Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3477/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1 pkt  2
journal: Dz.U. 2018 poz 996
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej ze skargi kasacyjnej G. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1434/19 w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 maja 2019 r. nr KOA/2183/St/18 w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 października 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1434/19, na podstawie art. 151 oraz art. 223 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 maja 2019 r. nr KOA/2183/St/18 w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika (pkt 1) oraz nakazał ściągnąć od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa WSA w Warszawie kwotę 200 zł tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt 2).

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że organ prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu pomocy de minimis w postaci dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Stosownie do treści art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996 ze zm.) dalej zwanej "u.p.o." warunkiem przyznania dofinansowania jest ukończenie przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdanie egzaminu zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że młodociany pracownik skarżącego, po odbyciu przygotowania zawodowego, przystąpił do egzaminu zawodowego, przy czym zdał część praktyczną, lecz nie zaliczył części pisemnej i nie otrzymał świadectwa potwierdzającego zdanie egzaminu. Sąd I instancji uznał, że spójnik "i" pomiędzy warunkiem ukończenia nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy oraz warunkiem zdania egzaminu wskazuje, że oba te warunki muszą być spełnione łącznie, co przesądzało o bezzasadności skargi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. art. 6, 7, 8, 9 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienie z pominięciem słusznego interesu obywatela;

2. art. 11 k.p.a. przez niewyjaśnienie skarżącemu rzeczywistych przesłanek rozstrzygnięcia, które były podstawą załatwienia niniejszej sprawy;

3. art. 77 § 1 k.p.a. przez niedokonanie przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie;

4. art. 122 ust. 1 pkt. 2 u.p.o. oraz art. 44zzzo ust. 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2018 poz. 1457 ze zm.) przez błędne przyjęcie, iż podstawą otrzymania dofinansowania jest złożenie przez pracownika egzaminu zawodowego z wynikiem pozytywnym, w sytuacji gdy skarżący nie zgadza się, jakoby zdany egzamin warunkował otrzymanie pomocy de minimis w postaci dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd I instancji i organ nie dokonały należytej oceny materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie, ograniczając się do wykazania okoliczności uniemożliwiającej wydanie decyzji zgodnej z oczekiwaniem skarżącego. Podkreślił, że młodociany pracownik zdał egzamin praktyczny, do którego to egzaminu był przygotowywany przez skarżącego. W ocenie strony, celem przepisów w zakresie refundacji kosztów kształcenia jest rekompensata nakładów poczynionych przez pracodawcę związanych z trzyletnią nauką zawodu młodocianego pracownika. Bezspornie wszelkie koszty przygotowania pracownika zostały poniesione przez skarżącego, a brak pozytywnego wyniku z części merytorycznej egzaminu zawodowego to wynik niedostatecznego przygotowania samego pracownika, na co skarżący nie miał wpływu. Skarżący jest zdania, iż w zaistniałym stanie faktycznym dochodzi do odmiennego traktowania podmiotów, tj. szkoły i prowadzącego praktyczną naukę zawodu w zakresie finansowania ich działalności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 tej ustawy. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania, to zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W orzecznictwie wielokrotnie powtarzano w związku z powyższym, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej, oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego kasacyjnie – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności (zob. wyrok NSA z 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2490/14; wyrok NSA z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 2096/13; wyrok NSA z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 892/12). Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być przy tym precyzyjne (zob. wyrok NSA z 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2321/11). Jeżeli przepis prawa składa się z kilku jednostek redakcyjnych wówczas zarzucane naruszenie należy powiązać z jego konkretną jednostką redakcyjną. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu.

