Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 873/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 4-5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. M. oraz T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie przeniesienia udziału we wspólnocie gruntowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] r., 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

W aktach sprawy znajduje się decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej K. z dnia [...], nr [...], którą rozpoznano odwołanie od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ż. z dnia [...] nr [...] (decyzji tej brak w aktach) w sprawie uznania nieruchomości stanowiącej las za wspólnotę gruntową serwitutową mieszkańców wsi J., wraz z wykazem uprawnionych do udziału we wspólnocie. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 6 ust. 2 i 3 oraz art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. nr 28, poz. 169). Jako załączniki do decyzji wymienione są inne dwie decyzje z dnia [...] nr [...] i nr [...] oraz wykaz osób uprawnionych do korzystania z lasu ekwiwalentowego wsi J. i wykaz uprawnionych do korzystania z lasu serwitutowego wsi J. Decyzji o wskazanych numerach brak w aktach, znajdują się w nich natomiast kopie obu wykazów. Wykazy obejmują: imię i nazwisko pierwotnego posiadacza, nr upraw., imię i nazwisko obecnych posiadaczy, miejsce zamieszkania oraz udział w całości. W wykazie osób uprawnionych do korzystania z lasu ekwiwalentowego wsi J. rubryki dotyczące przedmiotu sprawy nie są czytelne. Oryginalny maszynopis jest nieczytelny, czytelne są tylko zmiany naniesione w wyniku przeniesienia udziału w roku [...]. Natomiast w wykazie osób uprawnionych do lasu serwitutowego zachował się maszynowy wpis dotyczący poz. 19. Jako pierwotny posiadacz ujawniony jest M.M., nr upraw. [...], a jako ówczesny posiadacz M.M. zamieszkała w J. nr [...], wielkość udziału [...]. W aktach brak decyzji zatwierdzającej wykaz uprawnionych do wspólnoty ekwiwalentowej.

W aktach sprawy znajduje się także kopia aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...], wydanego na podstawie art. 1, 8 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250). Naczelnik Gminy w J. aktem tym stwierdził, że T.M. i jego żona A.M. stali się z mocy prawa właścicielami działek o podanych w akcie numerach, wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi. Z tytułu nabycia działki oznaczonej nr [...] z mocy prawa powstało prawo dożywocia na rzecz M.M., obciążające tę nieruchomość. Treść dożywocia określa umowa, stanowiąca integralną część aktu. Umowy tej w aktach brak.

Umową darowizny z [...] M.M. darowała swej siostrzenicy A.P. udziały w lasach "ekwiwalentowo-serwitutowych" w S.: cały udział w lesie ekwiwalent Ł. i w lesie "[...]". W wyniku tej umowy A.P. zwróciła się do Wójta Gminy o przepisanie tych udziałów we wspólnotach na jej rzecz. Ostateczną decyzją z dnia [...] Wójt Gminy J. zatwierdził przepisanie na rzecz A.P. uprawnienia do nr uprawnego [...] wspólnoty gruntowej wsi J.: las ekwiwalent (serwitut) i ekwiwalent "Ł.", dotychczas przysługującego M.M. Podano, że A.P. jest właścicielem gospodarstwa rolnego w J., figurującego jako uprawnione do korzystania z ekwiwalentu wspólnoty gruntowej wsi J. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 28 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

Pismem z dnia [...] A.M. i T.M. złożyli wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...], powołując się na przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1, 4 i 5 k.p.a. Podali, że o decyzji ostatecznej zatwierdzającej darowiznę udziałów we wspólnocie dowiedzieli się w urzędzie gminy w dniu [...]. Nie brali udziału w postępowaniu. Podnieśli, że nie zgadzają się z decyzją, albowiem uprawnienia do numeru uprawnego nr [...], w tym przedmiotowe udziały we wspólnotach, były wykorzystywane wyłącznie przez nich, a ani M.M., ani A.P., nie prowadziły gospodarstwa rolnego.

Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] nr [...] najpierw odmówił wznowienia postępowania uznając, że wnioskodawcy nie mają przymiotu strony i nie mogą żądać wznowienia postępowania. W odwołaniu od tej decyzji A.M. i T.M. podnieśli, że są i byli jedynymi osobami uprawnionymi do udziałów we wspólnocie leśnej. M.M. była jednym z kilkorga spadkobierców po J. i K.M., co potwierdza postanowienie spadkowe sądu z dnia [...]. Całe gospodarstwo, w tym uprawnienie do numeru uprawnego [...] od roku co najmniej [...] posiada T.M. M.M. jeszcze przed wejściem w życie ustawy uwłaszczeniowej z roku 1971 nie prowadziła gospodarstwa i przeprowadziła się do P. T.M. jest uprawniony do udziałów we wspólnocie nie tylko z nr [...], pod którym jest zarejestrowany, ale także z nr [...]. Wójt Gminy, mimo dysponowania informacjami o stanie faktycznym bezpodstawnie uznał, że uprawniona do udziału we wspólnocie była M.M., która nie była nigdy jego posiadaczem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem wójta, albowiem będąca stroną postępowania M.M. zmarła, a jej spadkobiercą, zgodnie z postanowieniem SR w Ż. z dnia [...] sygn. akt [...] jest m.in. T.M. Wobec powyższego przysługuje mu status strony i prawo złożenia wniosku. Nie może on natomiast domagać się wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem spadkodawczyni brała udział w postępowaniu, zatem jej następcy prawni nie mogą zarzucać, że strona w postępowaniu nie uczestniczyła. Kolegium zaleciło, aby organ I instancji wziął natomiast pod uwagę, że żądanie wznowienia było także oparte na przesłankach z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.

W piśmie z dnia [...] T.M. podkreślił, że w jego przekonaniu M.M. nie mogła zbyć udziałów we wspólnocie leśnej, albowiem udziałami takimi nie dysponowała.

Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy J. ponownie odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...]. Stwierdzono, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wznowienia, podawanych przez wnioskodawców. Strona postępowania, M.M. brała udział w postępowaniu, nie została wykazana fałszywość żadnego z dowodów będących podstawą wydania decyzji, nie ujawniono także żadnych innych dowodów i okoliczności, istniejących w dacie wydania decyzji a nieznanych organowi.

SKO w B. decyzją z [...] ponownie uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że badanie przesłanek wznowienia może nastąpić dopiero po wznowieniu postępowania i nie może stanowić podstawy do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Skarga na tę decyzję została oddalona przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 840/07.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy J. wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...]. Wskazał, że wznowienie nastąpiło na wniosek A.M. i T.M. Nadto podał, że zgodnie ze stanowiskiem SKO w B., przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie nie zachodzi, natomiast postępowanie podlega wznowieniu w celu zbadania przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy J., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5 oraz art. 146 § 1 i 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Wójta Gminy J. z dnia [...]. W uzasadnieniu podał, że zbadano przyczyny wznowienia, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., pomijając zarzut z art. 145 § 1 pkt 4 ze względu na wcześniejsze, wyraźne stanowisko SKO w tej kwestii. Ustalono, że żaden z dowodów, na których oparto decyzję z [...] nie okazał się fałszywy. W mocy pozostaje umowa darowizny uprawnień do numeru uprawnego [...]. Nadto upłynęło już 10 lat od doręczenia decyzji, co skutkuje zastosowaniem art. 146 § 1 k.p.a. Nie jest zasadne także powołanie się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., albowiem nie wskazano żadnych nieznanych dowodów i faktów. T. i A.M. swoje uprawnienia wywodzą z faktu dziedziczenia po M.M., kwestionując czynności dokonane przez nią przed śmiercią. Umowa zawarta między A.P. i M.M., czyni zadość rygorom art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

W odwołaniu od decyzji A. i T.M. podnieśli, że ich zarzuty pozostają aktualne, albowiem M.M. nie była posiadaczem ani współposiadaczem udziału we wspólnocie, nie prowadziła żadnego gospodarstwa i zamieszkiwała poza terenem. Zauważyli, że powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. mieli na względzie, że spośród spadkobierców J. i K.M., M.M., tylko nominalnie dziedziczyła spadek, który przypadał także pozostałym członkom rodziny, zaś organ gminy wadliwie powołuje się na fakt dziedziczenia po M.M. Podkreślili, że osobiście i przez cały czas korzystali ze wspólnoty. Swoich praw nie wywodzą zaś z faktu dziedziczenia po M.M., lecz po J. i K.M., w których prawa wstąpili w roku [...]. Umowa darowizny udziałów jest zatem nieważna.

