Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 71/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193 ust. 1 pkt 1,  ust. 1a, art. 194 ust. 1,  ust. 1a, ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 8  ust. 1 pkt 2, ust. 3  pkt 3, ust. 4 pkt 7,
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 6, art. 7,  art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2023 r. nr SKO.N.M.430/3120/2023 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r., nr PCPR.5600.31.2023.EA, na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1 oraz art. 194 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r., poz. 447 ze zm., dalej "u.w.r."), uchwały nr [...] Rady Powiatu w [...] z dnia 23 stycznia 2012 r., w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Z. z 8.03.2012 r., poz. [...], dalej: "uchwała"), art. 8, art. 9 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej "u.p.s."), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 735 ze zm., dalej "K.p.a."), odmówił K. B. (dalej "skarżąca") odstąpienia od ustalenia opłaty miesięcznej za pobyt dziecka O. T. w rodzinie zastępczej spokrewnionej za okres od 01.03.2023 r. do 29.02.2024 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 193 ust. 1 pkt 1

w związku z art. 194 ust. 2 i ust. 3 u.w.r. oraz § 3 ust. 1 uchwały i dokonał oceny możliwości odstąpienia od ustalenia ww. opłaty na podstawie posiadanej dokumentacji. Organ I instancji ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem S. B. oraz dwiema małoletnimi córkami. Skarżąca pełni służbę w Jednostce Wojskowej [...] G. jako żołnierz zawodowy, osiągając w miesiącu lutym 2023 r. dochód netto [...] zł. Natomiast jej mąż jest zatrudniony w Oddziale [...] Wojskowej w E., w służbie stałej jako żołnierz zawodowy. W lutym 2023 r. mąż skarżącej osiągnął dochód w wysokości [...] zł oraz otrzymał dodatek za rozłąkę w wysokości [...] zł netto, jak i należności za dyżury i służby w wysokości [...] zł netto. Łącznie jego dochód organ ustalił na kwotę [...]zł netto. Skarżąca podała również, że opłaca zasądzone alimenty na rzecz syna O. T. w wysokości [...] zł miesięcznie, co wynikało z oświadczenia rodziny zastępczej o ich otrzymaniu. Skarżąca przedstawiła także bieżące wydatki rodziny związane w szczególności z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dojazdami i utrzymaniem córek.

Organ I instancji ustalił, że skarżąca pobiera świadczenie wychowawcze

w wysokości [...] zł miesięcznie. Z dokumentów załączonych do przedmiotowego wniosku wynikało, że w lutym 2023 r. rodzina skarżącej nie pobierała zasiłku pielęgnacyjnego, świadczeń rodzinnych, dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku okresowego z Ośrodka Pomocy Społecznej w G..

Organ I instancji na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 oraz ust. 4 pkt 7 u.p.s. odliczył od dochodu kwotę alimentów i świadczenie wychowawcze i ustalił miesięczny dochód rodziny na kwotę [...]zł, zaś dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł.

Organ I instancji podał, że nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej, gdyż dochód na osobę w rodzinie przekroczył kryterium dochodowe określone przepisami u.p.s. tj. dla osoby w rodzinie - w wysokości 600 zł (art. 9 ust. 8 u.p.s.). Jednocześnie dochód na osobę w rodzinie przekroczył 250% kryterium dochodowego określonego przepisami u.p.s. tj. dla osoby w rodzinie - w wysokości 1.500 zł. Ponadto nie wystąpiła inna uzasadniona okoliczność umożliwiająca odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty (§ 3 ust. 1 uchwały).

Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji i zarzuciła organowi naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 uchwały, art. 194 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r., art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 27 listopada 2023 r. decyzję nr SKO.N.M.430/3120/2023, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy powołał przepisy art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a art. 80 ust. 1

i art. 81, art. 194 ust. 1, ust. 2 u.w.r. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 uchwały i stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, albowiem nie zostały spełnione przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 uchwały. Z akt sprawy wynikało, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, które zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynosiło 600 zł na osobę w rodzinie, nie została więc spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 uchwały. Nie została spełniona też przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 uchwały, bowiem dochód na osobę w rodzinie przekracza jednocześnie 250% ww. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego przepisami o pomocy społecznej, tj. przekracza 250% kwoty 600 zł, czyli kwotę 1.500 zł. Ustalony w oparciu akta sprawy dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł bowiem [...] zł.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo w oparciu o art. 8 ust. 3 u.p.s. uznał, iż nie podlegają odliczeniu od dochodu ustalanego na potrzeby niniejszego postępowania różnego rodzaju wydatki skarżącej związane z szeroko pojętym bieżącym utrzymaniem, m.in. z tytułu kosztu najmu mieszkania, koszty zakupu paliwa, koszty amortyzacji i ubezpieczenia auta, koszty związane z utrzymaniem gospodarstw domowych, tj. wyżywienie, dojazdy do pracy, chemia gospodarcza, zakup opału, koszty związane z umieszczeniem starszej córki w szkole podstawowej oraz młodszej w przedszkolu. Organ I instancji prawidłowo odliczył od dochodu jedynie kwotę alimentów świadczonych na rzecz małoletniego O. T..