Warunek przytoczenia podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd drugiej instancji do domyślania się, który przepis prawa autor kasacji miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma prawa rozwijać, czy też doprecyzowywać, bądź uzupełniać stawianych zarzutów. Nie jest również władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których skargę kasacyjną oparto (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 kwietnia 2018 r., sygn. II OSK 2457/17, z 8 marca 2018 r., sygn. I OSK 955/16, z 2 marca 2018 r., sygn. I OSK 2306/17, z 25 listopada 2014 r., sygn. II GSK 1253/13, z 27 listopada 2015 r., sygn. I OSK 902/14). Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia sporządzanym przez fachowego pełnomocnika procesowego. W skardze tej zatem winny być sprecyzowane zarzuty kasacyjne w taki sposób, by możliwe było odniesienie się przez ich treść do zaskarżonego orzeczenia. W zakresie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, prawidłowa konstrukcja zarzutu opartego na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. winna wskazywać na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z konkretnymi przepisami prawa materialnego, których naruszenie dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku, a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W przypadku oparcia skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprawnie zbudowany zarzut winien wskazywać na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie spełnia tych wymogów, bowiem naruszenie przepisów prawa materialnego nie zostało powiązane z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. (lub także z innymi przepisami p.p.s.a.), a co było konieczne, bowiem Sąd I instancji samodzielnie nie stosuje przepisów prawa materialnego, a wyłącznie ogranicza się do oceny wykładni bądź zastosowania tych przepisów przez organy. Wyłączną podstawę działań i rozstrzygnięć podejmowanych przez sąd administracyjny stanowią przepisy postępowania sądowoadministracyjnego.

W przypadku zarzutów 1, 2 i 3 podniesionych w rozpoznawanej skardze kasacyjnej niewłaściwie określono podstawę jako naruszenie prawa materialnego. Wskazane w nich jako naruszone przepisy art. 6, 7, 8, 9, 11 i 77 § 1 k.p.a. są przepisami postępowania określającymi zasady postępowania administracyjnego i postępowanie dowodowe. Także w tych zarzutach naruszenie tych przepisów nie zostało powiązane z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co było wymogiem koniecznym, ponieważ sąd administracyjny nie stosuje przepisów postępowania administracyjnego a tylko kontroluje prawidłowość ich zastosowania przez organy administracji. Natomiast w uzasadnieniu tych zarzutów nawet nie podjęto próby wykazania, że naruszenia organów administracji, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie nie wykazano aby naruszenie tych przepisów przez Sąd I instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest wymogiem koniecznym do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Autor skargi kasacyjnej pominął zatem przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, stanowiące wyłączną podstawę działań i rozstrzygnięć podejmowanych przez Sąd pierwszej instancji. Stanowią one tzw. normy odniesienia. Normami tymi nie są nigdy przepisy k.p.a. oraz przepisy prawa materialnego, które stanowią podstawę działania organów. Przepisy normujące postępowanie przed organami administracji publicznej oraz stosowane przepisy materialne, tworzące z kolei tzw. normy dopełnienia (wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., I FSK 199/11). Naruszenie norm odniesienia przez sąd polega na niedostrzeżeniu naruszenia przez organ norm dopełnienia. Prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna uwzględniać powinna charakter kontroli sądowoadministracyjnej, determinującej kształt zarzutów. Ponadto w zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej nie wskazał jaką postać miało zarzucane naruszenie, tj. błędnej wykładni czy niewłaściwego zastosowania. Ponadto wszystkie zarzuty skonstruowane zostały bez dostatecznej precyzji i bardzo lakonicznie, bez szczegółowego rozwinięcia poszczególnych zarzutów w uzasadnieniu skargi kasacyjnej i przypisania konkretnej argumentacji do poszczególnych zarzutów. Te wszystkie uchybienia znacznie utrudniały odniesienie się do stanowiska skarżącego. Mając jednak na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. (sygn. I OPS 10/09), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone zaskarżonym wyrokiem, nakłada na sąd II instancji obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał merytorycznie poszczególne zarzuty.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów, za niezasadne uznać należało zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 (nie zostało sprecyzowane, którego paragrafu dotyczy zarzut) i art. 9 k.p.a. Naruszenia tego upatruje się w braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i jej załatwienie z pominięciem słusznego interesu obywatela. W skardze kasacyjnej poza teoretycznymi wywodami dotyczącymi art. 6, 8 i 9 k.p.a., z którymi co do zasady należy się zgodzić, nie nawiązano do treści zasad wynikających z tych przepisów w kontekście ich naruszenia przez organ lub Sąd na gruncie niniejszej sprawy, co uniemożliwia odniesienie się do naruszenia tych przepisów. Konstrukcja omawianego zarzutu nawiązuje tylko do treści art. 7 k.p.a. Jednak wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, organy administracji podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W skardze kasacyjnej nie podano w jakim zakresie nie ustalono stanu faktycznego lub jakich dowodów nie przeprowadzono w sprawie. Należy tu zauważyć, że organ nie kwestionuje okoliczności dotyczących wywiązania się przez skarżącego z umowy o pracę zawartą z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego. A także okoliczności związanych z zaliczniem przez młodocianego części praktycznej egzaminu zawodowego (czeladniczego). Nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, że "bez echa ostał się fakt, że ów młodociany pracownik zdał egzamin praktyczny do którego był przygotowany". Sąd biorąc tą okoliczność pod uwagę, stwierdził za organem, że do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego konieczne jest aby młodociany pracownik zdał cały egzamin a nie jego część, co było wynikiem wykładni mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, o czym będzie niżej.