Prowadząc postępowanie organ odwoławczy przeprowadził rozprawę administracyjną celem umożliwienia stronom zapoznania się z materiałem i wypowiedzenia w sprawie.

Zaskarżoną decyzją SKO w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazano, że mimo stwierdzonych uchybień procesowych organu I instancji (w szczególności organ ten nie umożliwił stronom przed wydaniem decyzji zajęcia stanowiska w sprawie), decyzja jest prawidłowa a uchybienia te zostały usunięte przez organ odwoławczy. Kolegium podzieliło stanowisko, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Sfałszowanie dowodów musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, co w sprawie nie ma miejsca. Pozostającą w obrocie decyzją z dnia [...] uznano nieruchomości położone w S., stanowiące las, za wspólnotę gruntową serwitutową mieszkańców wsi J. i zatwierdzono wykaz osób uprawnionych wraz z wielkością przysługujących im udziałów. W wykazie tym ujawniona była M.M., która darowała swój udział A.P. Podstawą wydania decyzji ostatecznej, będącej przedmiotem postępowania, były zatem: decyzja zatwierdzająca wykaz osób uprawnionych, umowa darowizny oraz wniosek obdarowanej. Nie wykazano, aby została stwierdzona fałszywość któregokolwiek z tych dokumentów.

Nie ujawniono także nowych dowodów lub okoliczności nieznanych organowi w dacie wydawania decyzji. Okoliczności takich nie stanowią zarzuty, że M.M. nie mieszkała pod nr [...], że udział był związany z gospodarstwem, stanowiącym własność odwołujących się na podstawie aktu własności ziemi, zaś M.M. nie prowadziła gospodarstwa i dlatego nie mogła być uprawniona do udziału. Okoliczności te nie mają znaczenia, albowiem decyzja objęta żądaniem wznowienia postępowania nie była wydawana na podstawie art. 8 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych i decyzją tą nie ustalano wykazu osób uprawnionych, lecz o przeniesieniu uprawnień, wynikających z decyzji Prezydium PRN z [...]. Zgodnie z art. 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, uprawnionymi do udziału we wspólnocie leśnej są osoby zamieszkujące lub mające siedzibę na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę lub zamieszkujące na terenie innej miejscowości, a prowadzące gospodarstwo rolne, chyba że w okresie 5 lat przed wejściem w życie ustawy ze wspólnoty nie korzystały. Zgodnie z art. 27, udział we wspólnocie może być zbywany wyłącznie w całości i tylko na rzecz osób posiadających już udział w tej wspólnocie oraz posiadających gospodarstwo rolne w tej samej wsi lub we wsiach przylegających do wspólnoty. Z wyjaśnień Wójta wynika, że A.P. rygory te spełniała.

