Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 391/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 2a ust. 2, art. 4 pkt 1, pkt 6, pkt 8 i pkt 22
journal: Dz.U. 2016 poz 1440
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1007
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1007).
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 3 lit. c)
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 14 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk - Drozda, , Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2018 roku sprawy ze skargi A. C. i J. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat J. W. – K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...], Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2017 r., poz. 935), utrzymał w mocy decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z [...], znak: [...], orzekającej o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, położonej w obrębie [...] miasta S. przy ul. A, stanowiącej część działki nr 357/21, stanowiącej własność Powiatu Miasta S., dla której Sąd Rejonowy w S. (błędnie wskazany w treści decyzji jako Sąd Rejonowy w R.) prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Organ II instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wnioskiem z 22 kwietnia 2013 r. J. C. i A. C. wystąpili do Prezydenta Miasta S. o zwrot części nieruchomości położonej w S. przy ul. A, oznaczonej jako działka nr 357/21.

Postanowieniem z [...], nr [...], Wojewoda [...] wyznaczył do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej.

Decyzją z [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 136, art. 137, art. 142 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) powoływanej jako: "u.g.n." – oraz art. 1 i art. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.d.p." – i art. 104 i art. 107 k.p.a., Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A. i J. małż. C. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w obrębie [...] miasta S. przy ul. A, stanowiącej część działki nr 357/21.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. z [...], Nr [...], na wniosek Wojewódzkiego Zarządu Dróg Publicznych w Ł., przedmiotowa nieruchomość, oznaczona uprzednio jako działka nr 948/3 o pow. 62 m2 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod przebudowę ulicy A.

Organ I instancji ustalił, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość aktualnie odpowiada części działki nr 357/21, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...]. Z rysunku planu zagospodarowania przestrzennego wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie oznaczonym symbolem 2.15.KL - teren ulicy A.

Dalej wyjaśniono, iż z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że na terenie byłej działki nr 948/3 nie ma obiektów budowlanych i urządzeń technicznych związanych z obsługą ruchu, jednak w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie pas drogowy należy rozumieć pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę, obejmujący także zieleń przydrożną. Działka nr 948/3 znajduje się w obszarze oznaczonym tymi linami rozgraniczającymi.

Starosta stanął na stanowisku, że działka nr 357/21 jest drogą publiczną, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zatem brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości.

W odwołaniu od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, A. C. i J. C. wnieśli o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie oraz dowolną ocenę materiału dowodowego i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Zarzucono również naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. poprzez zaniechanie przeprowadzenia badania, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany i czy nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ponadto zarzucono naruszenie art. 2a u.d.p. poprzez uznanie, że sporny pas gruntu stanowi drogę publiczną, w sytuacji gdy jedynie zrealizowanie na nieruchomości, objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego drogi publicznej, stanowi przeszkodę do realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. i czyni bezprzedmiotowym badanie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zdaniem skarżących, w sprawie nie zostały wyjaśnione istotne kwestie. Wywłaszczenie nieruchomości odbyło się bez zapłaty jakiegokolwiek odszkodowania i bez zgody właściciela. Granice wywłaszczenia z [...] w ogóle nie istniały fizycznie. Sporny kawałek gruntu jest nieprzydatny pod drogę ani pod pas zieleni, ani pod jakiekolwiek inne urządzenie. W ich ocenie, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że przedmiotowa część działki nr 357/21 jest drogą publiczną. Na spornym odcinku działki nie została zrealizowana żadna inwestycja.

Następnie Wojewoda, w oparciu o art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., wyjaśnił zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i stwierdził, że z reguły spełnienie przesłanek określonych w ww. przepisach skutkuje zwrotem nieruchomości lub jej części niewykorzystanej na cel wywłaszczenia. Wyjątkiem są jednak takie nieruchomości lub ich części, które z mocy ustawowej normy wyłączone zostały z możliwości uznania ich za przedmiot własności niepublicznej ze względu na konieczność zrealizowania ustawowej normy zachowania istniejącego już celu publicznego. Niemożliwe jest bowiem stwierdzenie zbędności nieruchomości lub jej części na cele wywłaszczenia, jeżeli miałoby skutkować zniweczeniem innych zasad, mających swoje źródło w odrębnych ustawach.

