Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 31/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza M. S. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 października 2023 r. nr SKO.PS/4110/472/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego J. R. 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 16 października 2023 r. nr SKO.PS/4110/472/2023 działając na podstawie art. 59, art. 60, art. 61 i art. 62 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. Z 2023 r. poz. 901 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, utrzymało w mocy decyzję wydana z upoważnienia Wójta Gminy Z. z dnia 6 czerwca 2023 r. nr PS.5026.3.1.2023 w przedmiocie ustalenia dla J. R. (dalej: "skarżący") odpłatności za pobyt matki – Z. R. w Domu Pomocy Społecznej w B., za okres od listopada 2022 r. do czerwca 2023 r. w wysokości 32.469,28 zł.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Na mocy decyzji nr PS.5026.1.12.11947-R.2022 z dnia 16 listopada 2022 r. Wójt Gminy Z., skierował matkę skrzącego do Domu Pomocy Społecznej w B.

Starosta Krakowski, zarządzeniem nr 24/2022 z dnia 22 lutego 2022 r. ustalił średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej na terenie powiatu krakowskiego w 2022 r. m.in. dla Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 4.747,18 zł.

Następnie Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją nr PS.50123.2.34.1947-r.2022 z dnia 25 listopada 2022 r. ustalił wysokość odpłatności matki skarżącej w wysokości 70% własnego dochodu - stosownie do regulacji art. 61 ust.2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. za okres od 17 listopada 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w wysokości 645,13 zł oraz od 1 grudnia 2022 r. w wysokości 1.382,42 zł miesięcznie.

W toku postępowania ustalono również, że jedyną osobą zobowiązaną do partycypacji w odpłatnościach za pobyt Z. R. jest skarżący.

W dniu 14 grudnia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Krakowie oraz dochód jednorazowy uzyskany ze sprzedaży nieruchomości w wysokości 73.500,00 zł. Dochód skarżącego przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i w listopadzie 2022 r. wyniósł 7.343,44 zł. Podczas wywiadu środowiskowego, skarżący zgodził się na partycypowanie w kosztach pobytu matki w DPS.

W związku z powyższym, zaproponowano skarżącemu umowę nr [...] z dnia 1 lutego 2023 r., zgodnie z którą winien ponieść odpłatność za pobyt matki w DPS.

Pismami z dnia 14 lutego 2023 r. oraz 20 marca 2023 r. skarżący odmówił podpisania umowy. Nadto skarżący stwierdził, że w związku ze zobowiązaniami finansowymi zmuszany był do przeznaczenia całego dochodu uzyskanego ze sprzedaży działek na poczet spłaty długów, a uzyskana cena sprzedaży nieruchomości spadkowej nie może być uznana za przychód, a tym bardziej za dochód. W ocenie skarżącego podzielenie jej na 12, dla oceny miesięcznego dochodu nie ma żadnej podstawy prawnej – jest arbitralne, dowolne i niesprawiedliwe.

W tych okolicznościach, organ I instancji w dniu 29 marca 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za DPS względem osoby zobowiązanej, czyli skarżącego.

Po przeprowadzeniu postępowania, Wójt Gminy Z. decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. nr PS.5026.3.1.2023 ustalił dla skarżącego odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w B.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że w związku z waloryzacją świadczenia emerytalnego matki skarżącego, decyzją nr PS.5026.2.6.1947-R.2023 z dnia 25 kwietnia 2023 r. zmieniono decyzję nr PS.5026.3.34.1947-R.2022 25 listopada 2022 r. w części dotyczącej odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 1.594,00 zł miesięcznie. Średni miesięczny koszt utrzymania w roku 2023 r. wynosi 6.742,30 zł miesięcznie.

Organ I instancji, powołując się na orzecznictwo sądowe, stwierdził, że obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu po mocy społecznej polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika z ustawy o pomocy społecznej, a w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane gmina, która zastępczo ponosiła wydatki, może egzekwować ich zwrot w drodze decyzji.

