Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 345/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24, 28
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Dziel Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr 679/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ) odmówił A. K. (wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do października 2012 r. [...] zł (składki [...] zł, odsetki [...] zł);

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do października 2012 r. [...] zł, (składki [...] zł, odsetki [...] zł).

W podstawie prawnej organ wymienił:

- art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2024.497 - u.s.u.s.);

- § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS).

W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wnioskodawca 7 lutego 2024 r. wystąpił o umorzenie wymienionych należności z tytułu składek. Powołał się na trudną sytuacją zdrowotną. Wnioskodawca tłumaczył przy tym, że jest osobą schorowaną. Posiada orzeczenie lekarskie o niezdolności do pracy. Często przebywa w szpitalu. W związku z tym również jego sytuacja finansowa jest trudna. Przyjmuje drogie lekarstwa. Wymaga stosowania specjalnej diety wątrobowej.

Wnioskodawca oświadczył, że nie może pracować z powodu stanu zdrowia. Bieżące opłaty finansowane są z oszczędności żony, która w sezonie letnim pracowała za granicą.

Wnioskodawca złożył również organowi: akt notarialny, obejmujący umowę wnioskodawcy z żoną z 27 czerwca 2014 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, zaświadczenie o stanie zdrowia z 29 stycznia 2024 r., orzeczenie lekarza orzecznika z 4 maja 2023 r., karty informacyjne leczenia szpitalnego w 2023 r.

Ponadto organ wykorzystał informacje z: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK), Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ stwierdził, że "W oparciu o uregulowanie zawarte w art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do dnia złożenia wniosku nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogły być dochodzone.

Należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Ponadto zgodnie z art. 24 ust 5b w/w ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Wobec figurującego na koncie zadłużenia podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- bieg terminu przedawnienia został zawieszony od odbioru wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, tj. 11 stycznia 2017 r. i pozostał zawieszony do uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zadłużenia,

- wszczęcie postępowania egzekucyjnego w kwietniu 2017 r. zawiesiło bieg terminu przedawnienia do nadal.

Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia.

Zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne."

Następnie organ ustalił, że wnioskodawca 1 listopada 2012 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek.

Zgodnie z danymi Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS od 18 marca 2024 r. wnioskodawca jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która nie osiąga dochodu. Z małżonką pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej.

Małżonka wnioskodawcy od 18 marca 2024 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług. Brak jest informacji o wysokości wynagrodzenia.

Wnioskodawca nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...]zł (czynsz [...] zł, opłaty eksploatacyjne [...] zł, na ochronę zdrowia [...] zł). Nie jest obciążony zadłużeniem wobec innych wierzycieli. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 w K.. Inny wierzyciel dokonał zabezpieczeń na niniejszej nieruchomości. Nie ma pojazdów.

W tych okolicznościach organ nawiązał do art. 28 ust. 3, ust. 3a u.s.u.s. i motywował, że "W stosunku do Pana działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy o s.u.s., nie zachodzą w stosunku do Pana zadłużenia.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o s.u.s. również w Pana sytuacji nie ma zastosowania. (...)

Wobec przedmiotowych należności postępowanie egzekucyjne prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w K.. W ramach postępowania dokonano zajęcia rachunków bankowych. Nie wyczerpano możliwości przymusowego dochodzenia należności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można również zanalizować i wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie można zatem uznać aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o s.u.s., zaistniały w Pana przypadku.

Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15.12.2009r. - sygn. V SA/Wa 969/09) postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Z ww. powodów nie zachodzą wobec Pana przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych."

Organ ocenił, że rozdzielność majątkowa wnioskodawcy z żoną nie ma istotnego znaczenia, bowiem bez względu na ustrój majątkowy małżonkowie ustawowo są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny.

Organ podkreślił, że ponoszenie miesięcznych opłat nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że opłaty takie stanowią nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Organ nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

W ocenie organu, ważne jest, że wnioskodawca nie korzysta z zasiłków dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej, ze wsparcia instytucji. Pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Zdaniem organu, "Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że Pana sytuacja materialna ma charakter definitywny. Niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności w tej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego."