W skardze do sądu administracyjnego A. i T.M. zarzucili wydanie decyzji obu instancji z naruszeniem art. 151 § 1 i 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., podtrzymując wcześniej zgłaszane argumenty. Nadto stwierdzili, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w Ż. z [...] nie stanowi źródła prawa własności na rzecz M.M., także wykaz uprawnionych nie potwierdza prawa własności, lecz jedynie stanowi podstawę do domagania się nabycia prawa własności przez osobę w nim wymienioną. Z wykazu uprawnionych pochodzącego z roku [...] wynika, że uprawnionym był M.M., poprzednik J. i K., po których w [...] r. stwierdzono nabycie spadku na rzecz ich zstępnych. Cała nieruchomość, która była przedmiotem spadkobrania po rodzicach, a wcześniej po dziadkach T.M., decyzją z [...] stała się własnością samoistnych posiadaczy: T. i A.M. M.M. figuruje w spisie uprawnionych z powodu błędu. Natomiast Wójt pominął dokumentację, stanowiącą podstawę do wydania zaświadczenia do numerów rejestrowych, gdzie obok M.M., każdorazowo figuruje jako użytkownik T.M. W konsekwencji wydał decyzję, nie powiadamiając faktycznego użytkownika numeru rejestrowego o prowadzonym postępowaniu. W piśmie procesowym z [...] dodatkowo zarzucili, że umowa przeniesienia udziału we wspólnocie została zawarta bez wymaganej prawem formy aktu notarialnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że w sprawie organy nie badały, czy M.M. zasadnie została uznana za osobę uprawnioną do udziału we wspólnocie lecz czy zaistniały przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną.

Uczestniczka postępowania A.P. wniosła o oddalenie skargi, negując twierdzenia, jakoby M.M. nie posiadała gospodarstwa rolnego i nie zamieszkiwała pod numerem [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

Zasadnie zwraca uwagę organ odwoławczy, że przedmiotem kontroli jest decyzja wydana w wyniku przeprowadzenia postępowania nadzwyczajnego, dotyczącego wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją ostateczną. Badaniu podlegały zatem przesłanki wznowienia postępowania, o jakich mowa w art. 145 § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu lub na wniosek strony. W niniejszym przypadku wniosek został złożony przez dwie osoby, A.M. i T.M., którzy wskazali na trzy przesłanki wznowienia: pominięcie ich udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej, fałszywości dowodów, na których ustalono istotne okoliczności faktyczne dla sprawy oraz ujawnienia nowych okoliczności faktycznych lub dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi. Należy zwrócić uwagę i podkreślić, że zarzut z art. 145 § 1 pkt 4 k.p. a. dotyczył pominięcia w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną udziału wnioskodawców, nie M.M., jej udział jest bowiem bezsporny. Nadto wnioskodawcy podnosili, że swoje uprawnienia do uczestniczenia w postępowaniu wywodzą nie z faktu spadkobrania po M.M., lecz z tego powodu, że w dacie darowania udziałów we wspólnocie i prowadzenia postępowania administracyjnego, posiadali udziały we wspólnocie, których przeniesienie na inną osobę było przedmiotem postępowania. Trzeba też zauważyć, że spadkobiercą po zmarłej M.M. jest jej brat, T., nie jest natomiast spadkobierczynią A.M. Wywodzenie zatem jej legitymacji w postępowaniu z faktu spadkobrania po zmarłej M.M. nie znajduje uzasadnienia

Złożenie wniosku inicjuje etap badania wstępnego, które kończy się albo wydaniem decyzji o odmowie wznowienia, albo wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania. Sąd podziela pogląd, że jeżeli żądanie wznowienia oparte jest na zarzucie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a wnioskodawca powołuje się na przymiot strony przysługujący mu z zakończonym postępowaniu, to nie jest możliwe rozstrzygnięcie kwestii legitymacji prawnej na etapie postępowania wstępnego o wydanie decyzji o odmowie wznowienia, lecz postępowanie winno zostać wznowione, celem zbadania podnoszonych podstaw wznowienia i zakończone wydaniem decyzji rozstrzygającej o istnieniu podstaw wznowienia. Prawidłowo zatem doszło w sprawie do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Wadliwie natomiast zakreślono granice badania sprawy i w efekcie ograniczono rozpoznanie wniosku, pozostawiając poza rozważaniami kwestię legitymacji wnioskodawców do uczestniczenia w charakterze strony w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Organy wykluczyły weryfikację przesłanki wznowienia, polegającej na pozbawieniu strony, bez jej winy, udziału w postępowaniu, ograniczając się do badania dwóch pozostałych przesłanek, zgłoszonych przez wnioskodawców. Nie można uznać za skuteczne i wystarczające rozstrzygnięcia kwestii statusu wnioskodawców i pozbawienia ich udziału w postępowaniu, dokonanego poza granicami postępowania prowadzonego po wznowieniu. Rozstrzygnięcie to nadto jest wadliwe, albowiem nie odnosi się do argumentów wnioskodawców i kwestii ich udziału w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, lecz de facto do udziału w postępowaniu M.M., co wszak nie było negowane.