W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, Gmina nie ma obowiązku partycypować w kosztach pobytu matki skarżącego w DPS, w sytuacji, gdy koszty te powinny pokryć osoby zobowiązane zgodnie z ww. ustawa.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s. poprzez błędne przyjęcie , że skarżący winien wnosić opłatę za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej , ze względu na dochód wyższy aniżeli 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej , przy czym nawet po wniesieniu opłaty kwota dochodu pozostanie niższa niż 300% w.w. kryterium;

- art. 61 ust. 2 pkt 1a u.p.s. poprzez nieuwzględnienie w opłatach za pobyt w DPS od dnia 1 marca 2023 r. renty matki, która powinna wnosić opłatę za pobyt w DPS w pierwszej kolejności;

- błędne ustalenie dochodu strony przy uwzględnieniu do jego wyliczenia art. 8 u.p.s., podczas gdy dochód na potrzeby ustaleń dokonywanych w oparciu o art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s. nie powinien być ustalany w oparciu o art. 8 u.p.s.;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania całości materiału dowodowego w sprawie i wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, w szczególności braku ustalenia na co skarżący wydatkował kwoty uzyskane ze zbycia nieruchomości.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że skarżący jest jedynym zstępnym Z. R. Jego dochód został ustalony prawidłowo, a następnie prawidłowo ustalono wysokość opłaty z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej. Wbrew twierdzeniom skarżącego zasadnie do dochodu wliczona została kwota ze zbycia nieruchomości we wrześniu 2022 r. Organ I instancji dokonując obliczenia wysokości dochodu, słusznie zastosował normę art. 8 u.p.s. Zgodnie z art. 8 ust. 3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach: 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie; kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

W odniesieniu do kwot uzyskanych tytułem zbycia nieruchomości, Kolegium wyjaśniło powołując się stanowisko wielokrotnie zajmowane przez sąd administracyjny , że uzyskany jednorazowy dochód ze sprzedaży nieruchomości podlega uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu uprawnionego do świadczeń, przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 8 ust. 11 u.p.s.

W związku z powyższym, podnoszone przez skarżącego zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

Na powyższą decyzję, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego i prawidłowego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności wydanie decyzji wyłącznie na podstawie dokumentów i informacji przedstawionych przez organ I instancji, bez dokonania przez organ odwoławczy samodzielnej oceny dowodów, w tym niedokonanie ustaleń dotyczących faktycznych dochodów skarżącego i jej możliwości uiszczania opłat poprzez pominięcie faktu, że dochód uzyskany przez skarżącego ze sprzedaży nieruchomości został przeznaczony w całości na spłacenie długów matki;

b) art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

c) art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu Skarżącego poprzez niezastosowanie tych przepisów i bezterminowe określenie skarżącemu opłaty za pobyt jego matki w DPS,

d) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie przedmiotowego postępowania w sposób w żadnej mierze nie mogący pogłębiać zaufania do władzy publicznej, ze względu na obciążenie skarżącego kosztami, których nie jest w stanie ona pokryć.

2. naruszenie prawa materialnego, a to:

a) art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący powinien wnosić opłaty za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej;

b) art. 61 ust, 2 pkt 2e u.p.s. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie, że średni koszt miesięczny utrzymania w DPS w B. wyniósł 4747,18 zł miesięcznie, i następnie błędne wymierzenie skarżącemu za miesiące od marca 2023 miesięczną opłatę przewyższającą tą kwotę 5359,88 zł i 5147,30 zł;

c) art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i wymierzenie Skarżącemu kwot w wysokości powodującej, że kwota dochodu skarżącego pozostająca po wniesieniu opłaty jest niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

d) art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez jego zastosowanie mimo, że przepis ten określa kryteria ustalania dochodu dla osób ubiegających się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, a skarżący o świadczenia takie nie tylko się nie ubiegał, a co więcej skarżona decyzja nakładała na niego obowiązek zapłaty, tymczasem kryteria ustalania dochodu dla osób które ubiegają się o świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być stosowane wobec osób, na które ma zostać nałożony obowiązek, a zatem przepis ten nie mógł być zastosowany wobec skarżącego;

e) naruszenie art. 8 ust. 11 i art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i bezterminowe określenie skarżącemu opłaty za pobyt jego matki w DPS zamiast określenia tego obowiązku na czas określony;

f) art. 10 ust 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez jego niezastosowanie mimo, że odpłatne zbycie nieruchomości nie wynikające z działalności gospodarczej stanowi źródło przychodu jeżeli zostało dokonane przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie tymczasem nabycie nieruchomości przez skarżącego nastąpiło znacznie wcześniej, zatem nie może być uznane za jego dochód;

