Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 302/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1, art. 17 ust. 1-2, art. 17 ust. 10-11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 marca 2023 r., nr OPE.906.2.31.2023.MJ w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 marca 2023 r. nr OPE.906.2.31.2023.MJ utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2023 r. nr SE.EP-20/028/92/AS/18 o oddaleniu zarzutów E. S. (dalej zwanej również jako "strona" lub "skarżąca") zgłoszonych przez stronę w postępowaniu egzekucyjnym.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Upoważnionych przedstawicieli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadzili w dniu 11 kwietnia 2018 r. kontrolę sanitarną w N. Sp. z o.o. w G. (kontrolowany obiekt: filia – "B.") w zakresie realizacji szczepień ochronnych, która wykazała m.in., że N. S. (ur. [...] 2016 r.) miał wykonane wyłącznie szczepienia noworodkowe.

Mając na uwadze wyniki kontroli Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (zwany dalej także jako "PPIS w Gdańsku") w dniu 26 października 2018 r. przesłał do E. S. – matki N. S., wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka przeciwko: wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyeliti, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone w dniu 5 listopada 2018 r.

W dniu 11 grudnia 2018 r. N. Sp. z o.o., odpowiadając na zapytanie organu, poinformowało Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, że w sprawie szczepienia N. S. 14 października 2018 r. dostarczono zaświadczenie od neurologa dziecięcego – odroczenie na 3 miesiące.

W dniu 17 września 2019 r. upoważnieni przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, w trakcie kontroli sanitarnej z zakresu wykonawstwa szczepień ochronnych w N. Sp. z o.o. w G. (kontrolowany obiekt: filia – "B."), stwierdzili, że N. S. nie został zaszczepiony.

W dniu 19 września 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystosował do E. S. upomnienie w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień dziecka N. S. Przedmiotowe upomnienie zostało doręczone w dniu 28 września 2019 r.

N. Sp. z o.o., odpowiadając na zapytanie organu w zakresie istnienia przeciwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u N. S., przy piśmie z dnia 28 stycznia 2020 r. przesłało do Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku kserokopię wydanego w dniu 15 listopada 2019 r. przez M. A. (pediatrę, specjalistę neurologa) zaświadczenia o odroczeniu szczepienia na 3 miesiące.

W dniu 6 września 2022 r. upoważnieni przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadzili kolejną kontrolę sanitarną z zakresu wykonawstwa szczepień ochronnych w N. Sp. z o.o. w G. (kontrolowany obiekt: filia – "B."), w trakcie której stwierdzono m.in., że N. S. jest nadal niezaszczepiony.

W świetle powyższego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 16 września 2022 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] oraz przesłał do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec E. S. celem wyegzekwowania zaszczepienia N. S. przeciwko: wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyeliti, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce.

Wojewoda Pomorski w dniu 7 października 2022 r. wydał postanowienie nr SO-IX.756.434.2022.PK nakładające na E. S. grzywnę w celu przymuszenia.

W dniu 5 grudnia 2022 r. strona wniosła, za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego, zarzuty do postępowania egzekucyjnego. Wojewoda Pomorski zawiesił postępowanie egzekucyjne i przekazał zarzuty strony, zgodnie z właściwością, do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku. Zgłoszone przez stronę zarzuty objęły:

1) brak wymagalności obowiązku – tytuł wykonawczy odnoszący się do upomnienia z dnia 19 września 2019 r. błędnie wskazuje, jakoby obowiązek wskazany w tytule wykonawczym był wymagalny, gdyż owe upomnienie odwołuje się do upływu terminu w żadnym miejscu niekonkretyzowanym;

2) brak spełnienia wymogów formalnych co do zawartości tytułu wykonawczego – brak pouczenia zgodnie z art. 27 § 9a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479), dalej powoływanej jako "u.p.e.a.";

3) błąd co do osoby zobowiązanej – zobowiązanym jest N. S. i jego dane powinny być wpisane w tytule wykonawczym w części A – "dane zobowiązanego";

4) brak wymagalności obowiązku w związku z odroczeniem terminu wykonania obowiązku – organ był powiadomiony listowne w odpowiedzi na upomnienie o przyczynach braku kompletu szczepień N. wraz z doręczonym odroczeniem lekarskim;

5) brak dokładnego określenia w tytule wykonawczym treści podlegającej egzekucji obowiązku, tj. niespełnienie wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

Do zarzutów strona załączyła odpowiedź na upomnienie oraz kopie odroczeń.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 31 stycznia 2023 r. działając na podstawie art. 17 ust. 1, art. 34 § 1 i art. 18 u.p.e.a., wydał postanowienie nr SE.EP-20/028/92/AS/18 oddalające zarzuty.

