Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 108/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 145
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie WSA Piotr Fronc (spr.) WSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 listopada 2022r. znak SKO.PW/4171/107/2022 w przedmiocie nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz B. W. kwotę 797 zł ( siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 listopada 2022 r. znak SKO.PW/4171/107/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie po rozpatrzeniu odwołania P. B. W. od decyzji Burmistarza Miasta Sucha Beskidzka znak: GKS.7021.5.2.2020 z dnia 10 sierpnia 2022 r., którą orzeczono o :

1. nakazaniu B. W. - przywrócenia działki ewidencyjnej nr [...] do stanu poprzedniego poprzez zasypanie wykonanego wzdłuż jej południowej granicy rowu (zagłębienia bezodpływowego) oraz likwidację wału ziemnego od północnej strony rowu;

2. nakaz określony w pkt 1 należy wykonać w terminie do dnia 31 października 2022 r.;

uchyliło pkt 2 powyżej opisanej decyzji i w tym zakresie i orzekło, iż nakaz określony w pkt 1 decyzji należy wykonać w terminie do dnia 31 stycznia 2023 r.; a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy powyżej opisaną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż dnia 9 stycznia 2020 r. do Urzędu Miasta Sucha Beskidzka wpłynął wniosek R. C. o wszczęcie postępowania w sprawie spowodowania zmiany stanu wody na działce ewidencyjnej nr [...], poprzez rozkopanie terenu i wykonanie rowu przez B. W. - właściciela ww. działki. Na dowód wystąpienia zmian stosunków wodnych wnioskodawca przedłożył płytę CD zawierającą zdjęcia stanu wody na wskazanych gruntach wykonane dnia 24 grudnia 2019 r. Fotografie przedstawiały podłużne zagłębienie, ograniczone od północnej strony równolegle usypanym wałem z ziemi. W dniu wykonania zdjęć rów był przepełniony wodą, która w zachodniej części zagłębienia przelewała się na sąsiednie grunty.

Na podstawie otrzymanego pisma, na dzień 29 stycznia 2020 r. została zwołana wizja lokalna, o której poinformowano strony postępowania. Przed przeprowadzeniem oględzin B. W., pismem z dnia 21 stycznia 2020 r. zwrócił się z prośbą o objęcie przedmiotową wizją również działek ew. nr [...] i [...] stanowiących własność R. C. wskazując, że problem zalewania niżej położonych gruntów wynika z wykonania nielegalnego nasypu na ww. działkach. Podczas oględzin zapoznano się z sytuacją na gruncie i konfiguracją terenu. Z wizji lokalnej spisany został protokół, w którym zawarte zostały również stanowiska każdej ze stron.

Pismem z dnia 18 marca 2020 r. R. C. poinformował, że na działce ew. nr [...], należącej do B. W. w dalszym ciągu trwają prace polegające na podnoszeniu poziomu gruntu, w wyniku czego woda przelewa się na działkę numer [...] stanowiącą jego własność. W załączeniu dostarczył dokumentację fotograficzną robót oraz opracowanie hydrologiczne dotyczące wpływu nasypu wykonanego na działce ew. nr [...] na stosunki wodne w okolicy, wykonane na zlecenie wnioskodawcy przez mgr inż. S. K.. W toku postępowania Burmistrz Miasta Sucha Beskidzka pismem z dnia 25 marca 2020 r. wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z prośbą o udzielenie informacji, na jakim etapie jest egzekwowanie wykonania decyzji PINB/7355.II.67/26.SU.2015/2016 z dnia 12 sierpnia 2016 r. nakazującej rozbiórkę nasypu znajdującego się na działkach o nr ew. [...] [...] należących do wnioskodawcy, wobec którego toczyło się oddzielne postępowanie. PINB poinformował, że w trakcie prowadzonego postępowania wydano stosowne rozstrzygnięcie, którego zasadność jest badana przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Budowlanego w Krakowie w związku z wniesionym przez zobowiązanego zażaleniem.

Biorąc pod uwagę uzyskane informacje, organ I instancji postanowił zawiesić postępowanie do czasu wykonania nakazu rozbiórki nasypu zgodnie z ww. decyzją. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło jednak w całości postanowienie organu I instancji o zawieszeniu postępowania. W ocenie Kolegium przyjąć należy, iż do rozstrzygnięcia - w trybie ustawy Prawo wodne - sprawy dotyczącej naruszenia stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich nie jest niezbędne uprzednie wykonanie przez wnioskodawcę nakazu rozbiórki nasypu wykonanego na działce nr [...], który to nakaz wydany został przez organ nadzoru budowlanego. Ponadto zdaniem Kolegium przepis art. 234 ust. 3 Prawo wodne nie zobowiązuje organu do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenia, lecz nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie.

