Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 942/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 11, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2, art. 61 ust. 2e
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z 28 października 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. G. (dalej: "strona") od decyzji Wójta Gminy K. (dalej: "Wójt") z 16 sierpnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.

Wójt – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej: "Kierownik GOPS") działający z upoważnienia Wójta – decyzją z 19 maja 2021 r., nr [...], wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, ustalił w stosunku do strony odpłatność za pobyt matki Z. G. w Domu Pomocy Społecznej w K.1 ul. [...] (dalej również: "DPS w K.1 ") za okres od 1 października 2017 r. do 27 października 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b oraz ust. 2d, 2e i 2f w zw. z art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 109 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: "u.p.s.").

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Z. G. jest wdową, ma czterech synów, choruje przewlekle, przed pójściem do DPS przebywała u jednego z synów, tj. u G. G.. Ze względu na stan zdrowia (wymagała całodobowej opieki) i niezapewnienie opieki przez żadnego z synów zwróciła się o pomoc w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej; - stan zdrowia Z. G. w momencie ubiegania się o umieszczenie w DPS nie pozwalał na pozostanie w miejscu zamieszkania, ponieważ wymagała całodobowej opieki. Na podstawie decyzji z 20 stycznia 2017 r., nr [...], została skierowana do Domu Pomocy Społecznej [...] w K.1, a decyzją z 31 stycznia 2017 r., nr [...] Z. G. została umieszczona w powyższej placówce. Przed skierowaniem Z. G. do DPS organ I instancji ustalił sytuację materialną wszystkich jej dzieci. Każdy z synów zadeklarował ponosić odpłatność za pobyt matki w DPS w 1/4 kosztów opłaty, po wniesionej przez matkę opłacie w wysokości 70% dochodu mieszkańca. Trzech z nich zawarło umowę dotyczącą ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, natomiast T. G. ostatecznie odmówił zawarcia umowy i zadeklarował, że chce partycypować w kosztach utrzymania matki w placówce w wysokości [...] zł miesięcznie; - dochód rodziny T. G. w momencie przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego 30 marca 2016 r. wyniósł [...] zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie; - 18 maja 2018 r. podczas próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas której T. G. był nieobecny, jego żona M. G., działająca jako pełnomocnik, złożyła oświadczenie, w którym odmówiła przeprowadzenia wywiadu i zadeklarowała w dalszym ciągu ponoszenie odpłatności w kwocie [...]zł miesięcznie za pobyt Z. G. w DPS. Dnia 10 sierpnia 2020 r. T. G. złożył oświadczenie, że odmawia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego; - koszty miesięczne, jakimi obciążana była Gmina K. na podstawie faktur wystawianych przez DPS w K.1, każdorazowo rozliczane były proporcjonalnie na wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji (czterech synów). Do pokrycia pełnego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej pozostawała kwota, jaką proporcjonalnie powinien wpłacać T. G., a uiszczał każdorazowo jedynie [...] zł; - T. G. regularnie uiszczał opłatę [...] złotych miesięcznie, pomimo wysyłanych przez organ I instancji pism informujących o wysokości opłaty, którą powinien uiścić za każdy miesiąc przez cały pobyt matki w DPS.

Powołując się na art. 61 ust. 3 zdanie drugie u.p.s., organ stwierdził, że decyzję wydaje się w sytuacji, gdy gmina wniosła zastępczo opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i dochodzi zwrotu należności od osób zobowiązanych do ich wnoszenia.

Organ I instancji wyjaśnił, że obliczył kwotę zobowiązania za okres od 1 października 2017 r. do 27 października 2020 r. w wysokości [...] zł na podstawie posiadanej dokumentacji księgowej. Przedstawił również rozliczenie płatności za poszczególne miesiące.

Organ wyjaśnił ponadto, że w celu ponownego rozpatrzenia sprawy pracownicy socjalni GOPS udali się 1 lutego 2021 r. do miejsca zamieszkania strony, jednak zobowiązany ponownie odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na którą to okoliczność została sporządzona notatka służbowa. Poza tym organ podniósł, że na podstawie kopii aktu notarialnego ustalił, iż strona otrzymała od swoich rodziców J. i Z. G. całą nieruchomość zabudowaną jako darowiznę, na której ustanowiła nieodpłatnie na ich rzecz dożywotnią bezpłatną służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z kuchni i pokoju w budynku mieszkalnym, piwnicy, strychu budynku gospodarczego z prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości oraz dożywotnie prawo użytkowania działki o obszarze 0,30 ha według wyboru uprawianych.