Organ odnosząc się do podniesionych zarzutów wskazał, że N. S., powinien zostać poddany następującym szczepieniom:

- w 2 miesiącu życia – pierwsza dawka szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi oraz Haemophilus influenzae oraz druga dawka szczepienia przeciwko wzw typu B,

- w 4 miesiącu życia – druga dawka szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae oraz pierwsza dawka szczepienia poliomyelitis,

- w 5-6 miesiącu życia – trzecia dawka szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae oraz druga dawka szczepienia poliomyelitis,

- w 7 miesiącu życia – trzecia dawka szczepienia przeciwko wzw typu B,

- w 13 -14 miesiącu życia – pierwsza dawka szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce.

Obowiązek poddania małoletniego ww. szczepieniom, został określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), zwanej dalej "u.z.z.z.ch" oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172). Uzupełnieniem ww. regulacji prawnych jest Program Szczepień Ochronnych (dalej także jako: "PSO") ogłaszany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego w drodze komunikatu. Jest to dokument o charakterze technicznym i zawiera informacje oraz wytyczne nt. sposobu realizacji obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, w tym wskazuje wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone. Zgodnie z PSO powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia. Organ podkreślił, że w przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w PSO, należy przeprowadzić szczepienia wyrównawcze jak najszybciej.

Odnośnie zarzutu wskazanego w punkcie 2 organ zaznaczył, że tytuł wykonawczy wystawiony został przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku zgodnie z obowiązującym wzorem TW-2, określonym przez Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w Rozporządzeniu z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1856).

Nawiązując do zarzutu wskazanego w punkcie 3 organ wyjaśnił, że w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dzieci), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (rodzice).

Odpowiadając na zarzut zawarty w punkcie 4 organ wskazał, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego w aktach sprawy brak było potwierdzenia wykonania szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach do szczepień. Zobowiązana do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej dołączyła trzy zaświadczenia lekarskie z dnia 14 października 2018 r., 15 listopada 2019 r. oraz 20 grudnia 2021 r. – każde odraczające szczepienia ochronne na okres 3 miesięcy. W wyniku kontroli sanitarnej przeprowadzonej przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w dniu 6 września 2022 r. stwierdzono, że w przypadku dziecka osoby zobowiązanej – N. S., w dokumentacji medycznej znajdującej się w "B." brak jest zapisu o długotrwałych przeciwskazaniach do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Na powyższe postanowienie E. S. wniosła zażalenie do Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zarzucając w nim:

1) naruszenie art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a.", w zw. z art. 107 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak merytorycznego odniesienia się organu co do zarzutów, a ograniczenie rozpoznania jedynie do ich przytoczenia w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia;

2) naruszenie art. 33 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo tego, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż nie została podana pełna i właściwa podstawa prawna obowiązku, obowiązek na dzień wystawienia upomnienia był odroczony, nade wszystko błędnie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji;

3) naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 k.p.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia do szerokiego wskazania podstawy prawnej obowiązku z pominięciem przez organ okoliczności podnoszonych w zarzutach, w szczególności co do wadliwości tytułu wykonawczego i braku wskazania podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Organ drugiej instancji wezwał skarżącą do uzupełnienia zażalenia poprzez przedstawienie zarzutów zgodnie z art. 33 u.p.e.a. i sprecyzowanie, które zarzuty z wymienionych w art. 33 u.p.e.a. podnosi.

