Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 744/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 5 ust. 3, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Dnia 30 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2023 roku sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 19 czerwca 2023 roku nr GN-III.7581.13.2023.PP w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości oddala skargę. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. znak GN-III.7581.13.2023.PP Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie zwrotu udziału w nieruchomości.

1. Jak wynika z akt sprawy w nawiązaniu do zawiadomienia Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 października 2017 r., A.A. wniosła w dniu 3 stycznia 2018 r. o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 158 m2 w obr. [...], stanowiącej własność Gminy Miasto Ł., będącej częścią dawnej nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. [...] o pow. 1644 m2, nabytej na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1961 r., której właścicielem w dacie wywłaszczenia (sprzedaży) był dziadek wnioskodawczyni – M. Z.

1. Wojewoda Łódzki, postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019 r., znak: GNIII.7581.525.2019.AW, wyznaczył do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy Starostę [...] , wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej.

2. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2021 r. Starosta [...] cki, na podstawie art. 104 i 107 K.p.a., art. 9a, art. 136 ust. 1 i 3, art. 140, 141 ust. 2 i art. 142 u.g.n., orzekł o zwrocie udziału w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...], na rzecz A.A., wynoszącego 1/2 części z całości oraz o zobowiązaniu A.A. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 5 863,34 zł, na rzecz Gminy Miejskiej Ł.

3. Od powyższej decyzji odwołanie w terminie wniósł Prezydent Miasta Łodzi, który wskazał, iż z zaskarżonej decyzji nie wynika, jaki był cel wywłaszczenia nieruchomości i czy został on zrealizowany.

4. Odwołanie zostało złożone również przez J.S., najemcy tej nieruchomości od dnia 3 czerwca 1989 r., który na własny koszt zamurował wszystkie otwory okienne od strony sąsiedniego budynku, co umożliwiło wydzielenie obecnej działki nr [...].

2. Decyzją z dnia 26 października 2021 r., znak: GN-III.7581.123.2021.PP, Wojewoda Łódzki uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ zwrócił uwagę, iż w aktach Starosty brak jest dokumentów, na podstawie których można ustalić cel wywłaszczenia (nabycia) przedmiotowej nieruchomości. Znajduje się w nich jedynie niepotwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1961 r. Brak jest dokumentów archiwalnych poprzedzających jego zawarcie, w tym m. in. zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] maja 1957 r. oraz planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do zaświadczenia. Powyższe uniemożliwia ustalenie celu wywłaszczenia, a w konsekwencji zbadanie, czy został on zrealizowany. Wojewoda zarzucił, że organ I instancji uznał jedynie w oparciu o pismo z dnia 14 września 1989 r. oraz oględziny, że przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na potwierdzenie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Organ I instancji nie ustalił jakie obiekty miały zostać zrealizowane w ramach inwestycji na przejmowanej nieruchomości i jakie zrealizowano.

3. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., znak: GN.6821.64.2019, Starosta [...] cki orzekł o odmowie zwrotu udziału w nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka numer [...] o pow. 158 m2.

Według Starosty, pierwotnie przedmiotem zamierzonego wywłaszczenia nie była cała nieruchomość położona w Ł. przy ulicy [...], lecz jej część o łącznej powierzchni 1200 m2, co również potwierdza załącznik graficzny znajdujący się w aktach sprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona numerem działki [...] o powierzchni 158 m2, objęta wnioskiem zwrotu nieruchomości nie została odebrana od poprzednika prawnego wnioskodawczyni z przeznaczeniem pod realizację osiedla mieszkaniowego Ż.- P., polegającego m. in. na wzniesieniu budynków, organizacji ciągów komunikacyjnych, obszarów zieleni czy lokalizacji infrastruktury technicznej, ale stanowiła grunty tzw. "dowłaszczone", czyli przejęte przez Skarb Państwa wraz z gruntem niezbędnym w ramach procedur wywłaszczeniowych, z uwagi na nieracjonalność pozostawienia tej działki osobie wywłaszczonej, ze względu na niemożność samodzielnego, dalszego racjonalnego jej wykorzystania.

1. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła w terminie A.A., reprezentowana przez radcę prawnego J.G., zarzucając naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego - przede wszystkim poprzez stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła tzw. grunty "dowłaszczone", podczas gdy okoliczność dowłaszczenia gruntów nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stanowiącego podstawę dokonanych przez organ ustaleń faktycznych, co przełożyło się na wydanie decyzji o odmowie zwrotu udziału w nieruchomości, zaniechanie zgromadzenia materiału dowodowego oraz wysnucie błędnych wniosków.

4. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. znak GN-III.7581.13.2023.PP Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

1. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w art. 216 u.g.n. określono katalog przypadków, do których - ze względu na sposób lub formę przejęcia nieruchomości przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości, przy czym art. 216 ust. 1 u.g.n. dotyczy stosowania instytucji zwrotu m.in. do nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).

2. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

3. Wojewoda stwierdził, że w sprawie ustalone zostało, iż na mocy aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1961 r. Rep. [...] Skarb Państwa - Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1961 r., Nr 18, poz. 94), stosownie do okazanej w odpisie uchwały Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 7 lutego 1961 r. za nr [...] nabył nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...] pod nr [...] o pow. 1644 m2 ([...]) dobrowolnie za porozumieniem od M. Z. za kwotę 199.922,77 zł. Jak dalej można wyczytać z treści aktu notarialnego z "okazanego przy niniejszej umowie zaświadczenia lokalizacji szczegółowej Nr [...], wydanego w dniu [...] maja 1957 r. przez PRN m. Ł., Zarząd Architektury i Budownictwa za [...] oraz planu sytuacyjnego, stanowiącego załącznik do tegoż zaświadczenia, wynika, że opisana w § 1 nieruchomość leży w obrębie granic osiedla mieszkaniowego Ł.-Ż.- [...].

