jak i w rubryce; wydatki ponoszone w ciągu miesiąca, niemniej jednak, zdaniem Sądu, w świetle pozostałych zebranych dowodów, organy winny bardziej wnikliwie rozważyć wiarygodność tych oświadczeń Skarżącej. Podnieść bowiem należy, że w toku całego postępowania Skarżąca jednoznacznie wskazywała, że ma tylko jedną córkę: M. w wieku 19 lat, na którą otrzymuje alimenty. Podejrzenia organu powinna wzbudzić też zbieżność kwot alimentów (650 zł), wykazanych w rubrykach przychody i wydatki oświadczeń o stanie majątkowym (jak już wyżej wskazano, kwotę 650 zł Skarżąca wykazała jako przychód z alimentów w oświadczeniu złożonym w ramach postępowania o rozłożenie należności na raty). Ponadto, kierując się doświadczeniem życiowym, za raczej niespotykaną należy uznać sytuację, w której matka otrzymuje alimenty na dziecko i jednocześnie ciążą na niej zobowiązania z tego samego tytułu. Wobec powyższego stwierdzić należy, że organ bezrefleksyjnie uwzględnił okoliczności faktyczne w kwestii alimentów, bez uprzedniego wyjaśnienia, czy oświadczenia Skarżącej w tym zakresie nie były wynikiem zwykłej pomyłki. Trzeba też zwrócić uwagę, że w toku całego postępowania Skarżąca dość chaotycznie, nieprecyzyjnie przedstawiała okoliczności dotyczące jej sytuacji życiowej (co wynika z treści jej pism i składanych oświadczeń np. sygnalizowanej już wyżej rozbieżności w kwocie otrzymywanych alimentów), niemniej jednak, w ocenie Sądu, tym bardziej winno to stanowić dla organów impuls do dogłębnego zbadania twierdzeń Skarżącej, zwłaszcza w kwestiach budzących wątpliwości lub rozbieżności. Tak się jednak nie stało, gdyż organy dość schematycznie podeszły do rozpoznania wniosku Skarżącej.

Jednocześnie, zdaniem Sądu, nie można zaakceptować stanowiska organu odwoławczego, że sytuacja finansowa Skarżącej jest stabilna i rokuje na możliwość regulowania należności, jeśli nie jednorazowo, to w ratach dostosowanych do jej możliwości finansowych. Należy podkreślić, że organy obu instancji po dokonaniu oceny sytuacji Skarżącej stwierdziły, że jej wydatki przekraczają otrzymywane dochody (jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, niedobór ten wyniósł 966 zł). Stwierdzona zatem przez organ nadwyżka wydatków nad przychodami podważa w zasadzie tezę organu o stabilnej sytuacji finansowej skarżącej, chyba że z okoliczności sprawy wynikałoby, iż źródłem pokrycia owego niedoboru byłyby zgromadzone wcześniej przez Stronę oszczędności, ewentualnie że Skarżąca osiąga dodatkowe dochody, których nie ujawniła organom. Natomiast przeciwne wnioski należałoby jednak wyciągnąć w przypadku, gdyby pokrycie owego niedoboru miało swe źródło w zaciąganych przez Skarżącą zobowiązaniach u innych osób/instytucji (co mogłoby powodować popadnięcie w spiralę zadłużenia) lub pomocy instytucjonalnej (we wniosku o umorzenie skarżąca wskazała, że korzysta z pomocy MOPR, do której to okoliczności organy w ogóle się nie odniosły), W takiej sytuacji należałoby bowiem przyjąć, że trudności finansowe Skarżącej mają tendencję pogłębiającą się i są dalekie od stabilności. Wobec powyższego przedwczesna jest ocena organów o stabilnej sytuacji finansowej Skarżącej, albowiem wobec stwierdzonej nadwyżki wydatków nad przychodami, obowiązkiem organów było zbadanie, z jakiego źródła Skarżąca czerpie środki na pokrycie owego niedoboru (którego wysokość, według ustaleń organu II instancji, stanowi prawie aż 30% wartości uzyskiwanych w gospodarstwie Strony dochodów). Takie jednak ustalenia nie zostały w sprawie poczynione. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności, organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Sąd dostrzega przy tym istotną okoliczność prawną, polegającą na tym, że w postępowaniu z wniosku o umorzenie zaległości ciężar wykazania, że spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania ulgi płatniczej spoczywa przede wszystkim na stronie, która zna swoją sytuację życiową, finansową, majątkową czy zdrowotną i tylko ona może ją należycie wykazać. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego z uwzględnieniem zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) oraz zasady gromadzenia kompletnego materiału dowodowego i wyczerpującej jego oceny (art. 77 § 1 kpa). Jeżeli zatem ocena dowodów zgromadzonych we w sprawie prowadzi do wniosku, że uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie bieżących wydatków, to kwestia ta powinna być dokładnie zbadana przez organ, który powinien wykazać się w tym zakresie aktywnością procesową. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało.

