Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 170/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania A. S. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. (dalej również: Wójt; organ I instancji) z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

W dniu 9 sierpnia 2023 r. A. S. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w T. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża J. S., legitymującego się: 1) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 3 sierpnia 2023 r., wydanym przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. (stopień niepełnosprawności datuje się od 15 czerwca 2023 r.; niepełnosprawność powstała 20 stycznia 2012 r.), 2) orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 lipca 2023 r. stwierdzającym niezdolność do samodzielnej egzystencji (z datą powstania tej niezdolności od 1 maja 2023 r.) oraz 3) orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 listopada 2023 r. o stwierdzającym całkowitą niezdolność J. S. do pracy na okres do dnia 30 listopada 2025 r.

Wójt Gminy T. , w wyniku rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.ś.r., odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. S., uzasadniając to faktem, że niepełnosprawność męża powstała po 25. roku życia [art. 17 ust. 1b], osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim pozostaje w związku małżeńskim [art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a] oraz brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a opieką nad mężem [art. 17 ust. 1].

Zarazem organ I instancji stwierdził, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 25 sierpnia 2023 r. ustalono, że J. S. wymaga całodobowej opieki, bezsprzecznie jest osobą wymagająca pomocy i wsparcia; brak jest podstaw do kwestionowania sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad mężem.

Nadto Wójt wyjaśnił, że wyniku analizy materiału dowodowego (posiadanych dokumentów w tym zaświadczeń i oświadczeń) organ ustalił, że strona nie spełnia warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ostatnie udokumentowane zatrudnienie wnioskodawczyni zakończyło się w grudniu 2013 r. i od tego czasu nie podejmowała zatrudnienia; J. S. formalnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności legitymuje się natomiast od 3 sierpnia 2023 r. Zdaniem organu I instancji, brak jest zatem związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jej niepodejmowaniem a koniecznością zapewnienia opieki mężowi. Wójt uznał, że niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię nie wynika bezpośrednio z powodu konieczności zapewnienia opieki mężowi; strona nie udokumentowała żadnej aktywności zawodowej i tym samym nie uprawdopodobniła, że niepodejmowanie zatrudnienia wynikało z konieczności zapewnienia mężowi opieki. W ocenie organu, świadczyć to może o tym, że niepełnosprawność męża nie miała wpływu na aktywność zawodową wnioskodawczyni.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca przedstawiła przeszłe i obecne uwarunkowania sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz jednym z dzieci, stwierdzając, że względu na konieczność wykonywania całodobowej opieki nad mężem nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Motywując swoje rozstrzygnięcie, Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia 28 grudnia 2023 r. wyjaśniło, że błędna jest ocena prawna sprawy dokonana przez organ I instancji na podstawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazując na skutki wejścia w życie 23 października 2014 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), który ma wpływ na sytuację prawną A. S., organ administracji rozstrzygający o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miał obowiązek procedować na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że brak jest w tej sprawie podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium uznało również, że nie ma racji organ I instancji, podnosząc, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ J. S. pozostaje z nią w związku małżeńskim i nie legitymuje się ona znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ II instancji stwierdził, że stanowisko Wójta świadczy o niezrozumieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się oświadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy wyjaśnił, że –odmiennie niż ustalił organ I instancji – w sytuacji, gdy istnieje kilka osób uprawnionych do ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, pierwszeństwo ma małżonek osoby niepełnosprawnej, chyba że sam legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Kolegium stwierdziło zarazem, że w sprawie nie została spełniona inna przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., wymagana do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ II instancji w tym względzie wskazał na to, że wnioskodawczyni ma [...] lat; z informacji o okresach składkowych i nieskładkowych ZUS wynika, że ostatnie jej zatrudnienie zakończyło się w grudniu 2013 r. Nadto zauważył, że J. S. orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji uzyskał w dniu 18 lipca 2023 r. i wynika z niego, że niezdolność ta datuje się od 1 maja 2023 r. W ocenie organu odwoławczego, mając na uwadze te okoliczności, nie sposób uznać, że wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność wykonywania opieki nad mężem, lecz nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn.