4. D.B.O.R. Ł. Miasto na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wystąpiła do właściciela nieruchomości o dobrowolne odstąpienie tejże nieruchomości i porozumienie co do sprzedaży zostało osiągnięte.

5. Według zaświadczenia sądowego z dnia [...] lipca 1961 r. M.Z. był właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] o pow. 1644 m2, dla której został założony zbiór dokumentów Nr [...].

6. Jak ustalił organ I instancji, postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.-[...] Wydział [...] Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 2019 r., spadek po M.Z. s. W.i S. zmarłym dnia [...] 1982 r. w Ł. na podstawie ustawy, nabyła żona M.Z. oraz córki: D.W. i H.U. po 1/3 części spadku każda z nich.

7. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.-[...] Wydział [...] Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] września 2019 r., spadek po M.Z. c. J. i Z. zmarłej w dniu [...] 1987 r. na podstawie ustawy nabyły: D.W. i H.U. po 1/2 części spadku każda z nich.

8. Natomiast spadek po D.W., z domu Z., c. M. i M., zmarłej w dniu [...] 2015 r. w P. na postawie ustawy nabyli: mąż Z.W. i córka A.A. z domu W. po 1/2 części każde z nich.

9. Z aktu poświadczenia dziedziczenia Rep. [...] z dnia [...] listopada 2019 r. wynika, że spadek po Z. W. s. Z. i A. zmarłym w dniu [...] 2018 r., na podstawie ustawy nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza córka A., z domu W., córka Z. i D..

10. Tak więc według opisanego stanu faktycznego, osobami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest A.A. c. Z. i D. w przypadającym udziale 1/2 całości oraz H.U. 1/2 całości nieruchomości.

11. W piśmie z dnia 12 marca 2020 r. zawiadomiono H.U. o prowadzonym postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości oraz o możliwości złożenia wniosku o zwrot udziału w nieruchomości w nieprzekraczalnym terminie trzech miesięcy. Mimo prawidłowo doręczonego pisma uprawniona nie zgłosiła chęci złożenia takiego wniosku.

12. Wojewoda uznał, że A.A. jest uprawniona do wystąpienia z roszczeniem o zwrot przysługującego jej udziału w nieruchomości oznaczonej nr działki [...] stanowiącej część nieruchomości nabytej aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1961 r. od M. Z. Stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zaświadczeniem lokalizacyjnym Nr [...] z dnia [...] maja 1957 r. Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. - Zarząd Architektury i Budownictwa na podstawie uzgodnionej lokalizacji ogólnej, wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową osiedla mieszkaniowego Ż.- [...] na terenie położonym w Ł. w granicach oznaczonych na załączonym planie sytuacyjnym literami: ABCDEFGHJKL. W toku postępowania nie odnaleziono załącznika graficznego do zaświadczenia, nie wiadomo więc jak wyglądał obszar przeznaczony pod realizację tegoż osiedla, jednakże organ poczynił ustalenia na podstawie dostępnych akt archiwalnych.

13. Zgodnie z opisem inwentaryzacyjnym posesji położonych w Ł. na terenie Ż.-[...], działka nr [...] (posesja przy ul. [...] - róg [...]), - przewidziano do przejęcia całą posesję obejmującą teren o pow. 1401 m2, w części zabudowany, a w części użytkowany pod ogród owocowo-warzywny. W aktach sprawy znajduje się "Uzasadnienie nabycia terenu pod realizację osiedla mieszkaniowego Ż.- [...] w Ł.", przedstawiające program realizacji osiedla mieszkaniowego Ż.- [...], w którym wymieniono szereg budynków mieszkalnych (m. in. budynki mieszkalne nr [...] i [...]), socjalno-usługowych i komunalno-usługowych. Na stronie 2 wskazującej na tereny do nabycia pod ten cel, nie wymienia się działki nr [...]. Nie ma jej również w wykazie budynków do wyburzenia (zgodnie z Uchwałą Nr [...] z dnia 30 lipca 1957 r. w sprawie wyburzeń pod budownictwo mieszkaniowe na terenie osiedla Ż.- [...]).

14. Jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] lipca 1961 r. decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 7 grudnia 1957 r. znak: [...] wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe odnośnie nieruchomości o powierzchni 1401 m2 [...] położonej w Ł. przy ul. [...] stanowiącej własność M. Z. Wywłaszczenie ma polegać na odjęciu właścicielom prawa własności nieruchomości z dniem złożenia wniosku wywłaszczeniowego t.j. z dniem 4 grudnia 1957 r.

15. Pismem z dnia 26 czerwca 1958 r. znak: [...] Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto wystąpiła do Prezydium Rady Narodowej m. Ł. o wydanie zezwolenia w trybie art. 19 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. nr 4 poz. 31 za 52 r.) na objęcie części nieruchomości, położonej w Ł. na osiedlu Ż., przy ul. [...] o pow. ok. 172 m2, oznaczonej na załączonym planie sytuacyjnym obwódką koloru czerwonego oraz kreskami tegoż koloru. Nieruchomość cała zawiera 1401 m2, przejmowana zaś część stanowi część ogródka, na którym rosną jedynie dziczki owocowe o minimalnej wartości. Z treści pisma wynika, że teren jest Dyrekcji nieodzowny w celu wykopów pod budynek nr [...]. Powyższe potwierdza znajdujący się w aktach organu I instancji plan - na części nieruchomości planowane jest usytuowanie budynku mieszkalnego nr [...].

