Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 54/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6-9, art. 61, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust.4, 5b, 5f
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust.1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 18 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 roku sprawy ze skargi E. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat J. W.-R. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. A 22 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu E. C. z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.) – dalej "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) - dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy własną decyzję z [...] o odmowie E. C. umorzenia należności w kwocie 72.649 zł z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2008r - październik 2014 r., w łącznej kwocie 44.594 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2008 r – grudzień 2014, w łącznej kwocie 24.810 zł oraz Fundusz Pracy za okres styczeń 2008 – styczeń 2010 r , marzec 2010 r. - wrzesień 2010 r., w łącznej kwocie 2.566 zł.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 15 stycznia 2015 r E. C. zwrócił się o umorzenie zaległych składek ZUS od 2008 roku w całości, które zostały w jego ocenie niesłusznie naliczone. We wniosku oraz w piśmie z 14 lutego 2015 r. wskazał na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Podkreślił, że od 17 października 2007 roku nie ma żadnego dostępu do dokumentacji spółki której jest komandytariuszem, ani żadnego wpływu na jej działalność nie otrzymuje od spółki żadnych dochodów. Nie może skutecznie złożyć wniosku o wyrejestrowanie go z KRS, ponieważ zgodnie z umową spółki potrzebna jest do tego zgoda i podpis komplementariusza spółki, którego wnioskodawca bezskutecznie poszukuje od dwóch lat. Wnioskodawca wskazał ponadto, że nie posiadał wystarczających dochodów na uregulowanie składek ZUS, nie miał bowiem środków umożliwiających mu nawet bieżącą egzystencję, nie miał szans na znalezienie zatrudnienia. Także jego żona pozostawała bez pracy, a na dodatek uległa wypadkowi w wyniku którego doznała złamania kręgosłupa, ma także zator tętnic szyjnych, cierpi na cukrzycę, postępującą zaćmę oczu. W utrzymaniu wspierał rodzinę MOPS. Od 2008 r do 2012 wnioskodawca pracował na ½ etatu z dochodami w wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia.

Postanowieniem z 20 lutego 2015 r. organ zawiesił postępowanie w związku z wniesiemy przez wnioskodawcę odwołania od decyzji ZUS w R. z [...] określającej wysokość zadłużenia strony z tytułu nieopłaconych składek na :

• ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2008r – styczeń 2010, od marca do września 2010r, od grudnia 2010r do stycznia 2011 r, od marca 2011 r do sierpnia 2012r. i od września 2013r do maja 2014 r. w kwocie 48.752 zł,

• ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2008 r – wrzesień 2010, grudzień 2010 do maja 2014 w łącznej kwocie 25.309 zł

• oraz Fundusz Pracy za okres styczeń 2008 – styczeń 2010 r , marzec 2010 r. - wrzesień 2010 r., w łącznej kwocie 2.571 zł.

Wyrokiem z 27 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w P., Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie sygn. akt [...] oddalił odwołanie skarżącego od powyższej decyzji.

Po podjęciu postępowania wnioskodawca złożył do organu oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wraz z dokumentacją lekarską. W oświadczeniu tym wskazał, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.277 zł brutto 1.116 zł netto dochód żony to kwota 350 zł netto. Rodzina ponosi koszty eksploatacyjne w wysokości 522 zł i koszty leczenia 250 zł miesięcznie. Obciążona jest także zobowiązaniem z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie 431 zł, którego rata miesięczna wynosi 35 zł oraz z tytułu kredytów wysokości 18.977 zł z ratą w wysokości 592 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca wskazał że odziedziczył nieruchomość po rodzicach położoną w R. o powierzchni 2.923m2 .

