Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1184/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust. 1  i ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1184/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Renata Czeluśniak, Sędziowie: WSA Jakub Makuch, Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2023 r., sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 maja 2023 r. nr SKO.Al./4112/25/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 4 maja 2023 r., nr SKO.Al./4112/25/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 9 lutego 2023 r., nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia D. K. (dalej: skarżąca) należności z tytułu wypłaconej osobom uprawnionym: N. i K. K. świadczeń z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 13.030,50 zł oraz funduszu alimentacyjnego w kwocie 12.000 zł, a także należne od tej kwoty odsetki w wysokości 15.335,16 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z 9 lutego 2023 r. organ I instancji orzekł w sposób wyżej opisany. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał, że 22 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych (należność główna, odsetki i koszty egzekucji). We wniosku nie zostało wskazane, czy wniosek jest kierowany jako do organu właściwego dłużnika czy wierzyciela, a Wójt Gminy W. jest zarówno organem właściwym dłużnika, jak i wierzyciela. Tym samym postępowanie dowodowe i ocena przesłanek odbywała się zarówno w oparciu o treść art. 30 ust. 1, jak i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Skarżąca uzasadnia swój wniosek niewielkim dochodem z emerytury w kwocie 1.410,02 zł, który po potrąceniach wynosi 584 zł. Stwierdziła, że jest osobą samotną, mieszka w budynku ogrzewanym węglem, którego koszt zakupu przerasta jej możliwości finansowe. Dłużniczka wykazuje, iż jest objęta opieką medyczną w zakresie następujących specjalności: pulmonolog, ortopeda, gastrolog, onkolog. Zaznaczyła, że nie była informowana o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego na rzecz jej dzieci. Do wniosku skarżąca dołączyła kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego, informację dla lekarza rodzinnego (rozpoznanie - choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych), informację dla lekarza rodzinnego (dychawica oskrzelowa nieuczuleniowa).

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że na podstawie decyzji Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. dzieciom skarżącej: N. K. i K. K., począwszy od września 2005 r. wypłacano zaliczkę alimentacyjną w łącznej kwocie 12.410 zł. W kolejnych latach do roku 2010 dzieciom wypłacane było świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 12.000 zł. Skarżąca od 2005 r. do 2022 r. nie interesowała się swoim zadłużeniem dotyczącym alimentów.

W toku postępowania, na podstawie informacji uzyskanych od komornika sądowego, ustalono, że egzekucja wobec skarżącej przez ostatnich 7 lat była bezskuteczna, co w ocenie organu pierwszej instancji nie pozwoliło na zastosowanie art. 30 ust 1 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dalsze postępowanie odbywało się więc pod kątem weryfikacji możliwości zastosowania art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Ustalono też, że przeciwko skarżącej prowadzone są trzy postępowania egzekucyjne. Stan zadłużenia dotyczącego należności alimentacyjnych to 65.320,22 zł, a stan zadłużenia w kolejnych dwóch postępowaniach egzekucyjnych to kwota ponad 930.000 zł. W jednym z postępowań prowadzona jest egzekucja z nieruchomości jednakże została ona wstrzymana. Skarżąca nie figuruje w CEPiK jako właściciel pojazdu. Ponadto komornik przesłał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz uwiadomienie o ograniczeniu zajęcia.

Ustalono również, że skarżąca nie korzystała do tej pory z żadnej formy wsparcia z pomocy społecznej.

W toku postpowania skarżąca oświadczyła, że w ramach możliwości remontuje dom, nie może podjąć pracy, ze względu na swój stan zdrowia. Podała, że po uiszczeniu opłat za prąd, wodę, śmieci zostaje jej 240 zł. Nie posiada innych zasobów finansowych, żyje w bardzo skromnych warunkach i zamierza ubiegać się o stopień niepełnosprawności. Do oświadczenia dołączyła dowód opłaty za energię za listopad 2022 r. - 105,70 zł, dowód wpłaty za energię za październik 2022 r. - 105,70 zł, dowód opłaty za śmieci 66 zł, fakturę za leki - 71,75 zł, fakturę za leki - 6,50 zł, fakturę za materiały hydroinstalacyjne - 1472,99 zł, potwierdzenie z G. Sp. z o.o. o wymianie skorodowanego stalowego przyłącza wody na nowy i finansowaniu materiału na ww. cel, dowód opłaty za wodę - 301,30 zł oraz zaświadczenie z ZUS o wysokości emerytury tj. 1450,60 zł brutto.