W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, iż działki będące przedmiotem postępowania położone są w Suchej Beskidzkiej, w zachodniej części miasta, w obszarze w kierunku południowym od koryta [...], przy czym płaskie dno doliny przechodzi w stromo nachylony stok góry P.. Naturalny spływ wód opadowych i podskórnych m.in. z działek [...] i [...] odbywa się w kierunku północnym, w tym na wypłaszczoną działkę [...]. W związku z dużą zmianą nachylenia terenu i przejściem ze stromego stoku do niemal płaskiego dna doliny, w naturalny sposób dochodzi do powstawania podmokłości na krawędzi dna doliny. U podnóży stoku powstają długotrwałe zabagnienia, a w przypadku wyjątkowo wilgotnych okresów może dochodzić do zalewania większego obszaru. Zdaniem organu I instancji z tego powodu właściciel działki nr [...] Pan B. W. wykonał rów melioracyjny bezpośrednio przy granicy z działką nr [...]. Dodatkowo od strony północnej został wykonany nasyp, który ogranicza rozlewanie się spływających ze wód opadowych i gruntowych na pozostałą część działki nr [...], tworząc rozlewisko u podnóża skarpy, które nie mając żadnego odpływu zalewa również działkę nr [...] należącą do wnioskodawcy. Taką sytuację obrazują dołączone do akt sprawy zdjęcia wykonane pod koniec grudnia 2019 r. przez Wnioskodawcę. Wielkość rozlewiska okresowo ulega zmianie i zależna jest od pory roku oraz warunków meteorologicznych, część wód spływających ze stolcu od strony południowej w niewielkim stopniu wsiąka do gruntu.

Jak wskazał organ I instancji, za celowe organ I instancji uznał zlecenie opracowania ekspertyzy i dopuszczenie dowodu z opinii biegłego hydrologa, który dodatkowo winien zbadać jaki wpływ na stosunki wodne na przedmiotowym terenie ma wykonany przez Pana R. C. nasyp na działce [...]. W toku postępowania pismem z dnia 25 stycznia 2022 r. wnioskodawca poinformował, że w wyniku podmakania i zalewania działki ew. nr [...] poprzez wykonanie rowu na działce ew. nr [...], w dalszym ciągu powstaje realne zagrożenie katastrofą osunięcia się gruntu. W dniu 7 kwietnia 2022r. Burmistrz Miasta Sucha Beskidzka zlecił rzeczoznawcy dr. hab. inż. B. R. sporządzenie specyjalistycznej opinii w zakresie hydrologii i hydrogelogii. Wizję lokalną z udziałem biegłego ustalono na 22 kwietnia 2022 r. Ekspertyza została wykonana w oparciu o technikę lotniczego skaningu laserowego LIDAR, analizę archiwalnych zdjęć satelitarnych oraz ortofotomap. Analiza wykazała, że badany obszar uległ w ostatnim czasie znacznemu przekształceniu, poprzez wykonanie nasypu dobudowanego do stromego stoku na działkach nr [...] i [...]. Zdaniem biegłego rzeczoznawcy, nasyp ten jednak nie zmienił naturalnego kierunku spływu wód ani nie zwiększył jej ilości. Natomiast tuż poniżej skarpy nasypu, już na działce [...] zostało wykonane bezodpływowe zagłębienie terenu o wydłużonym kształcie. Biegły stwierdził, że utworzenie podłużnego zagłębienia (rowu) ograniczonego wałem ziemnym na działce [...] stanowi zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla działek [...] [...] w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne. Szkoda polega na powiększeniu ilości i podniesieniu poziomu wód stagnujących na działkach [...] i [...], w tym płytkich wód gruntowych.

W ocenie organu opinia biegłego hydrologa i hydrogeologa została sporządzona w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości co do podstawowych założeń i tez, które w wielu miejscach są zbieżne z ustaleniami pracowników organu. Zebrane w przedmiotowej sprawie materiały dowodowe oraz wykonane ekspertyzy, zdaniem organu nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do słuszności zastosowania ww. przepisu i nakazania sprawcy naruszenia stosunków wodnych, działań naprawczych. Mają one na celu doprowadzenie terenu do stanu pierwotnego, przy najmniejszej możliwej ingerencji w ukształtowanie terenu - poprzez zasypanie zagłębienia wzdłuż południowej granicy działki oraz likwidację wału ziemnego usypanego od północnej strony rowu. Ukształtowanie powierzchni działki nr [...] nie może wymuszać spływu preferencyjnego w kierunku zachodnim.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożył P. B. W. . Odwołujący zarzucił decyzji naruszenie art. 7 k. p. a. w zw. z art. 77 § 1 k. p. a. i art. 80 k. p. a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w szczególności poprzez:

