Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1167/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u..s.r.
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) we [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] września 2022 r. nr [...] odmawiającej przyznania skarżącemu M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką M. K.. SKO podtrzymało stanowisko organu I instancji, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne ze względu na okoliczność, iż skarżący ma ustalone prawo do renty socjalnej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, co stanowi przesłankę negatywną możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia, wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "u.ś.r."). SKO podnosiło też, że skoro z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2015 r. wynika, iż skarżący jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, to powodem niepodejmowania zatrudnienia jest niezdolność do pracy, a nie stała opieka nad matką, której znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2022 r.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazując, że się z nią nie zgadza oraz, że sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną matką.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu.

W sprawie należało rozstrzygnąć czy orzekające organy prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (pkt 1 lit. a).

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że osoba wymagająca opieki - matka skarżącego M. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] lipca 2022 r. Orzeczenie to określa, że niepełnosprawność ww. istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2022 r. W aktach sprawy znajduje się także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2020 r. stwierdzające, że M. K. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i że niezdolność ta powstała przed dniem [...] stycznia 2020 r., a także orzeczenie Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] listopada 1987 r., w którym zaliczono M. K. do drugiej grupy inwalidztwa. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący wystąpił o przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką M. K., będąc uprawnionym do renty socjalnej. W aktach sprawy znajduje się bowiem decyzja ZUS z dnia [...] marca 2021 r. o podwyższeniu skarżącemu renty socjalnej od dnia [...] marca 2021 r. (świadczenie do wypłaty wynosi od tej daty – [...] zł) oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2015 r. stwierdzające trwałą całkowitą niezdolność do pracy skarżącego. Z dokumentacji sprawy wynika również, że skarżący na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] czerwca 2018 r., wydanego do dnia [...] czerwca 2020 r., zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zawierało wskazanie dotyczące odpowiedniego zatrudnienia w ramach zakładu pracy chronionej.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest zatem, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką na niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, mając ustalone prawo do renty socjalnej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 240, dalej powoływana jako "ustawa o rencie socjalnej"), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 1) przed ukończeniem 18. roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia; 3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Mając na względzie rodzaj przysługującego skarżącemu uprawnienia należy w pierwszej kolejności podnieść, że nie wyklucza ono automatycznie możliwości uznania skarżącego za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co stanowi podstawowy warunek możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikający z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niewątpliwie podstawą otrzymania renty socjalnej jest całkowita niezdolność do pracy, ustalona przez orzecznika ZUS. Niemniej ustalenie całkowitej niezdolność do pracy nie jest równoznaczne z brakiem możliwości wykonywania żadnej pracy. Osoba uznana za niezdolną do pracy może być bowiem zatrudniona w warunkach pracy chronionej, bez utraty statusu osoby niezdolnej do wykonywania jakiejkolwiek pracy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt III AUa 603/17, LEX nr 2550838), jako że przesłanka niezdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., sygn. akt II UKN 134/00 - OSNP 2002/15/369; z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt II UK 106/09 - LEX nr 558589; z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 403/12 - LEX nr 1350309).

Należy wskazać, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej, ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik ZUS na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie wersja: t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"). Przepis art. 13 ust. 4 ustawa o emeryturach i rentach z FUS stanowi zaś, że zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Z kolei w myśl art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z przepisów art. 4 ww. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wynika jednoznacznie, że do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się nie tylko osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy, ale także zdolne do pracy w warunkach pracy chronionej (ust. 1 i 2) oraz, że zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: 1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej; 2) zatrudnienia w formie telepracy (ust. 5).

Z powyższego wynika, że pobieranie renty socjalnej z tytułu niezdolności do pracy – co do zasady - nie musi eliminować opiekuna z rynku pracy, a zatem w stosunku do takich osób może być rozważana przesłanka niepodejmowania (rezygnacji) zatrudniania (w warunkach pracy chronionej) - patrz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 773/22; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 1027/20; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 255/21; wyrok NSA z dnia 8 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1749/21 (strona: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Tego rodzaju rozważań jednak w sprawie nie uczyniono, a SKO ograniczyło się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że skoro skarżący został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2015 r. za trwale całkowicie niezdolnego do pracy, to powodem niepodejmowania zatrudnienia jest niezdolność do pracy, a nie stała opieka nad matką. Jak pokreślono osoba uznana za całkowicie niezdolną do pracy może mieć możliwość zatrudnienia w warunkach pracy chronionej (skarżący do dnia [...] czerwca 2020 r. legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] czerwca 2018 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zawierającym wskazanie dotyczące odpowiedniego zatrudnienia w ramach zakładu pracy chronionej), a w sprawie kwestia ta nie została ustalona i zweryfikowana, w tym i w kontekście istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką M. K., która jak wynika z akt sprawy legitymuje się nie tylko orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] lipca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2020 r. stwierdzającym że M. K. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i że niezdolność ta powstała przed dniem [...] stycznia 2020 r. Jak wykazano, błędne jest założenie, że posiadanie orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oznacza samo w sobie, że powodem niepodejmowania zatrudnienia jest niezdolność do pracy. Kwestia zdolności i możliwości zatrudnienia, w tym w kontekście sprawowanej opieki nad matką, powinna zostać rzetelnie ustalona i wyjaśniona, czego jednak zaniechano w sprawie.

