Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2359/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 64 i art. 64a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1002/21 w sprawie ze skargi M.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr SKO.4110/15/2021 w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1002/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr SKO.4110/15/2021 w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej (k. 20, 33-39 akt II SA/Rz 1002/21).

Skargę kasacyjną złożył M.H. (dalej skarżący) reprezentowany przez adwokata M.Z., zaskarżając wyrok II SA/Rz 1002/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 151 ppsa w zw. z art. 7 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa) przez oddalenie skargi i pomięcie przy wydawaniu zaskarżonego wyroku słusznego interesu skarżącego oraz nieuzasadnione przyjęcie zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem

obywatela, przy jednoczesnym braku podania motywów wskazujących na istnienie oraz charakter interesu społecznego;

2. art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa przez oddalenie skargi i akceptację przekroczenia przez organy granic uznania administracyjnego w postaci przyznania jedynej przesłance uznanej za negatywną całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, niewspółmiernie wysokiej wagi w stosunku do przesłanek pozytywnych wskazujących na zasadność takiego zwolnienia;

3. art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa przez oddalenie skargi mimo niezebrania i nierozpatrzenia przez organy w sposób wszechstronny całego materiału dowodowego oraz nienależytego i niewyczerpującego wskazania przesłanek jakimi kierowały się organy wydając decyzje:

a. nieuwzględnienie okoliczności utrzymywania przez skarżącego członków całej rodziny, przewlekle chorej matki, rodzeństwa oraz ojczyma;

b. nieuwzględnienie sytuacji osobistej skarżącego, w szczególności jego wieku;

c. nieuwzględnienie przyczyn negatywnych relacji pomiędzy skarżącym a jego ojcem oraz przyczyn ograniczenia władzy rodzicielskiej tj. nadużywanie przez ojca skarżącego alkoholu, stałe przebywanie poza domem, wywoływanie awantur;

II. prawa materialnego:

1. art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej ups) przez jego niewłaściwe zastosowanie do przedmiotowego stanu faktycznego i uznanie, że brak prawomocnego wyroku karnego w sprawie o znęcanie, w rozumieniu art. 64a ups, stanowi przesłankę negatywną całkowitego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, podczas gdy skarżący dochodził zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 ups a okoliczność stosowania przemocy w rodzinie przez ojca skarżącego stanowi "uzasadnioną okoliczność" w rozumieniu art. 64 ups;

2. art. 64a ups przez jego niewłaściwe zastosowanie do przedmiotowego stanu faktycznego i przyjęcie, że z uwagi na brak pozbawienia władzy rodzicielskiej ojca skarżącego, a jedynie jej ograniczenie, nie zachodzą przesłanki do obligatoryjnego całkowitego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w domu społecznej na podstawie art. 64a ups, podczas gdy skarżący dochodził zwolnienia z opłaty w oparciu o art. 64 ups, a ograniczenie władzy rodzicielskiej skarżącego winno być objęte pojęciem "uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 64 ups, a zatem stanowi podstawę do całkowitego zwolnienia w oparciu o tę podstawę prawną;

3. art. 64 pkt 2 ups przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie istnieją okoliczności osobiste, rodzinne ani finansowe, które mogłyby stać się podstawą całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w DPS, podczas gdy brak więzi emocjonalnej pomiędzy skarżącym a jego ojcem, fakt niewywiązywania się przez ojca skarżącego z obowiązków rodzicielskich, w tym obowiązku alimentacyjnego wobec syna, brak sprawowania bezpośredniej opieki nad synem, zainteresowania jego losem, konieczność utrzymywania przez skarżącego rodziny, jego młody wiek dający perspektywy na założenie w przyszłości rodziny oraz dalszy rozwój zawodowy, stanowią uzasadnione okoliczności (osobiste, rodzinne i finansowe) w rozumieniu art. 64 pkt 2 ups, przesądzające o zasadności całkowitego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej;

4. art. 64 pkt 2 ups przez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie początkowej daty częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej od 1 marca 2018 r., tj. od miesiąca złożenia przez skarżącego wniosku o całkowite zwolnienie, podczas gdy intencją skarżącego było zwolnienie od opłat całkowicie tj. od 22 września 2014 r.;

5. art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez jego niezastosowanie i pominięcie przy wydawaniu zaskarżonego wyroku zasady sprawiedliwości społecznej.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie na rzecz skarżącego [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów (k. 45-55 akt II SA/Rz 1002/21).