Organ odwoławczy uznał za prawidłowe ustalenie dochodu rodziny skarżącej bez wliczania do niego świadczenia wychowawczego, w myśl art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s., jak i na podstawie ww. art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., odliczenie alimentów i uwzględnienie dochodu rodziny z miesiąca lutego 2023 r., a więc z miesiąca poprzedzającego złożenie przez stronę wniosku o odstąpienie od ustalenia wnoszącej odwołanie opłaty za pobyt małoletniego dziecka w pieczy zastępczej.

Organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że nie wystąpiła również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 uchwały, tj. inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, bezdomność, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Strona nie przedstawiła w toku postępowania ani nawet na etapie odwołania od decyzji organu I instancji dokumentów potwierdzających te okoliczności. Organ odwoławczy wskazał na uznaniowy charakter przedmiotowej decyzji i powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych w tym względzie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy uznał, że nie mogły one zostać uwzględnione. Nieuprawniony był zarzut błędnej wykładni art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r., w ramach którego podniesiono, że opłata została ustalona za okres od 1 marca, a więc przed wszczęciem postępowania o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ odwoławczy wskazał, że w ramach niniejszego postępowania nie dokonywano żadnego ustalenia opłaty obciążającej skarżącą.

W rozpatrywanej sprawie wydano jedynie decyzję na podstawie art. 194 ust. 3 u.w.r., tj. w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, nie wydano żadnej decyzji na podstawie art. 193 ust. 1 u.w.r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wynik sprawy w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty stanowi tzw. zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., dla sprawy o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dopiero zatem, gdy decyzja ta stanie się ostateczna, można rozpatrywać kwestie związane

z ustaleniem opłaty. W niniejszej sprawie organ powinien więc, w pierwszej kolejności, dokonać oceny przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty i ostatecznie tę kwestię rozstrzygnąć.

Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, niezasadny okazał się zarzut podniesiony w odwołaniu dotyczący nieprawidłowego zastosowania art. 194 ust. 3 u.w.r. zgodnie z którym organ I instancji miał nie rozpoznać wniosku skarżącej również w zakresie umorzenia odpłatności oraz miał nie rozpoznać wniosku w zakresie odstąpienia od płatności w okresie 12 miesięcy, złożonego w odwołaniu. Organ odwoławczy podał, że skarżąca w odwołaniu wniosła jedynie o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej.

Organ odwoławczy stwierdził również, że w świetle przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 uchwały, dla odstąpienia od ustalania opłaty nie ma znaczenia fakt podniesiony w odwołaniu, że ojciec małoletniego dziecka zmarł, co powoduje, iż ciężar uiszczenia opłaty spoczywa wyłącznie na skarżącej, gdyż nie stanowi to żadnej okoliczności wymienionej w ww. przepisie.

Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. decyzję i wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Sformułowała również wnioski skierowane do organu administracyjnego o odstąpienie od płatności lub rozłożenia jej na raty.

Zarzuciła organowi:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

błędną wykładnię § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz 3 uchwały nr [...] Rady Powiatu w [...] z dnia 23 stycznia 2012 r., polegającą na nieustaleniu, że kryterium dochodowe skarżącej nie pozwala na uiszczanie opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej, w szczególności z uwagi na fakt, że skarżąca wychowuje inne małoletnie dzieci, tj. dwie małoletnie córki, które pozostają pod jej opieką, a także z uwagi na to, że występują inne uzasadnione okoliczności, takie jak szczególne okoliczności po stronie odwołującej się - wypadek przy pracy, przerzucenie pełnego obowiązku na skarżącą z uwagi na śmierć ojca małoletniego syna, co powoduje, iż nieprawidłowo nie zostały zastosowane ww. normy prawne, a także organ winien uwzględnić powstanie przesłanek uzasadniających, że zachodzą okoliczności do odstąpienia od opłaty;

błędne zastosowanie art. 193 ust. 1 w zw. z art. 194 ust. 1 i ust. 2 i ust. 3 u.w.r. w zw. z § 3, § 4 i § 5 uchwały, w ten sposób, że organ I instancji odmówił skarżącej odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka O. T. w rodzinie zastępczej spokrewnionej za okres od 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r., ustalając i oceniając w sposób nieprawidłowy: - jej sytuację finansową i osobistą, podczas gdy wnosząca skargę złożyła wniosek o odstąpienie ustalania opłat za pobyt syna z uwagi na trudną sytuację materialną i brak środków pozwalających na uiszczenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej spokrewnionej,

