Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 563/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480;- zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 390), oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1340) i Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r poz. 1481) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.), odmówił J. D. (dalej jako skarżąca lub strona) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką G. D..

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że 18 kwietnia 2023 r. J. D. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r. nr [...] Prezydent odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Od decyzji tej strona złożyła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 25 września 2023 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że:

- przesłanka wieku powstania niepełnosprawności - art. 17 ust. 1 b u.ś.r. - u G. D. nie powinna być brana pod uwagę w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Trybunał uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.;

- należy zweryfikować w drodze wywiadu sprawowanie opieki przez skarżącą nad matką.

Prowadząc ponownie postępowanie Prezydent wezwaniem z dnia 17 października 2023 r. zobowiązał stronę do złożenia oświadczenia czy ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia, czy też rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wskazanie od jakiej daty nie podejmuje/ zrezygnowała z zatrudnienia.

Organ przeprowadził też wywiad środowiskowy i ustalił, iż skarżąca nie pracuje zarobkowo od 2014 roku, zajmuje się matką, która wymaga całodobowej opieki. G. D. cierpi na otępienie typu Alzheimerowskiego, ma problemy z pamięcią, ze wzrokiem i wymaga wsparcia we wszystkich podstawowych czynnościach życiowych. Pani G. sama wstaje, wymaga pomocy w ubieraniu, sama często się rozbiera, nie zapnie guzika, czy zamka. Podopieczna zazwyczaj sama zjada posiłki, lecz z uwagi na problemy z pamięcią należy dopilnować czy zjadła, należy też dopilnować zażycie lekarstw. Do zadań skarżącej należy załatwianie spraw medycznych i urzędowych, robienie zakupów, utrzymywanie porządku w domu. Podopieczna porusza się sama, często wychodzi poza dom i trzeba jej szukać. Trzeba pilnować, aby nie zjadła czegoś niejadalnego, nie dotykała czegoś gorącego. Podczas opieki nad matką strona: zaprowadza matkę do łazienki (kilka razy dziennie, co kilka minut), pomaga w korzystaniu z toalety, pomaga w czynnościach higienicznych (myciu ciała po toalecie - 2 razy dziennie, 30 min.), pilnuje czynność umycia zębów i uczesania (2 razy dziennie), kąpieli całego ciała ( - 1 raz w tygodniu 30-45 min.), zmienia pampersy (2 x dziennie lub w razie potrzeby- 10-15 min.), obcinanie paznokci, czyszczenie paznokci (1 raz w tygodniu10-15 min.)

Organ ustalił, że J. D. zakończyła swoje zatrudnienie w 2014 roku ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Na dowód powyższego została dołączona umowa zlecenie zawarta na okres od 23 września 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. w firmie W. .

Organ I instancji stwierdził, że nie ma wątpliwości co do zakresu i częstotliwości sprawowania opieki przez skarżącą oraz, że jej matka tej opieki wymaga.

Organ I instancji stwierdził jednak, iż strona nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 uś.r., tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W tym zakresie Prezydent uznał, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką, ponieważ rezygnacja z pracy nastąpiła w 2014 r. a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało dopiero w 2020 roku. W ocenie organu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, że rezygnacja z zatrudnienia ma mieć miejsce w momencie kiedy osoba wymagająca opieki posiada, czyli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji podtrzymał w dalszym ciągu również brak spełnionej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b. u.ś.r., tj. wiek powstania niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji odwołała się J. D., repr. przez adwokata. Odwołująca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując że spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 maja 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium w pierwszej kolejności zwróciło uwagę, że doszło do zmiany przepisów i na dzień złożenia wniosku brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest już inne niż na dzień orzekania przez organ I instancji. Od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429). Ustawa ta w art. 43 pkt 4 lit. a zmienia treść art. 17 ust. 1, który od 1 stycznia 2024 r. brzmi: świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wobec tego w świetle obecnie obowiązujących przepisów świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej w związku z opieką nad matką.

Natomiast art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepisy końcowe) wskazuje, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych Kolegium uznało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust 1b u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r.

Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że organ I instancji ponownie, błędnie, odwołał się do przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie powinna być brana pod uwagę ani nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że J. D. jest osobą zobowiązaną wobec matki do alimentacji i zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Opieka w rozumieniu ww. przepisu musi być stała lub długoterminowa, a zatem nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należącą do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalił organ I instancji skarżąca pracowała w Polsce od 2004 r. do 2014 r. W aktach sprawy znajduje się kopia orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 04 lutego 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności jej matki G. D.. Na podstawie tego orzeczenia ustalono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 03 grudnia 2019 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje oraz orzeczenie wydano na stałe. W tych okolicznościach Kolegium potwierdziło stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stanem zdrowia matki skarżącej, a rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy przez córkę.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się J. D. i działający w jej imieniu profesjonalny pełnomocnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zaskarżając decyzję w całości, wnosząc o jej uchylenie jak i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, dokonanej stosownie do przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2024 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania J. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżąca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 18 kwietnia 2023 r. W stanie prawnym obowiązującym do końca 2023 r., w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – w tekście w skrócie jako "u.ś.r.") ustawodawca określił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).

W wyniku zmiany u.ś.r. dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.), od 1 stycznia 2024 r. – stosownie do nowej treści art. 17 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższe oznacza, że od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie w związku z opieką na osobami niepełnoletnimi. Nie ulega więc wątpliwości, że w świetle nowych przepisów świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką skarżącej nie przysługiwałoby.

Ustawodawca wprowadzając opisaną powyżej zmianę przepisów, rozstrzygnął jednocześnie w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. ).