16. W dniu 27 czerwca 1958 r. Prezydium Rady Narodowej m. Ł. działając na podstawie art. 19 dekretu, wydało zezwolenie na objęcie nieruchomości.

17. W dniu 9 kwietnia 1959 r. pismem znak: [...] Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Urząd Spraw Wewnętrznych działając na podstawie art. 19 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz art. 47 i 52 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zezwoliło Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Ł. - Miasto na objęcie części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] o powierzchni ok. 1028 m2 określonej na załączonym do akt sprawy planie sytuacyjnym obwódką koloru czerwonego oraz literami A-B-C-D-E-F-G-H-A stanowiącej własność M.Z.. Zgodnie z planem sytuacyjnym na przedmiotowej części nieruchomości planowano budowę budynku mieszkalnego nr [...]. Z przedmiotowego planu nie wynika, aby na objętej niniejszym postępowaniem części nieruchomości przy ul. [...], na której znajduje się budynek mieszkalny planowano realizację jakichkolwiek obiektów w związku z budową osiedla Ż.-[...].

Potwierdzeniem powyższego jest pismo Działu Dokumentacji Prawnej z [...] października 1961 r. do Dyrektora D.B.O.R. Ł. - Miasto, z którego wynika, że nieruchomość przy ul. [...] jest zabudowana domem mieszkalnym jednorodzinnym. Obecnie, po pobudowaniu budynku nr [...], budynek mieszkalny M. Z. znajduje się w odległości 2 m od budynku nr [...]. Na przedmiotowym piśmie znajduje się m.in. odręczny dopisek sporządzony 12 października 1961 r., - zgadzam się - podpis nieczytelny oraz drugi u dołu pisma, również z 12 października 1961 r., z którego wynika, że budynek znajdujący się przy ul. [...] nie będzie wyburzony, lecz po dostarczeniu nieruchomości zamiennej i przesiedleniu właściciela budynek będzie zasiedlony przez Wydział Kwaterunkowy.

Powyższe potwierdza, że wywłaszczeniem planowano objąć jedynie część działki nr [...] przy ul. [...] o powierzchni 1401 m2, na której planowano usytuowanie części bloków mieszkalnych nr [...] i [...], dojście do nich, uporządkowanie terenu. Pozostałą część nieruchomości zdecydowano się zakupić dopiero po wybudowaniu bloku nr [...], ze względu na jego bardzo bliską odległość od budynku mieszkalnego.

Z uwagi na podpisanie przez M.Z. i Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto w dniu [...] listopada 1961 r. aktu notarialnego Rep. [...] umowy sprzedaży nieruchomości przy ul. [...] o powierzchni 1644 m2, decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Urząd Spraw Wewnętrznych Nr [...] z 30 listopada 1961 r. - uchylono decyzję Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 7 grudnia 1957 r. dotyczącą wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego odnośnie nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] o pow. 1401 m2 i umorzono postępowanie wywłaszczeniowe w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, że cel wywłaszczenia nieruchomości przy ul. [...] jakim była budowa budynków mieszkalnych nr [...] i [...] został zrealizowany w całości.

Budynek nr [...] (obecny adres ul. [...]) oraz nr [...] (obecny adres ul. [...] nr [...]) wybudowano, zaś budynek mieszkalny stanowiący własność M.Z. nie był przeznaczony do wyburzenia w związku z realizacją inwestycji, ale do zasiedlenia przez Wydział Kwaterunkowy.

18. Z akt sprawy wynika, że decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł.- [...] z dnia 3 kwietnia 1989 r., znak: [...], zezwolono na zamianę mieszkaniami pomiędzy p. S. U. a E. i J. małż. [...] i przydzielono im lokal nr [...] położony w Ł. przy ul. [...], o powierzchni użytkowej 75,12 m2, w tym powierzchni mieszkalnej 44,15 m2. Pierwsza umowa najmu została zawarta w dniu [...] czerwca 1989 r. (kolejna w dniu 21 września 1995 r. na czas nieoznaczony pomiędzy Gminą Ł. - ZGM Ł.-[...], a E. i J. [...]).

19. W dniu 9 czerwca 1989 r. J.S. wystąpił do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w Ł. o wyrażenie zgody na wykup budynku jednorodzinnego przy ul. [...]. Decyzją Urzędu Dzielnicowego z dnia 28 czerwca 1989 r., znak: [...], umorzono postępowanie w sprawie nabycia budynku wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste gruntu, położonego w Ł. przy ul. [...], gdyż sprzedaż nieruchomości państwowej może nastąpić wyłącznie w wypadku jej umieszczenia na wykazie nieruchomości przeznaczonych do obrotu podanym do publicznej wiadomości. Powyższe potwierdza, że do dzisiaj obiekt ten jest wynajmowany osobie fizycznej i znajduje się w zarządzie gminnej jednostki zarządzającej nieruchomościami należącymi do Miasta Ł., tj. Zarządzie Lokali Miejskich.