brak uwzględnienia w zaskarżonym rozstrzygnięciu wpływu nasypu wzniesionego na działce o numerze [...] na poniżej położoną nieruchomość o numerze [...] oraz gromadzenie się wód na tej działce;

brak uwzględnienia działalności R. C. na działce o numerze [...] polegającej na nawożeniu warstw ziemi i innych materiałów na przedmiotowym terenie, wskutek czego doszło do zasypania zlokalizowanego poniżej tej działki naturalnego odpływu wody, biegnącego m. in. w granicy działki [...] oraz [...] i następnych w stronę wschodnią;

błędnym ustaleniu, iż to prace wykonane przez Skarżącego na działce

[...] powodują zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla działek o numerach

[...] [...], podczas gdy jedynym powodem zmiany stosunków wodnych na

ww. gruntach jest działalność R. C. i wzniesiony przez niego

samowolnie, wbrew przepisom prawa budowlanego nasyp na działce [...].

Odwołujący zarzucił również decyzji naruszenie art. 234 ust 3 ustawy Prawo wodne poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nakazanie B. W. przywrócenia działki ewidencyjnej do stanu poprzedniego poprzez zasypanie wykonanego wzdłuż jej południowej granicy rowu oraz likwidację wału ziemnego od północnej strony rowu w sytuacji, gdy ww. działania zostały wykonane przez skarżącego zgodnie z nałożonym na niego - jako właściciela gruntu - obowiązkiem z ust. 2 tegoż przepisu, zgodnie z którym zobowiązany był do usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek działań R. C. na położonych powyżej jego terenu działkach o numerach [...] [...], w wyniku których doszło do zablokowania naturalnego odpływu z działki [...] w kierunku wschodnim i zalewania znacznej powierzchni nieruchomości Skarżącego.

W związku powyższymi zarzutami, Odwołujący wniósł uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z aktami sprawy stwierdziło, iż zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Jak stanowi art. 234 ust. 2 ustawy, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Natomiast art. 234 ust. 3 stanowi, iż jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakaże właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (ust. 4). Organ podkreślił, iż postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Powyższy przepis zatem odnosi się do sytuacji, gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia naturalnych stosunków wodnych, przy czym musi być to naruszenie tego rodzaju, iż powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich. Aby zatem wydać decyzję konieczne jest ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 10 maja 2011 r., sygn. II SA/Op 114/2011, Lex Polonica nr 2612022).

W sytuacji gdy doszło do naruszenia stosunków wodnych, organ ma dwie możliwości. Po pierwsze może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego, po drugie może nakazać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie stanowiącym działkę nr [...] położonej w S. B., stanowiącej własność P. B. W., co ujemnie wpływa na sąsiednią działkę nr [...], stanowiącą własność P. R. C..

Jak wynika z akt sprawy, powyżej opisane działki położone są w kierunku południowym od koryta rzeki [...], przy czym płaskie dno doliny przechodzi w stromo nachylony stok góry P.. Naturalny spływ wód opadowych i podskórnych, m.in. z działek [...] i [...], odbywa się w kierunku północnym, w tym na działkę [...]. Na krawędzi dna doliny dochodzi do powstawania podmokłości w związku z dużą zmianą nachylenia terenu. Nie jest sporne, iż u podnóża stoku właściciel działki nr [...] wykonał bezodpływowy rów melioracyjny bezpośrednio przy granicy z działką nr [...]. Od strony północnej rowu jednocześnie wykonał nasyp.

Zdaniem organu I instancji doprowadziło to do tworzenia się rozlewiska u podnóża skarpy, które częściowo zalewa działkę nr [...]. W ten sposób doszło zatem do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód, ze szkodą dla gruntu sąsiedniego. Uzasadnia to wydanie decyzji nakazującej likwidację rowu oraz nasypu. W opinii Kolegium stanowisko przyjęte przez organ I instancji było prawidłowe. W szczególności potwierdzają je jednoznacznie opinie biegłych znajdujących się w aktach sprawy. Przede wszystkim należy wskazać na wnioski przyjęte przez biegłego w zakresie hydrologii i hydrogelogii dr hab. inż. B. R., który w opinii z dnia 30 maja 2022 r. jednoznacznie stwierdził, iż utworzenie podłużnego bezodpływowego zagłębienia (rowu) ograniczonego wałem ziemnym na działce [...] (utworzonym z materiału ziemnego, który wybrano podczas kopania rowu), stanowi zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla działek [...] i [...] w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne. Szkoda polega na powiększeniu ilości i podniesieniu poziomu wód stagnujących na działkach [...] i [...], w tym płytkich wód gruntowych.

