Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 246/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust.1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: z art.18 ust.1 w zw. z art. 5 ust.1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2597/21 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr DAP-WN-727-31/2021/WWP w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2021 r. nr DAP-WPK-727-1-176/2020/KPu; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S. M. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2597/21 oddalił skargę S. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr DAP-WN-727-31/2021/WWP w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Uzasadniając wyrok Sąd pierwszej instancji wskazał, że stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady wyłącznie Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina – jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (tj. w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Podkreślono, że nie jest wystarczające samo powoływanie się na taki tytuł prawnorzeczowy, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na dzień 27 maja 1990 r. Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę organu nadzoru, że na dzień 27 maja 1990 r. skarżąca nie legitymowała się i nadal nie legitymuje - w odniesieniu do objętej komunalizacją działki ewid. nr [...]- tytułem prawnorzeczowym, który stałby na przeszkodzie jej komunalizacji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że zebrany materiał dowodowy potwierdza, że decyzją komunalizacyjną z 17 września 1991 r. objęto działkę nr [...], obręb [...]. Z karty inwentaryzacyjnej nr [...], będącej integralną częścią powyższej decyzji komunalizacyjnej wynika, że dla działki nr [...] jako księgę wieczystą wskazano Lwh 545, 666. Sąd pierwszej instancji wskazał, że analiza akt sprawy potwierdza ustalenie organu, że zawarte we wniosku skarżącej z 8 stycznia 2020 r. sformułowanie: "Zgodnie ze złożoną do akt sprawy dokumentacją geodezyjną tj. wykazu zmian parcelowych wynika, że część działki [...] stanowiły parcele gruntowe [...],[...] i [...] objęte LWH 666" obarczone jest błędem. Wskazano, że jak wynika z pisma Starosty Powiatowego w Chrzanowie z 24 czerwca 2020 r. w wykazie zmian parcelowych wykonawca wpisał pgr [...], a powinien był wpisać pgr [...]. Świadczy o tym wpisana powierzchnia 0.0698 ha, która to powierzchnia jest powierzchnią pgr [...]. Ponadto, w załączniku graficznym (obrysie ul. [...], to jest działki numer [...] (działka nr [...] z mapy w skali 1:2000) wykonawca operatu P.1203.2019.3061 wpisał [...] jako numer parceli. W archiwalnych rejestrach gruntów figurowały pgr [...]/1= 0.0392 ha i [...]/2= 1.0225 ha na mapie w skali 1:2880 w miejscu odległym od ul. [...]. Z ww. pisma Starosty wynika również, że działka numer [...] figurowała w rejestrach gruntów od 1985 r. (to jest od chwili zastąpienia operatu ewidencji gruntów opartego na katastrze austriackim, mapa w skali 1:2880, nową ewidencją gruntów, mapa w skali 1:2000), do 1998 r., gdy, po przeprowadzeniu ponownej modernizacji, w miejsce działki nr [...] wpisano działkę numer [...]. Ponadto, z pisma Starosty z 24 czerwca 2020 r. wynika, że w dacie 27 maja 1990 r. w ewidencji gruntów wpisano działkę nr [...] o powierzchni 0.99 ha (dr = 0.99 ha). Zapisana była ona w rejestrze gruntów numer [...], którego zapisy w pozycji "Osoba władająca gruntem" przedstawiono w załączonym do ww. pisma Starosty z 24 czerwca 2020 r. skanie rejestru gruntów. Dalej wskazano, że ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu wykazu Lwh 666 gm, kat. Poręba Żegoty (przesłanego przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie przy piśmie z 13 listopada 2020 r.) wynika, że nieruchomość położona w Porębie Żegoty, objęta wykazem hipotecznym Lwh 666 gm. kat. Poręba Żegoty składa się m. in. z działki: [...] - pastwisko. Własność tej nieruchomości wpisana jest na rzecz Skarbu Państwa w całości na podstawie zaświadczenia z 11 marca 1963 r., Nr Rol.V.U. 1/2/63 oraz odpisu orzeczenia Min. Rolnictwa U.R.Z-21/9/55 (na wniosek z 26 marca 1963 r., Nr 370/63 i 5 września 1963 r., nr 1078/63, na podstawie zaświadczenia z 11 marca 1963 r., Nr Rol.V.U.lf/2/63 oraz odpisu orzeczenia Min. Rolnictwa Nr U.R.Z 21/9/55 prawo własności w miejsce W. i A. F. wpisano na rzecz Skarbu Państwa. Wpisano dnia 13 września 1963 r.).

Sąd Wojewódzki ocenił, że trafnie uznał organ, że zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak też w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej (tj. w dacie 17 września 1991 r.), działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa. Stwierdzono, że skarżąca nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu zaprzeczającego temu ustaleniu, a w szczególności potwierdzającemu, że to jej lub jej poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł prawny do skomunalizowanej nieruchomości w dacie komunalizacji, co uniemożliwia dowodzenie, że miała i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej z 17 września 1991 r. Wskazano, że prawidłowości zaskarżonej decyzji nie mogła przy tym podważyć zawarta w skardze argumentacja dotycząca pominięcia przez organ nadzoru skutków prawnych wywołanych przez pozostającą w obrocie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lipca 2013 r. w zakresie stwierdzającym nieważność w całości orzeczenia Ministra Rolnictwa z 11 marca 1955 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że powołana decyzja jest o tyle wiążąca prawnie, że ustala, że nie doszło do ustawowej nacjonalizacji nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. w dacie 13 września 1944 r.). Nie oznacza ona jednak automatycznie posiadania prawa własności nieruchomości w dacie komunalizacji. To właśnie ten moment, jest kluczowy w punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że z zebranej w sprawie dokumentacji wyraźnie wynika, że na wspomnianą datę ani skarżąca ani jej poprzednicy prawni nie byli właścicielami skomunalizowanej nieruchomości.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła S. M. na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając:

1) Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej k.p.a,)- poprzez jego niewłaściwą interpretację i uznanie, że skarżąca nie posiada przymiotu strony,

b) art. 140 kodeksu cywilnego - poprzez jego niewłaściwą interpretację i uznanie, że Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną, o której stwierdzenie nieważności wystąpiła skarżąca, na moment wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (zwana dalej Ustawą), tj. w dniu 27 maja 1990 roku,

2) naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego niewłaściwą interpretacje i uznanie, iż skarżąca nie posiada legitymacji procesowej i tym samym, że postępowanie jest bezprzedmiotowe,

b) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - polegające na ograniczeniu postępowania dowodowego w niniejszej sprawie do zbadania jedynie treści wpisu w księdze wieczystej na dzień wejścia w życie Ustawy, a zaniechanie badania, wcześniejszych wpisów do ksiąg wieczystych, w wyniku czego błędnie ustalono, że Skarb Państwa skutecznie nabył prawo własności i pozostawał właścicielem na dzień wejścia w życie Ustawy, co miało istotny wpływ na wydanie i treść zaskarżonego wyroku, gdyż doprowadziło do uznania, iż poprzednicy prawni skarżącej nie byli właścicielami nieruchomości na dzień komunalizacji, a zatem skarżąca nie ma przymiotu strony oraz przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki z Ustawy, które stanowić miały o ważności decyzji komunalizacyjnej. Ponadto polegające na przekroczeniu swobodnej oceny dowodów przyjmując, iż decyzje z dnia 21 października 2010 roku oraz dnia 15 lipca 2013 roku w zakresie stwierdzającym nieważność w całości orzeczenia Minister Rolnictwa z dnia 11 marca 1955 roku Nr.Ur.Z.21/9/55 nie są dokumentem potwierdzającym, iż poprzednicy prawni byli właścicielami nieruchomości na dzień komunalizacji, jak również poprzez nie uwzględnienie przez Sąd interesu obywatela.

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, pomimo istnienia ustawowych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, oraz nieuprawnionego zastosowania 151 p.p.s.a. w wyniku niedostrzeżenia wad postępowania.

d) art. 157 § 2 k.p.a. - poprzez przyjęcie, iż wniosek o stwierdzenie nieważności nie został złożony przez stronę.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości wraz z wydanymi w sprawie decyzjami Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym - w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Niniejsza sprawa stanowi jedną z kilku, wywołanych skargami S. M. w związku z umorzeniami postępowań, inicjowanych jej wnioskami o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych Wojewody Krakowskiego. We wszystkich rozpatrywanych już sprawach (sygn. I OSK 2314/22, sygn. I OSK 2316/22, sygn. I OSK 32/23) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie administracyjne odmawiając skarżącej interesu prawnego. Ponieważ stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy jest analogiczny, a zarzuty skargi kasacyjnej tożsame, wskazać trzeba, że Sąd sprawę niniejszą rozpoznający podzielając stanowisko prezentowane w powołanych sprawach, posłuży się argumentacją w nich prezentowaną.

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej zgłoszono zarzuty oparte na obu podstawach, o których mowa w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i powtórzyć trzeba, że skarga kasacyjna nie została sporządzona w pełni poprawny sposób. Błędnie wskazano art. 105 k.p.a., jako przepis prawa procesowego, podczas gdy przepis ten ma charakter materialnoprawny, pomimo, że został zamieszczony w ustawie procesowej jaką jest Kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto przepis ten ma dwa paragrafy, zaś w skardze kasacyjnej nie wskazano, który z nich został naruszony. Pomimo tych mankamentów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie kwestia sporna dotyczy przymiotu strony skarżącej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Krakowskiego z dnia 17 września 1991 r., nr GG.II.7242/l/86/43/91/Ma o nabyciu przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w jednostce ewid. [...], obr. [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh 454, 666. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 17 września 1991 r. skarżąca kasacyjnie wskazała, że zgodnie z dokumentacją geodezyjną, tj. wykazem zmian parcelowych część dz. [...]stanowiły parcele gruntowe [...], [...] i [...] objęte Lwh 666. W piśmie z dnia 24 czerwca 2020 r. Starosta Powiatowy w Chrzanowie wyjaśnił m.in. to, że w wykazie tym błędnie, zamiast pgr [...] podano pgr [...]. Następnie, do pisma z dnia 14 lipca 2020r. załączono zaświadczenie Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w Chrzanowie, wskazujące , że m.in. dz. [...] objęta wykazem lwh 666 gm. kat. Poręba Żegoty wchodziła w skład nieruchomości, której własność wpisana była na rzecz Wojciecha F. i A. z J. F. Wskazano też, że na podstawie zaświadczenia z 11 marca 1963 r oraz odpisu orzeczenia Ministra Rolnictwa Nr U.R.Z-21/9/55 prawo własności w miejsce W. i A. F. wpisano na rzecz Skarbu Państwa. W toku postępowania administracyjnego nie odnaleziono zaświadczenia z 11 marca 1963 r., które stanowiło podstawę wpisu prawa własności, jednak ustalono, że orzeczeniem z 11 marca 1955 r. (pkt 2) uznano, że nieruchomości ziemskie stanowiące współwłasność A. i W.a małż. F. i obejmujące m.in. lwg 666 gm. Kat. Poręba Żegoty, pow. Chrzanów o pow. 32,6698 ha podpadały pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie decyzją z 21 października 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność pkt 2 orzeczenia z dnia 11 marca 1955 r. Na tę okoliczność powoływała się skarżąca kasacyjnie akcentując, że w związku z wydaniem ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2010 r, a następnie z dnia 15 lipca 2013 r. w zakresie stwierdzającym nieważność w całości orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 11 marca 1955 r. sporny grunt nigdy nie przeszedł na własność Skarbu Państwa , a w konsekwencji nie mógł następnie zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stać się z mocy prawa własnością gminy. Z uzasadnienia obu wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji wynika, że stwierdzono brak wykazania przez skarżącą tytułu prawno–rzeczowego do przedmiotowych nieruchomości, zarówno na dzień wydania kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej, jak też obecnie. Uznano, że zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak też w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej (tj. w dacie 17 września 1991 r.), działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa. Minister wyjaśnił, że organ orzekający o komunalizacji bada, czy podlegające jej mienie stanowi własność Skarbu Państwa, przy czym związany pozostaje wpisem do księgi wieczystej. Podkreślono, że możliwe jest wzruszenie aktu na podstawie którego dokonano wpisu w księdze wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w postępowaniu i w wyniku działań organu nadzoru. Skoro zatem na dzień komunalizacji z mocy prawa w księdze wieczystej istniał wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym jest fakt, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich, także organy i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia przez osobę posiadającą interes prawny przed sądem powszechnym. Na tej podstawie Minister ocenił, że skarżąca nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu zaprzeczającemu temu ustaleniu, a prawidłowości zaskarżonej decyzji nie mogła podważyć również argumentacja dotycząca pominięcia przez organ nadzoru skutków prawnych wywołanych przez pozostającą w obrocie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lipca 2013 r. w zakresie stwierdzającym nieważność w całości orzeczenia Ministra Rolnictwa z 11 marca 1955 r. bowiem powołana decyzja jest o tyle wiążąca prawnie, że ustala, że nie doszło do ustawowej nacjonalizacji nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. w dacie 13 września 1944 r.). Nie oznacza ona jednak automatycznie posiadania prawa własności nieruchomości w dacie komunalizacji.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że skoro wpisy w księgach wieczystych korzystają z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, to ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie mogą tych wpisów podważać, ani prowadzić w tym kierunku postępowania. Podkreślić jednakże należy, że strona wnosząca o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej ma prawo wykazywać swój interes prawny wszelkimi dostępnymi jej dowodami, co nie oznacza, że w postępowaniu tym organ rozstrzyga spory o własność. Organ administracji dokonuje bowiem jedynie oceny, czy przedstawione przez stronę dowody pozwalają na uznanie jej interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym – w niniejszej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Uznanie takiego podmiotu na podstawie przedłożonych dokumentów nie prowadzi przecież do obalenia wpisu w księdze wieczystej, do czego wyłącznie uprawniony jest sąd powszechny. Przedstawienie przez stronę dokumentów pozwalających na ustalenie jej interesu prawnego nie powoduje obalenia mocy dowodowej wpisów do księgi wieczystej.

Należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r . o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., Nr 3, poz. 13), to ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN, rozstrzygająca definitywnie i wiążąco dla sądów powszechnych kwestie nabycia (lub nie nabycia) przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości mogłaby stanowić odpowiedni dokument, o którym mowa w art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wykazujący niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym w razie wadliwego ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powyższe oznacza, że dopóki decyzja komunalizacyjna, na podstawie której dokonano wpisu w niniejszej sprawie Gminy [...], jest w obrocie prawnym, to sąd wieczysto – księgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt III CZP 46/07 stwierdził, że: "W sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości – ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art.18 ust.1 w zw. z art. 5 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją" (por. postanowienie SN z 10 kwietnia 2019 r., IV CSK 23/18, Lex nr 2643302).

Skarżąca wskazywała, że jest ustawowym spadkobiercą W. i A. F., którzy byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości przed jej przejęciem przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy o reformie rolnej. Wojewódzki Urząd Ziemski w Krakowie orzeczeniem z dnia 10 września 1945 r., nr VII.-3/218/45 stwierdził, że nieruchomość objęta wykazem hipotecznym LWH 666 gm. kat Poręba Żegoty będąca własnością W. F. i A. F. nie podpada pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa, decyzją z dnia 11 marca 1955 r., Nr.Ur.Z.21/9/55, uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z dnia 10 września 1945r. (pkt 1). Ponadto uznał, że nieruchomości, stanowiące własność lub współwłasność W. F. i A. F., objęte m.in. wykazem hipotecznym Iwh 666 oraz Iwh 643 gm. kat. Poręba Żegoty podpadają pod dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pkt 2 decyzji).Następnie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 21 października 2010 r., GZ.m.-051-625-196/01: w pkt 1) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 11 marca 1955 r., Nr.Ur.Z.21/9/55 w zakresie punktu 1; w pkt 2) stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 11 marca 1955 r. Nr.Ur.Z.21/9/55 w zakresie pkt 2. W kolejnej decyzji z dnia 15 lipca 2013 r., GZm-057- 625-903/10, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją uchylił swoją w/w decyzję z dnia 21 października 2010 r. w jej punkcie 1 oraz stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 11 marca 1955 r., również w zakresie objętym jego pkt 1.Wyrokiem z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2133/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną złożoną przez Gminę [...] i Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Krzeszowice na w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia 15 lipca 2013 r.

Wobec tego należy stwierdzić, że przyjęcie braku legitymacji skarżącej w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej zamyka jej drogę do usunięcia niezgodności wpisów w księdze wieczystej, a tym samym usunięcia wpisów będących wynikiem przejęcia majątku w drodze reformy rolnej, a w konsekwencji wykonania ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lipca 2013 r. (oraz pkt 2 decyzji Ministra z dnia 21 października 2010 r.). Do wskazanych powyżej twierdzeń skarżącej nie odniósł się organ nadzoru orzekający w sprawie. Należało rozważyć, jakie skutki dla rozpoznawanej sprawy miało wydanie ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lipca 2013 r. (oraz pkt 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2010 r.). Pozwoliłoby to na rozstrzygnięcie, czy skarżąca legitymuje się tytułem prawnym do nieruchomości będącej przedmiotem decyzji komunalizacyjnej.

W judykaturze przyjmuje się, że decyzja administracyjna, o jakiej mowa w § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), ma charakter deklaratywny, wywiera skutek rzeczowy (w tym sensie, że stwierdza, iż prawo własności przysługiwało przez cały czas pierwotnemu właścicielowi bez konieczności powrotnego przeniesienia tego prawa) i stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (zobacz np. wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r., II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79; uchwały SN z dnia 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109; z dnia 18 maja 2011 r., III CZP 21/11).

Z ostatecznych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2010 r. (pkt 2) oraz z dnia 15 lipca 2013 r. wynika, że opisana w tych decyzjach nieruchomość nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN, a skoro tak, to nadal jej właścicielem pozostawali W. i A. F. – poprzednicy prawni skarżącej kasacyjnie i właściciele nieruchomości. Brak poczynienia przez organ nadzoru ustaleń co do tego, czy nieruchomość będąca przedmiotem decyzji komunalizacyjnej objęta była decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lipca 2013 r., GZm-057- 625-903/10, prowadzi do wniosku, że przedwcześnie organ umorzył postępowanie - nie czyniąc niezbędnych ustaleń w przedmiocie oceny interesu prawnego skarżącej w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Wobec tego za zasadne należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące niewyjaśnienia skutków, jakie wywołała ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2010 r. (pkt 2) oraz z dnia 15 lipca 2013 r. w aspekcie oceny legitymacji skarżącej w sprawie. Uznać zatem należy, że organ naruszył także art. 105 § 1 k.p.a. przedwcześnie umarzając postępowanie w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.