Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1274/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 174 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 366
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 52,
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 33 § 2 pkt 4, art. 15 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 93/22 w sprawie ze skargi L.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 25 listopada 2021 r., nr 0601-IEW.711.18.2021.5 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 93/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę L.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 25 listopada 2021 r., nr 0601-IEW.711.18.2021.5 w przedmiocie zarzutów. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła L.K. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie to jest art. 366 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.) – dalej jako: "K.c." w sytuacji, gdy cała treść prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i treść Kodeksu postępowania administracyjnego nie upoważniały i umocowywały Sądu I Instancji i organu do ustalenia, stwierdzenia i przyjęcia, że odpowiedzialność skarżącej ma charakter solidarny w ramach podstawy prawnej opartej o treść art. 366 K.c., a zatem wyrok Sądu I Instancji nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych w zakresie przyjęcia i ustalenia, że odpowiedzialność skarżącej ma charakter solidarny i że odpowiedzialność ta wynika z tytułu wykonawczego w sytuacji, gdy jedyna podstawa prawna dotycząca ewentualnej solidarności skarżącej należałoby upatrywać przykładowo w treści 24 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1958 ze zm.) – dalej jako: "K.k.s.", a nie art. 366 K.c.,

2. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie to jest art. 52 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553 ze zm.) – dalej jako: "K.k." przez Sąd I Instancji w treści uzasadnienia wyroku (por. strona 8 wyroku), podczas gdy na chwilę wyrokowania przepis ten został uchylony przez ustawodawcę, a zatem jego treść nie powinna znaleźć zastosowania w realiach niniejszej sprawy w stosunku do skarżącej,

3. naruszenie przez Sąd I Instancji prawa materialnego to jest artykułu 45 K.k. poprzez przyjęcie, że środek karny przepadku korzyści majątkowej albo jej równowartości ma charakter solidarny względem skarżącej w sytuacji, gdy Sąd Najwyższy w postanowieniu z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I KZP 16/11 orzekł, że ten konkretny środek karny w przypadku trudności z dokładnym ustaleniem wartości udziałów w korzyści majątkowej osiągniętych przez poszczególnych współsprawców, orzeka się przepadek tej korzyści lub jej równowartości w częściach równych, a nie solidarnych na zasadzie wyłączności (od skarżącej w tym przypadku),

4. naruszenie przez Sąd I Instancji prawa materialnego to jest art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a." w związku z art. 15 § 1 tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że niedoręczenie upomnienia skarżącej, o którym mowa w treści art. 15 § 1 u.p.e.a. zwolniło organ z obowiązku doręczenia tego wezwania skarżącej,

5. naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, a zatem art. 133 § 1 i 2 K.p.a. poprzez uznanie, że upomnienie skarżącej zostało doręczone jej w sposób prawidłowy i terminowy, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza tych istotnych faktów, bowiem organy zastosowały tutaj fikcję doręczenia tego wezwania, a okoliczności wynikające ze stanu zdrowia skarżącej zostały umniejszone przez Sąd I instancji, który ograniczył się do stwierdzenia, że w tym okresie skarżąca nie przebywała w szpitalu,

6. art. 33 § 2 pkt 2 i 3 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że tylko skarżąca ma w całości ponosić zasądzony środek karny, podczas gdy nie osiągnęła ona żadnych korzyści majątkowych oraz nie orzeczono wobec niej przepadku mienia, a wysokość zobowiązania nie uwzględnia już zaspokojonych należności.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 93/22, nadto o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 366 K.c. Z akt sprawy nie wynika aby organ egzekucyjny lub Sąd I instancji samoistnie ustalił, stwierdził i przyjął, że odpowiedzialność skarżącej ma charakter solidarny w ramach podstawy prawnej opartej o przepis art. 366 K.c. Należy zauważyć, że powołany przepis definiuje solidarność dłużników, ale nie określa źródeł odpowiedzialności solidarnej.

Podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji do majątku skarżącej jest prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w [...] z 14 maja 2019 r., sygn. akt [...]. Sąd w powołanym wyżej wyroku w (pkt IV): na podstawie art. 32 § 1, 2 i 3 kks w zw. z art. 29 pkt 1 kks orzekł wobec wszystkich oskarżonych (w tym wobec L.K.; wymieniona w pkt 4 osób oskarżonych) środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów pochodzących bezpośrednio z czynu przypisanego im w pkt Ib w kwocie 3 410 441,01 zł (trzy miliony czterysta dziesięć tysięcy czterysta czterdzieści jeden złotych i jeden grosz), przy czym ustala, iż ich odpowiedzialność jest solidarna oraz solidarna z I.V., I.R., V.K., M.S., A.K., O.V., S.K., M.H.

