Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 241/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6244 Uznanie za jedynego żywiciela rodziny
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 39 i art. 39 a
journal: Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska –Ilków (spr.) Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 września 2008 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania konieczności sprawowania przez poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Skarżący – W. B., zwrócił się dnia 3.01.2008r. do Burmistrza miejscowości L. z wnioskiem o orzeczenie o konieczności sprawowania przez skarżącego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, a to ojcem T. B. Do wniosku dołączył oświadczenie T. B. o wyrażeniu zgody na opiekę nad nim przez syna –poborowego, a także orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o niepełnosprawności nr [...] z dnia [...], z którego wynika, że T. B. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i że wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ administracji ustalił, że w lokalu, w którym zameldowany jest T.B., zameldowani są nadto: skarżący W. B., Cz. B. - małżonka wymagającego opieki (matka skarżącego), M. B. - córka wymagającego opieki (siostra skarżącego), a także żona skarżącego i ich 2-miesięczne dziecko. Ustalono także, że żona wymagającego opieki przedstawiła zaświadczenie lekarskie z którego wynika, że w związku z przebytą operacją nie może wykonywać "pracy fizycznej i codziennych obciążających czynności". Na podstawie oświadczeń T. B.t, skarżącego, oraz z informacji uzyskanych z Miejsko-gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. ustalono także, że M. B. od trzech lat przebywa stale za granicą, w Szkocji.

Na podstawie powyższego stanu faktycznego Burmistrz L. wydał, w oparciu o art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. 2004 r. Nr 241 poz. 2416 z późn. zm.) w zw. z art 39 ust. 1 pkt. 3 tej ustawy w dniu [...] decyzję nr [...] w której uznał, że istnieje konieczność sprawowania przez skarżącego opieki nad jego ojcem T. B.

Od powyższej decyzji w dniu 28.01.2008r. odwołanie do Wojewody D. wniósł Komendant Wojskowej Komisji Uzupełnień w B. W uzasadnieniu podniósł, iż organ administracji "naruszył postanowienia art. 39 ust. 1 pkt. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP (...)", nie przedstawiając w tym przedmiocie żadnej szerszej argumentacji.

Wojewoda D. decyzją z dnia [...] ([...]) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i uznał, że nie istnieje konieczność sprawowania przez poborowego W. B. bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny - ojcem T. B. Organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona jedna z przesłanek wynikających z art 39 ust. 1 pkt. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, ponieważ istnieje inny pełnoletni członek rodziny równy stopniem pokrewieństwa skarżącemu w stosunku do osoby wymagającej opieki – M. B. Wojewoda D. wywodził, że pomimo, iż nie mieszka ona wspólnie z resztą rodziny (została prawomocną i ostateczną decyzją wymeldowana z lokalu zajmowanego przez skarżącego i wymagającego opieki T. B., albowiem od trzech lat przebywa w Sz.), pozostaje zobowiązana do sprawowania opieki nad ojcem. Co za tym idzie, skarżący nie jest jedynym zobowiązanym do sprawowania tejże opieki, ergo nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 39 ust. 1 pkt. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.

Od decyzji Wojewody D. skarżący w dniu 23.04.2008r. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, którą błędnie określił jako odwołanie. Uzasadnienie ograniczył do podniesienia ustalonych już w postępowaniu administracyjnym okoliczności faktycznych, zgodnie z którymi jego siostra przebywa na stałe za granicą, wymeldowała się z lokalu zajmowanego m.in. przez niego i jego ojca dnia 10.04.2008r. a przez to nie ma możliwości wypełniania przez nią obowiązku opieki nad ojcem. Nadto podał, że jego matka Cz. B. również nie może opiekować się mężem ze względu na stan zdrowia.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie. Stwierdził, że skarżący nie wnosi do sprawy żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę zaskarżonej decyzji, ponieważ istnieje osoba bliższa stopniem pokrewieństwa, zobowiązana do sprawowania opieki nad członkami rodziny. Jest nią M. B. - córka T.. B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym sądy administracyjne kontrolują działania organów pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Organ odwoławczy - Wojewoda D. błędnie przyjął, że w ustalonym w postępowaniu stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki określone w art 39 ust. 1 pkt. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.

Art. 39 ust. 1 pkt. 3 stanowi, że konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył szesnastego roku życia łub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji albo który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze wzglądu na obowiązek sprawowania opieki wynikającej z prawomocnego orzeczenia sądu - na czas sprawowania tej opieki, z zastrzeżeniem ust. 4. Ten zaś przepis stanowi, że odroczenie o którym wyżej mowa udziela się nie więcej niż trzy razy każdorazowo na czas określony we wniosku, nie dłuższy niż 12 miesięcy.

Stan faktyczny niniejszej sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący i prawidłowy. Bezspornym w sprawie jest, że ojciec skarżącego wymaga sprawowania bezpośredniej opieki. Nie ulega także wątpliwości, że skarżący wraz z ojcem zamieszkuje. Organ odwoławczy zakwestionował natomiast spełnienie przesłanki nie istnienia innego pełnoletniego członka rodziny T. W., bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa skarżącemu - twierdząc, że obowiązaną do sprawowania opieki jest również siostra skarżącego M. B. Takie stanowisko nie wytrzymuje weryfikacji przy zastosowaniu właściwej wykładni powołanego przepisu oraz jest sprzeczne z art. 7 i 77 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071).