Z podanych wyżej powodów, obie wydane w sprawie decyzje podlegały uchyleniu, jako wydane z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Organy nie zbadały bowiem przesłanki wznowienia, na jaką powoływali się konsekwentnie skarżący, polegającej na pozbawieniu ich udziału w postępowaniu, które w przekonaniu skarżących winno toczyć się z ich udziałem, jako legitymujących się prawem do przedmiotowych udziałów we wspólnocie. Granice rozpoznania zakreśla wniosek skarżących zawierający żądanie wznowienia postępowania i w takim zakresie winno być przeprowadzone postępowanie w trybie art. 149 § 2 k.p.a. Prowadząc ponownie postępowanie, organy rozważą zatem także zarzuty związane z pozbawieniem udziału skarżących w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną Wójta z [...]. Należy przy tym zwrócić uwagę, że upływ terminów, o jakich mowa w art. 146 § 1 k.p.a. nie skutkuje wydaniem decyzji o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej, lecz zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. organ ogranicza się wówczas od stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił decyzji.

Sąd akceptuje natomiast stanowisko organów, dotyczące zarzutu oparcia decyzji ostatecznej na fałszywych dowodach. Istotnie, brak jest argumentów pozwalających uznać dowody, na których opierał się organ, za fałszywe. Co do zasady, stwierdzenie sfałszowania dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Odstępstwa od tej zasady przewiduje przepis art. 145 § 2 i 3 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 2 k.p.a., z przyczyny określonej w § 1 pkt 1 k.p.a., postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jeśli sfałszowanie jest oczywiste, a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Postępowanie można również wznowić, jeśli postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Istnienie takich przesłanek nie zostało wykazane. Nie są także uzasadnione twierdzenia skarżących dotyczące ważności umowy darowizny udziałów. Sugerowana przez nich forma aktu notarialnego nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawa, art. 27 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych stanowi jedynie, że zbycie udziału we wspólnocie następuje w formie aktu sporządzonego na piśmie i zatwierdzonego przez właściwego wójta, w odniesieniu do formy czynności prawnej przewiduje zatem wyłącznie wymóg zwykłej formy pisemnej.

Natomiast przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w niniejszej sprawie może pozostawać w związku z kwestią statusu wnioskodawców w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Wymaga ona bowiem rozważenia okoliczności, które w dotychczasowym postępowaniu nie były analizowane, a które mogą ewentualnie oddziaływać na ocenę prawidłowości wydania decyzji z [...].

Rozstrzygając ponownie sprawę i badając istnienie przesłanek wznowienia, organy winny uwzględnić regulację dotyczącą nabywania i przenoszenia udziałów we wspólnocie gruntowej. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, wykaz osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, wykaz obszarów gospodarstw przez nich posiadanych i wielkość przysługujących im udziałów we wspólnocie, ustala w drodze decyzji, starosta. W aktach sprawy znajduje się decyzja wydana przez organ odwoławczy – Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium WRN w K. z dnia [...], w której mowa o uznaniu gruntów za wspólnotę serwitutową, wraz z wykazem osób uprawnionych do udziału we wspólnocie. Wobec faktu, że załącznikami do decyzji są dwa wykazy osób uprawnionych: do korzystania z lasu ekwiwalentowego i lasu serwitutowego, należy w pierwszej kolejności wyraźnie rozstrzygnąć, czy decyzja ta dotyczy zatwierdzenia obu wykazów. Należy mieć przy tym na względzie, że umowa darowizny dokonanej na rzecz A.P. dotyczy dwóch udziałów o różnych wielkościach, w dwóch lasach. Wymaga wyjaśnienia, czy stanowią one jedną, czy też dwie wspólnoty. Podobnie usunąć należy wadę dokumentacji, polegająca na braku czytelności wpisów dotyczących wykazu osób uprawnionych do korzystania z lasu ekwiwalentowego "Ł.", tak aby treść oryginalnego wpisu poddawała się weryfikacji.

