Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 121/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 par.2, art. 272 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adwokata A. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 września 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 357/23 w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 492/21, w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r. nr 0401-IOD1.4102.15.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 29 września 2023 r., I SA/Bd 357/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę adwokata A. A. (poprzednio: [...]) o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lipca 2021 r., II FSK 492/21 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 23 października 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący adwokat działał w sprawie jako pełnomocnik z urzędu. Z tego tytułu przyznano skarżącemu adwokatowi wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.

Skarżący adwokat, działając na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: P.p.s.a.), wniósł skargę o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania (w zakresie wysokości przyznanego mu wynagrodzenia), jako podstawę skargi wskazując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22.

Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę o wznowienie postępowania, stwierdzając, że jest ona niedopuszczalna. Według sądu art. 272 § 1 P.p.s.a. odnosi się wyłącznie do orzeczeń merytorycznych i nie ma zastosowania do postanowień procesowych, wpadkowych, niekończących postępowania w sprawie. Do tej drugiej kategorii należą natomiast postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, do których zmiany zmierza skarżący adwokat.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący adwokat zaskarżył je w całości, zarzucając naruszenie:

a) art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie,

b) art. 272 § 1 P.p.s.a. przez błędną wykładnię.

Skarżący adwokat wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania, a także o przedstawienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu co do zgodności art. 270-285 P.p.s.a. (w zakresie, w jakim przepisy te uniemożliwiają wystąpienie ze skargą o wznowienie postępowania w przypadku orzeczeń niekończących postępowania) z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, że tożsamy problem z zaistniałym w rozpoznawanej sprawie był już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. postanowienia NSA z 30 stycznia 2024 r., I FZ 342/23, w którym to NSA rozpoznawał zażalenie adwokata w tożsamym stanie prawnym i analogicznym stanie faktycznym. Uwagi poczynione w uzasadnieniu wskazanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego skład rozpoznający niniejsze zażalenie w pełni podziela i z tego względu posłuży się argumentacją w nim zawartą.

Sąd pierwszej instancji odrzucił złożoną przez skarżącego adwokata skargę o wznowienie postępowania sądowego, odwołując się do niedopuszczalności wznowienia w przypadku postanowień niekończących postępowania w sprawie (a do takich należą postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, których dotyczy przedmiotowa skarga). Kwestia ta jednak ma dla rozstrzygnięcia znaczenie drugorzędne.

Przesądzające znaczenie dla sprawy ma treść art. 272 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Treść tego przepisu odpowiada (w zakresie procedury sądowoadministracyjnej) treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W obu przepisach jednoznacznie mowa o tym, że podstawę do wznowienia postępowania stanowi tylko takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które orzeka o niezgodności z aktem prawnym wyższego rzędu aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe. Nie można zatem wskazać dowolnego orzeczenia Trybunału jako podstawy wznowienia postępowania sądowego.

W uchwale z dnia 28 czerwca 2010 r., II GPS 1/10 (ONSAiWSA 2010/5, poz. 81), NSA wyznaczył bardzo szeroki zakres stosowania art. 272 § 1 P.p.s.a., uznając, że przepis ten stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym wypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów prawa materialnego i procesowego obejmuje akt normatywny, który stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej.

Zarówno zatem z przepisów prawa, jak i z uchwały II GPS 1/10 wynika, że w przypadku powołania jako podstawy wznowienia postępowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego musi zachodzić adekwatny związek przyczynowy między podstawą prawną orzeczenia sądu a przepisami prawa, których niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Brak ustawowej przyczyny wznowienia, określonej w art. 272 § 1 P.p.s.a. zachodzi więc także wówczas, gdy w skardze o wznowienie powołano się wprawdzie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzające niezgodność określonych przepisów prawa z Konstytucją RP, lecz przepisy te nie były stosowane na żadnym etapie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu (por. np. postanowienie NSA z 26 czerwca 2006 r., I GSK 244/06).

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które skarżący adwokat powołał jako podstawę wznowienia w przedmiotowej sprawie, to wyrok z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22. W wyroku tym Trybunał orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec skarżącego adwokata ani nie były ani nie mogły być stosowane przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP w wyroku z dnia 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22. Wskazany przez skarżącego adwokata wyrok w sposób jednoznaczny dotyczy rozporządzeń regulujących opłaty radców prawnych, wydanych na podstawie przepisów ustawy również dotyczącej wyłącznie radców prawnych. Przepisy te nie mają nic wspólnego z kwotami otrzymywanymi przez adwokata tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Przyznanie skarżącemu adwokatowi wynagrodzenia w niniejszej sprawie nastąpiło na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18), wydanego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 ze zm.). Nie tylko mamy więc do czynienia z innymi przepisami innych rozporządzeń, ale również rozporządzeń wydanych na podstawie zupełnie innych ustaw. W wyroku z dnia 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22, Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się na temat zgodności z Konstytucją RP przepisów prawa regulujących sytuację prawną adwokatów.

W toku postępowania ze skargi o wznowienie postępowania sądowego skarżący adwokat nie dostrzega powyższej okoliczności, odwołując się ogólnie do przyznania wynagrodzenia otrzymanego przez niego tytułem "wykonania obowiązków pełnomocnika z urzędu". Jednakże operowanie tak ogólną kategorią nie ma usprawiedliwienia w przypadku, gdy art. 272 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje na konieczność ścisłego powiązania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z aktem normatywnym, na podstawie którego wydane zostało prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego. Takiego powiązania w okolicznościach sprawy brak. Podobieństwo treści przepisów rozporządzenia dotyczącego wynagrodzenia udzielających pomocy prawnej z urzędu radców prawnych i przepisów analogicznego rozporządzenia dotyczącego adwokatów jest bez znaczenia w przypadku oceny dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego.

Wymaga bowiem zaznaczenia, że zgodnie z art. 270 P.p.s.a. wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, a zatem przysługuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, określanych mianem podstaw wznowieniowych. Skoro jest to instytucja nadzwyczajna, to w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły, albowiem instytucja ta służy w praktyce obalaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, co z kolei zakłóca pewność obrotu prawnego (por. np. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 16 listopada 2005 r., I OZ 299/05; 17 sierpnia 2012 r., I FSK 281/12; 2 lutego 2017 r., I GSK 1231/16; 31 sierpnia 2017 r., I FSK 807/17; 11 października 2017 r., II OSK 1978/17).

Podsumowując powyższe należy zatem stwierdzić, że w okolicznościach sprawy skarga o wznowienie postępowania w oczywisty sposób nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, co samo w sobie przesądza o zgodności z prawem odrzucenia tej skargi. Skoro bowiem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się skarżący adwokat, wnosząc skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 272 § 1 P.p.s.a., nie dotyczy aktu normatywnego, który stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny, nie sposób uznać, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W takiej natomiast sytuacji art. 280 § 1 P.p.s.a. przewiduje odrzucenie skargi o wznowienie postępowania.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i zgodne z prawem, niezależnie od tego, czy trafnie sąd pierwszej instancji odwołał się do kwestii niedopuszczalności wznowienia postępowania incydentalnego. Zarzuty i argumenty podniesione w zażaleniu nie zasługują w związku z tym na uwzględnienie, brak jest również konieczności wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.