Podobnie w sporządzonej na zlecenie wnioskodawcy opinii mgr inż. S. K. ze stycznia 2020 r. stwierdzono, iż na stosunki wodne negatywny wpływ ma rów melioracyjny wykonany u zbocza skarpy na działce nr [...] przy granicy z działką [...]. Zdaniem autora opinii stanowi on zagrożenie dla stabilności zbocza oraz podnosi poziom wód na działce [...] zaburzając w znaczny sposób stosunki wodne w okolicy.

Wnioski przyjęte przez biegłych potwierdza także materiał zdjęciowy dołączony do akt sprawy, a także protokoły z przeprowadzonych oględzin. Dowody te potwierdzają tworzenie się rozlewiska u podnóża stoku na działce nr [...].

W związku z powyższym o ile naturalne jest występowanie w tym obszarze podmokłości u podnóży stoku, to przekierowanie wody (poprzez zablokowanie kierunku odpływu) i jej skoncentrowanie (rów nie ma zapewnionego odprowadzenia wody) jest dodatkowym oddziaływaniem, powodującym powstanie szkody.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, iż zarzuty odwołania nie są zasadne. W szczególności nie jest zasadny zarzut, iż pominięto oddziaływanie na stosunki wodne nasypu dobudowanego do stoku na działkach nr [...] i [...] przez wnioskodawcę. Zdaniem biegłego dr hab. inż. B. R. nasyp ten nie zmienił naturalnego kierunku spływu wód ani nie zwiększył jej ilości. Zwrócić uwagę należy, iż biegły ten wyjaśnił, iż jego zdaniem woda, która gromadzi się w rowie na działce [...] pochodzi przede wszystkim ze spływu podpowierzchniowego, który odbywa się w naturalnej formie.

Podobnie mgr inż. S. K. stwierdził w opinii dołączonej do akt sprawy, iż wykonany nielegalnie nasyp na działce nr [...] nie ma negatywnego wpływu na stosunki wodne regionu. Nie powoduje on zwiększenia spływu wód powierzchniowych na tereny zlokalizowane poniżej z uwagi na naturalne ukształtowanie terenu w tej okolicy. Kolegium nie znajduje podstaw do kwestionowania przyjętego przez biegłych stanowiska, którzy przekonująco odnieśli do przedmiotowego zagadnienia i uargumentowali swoje stanowisko.

Organ stwierdził jednocześnie, iż sam fakt wybudowania nasypu przez Wnioskodawcę bez wymaganych pozwoleń (a co za tym idzie, nałożenie na niego nakazu jego rozbiórki) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych, skoro biegli stwierdzili, iż nie spowodował on zmian w zakresie kierunku i ilości spływu wód.

Kolegium podkreśliło, iż w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że organ, wydając decyzję w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiednie, powinien nakazać w niej taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania (por. WSA w Lublinie w wyroku z 22 stycznia 2008 r., II SA/Lu 912/07, Lex Polonica nr 1937590). Zatem organ administracyjny jest obowiązany do oceny jaki sposób postępowania jest w sprawie najbardziej adekwatny, biorąc pod uwagę wyżej wskazane kryteria. Ponadto w orzecznictwie zwraca się uwagę na to, aby obowiązek nałożony na właściciela nieruchomości związany z naruszeniem stosunków wodnych był określony w sposób precyzyjny. (wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 października 2012 r., II SA/Lu 589/12, LEX 1235123). W opinii Kolegium wymagania te zostały w sprawie spełnione. na uwadze akta sprawy, w szczególności konkluzje biegłych w złożonych opiniach, jest niewątpliwe, iż zasypanie rowu z wykorzystaniem materiału pochodzącego z nasypu jest najprostszym rozwiązaniem powstałego naruszenia stosunków wodnych, a jednocześnie prowadzącym do przywrócenia stanu pierwotnego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy nakazu nałożonego zaskarżoną decyzją, przy czym, ze względu na upływ terminu wyznaczonego tą decyzją, korzystając ze swoich reformatoryjnych uprawnień Kolegium wyznaczyło nowy termin, w którym obowiązek powinien zostać wykonany.