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił skarżącemu umorzenia zaległości w kwocie 72.649, 76 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył mające w sprawie zastosowanie regulacje prawne i wskazał, że brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s z powodu ich całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że wnioskodawca prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, która nie została wykreślona, posiada dochód z emerytury, posiada także majątek nieruchomy, na którym zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego i który może stanowić przedmiot ewentualnej egzekucji. W ocenie organu także zaległości skarżącego nie uległy przedawnieniu bowiem bieg terminu przedawnienia został zawieszony z chwilą podjęcia działań egzekucyjnych w postaci zajęcia świadczenia, które jest skuteczne (art. 24 ust. 5 b u.s.u.s.) i pozostaje zawieszony nadal. Bieg terminu przedawnienia uległ także zawieszeniu w skutek wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia do dnia jej uprawomocnienia (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.). Analizując sprawę w oparciu o art. 28 ust.3 a u.s.u.s. oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ. U. Nr 141, poz. 1365) organ podkreślił, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzą przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego w umorzeniu zaległości. Wskazał, że kwota dochodu rodziny jest niższa niż kwota minimum socjalnego dla 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego, jednak z uwagi na fakt spłaty przez wnioskodawcę innych zobowiązań, o których umorzenie czy zmniejszenie wysokości spłacanych rat się nie ubiegał, w ocenie organu optymalną formą ulgi jest spłata przez stronę zadłużenia z tytułu składek na dogodnych warunkach. Wnioskodawca co prawda wskazał na problemy zdrowotne żony i konieczność ponoszenia z tego tytułu wydatków jednak okoliczności tych nie udokumentował należycie, złożone dokumenty są datowane na 2012 i 2013 rok. Wobec strony nie zachodzi także przesłanka ważnego interesu publicznego bowiem rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Organ podkreślił, że decyzja w zakresie wnioskowanej ulgi ma charakter uznaniowy tzn., że nawet w razie spełnienia przesłanek wskazanych w przepisach rozporządzenia organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości. Jeśli, tak jak w rozstrzyganej sprawie, dostrzega możliwość wyegzekwowania zaległych składek może odmówić ich umorzenia.

Skarżący 13 grudnia 2016 roku złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W toku tego postępowania na skutek wniosku strony o wydanie decyzji o przebiegu ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wydana została decyzja z [...] o podleganiu przez skarżącego ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu chorobowemu jako wspólnik – komandytariusz w spółce zakłady "A" sp z o.o. and CO- sp. Komandytowa od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2010r., od 1 marca 2010 r. do 31 stycznia 2011 r., od 1 marca 2011 r. do 26 sierpnia 2012 r. i od 1 września 2013 r. do 26 sierpnia 2014 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z 24 stycznia 2018 r. sygn. akt [...].

Z uwagi na upływ czasu od daty wystąpienia z wnioskiem o umorzenie organ wezwał stronę 31 lipca 2018 r. do złożenia nowego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz zeznania podatkowego za 2017 rok. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał żądane dokumenty oraz w piśmie z 16 sierpnia 2018 roku oświadczył, że koryguje termin, od którego domaga się umorzenia składek i wnosi o ich umorzenie od 1 września 2010 roku. Wskazał także, że w jego ocenie zaległe składki za okres od stycznia 2008 do 2010 roku winny być spłacone w wyniku egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz od 2014 r. z emerytury.

Zaskarżoną obecnie decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...]. Powołując się na przesłanki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą podstawy do umorzenia zaległych należności. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie występują wskazane w art. 28 ust 3 u.s.u.s przesłanki umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. W sprawie nie mają miejsca przesłanki wskazane w art. 28 ust. 1 pkt 1,2, 4 i 4b u.s.u.s., bowiem strona żyje i nie było w stosunku do niej prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Strona od 2008 roku prowadzi działalność gospodarczą , jest wobec niej prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, nadto strona jest właścicielem nieruchomości, na której organ posiada zabezpieczenie hipoteczne wobec tego nie zachodzą także przesłanki z art. 28 ust. 1 pkt 3,5,6 u.s.u.s., Ponownie analizując sprawę w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ZUS podkreślił, że kwota dochodu rodziny tj. 2.629 zł jest wyższa niż kwota minimum socjalnego dla 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego, a zatem w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzi przesłanka ubóstwa. Nadto strona spłaca w ratach inne zobowiązania. Wskazując na zły stan zdrowia żony wnioskodawca jedynie oszacował koszty leczenia na kwotę 200 zł i nie przedstawił aktualnej dokumentacji lekarskiej obrazującej stan zdrowia żony. W odniesieniu do strony nie miały także miejsca okoliczności nadzwyczajne, a zatem nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. W ocenie organu w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi także przesłanka interesu publicznego bowiem rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, strona posiada majątek nieruchomy będący przedmiotem zabezpieczenia zaległości oraz pobiera świadczenie emerytalne, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponownie podkreślił, że nie zakładał i nie prowadził działalności gospodarczej na swoje nazwisko. W ocenie skarżącego prawidłowo udokumentował on swoją trudną sytuację i był przekonany, że organ pozytywnie rozpatrzy jego wniosek o umorzenie niesłusznie naliczonych składek od 1 września 2010 roku tj. od dnia faktycznej sprzedaży całego majątku spółki i zaprzestania działalności z tym dniem.