Kolegium decyzją z 2 sierpnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z 2 sierpnia 2021 r. i poprzedzającą ją decyzję Wójta z 19 maja 2021 r.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 61 ust. 2, ust. 2e, ust. 2f i ust. 3 u.p.s. polegającym na wadliwej wykładni tych przepisów, w następstwie czego organy dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a.") polegającego na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz baku wskazania w uzasadnieniu wydanych decyzji jakie istotne prawnie fakty uznano za udowodnione.

Sąd przywołując i wyjaśniając treść m.in. art. 61 ust. 1, art. ust. 2, ust. 2e, ust. 2f i ust. 3 u.p.s. uznał, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisów prawa materialnego w następstwie czego obliczenia przypadającej od skarżącego opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej Z. G. dokonały nie w sposób wynikający z regulacji zawartej w art. 61 ust. 2d lub 2e oraz ust. 2f, lecz przez utożsamienie wysokości opłaty należnej od skarżącego z wielkością wydatków ponoszonych dotąd przez gminę, bez uprzedniego ustalenia jaka jest maksymalna wielkość opłaty jaką powinien być obciążony skarżący za każdy miesiąc pobytu jego matki w domu pomocy społecznej i czy ewentualnie część wydatków faktycznie ponoszonych przez gminę nie stanowi tej części opłaty za pobyt, do ponoszenia której obowiązana była gmina ze środków własnych.

Jednocześnie organy bezzasadnie już na tym etapie postępowania dokonały rozliczenia kwot jakoby przypadających od skarżącego i kwot faktycznie przez niego wpłacanych z związku z pobytem jego matki w domu pomocy społecznej, a więc w decyzji ustalającej wysokość opłaty, wydawanej na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s., zamieściły rozstrzygnięcie o wysokości należności podlegającej zwrotowi, które powinno być załatwione w odrębnej decyzji wydawanej na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s.

W następstwie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania decyzji organy nie zebrały i nie rozpatrzyły, jak też nie wskazały w uzasadnieniu kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie wysokości obciążającej skarżącego z mocy prawa opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jego matki. Dopuściły się zatem w tym zakresie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W szczególności nie ustaliły i nie udokumentowały jaki był w poszczególnych miesiącach objętych postępowaniem średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca, wraz ze wskazaniem aktu prawa miejscowego, z której wielkość tego parametru wynikała, jaka była w poszczególnych miesiącach wysokość opłaty przypadającej osobiście od Z. G. oraz jaka była w poszczególnych miesiącach liczba innych niż mieszkaniec domu osób obowiązanych i co za tym idzie jaka była maksymalna wysokość opłaty przypadającej proporcjonalnie od każdej z osób obowiązanych, w tym skarżącego.

Sąd podkreślił przy tym, że dla ustalenia wysokości opłaty obciążającej skarżącego bez znaczenia pozostaje wielkość opłat faktycznie wnoszonych przez jego rodzeństwo na podstawie zawartych z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej umów. W świetle art. 61 ust. 2f i art. 103 ust. 3 u.p.s. (względnie obowiązującego do 30 maja 2021 r. art. 103 ust. 2 in fine), ewentualne pobieranie od pozostały obowiązanych w wyniku zawartych z nimi umów opłat w wysokości niższej niż wynikająca z regulacji ustawowych nie może wpłynąć na zwiększenie opłaty ustalanej jako należna od skarżącego. Brak możliwości, względnie rezygnacja z ustalenia dla poszczególnych obowiązanych o jakich mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 opłaty przypadającej na nich proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenie, nie może bowiem skutkować zwiększeniem opłaty ustalanej władczo dla pozostałych obowiązanych, lecz zaktualizowaniem się po stronie gminy własnego obowiązku ponoszenia opłaty.

Dopiero poczynienie tych ustaleń umożliwiałoby prawidłowe ustalenie opłaty za poszczególne miesiące przypadającej od skarżącego, z uwzględnieniem okoliczność związanych z przeprowadzeniem, względnie odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego go dotyczącego.