g) art. 22 ust 6c i 6d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez jego niezastosowanie i nie zbadanie przez organy jaki był koszt uzyskania przychodu ze sprzedaży nieruchomości na podstawie ww. przepisu;

h) art. 103 ust 2 u.p.s. w zw. z art. 61 ust 2d u.p.s. w zw. z art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie wysokości i możliwości skarżącego przy ustalaniu wysokości opłaty, którą miałby on uiszczać za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo sądowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 6 czerwca 2023 r. w przedmiocie ustalenia dla J. R. (dalej: "skarżący") odpłatności za pobyt matki – Z. R. w Domu Pomocy Społecznej w B.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przepisy ustawy o pomocy społecznej (ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.), dalej zwana u.p.s.

Zgodnie z art. 36 u.p.s. jednym ze świadczeń niepieniężnych pomocy społecznej jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej. W art. 54 ust. 1 u.p.s. zostały wskazane kryteria, które decydują o prawie do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Są nimi konieczność całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności oraz niemożność samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu. Do obowiązków podmiotów prowadzących domy pomocy społecznej należy świadczenie usług bytowych, opiekuńczych, wspomagających i edukacyjnych na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb mieszkańca domu. Domy pomocy społecznej w całości więc pokrywają wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych. Umożliwiają także i organizują mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów. Dom pomocy społecznej pokrywa również opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny, przewidziane w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Należy jednak podkreślić, że pobyt w domu pomocy społecznej nie jest bezpłatny. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprost przewiduje, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 art. 60 u.p.s. Z kolei średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca:

1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;

2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;

3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku.

Zgodnie z jej art. 61 ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei ust. 2 art. 61 u.p.s. przewiduje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji. Natomiast art. 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Na podstawie powołanych przepisów pobyt osoby w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a ta odpłatność jest ponoszona zarówno przez osobę, która w takim domu przebywa, jak i przez osoby zobowiązane wobec niej alimentacyjnie. Stąd konieczne jest ustalenie wysokości odpłatności ponoszonej przez osoby zobligowane do tego na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. Takie ustalenie może nastąpić bądź na odstawie umowy zawartej w trybie art. 103 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej.

Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot (Wyrok NSA z 19.06.2015 r., I OSK 62/14, LEX nr 1984476). Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., powinien zatem zostać określony w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z 30 października 2012 r., I OSK 653/12, publ. CBOSA). Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem - cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).

Uchwałą 7 Sędziów z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17 ONSAiWSA 2018, nr 5, poz. 77), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.

W niniejszej sprawie istotne są również te przepisy ustawy o pomocy społecznej, które odnoszą się do kwestii ustalania dochodu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z kolei ust. 11 powołanego przepisu stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Trafnie w orzecznictwie przyjęto, że analiza treści normatywnej zawartej w art. 8 ust. 11 u.p.s. prowadzi do wniosku, że stanowi on samodzielną (niezależną od regulacji na gruncie prawodawstwa stricte podatkowego), definicję legalną pojęcia dochodu dla potrzeb realizacji celów pomocy społecznej. Cele te określa art. 2 ust. 1 u.p.s. stanowiący, że "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości" (wyrok WSA w Krakowie z 9.10.2019 r., III SA/Kr 235/19, LEX nr 2742387). Tym samym nie ma podstaw do traktowania dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości i przeznaczonego nawet na zakup lokalu mieszkalnego, domu mieszkalnego lub na remont domu lub lokalu jako dochodu pomniejszającego sumę przychodów lub odliczanego od sumy dochodów lub jako dochodu utraconego w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i to niezależnie od tego czy taki dochód ze sprzedaży nieruchomości podlegałby zwolnieniu od podatku dochodowego, czy też by zwolnieniu nie podlegał (wyrok WSA w Łodzi z 26.09.2018 r., II SA/Łd 696/18, LEX nr 2562270). Fakt braku wskazania w u.p.s. literalnie podstaw do wliczenia środków uzyskanych konkretnie ze sprzedaży mieszkania do kwoty dochodu, od której uzależniona jest opłata za pobyt w domu pomocy społecznej nie może oznaczać luki w prawie w sytuacji, gdy treść art. 8 ust. 11 u.p.s. wskazuje w sposób ogólny na wpływ uzyskania jednorazowego dochodu, przewyższającego pięciokrotnie dochody "zwykłe". Brak wątpliwości co do zaliczenia dochodu z powyższej sprzedaży do takiego dochodu jednorazowego wystarcza do jego włączenia do treści określonego w u.p.s. pojęcia dochodu jednorazowego. Nie zmienia tego odmienne potraktowanie takiego dochodu na gruncie u.p.d.o.f. (wyrok NSA z 18.01.2011 r., I OSK 1507/10, LEX nr 842919). W innym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że termin dochód w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów podatkowych nie jest tożsamy, a obie regulacje nie są ze sobą powiązane. Na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w przepisach wymienionych (art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.). Przepisy te nie dają podstawy do wyłączenia z dochodu podlegającego uwzględnieniu przy ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, kwoty uzyskanej z tytułu spłaty nieruchomości. Podstawą do pomniejszenia dochodu stanowić mogą jedynie składniki, o których mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. (wyrok NSA z 29.05.2015 r., I OSK 3066/13, LEX nr 1994955). Na wstępie należy więc zaznaczyć, odnosząc się do zarzutów skargi, że zarzut skarżącego, co do naruszenia przepisów ustawy o podatku dochodowym w świetle zaprezentowanego orzecznictwa nie znajduje uzasadnienia, a uzyskany przez niego jednorazowy dochód rozlicza się stosownie do wskazań określonych w ustawie o pomocy społecznej.

