Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1984/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 39 ust. 1, art. 41
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Referent Stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1186/2023/21907/ w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ" lub "organ I instancji") decyzją z dnia 21 września 2023 r. nr [...], odmówił przyznania J. T. (dalej: "strona" lub "skarżący") świadczenia w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w kwocie 5000 zł z przeznaczeniem na zapłatę wynagrodzenia E. K. za przeprowadzenie szkolenia dla wszystkich pracowników socjalnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Z. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 8, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) – dalej: "u.p.s.", oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej: "k.p.a.".

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że mimo, iż dochód skarżącego w lutym 2023 r. nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego i jest on osobą niepełnosprawną, to niezbędne jest uwzględnienie bardzo skromnych środków budżetowych, jakimi dysponuje gmina na realizację zadań z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w 2023 r. oraz liczby osób korzystających z tej formy wsparcia. Organ zwrócił także uwagę na cel pomocy społecznej sprowadzający się do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia, wnosząc o przyznanie wnioskowanego zasiłku. Wskazał, że kwota wnioskowanej pomocy jest kwota konieczną do zapewnienia mu podstawowej egzystencji.

W wyniku odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 13 listopada 2023 r., nr SKO.PS/41.5/1186/2023/21907/ utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Organ odwoławczy, przywołał w uzasadnieniu decyzji przepisy prawa mające zastosowanie i zwrócił uwagę, że pomoc ta nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób, a także organ nie może udzielać jej w oczekiwanej przez wnioskodawców wysokości. Zaakcentował subsydiarny charakter omawianej pomocy oraz wynikającą z art. 39 ust. 1 u.p.s. jej uznaniowość. Kolegium nawiązano również do wyjaśnień organu I instancji odnośnie do posiadanych przez gminę środków finansowych umożliwiających wypłatę zasiłków celowych w szczególnie uzasadnionych przypadkach oraz brak możliwości zaspokojenia wszystkich potrzeb wnioskodawców i w oczekiwanej przez nich wysokości świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podniósł, że w jego ocenie od wielu lat jest stygmatyzowany przez pracowników MOPR w Z., którzy umyślnie blokują mu wypłatę przyznanych środków.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w wydanej w sprawie decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s., świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. Jednym ze świadczeń wymienionych w tym katalogu jest zasiłek celowy.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Jak stanowi natomiast art. 41 u.p.s.

"W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową."

Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W realiach rozpoznawanej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że dochód skarżącego w lipcu 2023 r. wynosił 785,17 zł (pod uwagę brano lipiec 2023 r., gdyż wnioski o przyznanie świadczeń skarżący złożył w sierpniu 2023 r.). Na kwotę tę składały się: zasiłek stały w kwocie 504,06 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 281,11 zł. W realiach rozpoznawanej sprawy skarżący przekroczył więc kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. o niewielką kwotę 9,17 zł. Orzekające w sprawie organy odmówiły uwzględnienia wniosku skarżącego wskazując na konieczność uwzględnienia bardzo skromnych środków budżetowych, jakimi dysponuje gmina na realizację zadań z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w 2023 r. oraz liczby osób korzystających z tej formy wsparcia.

Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania przyjmującego postać decyzji administracyjnej. Uznaniowość przejawia się w możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy, a w szczególności od posiadanych przez organy środków na świadczenia i liczby ubiegających się o nie osób. W ramach uznania organ decyduje zarówno o przyznaniu zasiłku celowego, jak i o jego formie i wysokości. Uznaniowy charakter decyzji powoduje możliwość odmowy świadczenia również wtedy, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia warunki do otrzymania pomocy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. I SA/Wa 3236/14, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 marca 2015 r., sygn. IV SA/Gl 348/14; I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el. 2021).

Sprawowana przez sąd administracyjny kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. Sąd powinien zbadać, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności oraz czy organ dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie danego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. I OSK 447/21).

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że stosownie do zasad ogólnych Działu I, Rozdziału 1 u.p.s. celem pomocy społecznej jest umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby tych osób powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Organ w ramach przysługującego uznania administracyjnego dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, którą obowiązany jest ustalać w odniesieniu do ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez te osoby żądań oraz przy uwzględnieniu wysokości środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoją temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. I SA/Wa 786/07; wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. I OSK 1464/06). Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy sąd zauważa, że oba organy orzekające w sprawie nie odniosły się w uzasadnieniach decyzji do przedmiotu wniosku strony i w sposób szablonowy, lakoniczny, uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, odwołały się wyłącznie do ograniczonej ilości środków finansowych posiadanych przez gminę na zaspokajanie potrzeb osób wnioskujących o pomoc. W ocenie Sądu podstawową przesłanką odmowy wnioskowanego świadczenia powinna być treść wniosku skarżącego, który zawnioskował o przyznanie zasiłku celowego specjalnego w wysokości 5.000,00 zł na wynagrodzenie osoby, która miała lub ma przeszkolić pracowników MOPR w Z. Oczywistym jest więc, że wniosek skarżącego nie dotyczył jego uzasadnionych potrzeb i nie spełniał przesłanek warunkujących przyznanie zarówno zasiłku celowego z art. 39 ust.1 u.p.s. jak i zasiłku celowego specjalnego z art. 41 u.p.s. Pomimo braku oceny merytorycznej samego wniosku skarżącego i jego związku z przepisami ustawy o pomocy społecznej obie decyzje organów orzekających w zakresie samego rozstrzygnięcia są zgodne z prawem. W ocenie Sądu naruszenie przepisów k.p.a. w tym art. 7, art. 11, art. 80 a przede wszystkim art. 107 § 3 k.p.a. nie miało charakteru na tyle istotnego by wyeliminować zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z obiegu prawnego.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.