Jeżeli chodzi o wykładnię przepisu prawa materialnego, który statuuje kwestionowaną przez Wojewodę D. przesłankę, Wojewódzki Sąd Administracyjny powołuje się na interpretację przyjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 25 listopada 1994 r. (sygn. akt. SA/Wr 2146/94) [LexPolonica nr 313109; ONSA 1996/3 poz. 107], przyjmując ją za własną. W powyższym orzeczeniu NSA stwierdził, co następuje:

1. Przy ocenie konieczności sprawowania przez żołnierza bądź poborowego opieki nad członkiem rodziny (art. 87 ust. 2 pkt 3 i art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. 1992 r. Nr 4 poz. 16) właściwe organy powinny kierować się treścią i zakresem obowiązku alimentacyjnego, o jakim mowa w art. 128 i 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w stosunku do małżonków treścią art. 23 tego kodeksu.

2. Przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie udzielania poborowym odroczeń czynnej służby wojskowej oraz zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin (Dz. U. 1992 r. Nr 85 poz. 431), uzależniający uznanie konieczności sprawowania przez żołnierza lub poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny od warunku, że nie ma innego pełnoletniego członka rodziny, bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa, zobowiązanego do sprawowania tej opieki, nie oznacza, że ocena konieczności sprawowania opieki może być dokonana z pominięciem faktycznych możliwości spełniania tego obowiązku przez krewnych w tym samym stopniu, bez uwzględnienia ich sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, miejsca zamieszkania i innych warunków sprawowania opieki.

Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch uchwałach składu pięciu sędziów z dnia 19 sierpnia 1996 r. sygn. akt FPK 11/96 i FPK 12/96, odpowiadając na pytania samorządowych kolegiów odwoławczych dotyczące tego samego zagadnienia prawnego.

Zaznaczyć przy tym należy, że pomimo, iż NSA w wyroku powoływał się na istniejący w chwili jego wydania stan prawny, który uległ zmianie, w ocenie WSA stanowisko tamże zaprezentowane zachowuje w pełni walor aktualności - egzegeza przepisów obowiązujących w dacie wydania niniejszego wyroku prowadzić musi do konstruowania norm prawnych identycznych z tymi, które wywieść należy z przepisów powołanych przez NSA w powyższym orzeczeniu.

W ocenie WSA nie sposób zaprzeczyć ustaleniu Wojewody D., że istnieją inni pełnoletni członkowie rodziny T. B., którzy są zobowiązani do sprawowania opieki nad T. B. - czy to na mocy art. 128 i 129 (M. B.), czy też art. 23 i n. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy [Dz.U. 1964.9.59 z późn. zm.] (Cz. B.). Orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wiąże w/w obowiązek opieki z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 128 K.r.o. (por. wyrok NSA z dnia 8 września 1994 r. SA/Wr 1437/94, publ. ONSA 1995/4/160, wyrok NSA z dnia 9 listopada 2000 r. III SA 2238/2000, Lex nr 47187 oraz Wyrok WSA w Gdańsku z 9 kwietnia 2008r. III SA/Gd 39/08). Jednakże samo istnienie innych zobowiązanych do sprawowania opieki nie może per se implikować uznania przez organ administracji, że w konkretnym stanie faktycznym nie istnieje konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny jej potrzebującym przez skarżącego. Aby dokonać takiej oceny, organ administracji musi wziąć pod uwagę okoliczności obiektywnie uniemożliwiające sprawowanie opieki przez innych niż skarżący zobowiązanych. W przedmiotowej sprawie okolicznością taką będzie w stosunku do małżonki T.B. – Cz. B. -fakt, iż ze względu na stan zdrowia nie może ona wykonywać prac fizycznych. Wojewoda D. opisaną powyżej interpretację w stosunku do Cz. B. wydaje się stosować, albowiem nie wspomina o niej w uzasadnieniu swej decyzji w kontekście istnienia innych osób zobowiązanych do opieki nad T. B., podczas gdy jest ona na mocy art. 23 KRO zobowiązana do opieki nad mężem w pierwszej kolejności. Jednocześnie inną wykładnię przepisu stosuje w stosunku do siostry skarżącego a córki wymagającego opieki – M. B., uznając, że ustalona ponad wszelką wątpliwość okoliczność faktyczna, iż przebywa ona od ponad trzech lat w Szkocji i nadto z T. B. nie zamieszkuje (nie jest zameldowana pod tym samym adresem), nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji powyższego uznał, że M. B. również może opiekować się chorym ojcem, a więc nie istnieje konieczność, by opiekował się nim skarżący.

Powyższe, wewnętrznie sprzeczne stanowisko organu odwoławczego jest sprzeczne nie tylko z zasadami określonymi w art. 7 KPA i stanowiącym jej odzwierciedlenie procesowe art. 77 KPA, lecz również z zasadami logiki. Jako takie, nie może się ostać.

W rozpatrywanej sprawie nie można przyjąć także, że sprawą została wyjaśnioną dokładnie i wszechstronnie stosownie do art. 7 i 77 § 1 KPA. Organ odwoławczy nie dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego błędnie uznając, że okoliczność faktycznej niemożności sprawowania bezpośredniej opieki nad T. B. przez M. B. nie pozwala na przyjęcie, że istnieje konieczność sprawowania tej opieki przez skarżącego.

W związku z powyższym, zgodnie z ąrt. 132 oraz 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2002.153.1270 z późn. zm.), który stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Uwzględnił skargę także ze względu na naruszenie przepisów postępowania,

a to art. 7 i 77 KPA, ponieważ miało ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PPSA).

.