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.

Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Przytoczenie podstaw kasacyjnych winno polegać na wskazaniu konkretnych przepisów, konkretnego aktu normatywnego i stopnia ich naruszenia. Ma to istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 ppsa sąd II instancji jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania (postanowienie NSA z 24. 11.2004 r. OSK 948/04; wyrok NSA z 19.1.2012 r. II GSK 1449/10, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19).

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej Autor oparł postawione w niej zarzuty na obu podstawach określonych w art. 174 ppsa. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to z zasady w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Ta zasada nie ma bezwzględnego charakteru. Sposób interpretacji prawa materialnego wyznacza kierunek prowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji dokonywanych ustaleń. Jeżeli źródłem wadliwego dokonania ustaleń w wyniku źle przeprowadzonego postępowania jest błędna wykładnia prawa materialnego, to Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności powinien ocenić zarzut dokonania błędnej wykładni prawa materialnego.

W rozpoznawanej sprawie zakres postępowania dowodowego jest determinowany normą prawa materialnego, która ma być zastosowana w sprawie, dlatego zarzut naruszenia prawa materialnego zostanie rozpoznany w pierwszej kolejności.

Biorąc pod uwagę uregulowany granicami skargi kasacyjnej zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna, oparta na obydwu podstawach kasacyjnych, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy zasadnie odmówiono skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej DPS), jednocześnie zwalniającą skarżącego z ponoszenia tej opłaty częściowo, tj. w wymiarze 50% naliczonej odpłatności.

Sąd I instancji słusznie wskazał, że w sprawie nie ulega wątpliwości, że na skarżącego nałożono obowiązek opłaty za pobyt ojca w DPS. Z uwagi na przesądzenie wcześniejszymi wyrokami Sądów (art. 153 ppsa), w sprawie znajdzie zastosowania art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876, zm. poz. 2369). Spór sprowadza się do zakresu udzielonego przez organy zwolnienia. Skarżący domaga się całkowitego zwolnienia od ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, od czasu umieszczenia w DPS, podczas gdy organy udzielają tego zwolnienia w wysokości 50% za okres od 1 marca 2018 r.

Sąd I instancji słusznie uznał, że decyzja zwalniająca obowiązanego z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, stanowi wyjątek od zasady, którą jest obowiązek ponoszenia opłaty przez obowiązanego. Obowiązek ten spoczywa w pierwszej kolejności na samym mieszkańcu, a w dalszej kolejności, istotnej z punktu widzenia niniejszej sprawy, obowiązani do jego ponoszenia są małżonek, zstępni przed wstępnymi (art. 61 ust. 1 pkt 1 in princ. i pkt 2 ups).

Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Właściwy organ decyzją orzeka o skierowaniu do domu pomocy społecznej, o umieszczeniu w konkretnej placówce, ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej; ustala należną opłatę od osób bliskich osobie umieszczonej w placówce, indywidualizując przewidziany w art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 ups obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby.

Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ups, choć pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Stanowi publiczne zabezpieczenie źródeł finansowania pobytu w takim domu (wyrok WSA w Rzeszowie z 26.11.2019 r. II SA/Rz 957/19, Lex 2756657; wyrok WSA w Kielcach z 30.1.2020 r. II SA/Ke 1145/19, Lex 2865053, aprobowane przez I. Sierpowską, Pomoc społeczna. Komentarz, Wolters Kluwer 2023, s. 355 do art. 61). Ten publicznoprawnny obowiązek ponoszenia opłat związanych z umieszczeniem bliskiej osoby w DPS doznaje pewnych wyjątków.

Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: [...] 2. występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; [...] (art. 64 ust. 2 pkt 2 ups).

Osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej (art. 64a ups). Sąd I instancji słusznie przyjął, że warunkiem zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 64a ups, jest złożenie wniosku oraz prawomocnego orzeczenia sądu, a gdy dotyczy ono pozbawienia władzy rodzicielskiej również oświadczenia, że władza ta nie została przywrócona. Tryb orzekania w powyższej sprawie jest podobny jak przy zwolnieniu z opłat uregulowanym w art. 64 ups, z tym że organ podejmuje tu decyzję związaną, a nie uznaniową. O ile na podstawie art. 64 ups możliwe jest zwolnienie z opłat, o tyle spełnienie przesłanek określonych w art. 64a ups nakłada na organ obowiązek zastosowania zwolnienia, sprawą wnioskodawcy jest natomiast bezwzględnie wylegitymowanie się stosownym prejudykatem w postaci prawomocnego orzeczenia sądu. Użyte w art. 64a wyrażenie "przedstawi" oznacza obowiązek strony złożenia do akt sprawy prawomocnego orzeczenia sądu. Idea regulacji art. 64a ups dotyczy ona wyłącznie osób, których rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Poza jej zakresem pozostają zatem osoby, które w dzieciństwie zostały faktycznie przez rodziców porzucone, przebywały w rodzinnej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej, ale ich rodziców nie pozbawiono władzy rodzicielskiej. [...]. Niemniej wskazane okoliczności mogą być przesłanką do fakultatywnego zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16.10.2019 r. II SA/Go 390/19, Lex 2730097, aprobowany przez I. Sierpowską - op. cit., s. 376-377 i przypis 499, do art. 64a ups). W tym względzie Sądowi I instancji nie można więc zarzucić niewłaściwego zastosowania art. 64a ups bowiem w stosunku od ojca skarżącego zapadło jedynie orzeczenie ograniczające władzę rodzicielską.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 64 pkt 2 ups. Przepis ten ma charakter fakultatywny, na co wskazuje zwrot "można zwolnić", co oznacza, że organ administracji nie ma obowiązku zastosowania zwolnienia wobec obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej - częściowo lub całkowicie - na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Decyzję organ podejmuje w drodze uznania administracyjnego, przy czym działania organu w tym zakresie nie cechuje dowolność. Kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 ups jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty.

Ta swobodna ocena została częściowo ograniczona wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który dwukrotnie orzekał w sprawie (wyrokiem z 12 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1403/18 - dalej wyrok II SA/Rz 1403/18; wyrokiem z 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 302/20 - dalej wyrok II SA/Rz 302/20). Uchylając za każdym razem decyzje organów odmawiające udzielenia zwalniania z opłaty w całości, Wojewódzki Sąd stwierdził, że użyty przez ustawodawcę w art. 64 pkt 2 ups zwrot "uzasadnione wątpliwości" jest pojęciem pojemnym, obejmuje nie tylko przykładowo wymienione w tym przepisie sytuacje, ale również inne. Takimi okolicznościami mogą być podnoszone przez skarżącego okoliczności relacji z ojcem. W związku z powyższym Sąd w wyrokach II SA/Rz 1403/18 i II SA/Rz 302/20 nakazał rozważanie, w jakim stopniu opisane i udokumentowane przez skarżącego okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z ojcem (w tym także przypadki stosowania przemocy wobec matki obowiązanego), mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia "uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny". Wybór ten poprzedzać ma należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg rozumowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się konieczność należytego wyważenia dwojakiego rodzaju interesów, o których stanowi art. 7 kpa: interesu społecznego oraz interesu obywateli przy podejmowaniu decyzji opartej na uznaniu administracyjnym (wyroki NSA z: 20.3.2002 r. V SA 2036/01, 21.6.2001 r. V SA 3718/00, 30.6.2000 r. V SA 2880/99, cbosa). Dyrektywa postępowania zamieszczona w art. 7 kpa nie jest "martwym", nic nieznaczącym nakazem, lecz winna znaleźć właściwe odzwierciedlenie w postępowaniu organu administracji. Organ obowiązany jest, po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego w sprawie (w myśl art. 77 § 1 kpa), uwzględnić oba aspekty: ogólny i konkretny sprawy i wyważyć, który z nich zasługuje w danym wypadku na ochronę. W art. 7 kpa brak jest jakiejkolwiek szczególnej podstawy do przedkładania względu społecznego nad indywidualnym i odwrotnie. Z założenia są to dobra o równej wartości.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności i wymaga uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa. Decyzje uznaniowe winny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak by nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać, między innymi, że organ nie pozostawił poza swymi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ winien rozważyć, czy za wydaniem konkretnej decyzji przemawia interes społeczny, czy też słuszny interes obywatela, zgodnie z art. 7 kpa. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał jako wzorca kontroli art. 6 kpa.

Sąd I instancji trafnie przyjął, że uznanie administracyjne w kontrolowanej sprawie nie nosiło znamion dowolności. Wbrew ocenie skarżącego kasacyjnie, organy administracyjne rozpatrujące niniejszą sprawę dostatecznie wyjaśniły stan faktyczny, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrawszy i rozpatrzywszy cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Brak jest podstaw do stwierdzenia, by organy nie oceniły stopnia udowodnienia okoliczności faktycznych powoływanych przez skarżącą na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2022, s. 570-571, nb 1-3). Organy obu instancji, przeprowadziły starannie postępowanie dowodowe odnośnie do rzeczywistej sytuacji życiowej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej. Prawidłowo w wyniku tego postępowania ustaliły stan faktyczny, który następnie poddały ocenie. Ocena ta odpowiadała normie prawa materialnego (art. 64 pkt 2 ups).

Sąd I instancji słusznie nie dopatrzył się po stronie organów obu instancji naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), wedle której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zarzut naruszenia art. 7 kpa powiązany jest z zarzutem naruszenia art. 77 § 1 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego ściśle związane jest ze stosowaniem zasady prawdy obiektywnej i wynikającą z art. 80 kpa zasadą swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Brak jest przesłanek do stwierdzenia naruszenia którejkolwiek z wymienionych zasad. Okoliczności, na które zwracał uwagę Autor skargi kasacyjnej, jako te, których organy nie uwzględniły, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Niesatysfakcjonujący dla skarżącej wynik postępowania administracyjnego nie świadczy o naruszeniu przez organy art. 7 kpa.

Organy prawidłowo ustaliły sytuację życiową i materialną skarżącego i jego rodziny. Nawet jeżeli wszyscy domownicy pozostają na utrzymaniu skarżącego, gdyż nie pracują, a jego matka jest przewlekle chora, nie stanowi to samoistnej przesłanki do zastosowania całkowitego zwolnienia wobec skarżącego odnośnie do jego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej (art. 64 pkt 2 ups). Rodzina ma dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i z gospodarstwa rolnego. Łącznie dochód rodziny wynosi 27.528,88 zł miesięcznie, tj. 4.588,15 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W przeprowadzonym postępowaniu organy dokonały wszechstronnej analizy dokumentów zebranych w tym postępowaniu, jak również dopuszczonych jako dowód dokumentów ze spraw cywilnych. Na ich podstawie ustalono, że wyrokiem z 7 listopada 1995 r. sygn. akt I C 180/95 orzeczono rozwód małżeństwa rodziców skarżącego zawartego w dniu 9 stycznia 1988 r., z winy ojca. Ograniczono władzę rodzicielską ojca do współdecydowania o sprawach związanych ze zdrowiem i nauką, ustalając miejsce pobytu skarżącego przy matce oraz orzeczono względem ojca obowiązek alimentacyjny na rzecz syna. Na podstawie pozwu ustalono, że matka skarżącego jako przyczynę powództwa podała nadużywanie alkoholu przez męża, urządzanie awantur, kilkakrotne dopuszczenie się wobec niej rękoczynów, brak troski o zaspakajanie potrzeb rodziny. W 1991 r. matka z synem wyprowadziła się rodziców, od tej pory ojciec skarżącego nie utrzymywał żadnych kontaktów z żoną i dzieckiem, nie łożył również na utrzymanie dziecka. Mimo, że ojciec skarżącego nie utrzymywał z synem kontaktów od wyprowadzenia się żony z dzieckiem, w 1995 r. orzeczono rozwód jego rodziców i ograniczono władzę rodzicielską, to nie powiodła się podjęta przez skarżącego próba wykazania znęcania się ojca czy stosowania przemocy względem rodziny. Prowadzone w tym zakresie postępowanie zostało umorzone.

Jak słusznie przyjął Sąd I instancji, aprobując prawidłowe ustalenia organów obu instancji, ojciec skarżącego nadużywał alkoholu, często przebywał poza domem, a także że w małżeństwie rodziców skarżącego nie układało się dobrze, oraz, że trzy lata po zawarciu związku małżeńskiego matka skarżącego wyprowadziła się wraz z synem do swej matki i od tego czasu ojciec nie utrzymywał kontaktów z synem, co dało podstawę do zastosowania w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym fakultatywnych przesłanek z art. 64 pkt 2 ups.

Skoro w kontrolowanym postępowaniu organy nie naruszyły norm dopełnienia (art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa; pkt I ppkt 1,2, 3, petitum skargi kasacyjnej), Sąd I instancji prawidłowo zastosował normę odniesienia z art. 151 ppsa.

Przedstawione okoliczności faktyczne sprawy, jak i stan prawny dowodzą tego, co podkreślił Sąd I instancji, że organy wydając zakażone rozstrzygnięcie, wbrew zarzutom skargi, należycie uwzględniły całokształt materiału dowodowego i dokonały jego trafnej oceny. Fakt, że nie była ona do końca zgodna z oczekiwaniami skarżącego nie może przekreślać jej prawidłowości, bowiem zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). W art. 2 ust. 1 ups zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej, i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Treść zasady pomocniczości, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać (I. Sierpowska - op. cit., s. 29 do art. 2).

Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (Wojciech Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny z 2004/1/, s. 8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich. Mechanizm ten znajduje odpowiednie zastosowanie co do ustawowego obowiązku członków rodziny względem ich rodziców mieszkających w domu pomocy społecznej - jak w niniejszej sprawie. W tej sprawie nie doszło do odstąpienia od zasady pomocy Państwa osobie, co do której winno się zastosować ulgę w zakresie jej obowiązku partycypacyjnego odnośnie do kosztów generowanych przez pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej z uwagi na uzasadnione okoliczności i skarżącego zwolniono z ponoszenia tej opłaty częściowo, tj. w wymiarze 50% naliczonej odpłatności. Skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał ukończone 33 lata; jest w kwiecie sił i realizuje się zawodowo. Brak jest podstaw do tego, by podatnik ponosił koszty pobytu ojca skarżącego w DPS w większym zakresie, niż określony w zaskarżonej decyzji. Działanie organów obu instancji i jego ocena przez Sąd I instancji były w tym aspekcie zgodne z prawem.

Kontrolowany wyrok nie narusza wskazanych jako wzorce kontroli: art. 64a ups (bowiem nie znajdował on zastosowania w kontrolowanej sprawie) ani art. 64 pkt 2 ups (który został zastosowany prawidłowo). Pozostałe punkty art. 64 ups nie były w niniejszej sprawie relewantne.

Zaskarżony wyrok nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, trafne jest stanowisko organów administracyjnych i Sądu I instancji, że brak było w niniejszej sprawie przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego i zwolnienia skarżącego w całości z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Uznanie administracyjne organów w tej sprawie było racjonalne i słuszne, jako że podatników nie stać na pomoc przez udzielenie całkowitego zwolnienia od obowiązku uczestniczenia w kosztach pobytu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej każdej osobie znajdującej się w analogicznej sytuacji do skarżącego. Uznanie administracyjne organów obu instancji pozbawione było cech dowolności. Ocena legalności zaskarżonych decyzji dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa. Skarżący kasacyjnie nie przedstawił przekonywających argumentów, mogących podważyć zaskarżony wyrok.

Naczelny Sąd Administracyjny, w pełni aprobując stanowisko Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, uznał zarzuty podniesione w tej sprawie, zarówno w ramach pierwszej, jak i drugiej podstawy kasacyjnej, nie mogły być skuteczne. W konsekwencji, zaskarżony wyrok w całości odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.