Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 405/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "G. A." Sp. z o.o. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 674/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G. A." Sp. z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił "G." Spółce z o.o. z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania podatkowego.

Spółka we wniosku podała, że jest wobec niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, dlatego też nie może swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez ten organ zajęcia. Spółka przedstawiła, że jej sytuacja finansowa od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła, ponieważ eksploatuje obecnie znacznie mniej automatów do gier o niskich wygranych.

Środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 657.896,88 zł (za 2013 r.), wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu 238.531,30 zł (za 2013 r.).

Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Spółka nie odpowiedziała na to wezwanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez spółkę jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego spółki oraz jej możliwości płatniczych. Twierdzenia spółki nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi, jak również na co zwrócił uwagę Sąd, skarżąca nie wykazała należytej inicjatywy i staranności, przy uzasadnieniu wniosku, a przede wszystkim przy wykazaniu, że kwalifikuje się do przyznania jej pomocy ze strony Państwa.

Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualnie dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych skarżącej.

Uzasadniając swoje stanowisko Spółka stwierdziła, że ponadprzeciętne zaangażowanie organów Służby Celnej (przybierające faktycznie formę szykan) oraz wejście w życie ustawy o grach hazardowych zmusiło ją do podjęcia działań zmierzających do ochrony swoich praw, co wiąże się z koniecznością występowania w ponad 100 sprawach toczących się przed sądami administracyjnymi. Organ celny prowadzi wobec spółki postępowanie egzekucyjne na kwotę przekraczającą 600 000 zł, w konsekwencji czego Spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na uiszczenie wymaganego od niej wpisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Należy mieć także na uwadze, że gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów, co wynika z treści art. 255 p.p.s.a.

Co więcej, strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Jak wynika z akt sprawy, spółka została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku. Spółka w ogóle nie odpowiedziała na wspomniane wezwanie. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że samo oświadczenie spółki zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. To z kolei skutkowało odmową uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe i nie podważa go argumentacja przedstawiona w zażaleniu.

WSA we W. nie popełnił zarzucanego błędu w ustaleniach faktycznych oceniając, że na podstawie przedłożonych przez spółkę dokumentów i wyjaśnień, nie mógł ustalić, czy skarżąca spełniła kryteria przemawiające za przyznaniem prawa pomocy w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić należy, że Spółka nie współdziałała należycie z Sądem pierwszej instancji w wyjaśnianiu swojej sytuacji majątkowej i płatniczej, co przekonująco wykazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Akcentowane w zażaleniu okoliczności, takie jak występowanie spółki w ponad stu procesach sądowych i prowadzone przeciwko stronie postępowanie egzekucyjne na kwotę przekraczającą 600 000 zł, w konfrontacji z brakiem jednoznacznego wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej i płatniczej, jawią się jako pozbawione istotnego znaczenia. Tym bardziej bez znaczenia jest powoływanie się na "szykany" ze strony organów Służby Celnej.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.