Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 777/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.11, art.12, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2e, art. 106 ust. 5, art. 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 6, art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 pkt 4 i par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 1 i 2 , art. 239 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 22 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2024 r. nr SKO.4115.204.2024 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Rogów z dnia 25 czerwca 2024 r. nr GOPS.5120.15.2024. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 sierpnia 2024 r. nr SKO.4115.2024.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Rogów z dnia 25 czerwca 2024 r. nr GOPS.5120.15.2024 zmieniającą decyzję nr GOPS.5120.11.2024 z dnia 19 kwietnia 2024 r. w ten sposób, że w miejsce sformułowania: "ustalić dla Pana R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki Pani J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4 963,39 zł (słownie: cztery tysiące dziewięćset sześćdziesiąt trzy złote 39/100) miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania Pani J.S. w domu pomocy społecznej", wpisano: "1) ustala się od dnia 09.05.2024 r. dla Pana R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki Pani J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4 840,76 zł (słownie: cztery tysiące osiemset czterdzieści złotych 76/100) miesięcznie, 2) za 23 dni pobytu w maju 2024 r. wysokość odpłatności dla Pana R.S. wynosi 3 591,53 zł".

Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia 25 czerwca 2024 r. organ I instancji zmienił w wyżej przywołany sposób własną decyzję z dnia 19 kwietnia 2024r. ustalającą R.S. wysokość opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że w dniu 16 maja 2024 r. do GOPS w Rogowie wpłynęło pismo Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...], informujące, że od 9 maja 2024 r. J. S. zamieszkuje w powyższym domu pomocy społecznej. W załączeniu została przesłana aktualizacja wywiadu środowiskowego J.S. przeprowadzona przez pracownika socjalnego DPS w B. Dochód J.S. uległ zmianie i wynosi 1.620,67 zł. Wobec zmiany dochodu, która przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (poprzedni dochód 1.445,48 zł - decyzja nr GOPS.5120.4.2024 z dnia 2 lutego 2024 r.), ulega zmianie wysokość wnoszonej przez J.S. odpłatności za pobyt w DPS. Opłata wnoszona przez J.S. od dnia 9 maja 2024 r. wynosi 1.134,47 miesięcznie, tj. 70% z 1.620,67 zł. Według zarządzenia Nr [...] Starosty Brzezińskiego z dnia 6 marca 2024 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. w 2024 r. wynosi 5 975,23 zł. W związku z powyższym ustalono dla R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4.840,76 zł miesięcznie od dnia 9 maja 2024 r. Wykonano następujące obliczenia: 5.975,23 zł – 1.134,47 zł = 4.840,76 zł. Od 9 maja 2024 r. za 23 dni pobytu w maju 2024 r. wysokość odpłatności wynosi 3.591,53 zł.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wniósł R.S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Zarzucił organowi I instancji wydanie decyzji bez wcześniejszego wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji z dnia 19 kwietnia 2024 r. oraz poinformowania strony o tym fakcie, jak również bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów w trybie art. 10 § 1 k.p.a., z naruszeniem tym samym art. 8 § 1 k.p.a., statuującego zasadę zaufania do władzy publicznej.

Odwołujący się podniósł również, że organ I instancji nie wskazał, na jakiej podstawie prawnej zmienił decyzję z dnia 19 kwietnia 2024 r., naruszając tym samym art. 107 § 3 k.p.a. i uniemożliwiając kontrolę instancyjną decyzji. Odwołujący się wskazał również, że jeżeli zmiana nastąpiła w trybie art. 154 § 1 k.p.a., to taka zmiana jest jedynie możliwa wobec decyzji ostatecznej, a decyzja Wójta Gminy Rogów z dnia 19 kwietnia 2024 r. nie ma takiego waloru, gdyż została zaskarżona odwołaniem, które do dnia dzisiejszego - według wiedzy strony - nie zostało rozpatrzone przez organ II instancji. W związku z powyższym zmiana decyzji z dnia 19 kwietnia 2024 r. została dokonana z naruszeniem przepisów postępowania, co powinno skutkować uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutu skarżącego, że zmiana zaskarżonej decyzji nastąpiła na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., wskazało, że decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Rogów z dnia 19 kwietnia 2024 r. ustalającą R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4.963,39 zł miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania J.S. w domu pomocy społecznej. Decyzja jest ostateczna.