Organ odwoławczy stwierdził, że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowe w Ł. z dnia [...], znak: [...] orzeczono, w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) o wywłaszczeniu, na rzecz Państwa nieruchomości o pow. 0,0062 ha, położonej w S. ozn. nr dz. 948/3, stanowiącej własność J. i A. małż. C., z przeznaczeniem pod przebudowę ulicy A. Ustalone zostało, iż nieruchomość, oznaczona pierwotnie jako działka gruntu pod ulicą nr 948/3 o pow. 0,0062 ha, uregulowana w księdze wieczystej KW Nr [...], następnie jako cześć działki nr 357/42, aktualnie stanowi cześć działki nr 357/21 o pow. 0,7317 ha, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], zlokalizowanej przy ul. A i wchodzi obecnie w skład pasa drogowego ul. A. Stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości, ustalony na podstawie fotografii, wykonanych w trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania, jak również w oparciu o załączony do akt sprawy wycinek z mapy zasadniczej, sporządzonej przez Zakład Projektowania Dróg i Mostów i mapę sytuacyjną podziału działki nr 375, przyjętych do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz wydruk zdjęcia uzyskanego z portalu internetowego Geoportal (www.geoportal.gov.pl) potwierdza, że wnioskowany do zwrotu fragment działki nr 357/21, stanowi teren, wchodzący w obszar pasa drogowego drogi powiatowej, usytuowany w linach rozgraniczających ulicę A. W obszarze wspomnianego pasa drogowego znajduje się wjazd na działkę nr 375/1, fragment chodnika oraz zieleń.

W ocenie Wojewody, powyższe potwierdza także uzyskany w toku prowadzonego postępowania wypis z planu zagospodarowania przestrzennego miasta S., zatwierdzonego uchwałą Rady Miejskiej w S.nr [...] z [...] (Dz. Urz. Nr [...], poz. [...]) z którego wynika, że działka o nr ew. 357/21 przeznaczona jest pod 2.14.KL - teren ul. A.

Zdaniem organu II instancji nie budzi wątpliwości, iż ulica A jest drogą publiczną. Na mocy rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia [...], ulica A w S. zaliczona była do kategorii dróg wojewódzkich województwa [...] (Dz.U. z [...], Nr [...], poz. [...] ze zm. oraz załącznik nr [...] Wykaz dróg wojewódzkich, województwo [...], ulice miejskie zaliczone do kategorii dróg wojewódzkich). Na podstawie art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm) z dniem 1 stycznia 1999 r. dotychczasowe drogi krajowe i wojewódzkie, nie wymienione w wykazie dróg krajowych i wojewódzkich, stają się drogami powiatowymi. Zgodnie z treścią uzyskanego w toku prowadzonego postępowania odwoławczego pisma Urzędu Miasta S. Wydziału Dróg i Komunikacji z dnia 12 grudnia 2017 r., ulica A na odcinku ul. B - ul. C, zaliczona została do kategorii dróg powiatowych, której zarządcą jest Prezydent Miasta S.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaliczenie drogi do kategorii dróg publicznych wyklucza prawną możliwość zwrotu nieruchomości, chociażby nawet została ona wykorzystana niezgodnie z celem wywłaszczenia. Niedopuszczalne jest bowiem orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi w rozumieniu ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Przepis art. 2a u.d.p. stanowi, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Istnieje więc zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane w treści tego przepisu. Wyeliminowana została również dopuszczalność zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, stanowiących drogi publiczne ich byłym właścicielom lub spadkobiercom. Zatem, zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem. Konstrukcja ustawy o drogach publicznych wskazuje jednoznacznie, że nikt poza Skarbem Państwa lub jednostkami samorządu terytorialnego nie powinien być właścicielem gruntów, które zajęte są pod drogi publiczne. Drogi publiczne traktowane są bowiem jako rzeczy wyłączone z powszechnego obrotu (regas extra commercium), a własność tych dróg może być przenoszona tylko pomiędzy podmiotami publicznoprawnymi.

Wobec powyższego Wojewoda uznał, że podniesione przez skarżących wadliwości dotyczące procedowania jak i samego rozstrzygnięcia starosty nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do wyeliminowania rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Objęta żądaniem zwrotu nieruchomość położona w S. przy ul. A, aktualnie odpowiadająca części działki nr 357/21, wchodzi w skład pasa drogowego ul. A. Działka zabudowana jest w części chodnikiem, pasem zieleni oraz wjazdem na teren innej działki. Ulica A jest drogą publiczną, a te kategorie nieruchomości, jako wyłączone z obrotu, nie podlegają zwrotowi.

Na ostateczną decyzję Wojewody [...] skargę do sądu administracyjnego złożyli A. C. i J. C., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 1 i 4 u.d.p. poprzez błędne przyjęcie, iż część nieruchomości 357/21 jest drogą publiczną w rozumieniu przepisów ww. ustawy, a w konsekwencji brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości, podczas gdy ww. działka w rozumieniu przepisów wskazanej ustawy nie jest drogą publiczną, a zatem istnieje przesłanka do zwrotu nieruchomości aktualnie odpowiadającej części działki nr 357/21;

b) art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez błędne przyjęcie, iż przesłanki zwrotu nieruchomości w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione z uwagi na to, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

c) art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, podczas gdy w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem skarżących całkowicie chybione jest stanowisko organu I i II instancji, iż objęta żądaniem zwrotu nieruchomość wchodzi w skład pasa drogowego ul. A, działka zabudowana jest w części chodnikiem, pasem zieleni oraz wjazdem na teren innej działki, ul. A jest drogą publiczną, a w konsekwencji jako ww. kategorie nieruchomości, wyłączona jest z obrotu oraz nie podlega zwrotowi.

Ponadto skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z ww. przepisów, w szczególności poprzez niewystarczające wyjaśnienie czy przedmiotowa część nieruchomości znajduje się w pasie drogowym;

b) art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie w analogicznej sprawie dotyczącej działek 377, 357/19 i 378/4, właściciel odzyskał podobnie położone grunty (por. dec. Nr [...], [...]);

c) art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie zwrotu części przedmiotowej nieruchomości, poprzez de facto ograniczenie do przytoczenia argumentacji organu I instancji.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto na podstawie art. 200 p.p.s.a. wnoszę o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 2188.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." – sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sad skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

W myśl art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, brak było podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego ani zaskarżonej decyzji, ani decyzji ją poprzedzającej, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia odpowiadają prawu.

Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 u.g.n.).

Z kolei art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Podkreślenia jednak wymaga, że zwrot nieruchomości, na podstawie ww. przepisów nie jest uzależniony wyłącznie od ziszczenia się przesłanek pozytywnych. Wystąpienie bowiem przesłanek negatywnych, czyli przeszkód o charakterze matarialnoprawnym, wyklucza możliwość zwrotu, nawet jeśli zaistniałyby ustawowe podstawy do żądania zwrotu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że niedopuszczalny jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. Innymi słowy - zrealizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego – drogi publicznej, stanowi przeszkodę nie tylko realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., lecz również czyni bezprzedmiotowym badanie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W przedmiotowej sprawie wywłaszczona część nieruchomości skarżących (dz. nr 948/3) przeznaczona była, zgodnie z decyzją wywłaszczeniową, pod przebudowę drogi publicznej – ulicy A. Nie jest jasne w jakiej dacie na wspomnianej działce urządzone zostały elementy drogi (chodnik, wjazd, zieleń) jak również elementy infrastruktury technicznej innej niż drogowa, jednakże treść mapy, znajdującej się na k. 56 akt administracyjnych wskazuje, iż z całą pewnością przebiega przezeń odcinek wodociągu oraz linii energetycznej. Z akt sprawy wynika również, że sporna działka nr 948/3 została przyłączona do księgi wieczystej nr [...] i wraz z działką nr 357/42 stanowiła jedną nieruchomość. W Dziale I-O – oznaczenie nieruchomości, Rubryka 1.4 – Oznaczenie, Podrubryka 1.4.1 – Działka ewidencyjna, w odniesieniu do działki nr 948/3 jako sposób korzystania zapisano, że jest to "działka gruntu pod ulicę". Podstawę przyłączenia stanowił art. 2a ust. 2 u.d.p. oraz art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. z 1998 r., nr 160, poz. 1071).

W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z pierwszym z ww. przepisów drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Z kolei drugi stanowi, że z dniem 1 stycznia 1999 r. dotychczasowe drogi krajowe i wojewódzkie, nie wymienione w ust. 1, stają się drogami powiatowymi. Skoro zatem ulica A nie została wymieniona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich, a niewątpliwie do tego czasu była drogą wojewódzką (co potwierdza rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r.) to znaczy, że stała się drogą powiatową – drogą publiczną, której właścicielem jest Miasto S.