20. Wojewoda zaznaczył, że podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (akcie notarialnym), oceniana w dacie rozstrzygania przez organ. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. Zaistnienie przesłanki pozytywnej pociąga za sobą orzeczenie o zwrocie nieruchomości, ale tylko wtedy, gdy nie wystąpi żadna przesłanka negatywna. Organ, który prowadzi postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest obowiązany ustalić precyzyjnie cel wywłaszczenia nieruchomości a następnie zbadać, czy zaistniała przesłanka zbędności określona art. 137 u.g.n.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, zgromadzony materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że na nieruchomości nabytej od M.Z. aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1961 r. w celu budowy na osiedlu Ż.-[...] budynków mieszkalnych nr [...] i [...], zrealizowano przedmiotowy cel, a tym samym brak jest podstaw do zwrotu części nabytej wówczas nieruchomości oznaczonej obecnie nr działki [...] o powierzchni 158 m2.

5. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła terminie A.A., reprezentowana przez radcę prawnego J. G.

1. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

a) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 14 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz nierozpatrzenie w toku postępowania odwoławczego zarzutów i wniosków podniesionych w odwołaniu od decyzji Starosty [...] , co pozostaje w sprzeczności z wyrażoną we wskazanym przepisie zasadą prawdy obiektywnej oraz narusza zasadę dwuinstancyjności,

b) przepisu art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez stwierdzenie, że celem wywłaszczenia dla budynku położonego na nieruchomości przy ul. [...] było "jej zasiedlenie przez Wydział Kwaterunkowy", podczas gdy powyższa okoliczność nie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wręcz przeciwnie stoi w całkowitej sprzeczności z okolicznościami wynikającymi z dokumentów należących do materiału dowodowego sprawy tj. pisma Dyrekcji Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych z dnia [...] listopada 1961 r., protokołu sporządzonego w 1961 r. pomiędzy Miejskim Zarządem Budynków Mieszkalnych Ł. - [...] a Dyrekcją Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto [...], opisu inwentaryzacyjnego posesji położonych w Ł., pisma z dnia [...] października 1961 r., a organ nie wskazał przyczyn, dla których tym dowodom odmówił wiarygodności i mocy prawnej,

c) przepisu art. 81a § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na wydanie decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, podczas gdy w sprawie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, gdyż organ nie odnalazł dokumentów kluczowych dla rozpoznania sprawy tj. zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] maja 1957 r. i planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do tegoż zaświadczenia, co ma znaczenie dla możliwości ustalenia okoliczności związanych z wywłaszczeniem gruntów, a tym zakresie prowadzi do konstatacji, iż wątpliwości powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść strony;

d) przepisu art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie ustaleń niewynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a mianowicie, że z odręcznego dopisku na piśmie z dnia [...] października 1961 r. znajdującego się w aktach sprawy wynika, że budynek znajdujący się przy ul. [...] nie będzie wyburzony, lecz po dostarczeniu nieruchomości zamiennej i przesiedleniu właściciela budynek będzie zasiedlony przez Wydział Kwaterunkowy, podczas gdy powyższe stoi w sprzeczności z treścią pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, zaś organ nie zweryfikował prawdziwości dokonanego dopisku, nie wyjaśnił kto przedmiotowego dopisku dokonał i czy był do tego upoważniony, przez co nie sposób ustalić, że przedmiotowy załącznik pozwala na ustalenie celu wywłaszczenia wbrew pozostałym dokumentom znajdującym się w aktach sprawy;

e) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez błędną i dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, polegającą w szczególności na bezpodstawnym przyjęciu za prawdziwe i wiarygodne twierdzeń wskazanych w nieczytelnym dopisku na piśmie z dnia [...] października 1961 r., a w konsekwencji błędne ustalenie celu wywłaszczenia i błędne przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na nieruchomości, w związku z czym nie zachodzi przesłanka zwrotu nieruchomości,

f) art. 7 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 K.p.a. oraz 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ, kompleksowego postępowania dowodowego w sprawie, a w efekcie zaniechanie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, niedokonanie wszechstronnej i swobodnej oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji niedostateczne wyjaśnienie sprawy, przejawiające się w wybiórczej analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie i nieuwzględnieniu, że z pisma Dyrekcji Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych z dnia [...] listopada 1961 r., protokołu sporządzonego w 1961 r. pomiędzy Miejskim Zarządem Budynków Mieszkalnych Ł. - [...] a Dyrekcją Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto [...] (załącznik do pisma Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Ł.- Miasto [...] z dnia [...] listopada 1961 r.), opisu inwentaryzacyjnego posesji położonych w Ł., pismo z dnia [...] października 1961 r., wynika, iż nieruchomość położona przy ul. [...], na której znajduje się budynek mieszkalny, została nabyta na cele budownictwa, zaś zarząd nieruchomością będzie sprawowany do czasu wysiedlenia mieszkańców i rozbiórki budynku, co wskazuje na nieprawidłowość w ustaleniu przez organ, że budynek na nieruchomości oznaczonej nr działki [...] nie będzie wyburzony lecz po dostarczeniu nieruchomości zamiennej i przesiedleniu właściciela budynek będzie zasiedlony przez Wydział Kwaterunkowy, co skutkowało wydaniem nieprawidłowej decyzji utrzymującej w mocy decyzję o odmowie zwrotu tejże nieruchomości;

2) przepisów prawa materialnego, tj.:

a) przepisu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej jako: u.g.n.) w zw. z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U z 1961 r., Nr 18, poz. 94) poprzez bezzasadną odmowę zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został ustalony przez organ nieprawidłowo, a w konsekwencji nie można uznać, że został zrealizowany, w związku z czym nieruchomość powinna podlegać zwrotowi;

b) przepisu art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Starosty [...] z dnia 30 grudnia 2022 r. w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdzał i nie uzasadniał przyjęcia, że budynek mieszkalny stanowiący własność M.Z. był przeznaczony do zasiedlenia przez Wydział Kwaterunkowy, a w konsekwencji cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy prawidłowym jest przyjęcie, że celem wywłaszczenia budynku było jego wyburzenie w związku z realizacją inwestycji, który to cel nie został zrealizowany.

2. Na podstawie powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

3. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ dodał, że art. 81 a § 1 K.p.a. stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Jednocześnie przepis art. 81a § 2 pkt 1 stanowi, że przepisów § 1 nie stosuje się, jeżeli w sprawie występują strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich. Z taką sytuacja mamy do czynienia w przedmiotowym postępowaniu, dlatego też wskazany przepis art 81a § 1 K.p.a. nie ma w sprawie zastosowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

6. Skarga jest niezasadna.

1. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

2. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 19 czerwca 2023 r. znak GN-III.7581.13.2023.PP utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie zwrotu udziału w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka numer [...] o pow. 158 m2, określanej dalej także jako "nieruchomość".

3. Materialnoprawne podstawy rozstrzygnięć organów zawarte są w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344), cytowanej dalej także w skrócie jako "u.g.n." oraz ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94)., cytowanej dalej także w skrócie jako "u.z.t.w.n.".

Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zgodnie zaś z art. 216 ust. 1 ab initio u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).

4. W sprawie nie jest sporne, że nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] była przedmiotem toczącego się kilka lat postępowania zmierzającego do jej wywłaszczenia na cele związane z wybudowaniem osiedla mieszkaniowego.

1. Decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 7 grudnia 1957 r. znak: [...] wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe odnośnie nieruchomości o powierzchni 1401 m2, dla której prowadzony był Zbiór dokumentów [...], położonej w Ł. przy ul. [...] stanowiącej własność M.Z.. Wywłaszczenie miało polegać na odjęciu właścicielom prawa własności nieruchomości z dniem złożenia wniosku wywłaszczeniowego t.j. z dniem 4 grudnia 1957 r. (zaświadczenie z dnia 3 lipca 1961 r.). Ww. decyzja wobec zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości [...] listopada 1961 r. została uchylona.

2. Jak wynika z akt sprawy jedna z części nieruchomości M.Z. o pow. 172 m² została przeznaczona na cele wywłaszczenia w 1956 r. Tak wynika z: 1) wniosku z 26 czerwca 1958 r. o wydanie zezwolenia na objęcie części nieruchomości o pow. 172 m² (k. 57 dokumentacji prawnej); we wniosku wskazano ponadto, że cała nieruchomość ma 1401 m2 i jest przeznaczona pod budynek nr [...]; 2) zezwolenia S.A. [...] z dnia 27 czerwca 1958 r. wydanego dla Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto na objęcie nieruchomości przy ul. [...] w części o pow. 172 m² – (k. 56 dokumentacji prawnej); 3) protokołu objęcia z dnia 9 lipca 1958 r. (k. 53 dokumentacji prawnej); 4) protokołu ustaleń niezbędnych do ustalenia odszkodowania z dnia 8 lipca 1958 r., w którym również określono powierzchnię nieruchomości podlegającej przejęciu na poziomie 172 m2 (k. 54 dokumentacji prawnej); 5) mapy (k. 55 dokumentacji prawnej). Między innymi na tej części nieruchomości pobudowany został budynek mieszkalny nr [...] (pismo D.B.O.R. z dnia 26 czerwca 1957 r., załącznik graficzny do wniosku D.B.O.R. z dnia 26 czerwca 1957 r.).

3. Kolejna część nieruchomości M.Z. o powierzchni 1028 m2 przejęta została na cele wywłaszczenia w 1959 r., co wynika z: 1) zezwolenia [...] z dnia 9 kwietnia 1959 r. wydanego dla Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto na objęcie części nieruchomości przy ul. [...] o pow. 1028 m² (k. 44 i 52 dokumentacji prawnej); 2) protokołu objęcia z dnia 10 kwietnia 1959 r. oraz pisma D.B.O.R. z dnia 20 października 1960 r. (k. 51 dokumentacji prawnej). Między innymi na tej części nieruchomości pobudowany został budynek mieszkalny nr [...] (załącznik graficzny do wniosku D.B.O.R. z dnia 26 czerwca 1957 r.).

4. Powyższe potwierdza, że ww. części nieruchomości o powierzchni całkowitej 1644 m2 stanowiącej własność M.Z. przeznaczone zostały na realizację celów planowanego wywłaszczenia.

5. W sprawie nie budzi też wątpliwości, że M.Z. był właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] o pow. 1644 m2, dla której został założony zbiór dokumentów Nr [...], czego potwierdzeniem jest zaświadczenie sądowe z dnia 18 lipca 1961 r. podobnie jak to, że osobami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest A.A. c. Z. i D. – czyli skarżąca - w udziale wynoszącym 1/2 w prawie własności oraz H. U. także w udziale wynoszącym 1/2 całości nieruchomości.

6. Na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego dnia [...] listopada 1961 r. Rep. [...] Skarb Państwa - Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1961 r., Nr 18, poz. 94), stosownie do okazanej w odpisie uchwały Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 7 lutego 1961 r. za nr [...] nabył nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...] pod nr [...] o pow. 1644 m2 ([...]) dobrowolnie za porozumieniem od M.Z. za kwotę 199.922,77 zł.