W niniejszej spawie ustalono, że skarżący jest jedyną osobą zobowiązaną do partycypacji w odpłatnościach za pobyt matki w DPS-ie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Krakowie w wysokości 1600,41 zł oraz dochód jednorazowy uzyskany ze sprzedaży nieruchomości w wysokości 73.500,00 zł. (umowa notarialna zawarta 8 września 2022r.) Dochód skarżącego przekroczył więc 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i w listopadzie 2022 r. wyniósł 7.343,44 zł. Skarżący odmówił zawarcia umowy za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w zaproponowanej przez organ wysokości partycypowania w jej kosztach utrzymania. Należy przy tym zaznaczyć, że koszty pobytu mieszkańca DPSu zostały ustalone na podstawie Zarządzenia Starosty Krakowskiego i tak w 2022r. koszt ten wynosił 4747,18 zł, a już w 2023r. 6742,30 zł. Z uwagi na wysokość emerytury matka skarżącego jedynie w niewielkiej części pokrywa koszty pobytu w DPS-ie. Ustalenie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego nastąpiło w grudniu 2022r. i został on następnie w decyzji ustalającej obciążony w sposób bezterminowy pozostałymi do uregulowania kosztami pobytu matki w DPS-ie. Skarżący w swoich pismach podnosił, że jest osobą w podeszłym wieku, pobiera jedynie emeryturę rolniczą, a jej wysokość nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Co więcej pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej od lat wiedzieli, że skarżący zmaga się z chorobą alkoholową i nie pracuje. Skarżący wielokrotnie podejmował bezskuteczne próby wyjścia z nałogu. Należy także nadmienić, że chociaż w aktach znajdują się akta notarialne potwierdzające sprzedaż nieruchomości, to organy nie ustaliły, kiedy faktycznie skarżący otrzymał pieniądze ze sprzedaży, a więc kiedy i czy wpłynęły one na jego konto.

Ustalając dochód skarżącego w grudniu 2022r. (na listopad 2022r.) organy trafnie przyjęły, że jego dochód obiektywnie przekracza 300 % kryterium dochodowego, zatem winien on ponosić odpłatność za pobyt matki w DPS, tj. w kwocie różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a opłatą, która była wnoszona przez matkę skarżącego do wysokości 300 % kryterium dochodowego.

Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 pkt. 2 b u.p.s., osoba jest zobowiązana do wnoszenia opłat, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 776,00 zł x 300% = 2328,00 zł.

Należy też zauważyć, z uwagi na podnoszone przez skarżącego zarzuty, nieuwzględnienia faktu, że skarżący spłacił długi z kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ust. 4 powołanego przepisu zawiera dalsze odliczenia od tak ustalonego dochodu, tym niemniej wskazana w skardze okoliczność spłacenia długów nie mieści się w powyższym zakresie. W zasadzie prawidłowo również organ zastosował art. 8 ust. 11 u.p.s.