W przekonaniu organu, problemy zdrowotne są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią podstawy do umorzenia należności.

Ponadto wnioskodawca od 18 marca 2024 r. posiada status osoby bezrobotnej. W świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy status osoby bezrobotnej może przysługiwać tylko osobie gotowej podjąć zatrudnienie - także z uwagi na stan zdrowia.

"Oceniając zasadność umorzenia należności w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają istnienia przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić dla Pana pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko Pana ważny interes, lecz również ważny interes ogólnospołeczny.

W omawianym przypadku Zakład odmówił uwzględnienia wniosku strony przedkładając interes społeczny nad interes osoby zobowiązanej. Powodem powyższego były poniżej wskazane okoliczności:

- nie udowodnił Pan, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek,

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;

- akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie Pana problemów finansowych. Skutkuje to przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był z niego pochopnie zwalniany (wyrok NSA z 21.03.2001 r., I SA/Ka 577/00). (...)

Mamy świadomość trudności z jakimi może wiązać się spłata należności z tytułu składek, jednakże zadania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych realizujemy na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, co oznacza, że nie zawsze podejmowane rozstrzygnięcia są zgodne z oczekiwaniami naszych klientów."

A. K. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.

Zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległych składek.

Podkreślił, że jest przewlekle chory i złożył dokumenty na tę okoliczność. Według lekarza, stan zdrowia skarżącego nie ulegnie poprawie. Coraz częściej wymaga zabiegów medycznych.

Natomiast w stosunku do żony skarżącego ogłoszona została upadłość konsumencka.

W tych okolicznościach skarżący wyraził przekonanie, że spłata zadłużenia nie pozwoli na pokrywanie jego podstawowych potrzeb, a przede wszystkim kosztów leczenia.

Dlatego skarżący ocenił decyzję organu jako bardzo krzywdzącą.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.

Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).

Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).

W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).

W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).

W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).

Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.

Według § 3 rozporządzenia MGPPS, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).

Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).

W celu rzetelnego rozpatrzenia i prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.).

Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).

Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Sąd stwierdza, że - z perspektywy przytoczonego wyżej stanu prawnego - organ dotychczas nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Przedstawił niepełną i dowolną argumentację; tezy, które nie mają oparcia: - w wiarygodnym, kompletnym materiale dowodowym; - w konkretnych, spójnych ustaleniach faktycznych; - w adekwatnych rozważaniach prawnych.

W następstwie organ nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób zgodny z prawem.

Przede wszystkim należy zauważyć, że w przedstawionych sądowi aktach postępowania administracyjnego nie ma decyzji, z której ma wynikać kwota składek obciążających skarżącego.

Kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy ma również okoliczność, że organ nie przedstawił ani skarżącemu, ani sądowi konkretnych podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek objętych rozpatrywanym wnioskiem o umorzenie. W motywach kontrolowanej decyzji organ nie omówił konkretnych faktów i konkretnych podstaw prawnych z nawiązaniem do konkretnych dowodów, które zostałyby zawarte w aktach postępowania administracyjnego - na okoliczności tamujące bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek.

Przedstawione sądowi akta postępowania administracyjnego nie pozwalały na przeprowadzenie kontroli prawidłowości twierdzeń organu dotyczących zawieszenia biegu terminu przedawniania na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Tymczasem z przedstawionych sądowi akt postępowania administracyjnego nie wynika ani data wszczęcia postępowania w przedmiocie składek, ani data prawomocności decyzji, do których to okoliczności nawiązuje art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