W oparciu o znajdujące się w aktach wykazy osób uprawnionych organy przyjęły, że pierwotnym uprawnionym był M.M. W dacie sporządzania wykazów (rok [...]) jako uprawniona została wykazana M.M. W przypadku pozytywnej weryfikacji faktu zatwierdzenia obu wykazów odpowiednimi decyzjami (lub decyzją), okoliczność tę należy uznać za stwierdzoną. Podkreślić trzeba jednak, że stan ten dotyczy roku [...] i odpowiada ówczesnemu stanowi faktycznemu i prawnemu. Ustalając osoby uprawnione, właściwy organ związany był przepisami ustawy, w szczególności art. 6 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wspólnotą gruntową są lasy, uprawnionymi do udziału w takiej wspólnocie są m. in. osoby fizyczne, zamieszkujące na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę, lub osoby zamieszkujące na terenie innej miejscowości, a prowadzące gospodarstwo rolne, chyba że w okresie 5 lat przed wejściem w życie ustawy osoby te faktycznie ze wspólnoty nie korzystały. W przekonaniu Sądu, regulacje dotyczące kryteriów ustalania osób uprawnionych do wspólnoty wskazują, że uprawnienie do udziału we wspólnocie zależy w sposób konieczny od faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Świadczy o tym nie tylko powołana regulacja art. 6 ust. 2 w.w. ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, zatwierdzając wykaz osób uprawnionych, jednocześnie starosta określa także wykaz obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych, co potwierdza wymóg prowadzenia gospodarstwa. Związek między uprawnieniem do udziału we wspólnocie a faktem prowadzenia gospodarstwa potwierdzają także przepisy regulujące rozporządzanie wspólnotami gruntowymi. Przepis art. 27 ust. 1 w.w. ustawy przewiduje możliwość zbycia udziałów, ale wyłącznie w całości i wyłącznie na rzecz osoby już posiadającej udział we wspólnocie oraz na rzecz osoby prowadzącej gospodarstwo rolne w tej samej wsi lub we wsiach przylegających do wspólnoty. Ten ostatni warunek służy utrzymaniu stanu, w którym osobami uprawnionymi do udziałów we wspólnocie są osoby prowadzące gospodarstwo rolne. Potwierdza prezentowane stanowisko także regulacja art. 28 ust. 1 w.w. ustawy, który przewiduje, że w razie zbycia wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego przez uprawnionego do udziału we wspólnocie, udział w tej wspólnocie przechodzi na nabywcę gospodarstwa. Przepis ten w wyraźny sposób zapewnia utrzymanie łączności między prowadzeniem gospodarstwa a związanymi z tego tytułu prawami do udziału we wspólnocie. Ustalenie w drodze ostatecznej decyzji, że M.M. była uprawniona do udziałów we wspólnocie każe przyjąć, że była ona wówczas osobą prowadzącą gospodarstwo rolne.

Skutki wynikające z przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych mają zasadnicze znaczenie dla udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy skarżący mieli status strony w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z [...] zatwierdzającą zbycie udziału gruntowego i w efekcie, czy zostali w tym postępowaniu pominięci. Rozważenie tej kwestii winno nastąpić z uwzględnieniem treści i skutków aktu własności ziemi wydanego na rzecz skarżących.

Przedłożony akt własności ziemi został wydany na podstawie art. 1, 8 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250), która weszła w życie 4 listopada 1971 r. Ustawa ta przewidywała m.in., że z dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w samoistnym posiadaniu rolników, stają się z mocy prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy prawni objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności lub dział spadku (art. 1 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 8 w.w. ustawy, jeżeli rolnik nabył własność nieruchomości, którą objął w posiadanie na podstawie umowy o dożywocie zawartej bez zachowanej formy prawem przewidzianej, a dożywotnik żyje w dniu wejścia w życie ustawy, z mocy prawa powstaje na rzecz dożywotnika prawo dożywocia, którego treść ustala się według tej umowy.