Następnie księga wieczysta, prowadzona dla nieruchomości składającej się z działek nr 948/3 i 357/42, została przyłączona do księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr 357/21, która jest działką drogową (sposób korzystania – Dr -drogi), na której zlokalizowana jest ulica A, będąc własnością Miasta S. Również i w tym wypadku, jako podstawę przyłączenia wskazano art. 2a ust. 2 u.d.p. oraz art. 103 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich.

Mając zatem na uwadze art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2017 r., poz. 1007), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, stwierdzić jednoznacznie trzeba, że obecnie dawna działka nr 948/3 stanowi część działki drogowej nr 357/21, a więc mieści się w liniach rozgraniczających pas drogowy ulicy A, która jest drogą publiczną. Objęta żądaniem zwrotu nieruchomość zabudowana jest w części chodnikiem, pasem zieleni oraz wjazdem na teren innej działki. Zgodnie natomiast z art. 4 pkt 1 u.d.p. pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Chodnik to część drogi przeznaczoną do ruchu pieszych, zieleń przydrożna to z kolei roślinność umieszczona w pasie drogowym, zaś zjazd to połączenie drogi publicznej z nieruchomością położoną przy drodze, stanowiące bezpośrednie miejsce dostępu do drogi publicznej w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym; (art. 4 pkt 6, pkt 8 i pkt 22 u.d.p.). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2820/14: "Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujący zarówno jezdnie, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Innymi słowy, pojęcie to wyczerpuje usytuowanie na nieruchomości pasa drogowego lub jego części." – orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W związku z tym należy przyjąć, że dawna działka nr 948/3, pomimo tego, że została uznana przez zarządcę drogi za zbędną dla potrzeb infrastruktury drogowej, to jednak jest częścią pasa drogowego i w związku z tym nie podlega zwrotowi.

Odnośnie zarzutu skarżących, że zjazd z ulicy A był wybudowany za prywatne środki finansowe wskazać wypada, że zgodnie z art. 29 ust. 1 u.d.p. budowa lub przebudowa zjazdu należy do właściciela lub użytkownika nieruchomości przyległych do drogi. Natomiast art. 29 ust. 2 u.d.p. stanowi, że w przypadku budowy lub przebudowy drogi budowa lub przebudowa zjazdów dotychczas istniejących należy do zarządcy drogi. Zatem jeżeli przed przebudową drogi zjazd na teren sąsiedniej działki nie istniał, to koszty tego zjazdu powinien był pokryć jej obecny właściciel. A jeżeli zjazd istniał przed przebudową drogi a koszy przebudowy zjazdu pokrył właściciel nieruchomości, może on wystąpić z roszczeniem do zarządcy drogi o ich zwrot. Nie ma to jednak wpływu na ocenę czy teren dawnej działki nr 948/3 należy do drogi, czy też nie.

Z kolei zarzutu skarżących, że w innej, podobnej, ich zdaniem, sprawie zwrócono byłemu właścicielowi wywłaszczoną część nieruchomości, nie można uznać za skuteczny, bowiem jest to odrębna sprawa administracyjna, rozstrzygnięta, jak wynika z sygnatury wskazywanej przez skarżących w 1997r. (czyli ponad 20 lat temu), na podstawie innego stanu prawnego, tak w zakresie obowiązującej ustawy – ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998r., jak i dokumentu planistycznego określającego linie rozgraniczające ulicy A (uchwała planistyczna pochodzi z [...]). Ponadto wskazywana przez skarżących działka zlokalizowana jest na innym odcinku ulicy A, oddzielona od działki skarżących dwoma innymi działkami, których granice przebiegają, stanowiąc przedłużenie granicy działki nr 375/1, będącej w dacie wywłaszczenia własnością skarżących.

Jeśli natomiast chodzi o podnoszoną w skardze i odwołaniu okoliczność nieuzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości, wskazać należy, iż pozostaje ona bez wpływu na ocenę możliwości zwrotu nieruchomości. Natomiast obowiązujący aktualnie przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. określa możliwość ubiegania się o przyznanie odszkodowania, jeżeli nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącym z urzędu zaś orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., określając ich wysokość na podstawie § 21 ust. 1 pkt lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2016, poz. 1714 ze zm.) na kwotę 240 zł., powiększoną o należny podatek od towarów i usług w związku ze złożonym przez pełnomocnika oświadczeniem, iż koszty te nie zostały pokryte nawet w części.

a.tp.