Powołując się na definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i stanowisko orzecznictwa, Kolegium stwierdziło, że A. S. nie podejmowała zatrudnienia od stycznia 2014 r., a jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by były ku temu przeciwskazania. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze na decyzję odwoławczą A. S. zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., poprzez odmowę uznania, że skarżąca od chwili stwierdzenia niezdolności J. S. do samodzielnej egzystencji nie podjęła zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, a tym samym odmowę uznania, iż w sprawie zaistniała przesłanka faktycznego i obiektywnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą w celu sprawowania opieki, pomimo że na dzień składania wniosku skarżąca była i nadal jest zdolna do pracy a wyłączną przyczyną braku zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad mężem; 2) art. 7, 8, 77 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ II instancji czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności wyjaśnienia, czy i z jakich przyczyn skarżąca od stycznia 2014 r. zrezygnowała z pracy zawodowej, czy skarżąca wówczas była zdolna do pracy oraz czy aktualnie skarżąca może podjąć pracę w sytuacji niezdolności jej męża do samodzielnej egzystencji; 3) art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie stanu faktycznego na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, co doprowadziło do przyjęcia przez organ II instancji, że skarżąca od 2014 r. "nie odnajdywała się na rynku pracy" i w konsekwencji do błędnego rozstrzygnięcia sprawy.

Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych i umotywowanych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o: 1) przeprowadzenie dowodu z załączonych odpisów aktów urodzenia dzieci skarżącej i dokumentacji medycznej A. S. i J. S. celem wykazania, że pozostawanie skarżącej bez pracy zawodowej było ściśle związane z koniecznością osobistej opieki nad trójką małoletnich dzieci, a obecnie ma związek z chorobą skarżącej i jej męża; 2) zmianę zaskarżonej decyzji przez Kolegium we własnym zakresie, mając na uwadze kierunek orzecznictwa WSA w Poznaniu wskazany w uzasadnieniu skargi, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku przez organ 3) uwzględnienie skargi przez Sąd i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i odnosząc się do zarzutów skargi, wniósł o oddalenie skargi. Kolegium podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ponieważ ta wynika z prawnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania; nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Według organu odwoławczego skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zawodowej jeszcze przed powstaniem niepełnosprawności męża i ustaleniem stopnia znacznej niepełnosprawności w 2023 r. Zdaniem Kolegium nie sposób uznać, że skarżąca podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia mężowi właściwej opieki. Organ II instancji stwierdził, że dla oceny tej nie miała znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność sprawowania opieki nad dziećmi. W tym zakresie organ odwoławczy, odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze, zauważył, że o ile co do zasady dzieci na początkowym etapie życia potrzebują ciągłej opieki, tak już w opinii organu niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia w okresie 5 lat od urodzenia drugiej córki nie było uzasadnione, a strona nie wykazała dlaczego okoliczność ta nie pozwalała na podjęcie zatrudnienia. Ponadto Kolegium podniosło, że skarżąca wskazywała również, że w okresie 2019-2022 r. podupadła na zdrowiu, jednakże załączony na tę okoliczność dokument nie stanowi, zdaniem organu II instancji, dostatecznego uzasadnienia dla niepodejmowania pracy z tego powodu.

W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad mężem, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co stanowiło okoliczność uniemożliwiającą wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W piśmie procesowym z dnia 22 marca 2024 r., w odpowiedzi na stanowisko Kolegium zawarte w odpowiedzi na skargę, strona podkreślił, że nie jest w żaden sposób uzasadnione wnioskowanie przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia od stycznia 2014 r. skutkuje brakiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia w 2023 r., w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Podtrzymała stanowisko, że cenie organu powinna podlegać aktualna sytuacja życiowa rodziny, a w niniejszej sprawie nie powinno budzić wątpliwości, że skarżąca musiała zrezygnować z podejmowania w 2023 r. zatrudnienia na rzecz opieki nad mężem.