Przedkładany przez skarżących akt własności ziemi dokumentuje fakt powstania prawa dożywocia na rzecz M.M. z tytułu nabycia przez skarżących nieruchomości nr [...]. W świetle przytoczonej regulacji ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych treść i podstawa prawna aktu własności ziemi pozwala przyjąć, że skarżący przed dniem 4 listopada 1971 r. w drodze nieformalnej umowy dożywocia stali się posiadaczami przynajmniej jednej działki należącej do M.M., co następnie umożliwiło im nabycie jej własności z mocy prawa, na podstawie ustawy. Akt własności ziemi wymienia nadto znaczną ilość innych działek. Wymaga ustalenia przez organy, czy działki objęte aktem własności ziemi odpowiadają gruntom gospodarstwa rolnego, które było podstawą do uznania w roku [...] uprawnienia M.M. do posiadania udziału we wspólnocie gruntowej. Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, obszary gruntów osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej określa się według danych uwidocznionych w ewidencji gruntów.

W przekonaniu Sądu, przepis art. 28 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, w którym mowa o skutkach zbycia wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego przez uprawnionego do udziału we wspólnocie, znajduje zastosowanie także w sytuacji przejścia prawa do tego gospodarstwa na inne osoby w drodze uwłaszczenia z mocy prawa. Zbycie gruntów, o jakim jest mowa w art. 28 w.w. ustawy, nie ogranicza się tylko do przypadków umownego przeniesienia prawa do gruntów. Ustawa z roku 1971 o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych doprowadziła do uwłaszczenia samoistnych posiadaczy, którzy weszli w posiadanie gruntów gospodarstw rolnych w sposób nieformalny. Przejście z mocy prawa na osoby wskazane w akcie własności ziemi prawa do wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego należącego do osoby uprawnionej do udziału we wspólnocie gruntowej wywołuje skutek, o jakim mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych: udział ten przechodzi z mocy prawa na osobę, która nabyła prawo własności wszystkich gruntów osoby dotychczas uprawnionej do udziału we wspólnocie. Z tego względu w niniejszej sprawie szczególnie istotne jest ustalenie, czy A. i T.M. nabyli z mocy prawa wszystkie te grunty gospodarstwa rolnego, ze względu na które M.M. została w roku [...] uznana za osobę uprawnioną do udziału we wspólnocie leśnej.

Udział we wspólnocie jest zbywalny, co przewiduje art. 27 ust. 1 w.w. ustawy. Zbycie następuje w formie aktu sporządzonego na piśmie i zatwierdzonego przez właściwego wójta. Prawidłowo organy nadały temu zatwierdzeniu formę decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcie w tym zakresie dotyczy bowiem sprawy indywidualnej i rozstrzyga o uprawnieniach indywidualnych podmiotów. Ustawodawca poddał czynności rozporządzające kontroli wskazanego organu administracji publicznej, albowiem ustawa nie daje uprawnionemu pełnej swobody w dysponowaniu udziałem we wspólnocie, w sytuacji braku podstaw do zbycia udziału, organ uprawniony jest do odmowy zatwierdzenia aktu. Wydając decyzję w przedmiocie zatwierdzenia aktu zbycia udziału organ zobowiązany jest zbadać wszystkie przesłanki określone w ustawie i warunkujące skuteczność zbycia. Do takich przesłanej niewątpliwie należy także to, czy zbywca istotnie nadal legitymuje się udziałem we wspólnocie, czy nie przeszedł on z mocy prawa na osoby aktualnie posiadające prawo własności do gruntów gospodarstwa rolnego w trybie art. 28 w.w. ustawy. W przypadku przejścia prawa do wszystkich gruntów gospodarstwa na inne osoby, podmioty te niewątpliwie są stronami prowadzonego postępowania w przedmiocie zatwierdzenia zbycia udziału we wspólnocie.

Mając na względzie przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.