Skarżąca odpowiadając na powyższe wezwanie wskazała, że podtrzymuje zarzut zawarty w punkcie 2 zażalenia. Jednocześnie poinformowała, że wnosi ponadto następujące zarzuty:

1) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, brak indywidualnego kalendarza szczepień oraz zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, odroczenie dziecka od obowiązkowych szczepień ochronnych;

2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu – doręczone w dniu 28 września 2019 r. upomnienie nie zawiera nr PESEL zobowiązanego ani małoletniego dziecka, choć nr PESEL zobowiązanego był organowi znany, czego potwierdzeniem jest tytuł wykonawczy, który dane te zawiera.

Postanowieniem z dnia 29 marca 2023 r. nr OPE.906.2.31.2023.MJ Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej także jako "PPWIS") utrzymał w mocy ww. postanowienie wierzyciela o oddaleniu zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organ drugiej instancji nie zgodził się z zarzutem braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, brak indywidualnego kalendarza szczepień oraz zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, odroczenie dziecka od obowiązkowych szczepień ochronnych wskazując w tym zakresie, że art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10, z uwzględnieniem sytuacji epidemiologicznej dotyczącej zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. PPIS w Gdańsku domagał się od strony poddania dziecka szczepieniom ochronnym na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy. Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest przygotowywany i ustalany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a następnie ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Art. 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu" jako jednego ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Nie powoduje to jednak braku mocy obowiązującej takiego aktu. Nie budzi bowiem wątpliwości dopuszczalność posługiwania się przez organ aktami wykonawczymi do ustawy, czyli tzw. prawodawstwem delegowanym oraz aktami stosowania prawa, które wskazują określone organizacyjne lub techniczne okoliczności wykonywania obowiązków prawnych. W kwestii szczepień ochronnych hierarchiczna struktura norm prawnych wyznaczających obowiązki obywateli jest czytelna i nie budzi wątpliwości. Art. 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. w związku art. 17 u.z.z.z.ch. oraz w związku z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r., poz. 1876). Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 u.z.z.z.ch. nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych.

W związku z powyższym zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022, poz. 2172). W tym stanie rzeczy, Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.

Art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu czasu dotyczy odroczenie.

Na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, w aktach sprawy prowadzonych przez PPIS w Gdańsku, brak było potwierdzenia szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do szczepień. Strona przedłożyła trzy zaświadczenia lekarskie z dnia 14 października 2018 r., 15 listopada 2019 r. i 20 grudnia 2021 r. – każde odraczające termin szczepienia ochronnego o trzy miesiące. W wyniku kontroli sanitarnej przeprowadzonej przez upoważnionego przedstawiciela PPIS w Gdańsku w dniu 6 września 2022 r. stwierdzono, że w dokumentacji medycznej w "B." brak jest zapisu o długotrwałych przeciwskazaniach do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

PPWIS wskazał, że w przypadku uchylania się rodziców dzieci od wypełnienia ustawowego obowiązku szczepień konieczne jest podjęcie przez wierzyciela obowiązku działań w celu przymuszenia prawnych opiekunów dziecka do realizacji PSO.

Jednocześnie PPWIS wyjaśnił, że w związku z faktem niezaszczepienia do chwili obecnej małoletniego N. S. na lekarzu spocznie dodatkowy obowiązek przygotowania i wdrożenia indywidualnego schematu szczepienia dziecka, po uprzednim wykonaniu badania kwalifikacyjnego. Indywidualny Kalendarz Szczepień ustalany będzie przez lekarza w celu uzupełnienia brakujących szczepień w najkrótszym możliwym terminie, z minimalnymi odstępami czasu między dawkami szczepionek, z uwzględnieniem wieku i stanu zdrowia dziecka oraz informacji podanych w Kartach Charakterystyk Produktów Leczniczych.

Organ drugiej instancji nie uwzględnił także zarzutu dotyczącego braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, wskazując w tym zakresie, że gdyż zgodnie z dokumentacją zgromadzoną przez PPIS w Gdańsku, upomnienie z dnia 19 września 2019 r. zostało skutecznie doręczone i odebrane w dniu 28 września 2019 r. przez osobę pełnoletnią zamieszkującą z adresatem (potwierdzenie odbioru w dokumentacji PPIS w Gdańsku), jak również sama zobowiązana w swoim zażaleniu zaznaczyła, że upomnienie zostało doręczone w 28 września 2019 r.

