Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 1965/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Wyłączono sędziego
Powołane przepisy: article: art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 oraz z art. 193
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej żądania sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego o wyłączenie od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wr 508/23 w sprawie ze skargi M.Z. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: wyłączyć sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego od rozpoznania sprawy.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 maja 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wr 508/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.Z. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy oraz przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 100 złotych.

Przy piśmie z 11 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, zastępowane przez swojego etatowego członka – dr hab. nauk prawnych P.L., prof. UWr złożyło skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Sprawę zarejestrowano w Naczelnym Sądzie Administracyjnym 25 września 2024 r. Zarządzeniem z 12 listopada 2024 r. wyznaczono termin rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym na 8 stycznia 2025 r. oraz wyznaczono skład orzekający. Jako sprawozdawca wylosowany został sędzia NSA Krzysztof Sobieralski. Oświadczeniem z 17 grudnia 2024 r. sędzia sprawozdawca zwrócił się o wyłączenie go od rozpoznania sprawy. Jako okoliczność uzasadniającą wyłączenie od orzekania w sprawie sędzia sprawozdawca wskazał, że pełnomocnik skarżącego kasacyjnie jest jednocześnie Dyrektorem (...) na Wydziale Prawa Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego i tym samym jego bezpośrednim przełożonym, bowiem kierowany przez niego Zakład (...) wchodzi w skład wskazanego instytutu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Żądanie sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego o wyłączenie od rozpoznania sprawy należało uwzględnić.

Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego. W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "ppsa") i tworzą katalog zamknięty. Natomiast stosownie do art. 19 ppsa na wniosek strony bądź jego żądanie sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Przesłanki z art. 19 ppsa mają zatem charakter otwarty i ocenny. Należy zauważyć, że w pierwotnym brzmieniu ww. przepisu, obowiązującym do 6 grudnia 2006 r., przesłanką wyłączenia sędziego na wniosek strony lub jego żądanie był wyłącznie stosunek osobisty łączący sędziego z jedną ze stron lub jej przedstawicielem. W wyroku z 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 ppsa w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Obecnie w świetle art. 19 ppsa przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy, przy czym zarówno w aspekcie wewnętrznym jak i zewnętrznym.

Nadto należy zauważyć, że wyłączenie oparte na podstawie art. 19 ppsa poddane jest innym rygorom, gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z taką inicjatywą występuje strona. Przepis powyższy przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona składa "wniosek" w tym przedmiocie. Poza tym w myśl art. 20 ppsa, wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 ppsa, po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Jest to następstwem przyjęcia przez ustawodawcę, że sam sędzia jest uprawniony i kompetentny do dokonania oceny tego, czy będzie mógł obiektywnie i bezstronnie rozpoznać sprawę, jak również tego, czy rozpoznanie przez niego sprawy w odbiorze zewnętrznym mogłoby być postrzegane jako naruszające standardy postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II GZ 33/19 i z 11 marca 2022 r. sygn. akt I GSK 2149/18). Nie zwalnia to jednak sądu orzekającego w sprawie wyłączenia sędziego od dokonania oceny czy owa okoliczność wskazywana przez sędziego rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego.

Z oświadczenia sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego wynika, że łączy go zależność służbowa z pełnomocnikiem skarżącego kasacyjnie. Tego rodzaju relacja nie wyczerpuje przesłanek wyłączenia z mocy prawa, rozważenia wymaga natomiast wystąpienie przesłanki z art. 19 ppsa. W tym kontekście zauważyć należy, że ratio legis instytucji o której mowa w art. 19 ppsa jest zarówno ochrona interesów stron, jak i dobro wymiaru sprawiedliwości, poprzez budowanie zaufania społecznego do jego instytucji. Jako niezbędne jawi się zatem nie tylko to, aby zachowanie sędziego zawsze odpowiadało najwyższym standardom niezawisłości i bezstronności, ale także eliminowanie w miarę możliwości wszelkich sytuacji które mogłyby wywołać nawet tylko wrażenie, że standardy te nie zostały w postępowaniu zachowane. W demokratycznym państwie prawnym wszystkie postępowania sądowe powinny być bowiem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności i niezawisłości sędziowskiej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09). W takim kontekście należy odczytywać instytucję unormowaną w art. 19 ppsa.

W ocenie sądu, niezależnie od osobistego nastawienia sędziego do sprawy, wystąpienie sytuacji w której sędzia oceniałby skargę kasacyjną złożoną przez swojego bezpośredniego przełożonego w pozasądowym stosunku służbowym mogłoby wywołać w przekonaniu stron postępowania oraz w odbiorze społecznym uzasadnione wrażenie, że w postępowaniu takim nie zostały zachowane najwyższe standardy bezstronności. Wystąpienie przesłanki z art. 19 ppsa zostało zatem zdeterminowane samym wystąpieniem określonej sytuacji procesowej.

W takich warunkach należało przyjąć, że żądanie sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego o wyłączenie go od rozpoznania niniejszej sprawy jest uzasadnione. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 oraz art. 193 ppsa postanowił jak w sentencji.