Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 386/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1534/17 w sprawie ze skargi [..] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1534/17 oddalił skargę [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

[...]– dalej: skarżący, wnioskodawca lub strona - wniósł o umorzenie zaległości w płatności opłaty abonamentowej.

We wniosku opisał swoją sytuację związaną ze zbyciem (na rzecz syna) mieszkania, w którym obecnie zamieszkuje oraz trudną sytuację zdrowotną. W ocenie Wnioskodawcy nie powinien być zobowiązany do uiszczenia zaległych opłat abonamentowych, albowiem nie jest właścicielem mieszkania, nadto nie posiada odbiornika telewizyjnego. Do wniosku Skarżący dołączył kserokopie korespondencji z Pocztą Polską S.A., postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z dnia 21 września 2015 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 23 grudnia 2015 r. oraz aktu notarialnego z dnia 7 września 2005 r.

Krajowa Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) decyzją z 19 czerwca 2017 r. odmówiła umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres od 1 stycznia 2010 r. do 9 stycznia 2017 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł .

W uzasadnieniu wskazano na art. 10 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014r., poz. 1204 dalej: ustawa) i wyjaśniono, że w sprawie nie ma podstaw, by przypadku Skarżącego wystąpiły przesłanki, o których mowa w tym przepisie.

Organ podkreślił, że przyznanie ulgi w postaci umorzenia lub rozłożenia zaległości na raty może być stosowane tylko w sytuacjach wyjątkowych, których ocena opiera się na obiektywnych kryteriach, a nie na subiektywnym przekonaniu Strony o zasadności jej zastosowania - ma charakter nadzwyczajny i w związku z tym okoliczności uzasadniające jej zastosowanie również muszą mieć charakter wyjątkowy.

Organ wskazał przy tym, że Wnioskodawca – po wezwaniu przez organ – przedłożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, nie przedłożył zaś innych dokumentów, na podstawie których organ uznałby, iż zaszły przesłanki wskazane w art. 10 ustawy.

Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Warszawie podkreślił, że skarżący nie złożył żadnych dokumentów, z których wynikałaby jej szczególna sytuacja życiowa, zły stan finansów lub zdrowia, który przemawiałby za umorzeniem wspomnianych należności na etapie postępowania administracyjnego. Jedyne dokumenty, który złożył Skarżący to kserokopie korespondencji z Pocztą Polską S.A., postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z dnia 21 września 2015 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 23 grudnia 2015 r., aktu notarialnego z dnia 7 września 2005 r., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 27 marca 2017 r. oraz odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zasadnie zatem KRRiT nie uznała wniosku za zasługujący na uwzględnienie. Zapis "może" w art. 10 ust. 1 ustawy dowodzi tego, że umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy. Co więcej okoliczności wskazane w powyższym przepisie musi wskazać i uprawdopodobnić wnioskodawca.

WSA zauważył, że we wniosku o umorzenie należności skarżący wskazał jedynie na stan swojego zdrowia oraz niskie dochody (przychód w roku 2016 z tytułu emerytury krajowej i zagranicznej w łącznej wysokości [...] zł), jednakże w żaden sposób nie wykazał, mimo wezwania organu, dokładnego stanu swojego majątku i ponoszonych wydatków, które to informacje mogłyby mieć wpływ na rozważenie możliwości umorzenia tych należności. Skarżący nie przedstawił dowodów na ponoszone wydatki.

W ocenie Sądu brak możliwości oceny sytuacji majątkowej uzasadniał negatywne dla Strony rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności. Organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 dalej: kpa).

Sąd podniósł, że wniosek o umorzenie należności może być ponawiany i każdorazowo podlegać będzie ocenie KRRiT. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Strona może więc okoliczności np. dotyczące swojego stanu zdrowia oraz uzyskiwanych dochodów podnosić ponownie, stosownie je dokumentując.