Biorąc pod uwagę opisaną powyżej sytuację dochodową i rodzinną skarżącej organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej oraz funduszu alimentacyjnego. Stwierdzono, że skarżąca ma co prawda trudną sytuację dochodową, jednakże ma ustalone prawo do emerytury, z której regularnie co miesiąc potrącana jest część świadczenia przez komornika, co pozwoli na systematyczną spłatę i zmniejszanie zadłużenia wobec budżetu państwa i organu właściwego wierzyciela. Dalej organ wskazał, że mimo trudnej sytuacji finansowej skarżąca nie korzysta z pomocy GOPS. Dodano też, że skarżąca złożyła wniosek o dodatek węglowy i taki został jej wypłacony 24 października 2022 r. w kwocie 3.000 zł. Stwierdzono też, że umorzenie należności alimentacyjnych nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji skarżącej gdyż oprócz długu alimentacyjnego, posiada jeszcze inne zadłużenia sięgające kwoty 1 miliona złotych. Zatem nadal odbywałyby się potrącenia z emerytury.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Kwestionując zapadłe rozstrzygnięcie podniosła, że obecnie jest prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., a także inne postępowanie egzekucyjne dotyczące kredytu. Egzekucja z nieruchomości jest aktualnie wstrzymana. Skarżąca podejmuje kroki prawne celem wniesienia powództwa przeciwegzekucyjnego i ustalenia nieważności umowy kredytu w CHF. Podała też, że utrzymuje się wyłącznie z emerytury, która po potrąceniach wynosi 584 zł. Ponadto pozostaje w stałym leczeniu onkologicznym, pulmunologicznym, gastrologicznym i ortopedycznym. Zdiagnozowano u niej torbiele na trzustce, co wiąże się z kosztami leczenia oraz koniecznością przestrzegania ścisłej diety. Ponadto cierpi na astmę oraz zwyrodnienie stawu biodrowego. Jak podała otrzymywane środki nie wystarczają jej na minimalne utrzymanie. Jej stan zdrowia regularnie się pogarsza, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Zamierza podjąć starania o uzyskania stopnia niepełnosprawności. Wskazała też, że do października 2021 r. zamieszkiwała w U., gdzie wyjechała w celach zarobkowych. Nie wiedziała, że toczy się sprawa o rozwód oraz eksmisję. Nie wiedziała również, że została zobowiązana do alimentów. O wyrokach i zaległościach z tytułu alimentów dowiedziała się dopiero w 2022 roku, po powrocie do Polski. Podniosła, że nie miała możliwości wzięcia udziału w postępowaniu sądowym i nie została zawiadomiona o sprawie rozwodowej. Wskazała, że nie ukrywała nigdy swojego miejsca zamieszkania w U.

Zaskarżoną decyzją z 4 maja 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia przywołano mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Kolegium, podobnie, jak organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym zaliczek alimentacyjnych. Zdaniem organu odwoławczego skarżącą stać na spłatę zaległości alimentacyjnych w oparciu o własne możliwości. Przyznano, że może to być proces długotrwały ale jednak możliwy do realizacji i w tym zakresie skarżąca powinna współpracować z organem I instancji w kierunku spłaty zadłużenia.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) błąd w ustaleniach faktycznych; polegający na przyjęciu, że sytuacja osobista i finansowa skarżącej nie kwalifikuje ją do chociażby częściowego umorzenia rzekomych zaległości alimentacyjnych względem państwa; a tym samym skarżącą stać na spłatę przedmiotowego zadłużenia; podczas gdy Skarżąca nie posiada środków, które pozwalałaby na normalne funkcjonowanie, przy zachowaniu minimalnych środków egzystencji, co świadczy dobitnie o bezpodstawności stanowisko tut. organu, nawet pomimo uznaniowego charakteru wydanej w niniejszej sprawie decyzji;

2) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na dalece bezpodstawnym przyjęciu, jakoby z faktu, iż skarżąca nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej mogło wynikać, że skarżąca dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi nie tylko na godziwe życie, ale również spłatę stwierdzonego zadłużenia, podczas gdy Skarżąca nie dysponowała w ogóle wiedzę, że może ubiegać się o jakąkolwiek pomoc z ośrodka pomocy społecznej, a nadto ewentualna pomoc udzielona skarżącej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w W. i tak wiązać się będzie z korzystaniem ze środków publicznych, o których umorzenie skarżąca wniosła w dniu 22 listopada 2022 r.;