W treści art. 7 k.p.a. ustanowiona została zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. "Z art. 7 in fine wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powyższa zasada ogólna postępowania administracyjnego stanowi także wskazówkę interpretacyjną prawa materialnego. Omawiana zasada znajduje zastosowanie przede wszystkim do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, gdyż w procesie podejmowania decyzji związanych brak jest możliwości kształtowania przez organ administracji publicznej rozstrzygnięcia, którego treść jest determinowana bezwzględnie wiążącą normą prawa materialnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 7.03.2012 r., I SA/Kr 1805/11, LEX nr 1124102; wyrok WSA w Warszawie z 24.02.2012 r., II SA/Wa 1704/11, LEX nr 1213338; wyroki NSA: z 18.10.2011 r., II GSK 1032/10, LEX nr 1070192, oraz z 30.06.2011 r., I OSK 366/11, LEX nr 1082738). Zasada uwzględniania słusznego interesu obywateli nie może powodować naruszenia prawa materialnego w sprawach, w których ustawodawca wprowadził instytucję decyzji związanej (por. wyrok WSA w Warszawie z 13.07.2011 r., V SA/Wa 746/11, LEX nr 1155433). A. Matan (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Postępowanie..., s. 113) wskazuje, że "w sprawach, w których wprowadzona jest instytucja tzw. decyzji związanej, nie ma podstaw do stosowania tej zasady ze względu na jednoznaczne zdeterminowanie treści decyzji wolą ustawodawcy". Ochronie podlega jedynie kwalifikowany, słuszny interes jednostki, a zatem taki interes, który nie jest sprzeczny ani z prawem, ani z zasadami współżycia społecznego" (Hanna Knysiak – Sudyka w: Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, wyd. III WKP 2023 - art. 7). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano jaki to słuszny interes skarżącego miałyby uwzględnić organy administracji. Wydaje się, że chodzi o interes finansowy, tj. zrekompensowanie poniesionych kosztów kształcenia zawodowego młodocianego pracownika. Nie budzi jednak wątpliwości, że uwzględnienie interesu skarżącego kolidowałoby z interesem społecznym, który podlega ochronie na podstawie mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, z których jednoznacznie wynikają warunki jakich wymaga ustawodawca do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. Warunek ten wynika z celu jakiemu ma służyć owe dofinansowanie, tj. uzyskanie wykształcenia zawodowego przez młodocianych. Taki cel nie został osiągnięty co do młodocianego, którego kształcił skarżący. Zatem nie sposób uznać, że interes skarżącego przeważa nad interesem społecznym.