Następnie organ odwoławczy, po przywołaniu treści art. 60 ust. 1, art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej jako: "u.p.s.", przytoczył ustalenia zawarte w decyzji I instancji, wskazując przy tym, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i ocenił cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania R.S. za podmiot zobowiązany do partycypowania w kosztach pobytu jego matki w domu pomocy społecznej, jak i pod kątem wysokości ustalonej opłaty. Kolegium wyjaśniło przy tym, że zmiana wysokości opłaty zadziała w tym przypadku ze skutkiem ex tunc (z mocą wsteczną). Jest to działanie prawidłowe, albowiem w orzecznictwie sądowym podnoszona była już niejednokrotnie kwestia charakteru prawnego decyzji wydawanej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie, mają charakter konstytutywny, bo tworzy, zmienia lub uchyla stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji. Jednak deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza jeszcze o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek - ex tunc (z mocą wsteczną), czy ex nunc (z mocą od daty wydania) - ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (zob. M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r., str. 47 i nast. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2009 r., III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. W ocenie organu II instancji, należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok NSA z dnia 28 października 2009r., II GSK 153/09; wyrok NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; i A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s. 151). Wobec powyższego organ odwoławczy, odwołując się do poglądów orzecznictwa, stwierdził, że zmiana decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. może mieć skutek wsteczny.

Wychodząc z powyższych ustaleń Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo zmienił wysokość wnoszonej przez stronę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ustalając opłatę od 9 maja 2024 r. Ponadto Kolegium wskazało, że w tym nowym postępowaniu wszczętym na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. R.S. nie złożył wniosku o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS-ie, co nie zmienia faktu, że może z takim wnioskiem wystąpić właściwie go uzasadniając. Kwestia oceny zasadności samego wniosku będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez organu I instancji. Konkludując Kolegium uznało, że zaskarżona odwołaniem decyzja odpowiada przepisom prawa, a organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował w sposób poprawny przepisy obowiązującego prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R.S., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 138 § 1 pkt 1 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572), powoływanej również jako: "k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia;

b) art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu rzetelnego postępowania dowodowego i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego i wydaniu decyzji niespełniającej wymagań ustawowych w zakresie uzasadnienia;

c) art. 106 ust. 5 u.p.s. wskutek błędnego przyjęcia, że zachodziły przesłanki wymienione w tym przepisie, uzasadniające zmianę decyzji Wójta Gminy Rogów nr GOPS.5120.11.2024 z dnia 19 kwietnia 2024 r.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia, a przy tym nie wyjaśniono zasadności przesłanek, którymi kierował się organ II instancji przy negatywnym rozpatrzeniu odwołania skarżącego.

Skarżący wskazał, że, jak podkreślił w odwołaniu, decyzja została wydana bez wcześniejszego wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji z dnia 19 kwietnia 2024 r. oraz poinformowania strony o tym fakcie, jak również bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów w trybie art. 10 § 1 k.p.a. oraz złożenie własnych wniosków dowodowych i twierdzeń, z naruszeniem tym samym art. 8 § 1 k.p.a., statuującego zasadę zaufania do władzy publicznej. W ocenie skarżącego, Kolegium w ogóle nie odniosło się do tych zarzutów w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ I instancji nie wskazał w decyzji z dnia 25 czerwca 2024 r., na jakiej podstawie prawnej zmienił tę decyzję, naruszając art. 107 § 3 k.p.a. i uniemożliwiając kontrolę instancyjną zaskarżonej decyzji. Co prawda, Kolegium wyjaśniło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zmiana decyzji Wójta Gminy Rogów nastąpiła na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., jednak nie podano, która z przesłanek wskazanych w tym przepisie ma zastosowanie w niniejszej sprawie oraz jakie dowody na to wskazują. Brak uzasadnienia w tym zakresie powoduje, że zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli pod względem zgodności z obowiązującym prawem. W ocenie skarżącego, nie zaistniały żadne z przesłanek wskazanych w tym przepisie, stąd decyzja organu I instancji pozbawiona jest podstaw prawnych, zaś Kolegium bezzasadnie utrzymało ją w mocy.