Rozstrzygniecie decyzji przybrać przy tym powinno formę nie zbiorczego ustalenia kwoty jaką skarżący powinien wpłacić na rzecz gminy, lecz wskazania jaka konkretnie opłata obciążała go w poszczególnych miesiącach, w których jego matka przebywała w domu pomocy społecznej, co skutkowało powstaniem po jego stronie wynikającego wprost z przepisów ustawy obowiązku partycypowania w kosztach związanych z pobytem mieszkańca w domu pomocy społecznej poprzez ponoszenie przypadającej na niego opłaty.

Na etapie postępowania dotyczącego ustalenia wysokości należnej od skarżącego opłaty, bez znaczenia prawnego pozostawała natomiast okoliczność dobrowolnego uiszczania przez skarżącego pewnych kwot z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy nie wiązało się to z zawarciem przez niego odpowiedniej umowy z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Okoliczność ta stanowić będzie istotną okoliczność faktyczną na etapie ewentualnego dochodzenia przez gminę opłat wnoszonych zastępczo, o ile okazałoby się, że kwoty dobrowolnie wnoszone przez skarżącego nie odpowiadały wysokości należnych opłat wyliczonych zgodnie z art. 61 u.p.s.

Sąd stwierdził nadto, że nie okazały się trafne zarzuty podnoszone bezpośrednio w skardze. Brak jest bowiem jakichkolwiek przesłanek dla uwzględniania przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej skarżącego faktu, że Z. G. przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej posiadała oszczędności na koncie bankowym, które wypłaciła, w tym w szczególności dla uwzględniania tych oszczędności przy ustaleniu wysokości opłaty przypadającej osobiście od niej i w ten sposób pomniejszania wysokości opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przydających na inne osoby zobowiązane do jej uiszczania, w tym skarżącego.

Przywołując art. 8 ust. 3, ust. 4 oraz art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Sąd stwierdził, że przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, jak i w niniejszej sprawie wysokość ponoszonej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych środków pieniężnych mający charakter przysporzenia majątkowego, a zatem w konsekwencji w sposób rzeczywisty zwiększających stan majątkowy i to bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Zatem dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. może stanowić m.in. zarówno wynagrodzenie za prace jak i darowizna czy nagroda pieniężna lub też środki pochodzące z tytułu wypłaty odszkodowania oraz pożyczki czy kredytu.

Za tak rozumiany dochód nie można uznać wypłaty środków zgromadzonych uprzednio przez stronę na jej rachunku bankowym, książeczce oszczędnościowej, lokacie oszczędnościowej lub innej formie przechowywania i oszczędzania środków pieniężnych. Wypłata tych środków (oszczędności) nie powoduje bowiem przysporzenia majątkowego po stronie ich dysponenta, lecz stanowi tylko czynność polegającą na zmianie sposobu przechowywania już wcześniej posiadanych środków. Nie dotyczy to jedynie wypłaty kwoty uzyskanej z tytułu odsetek od oszczędności zgromadzonych na tym rachunku czy lokacie, albowiem wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku/lokaty.

Inaczej rzecz ujmując, jak podniósł Sąd, dochód jest uzyskiwany przez daną osobę wcześniej, zaś wpływ środków na konto bankowe i przechowywanie ich tam, jest efektem uprzedniego uzyskania dochodu.

Skoro zaś wypłacenie środków zgromadzonych na rachunku bankowym nie stanowi dochodu, to do takiej sytuacji faktycznej nie znajdą zastosowania wskazywane przez skarżącego art. 8 ust. 11 u.p.s. dotyczące uzyskania dochodu jednorazowego. Co za tym idzie tak fakt posiadania przez Z. G. oszczędności zgromadzonych na koncie bankowym, jak i wypłaty tych oszczędności w okresie poprzedzającym umieszczenie jej w domu pomocy społecznej nie miał jakiegokolwiek znaczenia dla ustalenia tak wysokości opłaty za pobyt ponoszonej przez nią, jak i co za tym idzie dla wysokości opłaty ustalonej z tego tytułu dla innych osób zobowiązanych do ich jej uiszczenia w dalszej kolejności.

W dniu 12 lipca 2022 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania strony w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podtrzymując że wnoszona przez niego opłata [...] zł miesięcznie przez okres pobytu matki w DPS jest ostateczna.

