Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 951/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku S. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie [...] lutego 2020 r., nr [...], o zwrocie wniosku.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła S. M.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z [...] czerwca 1978 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek po F. P. (zmarłym [...] października 1965 r.) i C. P. (zmarłej [...] kwietnia 1978 r.) nabyła ich córka S. M., z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone w K., W. i M., względnie udział w nim spadkodawcy, dziedziczy z mocy ustawy Skarb Państwa w całości (ponieważ S. M. nie spełniała ówczesnych warunków dziedziczenia gospodarstwa rolnego).

S. M. wystąpiła do Sądu Rejonowego w [...] z o zmianę postanowienia z [...] czerwca 1978 r. poprzez uznanie jej uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

Postanowieniem z [...] maja 2002 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] powyższy wniosek oddalił.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2019 r., sprecyzowanym pismem z [...] stycznia 2020 r., S.M. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności postanowień Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2002 r. oraz [...] czerwca 1978 r.

Postanowieniem z [...] lutego 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 66 § 3 kpa, orzekł o zwrocie S. M. powyższego wniosku, gdyż jego treść wskazuje, że właściwym w sprawie nie jest Minister, lecz sąd powszechny.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. postanowieniem złożyła S. M..

Postanowieniem z [...] marca 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własne postanowienie [...] lutego 2020 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że wniosek S. M. nie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Gospodarstwo rolne C. P. i F. P. nie zostało bowiem przejęte na podstawie decyzji administracyjnej ani innego orzeczenia wydawanego przez ówczesne organy administracji publicznej. W tej sytuacji, podjęcie przez organ działań w zakresie podniesionych przez wnioskodawczynię żądań wykraczałoby poza ustawowe kompetencje organu administracji. Nie jest to bowiem sprawa administracyjna, tylko sprawa z zakresu prawa cywilnego.

Minister wskazał, że gospodarstwo rolne małżonków Polak stało się własnością Skarbu Państwa na podstawie prawa cywilnego w drodze dziedziczenia ustawowego. Sprawy dotyczące dochodzenia prawa własności (będącego prawem rzeczowym), są sprawami cywilnymi, o czym stanowi art. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, z późn. zm.). Zgodnie zaś z art. 2 powyższego kodeksu, do rozpoznawania spraw cywilnych właściwe są sądy powszechne.

Minister podkreślił, że ani nie nadzoruje, ani nie posiada innych kompetencji pozwalających na ingerencję w działanie sądu. Spory wynikłe na tle dziedziczenia mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu cywilnym prowadzonym przed sądem powszechnym. Organ zauważył przy tym, że sąd cywilny badał prawidłowość nabycia przez Skarb Państwa własności przedmiotowego gospodarstwa i nie stwierdził nieprawidłowości w tym zakresie (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2002 r. o oddaleniu wniosku S. M. o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1978 r.).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła S. M. wnosząc o: 1) wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], 2) uchylenie powołanego postanowienia i uwzględnienie skargi przez przyznanie stosownego odszkodowania lub rekompensaty za utracone, przejęte przez Skarb Państwa gospodarstwo rolne, wchodzące w skład spadku po rodzicach skarżącej, 3) ewentualnie o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej odpowiedniej kwoty rekompensaty lub odszkodowania za przedmiotowe gospodarstwo.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu oraz poprzedzającemu je postanowieniu z [...] lutego 2020 r.:

1) wadliwość podstawy faktycznej, będącej wynikiem naruszenia art. 217 § 1, art. 227 i 232 k.p.c. przez niewyjaśnienie i nieustalenie istotnej dla sprawy okoliczności bez poprzedzenia, tej negatywnej dla skarżącej decyzji, przeprowadzeniem wykazanego w uzasadnieniu wniosku o wznowienie postępowania dowodowego i bez rozważenia w sposób bezstronny i wszechstronny ( art. 233 § 1 k.p.c.) zeznań wnioskodawczyni, a pominięcie w całości zebranego, w rozumieniu tego przepisu, materiału w postaci wyjaśnień informacyjnych, oświadczeń i zarzutów. Ponadto, z obrazą art. 235 k.p.c. skarżąca została pozbawiona możliwości ustosunkowania się do dokumentów zawartych w aktach sprawy,

2) naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni przepisu art. 5 k.c., przez niezastosowanie do skarżącej,

3) błędną ocenę materiału dowodowego oraz sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez błędne przyjęcie, że nie występują przesłanki niezbędne do orzeczenia, że skarżącej przysługuje prawo do otrzymania odszkodowania lub rekompensaty pieniężnej za utracone gospodarstwo rolne należne po rodzicach a przejęte na własność przez Skarb Państwa,

4) sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału, przez pominięcie, że skarżąca nie ubiegała się i nadal się nie ubiega o zwrot własności gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku należnego skarżącej po zmarłych rodzicach, lecz dotychczas bezskutecznie ubiegała się i nadal ubiega o zrekompensowanie jej utraty prawa własności tego gospodarstwa poprzez przyznanie skarżącej odpowiedniego odszkodowania za jego utratę, przez pominięcie faktu, że skarżąca nie kwestionowała przejęcia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa ale wnosiła o przyznanie jej za utracone prawo do tego gospodarstwa odpowiedniej rekompensaty.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o:

1) zmianę zaskarżonego orzeczenia i ustalenie że przysługuje jej rekompensata pieniężna za utracone prawo do gospodarstwa rolnego, jakie zostało przejęte przez Skarb Państwa, ewentualnie:

2) uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie uwzględniającym roszczenie skarżącej o przyznanie jej rekompensaty lub odszkodowania za utracone gospodarstwo rolne.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z [...] lipca 2020 r. skarżąca podtrzymała wszystkie dotychczasowe zarzuty i wnioski w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegało postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którym organ odwoławczy utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] lutego 2020 r. o zwrocie skarżącej wniosku o stwierdzenie nieważności postanowień Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2002 r., sygn. akt [...] oraz [...] czerwca 1978 r., sygn. akt [...].

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 66 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej zwanej "k.p.a.". W myśl powołanego przepisu, w sytuacji gdy podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy).

Skierowane przez skarżącą do organu administracji publicznej podanie dotyczyło stwierdzenia nieważności postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...] i z dnia [...] czerwca 1978 r., sygn. akt [...]. Podstawą zwrotu przez Ministra przedmiotowego podania było stwierdzenie, że sprawa nim objęta nie może być rozstrzygnięta w drodze postępowania administracyjnego, gdyż ma ona charakter sprawy cywilnej. Zaś do rozpoznania tego rodzaju spraw, stosownie do art. 2 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm., dalej zwanej "k.p.c."), powołane są sądy powszechne.

Zatem, zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia miało ustalenie, czy sprawa objęta wniesionym do organu administracji publicznej żądaniem skarżącej mogła być rozpatrzona w trybie postępowania administracyjnego, czy też – jak przyjął to Minister - należy ona do drogi postępowania cywilnego.

Po analizie akt sprawy Sąd podzielił prawidłowość stanowiska organu.

Akta sprawy jednoznacznie potwierdzają bowiem, że należące do F. P. i C. P. gospodarstwo rolne nie zostało przejęte na podstawie decyzji administracyjnej, jak też innego orzeczenia wydanego przez ówczesne organy administracji publicznej. Skarb Państwa stał się bowiem właścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego na podstawie prawa cywilnego, to jest w drodze dziedziczenia z mocy ustawy, gdyż S. M. nie spełniała ówczesnych warunków dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

Zatem, istota sprawy objętej podaniem skarżącej sprowadza się z jednej strony do dochodzenia prawa własności gospodarstwa rolnego (będącego prawem rzeczowym), z drugiej zaś strony do żądania odszkodowania za przejęte gospodarstwo (roszczenia cywilnoprawnego) jedynie w postępowaniu cywilnym przed właściwym sądem powszechnym. Wobec powyższego, uznać trzeba, że zawarte w podaniu skarżącej żądania dotyczą rozstrzygnięcia spraw należących do kategorii spraw cywilnych w rozumieniu art. 1 k.p.c. Tego zaś rodzaju sprawy, ze swej istoty, podlegają rozpoznaniu wyłącznie przez sądy powszechne, a nie przez organy administracji publicznej, o czym przesądza treść art. 2 § 1 k.p.c.

Sytuacja zaś, w której sprawa objęta wniesionym do organu administracji publicznej podaniem strony podlega kognicji sądu powszechnego powoduje, że organ nie ma jakiejkolwiek prawnej możliwości jej merytorycznego załatwienia, czy też przekazania do rozpoznania właściwemu sądowi. Zobowiązany jest natomiast, na mocy art. 66 § 3 k.p.a., do zwrotu podania dotyczącego tego rodzaju sprawy stronie je wnoszącej. Taka też właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. To zaś oznacza, że podjęte na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2020 r. zwracające skarżącej podanie i utrzymujące je w mocy postanowienie tego samego organu z [...] marca 2020 r. odpowiadają prawu, a skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wobec powyższego, podniesione w skardze i piśmie procesowym z [...] lipca 2020 r. kwestie dotyczące przyznania skarżącej adekwatnego odszkodowania lub rekompensaty za utracone gospodarstwo rolne nie mogły mieć wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.