Zdaniem organu drugiej instancji bezzasadny jest zarzut dotyczący braku nr PESEL zobowiązanej i dziecka, ponieważ upomnienie z dnia 19 września

2019 r. zostało wydane przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych

w upomnieniu (Dz. U. z 2020, poz. 2194), tj. przed 20 lutego 2021 r. Przedmiotowe rozporządzenie nakłada obowiązek wpisywania nr PESEL, jeżeli wierzycielowi był on znany. PPWIS podkreślił, że pomimo niezamieszczenia przez PPIS w Gdańsku numeru PESEL strony, upomnienie zawiera wszystkie inne wymagane informacje, tj. numer i datę wystawienia, nazwę wierzyciela, adres jego siedziby, imię i nazwisko oraz adres zobowiązanego.

W ocenie organu drugiej instancji bezzasadny jest także zarzut dotyczący niewłaściwej podstawy prawnej tytułu wykonawczego, gdyż PPIS w Gdańsku wystawiając w dniu 16 września 2022 r. tytuł wykonawczy przywołał właściwy akt normatywny, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.z.ch. Strona przedłożyła ostatnie zaświadczenie lekarskie z dnia 20 grudnia 2021 r. odraczające szczepienia ochronne o trzy miesiące. W wyniku kontroli sanitarnej przeprowadzonej przez upoważnionego przedstawiciela PPIS w Gdańsku w dniu 6 września 2022 r. stwierdzono, że w dokumentacji medycznej "B." brak jest zapisu o długotrwałych przeciwskazaniach do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. W związku z powyższym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, w aktach sprawy prowadzonych przez PPIS w Gdańsku, brak było potwierdzenia szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do szczepień dziecka.

Jednocześnie PPWIS poinformował, że tytuł wykonawczy został wystawiony przez PPIS w Gdańsku zgodnie z obowiązującymi wymogami rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 sierpnia 2022 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej.

Konkludując, organ drugiej instancji uznał, że PPIS w Gdańsku wszczął postępowanie egzekucyjne prawidłowo oraz z należytą starannością zebrał informacje mające istotne znaczenie w sprawie, tj. w sposób kompleksowy rozpoznał materię zarzutów i odniósł się do niej merytorycznie w zaskarżonym postanowieniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. S. zakwestionowała postanowienie PPWIS z 29 marca 2023 r., wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 15, art. 77 i art. 138 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, nierozważenie całości materiału dowodowego;

2) naruszenie art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez rozpoznanie zarzutów skarżącej, które zgodnie z tym przepisem zarzutami nie są;

3) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest dowodów na stwierdzenie, że skarżąca uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych małoletniego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w zażaleniu na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela skarżąca podniosła nowy zarzut, tj. brak uprzedniego doręczenia upomnienia z powodu nie spełnienia w upomnieniu z dnia 19 września 2019 r. wymogów, o których mowa w art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Organ drugiej instancji ustosunkowując się do tego zarzutu pozbawił skarżącej podstawowego prawa jakim jest dwukrotne merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Zarzut ten został rozpoznany tylko raz, przez organ drugiej instancji. To samo można odnieść do zarzutu braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań, brak indywidualnego, kalendarza, szczepień oraz zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Zarzuty te zostały w zupełnie inny sposób przedstawione w piśmie skarżącej wniesionym do wierzyciela w dniu 2 grudnia 2022 r., a zupełnie inne zarzuty zostały przedstawione w zażaleniu. Wprawdzie organ drugiej instancji wezwał skarżącą do sprecyzowania zarzutów, jednakże organ ten winien jednocześnie przesłać wierzycielowi nowe zarzuty, które nie zostały dotychczas podniesione lub zostały podniesione w odmienny sposób, celem zajęcia merytorycznego stanowiska w przedmiocie tych zarzutów.

Ponadto wskazano, że niezasadnie uznano, iż skarżąca uchyla się od poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Dziecko było kilkukrotnie poddawane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. W trakcie przedmiotowych badań stwierdzano konieczność odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych.