Wójt – Kierownik GOPS działający z upoważnienia Wójta – decyzją z 16 sierpnia 2022 r., nr [...], na podstawie art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b i ust. 2d, 2e, 2f w zw. z art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 109 u.p.s., art. 104 i art. 107 K.p.a., ustalił stronie odpłatność za pobyt matki Z. G. w DPS w K.1 od 1 października 2017 r. do 27 października 2020 r. w następujących kwotach miesięcznych: - od 1 października 2017 r. do 28 lutego 2018 r. po [...] zł miesięcznie, - od 1 marca do 31 marca 2018 r. w kwocie [...]zł, - od 1 kwietnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. po [...] zł miesięcznie, - od 1 marca do 31 marca 2019 r. w kwocie [...]zł, - od 1 kwietnia do 30 listopada 2019 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie, - od 1 grudnia do 31 grudnia 2019 r. w kwocie [...]zł, - od 1 stycznia do 31 stycznia 2020 r. w kwocie [...]zł, - od 1 lutego do 30 kwietnia 2020 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie, - od 1 maja do 31 maja 2020 r. w kwocie [...]zł, - od 1 czerwca do 30 czerwca 2020 r. w kwocie [...]zł, - od 1 lipca do 30 września 2020 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie, - od 1 października do 27 października 2020 r. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ podał, że koszty miesięczne jakimi obciążana była Gmina K. fakturami wystawionymi przez DPS w K.1 każdorazowo rozliczane były proporcjonalnie na wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji (czterech synów). Odpłatności za poszczególne miesiące począwszy od 1 października 2017 r. przedstawiają się następująco:

- od października 2017 r. do stycznia 2018 r. - miesięczny koszt utrzymania od 1 marca 2017 r. zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z 2 lutego 2017 r., nr [...], wynosi [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy za pobyt w DPS [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- luty 2018 r. - miesięczny koszt utrzymania od 1 lutego 2018 r. zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z 25 stycznia 2018 r., nr [...], wynosi [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- marzec 2018 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- od kwietnia 2018 r. do stycznia 2019 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- luty 2019 r. - miesięczny koszt utrzymania od 1 lutego 2019 r. zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z 23 stycznia 2019 r., nr [...], wynosi [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- marzec 2019 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- od kwietnia do października 2019 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- listopad 2019 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- grudzień 2019 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- styczeń 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- od lutego do marca 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania od 1 lutego 2020 r. zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z 22 stycznia 2020 r., nr [...], wynosi [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- kwiecień 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- maj 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- czerwiec 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- od lipca do września 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, odpłatność mieszkańca [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł;

- październik 2020 r. - miesięczny koszt utrzymania [...] zł, obciążenie gminy [...] zł, odpłatność trzech synów [...] zł, odpłatność strony [...] zł.

W dalszej kolejności organ I instancji wskazał, że w decyzji ustalono odpłatność strony za pobyt matki w DPS w K.1 za okres od 1 października 2017 r. do 27 października 2020 r. W toku dalszego postępowania administracyjnego zostanie wydana decyzja zobowiązująca do zwrotu odpłatności, w której dokonane zostanie rozliczenie kwot jakie strona wpłaciła za pobyt jego matki i różnicę do jakiej jest zobowiązana. Organ uznał przy tym, że zostały wyczerpane przesłanki z art. 61 ust. 2e u.p.s.

W odwołaniu strona podniosła, że taka decyzja jak zaskarżona została już uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Jednocześnie wskazano na wypłacone przez mamę z lokat środki ok. 93 tys. zł. Skoro odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych wchodzą w przychód, to dlaczego GOPS nie bierze tego pod uwagę. Nie sprawdzono jakie odsetki były od tak dużej kwoty. Jeżeli wypłacone pieniądze zostały ponownie wpłacone na konto to odsetki przez cały czas pobytu mamy w DPS mogły tworzyć comiesięczny przychód. Należałoby również sprawdzić, czy tak dużych kwot nie było w innych placówkach bankowych. Już w maju 2018 r. GOPS powinien zacząć wyjaśniać tę sprawę skoro został o tym poinformowany. Od wyroku w tym względzie nic nie zrobiono

Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, przywołało art. 60 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 61 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.p.s., a następnie wskazało, że organ I instancji wielokrotnie udawał się do odwołującego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w szczególności pozyskania informacji niezbędnych do ustalenia wysokości opłaty jaką odwołujący zobligowany był uiszczać w związku z pobytem matki w DPS. Ostatecznie odwołujący zadeklarował, że będzie ponosił opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie i takie kwoty uiszczał za każdy miesiąc. W związku z tym organ I instancji zasadnie uznał, że w sprawie wyczerpane zostały przesłanki z art. 61 ust. 2e u.p.s., co nie było kwestionowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Organ II instancji podkreślił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt uwzględnił wszystkie oceny prawne dokonane przez sąd. Organ ustalił wielkość opłaty jaką odwołujący powinien być obciążony za każdy miesiąc pobytu matki w placówce (nie utożsamiając jej z wielkością wydatków poniesionych przez gminę), biorąc pod uwagę średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca wynikający z aktów prawa miejscowego (załączając dodatkowo do akt sprawy ich treść, to jest zarządzenia Starosty [...] z 2 lutego 2017 r., nr [...], z 24 stycznia 2018 r., nr [...], z 22 lutego 2020 r., nr [...] oraz z 23 stycznia 2019 r., nr [...]). Dokonane wyliczenia wysokości opłat są przejrzyste, czytelne i nie budzą wątpliwości. Organ wyliczył wysokość opłaty za każdy miesiąc podając jaki był miesięczny koszt utrzymania mieszkańca placówki w tym czasie i wskazując wysokość opłat wszystkich zobowiązanych do jej ponoszenia, to jest mieszkańca DPS, trzech synów i wysokość obciążenia gminy za pobyt pensjonariusza oraz wysokość opłaty odwołującego. Kolegium nie znalazło podstaw, aby zakwestionować taki sposób ustalenia odpłatności stwierdzając, że ich wysokość za każdy miesiąc została naliczona prawidłowo.

SKO za niezasadny uznało zarzut odwołującego dotyczący nie uwzględnienia jako dochodów Z. G. wysokości odsetek jako przychodu z lokaty/ rachunku bankowego. Wprawdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...], stwierdził, że wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku, jednak nie przesądził o tym, aby odsetki należało zaliczyć do dochodów Z. G.. Sąd wyraźnie podkreślił, że: "brak jest bowiem jakichkolwiek przesłanek dla uwzględniania przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej T. G. faktu, iż Z. G. przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej posiadała oszczędności na koncie bankowym, które wypłaciła, w tym w szczególności dla uwzględnienia tych oszczędności przy ustalaniu wysokości opłaty przypadającej osobiście od niej i w ten sposób pomniejszania wysokości opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przypadających na inne osoby zobowiązane do jej uiszczenia, w tym skarżącego". Ponadto, nie ma pewności, czy ta kwota oszczędności na koncie bankowym jaką posiadała Z. G. zawierała odsetki i w jakiej wysokości. Zdaje się, że pewności tej nie ma również sam odwołujący, ponieważ wcześniej nie podnosił tej okoliczności. Nie przedstawił żadnego dowodu na wykazanie swoich twierdzeń. Nie ma zatem możliwości ustalenia, czy kwota oszczędności obejmowała także odsetki i w jakiej wysokości.

W skierowanej do tut. Sądu skardze strona podniosła, że decyzja jest o treści zbliżonej do poprzedniej, uchylonej przez Sąd. Skarżący wskazał, że 30 marca 2016 r. ujawnił swoje dochody, jednak informacje o nich wypłynęły z organu, dlatego przy kolejnych wywiadach nie chciał ich podawać. Skarżący ponownie podniósł, że mama posiadała na kontach kwotę ok. [...]. zł, którą wypłaciła 10 maja 2016 r. Kiedy się o tym dowiedział bezzwłocznie poinformował GOPS w K.. Niestety nie podjął w tym kierunku żadnych działań, a teraz zarzuca mu się, że nie podał jakie kwoty odsetek widniały na kontach. Skarżący zaznaczył, że żadna instytucja nie udzieli mu takich informacji. To GOPS już wtedy powinien udać się do mamy i wyjaśnić całą sytuację. Jeżeli okazałoby się, że mama ponownie wpłaciła te pieniądze na lokatę, to odsetki przez cały czas jej pobytu w DPS mogły tworzyć comiesięczny dochód. Kolegium zarzuca brak pewności, aby oszczędności te zawierały odsetki, jednak w ocenie skarżącego brak jest lokat bez oprocentowania. Biorąc pod uwagę poprzedni wyrok tut. Sądu zdaniem skarżącego obowiązkiem GOPS powinno być rzetelne zbadanie sprawy i wzięcie pod uwagę tego wyroku.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać trzeba, że sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem z 30 grudnia 2022 r. w oparciu o przywołany przepis skierowano niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym poinformowano strony celem umożliwienia zajęcia ewentualnych dalszych stanowisk. Ponadto, poinformowano strony o wyznaczonym w sprawie terminie posiedzenia niejawnego.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 października 2022 r., nr [...], nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę powyższej decyzji stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zwrócić w tym miejscu trzeba zwłaszcza uwagę na art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak stanowi drugi z przywołanych przepisów opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W zaskarżonej decyzji ustalono skarżącemu odpłatność za pobyt matki Z. G. w DPS w K.1 za poszczególne miesiące od 1 października 2017 r. do 27 października 2020 r., kiedy – jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – matka skarżącego zmarła. Nie stanowi w tym względzie przedmiotu sporu ani nie budzi wątpliwości tut. Sądu, że skarżący powinien ponosić obok pozostałych osób zobowiązanych ciężar finansowy pobytu matki w DPS. Kwestionowany przez skarżącego jest jedynie rozmiar tak ustalonego zobowiązania, zwraca on przy tym przede wszystkim uwagę na okoliczność wypłacenia przez matkę przed umieszczeniem w DPS z konta bankowego znacznej kwoty pieniędzy ([...]. złotych).