Ustanowiony w toku postępowania z pełnomocnik skarżącego z urzędu przyłączył się do jego skargi. Dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., które doprowadziło do błędnego uznania, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości składkowych wskazane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r, mimo że z materiału dowodowego sprawy wynika, że opłacenia należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także z powodu przewlekłej choroby skarżącego i jego żony, którą się on opiekuje nie ma on możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę zaległości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenia podtrzymując stanowisko reprezentowane w decyzji i przywołaną na jego poparcie argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyła co następuje :

Skarga jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

W ocenie sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania, tj. art. 6-9, art. 61, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością jej uchylenia.

W punkcie wyjścia rozważań w sprawie niniejszej należy przede wszystkim podkreślić, że wszczynający postępowanie wniosek skarżącego z 15 stycznia 2015 r. dotyczył umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, od 2008 roku. Skarżący w toku postępowania dotyczącego jego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pismem z 16 sierpnia 2018 roku wskazał, że koryguje termin, od którego domaga się umorzenia składek wskazując, że wnosi o ich umorzenie od 1 września 2010 roku. Stanowisko to strona potwierdziła także we wniesionej do sądu skardze podkreślając, że wnosiła o umorzenie składek od 1 wrześnią 2010 roku. Wobec powyższego w ocenie sądu niedopuszczalnym było orzekanie przez organ w stosunku do zaległości nieobjętych wnioskiem skarżącego.

W prawie administracyjnym postępowanie wszczyna się z urzędu lub na wniosek strony. Wniosek jest czynnością dyspozytywną strony. Wniosek wiąże organ, który może działać jedynie w jego granicach. W rozstrzyganej sprawie postępowanie w sprawie umorzenia zaległości składkowych było postępowaniem wszczętym na wniosek strony. Zatem to żądanie skarżącego wyznaczało przedmiot i granice tego postępowania. Należy zaznaczyć, że w przypadku wszczęcia postępowania przez stronę to tylko strona określa przedmiot żądania. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie był zatem uprawniony do samodzielnego wyjścia poza zakres żądania. Rozstrzygnięcie sprawy w innym przedmiocie, niż wnosił o to skarżący, stanowiło rażące naruszenie zasad ogólnych postępowania (art. 6-9 k.p.a.), jak i art. 61 k.p.a.

W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją – zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl- dalej "CBOSA" )

W rozstrzyganej sprawie z decyzji organu z [...] określającej E.C. wysokość zadłużenia z tytułu składek wynikają zupełnie inne okresy zaległości niż wskazane w kontrolowanej decyzji o odmowie umorzenia tych zaległości.

W decyzji z [...] wskazano, że skarżący posiada zaległości z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2008r – styczeń 2010, od marca do września 2010r, od grudnia 2010r do stycznia 2011 r, od marca 2011 r do sierpnia 2012r. i od września 2013r do maja 2014 r. w kwocie 48.752 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2008 r – wrzesień 2010, grudzień 2010 do maja 2014 w łącznej kwocie 25.309 zł , oraz Fundusz Pracy za okres styczeń 2008 – styczeń 2010 r , marzec 2010 r. - wrzesień 2010 r., w łącznej kwocie 2.571 zł. Tymczasem w kontrolowanej decyzji orzekając o odmowie umorzenia zaległości w kwocie 72.649 zł organ orzekał o odmowie umorzenia składek na: ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2008r - październik 2014 r., w łącznej kwocie 44.594 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2008 r – grudzień 2014, w łącznej kwocie 24.810 zł oraz Fundusz Pracy za okres styczeń 2008 – styczeń 2010 r , marzec 2010 r. - wrzesień 2010 r., w łącznej kwocie 2.566 zł.

Wydają się, że różnice kwotowe występujące w obu decyzjach wynikać mogą z upływu czasu pomiędzy oboma rozstrzygnięciami, jednak w ocenie sądu z materiału dowodowego sprawy nie wynika w żaden sposób aby skarżący posiadał zaległości składkowe w innych okres niż wskazane w decyzji z [...]. Także z decyzji z [...] o podleganiu przez skarżącego ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu chorobowemu jako wspólnik – komandytariusz w spółce zakłady "A" sp z o.o. and CO- sp. Komandytowa, nie wynika aby skarżący objęty był obowiązkiem ubezpieczenia w sposób nieprzerwany w okresie od stycznia 2008 r. do października 2014 r.