Jednocześnie podniesiono, że organ drugiej instancji nie odniósł się, merytorycznie do zarzutów, które są istotne w sprawie, tj. do zarzutu braku wymagalności obowiązku, uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia. Wprawdzie organ w uzasadnieniu skarżonego postanowienie przywołał powyższe zarzuty, jednak z treści uzasadnienia nie sposób ustalić dlaczego zarzuty te są błędne. Organ drugiej instancji powinien w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić dlaczego w jego przekonaniu upomnienie z dnia 19 września 2019 r. spełnia wymogi, o których mowa w art. 15 § 3 e u.p.e.a. i rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie danych zawartych w upomnieniu.

Nade wszystko wskazano, że katalog zarzutów określony w art. 33 § 2 u.p.e.a. jest katalogiem zamkniętym. Tymczasem w piśmie z dnia 2 grudnia 2022 r. skarżąca podniosła zarzut braku spełnienia wymogów formalnych co do zawartości tytułu wykonawczego zgodnie z art. 27 u.p.e.a., niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt. 3 u.p.e.a, tj. brak dokładnego określenia treści podlegającego egzekucji obowiązku – zarzuty te nie są wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a., a zatem nie mogą być podstawą zarzutów i nie mogą być jako takie rozpoznawane przez wierzyciela i organ drugiej instancji. Stanowisko takie prezentuje również orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 marca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2023 r. oddalające zarzuty E. S. w sprawie egzekucji administracyjnej.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.e.a.". Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Jest ono toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku.

W niniejszej sprawie skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej objętej tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 16 września 2022 r. dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Jak wynika z treści pisma skarżącej, które wpłynęło do PPIS w Gdańsku dnia 4 stycznia 2023 r., podniosłą ona zarzuty:

- braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a)- pkt 1,

- błędu co do zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.)- pkt 3,

- braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a.)- pkt 4,

oraz niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., z uwagi na brak pouczenia- pkt 2 i z uwagi na określenie w tytule jedynie szczepień jakie należy wykonać bez uwzględnienia faktu, że kalendarz szczepień będzie w sytuacji jej syna wyglądać inaczej- pkt 5.

Dokonana przez organy obu instancji ocena podniesionych przez skarżącą zarzutów jest prawidłowa. Nie narusza ona przepisów prawa materialnego ani procesowego.

W związku z podniesionymi w skardze zarzutami niewłaściwego zakresu orzekania przez organy wskazać należy, że kontrola organu odwoławczego mogła odnosić się wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w sprawie egzekucji administracyjnej przed organem pierwszej instancji, a organ ten mógł rozpatrywać jedynie takie zarzuty, jakie w świetle unormowania art. 33 § 2 u.p.e.a. mogą stanowić podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W tym zakresie wskazać należy, że skarżąca nie mogła podnieść zarzutu wadliwość tytułu egzekucyjnego. W zarzutach powołano się na okoliczność braku pouczenia oraz okoliczność ograniczenia treści tytułu do kwestii katalogu sczepień bez wskazania terminu ich wymagalności, z uwagi na inny kalendarz szczepień wynikający z opóźnienia w realizacji obowiązku szczepienia w stosunku do unormowań wynikających z przepisów prawa (przed organem odwoławczym skarżąca powołała się nadto na kwestię braku numeru pesel w upomnieniu).

Wskazać bowiem należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom – ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2019 r., poz.1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 29 października 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych – w dniu 16 września 2022 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

W przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zarzut ten możliwy był do podniesienia do dnia 29 lipca 2020 r., w poprzednim stanie prawnym zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

Nie było zatem podstawy podniesienia zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a zarzut taki nie powinien być przedmiotem oceny organu rozpoznającego zarzuty.

Kwestia ta nie miała jednak wpływu na prawidłowość postanowienia organu pierwszej instancji w zakresie rozpoznania skutecznie podniesionych zarzutów, nie miała ona zatem wpływu na wynik postępowania.