W tym miejscu wskazać należy, że poprzednio wydane w sprawie decyzje zostały uchylone prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...]. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (zob. m.in. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 2142/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Żadna z ostatnio podanych okoliczności w sprawie nie nastąpiła.

Stwierdzić wobec tego trzeba, że wydając ponowne rozstrzygnięcie w sprawie Wójt – w zgodzie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...] – wykazał średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w K.1 w poszczególnych miesiącach objętych rozstrzygnięciem, wysokość opłaty jaka w miesiącach tych przypadała od Z. G., jako mieszkańca tego domu (art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.s.), jak również liczbę pozostałych osób obowiązanych (czterech synów Z. G.) i maksymalną wysokość opłaty przypadającej proporcjonalnie od każdej z tych osób (kwota pozostała po odjęciu opłaty mieszkańca została rozłożona na wszystkich synów w częściach równych), w tym od skarżącego.

Jednocześnie organ ustalił jaka opłata obciąża skarżącego w poszczególnych miesiącach mieszczących się w powyżej podanym okresie, pozostawiając kwestie rozliczenia dokonywanych już przez skarżącego wpłat do rozstrzygnięcia w odrębnej decyzji.

Zauważyć w konsekwencji trzeba, że organ prawidłowo zastosował art. 61 ust. 2e w zw. z ust. 1 pkt 2 i ust. 2f u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

W realiach kontrolowanej sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., w sprawie wysokości opłaty za pobyt matki w DPS w K.1, jak i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Bez znaczenia pozostaje w tym względzie to, że u skarżącego przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu 30 marca 2016 r., a więc na długo przed okresem, jaki objęty został zaskarżoną decyzją, skoro każda kolejna próba jego przeprowadzenia - zarówno w tym okresie, jak i w toku aktualnie zakończonego postępowania - wiązała się z odmową skarżącego. Nie może także stanowić przesłanki wyłączającej zastosowanie w kontrolowanej sprawie art. 61 ust. 2e u.p.s. podnoszona przez skarżącego okoliczność wyjawienia jego dochodu po tym jak przeprowadzono pierwszy ze wspomnianych wywiadów środowiskowych. Okoliczność ta uprawniała bowiem skarżącego co najwyżej do podjęcia stosownych kroków prawnych, czy to na drodze publicznoprawnej (ochrona danych osobowych), czy na drodze prywatnoprawnej (ewentualne roszczenia odszkodowawcze), jednak nie zwalniała skarżącego przed konsekwencjami prawnymi określonymi w ostatnio przywołanej regulacji.