Ponadto skarżąca stwierdziła, że zupełnie dowolna jest ocena organu odwoławczego, że niepodejmowanie pracy przez skarżącą przez okres 5 lat po urodzeniu drugiej córki nie było uzasadnione. Strona zauważyła w tym względzie, że ewentualna ocena sytuacji życiowej rodziny w tym okresie mogłaby mieć miejsce po wnikliwej analizie całokształtu okoliczności i stanu zdrowia małoletnich dzieci, czego organ nie dokonywał w tym postępowaniu. Jej zdaniem, rozumowanie organu nie jest zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, gdyż skarżąca urodziła drugie dziecko, kiedy pierwsza córka miała [...] miesiące, a zatem [...] lat po urodzeniu drugiej córki w rodzinie było dwoje dzieci w wieku niespełna [...] lat i [...] lat, w międzyczasie 15 października 2019 r. urodziło się trzecie dziecko w rodzinie; ponadto częste choroby dzieci wymagały stałej obecności matki. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne dzieci miały [...] lata; "wszystkie są w placówkach oświatowych i są w [takim] wieku", że skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, gdyby nie ciężka choroba męża.

Niezależnie od powyższego strona zauważyła, że w całym okresie kwestionowanym przez Kolegium skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna, zatem była zdolna do pracy. Natomiast od lutego 2023 r. skarżąca musiała już podjąć opiekę nad mężem i nie mogła poszukiwać pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 marca 2024 r. w tym przedmiocie. Dodać jeszcze należy, że żadna ze stron, prawidłowo zawiadomiona o powyższym w pismach z dnia 12 marca 2023 r., nie wystąpiła o przeprowadzenie rozprawy, a skarżąca skorzystała z prawa pisemnego wypowiedzenia się w sprawie (w piśmie procesowym z dnia 22 marca 2024 r.).

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także po kątem prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Poza tym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Granice sprawy wyznaczone są zaś przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że w granicach sprawy bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad jej mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.

Sąd z miejsca zastrzega jednakże, że nie było żadnych podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego zawartego w skardze. Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ponieważ kontrola legalności oparta jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Wyjątek stanowi sytuacja uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a., który uprawnia sąd administracyjny do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego, ale jedynie z dokumentów i jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. Z kolei niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, a więc w przypadku, gdy taki dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła, a postępowanie sądowe nie służy ponownemu przeprowadzeniu postępowania dowodowego czy też jego uzupełnianiu, a jedynie, na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuszczalne jest dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania kontroli działania administracji (por. wyroki NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 262/17 i II OSK 660/17 oraz 22 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1474/17 - dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto należy zauważyć, że sąd administracyjny, jako sąd prawa, co do zasady nie zastępuje organów w rozstrzyganiu spraw administracyjnych.

W związku z tym Sąd jeszcze wyjaśnia, że w sprawie nie zaistniały takie przeszkody w rozpoznaniu sprawy, które wymagałyby przeprowadzenia uzupełniających dowodów. Natomiast analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie [ewentualnie pominiętych przez organ] w aktach tejże sprawy (por. np. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym jw.).

Z uwagi na sformułowanie przez stronę skarżącą zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Sąd na wstępie dalszych rozważań wyjaśnia, że w tym wypadku do naruszenia przepisów art. 7, art. 8 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. doszło przede wszystkim ze względu na uchybienia dotyczące przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2024 r. Zgodnie z jego treścią, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei aktualnie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. - patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.).

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym (dalej: u.ś.w.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.

W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w 2023 r., jak też w tym samym roku miało miejsce rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu administracyjnym. W związku z tym istotne jest ustalenie, czy wszystkie istotne okoliczności sprawy wystąpiły w 2023 r., a następnie rozstrzygnięcie, czy skarżąca spełniła przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według stanu faktycznego i prawnego zachodzącego w 2023 r.

W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego - czy to organ odwoławczy, czy to organ I instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r.

Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało czy też mogło powstać przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w., stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23, dostępny jw.). Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny jw.).

W następnej kolejności trzeba podkreślić, że rozstrzygnięciom organów obydwu instancji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego).