[...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi poprzez uchylenie decyzji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 19 czerwca 2017 r., ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. W każdym z przypadków wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. Przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez uznanie, że KRRiT w postępowaniu administracyjnym dokonała pełnej i poprawnej oceny okoliczności sprawy, podczas gdy Organ nie dokonał ustalenia, że Skarżący cierpi na ciężką i długotrwałą chorobę, co jest wyjątkową sytuacją i szczególnym przypadkiem losowym w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, wobec czego przepis ten znajduje w sprawie zastosowanie;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 11 i 107 § 3 kpa poprzez uznanie, że uzasadnienie decyzji KRRiT odpowiada wymogom ww. przepisów, podczas gdy jest ono niepełne, nie odnosi się do zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie zawiera analizy okoliczności podawanych przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego;

3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i 2 kpa poprzez powielenie błędu KRRiT i uznanie, że postępowanie administracyjne prowadzone było z poszanowaniem zasady równego traktowania, podczas gdy Organ orzekł o sytuacji Skarżącego w sposób odbiegający od utrwalonej praktyki i przyjętych przez siebie kryteriów

II. Przepisów prawa materialnego tj. art. 10 ust. 1 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w sprawie Skarżącego nie występuje wyjątkowa sytuacja w postaci szczególnych przypadków losowych, uzasadniająca umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od 1 stycznia 2010 r. do 9 stycznia 2017 r.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021.2095 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wobec niestwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed WSA, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach jej zarzutów. Przypomnieć należy, że zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania podniesiono naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. podkreślenia wymaga, że ma on charakter tzw. wynikowy, tj. określa formę orzekania przez sąd administracyjny, który oddala skargę w całości lub w części, jeśli uzna ją za nieuzasadnioną, odpowiednio w całości lub w części. Przepis powyższy zatem ogranicza się do wskazania treści sentencji wyroku, gdy zaistnieje oznaczony stan sprawy w przekonaniu orzekającego sądu administracyjnego. Do jego naruszenia mogłoby dojść, gdyby w motywach wyroku sąd wojewódzki dowodził naruszenia przepisów prawa w takim stopniu, że uprawniać i zarazem zobowiązywać miałyby go do uwzględnienia skargi, a jednak ją by oddalił. Tak jednak sytuacja w sprawie nie miała miejsca.

Autor skargi kasacyjnej powiązał naruszenie art. 151 p.p.s.a. z przepisami art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, których komplementarny charakter uzasadnia ich łączne rozpoznanie, nie zasługują na uwzględnienie.

Wynikająca z art. 7 kpa zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie zaległości w płatności opłaty abonamentowej wymaga od organu stosownie do art. 77 § 1 kpa wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego ocenę zgodnie z art. 80 kpa w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Przy czym, wymaga podkreślenia, że to na wnioskującym o umorzenie zaległości w płatności opłaty abonamentowej ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji majątkowej.

Mając na uwadze powyższe, nie można skutecznie wywodzić, że sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny, w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia, wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że KRRiTV w sposób prawidłowy przeprowadziła postępowanie administracyjne, a WSA trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania organu były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.