- kryterium dochodowe, co zostało w ocenie skarżącej odpowiednio udowodnione w toku postępowania administracyjnego, a nie zostało uwzględnione przez organ I i II instancji;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) niezastosowanie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., w ten sposób, że organ I Instancji nie uwzględnił, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie może ponosić opłaty solidarnie z drugim rodzicem z uwagi na śmierć ojca małoletniego syna, co powoduje zwiększony obowiązek po stronie skarżącej, a więc stanowi szczególną przesłankę uzasadniającą odstąpienie od ustalania opłaty oraz że ww. uzasadniona okoliczność mieści się w granicach innego zdarzenia losowego, co winno skutkować odstąpieniem od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej;

2) niezastosowanie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., w ten sposób, że organ odwoławczy nie ustalił, że skarżąca nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, bowiem w ocenie skarżącej organ winien uwzględnić wszelkie okoliczności składające się na sytuację życiową i majątkową skarżącej, a nie wybiórczo dokonywać oceny jej sytuacji życiowej i majątkowej.

W uzasadnieniu skargi zarzuty zostały uszczegółowione.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z dalej: "p.p.s.a.").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Spór w sprawie dotyczy odmowy uwzględnienia wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty miesięcznej za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

Na wstępie należyć zauważy, że organ I instancji dokonywał błędnie doręczeń pism pełnomocnikowi strony, mimo, iż wniosek wszczynający ww. postępowanie złożyła osobiście skarżąca, zaś pełnomocnictwo w sprawie zostało złożone dopiero do odwołania skarżącej. Sąd uznał, że powyższe uchybienie nie miało wpływu na wynik postępowania, bowiem organ I instancji doręczał równolegle wszystkie pisma również skarżącej. Nie doszło zatem do naruszenia praw skarżącej w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji. W innych postępowaniach administracyjnych, które prowadził organ I instancji, skarżąca była reprezentowana przez tego samego pełnomocnika i prawdopodobnie była to przyczyna błędu organu I instancji. Pełnomocnik w toku postępowania administracyjnego przed organem I instancji nie zaprzeczył, że nie reprezentuje skarżącej.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy wskazać należy, że na podstawie art. 193 ust. 1 u.w.r., rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 -

w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;

2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka

w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka

w pieczy zastępczej (ust. 1a).

W myśl art. 194 ust. 1 u.w.r., opłatę o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty (art. 194 ust. 1a u.w.r.).

Stosownie do art. 194 ust. 2 u.w.r., szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, określa w drodze uchwały rada powiatu. Jednocześnie starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając powyższą uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty (art. 194 ust. 3). Uchwała nr [...] Rady Powiatu w [...] z dnia 23 stycznia 2012 r., w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Z. z 8.03.2012 r., poz. [...]) stanowi w § 3 ust. 1, że odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym może nastąpić na wniosek osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub z urzędu w przypadku, gdy:

dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, nie przekracza kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej,

dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, nie przekracza 250% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej i jednocześnie zachodzi przynajmniej jedna z poniższych okoliczności:

a) osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty wychowują inne małoletnie dzieci pozostające pod ich opieką,

b) osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty ponoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w placówkach, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, placówkach opiekuńczo- wychowawczych, regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych, innych placówkach zapewniających całodobową opiekę i wychowanie, leczenie lub rehabilitację oraz w rodzinach zastępczych i rodzinnych domach dziecka,

wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, bezdomność, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Należy wyjaśnić, że postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty musi zostać poprzedzone postępowaniem w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej opłaty. Od wyniku postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty może zależeć dalszy przebieg postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W sytuacji bowiem uznania przez organ, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, w ogóle nie zachodzi potrzeba wydania kolejnej decyzji, tj. decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 u.w.r. wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu. Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty powoduje, że do czasu uzyskania przez tę decyzję waloru ostateczności, nie może być rozstrzygana sprawa ustalenia tej opłaty. Ustalanie opłaty w sytuacji odstąpienia od jej ustalania jest bezprzedmiotowe,

a bezprzedmiotowość tę powoduje jedynie ostateczne zakończenie sprawy odstąpienia od ustalenia opłaty decyzją o odstąpieniu od ustalenia opłaty (por. wyroki NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/15; z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2171/16; z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3078/14; z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2349/20).