Organ ustosunkowując się do zarzut braku pouczenia w tytule wykonawczym uznał go za niezasadny, wskazując, że tytuł ten wystawiono zgodnie z wynikającym z przepisów prawa wzorem, nie dokonując żadnych ustaleń w tym zakresie ani nie analizując bliżej tej kwestii. Organ odwoławczy w zakresie tego zarzutu, powielił stanowisko o zgodności tytułu z przepisami prawa. Zapis taki nie powinien znaleźć się postanowieniach rozpoznających zarzuty, jednak nie dyskwalifikuje on prawidłowości rozpoznania przez organy skutecznie podniesionych zarzutów, zapis ten nie miał wpływu na wynik postępowania ani, co należy podkreślić na zakres uprawnień aktualnych i przyszłych strony wnoszącej zarzuty. Brak jest bowiem możliwości podniesienia w tym zakresie zarzutu res iudicata z uwagi na fakt, że kwestie związane prawidłowością tytułu wykonawczego nie są przez wierzyciela w ogóle rozpoznawane ani w tym ani w innym trybie.

W sytuacji, gdy zaistniałe naruszenie prawa nie miało wpływu na wynik sprawy, brak było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Natomiast druga kwestia podana jako zarzut wobec treści tytułu a dotycząca w istocie braku terminów realizacji szczepień w tytule wykonawczym (kalendarz sczepień), rozpatrywana być powinna w zakresie zarzutu braku wymagalności obowiązku. Ocena organu w tym zakresie dokonana w zaskarżonym postanowieniu była prawidłowa.

Odnosząc się do kwestii merytorycznych wskazać należy, Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej odnośnie braku wymagalności obowiązku zaszczepienia jej syna.

Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Ponadto należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Ze wskazanych przepisów wynika zatem norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

Z akt sprawy wynika, że syn skarżącej nie został zaszczepiony, ani poddany na dzień wystawienia tytułu wykonawczego lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, podczas którego stwierdzono by przeciwskazania do szczepienia.

Przedłożone przez skarżącą zaświadczenia lekarskie odraczały termin szczepień ochronnych na 3 miesiące. Ostanie z tych zaświadczeń dotowane było na dzień 20 grudnia 2021 r.

Co istotne, upoważnieni przedstawiciele PPIS w Gdańsku, przed wystawieniem tytułu wykonawczego, przeprowadzili w dniu 6 września 2022 r. kontrolę sanitarną z zakresu wykonawstwa szczepień ochronnych w N. Sp. z o.o. w G. (kontrolowany obiekt: filia – "B."), podczas której stwierdzono, że N. S. nadal jest niezaszczepiony. W dokumentacji medycznej nie odnotowano zapisu o długotrwałych przeciwskazaniach do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Sąd nie podziela przy tym wątpliwości skarżącej odnośnie ustanowionego terminu wykonania przedmiotowego obowiązku. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Niepoddanie się tym szczepieniom pociąga za sobą konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania się szczepieniu ochronnemu.

Obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W art. 17 ust. 11 ww. ustawy ustawodawca zawarł delegację ustawową dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie uzasadnia braku wymagalności obowiązku. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej.

W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie tam, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że w sytuacji upływu przewidzianego przepisami prawa terminu realizacji tego obowiązku, obowiązek ten musi być wykonany jak najszybciej. Podniesiony w punkcie 1, 4 i 5 zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku, z uwagi na jego odroczenie lub z innych przyczyn, słusznie został przez organ oceniony jako niezasadny.

Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko w tym zakresie, uznając że zarzuty w zakresie brak wymagalności obowiązku nie zasługują na uwzględnienie.

Stanowisko organów w tej kwestii jest prawidłowe, a dokonana ocena nie budzi wątpliwości.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Zatem określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie, następuje w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie.

W sytuacji braku realizacji szczepień ochronnych w terminach zgodnych z przepisami, rodzice dziecka mają obowiązek zgłosić się na szczepienie w najszybszym możliwym terminie. W sytuacji uzyskania odroczenia obowiązku szczepienia z uwagi na stan zdrowia dziecka, stwierdzonego zaświadczeniem lekarskim, mają oni obowiązek zgłosić się na szczepienie bezpośrednio po upływie terminu na jaki obowiązek został odroczony. W takiej sytuacji, lekarz po badaniu kwalifikacyjnym dziecka ustala dla niego indywidulany kalendarz szczepień. Wskazać także należy, że sporządzenie tego kalendarza jest zatem wynikiem braku realizacji zaszczepienia dziecka w obowiązujących powszechnie terminach. Kalendarz taki dotyczy już wymagalnego obowiązku zaszczepienia dziecka, jego treść nie wpływa na przymiot wymagalności obowiązku. Celem indywidualnego kalendarza szczepień jest wykonanie szczepień w odpowiednich, zgodnie z wiedzą medyczną, terminach, uwzględniających wiek i stan dziecka oraz kumulację szczepień, a nie przesunięcie terminu szczepień wynikających z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych.