Tut. Sąd dostrzega wprawdzie, że Wójt dokonując wyliczenia wysokości opłaty w części przypadającej na skarżącego nadal jako punkt odniesienia przyjmuje koszty, jakie faktycznie zostały w tym względzie poniesione przez Gminę, jednak nie prowadzi to w sprawie do takiego naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza art. 7, czy art. 107 § 3 K.p.a., które oznaczałoby konieczność uchylenia wydanej tak decyzji. Szczegółowa analiza wyliczeń wskazuje bowiem, że przyjęty przez Wójta sposób ich dokonania prowadzi do różnic w wysokości opłaty jedynie w tych miesiącach, w których miała miejsce zmiana którejś z części składowych, jakie powinny być brane pod uwagę przy jej ustalaniu, to jest miesięcznych kosztów utrzymania w DPS, bądź odpłatności ponoszonej przez samego mieszkańca. Wyliczenie opłaty obciążającej skarżącego następuje bowiem wówczas nie z bezpośrednim uwzględnieniem tak zachodzących zmian, lecz z uwzględnieniem tego, kiedy Gmina z tych zmian się rozliczała, wyrównując powstałą nadpłatę bądź niedopłatę. Zaistniałe w pojedynczych miesiącach nadpłaty bądź niedopłaty rozliczane były przez Gminę co do zasady w miesiącach następujących po miesiącu, w którym dochodziło do rzeczonych zmian, przez co także wysokość opłaty przypadającej na skarżącego, czy pozostałych synów Z. G., uległa zmianie dopiero w tych miesiącach. Okoliczność ta dotyczy: lutego i marca 2018 r., lutego i marca 2019 r., listopada i grudnia 2019 r. oraz kwietnia i maja 2020 r.

Nie sposób jednak uznać, aby taki sposób wyliczenia opłaty, aczkolwiek formalnie błędny był w jakikolwiek sposób niekorzystny dla skarżącego. Zaniżenie, bądź zawyżenie opłaty w pierwszym miesiącu, z każdej z wskazywanych wyżej par, było bowiem korygowane w miesiącu kolejnym, co ostatecznie doprowadziło do prawidłowego ustalenia opłat za cały okres objęty zaskarżoną decyzją. Uchybienie organu nie miało zatem istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja skarżącego, w której zwraca on uwagę na wypłacone przez matkę Z. G. środki pieniężne. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że argumentacja ta była już podnoszona przed tut. Sądem i odniesiono się do niej w prawomocnym wyroku z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...]. W wyroku tym Sąd stwierdził w powołaniu na art. 8 ust. 11 u.p.s. – i ocena ta pozostaje wiążąca w oparciu o art. 153 P.p.s.a. – że: "fakt posiadania przez Z. G. oszczędności zgromadzonych na koncie bankowym, jak i wypłaty tych oszczędności w okresie poprzedzającym umieszczenie jej w domu pomocy społecznej nie miał jakiegokolwiek znaczenia dla ustalenia tak wysokości opłaty za pobyt ponoszonej przez nią, jak i co za tym idzie dla wysokości opłaty ustalonej z tego tytułu dla innych osób zobowiązanych do ich jej uiszczenia w dalszej kolejności". Skarżący nie wykazuje przy tym, aby doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności faktycznych, która pozwoliłaby na odstąpienie od powyższej oceny. Jako takiej nie można bowiem traktować samych twierdzeń skarżącego, skoro nie znajdują one poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Warte uwagi jest przy tym to, że argumentacja skarżącego nie jest konsekwentna, co prowadzi do wniosku, że traktować ją trzeba jedynie jako przyjętą przez niego linię obrony. W poprzednio złożonej do tut. Sądu skardze skarżący twierdził bowiem, że: "matka nie wpłaciła już tych pieniędzy jako swoje oszczędności", natomiast obecnie sugeruje, że pieniądze te mogły być jednak ponownie przez matkę wpłacone na lokatę i uzyskane z tego tytułu odsetki stanowić mogły jej comiesięczny dochód.

Skarżący twierdzeń swych w tym zakresie w jakikolwiek sposób nie uprawdopodabnia, w tym nie skazuje w jakim banku, względnie instytucji finansowej miałaby posiadać lokatę jego matka, oczekując, że swego rodzaju "dochodzenie" w tym zakresie przeprowadzi organ. Zauważyć zaś trzeba, iż wobec śmierci Z. G. nie ma możliwości uzyskania informacji na powyższą okoliczność bezpośrednio od niej, a organ administracji publicznej właściwy w sprawie pomocy społecznej nie ma uprawnień by tego rodzaju informacji samodzielnie poszukiwać.

Podkreślenia jednocześnie wymaga, że wysokość opłaty przypadającej na matkę skarżącego jako mieszkańca DPS w K.1 ustalana była w wydawanych przez Wójta Gminy K. decyzjach. Skarżący nie wskazuje nawet, aby dążył do wzruszenia tych decyzji, w którymś z trybów nadzwyczajnych, a brak jest podstaw do uznania, aby organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie mógł te decyzje pominąć, odmiennie niż w tych decyzjach ostatecznych przyjmując kwotę opłaty przypadającą od mieszkańca DPS.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.