Mając na uwadze powyższe skarżący stwierdził, że organy administracji naruszyły wymienione przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, zachodzą więc podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując przy tym stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednocześnie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpił organ, a skarżący w terminie określonym w powołanym przepisie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Stąd też niniejsza sprawa zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2024 r. została skierowana do rozpoznania w tym trybie.

Przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję I instancji w sprawie zmiany decyzji ustalającej skarżącemu wysokość opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. W szczególności zmiany tej, jak wskazano w zaskarżonej decyzji, dokonano w ten sposób, że w miejsce: "ustalić dla Pana R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki Pani J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4 963,39 zł (...) miesięcznie, począwszy od dnia zamieszkania Pani J.S. w domu pomocy społecznej" wpisano: "1) ustala się od dnia 09.05.2024 r. dla Pana R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki Pani J.S. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 4 840,76 zł (...) miesięcznie, 2) za 23 dni pobytu w maju 2024 r. wysokość odpłatności dla Pana R.S. wynosi 3 591,53 zł".

Jednocześnie z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w ocenie Kolegium, zmiana decyzji organu I instancji uzasadniona była zmianą sytuacji dochodowej matki skarżącego, bowiem w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym organ I instancji ustalił, iż dochód J.S. uległ zmianie i wynosi 1.620,67 zł. Zmiana dochodu przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (poprzedni dochód 1.445,48 zł), a zatem ulega zmianie wysokość wnoszonej przez J.S. odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Opłata wnoszona przez J.S. od dnia 9 maja 2024 r. wynosi 1.134,47 zł miesięcznie, tj. 70% z 1.620,67 zł. Według zarządzenia Nr [...] Starosty Brzezińskiego z dnia 6 marca 2024 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. w 2024 r. wynosi 5.975,23 zł. W związku z powyższym ustalono dla R.S. wysokość odpłatności za pobyt matki J.S. we wskazanym Domu Pomocy Społecznej w kwocie 4.840,76 zł miesięcznie od 9 maja 2024 r., za 23 dni pobytu w maju 2024 r. wysokość odpłatności wynosi 3.591,53 zł.

Kwestionując powyższą decyzję, skarżący w skardze podniósł zarzut naruszenia art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 106 ust. 5 u.p.s., wskazując na brak zawiadomienia go o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany wskazanej decyzji, a także niepodanie przez organ I instancji podstawy prawnej wydanej decyzji, a w stosunku do decyzji organu II instancji zarzucił brak podania, która przesłanka zmiany decyzji z art. 106 ust. 5 u.p.s. zaistniała w sprawie.

Zmierzając do rozstrzygnięcia tak rysującego się sporu prawnego, jaki wiodą strony w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności ustalenia wymaga podstawa prawna działania organów, znajdująca zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. jednym z obligatoryjnych elementów decyzji administracyjnej jako aktu rozstrzygającego daną sprawę jest powołanie jest podstawy prawnej, będące konsekwencją jednoznacznego ustaleniu przedmiotu sprawy, w której prowadzone jest postępowanie. Ten obowiązek organu prowadzącego postępowanie niezmiennie wynika z art. 6 k.p.a. statuującego zasadę praworządności w postępowaniu administracyjnym.

Dokonana z tej perspektywy analiza akt sprawy wskazuje, że w decyzji z dnia 26 czerwca 2024 r. organ I instancji, powołując się jedynie na art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e u.p.s., w istocie nie wskazał podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia, choć jak orzekł i postanowił - "z urzędu" zmienić decyzję z dnia 19 kwietnia 2024 r., w przedstawiony na wstępie sposób. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powołane w podstawie prawnej tej decyzji przepisy nie kreują uprawnień orzeczniczych organu, tym bardziej uruchamianych z urzędu, w zakresie zmiany wcześniejszej decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Niedosyt pozostawia przy tym uzasadnienie tej decyzji, w żadnej mierze organ I instancji nie przytoczył i nie wyjaśnił podstawy prawnej swego działania w sprawie.

Z kolei Kolegium wskazało wprawdzie w podstawie zaskarżonej decyzji obok art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. m.in. przepis art. 106 ust. 5 u.p.s., aczkolwiek, jak słusznie zauważył skarżący, wydając swą decyzję, nie wskazało, która z wymienionych w nim przesłanek zaistniała w sprawie. Tymczasem zgodnie z treścią art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Z powyższej regulacji prawnej wynika, że przesłankami zmiany lub uchylenia decyzji są: zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobranie nienależnego świadczenia, marnotrawienie świadczeń (art. 11 u.p.s.), zaistnienie stanu przezwyciężenia przez stronę trudnej sytuacji życiowej (art. 12 u.p.s.), odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym podczas wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 5 u.p.s.).

