Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 634/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr SKO.ŚR/41/286/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzajacą ją decyzję Prezydenta Jeleniej Góry z dnia 25 lipca 2023 r. o nr MOPS/DŚR/002319/SP/07/2023.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Jelenia Góra z dnia 25 lipca 2023 r. orzekające o odmowie przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem R. K.

Jak wynikało z akt sprawy powołaną decyzją organ I instancji odmówił Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. W podstawie prawej powołał się na art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), stwierdzając, że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, co eliminuje możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślał, że pełne zrozumienie budzi fakt sprawowania przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym synem jednak przyznanie wnioskowanego prawa naruszałoby zasadę praworządności.

W odwołaniu od decyzji Skarżąca wskazała, że w toku postępowania deklarowała rezygnację ze świadczeń emerytalnych z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze wskazało, że Skarżąca w dniu 17 marca 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn Skarżącej (l. 27) Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze orzeczeniem z dnia 1 marca 2023 r. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a znaczny jej stopnień od dnia 28 grudnia 2022 r. Orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2025 r. Z dalszych ustaleń organu wynikało, że Skarżąca nie pracuje i nigdy nie pracowała zawodowo, gdyż wychowywała trójkę dzieci, pozostawała na utrzymaniu męża, a następnie konkubenta – do 10 urodzin syna. Obecnie pobiera emeryturę. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, gdyż opiekuje się niepełnosprawnym synem, który przez 6 lat miał nauczanie indywidualne (od 2 klasy szkoły podstawowej), jego stan zdrowia uległ pogorszeniu w ciągu ostatnich pięciu lat. Skarżąca jest wdową, a syn kawalerem.

W dniu 23 czerwca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w wyniku, którego ustalono, że opieka nad synem sprawowana jest faktycznie i prawidłowo. Polega ona na zaspokajaniu niezbędnych potrzeb, tj. pomocy przy dbaniu o higienę osobistą, przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, uczestniczeniu w wizytach lekarskich, pilnowaniu przyjmowania leków (trzy razy dziennie). Skarżąca oświadczyła (oświadczenie z dnia 28 czerwca i 6 lipca 2023 r.), że syn samodzielnie nie opuszcza lokalu mieszkalnego. Gdy nie zażyje leków wracają objawy chorobowe jest wówczas niespokojny, słyszy głosy i widzi osoby. Skarżąca wskazała, że przez 6 lat pracowała, skierowana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) do prac społecznych (dwa razy w tygodniu po pięć godzin) oraz dorywczo zbierała jagody. W obu przypadkach w pracy asystował jej syn. W ostatnim okresie nie mogła już pracować z uwagi na pogarszający się stan zdrowia syna.

Organ przywołał art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zwracał uwagę, że podstawą odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji na mocy poprzednio wydanej decyzji był przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Orzeczenie to zostało uchylone w trybie odwoławczym decyzją z dnia 9 czerwca 2023r., w której wskazano na konieczność wykładni prokonstytucyjnej tego zapisu i zapewnienie uprawnionemu możliwości wyboru jednego ze świadczeń. Skarżąca poinformowana o tym prawie złożyła oświadczenie, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje ze świadczenia emerytalnego. Zatem wskazana przez organ I instancji przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wsparta na powołanym przepisie nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jednajże, w opinii organu odwoławczego, istnieją podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku Skarżącej, gdyż w sprawie brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał na warunki i cele świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego wynagrodzenie dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W okolicznościach sprawy organ nie dopatrzył się takiego związku. Skarżąca nie wykazała, że zrezygnowała z pracy w związku z opieką nad synem, nie wskazała okoliczności i przyczyn ustania zatrudnienia. Organ wyjaśniał, że znaczny stopień niepełnosprawności syna jest datowany od dnia 28 grudnia 2022 r., Skarżąca zaś poza pracami społecznymi i dorywczymi nie podejmowała zatrudnienia, co dowodzi, że była bierna zawodowo. W kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych z dnia 17 marca 2023 r. oświadczyła, że nigdy nie pracowała zarobkowo. Skarżąca wskazała, że nie podejmowała i nie podejmuje pracy z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia syna. Odpowiadając na te argumenty organ wskazał, że nie neguje zakresu i prawidłowości sprawowanej opieki jednakże nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, że Skarżąca spełnia wymóg rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad synem. Takie też wnioski organ wyprowadził z wywiadu środowiskowego dokumentującego zakres wykonywanych czynności w związku z opieką nad synem. Skarżąca wskazała, że sprząta, gotuje, robi zakupy, pilnuje higieny i przyjmowania leków oraz towarzyszy synowi w czasie wizyt lekarskich. W opinii organu właściwa organizacja czynności gospodarstwa domowego pozwoliłaby na podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze pracy, zwłaszcza, że pewne czynności nie muszą być wykonywane codziennie.