Z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium nie zgodził się B. W., który pismem z dnia 10 stycznia 2023r. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

naruszenie art. 7 k. p. a. w zw. z art 77 § 1 k. p. a. i art. 80 k. p. a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w szczególności poprzez:

• brak uwzględnienia w zaskarżonym rozstrzygnięciu wpływu nasypu wzniesionego na działce o numerze [...] na poniżej położoną nieruchomość o numerze [...] oraz gromadzenie się wód na tej działce;

• brak uwzględnienia działalności R. C. na działce o numerze [...] polegającej na nawożeniu warstw ziemi i innych materiałów na przedmiotowym terenie, wskutek czego doszło do zasypania zlokalizowanego poniżej tej działki naturalnego odpływu wody, biegnącego m. in, w granicy działki [...] oraz [...] i następnych w stronę wschodnią;

• błędnym ustaleniu, iż to prace wykonane przez Skarżącego na działce [...] powodują zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla działek o numerach [...] ( [...], podczas gdy jedynym powodem zmiany stosunków wodnych na ww. gruntach jest działalność R. C. i wzniesiony przez niego samowolnie, wbrew przepisom prawa budowlanego nasyp na działce [...]

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W ocenie skarżącego z zaskarżoną decyzją organu II instancji nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim wymaga podniesienia, iż organ II instancji zupełnie pominął w swoim rozstrzygnięciu wpływ nasypu wzniesionego przez R. C. na działce o numerze [...] na sąsiednie grunty, bezrefleksyjnie przyjmując za prawidłowe stanowisko organu I instancji. Rozstrzygnięcie to należy zakwestionować w całości, bowiem przedmiotowa konstrukcja w znaczny sposób negatywnie oddziaływała na sąsiednie działki. Potwierdzenie powyższego można odnaleźć chociażby w tym, iż wzniesiony nasyp został słusznie uznany za samowolę budowlaną (wyrok Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej, II Wydział Kamy z dnia 10 października 2019 roku), stwarzającą zagrożenie spowodowania katastrofy budowlanej (wyrok Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej, II Wydział Kamy z dnia 19 maja 2020 roku, sygn, akt II K 195/18), a ponadto wobec R. C. orzeczony został nakaz rozbiórki przedmiotowego nasypu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2019 roku, sygn. akt II OSK 3318/17). W tym miejscu należy również podkreślić, iż Skarżący wskazuje na powyższe orzeczenia, ponieważ w toku ww. postępowań bezsprzecznie wykazano, iż działania R. C. na działce [...] mają bezpośredni, negatywny wpływ na sąsiadujące z nią okoliczne działki. Wymaga w tym miejscu przywołania opinia techniczna mgr inż. T. J., zalegająca w aktach sprawy karnej, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w Suchej Beskidzkiej pod sygn. II K 195/18, gdzie biegły w odniesieniu do wykonania nasypu przez R. C. wprost stwierdził, iż "Poprzez wykonanie dodatkowego zasypu zostały również zmienione warunki gruntowo - wodne, w szczególności został zmieniony kierunek odpływu wód opadowych", a także że "nasyp na działce [...] został wykonany [,"] bez analizy zmian stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunek odpływu ze źródeł, a więc nasyp został wykonany niezgodnie z warunkami technicznymi (Prawem wodnym oraz innymi normami ). Podobne stanowisko zajął biegły sądowy dr. inż R. S. w opinii z marca 2017 roku, sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem Rejonowym w Suchej Beskidzkiej pod sygn. akt II K 400/16, w której w odniesieniu do wykonanego przez R. C. nasypu uznał, że "nawodnienie terenu może doprowadzić do przedostawania się wody oraz mas ziemnych w kierunku nieruchomości sąsiedniej. Wskazane opinie biegłych jednoznacznie przesądzając wpływie nasypu na okoliczne działki, nie tylko w zakresie niebezpieczeństwa osunięcia się ziemi, ale również zmianie naturalnego kierunku odpływu wody. Należy przy tym dodać, że zgodnie materiałami znajdującymi się w aktach ww. postępowań R. C. rozpoczął wznoszenie nasypu ok. 2015 roku (na co wskazuje chociażby Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ww. wyroku). Zatem mając na uwadze powyższe, z całą stanowczością należy stwierdzić, iż do zmiany stosunków wodnych doszło już zanim Skarżący wykonał rów w granicy działki [...] z działką [...], bowiem zmianę wywołało nawożenie ziemi na sąsiednią do przedmiotowych gruntów działkę [...]. Organ II instancji wobec tego błędnie nie uwzględnił wskazanych w powyższej treści postępowań i zgromadzonych w ich toku opinii biegłych, bowiem wprost wskazywały one na wpływ działalności R. C. na zmianę stosunków wodnych. Materiały te przedstawiają odmienne stanowisko od opinii biegłych, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji i powinny zatem zostać zbadane przez organ II instancji z uwagi na ich znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Kolejno wymaga wskazania, iż organ zupełnie nie zwrócił uwagi na fakt, iż w wyniku długotrwałego nawożenia ziemi na działki [...] i [...] doszło do zasypania naturalnego odpływu wody, biegnącego w kierunku wschodnim w granicy działki [...] z [...] i następnych, położonych kilka metrów poniżej działki [...]. Efektem tych działań było nadmierne gromadzenie się wody niemal na całej powierzchni działki skarżącego o numerze [...], dlatego też B. W. zmuszony był wykonać na południowej części przedmiotowej nieruchomości rów wraz z niewielkim wałem ziemnym, celem zapobieżenia powstawania niekontrolowanego rozlewiska na całej działce, a jednocześnie stworzenia warunków do powolnego wsiąkania wody w grunt w jednym miejscu. Wykonanie nasypu przez R. C. wywołało zmianę stosunków wodnych na gruncie skarżącego, dlatego też stosownie do obowiązku z art. 234 ust. 2 ustawy Prawo wodne skarżący podjął działania zmierzające do usunięcia przeszkody oraz zmian w odpływie wody, które szkodliwie wpływały na jego nieruchomość. Wyłącznie w taki sposób należy kwalifikować prace wykonane przez B. W. na działce [...], zaś przeciwne ustalenia organu I jak i II instancji wymaga uznać za bezpodstawne i niezgodne ze stanem rzeczywistym W ocenie skarżącego wyłączną przyczyną powstania zmiany stosunków wodnych było natomiast wzniesienie nasypu i ciągłe nawożenie ziemi na tereny oznaczone jako działki [...] i [...], położone powyżej działki skarżącego. Prace wykonane przez skarżącego miały na celu wyłącznie przeciwdziałanie szkodliwym dla niego skutkom działań R. C.. Powyższe w ocenie skarżącego czyni skargę zasadną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz 3 § 1 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.Dz.U. 2020 poz. 310 ze zm.), który stanowi, że:

"1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności."

W świetle powyższego przepisu, wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga uprzedniego dokonania ustaleń: czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, czy nastąpiła szkoda na gruncie sąsiednim oraz, czy szkoda ta wynika ze zmiany stosunków wodnych. Przesłanki te muszą zaistnieć łącznie, a wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w innych warunkach, jest niedopuszczalne (por.m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 maja 2021 r., II SA/Sz 174/21).

Zastosowanie przepisu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.

W sprawach o naruszenie stosunków wodnych, prowadzonych na zasadzie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, zasadnicze znaczenie ma również kolejność badania powołanych tam przesłanek, bowiem bez uprzedniego stwierdzenia wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, nie jest co do zasady ani celowe ani zasadne, ustalanie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Brak szkody determinuje zatem rozstrzygnięcie całej sprawy, gdyż w sytuacji, gdy nie zostaje ustalone zaistnienie szkody na działce spowodowanej wodami spływającymi z działek i ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby taka szkoda miała miejsce, to nakazywanie ustalania wcześniejszych stanów wód na tych działkach i czy doszło do zmian tych stanów, jest nieuzasadnione, a przynajmniej stanowczo przedwczesne (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 czerwca 2013 r., II SA/Kr 315/13, wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16, czy wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13). Co więcej, poczynienie ustaleń w tym zakresie nie zawsze wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem zaistnienie szkody na gruncie sąsiednim jest często przesłanką najłatwiejszą do ustalenia, gdyż łatwo ją dostrzec. Niejednokrotnie więc ustalenie zaistnienia szkody odbywa się na etapie oględzin nieruchomości objętych postępowaniem. W orzecznictwie podnosi się, że oględziny są dowodem podstawowym i nieodzownym w sprawach o naruszenie stosunków wodnych. Powinny one być pierwszym dowodem, jaki należy przeprowadzać w tego typu sprawach, na co wskazuje specyfika tych spraw (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16, CBOSA). Co więcej, dowód ten może być powtarzany, gdyż szkodliwe oddziaływanie na grunty to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin (por.m.in. wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2014 r., II SA/Bk 282/14, CBOSA).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że przesłanki wymienione w omawianym przepisie nie zostały przez organy administracyjne zweryfikowane w sposób prawidłowy i wyczerpujący, co wynika z przede wszystkim z braków opinii biegłego hydrologa, o który to dowód oparł się organ wydając rozstrzygnięcie w sprawie. Podstawą rozstrzygnięcia organu I instancji była opinia biegłego B. R..