Z kolei art. 24 ust. 5b u.s.u.s. mówi o tym, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Natomiast organ całkowicie przemilczał przebieg egzekucji, a w szczególności dlaczego od kwietnia 2017 r. (taką datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego wymienił organ) nie przyniosła ona wyegzekwowania omawianych zaległości z tytułu składek. Trudno nie dostrzec podstawowej sprzeczności w toku argumentacji organu, który z jednej strony stwierdził, że egzekucja od 2017 r. nie spowodowała wyegzekwowania niezapłaconych składek, ale z drugiej strony ocenił, że egzekucja jest skuteczna, istnieją możliwości odzyskania należności przez organ. Z dotychczasowej argumentacji organu nie wynika, na czym konkretnie miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość, skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Skoro, zdaniem organu, egzekucja nie jest bezskuteczna, to powinna przecież realnie i szybko zmierzać do zaspokojenia należności składkowych przypadających organowi.

Co więcej, organ nie wykazał, czy w realiach analizowanej sprawy nie stało się tak, że stan toku postępowania egzekucyjnego ma charakter wyłącznie formalny, aby w ten sposób wyeliminować przedawnienie należności składkowych.

W tym kontekście należy odnotować stwierdzenie organu, że pomimo prowadzonej egzekucji nie doszło do wyegzekwowania należności z tytułu składek, co może wskazywać na utrzymywanie formalnego stanu egzekucji, pomimo rzeczywistej nieskuteczności. Kwestia wymaga od organu uważnej, wnikliwej i bezstronnej analizy, a na tej podstawie wyciągnięcia wniosków adekwatnych do rzeczywistości.

W art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ustawodawca mówi o sytuacji, w której organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Jednak skoro taki majątek, dochody miałyby rzeczywiście być, to dlaczego do wydania zaskarżonej decyzji w kwietniu 2024 r. egzekucja nie doprowadziła do przymusowego odzyskania przez organ należności składkowych.

Trzeba podkreślić, że w przedstawionych sądowi aktach nie ma żadnego materiału dowodowego dotyczącego wszczęcia i toku postępowania egzekucyjnego, a w jego ramach prowadzenia egzekucji.

W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji organ nie przedstawił - na gruncie faktów i prawa - dotychczasowych kosztów egzekucji. W efekcie nie sposób odnieść tej kategorii należności do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W istocie organ pominął zagadnienie, czy egzekucja prowadzona wobec skarżącego pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ nie wykluczył istnienia przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W świetle powyższego organ nie przedstawił konkretnych i udokumentowanych zdarzeń, które miałyby powodować, że bieg terminu przedawnienia wymienionych należności składkowych miałby zostać zawieszony.

W motywach kontrolowanej decyzji organ wspomniał o zabezpieczeniu ustanowionym na lokalu skarżącego, ale przez innego wierzyciela. Zatem dotychczas organ nie wykazał istnienia przesłanki z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wykluczającej przedawnienie należności z tytułu składek.

W rezultacie w dotychczasowym stanie sprawy nie sposób obiektywnie, zgodnie z prawem stwierdzić, w jakim zakresie wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek ma przedmiot, a w jakim jest pozbawiony przedmiotu.

W następstwie organ arbitralnie, bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego przyjął, że skarżący - co do zasady - ma obowiązek zapłacić organowi kwoty wymienione w zaskarżonej decyzji.

Nie może ulegać wątpliwości, że odmowa umorzenia dotyczy tylko istniejących należności z tytułu składek, co do których nie upłynął termin przedawnienia. Ten aspekt sprawy w rzeczywistości został pominięty przez organ.

W dalszej konsekwencji także przesłanki nieściągalności związane z postępowaniem egzekucyjnym zostały przez organ dowolnie, arbitralnie wykluczone.

W świetle powyższego sąd ocenia, że organ nie rozpatrzył istoty sprawy. Nie osadził zaprezentowanych stwierdzeń w konkretnych i wyczerpujących realiach z nawiązaniem do konkretnych dowodów zgromadzonych w aktach postępowania administracyjnego.

Dopiero po przeprowadzeniu zupełnego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego, bazującego na kompletnym materiale dowodowym, organ uzyska obiektywne podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia przede wszystkim czy dochodzone należności składkowe nadal spoczywają na skarżącym.