W skardze Strona wnosiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną opiekę nad synem. Wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z "wskazanych treści pisma", dokumentacji MOPS i Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz powołania biegłego psychiatry.

W uzasadnieniu wskazała, że syn jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga całodobowej opieki ze względu na stan zdrowia. Opiekę sprawuje wyłącznie Skarżąca, a syn wymaga jej od urodzenia, co wykluczało jakiekolwiek zatrudnienie. Stan zdrowia syna wykluczył Skarżącą z rynku pracy. Syn jest osobą zamkniętą w swoim świecie, nie utrzymuje kontaktów z rówieśnikami, nie robi podstawowych rzeczy charakterystycznych dla osób w jego wieku, nie jest samodzielny, nie robi zakupów, "samoobsługi". Obecnie źródłem utrzymania Skarżącej jest emerytura z ZUS w kwocie 766,13 zł, co nie wystarcza na podstawowe potrzeby życiowe. Skarżąca i syn żyją skromnie, nie starcza na opłaty i jedzenie. Skarżąca nie pamięta kiedy mogła sobie pozwolić na jakąkolwiek przyjemność dla syna, wskazała, że grozi im wykluczenie społeczne. Ponownie oświadczyła, że w momencie uzyskania świadczenia zrezygnuje ze świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo wskazała na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 odnoszące się do zbiegu prawa do świadczeń, uznające za naruszające Konstytucję zapisy wykluczające prawo do wyboru świadczenia korzystniejszego. Strona przywołała obszerne fragmenty uzasadnienia tego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1634 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Powyższe oznacza, że dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu Sąd bierze pod uwagę wszelkie dostrzeżone naruszenia prawa.

Rozpoznając sprawę w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Spór powstał na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten przewiduje możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określając warunki nabycia takich uprawnień. Świadczenie to służy wskazanym w przepisie podmiotom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmującym w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanej regulacji wynika, że prawo to kierowane jest do podmiotów objętych obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby niepełnosprawnej w stopniu wskazanym w ustawie. Samo świadczenie wypłacane jest osobom uprawnionym, opiekunom za fakt sprawowania opieki angażującej ich w stopniu uniemożliwiającym zatrudnienie. Zatem rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi nastąpić w związku z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki, co uprawnia do nabycia świadczenia rekompensującego, w pewnym stopniu, powstrzymywanie się lub rezygnację z aktywności zawodowej. Świadczenie kierowane jest do osób aktywnych zawodowo, co oznacza krąg podmiotów, które albo były zatrudnione i z tej pracy zrezygnowały aby sprawować rzeczoną opiekę albo osób, które pomimo posiadanych w tym zakresie możliwości nie podejmują zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

W postępowaniu prowadzonym w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bada się zatem okoliczności odnoszące się zarówno do osoby niepełnosprawnej jak i opiekuna (adresata świadczenia). W pierwszym zakresie należy ustalić stopień niepełnosprawności ale również zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej. Wynika to z treści zapisu ustawowego wskazującego na konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu opisanym w ustawie, nadto jest konsekwencją faktu, że na gruncie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa pojęcie niepełnosprawności oraz jej stopnie nie przystają do odrębnego ryzyka socjalnego jakim jest niesamodzielność. W praktyce obecnie istnieje jeden stopień niesamodzielności, tj. znaczny jej stopień, co wyklucza możliwość prawnego różnicowania osób niesamodzielnych z punktu widzenia stopnia naruszenia sprawności organizmu i ich samodzielności oraz potrzeb w zakresie pielęgnacji, opieki lub wsparcia. Zatem samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza do określenia zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji, wsparcia). Z uwagi na te okoliczności - na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - ustawodawca przewidział szczególne środki umożliwiające badanie, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zawodową jej opiekuna. Takim środkiem jest instytucja przewidziana w art. 23 ust. 4aa ust. 4b u.ś.r. uprawniająca do wnioskowanie o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ujawnione w jego toku okoliczności faktyczne winny wykazać na ile osoba niepełnosprawna jest samodzielna, a na ile wymaga wsparcia, co umożliwi ocenę zakresu wymaganej opieki i zestawienia jej z czynnościami faktycznie realizowanymi przez osobę wymagającą opieki, a w konsekwencji ustalenia, czy wystąpił związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odniesieniu do opiekunów zakres ustaleń winien dotyczyć zarówno okoliczności rezygnacji z zatrudnienia jak i jego niepodejmowania, chodzi zatem o przyczyny ustania zatrudnienia oraz okoliczności, w tym możliwości jego niepodejmowania. Poza tym istotny jest zakres czynności realizowanych w ramach sprawowanej opieki odnoszony do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Do postępowań w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 32 ust. 2 u.ś.p., w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.). Oznacza to konieczność działania zgodnie z zasadami ogólnymi tejże ustawy oraz przepisami odnoszącymi się do reguł prowadzenia postępowania dowodowego. Nakładają one na organ administracji ciężar prowadzenia postępowania, zebrania i właściwej oceny dowodów. Takie ukształtowanie roli organu administracji wynika ze specyfiki postępowania administracyjnego ukształtowanego z wyraźną przewagą instytucjonalną i organizacyjną organu administracji. Stąd konieczność ustanowienia zasad ogólnych nakładających na organy administracji szereg obowiązków związanych z informowaniem, pouczaniem stron, zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu ale także powinnością wnikliwej i wszechstronnej oceny dowodów, a przede wszystkim podejmowania kroków w celu ich właściwego i kompletnego zebrania.

Zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a). Słowem mimo ciążącym na stronie obowiązku dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy (co powiązane jest z charakterem postępowania wnioskowego) z obowiązku ich oceny, ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony. Zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona nie jest zastępowania przez profesjonalnego pełnomocnika, tak jak w tej sprawie.

Przechodząc do szczegółów wskazać należy na przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie zasadom tym organ uchybiły. Niedostatki dotyczą braku wyjaśnienia zagadnienia związanego z aktywnością zawodową Skarżącej, w szczególności niepodejmowania przez nią zatrudnienia. Jakkolwiek istotnie w przedłożonym organom kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych z dnia 17 marca 2023 r. Skarżąca podała, że nigdy nie pracowała i utrzymywał ją mąż, a Strona wychowywała dzieci, to w aktach znajdują się inne dokumenty, które obraz ten zmieniają. W oświadczeniu Skarżącej z dnia 20 kwietnia 2023 r. stwierdziła ona, że była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdzie czasem proponowano jej pracę, ale choroba syna uniemożliwiała jej zatrudnienie. Skarżąca wskazywała, że w tym czasie (opieki nad synem i jego pobytów w szpitalach) dorabiała – myła okna, sprzątała. W kolejnym oświadczeniu z dnia 6 lipca 2023 r. wskazywała, że przez 6 lat pracowała w ramach prac społecznych na podstawie skierowania przez MOPS. Organ nie wezwał Skarżącej do wykazania tych faktów, w szczególności jakim okresie odbywała prace społeczne, te bowiem mogą być realizowane przez osobę bezrobotną stanowiąc formę aktywizacji zawodowej, co w opinii Sądu wpływa na ocenę przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie wystąpił także do właściwych organów w celu ewentualnego potwierdzenia stanowiska Skarżącej.

Z treści wzmiankowanego oświadczenia Skarżącej z dnia 6 lipca 2023 r. wynika także, że od 2004 r. nie mogła podejmować pracy z uwagi na konieczność opieki nad synem, który miał nauczanie indywidualne. Wyjaśniała, że syn miał niemowlęce porażenie mózgowe oraz ADHD. Na poparcie swych twierdzeń Skarżąca przedłożyła opinie psychologiczne oraz orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania dziecka.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji brak jakiegokolwiek odniesienia się do tych okoliczności, orany w ogóle dowodów tych nie analizowały, nie oceniły. Zaś z treści przedstawionych przez Stronę orzeczeń o potrzebie indywidualnego nauczania wynika, że syn od początku rozpoczęcia nauki w szkole sprawiał trudności wychowawcze, był agresywny, co wymagało indywidualnego nauczania. Potwierdzają one także wyjaśnienia Skarżącej, że dowoziła dziecko do szkoły i była obecna na zajęciach, co w zestawieniu z opisem problemów zdrowotnych dziecka (zaburzenia zachowania, upośledzenie umysłowe, opieka psychiatryczna, leczenie farmakologiczne z tym związane) wskazuje na ograniczone możliwości zatrudnienia w tym czasie (np. k-21 akt administracyjnych). Skarżąca wskazywała, że nie wykonywała pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad dziećmi, w aktach sprawy brak jednak jakichkolwiek informacji na temat pozostałych dzieci Strony, w szczególności dat ich urodzenia, co pozwoliłoby na dokonanie właściwych ustaleń faktycznych istotnych w sprawie z punktu widzenia przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia.