Zaniechanie wizyty lekarskiej i poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu uniemożliwia sporządzenie przez lekarza indywidualnego kalendarza szczepień i poddania dziecka szczepieniom obowiązkowym.

Nie budzi wątpliwości, że skarżąca w niniejszej sprawie przez bardzo długi wielomiesięczny okres nie zgłaszała się na badanie kwalifikacyjne, mimo upływu terminu odroczenia obowiązku szczepienia.

Podniesione przez skarżąca w tym zakresie zarzutu nie zasługiwały zatem na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej w zakresie błędu co do osoby zobowiązanej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych). Obowiązujące przepisy prawa nakładają zatem na rodziców sprawujących pieczę nad małoletnimi dziećmi zgodnie z art. 96 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), obowiązek poddania ich szczepieniom ochronnym. Skarżąca jako matka N. S. nie wywiązała się z tego obowiązku. W konsekwencji prawidłowo została wskazana w tytule wykonawczym jako osoba zobowiązana do wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.

Organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał oceny zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej, wskazując, że w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dzieci), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (rodzice). PPWIS podzielił to stanowisko, wskazując, że w przypadku uchylania się rodziców dzieci od wypełnienia ustawowego obowiązku szczepień konieczne jest podjęcie przez wierzyciela obowiązku działań w celu przymuszenia do realizacji szczepień prawnych opiekunów dziecka.

Dodatkowo wskazać należy, że organ drugiej instancji odniósł się do uzupełnionych na etapie zażalenia zarzutów, w których skarżąca podniosła kwestie braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, braku indywidualnego kalendarza szczepień, braku zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Kwestia braku kalendarza szczepień była podnoszona przed organem pierwszej instancji w punkcie 5 zarzutów i przez ten organ oceniona.

Natomiast jeśli chodzi o pozostałe kwestie, to skarżąca nie mogła po zgłoszeniu zarzutu braku wymagalności obowiązku i jego rozpoznaniu przez organ pierwszej instancji, podnosić nowej podstawy faktycznej tego zarzutu w celu jego odmiennej oceny przez organ odwoławczy. Okoliczność ta nie miała jednak wpływu na wynik sprawy.

Podnoszenie kolejnych zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na etapie składania zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji rozstrzygającego w przedmiocie zarzutów jest spóźnione i nie powinno stanowić przedmiotu rozpoznania przez organ drugiej instancji. Organ odwoławczy, niezależnie od treści zażalenia, nie powinien zatem zobowiązywać skarżącej do sprecyzowania zarzutów i oceniać zarzutów nowozgłoszonych. W tym zakresie za błędne należy uznać odnoszenie się przez organ odwoławczy do nowego zarzutu braku doręczenia upomnienia. Organ pierwszej instancji nie wypowiadał się bowiem w tym zakresie. Uchybienie to nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy i brak było podstaw, aby na tej postawie zaskarżone postanowienie uchylić.

Podkreślić bowiem należy, że z istoty swej orzeczenie organu odwoławczego o utrzymaniu w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji ma moc ograniczoną do tego co jest przedmiotem rozstrzygnięcia organu pierwszoinstancyjnego. Utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. dotyczy wyłącznie kwestii będących przedmiotem orzekania przez organ pierwszoinstancyjny. Taka jest bowiem treść sentencji tego postanowienia. Zamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oceny nowozgłoszonego zarzutu braku upomnienia było błędne i zbędne. Pozostaje ono jednak bez wpływu na wynikający z sentencji orzeczenia zakres rozstrzygnięcia organu drugoinstancyjnego. Odmiennie ocenić należałoby natomiast sytuację w przypadku uchylenia postanowienia zaskarżonego zażaleniem i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Sytuacja taka nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie.

Uznawszy zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym

w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie organu administracji.