7. Opisana w ww. akcie notarialnym nieruchomość o powierzchni 1644 m4 obejmuje także nieruchomość o powierzchni 158 m2, a więc będąca przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji, co dodatkowo zostało potwierdzone w trakcie rozprawy dnia 24 listopada 2023 r. przez pełnomocnika skarżącej.

8. W tym miejscu zdaniem Sądu podkreślenia wymaga prezentowane przez poprzednika prawnego skarżącej w pismach kierowanych do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Ł.-[...] stanowisko. A mianowicie, jak wynika z pisma M.Z. z dnia 29 października 1960 r. (tj. po zajęciu części jego nieruchomości w 1956 r. i w 1959 r. pod budownictwo mieszkaniowe jako na cel wywłaszczenia), M.Z. we wniosku z dnia 25 maja 1960 r. domagał się wypłacenia kwoty 202.457,50 zł (równowartości za całość nieruchomość) oraz przekwaterowania z rodziną do odpowiedniego lokalu mieszkalnego w bloku, gdyż "został pozbawiony większej części swojej własności i żyje w ciągłej niepewności". Podobnej treści jest pismo M.Z. z dnia 25 maja 1960 r.

W ocenie Sądu powyższe twierdzenia M.Z. pozwalają na przyjęcie, że M.Z. był zainteresowany przejęciem całej nieruchomości o powierzchni 1644 m2 przez Skarb Państwa. Tym samym, zdaniem Sądu, można też przyjąć, że nieruchomość w części nieobjętej wcześniejszymi "wywłaszczeniami" tj. z 1956 r. i 1959 r., została "dowłaszczona" w oparciu o art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zgodnie z wolą właściciela – niezależnie od tego co planowano zrealizować na tej części nieruchomości, tzn. czy zabudowania miały być przeznaczone do zasiedlenia przez Wydział Kwaterunkowy (na co zwraca uwagę strona skarżąca), czy też nieruchomość miała zostać zagospodarowana w inny sposób, w tym poprzez wyburzenie znajdujących się na niej budynków. Jednocześnie należy zauważyć, że z materiału aktowego nie wynika, aby M.Z. kiedykolwiek wnosił o pozostawienie w jego posiadaniu jakiejkolwiek części nieruchomości położonej w Ł.przy ul. [...].

W ocenie Sądu należy więc podzielić w powyższym zakresie stanowisko organów prezentowane w wydanych rozstrzygnięciach, tzn., że w odniesieniu do spornej nieruchomości o pow. 158 m2 doszło do tzw. "dowłaszczenia".

9. Warto w tym miejscu odnotować, że zgodnie z poglądem utrwalonym w judykaturze część nieruchomości nabyta jako "dowłaszczona" podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej "głównej" części nieruchomości. Jeżeli w sprawie nie wystąpią przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. do zwrotu pozostałej "dowłaszczonej" części. W ocenie sądów, przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Innymi słowy – nieruchomość, która była zbędna na cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej już w dacie jej wydawania, nie można "stać się zbędna" w rozumieniu art. 137 u.g.n. Tego rodzaju wywłaszczenie nie miało bowiem określonego celu, przez pryzmat którego można dokonywać oceny jego zbędności (por. wyrok WSA w Łodzi z 7.07.2021 r., sygn. akt II SA/Łd 675/20; wyrok WSA w Łodzi z 11.09.2020 r., sygn. akt II SA/Łd 964/19; wyrok WSA w Łodzi z 11.12.2019 r., sygn. akt II SA/Łd 703/19; wyrok WSA w Łodzi z 19.04.2016 r., sygn. akt II SA/Łd 89/16; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

10. W tym miejscu należy wskazać, że cała nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] została zbyta przez poprzednika prawnego skarżącej w drodze czynności prawnej, a mianowicie na podstawie ww. umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego dnia [...] listopada 1961 r. Powyższa okoliczność dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma znaczenie zasadnicze. Do odjęcia prawa własności nie doszło bowiem w administracyjnym trybie wywłaszczenia. Powyższe oznacza z kolei, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 216 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

1. Otóż zgodnie z art. 6 ust. 1 u.z.t.w.n. ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

2. Zgodnie z powszechnie przyjętym i niekwestionowanym w doktrynie i judykaturze poglądem, przymusowa forma odjęcia prawa własności w drodze wywłaszczenia ma charakter wyjątkowy i – jak wynika z powołanego wyżej art. 6 ust. 1 u.z.t.w.n. - mogła być zastosowana dopiero wówczas, gdy właściciel nie wyraził zgody na dobrowolne zbycie nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej.

3. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.

Przedmiotem umowy zawartej w trybie art. 6 ust. 1 u.z.t.w.n. mogła więc być jedynie nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu i z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