W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych – Skarżący nie złożył żądanych dokumentów, z których wynikałaby jego szczególna sytuacja życiowa, zły stan finansów lub zdrowia, który przemawiałby za umorzeniem należności w płatności opłaty abonamentowej. Jedyne dokumenty, które złożył Skarżący to kserokopie: korespondencji z Pocztą Polską S.A., postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z dnia 21 września 2015 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 23 grudnia 2015 r., aktu notarialnego z dnia 7 września 2005 r., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 27 marca 2017 r. oraz odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Przy tym we wniosku o umorzenie należności skarżący wskazał jedynie na stan swojego zdrowia oraz niskie dochody (przychód w roku 2016 z tytułu emerytury krajowej i zagranicznej w łącznej wysokości [...] zł). W żaden sposób nie wykazał, mimo wezwania organu, dokładnego stanu swojego majątku i ponoszonych wydatków, które to informacje mogłyby mieć wpływ na rozważenie możliwości umorzenia tych należności. Podobnie skarżący kasacyjnie nie wykazał stosowną dokumentacją źródłową, że cierpi na ciężką i długotrwałą chorobę. Nadto Skarżący nie przedstawił dowodów na ponoszone wydatki. Co za tym idzie brak możliwości oceny sytuacji majątkowej uzasadniał negatywne dla Strony rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności. W związku z powyższym trudno zarzucić działaniu KRRiTV, że w sposób niepełny odniosła się do zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie wskazała analizy okoliczności podawanych przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego działaniom organu trudno również zarzucić, że postępowanie administracyjne nie było prowadzone z poszanowaniem zasady równego traktowania. Organ pismem z dnia 22 marca 2017 r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych o dowody potwierdzające występowanie szczególnych względów społecznych lub przypadków losowych, wskazując przykładowy katalog dowodów, którymi może posłużyć się Wnioskodawca w celu wykazania przesłanek, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. A następnie dopuścił wszystkie dowody (przedłożone przez skarżącego kasacyjnie) na okoliczność ww. przesłanek. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez KRRiTV ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji (art. 107 § 3 kpa). Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącemu oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu ww. przepisów kpa.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego także okazały się niezasadne.

Autor skargi kasacyjnej wskazuje, że Sąd I instancji wadliwie uznał, iż względem strony nie występuje wyjątkowa sytuacja w postaci szczególnych przypadków losowych, uzasadniająca umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od 1 stycznia 2010 r, do 9 stycznia 2017 r. Chodzi tu o zarzut niewłaściwego zastosowania art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. W myśl tego przepisu: "W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu".

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu trzeba zauważyć, że ocena zasadności niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może być skutecznie dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W złożonej skardze kasacyjnej zarzuty, które zmierzały do podważenia prawidłowości ustalonego w sprawie stanu faktycznego zostały uznane za nieusprawiedliwione. Przypomnieć też trzeba, że zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń stanu faktycznego, gdyż te można podważać jedynie w oparciu o podstawę wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051).

W związku z powyższym niepodważona została ocena Sądu I instancji, że organ prawidłowo ocenił całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyjaśnił wszystkie wzięte pod uwagę okoliczności stanu faktycznego. Zgodzić należy się z WSA w Warszawie, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowego nie wykazał, że Skarżący znajduje się w wyjątkowej sytuacji, uzasadniającej z uwagi na szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, umorzenie opłaty abonamentowej. Z ustaleń organu wynika, że wnioskodawca – po wezwaniu przez organ – przedłożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016, orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w Szczecinie o umiarkowanej niepełnosprawności, odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, nie przedłożył zaś innych dokumentów, na podstawie których organ uznałby, iż zaszły przesłanki wskazane w art. 10 ustawy. Co za tym idzie to skarżący kasacyjnie nie złożył dokumentów, z których wynikałaby jego szczególna sytuacja życiowa, zły stan finansów lub zdrowia, który przemawiałby za umorzeniem należności na etapie postępowania administracyjnego.

Ustalenie to jest o tyle istotne, że w myśl obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji, uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nr 391/2012 z dnia 30 października 2012 r. jedną z przesłanek przyznania stosownej ulgi w spłacie należności z tytułu opłat abonamentowych jest sytuacja finansowa wnioskodawcy. Skarżący, pomimo wezwania organu, nie przedstawił informacji i dowodów, które pozwoliłyby na zbadanie w całokształcie jego sytuacji finansowej. Brak możliwości oceny sytuacji majątkowej Skarżącego skutkował negatywnym rozstrzygnięciem w sprawie.

Podsumowując ten wątek rozważań, należy stwierdzić że zarzut niewłaściwego zastosowania art. 10 ust. 1 ustawy jest chybiony. Jak już wcześniej wskazano, jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r. I FSK 1092/1 LEX nr 1372071).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od Skarżącego na rzez organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z uwagi na przyznane prawo pomocy.