Kolejną kwestią do której należało się w sprawie odnieść, a która stanowiła wprost wskazaną przez organy obu instancji przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jest to czy skarżącemu może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na wyłączającą przesłankę pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do przewidzianych w tym przepisie świadczeń, w tym prawo do renty socjalnej.

Problem prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. był już wielokrotnie analizowany przez sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym aktualnie w orzecznictwie utrwalił się pogląd wskazujący na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie. W analizowanym przypadku potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej wynika zaś m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na [...] zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do [...] maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł, a następnie było waloryzowane i w momencie złożenia wniosku przez skarżącego wynosiło [...] zł, a zatem jest wyższe od przysługującego mu świadczenia rentowego. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.

Ponadto zwrócić uwagę należy na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury/renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21; z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1080/21 – strona: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Mając powyższe na uwadze zważyć należy zatem, iż w obecnych realiach pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego, jeżeli w rozpatrywanej sprawie skarżący w momencie wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał ustalone prawo do renty socjalnej w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, to tym samym uznać należy, iż organy niezasadnie zastosowały w sprawie wyłącznie literalną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i w konsekwencji odmówiły z tej przyczyny skarżącemu ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, co w ocenie Sądu w okolicznościach sprawy stanowi o wadliwości wydanych decyzji.

Zdaniem Sądu problem zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia emerytalnego czy rentowego powinien być rozwiązany poprzez umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego z tych świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego czy rentowego, a nie – z uwagi na związane z tym problemy prawne - poprzez wyrównani różnicy pomiędzy tymi świadczeniami (patrz wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 – strona: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Wskazać należy w związku z tym, że z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Mając na uwadze, że przepisy ustaw o świadczeniach rodzinnych i o rencie socjalnej, nie regulują kwestii możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego z tych świadczeń, to biorąc pod uwagę dyrektywy interpretacyjne wynikające ze ww. konstytucyjnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale też uwzględniając konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązek Państwa w zakresie udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP), uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę socjalną, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Warto w tym względzie wskazać, że w przypadku otrzymywania renty socjalnej, prawo do tej renty zawiesza się w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, na zasadach określonych w art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 10 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej). Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, o której mowa w ust. 1, uważa się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności, z uwzględnieniem ust. 3 (art. 104 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Z kolei organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę socjalną wydaje decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej w razie wystąpienia okoliczności powodujących zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty renty socjalnej (art. 12 ust. 4 ustawy o rencie socjalnej). Również art. 15 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej w sprawach nieuregulowanych w odniesieniu do wstrzymania wypłaty świadczenia odsyła do odpowiedniego stosowania art. 134 u.e.r.f.u.s. (por. wyrok NSA z 8 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1749/21; wyrok WSA w Olsztynie z 10 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 799/22; wyrok WSA w Gliwicach z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 530/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 773/22 – strona: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Jednocześnie podkreślić należy, że istota ograniczenia prawa do renty socjalnej, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty socjalnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty socjalnej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty socjalnej od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącego – którego wolą niewątpliwie było pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, jako świadczenia wyższego niż renta socjalna - że ma on możliwość wyboru tego świadczenia. Nie poinformowały go również o prawie do zawieszenia renty i przedłożenia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, co – w sytuacji spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych wymaganych dla przyznania przedmiotowego świadczenia - umożliwiłoby ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o okoliczność pobierania renty socjalnej, uznać należy za przedwczesną z uwagi na brak udzielenia skarżącemu informacji we wskazanym zakresie. Takie informacje powinny zostać jednak udzielone stronie dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty socjalnej. W przypadku uznania, że przesłanek tych skarżący nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią zatem stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, które – co należy podkreślić – nie przesądza kwestii ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ad meritum. Organy w pierwszej kolejności winny ustalić, czy skarżący spełnia pozostałe przesłanki (tj. z wyłączeniem przesłanki objętej treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr) wymagane dla przyznania przedmiotowego świadczenia, a następnie - jeśli okaże się, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały w sprawie spełnione - uwzględniając powyższą wykładnię prawa materialnego, powinny przede wszystkim poinformować skarżącego o przysługującej mu możliwości wyboru świadczenia i związanej z tym możliwości zawieszenia renty, skutkującej wstrzymaniem jej wypłaty oraz wezwać do przedłożenia stosowanej decyzji organu emerytalno-rentowego w tym zakresie, po czym w zależności od wykonania przez skarżącego nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę.

W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy na skutek błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wadliwie przyjęły, że sama okoliczność prawa do renty socjalnej skarżącego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji nie skorzystały w sprawie z instrumentów prawnych (poinformowanie/pouczenie/wezwanie do przedłożenia odpowiednich dokumentów), umożliwiających skarżącemu otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości w sytuacji stwierdzenia spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek wymaganych w art. 17 u.ś.r. dla przyznania tego świadczenia.