4. Art. 137 ust. 1 u.g.n. wskazuje nieruchomość "zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", jako podlegającą zwrotowi. Art. 137 ust. 2 u.g.n. stanowi zaś, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Jak podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 21.11.2017 r., sygn. akt I OSK 254/16) wprowadzenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. i wskazanie kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi na wniosek poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców stanowiło celowe działanie ustawodawcy. Pojęcie "zbędności nieruchomości" nie zostało bowiem zdefiniowane ani w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który po raz pierwszy wprowadził ustawową instytucję zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, ani w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). W świetle tych przepisów, zasadniczo zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia istniała wówczas, gdy nie udało się uzyskać odpowiednich decyzji administracyjnych i nie rozpoczęto realizacji celu uzasadniającego wywłaszczenie. Wówczas powstawał obowiązek zwrotu tej nieruchomości. Brak aktualnej decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji, a następnie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji, wskazywał więc na zbędność tej nieruchomości na cel uzasadniający wywłaszczenie (por. wyrok NSA z 16.12.1987 r., sygn. akt IV SA 642/87, ONSA 1988/1/19). Także użycie nieruchomości na cel inny niż cel wywłaszczenia, stanowiło okoliczność rodzącą obowiązek zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom (uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 27.1.1988 r., sygn. akt III AZP 11/87, OSNC 1988/11/149). Nieruchomość nie podlegała zwrotowi, jeżeli zrealizowano na niej inwestycję objętą celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej, zgodną z tym celem i w czasie okresu ważności tej decyzji (wyrok NSA z 21.10.1991 r., sygn. akt IV SA 914/91, ONSA 1992/1/3). Zrealizowanie inwestycji, a w szczególności wykonanie odpowiednich prac budowlanych, przesądza o braku obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

5. Biorąc pod uwagę powyższe należy w tym miejscu przywołać podzielany w pełni przez skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, a mianowicie, że zbycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. nie wymagało określenia celu wywłaszczenia w akcie notarialnym. Taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. W powołanym wyżej akcie notarialnym znajduje się odniesienie do przepisów u.z.t.w.n., w akcie tym nie wskazano jednak celu wywłaszczenia. Państwo miało więc swobodę decydowania o tym, jak chciało tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia (por. wyrok NSA z 29.10.1998 r., sygn. akt IV SA 2111/96). Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były więc "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego racjonalnym jest pogląd, że wyłączone zostało stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości nabytej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. na wniosek właściciela (jego spadkobiercy), jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej bądź akcie notarialnym (wyrok NSA z: 1.4. 1996 r., sygn. akt IV SA 1626/94, ONSA 1997/1/42; 26.7.2001 r. sygn. akt II SA/Gd 910/00, ONSA 2002/4/48; 29.5.2003 r., sygn. akt II SA/Kr 2414/01, ONSA 2004/2/[...]; 13.1.2011 r. sygn. akt I OSK 430/10; 17.3.2011 r., sygn. akt I OSK 681/10; 30.3.2011 r., sygn. akt I OSK 388/10; 9.6.2014 r., sygn. akt I OSK 2420/13; 9.1.2014 r., sygn. akt I OSK 1361/12; 25.3.2015 r., sygn. akt I OSK 1752/13; 18.1.2017 r., sygn. akt I OSK 488/16; 7.4.2017 r., sygn. akt I OSK 1[...]9/15; M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 952-953, nb 137).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że nieruchomość M.Z. została nabyta w związku z realizacją celu planowanego wywłaszczenia jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, a ponadto, że budowa tego osiedla została zrealizowana na przeważającej części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], tym samym wobec braku podstaw do żądania zwrotu "głównej" nieruchomości, brak jest też podstaw do zwrotu jej części.

11. Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny, przytoczone wyżej orzecznictwo i poczynione rozważania należy uznać, że skarga nie jest zasadna.

12. Odnosząc się do zarzutów skargi, które okazały się niezasadne należy zauważyć, co następuje:

1. Co do zarzutu nierozpatrzenia w toku postępowania odwoławczego zarzutów i wniosków podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, to należy zgodzić się ze skarżącą, że organ odwoławczy faktycznie nie odniósł się bezpośrednio do poszczególnych zarzutów sformułowanych w odwołaniu. Niemniej jednak zdaniem Sądu organ ten uczynił to w sposób pośredni, na co wskazuje treść uzasadnienia, którego treść odnosi się do całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Powyższe uchybienie organu odwoławczego w ocenie Sądu nie miało jednak istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Z pewnością zaś nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszona w odwołaniu okoliczność, że podczas oględzin nieruchomości w dniu 7 sierpnia 2020 r. przedstawiciele organu i odwołująca nie zostali wpuszczeni na teren nieruchomości przez jej najemcę co – w ocenie strony skarżącej - uniemożliwiło zweryfikowanie stanu nieruchomości. Stan nieruchomości, czy znajdujących się na niej naniesień nie ma bowiem żadnego znaczenia dla podjętych w sprawie organy administracji rozstrzygnięć.

2. Biorąc pod uwagę treść pisma z dnia [...] kwietnia 1959 r. znak: [...] Prezydium Rady Narodowej m. Ł., zezwalającego Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Ł. - Miasto na objęcie części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] o powierzchni ok. 1028 m2 oraz pismo działu Dokumentacji Prawnej z dnia [...] października 1961 r., a nawet znajdujące się w nim odręczne dopiski, zdaniem Sądu nie ma wątpliwości co do tego, że wywłaszczeniem planowano objąć część nieruchomości o powierzchni 1401 m2, a pozostałą część nieruchomości zdecydowano się nabyć dopiero po wybudowaniu bloku nr [...], ze względu na jego bardzo bliską odległość od budynku mieszkalnego. W tym zakresie ustalenia poczynione przez organy administracji są w ocenie Sądu prawidłowe.