Należyte odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego. W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). W szczególności istotne jest podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Temu zaś służy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenienie, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wszystko to powinno zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu spełniającym wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

W związku z tym, powinnością każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).

W ocenie Sądu, obydwie wydane w niniejszej sprawie decyzje naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co już tylko z samej tej przyczyny uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. W tych warunkach stwierdzone uchybienie miało również bezpośredni, determinujący wpływ na wynik sprawy, bowiem ukierunkowało charakter rozstrzygnięcia organu odwoławczego, tj. utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż wymienione w pkt 1-3], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w art. 17 ust. 1a u.ś.r. określono, w jakich sytuacjach osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepisy te nie stanowią przeszkody do przyznania małżonkowi świadczenia w związku z rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością podjęcia się opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Wynika to z faktu, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. w stosunku do małżonka nie ma zastosowania i spełnia on warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12, 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12, 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 251/14 i 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2167/18, dostępne jw.). Należy uznać, że norma prawna z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi opiekującemu się współmałżonkiem. Do takiego wniosku prowadzą obowiązki małżonków wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) - obowiązek wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, współdziałania dla dobra rodziny, przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 23 i art. 27). Wśród obowiązków istnieje także obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynia się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla wzajemnego dobra). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być zaś rozumiany w ten sposób, że normuje przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. np. wyroki NSA z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1895/13 i 4 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1259/21, dostępne jw.).

Trafnie też zauważyło Kolegium, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., wprowadzający kryterium okresu powstania niepełnosprawności, nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z nowszych orzeczeń (patrz: wyrok z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1639/21, dostępny jw.), w toku dekodowania treści normy prawnej z oparciem się m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. powinien znaleźć zastosowanie jako zgodny w tym zakresie z przepisami Konstytucji. Jednocześnie, w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stanowisko to jest wynikiem przyjęcia, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443 i 1459; OTK-A 2014/9/104) nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu (patrz np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. I OSK 1530/20, dostępny jw.).

Wobec powyższego, stanowisko organu I instancji dotyczące zachodzenia podstawy do odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia powinien był zastosować wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt K 38/13 (zob. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, dostępnym jw.). Trafnie zatem w tym względzie rozstrzygnięcie organu I instancji zostało zakwestionowane przez Kolegium. W tym też zakresie o naruszeniu art. 8 § 1 k.p.a. przez Kolegium nie mogło być mowy, jakkolwiek wynikowo organ II instancji również naruszył wspomnianą zasadę, jednakże w związku z innym aspektem sprawy. Zarzut skargi okazał się zatem zasadny w stosunku do organu I instancji, jednakże nie przystawał do stanowiska zajętego przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy ocenił bowiem przesłanki odmowy przyznania świadczenia, na które powołał się organ I instancji, i wyeliminował dwie spośród trzech wskazanych przez organ I instancji.

W następnej kolejności Sąd wyjaśnia, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, jak i sam fakt wykonywania opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej znacznie ograniczonej w zdolności do samodzielnej egzystencji. Przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć powinna nastąpić z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej (patrz: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, dostępny jw.).

Odnosząc się do stanowiska Kolegium, które wystąpienia takiego koniecznego związku nie stwierdziło w ocenianym stanie faktycznym sprawy, należy zauważyć, że organ II instancji uzasadnił swoje stanowisko w tym względzie, jakkolwiek częściowo oparł je na nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. To z kolei doprowadziło organ odwoławczy do wniosków, które ostatecznie Sąd uznał za pozbawione odpowiedniego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, co też finalnie doprowadziło do powielenia części błędów organu I instancji.

Należy również podkreślić, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego też, aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (patrz: wyrok NSA z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, dostępny jw.).

Rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie jako fakt powinien być oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Dlatego też bez znaczenia pozostaje, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej z innych przyczyn (np. z uwagi na opiekę nad małymi dziećmi), jeżeli przyczyny te ustały, a w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniały nowe okoliczności - takie, jak konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, które uniemożliwiają wnioskodawcy ponowne podjęcie zatrudnienia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, by stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (patrz np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2799/20, dostępny jw.). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie. Dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego [ewentualnie najpóźniej w dacie rozstrzygania sprawy] strona spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21, dostępny jw.).