Jako bezskuteczny jawi się zarzut naruszenia art. 11 k.p.a., którego autor skargi kasacyjnej upatruje w "niewyjaśnieniu skarżącemu rzeczywistych przesłanek rozstrzygnięcia, które były podstawą załatwienia niniejszej sprawy". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie rozwinięto tego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza natomiast, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ wyjaśnił przyczyny swojego rozstrzygnięcia, przyjmując, że nie został spełniony warunek przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego w postaci zdania przez młodocianego pracownika całego egzaminu zawodowego. Zatem zdaniem organu irrelewantne były okoliczności związane z wykonaniem umowy o pracę zawartą z młodocianym w celu przygotowania zawodowego przez skarżącego i zaliczenie przez pracownika tylko jednej części egzaminu.

Zamierzonego skutku nie mógł także odnieść zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. polegający na niedokonaniu przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ nie uchybił obowiązkowi zebrania i rozpoznania w sposób wyczerpujący wszystkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy wyjaśnić, że wynikający z procedury administracyjnej obowiązek organu administracji publicznej zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprowadza się do zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla konkretnej sprawy i poczynienia w oparciu o nie niezbędnych ustaleń faktycznych. O tym, jakie ustalenia faktyczne są konieczne dla załatwienia sprawy, decydują prawidłowo wyłożone przepisy prawa materialnego, nie zaś subiektywne przekonanie strony. Ocena, czy określone fakty mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zależy od tego jak jest sformułowana i powinna być rozumiana norma prawna, która w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie. Dokonane ustalenia faktyczne muszą być więc analizowane w aspekcie określonego przepisu prawa materialnego, który wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy określone fakty mają wpływ na treść orzeczenia. Nie może więc ulegać wątpliwości, że celem postępowania wyjaśniającego nie jest badanie wszystkich okoliczności faktycznych dotyczących strony lecz ustalenie okoliczności istotnych z punktu widzenia norm prawa materialnego mających w konkretnej sprawie zastosowanie. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy nie naruszyły przepisów postępowania dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Podsumowując, w niniejszej sprawie organom nie można skutecznie zarzucić naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania (nazwanych przepisami prawa materialnego zarzuty nr 1, 2 i 3). W sprawie nie doszło bowiem do wadliwego ustalenia stanu faktycznego, gdyż organy zastosowały prawidłowe przepisy prawne, zgromadziły i rozpatrzyły dowody mające znaczenie w sprawie. W niniejszej sprawie organy ustaliły i przeanalizowały okoliczności, które rzeczywiście miały w niej istotne znaczenie i podjęły swoje rozstrzygnięcia w oparciu o fakty znajdujące dostateczne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zakres postępowania dowodowego był zdeterminowany wykładnią mających zastosowanie przepisów prawa materialnego, a nie wykładnią tych przepisów zaproponowaną przez skarżącego. Organy, odmawiając skarżącemu kasacyjnie przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego zobowiązane były do wykazania przyczyn odmowy. Z powinności tej wywiązały się należycie. Także ocena tych ustaleń dokonana przez Sąd I instancji nie może być uznana za niezgodną z prawem.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego (w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 22 maja 2019 r.) i art. 44zzzo ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Autor skargi kasacyjnej upatruje tego naruszenia w "błędnym przyjęciu, iż podstawą otrzymania dofinansowania jest złożenie przez pracownika egzaminu zawodowego z wynikiem pozytywnym, w sytuacji gdy skarżący nie zgadza się, jakoby zdany egzamin warunkował otrzymanie pomocy de minimis w postaci dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że ustawodawca zawarł jako konieczne warunki przyznania dofinansowania ukończenie nauki zawodu i zdanie egzaminu. Stosownie do treści art. 122 ust. 1 ustawy prawo oświatowe "[p]racodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Natomiast zgodnie z ust. 7 tego art. "[d]ofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2. Do wniosku należy dołączyć: 1) kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; 2) kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego; 3) kopię odpowiednio dyplomu lub świadectwa potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu.