Przedmiotem opracowania biegłego B.. R. zgodnie z odezwą skierowaną przez organ I instancji było zbadanie czy na działce skarżącego ( nr [...]) na skutek działań skarżącego doszło do zmiany stosunków wodnych, i czy ta ewentualna zmiana szkodliwie oddziaływuje na nieruchomość złożoną z działek nr [...] [...] należących do R. C. – w rozumieniu art. 234 Prawa wodnego. Zadaniem biegłego było również wskazanie sposobu zapobiegania szkodliwemu oddziaływaniu ewentualnych zmian, oraz zbadania jaki wpływ na stosunki wodne w przedmiotowym terenie ma wykonany przez R. C. nasyp na jego działce nr [...]. I jakkolwiek opinia biegłego ( której ustalenia opisano we wcześniejszej części uzasadnienia) poprzedzona została oględzinami, stosownymi badaniami przy użyciu specjalistycznych urządzeń, jak również analizą dostępnej dokumentacji geodezyjnej nie odpowiada w sposób wyczerpujący na wszystkie istotne z punktu widzenia treści art. 234 Prawa wodnego i tym samym istotne dla sprawy zagadnienia. W art. 234 Prawa wodnego mowa jest bowiem o "kierunku i natężeniu odpływu wód", tymczasem o ile w opinii biegłego jest mowa o kierunku spływu wód, o ilości wód - to brak jest jakiejkolwiek analizy w przedmiocie natężenia odpływu/spływu wód. Dotyczy to zarówno zmian dokonanych na przedmiotowym terenie przez skarżącego jak i zmian dokonanych przez R. C., do oceny których biegły był również zobowiązany. Tymczasem zagadnienie natężenia odpływu/ spływu wód w przedmiotowej sprawie ma zasadnicze znaczenie. Bazując tylko na zasadach doświadczenia życiowego, nie wymaga wiadomości specjalnych poczynienie spostrzeżenia , że zwiększenie kąta nachylenia skarpy powoduje znaczne zwiększenie natężenia spływu wód, które przy tej samej ilości wody wywołuje zupełnie odmienne skutki, niż woda spływająca łagodnie po stoku/skarpie. Po pierwsze przy łagodniejszych nachyleniu skarpy ( takim jakie istniało przed jej nadsypaniem i modyfikacją przez R. C.) conajmniej cześć wód ulega wsiąknięciu w grunt "po drodze" zmniejszając finalną ilość wody, jaka dociera do podnóża skarpy. Po drugie nawet przy założeniu, że do podnóża skarpy dociera ta sama ilość wody to natężenie jej spływu ( siła z jaką woda spływa) ma zasadnicze znaczenie dla skutków, jakie ten spływ/odpływ wywołuje( woda gwałtownie spływająca wywołuje znacznie bardziej dotkliwe i różnorodne skutki, niż woda wolno płynąca). Ponadto kwestia nadsypania i modyfikacji skarpy spowodowała w sposób naturalny zmniejszenie ilości terenu wypłaszczonego u podnóża skarpy, a znajdującego się jeszcze na nadsypanej działce ( nr [...]), co wobec faktu wsiąkania wody w wypłaszczony grunt w sposób naturalny powoduje mniejszą ilość wody docierającej do działki skarżącego. Biegły powyższą kwestią w swojej opinii właściwie nie zajmuje się wcale. Opinia nie zawiera również jakichkolwiek wyliczeń ilości wody spływającej ze skarpy w przedmiotowym terenie – tak aktualnie jak i przed zmianami związanymi z nadsypaniem skarpy. Wobec powyższego trudno w tej sytuacji odnieść się do poprawności wniosków zawartych w opinii biegłego, w oparciu o którą organ wydał swoje rozstrzygnięcie.

Organ II instancji odniósł się posiłkowo do prywatnej opinii S. K. sporządzonej na zlecenie R. C., której w niektórych kwestiach byłą zbieżna z opinią biegłego R.. Nie można jednak zapominać, iż opinia S. K. ze stycznia 2020r. jako opinia sporządzona na prywatne zlecenie nie może mieć równorzędnego znaczenia dowodowego w porównaniu z opinią sporządzoną przez niezależnego i bezstronnego biegłego powołanego przez organ ( a oczywistym jest że strona postępowania – tu R. C. - jest w szczególny sposób zainteresowana przedstawieniem dowodów korzystnych z punktu widzenia jej interesów a nie dowodów mających na celu obiektywnie wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne sprawy). Nie można również nie dostrzec , że opinia S.. K. sporządzona została nie tyle na okoliczność zmian dokonanych przez skarżącego na swoim gruncie, co na okoliczność skutków samowolnego nadsypania skarpy przez R. C., w związku z toczącymi się w tym przedmiocie innymi postępowaniami przeciwko R. C..