Organ odwoławczy wprawdzie zasadnie odwołał się do poglądów orzecznictwa, jednakże i tak końcowo przedstawił częściowo błędną, bo co najmniej niepełną interpretację przepisów w takim zakresie, w jakim prowadziło to do wniosków sprzecznych z celami przedmiotowej formy wparcia opiekunów osób niepełnosprawnych. Pomimo przywołania co do zasady trafnych poglądów ogólnych, Kolegium w stosunku do skarżącej niezasadnie zawęziło rozumienie przesłanki zaprzestania aktywności zawodowej z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. praktycznie do samej rezygnacji z zatrudnienia, co miało nastąpić już kilkanaście wcześniej (od stycznia 2014 r.). Tymczasem w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest mowa alternatywnie o rezygnacji z zatrudnienia, czyli zaprzestaniu wykonywania pracy zarobkowej, jak również o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czyli powstrzymaniu się od zarobkowania. Z kolei zatrudnienie lub inna praca zarobkowa (tj. formy zarobkowania) zostały zdefiniowane w art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Skarżąca już w odwołaniu od decyzji organu I instancji przedstawiła uwarunkowania związane z przerwą w aktywności zarobkowej, skupiając się na czasie od [...] r., kiedy to urodziła córkę i się na opiekowała, a następnie wskazała na kwestie związane z pogarszającym się stanem zdrowia męża. Strona przedstawiła konkretne okoliczności, dlaczego nie podejmowała zatrudnienia.

Kolegium nie przeprowadziło uzupełniających dowodów w sprawie ani nie odniosło się do tych kwestii, poprzestając na wskazaniu wieku wnioskodawczyni ([...] lat) i stwierdzeniu, że ostatnie jej zatrudnienie zakończyło się w grudniu 2013 r. Organ odwoławczy w takiej sytuacji uznał, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność wykonywania opieki nad mężem, lecz nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn. Końcowy wniosek, że A. S. nie podejmowała zatrudnienia od stycznia 2014 r., a jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by były ku temu przeciwskazania, Kolegium poczyniło z pominięciem odniesie się do kwestii podniesionych w odwołaniu, jak również w warunkach, w których nie uznało za zasadne uzupełnienia postępowania dowodowego.

Co się tyczy okoliczności przedstawionych w skardze, należy wyjściowo zauważyć, że odpowiedź organu na skargę, jakkolwiek stanowi ustosunkowanie się do zarzutów strony skarżącej, to nie może zarazem następczo konwalidować braków zaskarżonej decyzji w zakresie rozpatrzenia materiału dowodowego i umotywowania rozstrzygnięcia. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 6549/21 (dostępnym jw.), pisma procesowe, jakimi są odpowiedź na skargę i odpowiedź na skargę kasacyjną nie mogą zastąpić, czy też uzupełnić uzasadnienia decyzji. Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Dlatego też przytoczenie czy też uzupełnienie okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu danego uprawnienia dopiero w odpowiedzi na skargę, pozbawia stronę możliwości odniesienia się do nich w toku postępowania administracyjnego.

Z tych wszystkich powodów Sąd uznał, że według stanu zachodzącego na dzień rozpatrzenia sprawy nie znajdowała dostatecznego uzasadnienia teza organu odwoławczego, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zawodowej jeszcze przed powstaniem niepełnosprawności męża i nie sposób uznać, że skarżąca podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia mężowi właściwej opieki. Spóźnione też było stanowisko organu II instancji, że dla oceny tej nie miała znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność sprawowania opieki nad dziećmi. Poza tym przekonanie organu co do tego, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia w okresie 5 lat od urodzenia drugiej córki nie było uzasadnione, gdyż strona nie wykazała dlaczego okoliczność ta nie pozwalała na podjęcie zatrudnienia, pomija stanowisko skarżącej, że w tym okresie była – i jest nadal – zdolna do pracy (pozostawała zarejestrowana jako osoba bezrobotna), a nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad dziećmi, w ostatnich lata miało to związek z urodzeniem córki w [...] r. (trzeciego dziecka). Niemniej jednak trzeba zauważyć, że niejasne jest argumentowanie strony co do tego, że obecnie niepodejmowanie pracy ma związek z chorobą skarżącej i jej męża.