Zatrudnianie młodocianych nieposiadających kwalifikacji zawodowych jest dopuszczalne tylko w celu przygotowania zawodowego. Jest to zatem zatrudnienie celowe, które w świetle ustawy Prawo oświatowe pełni dodatkową, istotną funkcję: jest jedną z form realizacji obowiązku nauki, który trwa do ukończenia 18. roku życia (art. 36 ust. 9 pkt 2 w zw. z art. 35 ust. 1 u.p.o.). W tym okresie, oprócz pracy zawodowej, młodociany odbywa praktyczną naukę zawodu oraz dokształcanie teoretyczne. Jedną z przesłanek dofinansowania pracodawcy kosztów kształcenia młodocianych, o której mowa w art. 122 ust. 1 u.p.o., jest ukończenie nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu, zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Przez ukończenie nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego należy rozumieć odbycie kształcenia w takim wymiarze, jaki zapewnia młodocianemu zdobycie zarówno teoretycznej, jak i praktycznej podbudowy do wykonywania pracy w danym zawodzie. W art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. ustawodawca zawarł jako konieczny warunek przyznania dofinansowania ukończenie nauki zawodu i zdanie egzaminu. Nie jest więc wystarczające zawarcie umowy o pracę oraz kontynuowanie nauki zawodu nawet przez kilka lat, lecz niezbędne jest ukończenie tej nauki oraz złożenie egzaminu. Wskazuje na to nie tylko literalne brzmienie art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., lecz także wykładnia systemowa – w art. 122 ust. 7 u.p.o. wymaga się bowiem przedstawienia kopii dyplomu lub świadectwa stwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2 albo zaświadczenia potwierdzającego zdanie tego egzaminu. Wspominając o zdaniu egzaminu przeprowadzanego zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. ustawodawca ma na myśli formy sprawdzenia wiedzy i umiejętności nabytych podczas nauki zawodu. Przepis przewiduje przede wszystkim zdanie egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie w rozumieniu przepisów rozdziału 3a ustawy o systemie oświaty (art. 44zzzb i n.). Osoba, która jest zatrudniona u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, składa egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika. Takie stanowisko zajmuje także M. Pilich [red.], w: Prawo oświatowe oraz przepisy wprowadzające. Komentarz, Wolters Kluwer Polska 2018) - art. 122, który dodatkowo stwierdza, że "[z]e sformułowania art. 122 ust. 1 pkt 2 "młodociany [...] zdał egzamin" wynika, że warunkiem udzielenia dofinansowania, o którym mowa w przepisie, jest złożenie egzaminu z wynikiem pozytywnym." Zatem nie jest spełnieniem warunku z art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. zdanie tylko części praktycznej, tj. jednej z dwóch części egzaminu. Ponieważ tylko pozytywna ocena z obydwu części egzaminu (pisemnego i praktycznego) stanowi podstawę do uznania, że młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy.

Wyniki egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie ustala dyrektor okręgowej komisji. Formę tego egzaminu ustawodawca określił w art. 44zzzd ust. 2 ustawy o systemie oświaty (odesłanie z art. 122 ust. 1 u.p.o.), który stanowi, że 1. Egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie składa się z części pisemnej i części praktycznej. 2. Część pisemna jest przeprowadzana w formie testu pisemnego, a część praktyczna w formie zadania lub zadań praktycznych. Natomiast art. 44zzzo stanowi: "1. Wynik z części pisemnej oraz wynik z części praktycznej egzaminu zawodowego ustala dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej na podstawie liczby punktów uzyskanych przez zdającego: 1) w części pisemnej - po odczytaniu odpowiedzi zapisanych i zarchiwizowanych w elektronicznym systemie przeprowadzania egzaminu zawodowego; 2) w części praktycznej - po elektronicznym odczytaniu karty oceny.