Faktycznie przepis ten nakazuje rozliczyć kwotę jednorazowego dochodu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Organ nie ustalił jednak, kiedy faktycznie kwota ta został skarżącemu wypłacona, co jest istotne z punktu widzenia ponoszenia przez niego ewentualnie kosztów utrzymania matki w DPS-ie, gdyż w ten sposób liczony dochód może mieć miejsce tylko przez 12 miesięcy licząc od ściśle określonego punktu początkowego.

Co więcej organ ustalił kwotę ponoszonego przez skarżącego obciążenia bezterminowo, pomimo tego, że ustawa nakazuje obliczać dochód przy uwzględnieniu jednorazowo uzyskanego dochodu tylko przez okres 12 miesięcy. Sądowi znany jest pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "rację ma też skarżące kasacyjnie SKO, że art. 8 ust. 11 u.p.s. nie stanowi podstawy do wydania decyzji o zmianie decyzji w przedmiocie opłaty za pobyt w DPS "na czas określony", tj. na dwanaście kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Podstawy takiej nie zawiera również art. 106 ust. 5 u.p.s., który upoważnia do zmiany decyzji na niekorzyść strony, między innymi w przypadku zmiany jej sytuacji finansowej. W trakcie tych dwunastu miesięcy, na które rozłożono dochód jednorazowy, może bowiem wystąpić kolejna zmiana sytuacji finansowej strony, uzasadniająca zmianę wysokości opłaty za pobyt w DPS. Jeśli zaś minie okres dwunastu miesięcy, na jaki został rozłożony dochód jednorazowy, będzie to podstawa do kolejnej zmiany decyzji w przedmiocie opłaty za pobyt w DPS. Nie ma więc potrzeby, ani podstawy prawnej do wydawania decyzji na ściśle oznaczony czas (12 miesięcy), gdyż każda zmiana sytuacji finansowej strony stanowić może podstawę do zmiany decyzji w przedmiocie opłaty"(wyrok NSA z 29.05.2015 r., I OSK 3066/13, LEX nr 1994955). Sąd jednak nie podziela tego poglądu w niniejszym stanie faktycznym. Po pierwsze, należy zauważyć, że kwoty obciążające skarżącego są bardzo wysokie. Po drugie, pomimo tego, że z aktu notarialnego wynika, że sprzedaż nieruchomości nastąpiła we wrześniu 2022r., a organ II instancji wydawał decyzję w październiku 2023r., nie zostało nigdzie wskazane, że ustalona kwota została zmieniona po upływie 12 miesięcy. Po trzecie, art. 106 ust. 5 u.p.s. ma zastosowanie zasadniczo gdy zmiana decyzji następuje na niekorzyść strony. Nie ma natomiast przepisu wprost nakazującego z urzędu zmienić decyzję na korzyść strony – strona powinna więc wówczas działać na wniosek. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, że przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stwarza możliwość zmiany (uchylenia) decyzji bez zgody strony zarówno wtedy, gdy jest to dla niej korzystne, jak i wówczas, gdy jest to niekorzystne (wyrok NSA z 6.09.2023 r., I OSK 1863/21, LEX nr 3633856), jak również że organ może nadać decyzji wydanej na podstawie tego przepisu moc wsteczną w ten sposób, że dokona zmiany bądź uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej od daty wcześniejszej niż data wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej (wyrok NSA z 11.07.2023 r., I OSK 1536/22, LEX nr 3597465), tym niemniej będzie to zależało od poprawności działania organu, a przede wszystkim od jego wiedzy kiedy mija owe 12 miesięcy, na które został rozłożony jednorazowy dochód skarżącego. W niniejszej sprawie organ nawet nie poczynił ustaleń kiedy nastąpiła wypłata tegoż dochodu na konto skarżącego, i czy faktycznie nastąpiła. Po czwarte, w niniejszej sprawie skarżący jest osobą chorą, starszą i z jego odręcznie sporządzonego pisma wynika, że jest osobą nieporadną. Trudno więc oczekiwać, że wystąpi ze stosownym wnioskiem, a wykładnia istniejących rozwiązań prawnych jest skomplikowana, zwłaszcza że niewielu prawników zajmuje się problematyką pomocy społecznej. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z kolei art. 11 k.p.a. przewiduje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada informowania i przekonywania mogą być realizowane choćby w uzasadnieniu decyzji. Natomiast organy w niniejszej sprawie nie wskazały, że po upływie 12 miesięcy licząc od dnia wypłacenia skarżącemu ceny sprzedanych nieruchomości, opłata obciążająca go z tytułu pobytu matki w DPS-ie ulegnie zmianie (oczywiście, gdy stan faktyczny się nie zmieni), gdyż jego dochód najprawdopodobniej zostanie policzony stosowanie do wielkości świadczenia emerytalnego z KRUS. Po piąte, art. 106 u.p.s. nie zakazuje wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS=ie na czas określony. Istotne jest to zwłaszcza w sytuacji doliczania do dochodu kwoty jednorazowego dochodu, która może być rozbita jedynie na 12 miesięcy. W sytuacji, natomiast gdyby w międzyczasie sytuacja dochodowa uległaby zmianie art. 106 ust. 5 u.p.s. zawsze uprawnia organ do wydania decyzji niekorzystnej dla skarżącego. Z uwagi natomiast na brak obowiązku działania z urzędu na korzyść skrzącego, po upływie 12 miesięcy, zgodnie z zasadą praworządności, legalizmu i konieczności uwzględniania słusznego interesu stron – decyzja powinna zostać wydana jedynie na okres rozbicia dochodu jednorazowego, który ex definitione ma charakter wyjątkowy, jednorazowy, a więc i niepowtarzalny. Zdaniem Sądu z uwagi na fakt, że organ ma ułatwione zadanie w zakresie zmiany warunków odpłatności za DPS w porównaniu z obywatelem, który te odpłatności ponosi w tak wyjątkowej sytuacji, o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s. decyzja ustalająca odpłatność za DPS powinna zostać wydana na czas określony.

Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. przewiduje, że przy ustalaniu odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej bierze się pod uwagę wysokość dochodów i możliwości osoby, która te odpłatność ma ponosić. Interpretację pojęcia "możliwości" ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z przytoczonych regulacji, jak również należy uznać możliwość ustalenia w umowie opłaty uwzględniającej wolę podmiotów ustawowo zobowiązanych, niemniej granice elastyczności w kształtowaniu stosunku prawnego wyznacza ochrona minimalnego dochodu gwarantowanego.

Do niedawna orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało, że dopiero po wydaniu decyzji w sprawie ustalenia kwoty zobowiązania może zostać rozpatrzona kolejna sprawa administracyjna na podstawie art. 64 u.p.s. w sprawie możliwego zwolnienia, na wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli wnioskodawcy:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

W wyroku NSA z 19.09.2023 r. (I OSK 1864/21, LEX nr 3618926) zauważono, że z dniem 19 lipca 2019r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), zmianie uległo brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s.. Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r. I OSK 318/22).

Skarżący w toku postępowania administracyjnego był zatem uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Wprawdzie skarżący nie wystąpił wyraźnie ze stosownym wnioskiem, ale jego pismo z 16 marca 2023r. należało potraktować jako taki (k. 129 akt administracyjnych). Co więcej pracownicy organu pomocowego znali szczegóły sytuacji zdrowotnej, możliwości zarobkowe skarżącego, a mimo tego nie rozważali nawet możliwości zwolnienia go, choćby w części od konieczności ponoszenia opłat. Organy były zdaniem Sądu zobowiązane do wypowiedzenia się co do ewentualnego zwolnienia z opłat już w decyzji ustającej ich wysokość. Nie ma bowiem podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w powołanych wyżej orzeczeniach w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Decyzja zwalniająca ma natomiast charakter uznaniowy i organ może odmówić takiego zwolnienia, ale kwestia ta powinna zostać rozważona w uzasadnieniu decyzji zarówno organu I, jak i II instancji.

W związku z powyższym doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów zarówno prawa materialnego (art. 61 ust. 2d, 64, 103 ust.2 u.p.s.), jak i procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i 107 §3 k.p.a.), które mogło mieć na wynik sprawy.

Organy stosując się do niniejszego wyroku powinny więc ustalić:

- kiedy został skarżącemu wypłacony jednorazowy dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości,

- czy nie zachodzą ewentualnie przesłanki do zwolnienia skarżącego w całości lub części od ponoszenia opłat na podstawie art. 64 u.p.s.

- ustalić dochód skarżącego przy uwzględnieniu jego możliwości zarobkowych

- ustalić odpłatność za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej z uwzględnieniem art. 8 ust. 11 u.p.s.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), na które składa się kwota w wysokości 480 zł. z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.