Zdaniem Sądu wszystko to wskazuje na niedostateczne ustalenia faktyczne poczynione przez organy, przez co nie można uznać, że końcowe wnioski organów były adekwatne do okoliczności sprawy. O ile też w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie podnosiła wszystkich powyższych kwestii, to jednak sygnalizowała już w odwołaniu określone kwestie, podważając ustalenia poczynione przez organ I instancji w wyniku przeprowadzenia postępowania dowodowego (przede wszystkim na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Finalnie w sprawie nie zostały wyczerpująco wyjaśnione i ocenione tak istotne aspekty sprawy, jak rzeczywista sytuacji zawodowa i życiowa strony skarżącej oraz jej obiektywna zdolność do podjęcia pracy zarobkowej.

W takich okolicznościach niedostatecznie umotywowane i pozbawione odpowiedniego oparcia w materiale dowodowym – przy jednocześnie niepełnych ustaleniach faktycznych – było stwierdzenie braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem a rezygnacją przez skarżącą z aktywności zarobkowej, którą organ II instancji w sposób niezasadny sprowadził do prostego wniosku, że skarżąca nie pracuje od kilkunastu lat (od 2014 roku), zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Czyniąc to, organ pominął ocenę, czy skarżąca miała obiektywną możliwość podjęcia pracy zarobkowej (a zatem możliwość powstrzymania się od poszukiwania zatrudnienia) w późniejszym czasie. W szczególności zaś chodzi tu o stan zachodzący w dacie złożenia wniosku, w kontekście podjęcia się opieki nad niepełnosprawnym mężem (wiek skarżącej, zdolność do podjęcia pracy i inne aktualne uwarunkowania). Jeszcze raz należy zatem podkreślić, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił o przyznanie tego świadczenia.

W sprawie miało zatem miejsce naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z uwagi na przedstawienie przez Kolegium takiego rozumienia pojęcia rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, które nie mogło znaleźć akceptacji Sądu z przyczyn wyłożonych w niniejszym uzasadnieniu. Błąd ten doprowadził do wadliwych – bo przede wszystkim niepełnych – ustaleń faktycznych i braku wyczerpującej oceny okoliczności sprawy, a tym samym również do naruszenia art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 § 1 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz motywowania rozstrzygnięcia, tj. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W takich warunkach Sąd uznał zasadność skargi i stwierdził podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powinno to znaleźć swoje odpowiednie przełożenie na ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (również z ewentualnym ponowieniem wywiadu środowiskowego), a następnie pogłębioną ocenę zaistnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, w związku z koniecznością podjęcia się opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezębne jest wszechstronne rozważenie okoliczności stanu faktycznego w zakresie rezygnacji przez skarżącą z zarobkowania na moment złożenia wniosku, a zatem, czy w sprawie doszło do spełnienia tej przesłanki i skarżąca powstrzymuje się od zarobkowania ze względu na konieczność zapewnienia niepełnosprawnemu mężowi opieki zgodnej z potrzebami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, jego stanu zdrowia oraz względów godności człowieka.

Bez odpowiedniego uwzględnienia i oceny okoliczności mogących świadczyć o gotowości i możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą w ostatnich latach (tj. w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku), nie mogło znaleźć akceptacji Sądu powoływanie się przez organ na fakt, że strona zrezygnowała z zatrudnienia znacznie wcześniej, gdyż nie pracuje od wielu lat, a w konsekwencji przyjęcie tego za podstawę odmowy uznania związku pomiędzy podjęciem się opieki nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem pracy zarobkowej. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy będzie wymagało pełnego ustalenia stanu faktycznego i wszechstronnej analizy całokształtu okoliczności sprawy, włącznie z tymi, które zostały przez stronę podniesione w toku postępowania sądowego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.