Za przedwczesną i niewystarczającą należy uznać również argumentację organu, prowadzącą do wniosku o pozytywnych rokowaniach co do możliwości spłaty przez Skarżącą należności w dłuższej perspektywie czasowej, w układzie ratalnym. Sąd zauważa, że z treści zaskarżonej decyzji nie wynika jednoznacznie, na jakich podstawach faktycznych organ odwoławczy oparł ten wniosek i można jedynie domniemywać, że został on wywiedziony z ustaleń o posiadanym przez Stronę majątku w postaci dwóch mieszkań oraz uzyskiwaniu przez nią w ubiegłych latach dochodów z kilku źródeł. Wobec jednak dokonanej przez Sąd oceny o wadliwości ustaleń organu odwoławczego w zakresie stanu majątkowego bezpodstawny okazał się argument, że Skarżąca posiada majątek, który mógłby zapewnić jej dodatkowy dochód, gdyby zdecydowała się wynająć drugie mieszkanie. Z kolei sugestie organu, że Skarżąca ma możliwości dodatkowego zarobkowania, skoro taką działalność prowadziła w latach ubiegłych, zostały, zdaniem Sądu, oparte na niepełnych i niepewnych prognozach, wywiedzionych w dodatku nie z obecnej lecz minionej sytuacji Skarżącej. Organ nie zbadał bowiem powodów zaprzestania prowadzenia przez Skarżącą działalności, z której uzyskiwała dochody wykazane w zeznaniach PIT-37 za lata 2020-2022, nie wyjaśnił również, czy wobec wskazywanych konsekwentnie przez Skarżącą licznych schorzeń, możliwe jest w ogóle kontynuowanie przez nią takiej działalności.

W rezultacie przedstawione wyżej przyczyny musiały zadecydować o uwzględnieniu skargi, gdyż wydane w tej sprawie decyzje nie uwzględniają wszystkich istotnych pod względem prawnym jak i faktycznym okoliczności. Ponadto organy nie dokonały w sposób niebudzący wątpliwości ustaleń stanu faktycznego sprawy, zaś zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ustalenia nie znajdujące potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazuje, że prawidłowe zastosowanie prawa materialnego zależy od uprzedniego ustalenia stanu faktycznego w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, że sporne okoliczności zostały wyjaśnione dostatecznie do wydania rozstrzygnięcia. Z zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 kpa, a rozwiniętej w dalszych przepisach, m.in. w art. 77 kpa, wynika obowiązek działania organów z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest więc do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a dopiero w konsekwencji stwierdzenia ich zaistnienia - może ważyć, czy pomimo to ulga danemu płatnikowi przysługuje. Temu obowiązkowi organy w tej sprawie nie sprostały.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu i zweryfikuje dotychczasowe ustalenia odnośnie stanu majątkowego Skarżącej oraz w kwestii świadczeń alimentacyjnych. W razie potrzeby organ podejmie kroki zmierzające do uzupełnienia materiału dowodowego, celem wyjaśnienia dostrzeżonych wątpliwości. Organ winien również przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i dowodowe, celem ustalenia, z jakich źródeł Strona czerpie środki na pokrycie różnicy między osiąganymi dochodami a przekraczającymi je wydatkami.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa postanowił o uchyleniu zaskarżonej decyzji, ponieważ sprawa z wniosku Skarżącej wymaga ponownego rozpoznania i uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie.