Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 526/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 i art 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia SO (del.) Aleksandra Westra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN lub organ) odmówił potwierdzenia, że R. K., syn H., urodzony [...] r. w [...] – spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.; dalej: ustawa o działaczach opozycji).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 19 października 2020 r. R.K. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W związku z tym, że w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, Biuro Prawne IPN poinformowało wnioskodawcę o przysługujących mu uprawnieniach z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: kpa). Podczas rozmowy telefonicznej w dniu 22 stycznia 2020 r. wnioskodawca poinformował o rezygnacji z przysługującego mu prawa, jednocześnie wniósł o zakończenie postępowania w sprawie i wydanie decyzji.

Prezes IPN po rozpatrzeniu wniosku ustalił, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej, w poniżej wymienionych aktach kontrolno-śledczych o sygnaturze [...] w sprawie działalności w [...] mającej na celu obalenie władzy PRL, prowadzonej przeciwko A. G. i innym odnaleziono następujące zapisy dotyczące wnioskodawcy:

1) notatka służbowa z dnia 8 stycznia 1982 r. sporządzona przez funkcjonariusza SB ppor. L. G. kierownika Sekcji [...] w [...] po rozmowie z wnioskodawcą, przebywającym na mocy decyzji o internowaniu w Zakładzie Karnym w [...]; jak wynika z notatki wnioskodawca podczas tej rozmowy dzielił się z funkcjonariuszem swoimi przemyśleniami nt. działalności [...]" po wprowadzeniu stanu wojennego i przyszłości Związku; w trakcie rozmowy podejmowany był również temat zwolnienia z internowania oraz warunków podjęcia współpracy z organami bezpieczeństwa państwa;

2) notatka z rozmowy operacyjnej z wnioskodawcą sporządzona dnia 22 stycznia 1982 r. przez funkcjonariusza SB L. G.; jak zapisano w dokumencie wnioskodawca w trakcie spotkania przekazał informacje dotyczące działań podejmowanych przez działaczy "[...]": K. S., A. S., R. D., L. D., B. G., Z. P. i in.; w trakcie rozmowy wnioskodawca obszernie relacjonował działania [...]", w szczególności wyjazdy zagraniczne związkowców; jednym z wielu wątków podejmowanych w trakcie rozmowy było również wcześniejsze zwolnienie z internowania po wyrażeniu zgody na podjęcie współpracy z SB, cyt.: "Poruszając sprawę współpracy R.K. stwierdza, że gdyby nie był v-ce przewodniczącym KKP, to przy pierwszej rozmowie ze mną podpisałby zobowiązanie. Teraz oświadcza, że mówi prawdę o tym, co wie, gdy nie zna pewnych zagadnień to mówi, że po prostu nie wie. Oświadcza, że zawsze bardzo chętnie umówi się ze mną i zawsze może rozmawiać – tak on rozumie współpracę"; we wnioskach z rozmowy funkcjonariusz odnotował: "Z przebiegu rozmowy i postawy prezentowanej przez R. K. o wynika, że po zwolnieniu nie podejmie on szkodliwej działalności. Będzie przestrzegał aktualnego porządku prawnego. Jest pozytywnie ustosunkowany wobec SB i wyraża chęć kontynuowania rozmów. Wobec powyższego wnioskuję o uchylenie wobec R.K. decyzji o internowaniu";

3) notatka służbowa z dnia 8 marca 1982 r. z rozmowy przeprowadzonej z wnioskodawcą, sporządzona przez funkcjonariusza SB ppor. A. Z.; tematem tej rozmowy operacyjnej był m.in. rozdział otrzymywanych z zagranicy środków poligraficznych dokonywany przez Krajową Komisję Porozumiewawczą [...]"; notatka z ww. rozmowy została dołączona do pisma z dnia 24 marca 1982 r. skierowanego przez Dyrektora Departamentu [...] płk J. S. do Dyrektora Biura Śledczego płk H. S. do wykorzystania w śledztwie; jak zaznaczył nadawca pisma – szczegóły wykorzystania treści notatki w śledztwie (przeciwko A. G. i innym) dzień wcześniej autor notatki – ppor. A. Z. omówił z kpt. F.– funkcjonariuszem SB z Biura Śledczego MSW.

Wyżej wymienione dokumenty zostały sporządzone przy udziale wnioskodawcy w charakterze pomocnika organów bezpieczeństwa państwa przy operacyjnym zdobywaniu informacji i spełniają kryteria wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Wskazane w punktach 1) – 3) dokumenty zostały sporządzone na podstawie spotkań z wnioskodawcą, nie powstałyby bez tych spotkań i czynnego w nich udziału wnioskodawcy.

Organ wskazał przy tym, że w aktach o sygn. [...] zatytułowanych "Materiały dot. R.K. podejrzanego o sprzedaż materiałów budowlanych" znajdują się dodatkowe dowody świadczące o operacyjnym wykorzystywaniu informacji, o których mowa w punktach 1) – 3). Jednym z tych dokumentów jest pismo z dnia 9 stycznia 1983 r. skierowane przez Dyrektora Departamentu [...] płk J. S. do ministra spraw wewnętrznych C. K., w którym nadawca przedkłada do zapoznania analizę sprawy o kryptonimie "Prezes", dotyczącą R.K.. Z treści pisma wynika, że z wnioskodawcą prowadzony jest "aktywny dialog operacyjny i stopniowe wiązanie go z SB", a wszystkie rozmowy dokumentowane są za pomocą techniki operacyjnej. W załączonej do pisma "Analizie materiałów sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]" za okres 17 listopada 1982 – 4 stycznia 1983" st. insp. Wydziału [...] ppor. W. Z., relacjonując przebieg dialogu operacyjnego z figurantem sprawy o kryptonimie "[...]" wskazał, że wnioskodawca w dniu 9 grudnia 1982 r. zaproponował kontynuowanie dialogu z oficerem operacyjnym Wydziału [...] w zamian za uchylenie aresztu wobec A. S. Wstępną rozmowę przeprowadzono 10 grudnia 1982 r., podczas której wnioskodawca potwierdził m.in. dane personalne "[...]", czyli Tymczasowego Przewodniczącego Regionu [...], wskazał punkt przerzutowy ulotek oraz kontakty [...] podziemia z "[...]". Rozmowa pozyskaniowa odbyła się w dniu 16 grudnia 1982 r., podczas której "uzyskano ustny akces figuranta o przekazywaniu posiadanych informacji oraz realizacji zlecanych mu zadań". Jak wynika z ww. dokumentu, podczas tej rozmowy wnioskodawca przedstawił szereg informacji, wyrażał opinie o działaczach "Solidarności" i planach działaniach Związku. Zgodnie z tym dokumentem, kolejne spotkanie odbyło się 17 grudnia 1982 r. W jego trakcie wnioskodawca przekazał kolejne informacje dotyczące podziemnej działalności "[...]" w [...] oraz informacje odnoszące się do działaczy krajowych: Z. B., B. L. i W. K.. Funkcjonariusz SB w dokumencie tym zrelacjonował również przebieg spotkania z wnioskodawcą, które odbyło się 4 stycznia 1983 r. Uzyskał wówczas od wnioskodawcy informacje dotyczące rozdziału paczek w [...] kościele, podjętych działań mających na celu utworzenie własnej konspiracyjnej grupy, planach dotarcia do B. G. i Z. B.. Minister spraw wewnętrznych C. K. po zapoznaniu się z treścią analizy sprawy o kryptonimie "[...]" w odręcznej notatce określił jej treść jako "dobre perspektywy", zaznaczając jednocześnie, że wskazane informacje należy konkretyzować i sprawdzać.

Kolejnym, dodatkowym dowodem na to, że rozmowy wnioskodawcy z funkcjonariuszami SB służyły operacyjnemu zdobywaniu informacji jest dokument zatytułowany "Analiza i kierunki działania w sprawie operacyjnego sprawdzenia »[...]«" z dnia 14 stycznia 1983 r., sporządzony przez Naczelnika Wydziału [...] KWMO w [...] W. M., w którym odnotowano m.in. cyt.: "Od dnia zaktywizowana dialogu z figurantem sprawy, tj. 10 grudnia 1982 r. uzyskano od niego stosunkowo dużą ilość informacji odnośnie jego byłej działalności związkowej, utrzymywanych obecnie kontaktów oraz związków z elbląskim i krajowym podziemiem. W trakcie dialogu figurant podał nam prawdziwe nazwisko "[...]" Tymczasowego Przewodniczącego [...] Regionu [...]. Ponadto ustalono, że rzeczywiście utrzymuje on kontakty z L. W., B. G., K., B. N.". W dalszej części dokumentu wymieniono także informacje, które uznano za niewiarygodne oraz oceniono przebieg dialogu cyt. "[..] figurant aktualnie nie przekazuje nowych informacji. W trakcie wszystkich czterech rozmów powtarzał najczęściej wiadomości nt. swej byłej działalności, kontaktów z B., L., działalności B. N.. Informacje jego często zawierają wątki wręcz sensacyjne. Dlatego też wymagają ostrożnego do nich podejścia. W trakcie każdej z rozmów "[...]" deklarował się ustalić skład podziemia w [...], lecz w następnej tłumaczył się brakiem możliwości. Z przebiegu spotkań wynika, że figurant nie rozstał się z myślami podjęcia na własną rękę nielegalnej działalności związkowej". W dalszej części dokumentu zapisano m.in., że wnioskodawca nie dotrzymał wcześniejszych uzgodnień, tj. nie podpisał zobowiązania do współpracy, nie konsultuje z SB wszystkich zamierzonych działań związkowych.

Również w aktach paszportowych wnioskodawcy sygn. [...] znajduje się dokument z dnia 21 września 1984 r. sporządzony przez funkcjonariusza SB L. G. zatytułowany "Wniosek o wyrażenie zgody na wyjazd emigracyjny", w którym scharakteryzowano działalność konspiracyjną wnioskodawcy, wskazując jedocześnie, że prowadzono z nim dialog operacyjny, cyt.: "W trakcie prowadzonych rozmów uzyskano szereg informacji o rozwoju i kierunkach działania miejscowych grup opozycyjnych".

Organ wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, nie oceniał on całej działalności wnioskodawcy, a jedynie badał, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Organ nie prowadził też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach, gdyż w sprawie odmowy stwierdzenia spełnienia warunków określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji obowiązkiem organu jest wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę strony ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ relacjonuje zatem, a nie ocenia co w odniesieniu do zagadnienia współpracy i jednocześnie, co najmniej udziału danej osoby w ich wytworzeniu, przedstawiają dokumenty znajdujące się w zasobach IPN. Nie przedstawia więc relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych, ani ze stanowiska strony. Nie konfrontuje tych dowodów. Rolą organu nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Przedmiotowe postępowanie służy więc wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym, prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających, bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania strony i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd.

Organ podniósł, że ustawodawca nie pozostawił miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa, zaś w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji bez znaczenia jest późniejsza czy wcześniejsza postawa strony, stosunek do Państwa, jego zasługi, opinie osób z którymi współpracował.

Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej, która jedynie potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Potwierdza ona skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Powyższe ustalenia nie pozwoliły na wydanie decyzji potwierdzającej, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R.K., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył ją w całości i wniósł o jej zmianę, poprzez uwzględnienie wniosku lub jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i jego błędną wykładnię wyrażoną w stwierdzeniu, że odmowa potwierdzenia statusu pokrzywdzonego wynika z dokumentów archiwalnych, które świadczą o podejmowaniu działania w charakterze pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, podczas gdy Prezes IPN zupełnie pomija okoliczność, iż skarżący nie miał żadnego wpływu na tworzone przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa zarówno dokumenty, jak ich treść;

b) art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji i nieprawidłowe przyjęcie, że ustalenie przesłanki pozytywnej i negatywnej do potwierdzenia statusu osoby pokrzywdzonej należy ograniczyć do materiałów archiwalnych IPN, pomimo tego, że przepis ten nie wprowadza takiego ograniczenia;

a także naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 kpa w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, poprzez niedostateczne zbadanie, czy zachowane w archiwum IPN dokumenty zostały "wytworzone przez lub wytworzone przy udziale" skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu przez organy bezpieczeństwa państwa, podczas gdy sam fakt istnienia dokumentów z danymi skarżącego nie świadczy o jego udziale w wytworzeniu takich dokumentów;

b) art. 8 i art. 107 § 3 kpa, poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na ograniczenie się do zacytowania treści przekazanych dokumentów, bez uzasadnienia jakie czynności wykonywane przez skarżącego miałyby wypełnić przesłankę z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji, podczas gdy dokładnie ich zbadanie prowadzi do wniosku, że skarżący nie dokonywał i nie uczestniczył w żadnych czynnościach operacyjnego zdobywania informacji w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika.

Skarżący wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez zaliczenie w poczet dowodów dołączonego dokumentu "[...] inicjatywy antysystemowe w pierwszym roku stanu wojennego (13 grudnia 1981 – 12 stycznia 1983 roku)" K. N., gdzie na stronie 7. jest opisana działalność skarżącego dotycząca produkcji i kolportażu biuletynu "[...]", a na stronie 13. są przywołane zeznania osób aresztowanych w [...], m.in. J. G. i W. M., dotyczące E. K., z których wynika, że to nie skarżący doprowadził do zdemaskowania "[...]", jak to jest opisane w notatce Służby Bezpieczeństwa.

Nadto skarżący podniósł, iż w decyzji używa się określenia, że odbywał on "spotkania" i "rozmowy" z funkcjonariuszami Służby Bezpieczeństwa, a były to przesłuchania na komendach Milicji, na które musiał się stawiać i w nich uczestniczyć, a które były konsekwencją licznych zatrzymań i aresztowań (wielokrotnego pozbawienia skarżącego wolności).

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak nie dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 1842 ze zm.), sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując istotne zagrożenie zakażeniem wirusem SARS-CoV-2.

Badając sprawę w powyżej zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga jest bezzasadna.

Na wstępie podkreślić należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy był zaoferowany w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonego dokumentu ("Elbląskie inicjatywy antysystemowe w pierwszym roku stanu wojennego (13 grudnia 1981 – 12 stycznia 1983 roku)"). Opisana tam działalność opozycyjna skarżącego jest irrelewantna dla oceny okoliczności sprawy pod kątem przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji (szersze wywody w tym względzie zostaną przedstawione poniżej). Podobnie jest z kwestią tzw. zdemaskowania "Marcina", zwłaszcza że wskazywane zeznania świadków – po pierwsze są w tej mierze tylko jednym z dowodów, z po drugie nie wykluczają wersji przedstawionej w archiwalnej notatce (inaczej rzecz ujmując, na skutek opisanej w notatce rozmowy organy bezpieczeństwa mogły np. powziąć wiadomości, następnie ustalone za pomocą innych źródeł lub zweryfikować w tej rozmowie już posiadaną wiedzę).

Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd w całości podzielił ustalenia dokonane przez organ i przedstawioną przez niego ocenę prawną tych ustaleń.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba, że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co, do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Z preambuły ustawy o działaczach opozycji wynika, że uprawnienia przewidziane w tej ustawie skierowane są do tych obywateli Polski, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. W związku z powyższym, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest uprawnieniem szczególnym, przeznaczonym dla osób nielicznych, wyróżniających się niezwykłą postawą patriotyczną, działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że wprowadzając do porządku prawnego art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ustawodawca kierował się potrzebą znalezienia łatwego w stosowaniu, a tym samym dostatecznie sformalizowanego kryterium, umożliwiającego weryfikowanie wnioskodawców pod kątem tego, czy w przeszłości działali na rzecz organów bezpieczeństwa PRL. Taka konstrukcja ustawy pociąga za sobą rygorystyczne konsekwencje, w świetle których:

- uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzić związki tych osób z organami bezpieczeństwa PRL;

- istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia tych uprawnień;

- ww. skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1461/18, Lex nr 3012630).

Istotą przeprowadzonego postępowania administracyjnego było więc ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego, spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W przypadku pozytywnego wyniku organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono następujące dokumenty dotyczące skarżącego:

1) notatkę służbową z dnia 8 stycznia 1982 r. sporządzoną przez funkcjonariusza SB po rozmowie z internowanym skarżącym, z której wynika, że podczas tej rozmowy dzielił się on z funkcjonariuszem swoimi przemyśleniami nt. działalności NSZZ "Solidarność" po wprowadzeniu stanu wojennego i przyszłości Związku, a ponadto w trakcie rozmowy podejmowany był również temat zwolnienia z internowania oraz warunków podjęcia współpracy z organami bezpieczeństwa państwa;

2) notatkę z rozmowy operacyjnej ze skarżącym, sporządzoną dnia 22 stycznia 1982 r. przez funkcjonariusza SB, z której wynika, że w trakcie spotkania skarżący przekazał informacje dotyczące działań podejmowanych przez wskazanych działaczy "Solidarności", obszernie relacjonował działania [...] w szczególności wyjazdy zagraniczne związkowców, a jednym z wielu wątków podejmowanych w trakcie rozmowy było również wcześniejsze zwolnienie z internowania po wyrażeniu zgody na podjęcie współpracy z SB, zaś we wnioskach z rozmowy funkcjonariusz odnotował m.in., że skarżący wyraził chęć kontynuowania rozmów, wobec czego funkcjonariusz ten wnioskował o uchylenie wobec skarżącego decyzji o internowaniu;

3) notatkę służbową z dnia 8 marca 1982 r. z rozmowy operacyjnej przeprowadzonej ze skarżącym przez funkcjonariusza SB, której tematem był m.in. rozdział otrzymywanych z zagranicy środków poligraficznych dokonywany przez Krajową Komisję Porozumiewawczą [...]

Zasadnie organ wskazał, że powyższe dokumenty zostały sporządzone na podstawie spotkań ze skarżącym, nie powstałyby bez tych spotkań i czynnego w nich udziału skarżącego. Podkreślić należy, że sam skarżący nie kwestionuje faktu odbywania spotkań i rozmów operacyjnych z funkcjonariuszami SB, przy czym w skardze podnosi, że były to przesłuchania na komendach Milicji, na które musiał się stawiać i w nich uczestniczyć, a były one konsekwencją licznych zatrzymań i aresztowań. Tymczasem powołane dokumenty powstały w trakcie internowania, z pewnością więc skarżącemu chodziło o inne jeszcze dokumenty (prawdopodobnie, skoro związane z zatrzymaniami i aresztowaniami, to mające charakter procesowy), które nie były przedmiotem postępowania administracyjnego.

W judykaturze wskazuje się, że notatki służbowe, czy notatki z rozmów, choć niewątpliwie sporządzane były przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, to ich treść zawiera informacje przekazywane przez daną osobę, co powoduje, że udzielając tego rodzaju informacji jako tajny informator, podczas cyklicznie organizowanych spotkań z oficerem prowadzącym, brała ona udział w wytwarzaniu dokumentów, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Bez znaczenia przy tym pozostaje, czy informacje te miały istotny charakter dla służby bezpieczeństwa, gdyż istotne jest to, że służyły operacyjnemu zdobywaniu informacji (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1656/18, www.orzeczenia-nsa.pl).

Zauważyć też należy, że w aktach o sygn. [...] zatytułowanych "Materiały dot. R.K. podejrzanego o sprzedaż materiałów budowlanych" znajdują się dodatkowe dowody świadczące o operacyjnym wykorzystywaniu informacji, o których mowa wyżej:

1) pismo z dnia 9 stycznia 1983 r. skierowane przez Dyrektora Departamentu [...] płk J. S. do ministra spraw wewnętrznych C.K., w którym nadawca przedkłada do zapoznania analizę sprawy o kryptonimie "[...]", dotyczącą R.K. (z treści pisma wynika, że ze skarżącym prowadzony był "aktywny dialog operacyjny i stopniowe wiązanie go z SB", a wszystkie rozmowy były dokumentowane za pomocą techniki operacyjnej, z kolei w załączonej do pisma "Analizie materiałów sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]" za okres 17 listopada 1982 – 4 stycznia 1983" st. insp. Wydziału [...] ppor. W. Z., relacjonując przebieg dialogu operacyjnego z figurantem sprawy o kryptonimie "[...]" wskazał, że skarżący w dniu 9 grudnia 1982 r. zaproponował kontynuowanie dialogu z oficerem operacyjnym Wydziału [...] w zamian za uchylenie aresztu wobec A. S., wstępną rozmowę przeprowadzono 10 grudnia 1982 r., podczas której skarżący potwierdził m.in. dane personalne "[...]", czyli Tymczasowego Przewodniczącego Regionu [...], wskazał punkt przerzutowy ulotek oraz kontakty [...] podziemia z "[...]", rozmowa pozyskaniowa odbyła się 16 grudnia 1982 r., podczas której "uzyskano ustny akces figuranta o przekazywaniu posiadanych informacji oraz realizacji zlecanych mu zadań") – z dokumentu tego wynika, że podczas tej rozmowy skarżący przedstawił szereg informacji, wyrażał opinie o działaczach "[...]" i planach działaniach Związku, kolejne spotkanie odbyło się 17 grudnia 1982 r., kiedy skarżący przekazał kolejne informacje dotyczące podziemnej działalności "[...]" w [...] oraz informacje odnoszące się do kilku działaczy krajowych, natomiast na spotkaniu ze skarżącym, które odbyło się 4 stycznia 1983 r. funkcjonariusz SB uzyskał od skarżącego informacje dotyczące rozdziału paczek w [...] kościele, podjętych działań mających na celu utworzenie własnej konspiracyjnej grupy i planach dotarcia do B. G. i Z. B.;

2) dokument zatytułowany "Analiza i kierunki działania w sprawie operacyjnego sprawdzenia »[...]«", w którym odnotowano m.in., że od dnia zaktywizowana dialogu z figurantem sprawy, tj. 10 grudnia 1982 r. uzyskano od niego stosunkowo dużą ilość informacji odnośnie jego byłej działalności związkowej, utrzymywanych obecnie kontaktów oraz związków z elbląskim i krajowym podziemiem, a w trakcie dialogu figurant podał prawdziwe nazwisko "[...]" – Tymczasowego Przewodniczącego [...] Regionu [...], ponadto w trakcie wszystkich czterech rozmów deklarował się ustalić skład podziemia w [...], lecz w dalszej części dokumentu zapisano m.in., że skarżący nie dotrzymał wcześniejszych uzgodnień, tj. nie podpisał zobowiązania do współpracy, nie konsultuje z SB wszystkich zamierzonych działań związkowych, co w konsekwencji doprowadziło do rezygnacji SB z kontynuowania dialogu operacyjnego z nim;

3) dokument z dnia 21 września 1984 r. w aktach paszportowych skarżącego sygn. [...] sporządzony przez funkcjonariusza SB i zatytułowany "Wniosek o wyrażenie zgody na wyjazd emigracyjny", w którym scharakteryzowano działalność konspiracyjną skarżącego, wskazując jedocześnie, że prowadzono z nim dialog operacyjny i w trakcie prowadzonych rozmów uzyskano szereg informacji o rozwoju i kierunkach działania miejscowych grup opozycyjnych.

W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ szczegółowo i wnikliwie odniósł się zarówno do charakteru, jak i treści dokumentów odnalezionych w zasobach archiwalnych. Sąd w całości podzielił tę ocenę, która została przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Co niezwykle istotne, to sam skarżący nie tylko nie kwestionował podjęcia określonego rodzaju współpracy z organami bezpieczeństwa PRL, ale wręcz przyznał tę okoliczność.

W postępowaniu w sprawie spełnienia przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Nie należy do organu także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które np. prowadziły działalność opozycyjną. W postępowaniu takim organ nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach. Słusznie zatem organ podniósł, że relacjonuje on zatem, a nie ocenia, co w odniesieniu do zagadnienia współpracy i jednocześnie co najmniej udziału danej osoby w ich wytworzeniu, przedstawiają dokumenty znajdujące się w zasobach IPN. Nie przedstawia więc relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych, ani ze stanowiska skarżącego. Nie konfrontuje tych dowodów. Rolą organu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

Z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności okoliczności wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień skarżącego (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Powtórzyć należy za organem, że w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena prawdziwości faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

Słusznie organ podniósł, że decyzje wydane przez niego na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji mają charakter deklaratoryjny. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych przepisach. Taki charakter rzeczonych decyzji potwierdza również judykatura (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 415/17, LEX nr 2393222) .

Zauważyć należy, że powoływany w skardze wyrok Naczelnego Sądy Administracyjnego z dnia 13 lutego 2018 r., II OSK 1703/17, został wydany w stanie prawnym, który następnie uległ zmianie (wskazywana wyżej nowelizacja ustawy o działaczach opozycji), tak więc wyrażony tam pogląd prawny nie ma zastosowania do niniejszej sprawy. Odnosi się to również do przytaczanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 574/17.

W ocenie Sądu, organ dochował wymogów z art. 7 kpa, który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto, zgodnie z art. 77 § 1 kpa, organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zważywszy na powyższe rozważania, w sprawie nie doszło też do naruszenia art. 80 kpa, a w szczególności wywodzonej z niego zasady swobodnej oceny dowodów. W rezultacie prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ prawidłowo zastosował prawo materialne, tj. art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa. W świetle powyższych ustaleń i rozważań Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia wyrażonej w art. 8 kpa zasady zaufania do władzy publicznej.

Zważywszy na powyższe, odnośnie zarzutów naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa podnieść należy, że w niniejszej sprawie dołożono wszelkich niezbędnych starań mających na celu zebranie wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizowanie sprawy we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku. Jak już wcześniej wspomniano, decyzja wydawana w przedmiotowym postępowaniu ma charakter decyzji deklaratoryjnej, przy wydawaniu której nie prowadzi się "klasycznego postępowania dowodowego".

Reasumując, istotą przeprowadzonego postępowania administracyjnego było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego, spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak np. okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej danej osoby, czy też okoliczności i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze wobec skarżącego. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyjaśnienia strony, zeznania świadków, czy inne jeszcze dokumenty – nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W stosunku do osób, które mają uzyskać status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie powinno być zatem żadnych wątpliwości, że nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przepisy ustawy lustracyjnej mają charakter restrykcyjny wobec osób, które złożą niegodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, mianowicie pozbawiają je pełnienia funkcji publicznej. Natomiast na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji nadawane są przywileje honorowe i materialne dla osób, które prowadziły działalność opozycyjną lub były represjonowane z powodów politycznych i w związku z tym osoby, te powinny być poza wszelkimi podejrzeniami m.in. o współpracę z organami bezpieczeństwa państwa.

Na zakończenie podnieść należy, że poza zarzuconymi w skardze Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, ani w poprzedzającym ją postępowaniu jakichkolwiek naruszeń prawa, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.