Tym samym po przedłożeniu przez Skarżąca opisanych dokumentów organ nie dokonał ich właściwej oceny, nie odniósł się do wskazanych okoliczności i oświadczeń Skarżącej, nie wzywał o przedstawienie dokumentacji medycznej związanej ze stanem zdrowia syna, potwierdzającej wskazane przez Skarżącą schorzenia – dziecięce porażenie mózgowe i ADHD. Nie ustalił sytuacji życiowej Skarżącej. Poza tym nie dokonał oceny możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia w obecnej sytuacji, co jest istotne z punktu widzenia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia. Chodzi tu o potencjalną możliwość zarobkowania, czyli np. możliwości zdrowotne. Brak wskazanych ustaleń zarówno w zakresie stanu zdrowia syna jak i związanych z tym możliwości zarobkowania przez Skarżącą w sposób istotny wpływa na ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Opisane postępowanie organów narusza wskazane na wstępie przepisy odnoszące się do konieczności dokonania niezbędnych ustaleń faktycznych i ich oceny, co w sposób istotny może wpływać na wynik sprawy.

Sąd nie podziela także oceny dokonanej w zaskarżonej decyzji, a odnoszącej się do zakresu sprawowanej przez Skarżącą opieki nad synem. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że w opinii organu syn Skarżącej w wielu czynnościach nie wymaga pomocy, Skarżąca nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych wymagających stałej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Ocena ta pomija jednak ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 czerwca 2023 r. Wynika z niego, że syn Strony jest klientem MOPS, korzysta ze świadczeń pieniężnych m.in. w postaci zasiłków celowych na zakup posiłków. Ta forma została przewidziana z uwagi na fakt, że jego stan zdrowia nie pozwala na osobiste odbieranie świadczeń w formie rzeczowej. Wynika to z charakteru schorzenia, które istnieje od urodzenia – upośledzenie umysłowe, a także stwierdzonej schizofrenii paranoidalnej. Z dalszych ustaleń pracownika socjalnego wynika, że syn Skarżącej jest osobą wycofaną, nieufną, nie opuszcza samodzielnie lokalu mieszkalnego, konieczny jest nadzór nad przyjmowaniem przez niego leków. Zaniedbanie w tym zakresie skutkuje pogorszeniem zdrowia prowadząc do omamów wzrokowych i słuchowych. Skarżąca nie może opuścić mieszkania z obawy na stan psychiczny syna, w razie konieczności korzysta z pomocy sąsiadki. Powyższe dowodzi, że syn nie powinien pozostawać w domu sam bez opieki. A ta okoliczność powoduje brak możliwości zarobkowania z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki. Dokonując oceny zebranych w sprawie dowodów z punktu widzenia omawianej okoliczności organ uczynił to w sposób wybiórczy skupiając się wyłącznie na czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, pominął opisane fakty, co narusza wskazane na wstępie przepisy prawa procesowego.

Dostrzeżone uchybienia naruszenia przepisów prawa procesowego legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji. W tym miejscu odnotowania wymaga, że Sąd podziela pogląd organu odwoławczego wyrażony na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazujący, że wykładnia tego przepisu nie wyklucza możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne osobom mającym ustalone prawo do emerytury. W takiej sytuacji wnioskujący o świadczenie, po uprzednim pouczeniu, mogą zawiesić prawo do emerytury, co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym w takiej sytuacji wnioskodawca winien być przez organ pouczony o prawie wyboru korzystniejszego świadczenia w sposób odpowiadający wymogom wynikający z art. 8 i art. 9 k.p.a. Wymaga to wskazania, że jedyną przeszkodą w uzyskaniu wnioskowanego prawa jest zbieg uprawnień do świadczeń, a zatem zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego otworzy drogę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Słowem jeśli organ ocenia, że wnioskodawca, poza zbiegiem uprawnień do świadczeń, nie spełnia innych wymogów wynikających z ustawy do przyznania świadczenia nie powinien wymagać do wnioskodawcy podjęcia czynności w przedmiocie zawieszenia uprawnień kolizyjnych. Zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu, w razie stwierdzenia, że jedyną przeszkodą w uzyskaniu przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania świadczeń emerytalnych powinnością organu będzie wystąpienie do Strony z pismem informującym o tej jedynej przeszkodzie i wskazaniu wymaganych działań jakie winna podjąć w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wskazania, że dopóki pobiera świadczenie emerytalne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Dla usunięcia tej kolizji konieczne jest uzyskanie decyzji zawieszającej prawo do emerytury, jej otrzymanie otwiera organowi drogę do wydania decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie.

Mając na uwadze dostrzeżone przez Sąd naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy konieczne stało się uchylenie orzeczeń organów obu instancji, co ma umocowanie w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.