2. Zdający zdał egzamin zawodowy, jeżeli uzyskał:

1) z części pisemnej - co najmniej 50% punktów możliwych do uzyskania oraz

2) z części praktycznej - co najmniej 75% punktów możliwych do uzyskania.

Stosownie do treści ust. 4 i ust. 5 tego artykułu zdający, który zdał egzamin zawodowy, otrzymuje certyfikat kwalifikacji zawodowej wydany przez okręgową komisję egzaminacyjną. Natomiast zdający, który nie zdał egzaminu zawodowego, otrzymuje informację o wynikach z poszczególnych części tego egzaminu opracowaną przez okręgową komisję egzaminacyjną. Powołane wyżej przepisy ustawy o systemie oświaty potwierdzają, że warunek uzyskania dofinasowania aby młodociany pracownik zdał egzamin, należy rozumieć jako wymóg zdania tego egzaminu w całości, tj. obydwu części tego egzaminu praktycznej pisemnej. Przedstawiony wyżej wynik wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. potwierdza również cel regulacji dotyczącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników, którym jest umożliwienie im uzyskania kwalifikacji zawodowych. Wbrew twierdzeniom skarżącego osiągnięcie tego celu w znacznym stopniu zależy od wiedzy uzyskanej u pracodawcy, który przekazuje młodocianemu pracownikowi nie tylko wiedzę praktyczną ale także wiedzę teoretyczną. Irrelewantne dla oceny spełnienia tego warunku jest to, że pracownik bardzo dobrze zaliczył praktyczną część egzaminu uzyskując 96 % punktów, skoro nie zaliczył części pisemnej egzaminu, ponieważ uzyskał tylko 40 % punktów (przy koniecznym minimum 50 % punktów). Przedstawiona przez skarżącego argumentacja sprawiedliwościowa, oparta na przeznaczeniu przez skarżącego środków na kształcenie pracownika i nierównym traktowaniu pracodawcy w stosunku do szkoły, która również kształci pracownika i otrzymuje środki z budżetu państwa bez względu na efekt tego kształcenia, może być kierowana do ustawodawcy jako postulat de lege ferenda. Argumenty te nie mogą jednak prowadzić do nieuwzględniania przy przyznawaniu dofinansowania kosztów kształcenia jednego z wymogów, wskazanych wprost przez ustawodawcę w obowiązującym stanie prawnym. Nie sposób też nie zauważyć, że pracodawcy zawierający umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego odnoszą znaczną korzyść z pracy młodocianego, który pracuje z reguły za bardzo niskie wynagrodzenie. Z zawartej przez skarżącego umowy o pracę z młodocianym z dnia 1 września 2014 r. wynika, że młodociany pracownik otrzymywał wynagrodzenie w I, II, i III roku nauki zawodu odpowiednio 4%, 5% i 6% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenie w gospodarce narodowej. Autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu postuluje sięgnięcie nie tylko do wykładni językowej ale również do wykładni systemowej lub funkcjonalnej, nie dostrzega jednak, że organ i Sąd nie ograniczyli się tylko do wykładni językowej. Ponadto, ani w zarzutach ani w ich uzasadnieniu nie nawiązano do jakichkolwiek obowiązujących przepisów prawa, którymi należałoby się wesprzeć przy wykładni pojęcia "zdał egzamin", jako warunku uzyskania dofinansowania zawartego w art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., w korzystnym dla skarżącego rozumieniu.

W rezultacie nie sposób zgodzić się z tezą zawartą w omawianym zarzucie naruszania prawa materialnego, że aby uzyskać dofinansowanie nie jest konieczne zdanie przez pracownika egzaminu z wynikiem pozytywnym. Takiego stanowiska skarżącego słusznie nie zaakceptował również Sąd I instancji.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.