W kontekście powyższego istotne jest więc rozważenie, jak należy rozumieć zwrot "prawo powstało". W orzecznictwie zwraca się uwagę, że decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter konstytutywny, to znaczy rozstrzyga o udzieleniu uprawnienia w postaci "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez określenie jego wysokości i okresu, w którym ma być wypłacane. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (brzmienie sprzed stycznia 2024 r.) prawo do świadczenia ustalane jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Powyższe oznacza, że ustawodawca rozróżnia "powstanie prawa" od "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, a także datę, od której się je ustala. Z powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będziemy mieli zatem do czynienia w sytuacji, gdy w sposób obiektywny wystąpią pozytywne przesłanki z art. 17 u.ś.r., a jednocześnie brak będzie wskazanych w u.ś.r. przesłanek negatywnych. Innymi słowy, powstanie prawa do świadczenia powstanie w momencie wypełnienia hipotezy normy z art. 17 u.ś.r. w dacie jej obowiązywania. Postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zmierza bowiem jedynie do weryfikacji występowania przesłanek nakazujących organowi ustalenie świadczenia, o które wnioskodawca wnosi na podstawie przysługującego mu prawa wynikającego z ustawy. W toku takiego postępowania organy administracji zobowiązane są do wyczerpującego ustalenia stanu sprawy celem weryfikacji, czy istniało - najdalej na dzień 31 grudnia 2023 r., prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego i czy w konsekwencji możliwa jest jego realizacja poprzez wydanie stosownej decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. II SA/Gd 471/24, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2024 r. sygn. II SA/Sz 395/24, CBOSA).

Z uwagi na datę złożenia wniosku należało w rozpoznawanej sprawie rozważyć, czy w świetle przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca spełniała przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie uznano, że w sytuacji skarżącej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organy w tym zakresie uznały, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia w 2014 roku a koniecznością sprawowania opieki nad matką, której orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało dopiero w 2020r.

Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., która uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może przejawiać się w ten sposób, że opiekun zaprzestaje zarobkować w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i w ten sposób, że osoba w wieku produkcyjnym, obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, roztacza opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnych i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca ma 57 lat, co oznacza, że jest osobą w wieku produkcyjnym. Skarżąca posiada wykształcenie wyższe. Do Polski przyjechała w 2004 roku, po przyjeździe pracowała, lecz ostatnie zatrudnienie ustało w 2014 r. i od tego czasu pozostaje bierna zawodowo. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ani nie pobiera żadnych świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, takich jak np. renta.

W wywiadzie środowiskowym skarżąca oświadczyła, że nie może podjąć pracy z uwagi na opiekę nad matką. Nikt inny tej opieki sprawować nie może, gdyż matka skarżącej jest wdową. Skarżąca i matka zamieszkują razem. Matka skarżącej choruje na Alzheimera, wymaga stałej i długotrwałej opieki i ciągłego nadzoru. Pracownik PCŚ wskazał, że opieka nad matką uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia (por. wywiad k. [...], k. [...]).

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2024 r. sygn. I OSK 619/23 (dost. CBOSA) wskazano, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W gronie beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego znajdują się osoby najbliższe osobom niepełnosprawnym, które zdecydowały się nie wykonywać działalności zawodowej z uwagi na potrzebę stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. zachodzi wówczas, gdy wymiar i charakter osobistej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia.

Zwrócić należy uwagę, że Alzheimer to neurozwyrodnieniowa choroba mózgu, która nieodwracalnie niszczy jego komórki nerwowe. Chory cierpi na postępujące zaburzenia pamięci i innych funkcji poznawczych. Po kilku latach może całkowicie utracić samodzielność intelektualną i fizyczną. Aktualnie wskazuje się, że dokładne przyczyny zachorowania na Alzheimera nie są znane. Podczas rozwoju choroby komórki mózgu ulegają zniszczeniu, chory traci pamięć krótkotrwałą – ma trudności ze znalezieniem odpowiednich słów, nie pamięta niedawnych wydarzeń, powtarza pytania, zmienia się osobowość i nastrój chorego, stopniowo pogarsza się pamięć długotrwała, zanika umiejętność czytania, rozumowaniai komunikacji z innymi ludźmi (por. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/alzheimer-nie-jestes-sam) .

W ocenie Sądu specyfika schorzenia, na które cierpi matka skarżącej, jak i zakres opieki jaki sprawuje skarżąca nad matką, w szczególności związany z koniecznością dopilnowania matki i zapewnienia jej bezpieczeństwa, wskazuje w ocenie Sądu na to, że zakres opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Przy tym po stronie skarżącej nie zachodzą przeszkody do podjęcia pracy. J. D. jest osobą wykształconą, ma 57 lat a więc pozostaje w wieku produkcyjnym, ma doświadczenia zawodowe gdyż przez wiele lat pracowała zawodowo w Polsce (k. [...]- historia zatrudnienia). W ocenie Sądu w sprawie nie uwzględniono wszystkich okoliczności faktycznych związanych z sytuacją życiową skarżącej i jej matki, opierając się wyłącznie na tym, że skoro ostatnie zatrudnienie ustało w 2014 r., to w sytuacji skarżącej nie ma związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad G.D.. W sprawie pominięto jednak, że równie istotne jest to, czy skarżąca na dzień składania wniosku świadomie nie podejmowała pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Na równi bowiem ustawodawca stawia rezygnację z zatrudnienia z jego niepodejmowaniem (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Z wyżej omówionych względów skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zakresie w jakim organ pominął podnoszone w toku sprawy okoliczności związane ze specyfiką choroby matki skarżącej, oceną zdolności skarżącej do pracy w kontekście jej wieku, wykształcenia i dotychczasowej historii zatrudnienia, a w konsekwencji naruszając art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni wykładnię zaprezentowaną w niniejszym wyroku, będąc nią związany stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Reasumując w pkt I wyroku Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W pkt II wyroku Sąd rozstrzygnął o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustalonych zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.