Zgodnie z art. 369 K.c. zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Ustawą w rozumieniu art. 369 K.c. są przepisy ustawy, przy czym wchodzą tu w grę przepisy nie tylko Kodeksu cywilnego, ale i inne przepisy bez względu na to czy zawarte są w aktach prawnych z zakresu prawa cywilnego, administracyjnego finansowego itp. (M. Sychowicz w: G. Bieniek, H. Ciepła, S. Dmowski, J. Gudowski, K. Kołakowski, M. Sychwicz, T. Wiśniewski, Cz. Żuławska. Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga Trzecia, Zobowiązania Tom I. Wyd. Prawnicze, Warszawa 1996).

W podstawie prawnej zastosowanego środka karnego (pkt IV wyroku) Sąd Okręgowy wskazał m. in. przepis art. 32 § 3 K.k.s., który stanowi, że jeżeli w popełnieniu przestępstwa skarbowego brało udział kilka osób, odpowiadają one solidarnie za uiszczenie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów. Nie może zatem budzić wątpliwości, że charakter odpowiedzialności skarżącej ma charakter solidarny, który to charakter wynika wprost z ustawy.

Zarzut naruszenia art. 52 K.k. jest chybiony. Zarzut ten nawiązuje do treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku pomieszczonej na str. 8: "Zgodnie z art. 25 § 1 k.k.w., egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 kodeksu karnego prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, natomiast stosownie do art. 27 i art. 187 k.k.w. egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Z kolei w przepisie art. 206 § 3 k.k.w. normodawca nakazał odpowiednie stosowanie art. 206 § 1 k.k.w. przy wykonaniu przepadku równowartości obejmującej kwotę pieniężną i nawiązki na rzecz Skarbu Państwa, która polega na przejęciu określonych w tym przepisie czynności przez organ właściwy, którym z mocy art. 27 i art. 187 k.k.w. jest urząd skarbowy."

Rzecz polega na tym, że Sąd I instancji przytoczył treść przepisów Kodeksu karnego wykonawczego dla wykazania podstawy prawnej prowadzenia do majątku skarżącej egzekucji administracyjnej przy wykonaniu przepadku równowartości obejmującej kwotę pieniężną. Przytoczenie konkretnego przepisu zamieszczonego w treści innych cytowanych w uzasadnieniu wyroku przepisów koniecznych dla wyjaśnienia konkretnego zagadnienia prawnego nie oznacza, że Sąd dany przepis w sprawie stosował. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku jak i akt administracyjnych prowadzą do wniosku, że przepis art. 52 K.k. nie był w sprawie stosowany, stąd też nie mógł zostać naruszony.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 45 § 1 K.k. Nie ulega wątpliwości, że Sąd Okręgowy orzekając w przedmiocie środka karnego względem skarżącej nie stosował przepisu art. 45 § 1 K.k. Zastosowane zaś w sprawie przepisy Kodeksu karnego skarbowego nie są tożsame co do brzmienia z art. 45 § 1 K.k. co czyni niecelowym odnoszenie się do tez zawartych w postanowieniu Sądu Najwyższego z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I KZP 16/11.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. Sąd I instancji prawidłowo zauważył § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r., poz. 131 ze zm.), który stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty. Skoro stosowne wezwanie zostało doręczone skarżącej przez Sąd Okręgowy w [...] nie było podstaw aby czynność tę ponawiać.

Skuteczność samej czynności doręczenia pisma powinna być kwestionowana poprzez zarzut naruszenia adekwatnego w tym zakresie przepisu.

Naczelny Sąd administracyjny na podstawie art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Z przepisu tego wywodzi się, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do przypisywania stronie zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej, ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony.