3) naruszenie art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a., poprzez dalece nieuzasadnione przyjęcie, jakoby skarżąca posiadała wystarczające środki i możliwości finansowe na spłatę należności z tytułu wypłaconym osobom uprawnionym: N. K. i K. K. świadczeń z tytułu zaliczki alimentacyjnej kwocie 13.050 zł oraz funduszu alimentacyjnego w kwocie 12.000 zł oraz należne od tej kwoty odsetki w wysokości 5.335,16 zł, podczas gdy aktualna sytuacja życiowa skarżącej, będąca następstwem prowadzonych postępowań egzekucyjnych w rzeczywistości doprowadziła skarżącą do wykluczenia społecznego, albowiem po przymusowej spłacie ww. zobowiązań. Skarżącą nie stać na podstawowe produkty spożywcze, nie mówiąc już o niezbędnych środkach farmakologicznych;

4) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, niezastosowanie wskazanej normy prawnej, pomimo wykazania przez skarżącą, że jej sytuacja dochodowa i rodzinna uzasadnia umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że skarżąca domagała się w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Konieczne było zatem ustalenie właściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcia albowiem wskazuje ona zakres okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skoro wójt Gminy W. jest organem właściwym dłużnika jak i wierzyciela to postępowanie dowodowe i ocena przesłanek odbywała się zarówno w oparciu o treść art. 30 ust. 1, jak i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Niemniej jednak w ocenie Sądu nie tylko właściwy organ determinuje przesłanki umorzenia ale również rodzaj należności (z jakiego tytułu), których umorzenia domaga się wnioskodawca.

Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877 ze zm.), dalej także jako "u.p.u.a." organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Stosownie natomiast do art. 30 ust. 2 cyt. ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W orzecznictwie istnieje rozbieżność, czy zawarte w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy pojęcie "świadczenia z funduszu alimentacyjnego" obejmują również zaliczki alimentacyjne wymienione w art. 28 ust. 1 pk 2 cyt. ustawy. Część orzecznictwa stoi na stanowisku, że norma art. 30 ust. 2 u.p.u.a., pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (por. wyrokach NSA z dnia 6 sierpnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 534/12 i z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2087/17).

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela jednak do odmienny, dominujący pogląd, że poza wyjątkiem wskazanym w art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.u.a. (a są to należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), umorzenie zaliczki alimentacyjnej nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ właściwy wierzyciela w oparciu o ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ma bowiem zastosowanie tylko do świadczeń wypłaconych na podstawie tej ustawy (por. wyroki z dnia 27 października 2010 r., I OSK 980/10; 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11; 12 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 1426/11; z 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1143/12; z 15 kwietnia 2014 sygn. akt I OSK 1565/13; z 4 marca 2015 r., sygn. I OSK 2006/13; z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2365/14; z 26 września 2017 r., sygn. akt I OSK 526/17; z 19 września 2017 r. sygn. akt OSK 3071/15; z 6 czerwca 2018, sygn. akt I OSK 2321/18, wyrok NSA z 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 418/20 – publ. CBOSA).

W konsekwencji należało przyjąć, że w zakresie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organy bezpodstawnie badały kwestię umorzenia kwoty z tego tytułu pod kątem przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Niemniej jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy albowiem zrobiono to niejako subsydiarnie. W sprawie przeprowadzono postepowanie dowodowe na okoliczność przesłanek zawartych w art. 30 ust. 1 cyt. ustawy i ustalono, że takowe nie zachodzą albowiem skarżąca nie miała jakiegokolwiek okresu skutecznej egzekucji zatem rozstrzygnięcie odnośnie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest słuszne, zostało wydane w granicach uznania administracyjnego i opowiada prawu.

Odnośnie natomiast należności wypłaconych z tytułu świadczeń alimentacyjnych i należnych odsetek Sąd stwierdza, że organy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Sąd zauważa, że użycie w treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów p sformułowania "może" wskazuje, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, dowolności. Istotnie organ ma możność wyboru, bo może umorzyć lub odmówić umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nawet, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Nie mniej jednak rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 80 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich uznaniowych decyzji ograniczona. Sprowadza się ona do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom postępowania - art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1794/10; wyroki WSA: w Opolu z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 289/19; w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 400/19). Jest to więc - w ujęciu procesowym - kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20).

W bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dotyczącym możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazuje się na to, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że sam fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 20 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1851/20).

Okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyrok WSA w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 747/22). Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 cyt. ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1363/22). Wskazuje się, że - co do zasady - każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczną, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd bądź ustalonych w ramach ugody alimentów. W tej sytuacji uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 lipca 2020 r.; sygn. akt I OSK 2861/19 oraz z dnia 15 maja 2018 r.; sygn. akt I OSK 2670/17; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl; por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 862/20; LEX nr 3156832).

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy organy, w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego, dokonały kompletnych ustaleń dotyczących sytuacji życiowej i dochodowej skarżącej. Sytuacja dochodowa skarżącej wskazuje, że ma ona stały dochód w postaci emerytury w wysokości 1450,60 zł brutto. Po dokonaniu potrąceń komorniczych pozostaje jej kwota 584 zł. Jest to aktualnie jedyne źródło utrzymania skarżącej, jednakże do 2021 r. zamieszkiwała w U., gdzie - jak sama stwierdziła - udała się w celach zarobkowych (k. 35 akt adm.). W tym czasie nie realizowała jednak ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Skarżąca podała, że po uiszczeniu opłat za prąd, wodę, śmieci zostaje jej kwota 240 zł. Względem skarżącej jest prowadzone kilka postępowań egzekucyjnych, a jedna z egzekucji została skierowana do nieruchomości. Niemniej jednak została ona wstrzymana, a skarżąca podejmuje kroki prawne celem wniesienia powództwa przeciwegzekucyjnego i ustalenia nieważności umowy kredytu we frankach szwajcarskich. Zatem skarżąca mimo dysponowania skromnymi środkami jest w stanie podejmować działania prawne celem polepszenia swojej sytuacji materialnej. Jak podała w wywiadzie środowiskowym stara się też w ramach możliwości wyremontować dom. Skarżąca nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, co oznacza, że jest w stanie przezwyciężać trudności własnymi siłami.

Jeśli chodzi o sytuację zdrowotną skarżącej to pozostaje ona w leczeniu pulmonologicznym, ortopedycznym i gastrologicznym. Z przedłożonej dokumentacji, wynika, że ma chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych oraz dychawicę oskrzelową nieuczuleniową. Ma zdiagnozowane zmiany w obrębie trzustki i pozostaje pod opieką onkologów. Z powyższego wynika, że skarżąca niewątpliwie ma problemy zdrowotne niemniej jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy czy też orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Jako przyczynę nie regulowania należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami skarżąca wskazała brak świadomości o istniejących zobowiązaniach w związku z przebywaniem w U. i nie otrzymaniem jakichkolwiek decyzji i rozstrzygnięć w tym przedmiocie. Argumentacja ta jednak nie może być podstawą do umorzenia zobowiązania z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i należnych odsetek.

Kluczowe jest ustalenie czy ewentualne przeszkody w realizacji należności mają charakter trwały i nieodwracalny. Tymczasem ww. okoliczności na to nie wskazują. Skarżąca ma stały dochód i mimo dużego zadłużenia częściowo spłaca należności i podejmuje działania w celu poprawy swojej sytuacji. Jak już wyżej wspomniano mimo posiadanych schorzeń nie jest osobą niezdolną do pracy. W ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły więc, że ogół okoliczności sprawy wskazuje, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą szczególne okoliczności wskazujące na całkowity i trwały brak możliwości spłaty choćby części zadłużenia.

Końcowo należy jeszcze zwrócić uwagę, że skarżąca wniosła o udzielenie najdalej idącej ulgi polegającej na umorzeniu należności alimentacyjnych w całości. Nie skorzystała zatem w pierwszej kolejności z udzielenia innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, o których stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, w postaci rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności zadłużenia. Zdaniem Sądu wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy rodzaje ulg w spłacie należności alimentacyjnych powinny być stosowane w określonym porządku, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien więc w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie powstałej należności (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 518/21, wyrok WSA w Opolu z 22 września 2022 r., sygn. akt II SA/Op 167/22). Negatywne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie wyklucza natomiast składania kolejnych wniosków o umorzenie w przypadku zmiany sytuacji skarżącej, tj. przykładowo w razie uzyskania orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy.

Reasumując Sąd stwierdza, że dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach właściwych dla decyzji o charakterze uznaniowym, nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ani też przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a wydane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone ustaleniem wszelkich koniecznych dla rozstrzygnięcia okoliczności i poddane słusznej ocenie nie noszącej znamion dowolności.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.