Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1835/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie oraz umorzono postępowanie administracyjne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Protokolant Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1340/18 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa Targówek w Warszawie z dnia 15 marca 2018 r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne w sprawie; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz [...] 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1340/18 oddalił skargę [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 6 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa - Targówek wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku [...] – dalej: skarżącego lub strony – oraz [...] , na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy, z 21.11.2017 r. obejmującego należność z tytułu grzywny w celu przymuszenia w kwocie należności głównej [...] zł. którego podstawą prawną było postanowienie z dnia 24.07.2017 obejmującego należność z tytułu opłaty egzekucyjnej w kwocie należności głównej [...] zł., którego podstawą prawną wystawienia było postanowienie z dnia 24.07.2017 r. obejmującego należność z tytułu kosztów upomnienia w kwocie należności głównej [...] zł., którego podstawą prawną wystawienia było upomnienie z dnia 29.03.2016 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa - Targówek wystosował do PKO Bank Polski S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zawiadomienie doręczono bankowi w dniu 29.12.2017 r.. natomiast na adres [...], wraz z ww. tytułami wykonawczymi w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) w dniu 19.01.2018 r.

Tytułem realizacji powyższego zawiadomienia bank przekazał w dniach 31.12.2017 r. i 08.02.2018 r. łączną kwotę [...] zł. która pokryła część należności dochodzonej tytułem wykonawczym nr [...]

Pełnomocnik Strony złożył wniosek o umorzenia "postępowania egzekucyjnego w sprawie zakończonej postanowieniem nr [...] o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia - w wysokości 10.000 zł. w związku z niedopełnieniem obowiązku wynikającego z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z dnia 11.01.2016 r. nr [...]".

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie otrzymał upomnienia, z uwagi na co zaistniała przesłanka z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. dalej: upea). Skarżący oraz [...] od 2002 r. nie pozostają w związku małżeńskim na dowód czego załączył kserokopię wyroku. Ponadto skarżący od 2004 r. nie zamieszkuje pod adresem [...], dlatego też korespondencja kierowana do strony na ww. adres jest kierowana pod nieprawidłowy adres. Korespondencji kierowanej do skarżącego nie odbiera również [...] , która wraz z ustaniem małżeństwa nie jest do tego uprawniona. Adresem do korespondencji [...]

Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek postanowieniem z dnia 15.03.2018 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Orzekając na skutek zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w tytule wykonawczym nr S-120/17 w pozycji nr 9 w części "E" podano podstawę prawną braku obowiązku doręczenia upomnienia, tj. § 2 pkt 8 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30.10.2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1494 z późn. zm.), w tytule wykonawczym nr S-121/ 17 w pozycji nr 9 w części "E" podano § 2 pkt 7 ww. rozporządzenia, natomiast w tytule wykonawczym nr S-122/17 w pozycji nr 9 w części "E" podano § 2 pkt 6 ww. rozporządzenia. Powyższe Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 15 § 5 upea, zgodnie z którą minister właściwy do spraw finansów publicznych uzyskał uprawnienie do określenia należności pieniężnych co do których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. W związku z czym, w ww. rozporządzeniu, Minister Finansów zawarł katalog zwolnień z doręczenia upomnienia, wskazując m.in. w § 2 pkt 8, iż są to grzywny w celu przymuszenia nakładane w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym, w § 2 pkt 7, iż są to koszty egzekucyjne, natomiast w § 2 pkt 6, iż są to koszty upomnienia.

Organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel dokonał analizy zapisów w Księdze Wieczystej ustanowionej dla nieruchomości położonej przy [...], z której wynika, że pomimo zapadłego wyroku rozwodowego nieruchomość, jako składnik majątku stanowiący współwłasność ustawową majątkową małżeńską, nie uległa podziałowi ułamkowemu i brak jest informacji o przeprowadzonej rozdzielności majątkowej.

Organ II instancji odnosząc się do argumentu dotyczącego kwestii, iż skarżący od 2004 r. nie zamieszkuje pod adresem ul. [...], zaś jego adresem do korespondencji jest adres ul. [...], wskazał, że kwestie dotyczące kierowania korespondencji do [...], zgodnie ze zgłoszonymi do Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek danymi adresowymi. Strona w zgłoszeniu identyfikacyjnym osoby fizycznej nie prowadzącej samodzielnie działalności gospodarczej NIP-3 z dnia 23.04.1996 r. wskazała adres miejsca zamieszkania [...]9. W związku z brakiem aktualizacji danych w tym zakresie był to jedyny adres do korespondencji wprowadzony do Centralnego Rejestru Podatników na podstawie formalnego zgłoszenia aktualizacyjnego. Ponadto w dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym, tj. w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-38 za 2016 r. Strona również wskazała adres zamieszkania [...]

Organ podał, że wierzyciel w oparciu o dane pochodzące z rejestru mieszkańców PINB dla m.st. Warszawy ustalił adres zamieszkania [...]. W powyższym rejestrze nie stwierdzono informacji o zmianie adresu zameldowania [...], bądź adresie korespondencyjnym. Powyższe dane znajdują również potwierdzenie w wypisie z rejestru gruntów dla działki [...] położonej przy ul. [...]

Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższe postanowienie WSA w Warszawie podkreślił, że skarga nie jest zasadna albowiem postanowienie nie narusza prawa. Brzmienie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje, iż doręczenie upomnienia nie zawsze jest bezwzględnie wymagane. Z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U z 2014 r. 1494). wynika, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku gdy dotyczy grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym. Z takim obowiązkiem wiąże się postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie, albowiem na dłużników stronę i [...] nałożono grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z dnia 11 stycznia 2016 r.

Sąd podkreślił, że uzasadnione były podstawy wskazujące na uznanie, iż adres zamieszkania skarżącego to adres: ul. [...]. Takie dane adresowe skarżący wskazał przecież Urzędowi Skarbowemu Warszawa-Targówek. Zbieżne dane adresowe zostały podane przez niego w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu za 2016 r. (PIT-38). Potwierdzeniem prawidłowości adresu, o którym mowa były również dane pochodzące z rejestru mieszkańców m. st. Warszawy, w którym nie ujawniono informacji o zmianie adresu zameldowania skarżącego. Wspomniany adres znalazł wreszcie potwierdzenie w wypisie z rejestru gruntów dotyczącego działki o numerze ewidencyjnym 237/1 położonej przy ulicy [...]. Organ egzekucyjny miał więc podstawy aby kierować korespondencję przeznaczoną dla skarżącego właśnie na ten adres. Poza tym skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu zakończonym decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy z dnia 11 stycznia 2016 r. Wiedział również o wcześniejszych postępowaniach, które zakończyły się orzeczeniami, którym się nie podporządkowywał co w konsekwencji doprowadziło do nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Jeśli zmienił miejsce pobytu w toku tych postepowań winien powiadomić o tym organy rozpatrujące jego sprawy, a tego nie uczynił.

W ocenie WSA stanowisko skarżącego w tym także jego wnioski dowodowe zmierzają w istocie do utrudnienia, czy wręcz uniemożliwienia prowadzonej przeciwko niemu egzekucji, która jest konsekwencją braku podporządkowania się przez niego orzeczeniom wydanym przez legalnie działające organy państwa.

[...]wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. Prawa materialnego tj. art. 59 § 1 pkt 7 upea poprzez błędną jego wykładnię skutkująca uznaniem, że możliwe jest prowadzenie wpadkowo egzekucji administracyjnej w celu przymuszenia bez prawidłowego doręczenia upomnienia dotyczącego pierwotnego wszczęcia egzekucji administracyjnej, w toku której dopiero nałożono i egzekwowano grzywnę w celu przymuszenia.

2. Przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 42 § 1 kpa. oraz art. 44 § 4 kpa poprzez błędne uznanie, że można skutecznie doręczyć pismo dla strony pod adres, który nie był adresem zamieszkania strony jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie.

3. Przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy

- tj. art. 7 kpa, 77 kpa, art. 80 kpa, wszystkie pozostające w związku z art. 145 § 1

pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej ppsa), gdyż z uwagi na ich naruszenie przez organ, polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego w sprawie należało orzec o uchyleniu decyzji administracyjnej w całości, a tymczasem WSA usankcjonował naruszenie prawa procesowego przez organ.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Za podstawę wyroku z 12 lutego 2019 r., V SA/Wa 1340/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z 21 listopada 2017 r. obejmujących należności z tytułu grzywny, opłaty egzekucyjnej, kosztów upomnienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawiadomienie doręczono bankowi oraz zobowiązanym 19 stycznia 2018 r. (w trybie art. 44 kpa). Bank przekazał [...] złotych, która to kwota pokryła część należności dochodzonej tytułem wykonawczym dotyczącym grzywny. Pismem z 3 stycznia 2018 r. pełnomocnik zobowiązanych złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ "nie otrzymał upomnienia". Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie podtrzymał to rozstrzygnięcie postanowieniem z 6 czerwca 2018 r. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Z kolei, prawidłowe sformułowanie skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Z kolei, naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. w pkt 1) petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego: art. 59 § 1 pkt 7) u.p.e.a. "poprzez błędną jego wykładnię skutkująca uznaniem (...)". Istota tego zarzutu sprowadza się do kwestionowania istnienia oraz brzmienia obowiązujących przepisów prawa dotyczących obowiązku doręczenia upomnienia zobowiązanemu. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2014 r., poz. 1494) w § 2 pkt 8) stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku gdy dotyczy grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym. W tej sprawie postanowieniem z 24 lipca 2017 r. na zobowiązanych nałożono grzywnę w wysokości [...] złotych w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z 11 stycznia 2016 roku, grzywnę w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym. Tym samym, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie istniał obowiązek uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanym.

W pkt 2) petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 42 § 1 kpa oraz art. 44 § 4 kpa.

Według art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 marca 2019 r., V SA/Wa 1534/18 (LEX nr 3130608) uchylił ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 29 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Wynikające z art. 170 p.p.s.a. związanie wskazanym prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie obejmuje zatem zagadnienie zasadnicze objęte zakresem rozpoznawanej sprawy, którym jest prawidłowość doręczenia w trybie art. 44 kpa zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wraz z tytułami wykonawczymi [...] na adres ulica [...] W trybie art. 153 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraził ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wiążące w sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia dotyczące nieskutecznego doręczenia przesyłki [...] na nieaktualny adres w chwili doręczenia oraz nieprawidłowego wystawienia tytułów wykonawczych na obojga zobowiązanych, zamiast z osobna na każdego z nich i przesłanie ich jedną przesyłką na wskazany adres.

Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1) i 2) upea, wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Mając na uwadze tę regulację prawną oraz prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 marca 2019 r., V SA/Wa 1534/18 należy stwierdzić, że w tej sprawie nie doszło do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej, co powoduje bezprzedmiotowość wniosku z 3 stycznia 2018 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Wobec tego, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., art. 145 § 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, uchylił zaskarżone postanowienie ostateczne oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek z 15 marca 2018 r., a także umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).