Zauważyć też należy, iż zarówno organ I jak i II instancji w najmniejszy nawet sposób nie odniósł się, nie przeanalizował i nie zbadał dokumentów i dowodów zgromadzonych w aktach postępowań karnych i administracyjnych jakie toczą się w związku z dokonaniem nadsypania skarpy, która jak stwierdza biegły R. uległa poważnej modyfikacji, a co może mieć ważne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W aktach tych znajdują się min. również opinie biegłych sądowych, do których już organ w żaden sposób się nie odniósł, mimo że organ posiłkuje się przy rozstrzygnięciu sprawy opinią prywatną sporządzoną na zlecenie uczestnika niniejszego postępowania. Zgodzić się należy z zarzutami skargi, iż prawidłowa analiza stanu faktycznego sprawy ( dość skomplikowanego w rozpatrywanym przypadku) wymagała pochylenia się nad problemem i skutkami dokonanego przez R. C. samowolnego nadsypania skarpy. Nasyp ten został uznany za samowolę budowlaną (wyrok Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej, II Wydział Kamy z dnia 10 października 2019 roku), stwarzającą zagrożenie spowodowania katastrofy budowlanej (wyrok Sądu Rejonowego w Suchej Beskidzkiej, II Wydział Kamy z dnia 19 maja 2020 roku, sygn, akt II K 195/18), a ponadto wobec R. C. orzeczony został nakaz rozbiórki przedmiotowego nasypu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2019 roku, sygn. akt II OSK 3318/17).

W ocenie skarżącego w "toku ww. postępowań bezsprzecznie wykazano, iż działania R. C. na działce [...] mają bezpośredni, negatywny wpływ na sąsiadujące z nią okoliczne działki. Opinia techniczna mgr inż. T. J., zalegająca w aktach sprawy karnej, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w S. B. pod sygn. II K 195/18, gdzie biegły w odniesieniu do wykonania nasypu przez R. C. wprost stwierdził, iż "Poprzez wykonanie dodatkowego zasypu zostały również zmienione warunki gruntowo - wodne, w szczególności został zmieniony kierunek odpływu wód opadowych", a także że "nasyp na działce [...] został wykonany (...) bez analizy zmian stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunek odpływu ze źródeł (...). Podobne stanowisko zajął biegły sądowy dr. inż R. S. w opinii z marca 2017 roku, sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem Rejonowym w Suchej Beskidzkiej pod sygn. akt II K 400/16, w której w odniesieniu do wykonanego przez R. C. nasypu uznał, że "nawodnienie terenu może doprowadzić do przedostawania się wody oraz mas ziemnych w kierunku nieruchomości sąsiedniej. Wskazane opinie biegłych jednoznacznie przesądzają wpływie nasypu na okoliczne działki, nie tylko w zakresie niebezpieczeństwa osunięcia się ziemi, ale również zmianie naturalnego kierunku odpływu wody."

W tej sytuacji wobec istnienia w/w orzeczeń karnych i administracyjnych oraz kategorycznych wniosków wynikających ze wskazanych wyżej opiń biegłych sądowych, które co najmniej pośrednio dotyczyły również zmian stanu wody na przedmiotowym terenie - które są cytowane przez skarżącego, a które na pierwszy rzut oka są sprzeczne z opinią biegłego R. – koniecznym wydaje się analiza wskazanych opinii pod kątem znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wymaga to albo zapoznania się i analizy wskazanych wyżej opinii przez organ, ponownej analizy opinii biegłego R. po jej uprzednim uzupełnieniu w zakresie wcześniej opisanym , albo zlecenie kompleksowej pełnej opinii nowemu biegłemu, który w sposób pełny i rzetelny zbada wszystkie aspekty w kontekście zmiany stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 Prawa wodnego na przedmiotowym terenie i jednocześnie odniesie się do twierdzeń i wniosków dotychczas sporządzonych opinii, o których była mowa powyżej w niniejszym uzasadnieniu.

Dodatkowego wyjaśnienia też wymaga ustalenie, czy w wyniku nawiezienia ziemi na działki [...] [...] doszło do zasypania naturalnego odpływu wody, biegnącego w kierunku wschodnim w granicy działki [...] z [...] i następnych, położonych kilka metrów poniżej działki [...] i w efekcie ustalenia, czy przyczyną powstania zmiany stosunków wodnych było wzniesienie nasypu i nawożenie ziemi na tereny oznaczone jako działki [...] [...], położone powyżej działki skarżącego, czy też niezależnie same działania skarżącego ( wykopanie rowu i nadsypanie wału) spowodowały te zmiany.

Powyższe wymaga uzupełnienia przez organ materiału dowodowego w znacznym zakresie z uwzględnieniem wskazań poczynionych wyżej.

Z wymienionych przyczyn, podstawie art. 145 par. 1 ust. 1 "c" p.p.s.a., Sąd orzekł jak w wyroku.