Dla wyczerpania oceny prawnej trzeba też odnotować, że organ przyjął istnienie realnej perspektywy odzyskania zaległości z tytułu składek z tym uzasadnieniem, że skarżący ma status osoby bezrobotnej, ale nie omówił, z jakich konkretnych okoliczności wynika tego rodzaju prognoza z punktu widzenia z jednej strony uwarunkowań rynkowych, a z drugiej wyksztalcenia, doświadczenia zawodowego skarżącego i jego obecnego stanu zdrowia oraz rokowań zdrowotnych.

Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o tego rodzaju umorzenie w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zatem dla prawidłowego zastosowania przez organ uznania administracyjnego ważne jest przede wszystkim rzetelne wyjaśnienie wszystkich aspektów położenia, w jakim znajduje się skarżący, a następnie rzetelna analiza, czy jego położenie realizuje jedną, czy więcej przesłanek nieściągalności spośród wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz jedną, czy więcej przesłanek spośród ujętych § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.

Nie można również zgodzić się z przekonaniem organu, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, a więc że miałby być przesłanką dominującą, o największej wadze i rozstrzygającym znaczeniu. Sąd jest zdania, że interes publiczny nie może być przeciwstawiany interesowi jednostki. Co do zasady, z perspektywy art. 2 Konstytucji RP, interes publiczny i interes jednostki są równie istotne. Natomiast, który z nich przesądzi wynik indywidualnej sprawy, zależy od jej konkretnych okoliczności faktycznych oraz od wnikliwego, bezstronnego wyważenia przez organ znaczenia z jednej strony - interesu publicznego, a z drugiej - interesu jednostki. Zapatrywanie organu o rozstrzygającym znaczeniu wyłącznie przesłanki interesu publicznego - w istocie rzeczy - eliminuje z porządku prawnego instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Organ pominął bowiem, że zastosowanie tej instytucji w odniesieniu do należności publicznych zawsze obciąża całe społeczeństwo. W konsekwencji organ dowolnie rozstrzygające znaczenie przypisał wyłącznie interesowi publicznemu przy jednoczesnym zaniechaniu rzetelnego, wyczerpującego przeanalizowania okoliczności, opisujących życiowe położenie skarżącego.

Powyższe rozważania w sumie prowadzą do konstatacji, że w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym organ skoncentrował swoją argumentację faktyczną i prawną na dowolnie wybranych aspektach rozpatrywanej sprawy, pomijając przy tym inne, wynikające z twierdzeń oferowanych przez skarżącego i z obowiązującego stanu prawnego, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w sposób zgodny z konstytucyjnymi standardami, prawdą obiektywną i prawem. Dodatkowo zaprezentowane przez organ stwierdzenia zawierają istotne sprzeczności i nie mają podstaw w konkretnych dowodach, ustaleniach organu.

Takie postępowanie organu świadczy o dowolności, arbitralności i w rezultacie oznacza, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., które bez wątpienia może wpływać na wynik sprawy.

Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego, wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa, bez kompletnych akt postępowania - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.

W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.

Przede wszystkim wnikliwie, wszechstronnie wyjaśni i obiektywnie przeanalizuje wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, prawidłowej wykładni przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Organ pominął, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych konstytucyjne i ustawowe standardy, wymienione wyżej, wymagały od organu nawiązania do konkretnych dowodów, ustaleń faktycznych, przepisów prawa i rozważań prawnych. Natomiast nie było wystarczające samo postawienie tezy, przytoczenie przepisów prawa bez omówienia konkretnych dowodów, wyprowadzenia wyczerpujących ustaleń i bez poprowadzenia wykładni przepisów prawa.

Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej i zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków; do prowadzenia za organ postępowania wyjaśniającego oraz do rozstrzygania sprawy za organ na płaszczyźnie faktów i prawa.

Rola sądu polega na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa, o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 - P.p.s.a.).

Na zakończenie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.

Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.