Niedopuszczalnym także jest objęcie postępowaniem w przedmiocie umorzenia zaległych składek należności, które nie istniały, zostały zapłacone bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie zaległości lub odmowę ich umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie wykonania obowiązku lub przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. Innymi słowy, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieistniejących, wyegzekwowanych lub przedawnionych zobowiązań z tytułu składek jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Obowiązkiem zakładu jest więc przede wszystkim ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, wysokości oraz istnienia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, których dotyczył wniosek skarżącego o umorzenie zaległości.

W toku postępowania skarżący w swoich pismach wskazywał, że w jego ocenie część obciążających go zaległości została wyegzekwowana z jego wynagrodzenia za pracę oraz emerytury. W kontrolowanych rozstrzygnięciach organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tych okoliczności, mimo że podkreślał, że prowadzi w stosunku do strony skuteczne postępowanie egzekucyjne.

Kwestia nieprzedawnienia zaległości objętych wnioskiem o umorzenie badana była jedynie na etapie decyzji z [...] wydanej przez organ w I instancji. Jednak zdaniem sądu oceny wstąpienia tej przeszkody do rozpoznania wniosku strony organ dokonał niedbale nie załączając do akt sprawy dokumentów potwierdzających faktyczny okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek.

Zauważyć więc należy, odnośnie zaległości składkowych objętych wnioskiem skarżącego, że jeśli nie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to należności z tytułu składek za wrzesień 2010 roku mogły być przedawnione już 2 stycznia 2017 r, a zaskarżona decyzja datowana jest na [...]. Rozważając kwestię braku przedawnienia zaległości składkowych organ I instancji w decyzji wskazuje na zawieszenie terminów przedawnienia z uwagi na prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne oraz fakt wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jednak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie wiadomo też jakie składki zostały nim objęte, czy trwa ono nieprzerwanie w stosunku do strony skarżącej. Podobnie poza decyzją z [...] określającą wysokość zadłużenia skarżącego oraz wyrokiem sądu powszechnego oddalającym jego odwołanie od tej decyzji brak jest dokumentów pozwalających na ustalenie rzeczywistego okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia w oparciu o tę przesłankę.

Zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s., obowiązującym w dacie powstania zaległości, o których umorzenie wnosił ostatecznie skarżący, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Stosownie natomiast do art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. dodanym na podstawie art. 1 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz.808) w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Decyzja ustalająca wielkość zaległości skarżącego została co prawda skontrolowana przez sąd powszechny, a więc przyjąć należy, że potwierdza ona istnie zaległości w niej wskazanych na dzień wyrokowania. Obowiązkiem organu było jednak wykazanie stosownymi dokumentami, że z uwagi na okres zawieszenia terminu przedawnienia spornych zaległości istniały one nadal w dacie orzekania.

Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia w jakiej wysokości zaległości skarżącego istnieją, skoro brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia, na które powołuje się organ. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie tych okoliczności w decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Brak tych ustaleń oznacza, że organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie istnienia oraz wysokości umarzanych zaległości. Organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz innych zdarzeń prawnych zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nienależyte uzasadnienie decyzji, w tym brak wyczerpującego wyjaśnienia jej podstawy prawnej, jest dowodem na nieprawidłowy proces stosowania prawa, poprzedzający samo wydanie decyzji i stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

W konsekwencji braku jednoznacznego ustalenia wysokości obciążających stronę zaległości z tytułu składek za przedwczesną uznać należy kontrolę prawidłowości zastosowania przez organ uznania administracyjnego w ramach orzekania o odmowie umorzenia zaległych składek. Warunkiem bowiem prawidłowego rozstrzygnięcia nawet wydawanego w ramach uznania administracyjnego jest prawidłowe ustalenie kwoty zaległości obciążających wnioskującego o ulgę w ich spłacie.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie, za okres objęty wnioskiem skarżącego o umorzenie, ustali w jakiej wysokości i za jaki czas zaległości składkowe po stronie skarżącego istnieją. W tym zakresie wymagane jest, aby organ przedstawił w tej mierze w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowną analizę oraz załączył do akt administracyjnych niezbędną dokumentację. Następnie tak ustaloną wysokość zaległości skonfrontuje z aktualną sytuacją wnioskodawcy oceniając istnienie lub brak wystąpienia przesłanek do jej umorzenia.

Reasumując wskazać należy, że rozstrzygnięcie w zakresie nie objętym wnioskiem skarżącego o umorzenie oraz braki w materiale dowodowym nieprzekonujące o słuszności przyjętej przez organ w zaskarżonej decyzji argumentacji, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza 6-9, art. 61, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 18).

EC