Kwestia ustalenia wystąpienia którejkolwiek z tych przesłanek w kontrolowanej sprawie, w ocenie Sądu, budzi zastrzeżenia. Trudno bowiem doszukać się zarówno w uzasadnieniu organu I instancji, jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, właściwych ustaleń organów w tym zakresie. W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji powołał się w głównej mierze na okoliczność zmiany sytuacji dochodowej matki skarżącego jako warunkującej zmianę decyzji o opłacie wyznaczonej dla skarżącego za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Natomiast Kolegium nie dokonało analizy ustalonych okoliczności z punktu widzenia zaistniałej w sprawie zmiany sytuacji dochodowej matki skarżącej jako przesłanki zmiany decyzji dotyczącej skarżącego z dnia 19 kwietnia 2024 r. na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Podkreślić przy tym należy, że decyzja, o której mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s., jak zauważa się w orzecznictwie, ma charakter związany, a organ pomocowy nie korzysta przy jej wydaniu z żadnego marginesu swobody rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 602/24, LEX nr 3760574).

Podzielając powyższy pogląd na gruncie niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy nie dokonały należytej analizy przesłanek warunkujących weryfikację decyzji ustalającej opłatę dla skarżącego w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s.. W tej sytuacji za nieuprawnione należało uznać stanowisko Kolegium, że stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości, do jego bowiem rzetelnego ustalenia w sprawie w istocie nie doszło. Uwagę zwracają przy tym zawarte w pkt 2 decyzji organu I instancji ustalenia natury rozliczeniowej i podstawa ich zamieszczenia w tej decyzji.

Uwzględniając powyższe Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zgromadzony materiał dowodowy motywował wydanie decyzji o zmianie decyzji z dnia 19 kwietnia 2024 r. ustalającej skarżącemu wysokość opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej, na podstawie art.106 ust. 5 u.p.s. i w związku z tym zachodziły podstawy do utrzymania w mocy tej decyzji przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Jednocześnie należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Organy nie mogą przy tym zapominać, że w motywach decyzji zgodnie z wymogami powołanego art. 107 § 3 k.p.a. powinny przedstawić ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, przeanalizować i ocenić dowody, którymi dysponują, wskazać, które z nich posiadają wartość dowodową, a którym odmawiają wiarygodności i mocy dowodowej. Funkcją uzasadnienia jest bowiem przekonanie strony, że wyrażone przez nią stanowisko w sprawie, w tym stanowisko zawarte w odwołaniu, zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygniecie, to że przyczyną tego są istotne powody. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia, stosownie do art. 11 k.p.a., powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ wydający decyzję.

Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez niewystarczające ustalenie okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i nieprawidłową ich ocenę, co z kolei spowodowało, że stanowisko organu I instancji nie zostało uzasadnione w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a., a stanowisko Kolegium w sposób odpowiadający standardom art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art.15 k.p.a. Brak zaś właściwego ustalenie stanu faktycznego sprawy w konsekwencji doprowadził do naruszenia art. 106 ust. 5 u.p.s., które niewątpliwie miało wpływ na jej wynik.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną powyżej, właściwie ustali stan faktyczny sprawy i prawidłowo zastosuje przepisy stanowiące podstawę decyzji rozstrzygającej sprawę, z zachowaniem uprawnień procesowych strony i zasad prowadzenia postępowania administracyjnego. Zwróci przy tym uwagę na charakter przesłanek z art. 106 ust. 5 u.p.s., które warunkują zastosowanie tego przepisu w postępowaniu w sprawie zmiany decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zapadłe rozstrzygnięcie uzasadni zaś w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.

Końcowo wskazać należało, że Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania w kontrolowanej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przedmiotowa sprawa jest wolna od kosztów sądowych, a skarżący nie wykazał jakoby poniósł inne koszty postępowania w tej sprawie. Nie zaistniały więc okoliczności, o których mowa w art.200 w związku z art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc