Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1493/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 72/22 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 listopada 2021 r. nr UP-975/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 72/22 oddalił skargę E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr UP-975/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł E. S. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i poprzez:

- naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z par. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej i w związku z art. 29 ust. 1 tej ustawy, przez jego niezastosowanie do przedmiotowej sprawy, w sytuacji w której strona jako dłużnik spełnia przesłanki do zastosowania tego przepisu;

- naruszenie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 28 ust. 3 pkt 2 i art. 29 ust. 1 tej ustawy przez jego niezastosowanie do przedmiotowej sprawy, w sytuacji w której oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika - płatnika składek,

- naruszenie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 28 ust. 3 pkt 6 i art. 29 ust. 1 tej ustawy przez jego niezastosowanie do przedmiotowej sprawy, w sytuacji w której strona wykazała, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.

W uzasadnieniu skargo kasacyjnej wskazano, że mimo jak się wydaje bezspornych ustaleń, nie dopatrzono się możliwości zastosowania ani art. 28 ust. 3 pkt 2, ani art. 28 ust. 3 pkt 3, ani art. 28 ust. 3 pkt 6 czy też art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano, że strona skarżąca ma pełną świadomość, że decyzja w sprawie choćby częściowego umorzenia zaległości jest decyzją uznaniową. Niemniej jednak, w przypadku strony w ocenach prawnych nie kwestionowano, że w stosunku do jego osoby może mieć zastosowanie art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ten zaś w tzw. okolicznościach uzasadnionych, daje prawo do rozłożenia dłużnikowi na raty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społecznego. Co niewątpliwie oznacza, że przy wykładni tego przepisu nie ma wątpliwości, że dłużnik w tym wypadku to nie tylko płatnik składek, ale także osoba trzecia, na którą przerzucono odpowiedzialność z tytułu zaległych składek, nie zapłaconych i nie ściągniętych od dłużnika - płatnika. Na tej bowiem podstawie prawnej, strona skarżącą w odrębnym postępowaniu takie rozłożenia na raty uzyskała. Stąd też strona w ocenie strony skarżącej okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a które mogą być podstawą do zastosowania art. 28 ust. 2 tej ustawy, powinny być także stosowane do strony która jest dłużnikiem z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ale w związku z decyzją o odpowiedzialności jako osoby trzeciej, za zaległe składki na ubezpieczenie społeczne. Stąd też, wprost do strony powinien być zastosowany art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. W ocenie strony skarżącej, nie rozwiązuje to jednak całości wątpliwości prawnych, jak i w jakiem zakresie stosować przepisy art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do dłużnika zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ale w sytuacji gdy dłużnikiem staje się on z powodu decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległe składki na ubezpieczenia społecznego. W ocenie strony skarżącej, zasadne jest tu przyjęcie jakieś wykładni. W świetle przecież art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stan opisany w tym wystąpił w stosunku do dłużnika P. spółka z o.o. choć nie wystąpił w stosunku do strony - jako dłużnika z powodu przerzucenia na niego odpowiedzialności. W ocenie strony skarżącej, skoro strona nie jest przedsiębiorcą i nie mogła być objęta postępowaniem upadłościowym, to w tym wypadku należy stosować ten przepis wprost i czytać go, że w postępowaniu strony dla uznania za spełnione przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wystarczające jest, że okoliczność o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 dotyczy samego płatnika. A skoro zaś okoliczność ta dotyczyła płatnika, to należy w tej sprawie stosować art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż warunek niewypłacalności miał miejsce w stosunku do dłużnika - płatnika składek. Nie ma zaś podstaw do niestosowania do strony art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, skoro do niej można stosować ar. 29 ust. 1 tej ustawy. Odrzucenie powyższej interpretacji, będzie zaś prowadzić do wniosku, że przy wykładni przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w przypadku strony jako dłużnika odpowiadającego za zaległości płatnika, wykładnia okoliczności winna być rozpatrywana jako okoliczności nie dotyczących płatnika, ale odrębnie dla dłużnika, odpowiadającego na podstawie odrębnej decyzji z tytułu odpowiedzialności osoby trzeciej. A taka ocena prawna, w ocenie strony skarżącej pozwala na odpowiednie stosowanie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych także w stosunku do strony, skoro będziemy odpowiednio stosować do niej przepisy o umorzeniu zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne płatnika.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a. a więc naruszeniu prawa materialnego, wskazując przepisy które zdaniem skarżącego kasacyjnie winny być w sprawie zastosowane, a zastosowane nie zostały.

Powyższe zarzuty są bezpodstawne. Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji wart. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5 naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Katalog przesłanek całkowitej niewypłacalności zawarty w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujący i stanowi zamknięty wykaz sytuacji, w których można uznać, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przytoczonego powyżej art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie zatem wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie wystąpił stan całkowitej nieściągalności. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s., umożliwia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejście do rozważania dalszych okoliczności, które mogą uzasadniać umorzenie zadłużenia, bądź jego odmowę. Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141 poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 powyższego rozporządzenia. Zasadnie wskazał WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że przepisy te jednak nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż dotyczą należności z tytułu składek za osoby prowadzące działalność gospodarczą i będące jednocześnie płatnikami tych składek, natomiast płatnikiem składek których dotyczy wniosek skarżącego o umorzenie był inny podmiot tj. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością P. za które na skarżącego jako członka zarządu została przeniesiona odpowiedzialność.

Jednocześnie prawidłowo wskazał Sąd I instancji, że organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie znajdą zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ponieważ dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek za osoby prowadzące działalność gospodarczą, które są jednocześnie płatnikami tych składek. Natomiast zadłużenie, za które skarżący jest odpowiedzialny z tytułu nieopłaconych składek płatnika P. Sp. z o. o. (a które mogło zostać poddane rozpoznaniu na okoliczność złożonego wniosku o umorzenie) dotyczy składek finansowanych przez płatnika za osoby ubezpieczone oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych pracowników. W związku z powyższym, prawidłowo organ uznał, że z uwagi na specyfikę zadłużenia, wniosek o umorzenie strony mógł zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a skargę kasacyjną oddalił.