W skardze kasacyjnej wskazano zarzut naruszenia "art. 133 § 1 i 2 k.p.a" W uzasadnieniu podstawy tej nie uszczegółowiono ani nie rozwinięto stąd należałoby przyjąć, że chodzi o przepis art. 133 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W Kodeksie postępowania administracyjnego przepis art. 133 nie dzieli się na niższe jednostki redakcyjne (paragrafy), a nadto stanowi on, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję, obowiązany jest przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie siedmiu dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, jeżeli w tym terminie nie wydał nowej decyzji w myśl art. 132. Powyższe ustalenie oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu tego nie powinien merytorycznie badać. Niemniej, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sądu I instancji poprawność doręczenia skarżącej wezwania do uiszczenia opłaty z tytułu przepadku korzyści majątkowej także została oceniona w kontekście "art. 133 § 1 k.p.a."

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne i konieczne wyjaśnienia powstałej wątpliwości.

Trzeba zatem dostrzec, że doręczenia skarżącej wezwania do uiszczenia opłaty z tytułu przepadku korzyści majątkowej dokonał Sąd Okręgowy w [...] działając w tym zakresie na podstawie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego. Skuteczność czynności doręczenia upomnienia należy wiec ocenić w perspektywie art. 133 K.p.k. w zw. z art. 1 § 2 K.k.w. Przepis art. 133 K.p.k. stanowi, że (§ 1) jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art. 132, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe pozostawia się w najbliższej placówce pocztowej tego operatora pocztowego, a przesłane w inny sposób w najbliższej jednostce Policji albo we właściwym urzędzie gminy. (§ 2) o pozostawieniu pisma w myśl § 1 doręczający umieszcza zawiadomienie w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz że należy je odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego upływu tego terminu, należy czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz. W razie dokonania tych czynności pismo uznaje się za doręczone. (§ 2a) pismo pozostawione w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe może zostać odebrane także przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek pocztowych w rozumieniu tej ustawy. (§ 3) pismo można również pozostawić osobie upoważnionej do odbioru korespondencji w miejscu stałego zatrudnienia adresata.

W skardze kasacyjnej nie został zakwestionowany żaden z ustawowych warunków uznania za doręczone pisma w trybie art. 133 K.p.k. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyjaśniono w szczególności jakich istotnych faktów nie potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nie wyjaśniono także dlaczego okoliczności wynikające ze stanu zdrowia skarżącej zostały umniejszone przez Sąd I instancji i jaki to miało wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 i 3 u.p.e.a. Przepisy te stanowią odpowiednio: podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego.

Przedstawione w tym obszarze uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wyjaśnia na czym konkretnie miało polegać naruszenie wskazanych przepisów. Raz jeszcze należy powtórzyć, że egzekucja administracyjna prowadzona jest w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...], w którym Sąd orzekł wobec wszystkich oskarżonych (w tym wobec L.K.; wymieniona w pkt 4 osób oskarżonych) środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów pochodzących bezpośrednio z czynu przypisanego im w pkt Ib w kwocie 3 410 441,01 zł.

Mocą wymienionego wyżej orzeczenia skarżąca jest obowiązana ponieść zasądzony środek karany solidarnie z pozostałymi wskazanymi w wyroku osobami. Nie jest rzeczą organu egzekucyjnego ani sądu administracyjnego ustalanie, czy skarżąca osiągnęła korzyści majątkowe z przestępstwa. Kwestia ta została stwierdzona w prawomocnym wyroku skazującym, który zarówno dla organu administracji publicznej jak i dla sądu administracyjnego jest wiążący (art. 11 P.p.s.a.)

Środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów należy uznać za substytut środka karnego przepadku przedmiotów (art. 31 k.k.s.) w tym znaczeniu, że orzeka się go jedynie wówczas, gdy z uwagi na przeszkody prawne lub faktyczne nie jest możliwe orzeczenie przepadku przedmiotów. Dzieje się tak, gdy przedmiot, który podlegałby przepadkowi, został zniszczony, zgubiony, ukryty lub z innych przyczyn faktycznych lub prawnych nie może być objęty w posiadanie. (Błachut J., Keler G., Soja A., Kodeks karny skarbowy. Komentarz. WKP 2024). W konsekwencji należy przyjąć, że regulacje prawne dotyczące środka karnego przepadku przedmiotów mają zastosowanie do ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów.

Nie budzi wątpliwości w świetle przedstawionych akt sprawy, że w sprawie nie zachodzi błąd co do zobowiązanego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r, poz. 1634 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Agnieszka Olesińska Bogusław Dauter Bogusław Woźniak