3. Zgodzić należy się ze skarżącą, że organy nie w pełni wyjaśniły kwestię związaną z dopiskiem dotyczącym "zasiedlenia przez Wydział Kwaterunkowy". Nie można bowiem nie zauważyć, w aktach sprawy (k. 7 dokumentacji prawnej) znajduje się pismo z dnia [...] listopada 1961 roku, w którym Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych Ł.-Miasto I prosi o przejęcie w zarząd i administrację pozostałej części nieruchomości o powierzchni 444 m2 położonej w Ł. przy ulicy [...] do czasu wyburzenia budynków i przekwaterowania lokatorów do mieszkań zastępczych. W piśmie tym wskazano, że powierzchnia całej nieruchomości wynosi 1644 m2, przy czym z całości tej przejęto 172 m2 protokołem z dnia [...] lipca 1958 roku oraz 1028 m² protokołem z dnia [...] kwietnia 1959 r. Z treści tego pisma wynika także, że planowano wyburzenie budynków i przekwaterowanie lokatorów do mieszkań zastępczych. Stwierdzenie to pozostaje faktycznie w sprzeczności z twierdzeniem dotyczącym zasiedlenia przez Wydział Kwaterunkowy. Podobnie z treści protokołu z dnia [...] listopada 1961 r. (k. 6 dokumentacji prawnej) wynika, że wskazana wyżej nieruchomość została nabyta na cele budownictwa aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1961 roku oraz, że planowane jest wysiedlenie mieszkańców i rozbiórka budynku.

Organy faktycznie nie odniosły się szerzej do ww. rozbieżności, które – co należy podkreślić - dotyczą nieruchomości będącej przedmiotem wydanych w sprawie decyzji, niemniej jednak w ocenie Sądu, okoliczności te nie mają z punktu widzenia sprawy zasadniczego znaczenia. Skoro bowiem – co wykazano już wyżej - brak jest podstaw do zwrotu "głównej" części nieruchomości, to tym bardziej brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji. Tym samym brak szczegółowego stanowiska organów w powyższych kwestiach nie ma wpływu na podjęte przez organy rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu w sprawie nie ma więc znaczenia podnoszony w skardze argument, że na piśmie Działu Dokumentacji Prawnej z dnia [...] października 1962 r. znajduje się datowany na dzień 12 października 1961 r. dopisek o treści - zgadzam się - podpis nieczytelny oraz drugi u dołu pisma, również z 12 października 1961 r., z którego wynika, że budynek znajdujący się przy ul. [...] nie będzie wyburzony, lecz po dostarczeniu nieruchomości zamiennej i przesiedleniu właściciela budynek będzie zasiedlony przez Wydział Kwaterunkowy. Podnoszony przez stronę skarżącą zarzut jest bowiem niezasadny ze wskazanych już wyżej przyczyn.

4. W skardze sformułowano zarzut naruszenia przez organy przepisu art. 81a § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na wydanie decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, podczas gdy w sprawie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, gdyż organ nie odnalazł dokumentów kluczowych dla rozpoznania sprawy tj. zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] maja 1957 r. i planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do tegoż zaświadczenia. W tym miejscu wskazać należy, że ze sporządzonego z dnia [...] listopada 1961 roku aktu notarialnego wynika wprost, że z okazanego przy tym akcie zaświadczenia lokalizacji szczegółowej numer [...] wydanego w dniu [...] maja 1957 r przez Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi, Zarząd Architektury i Budownictwa oraz planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do tegoż zaświadczenia wynika, że nieruchomość leży w obrębie granic osiedla mieszkaniowego Ł.-Ż.-[...]. Wskazać w tym miejscu należy, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 K.p.a.). W ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości, mając na uwadze obowiązujące wówczas przepisy ustawy z dnia 25 maja 1951 r. Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 36, poz. 276 z późn. zm.), notariusz był pracownikiem państwowym (art. 18 ust. 1 cyt. wyżej ustawy), a akt notarialny zawierał m.in. oświadczenia stron z powołaniem się w razie potrzeby na dołączone do aktu dokumenty (art. 37 § 1 pkt 5 cyt. wyżej ustawy). Tym samym jest to dokument o charakterze urzędowym i już tylko na tej podstawie można przyjąć, że ww. zaświadczenie lokalizacji szczegółowej oraz plan sytuacyjny wskazywały, że nieruchomość będzie przeznaczona na realizację wskazanego wyżej osiedla mieszkaniowego. Tym samym w ocenie Sądu nie może tutaj być mowy o wątpliwościach, które powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony. Jednocześnie należy podzielić stanowisko organu drugiej instancji wyrażone w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym w sprawie nie może mieć zastosowania art. 81a § 1 K.p.a., a to z tego powodu, że w sprawie występują strony o spornych interesach a wynik postępowania ma wpływ na interesy osób trzecich to znaczy uczestników postępowania. Zarzut ten uznać należy więc za chybiony.

5. Zważywszy powyższe nie można także zgodzić się ze sformułowanym w skardze zarzutami naruszenia prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. w związku z art. 6 u.z.t.w.n.

13. Reasumując: mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w ocenie Sądu należy zgodzić się z organem odwoławczym, że cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego został w pełni zrealizowany. Zdaniem Sądu nie potwierdziły się także co do zasady podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza zaś mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Należy bowiem podkreślić, że organy zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na wydanie decyzji w sprawie. Zdaniem Sądu, ustalenia organów co do stanu faktycznego należy uznać za prawidłowe, znajdują one bowiem potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, który został oceniony co do zasady z zachowaniem reguł postępowania wyjaśniającego określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a Drobne uchybienia, na co Sąd zwrócił uwagę wyżej, nie miały znaczenia dla wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Stąd zaskarżona decyzja, choć jej uzasadnienie wykazuje pewne wadliwości, nie wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego, nie zostały bowiem spełnione przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

14. Ze względu na powyższe na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę jako niezasadną Sąd oddalił.