Powyższego nie podważa fakt zgłoszenia wniosku, takiego jaki był procedowany przez organy administracji w rozpoznawanej sprawie, już w toku postępowania o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, skoro rozstrzyganie o odstąpieniu od ustalenia opłaty może nastąpić także z urzędu, gdy np. organ w trakcie postępowania o ustalenie opłaty dojdzie do przekonania, że występują przesłanki uzasadniające odstąpienie od jej ustalenia lub taki wniosek złoży strona. Tylko odmowa odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzić będzie obowiązek jej ustalenia w trybie art. 194 ust. 1 u.w.r. Ustalenie owej opłaty może natomiast stanowić podstawę dla pozostałych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 194 ust. 3 u.w.r., tj. umorzenia opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu jej płatności lub rozłożenia na raty.

Wskazać należy, że zaskarżona decyzja należy do decyzji podejmowanych przez organ administracyjny w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przed wydaniem decyzji, organ winien zbadać i wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą mieć dla sprawy istotne znaczenie. Motywy decyzji o charakterze uznaniowym nie mogą być bowiem dowolne, muszą mieć związek ze sprawą oraz opierać się na przesłankach o charakterze prawnym. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty.

Zgodnie z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne.

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził, że organy nie wykroczyły poza ramy swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Sądu, organy administracji w sposób prawidłowy ustaliły aktualną w sprawie sytuację dochodową skarżącej i odniosły ją do obowiązujących w sprawie przepisów. Wykazały, że nie zaistniały w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1-3 uchwały. W szczególności prawidłowo został ustalony dochód rodziny w miesiącu lutym 2023 roku w wysokości [...] zł. Kwotę tę uzyskano po odliczeniu świadczenia wychowawczego oraz alimentów (art. 8 ust. 4 pkt 7 i art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.).

W przeliczeniu na członka czteroosobowej rodziny uzyskano kwotę [...]zł.

Pozwala to przyjąć, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, które zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynosi 600 zł na osobę w rodzinie, co powoduje że nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 uchwały. Jednocześnie powyżej uzyskana kwota jako dochód na osobę w rodzinie przekracza 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego przepisami o pomocy społecznej, tj. przekracza 250% kwoty 600 zł, czyli kwotę 1.500 zł, zatem nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 uchwały. Przy tym należy zauważyć, że skoro dochód na osobę w rodzinie, osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty przekroczył 250% kryterium dochodowego określonego przepisami u.p.s., nie mógł być wzięty pod uwagę fakt, że skarżąca ma na wychowaniu dwie małoletnie córki.

Sąd zgodził się także z organami, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 uchwały, tj. wystąpienia innej uzasadnionej okoliczności. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów na poparcie wystąpienia ww. przesłanki. Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że tego typu, jak wskazany w akcie prawa miejscowego, katalog zdarzeń losowych ma charakter otwarty, o czym świadczą sformułowania w rodzaju "w szczególności", lub jak w tej sprawie "innych zdarzeń losowych". Ponadto, już samo określenie "losowe" wskazuje, że chodzi o katalog stanów faktycznych, których charakteru i cech nie można z góry określić, bowiem ze swej natury pojęcie to ma charakter niedookreślony i obejmuje możliwie szeroki zakres zdarzeń nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych (por. podobnie wyrok NSA z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 338/14). Jednak, jak wskazuje treść omawianego przepisu uchwały, takie zdarzenie, w danym stanie faktycznym, musi znacząco wpływać na aktualną sytuację, m.in. materialną strony. W niniejszej sprawie na takie okoliczności skarżąca się nie powoływała. Okoliczność, że skarżąca płaci alimenty na dziecko, którego dotyczyły przedmiotowe postępowanie do nich nie należy, zwłaszcza, że kwota alimentów została z mocy prawa odliczona przez organ od dochodu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej.

Zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie zostały wydane na podstawie 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r., zatem nie można mówić o naruszeniu ww. przepisu. Odnośnie naruszenia art. 194 ust. 3 u.w.r. wskazać należy, że kwestia ewentualnego umorzenia, jak i odstąpienia od płatności w okresie 12 miesięcy oraz rozłożenia na raty płatności należy do właściwości organu administracji, które mogą być przedmiotem odrębnych postępowań administracyjnych.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. W ocenie Sądu, organy w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, dokonały jego oceny i wywiodły z niego logiczne wnioski. Fakt, że skarżąca nie podziela stanowiska organu odwoławczego zawartego w zaskarżonej decyzji nie świadczy o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sad uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.