Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 194/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1-2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 79a par. 1-2, art. 9, art. 10 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędzia WSA Renata Detka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 19 lutego 2024 r. znak: SKO.PS-80/874/247/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz E. T. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19.02.2024 r. znak SKO.PS-80/874/247/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania E. T. (zwanej dalej "stroną") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Wodzisław z 8.01.2024 r. znak: OPS.ŚP.5211. 000039.2024 orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem H. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO, opisując stan faktyczny sprawy, wskazało że strona jest córką ww. osoby wymagającej opieki, która jest wdowcem i zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Jędrzejowie z 20.07.2024 r., wydanym na stałe, została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy, badając zakwestionowaną odwołaniem decyzję, zauważył że organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia – ze względu na fakt, że w ww. orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W tym zakresie, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13, SKO stwierdziło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Pomimo tego SKO podzieliło stanowisko organu I instancji co do odmowy przyznania żądanego świadczenia, zwracając jednak uwagę na treść oświadczenia strony, która – składając 30.11.2023 r. stosowny wniosek (data wpływu) – zadeklarowała, że z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym jako rolnik, oraz że nie wykonuje żadnych prac polowych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, począwszy od 15.11.2023 r. Strona przedłożyła również kopię umowy z 15.11.2023 r., z której wynika, że wydzierżawiła swoją nieruchomość o powierzchni 2,09 ha na okres 3 lat. Organ odwoławczy zaznaczył, że z uwagi na treść art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym, który wszedł w życie 1.01.2024 r., rozpatrując w lutym 2024 r. odwołanie od decyzji organu I instancji wydanej po rozpatrzeniu wniosku, który został złożony w dniu 30.11.2023 r., należało ustalić, czy w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31.12.2023 r. – na podstawie przepisów dotychczasowych. Z akt sprawy wiadomo, że strona:

- figuruje w rejestrze podatku rolnego od gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w myśl przepisów o podatku rolnym o pow. 2,0900 ha fizycznych (w tym 2,0900 ha fizycznych użytków rolnych), co daje 1,2369 ha przeliczeniowych;

- ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w 2023 r.;

- jest zarejestrowana w ewidencji producentów i został jej nadany stosowny numer identyfikacyjny;

- w 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego – zgodnie z zaświadczeniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie z 13.12.2023 r.

W rezultacie, zdaniem SKO, w niniejszej sprawie nie została spełniona wymagana przez u.ś.r. przesłanka rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. W tym zakresie organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 30.05.2023 r. sygn. akt II SA/Ke 260/23, w którym wskazano, że dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust, 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Sąd stoi na stanowisku, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.

SKO, powołując się na orzecznictwo, wskazało, że jakkolwiek ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" oraz pracy w gospodarstwie rolnym, to należy przez te pojęcia rozumieć zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest bowiem formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia. Reasumując, organ stwierdził, że oświadczenie strony dotyczące zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym od 15.11.2023 r. nie zasługuje na wiarę. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że strona – jako producent rolny – wniosła o przyznanie dopłat bezpośrednich z ARiMR i takie dopłaty uzyskała lub uzyska w stosownym czasie. Co prawda, strona wydzierżawiła gospodarstwo rolne od 15.11.2023 r., jednak w ocenie SKO, będąc osobą zarządzającą gospodarstwem rolnym, ubiegającą się o dopłaty dla rolników z funduszy unijnych, nie zrezygnowała bowiem z prowadzenia gospodarstwa rolnego i z tego tytułu uzyskuje stosowne wsparcie finansowe – a tym samym nie spełniła przesłanki z art. 17b ust. 1 u.ś.r. Nie zmienia tego okoliczność sprawowania całodobowej opieki nad ojcem i związany z tym brak możliwości wykonywania osobistej pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym. Ponadto, strona nie wniosła o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych. Natomiast, jak zasadnie zwrócił na to uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11.12.2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40) rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W skardze na ww. decyzję SKO, skierowaną do WSA w Kielcach, strona podniosła zarzuty naruszenia:

1. art. 17b u.ś.r., polegające na niewłaściwym jego zastosowaniu i przyjęciu, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego;

2. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu od 1.01.2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31.12.2023 r.;

3. art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje;

3. art. 9 i 10 k.p.a. poprzez brak pouczenia skarżącej, że fakt zarejestrowania w systemie informatycznym ARiMR stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia i pozbawienie możliwości obrony w postępowaniu odwoławczym.

W uzasadnieniu strona podniosła, że nie może być "ofiarą" zmiany przepisów i wejścia w życie od dnia 1.01.2024 r. ustawy o świadczeniu wspierającym. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne 24.11.2023 r. stojąc na stanowisku, iż to prawo powstało i świadczenie powinno zostać jej przyznane. Tymczasem decyzja organu I instancji była odmowna – w wyniku nieprawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 – z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Natomiast art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym ma na celu zapobieganie sytuacjom, kiedy to wnioskodawca w prawidłowy sposób wypełnił swoje obowiązki wynikające z ustawy, a w wyniku zwłoki czy nieprawidłowego działania organów, zostaje pozbawiony świadczenia, które zgodnie z prawem mu przysługuje. Zachowanie organów w przedmiotowej sprawie oraz wydane przez nie decyzje, w sposób oczywisty stanowią naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a. Taka interpretacja przepisów przez organ prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania wnioskodawców, gdyż niejako "premiuje" tych wnioskodawców, którzy złożyli wnioski wcześniej w ciągu 2023 r. i mieli czas na podjęcie odpowiednich działań, a "karze" te osoby, które złożyły wnioski przed końcem roku i postępowanie w ich sprawie zakończyło się już w roku 2024 r. – co było związane z ich sytuacją życiową. Jeśli chodzi o wykreślenie z ewidencji ARiMR, to stanowiłoby to tylko pewnego rodzaju czynność techniczną, umożliwiającą wypłatę skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie była ona świadoma takiej konieczności, z uwagi na zaniechania organu II instancji w zakresie jego obowiązków informacyjnych wobec stron postępowania. Końcowo, strona powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 30.01.2024 r. w sprawie sygn. akt: IV SA/Wr 145/23, który zapadł już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, wskazała że Sąd w sposób prawidłowy zinterpretował przepis art. 63 tej ustawy, stojąc na stanowisku umożliwiającym skarżącej dokonanie wyboru pomiędzy emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym – w związku z faktem, iż wniosek o to świadczenie został złożony do dnia 31.12.2023 r., a więc do dnia obowiązywania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym. Pomimo tego, iż wyrok ten dotyczy zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, to wskazuje on na konieczność wypełniania przez organy swoich obowiązków wynikających z przepisów k.p.a., dotyczących obowiązków informacyjnych wobec stron postępowania i nawet zmiana stanu prawnego w dniu 1.01.2024 r. umożliwia przyznanie świadczenia na podstawie wniosków złożonych w roku 2023 co do których organ w sposób właściwy wypełni swoje obowiązki informacyjne dopiero w roku 2024.

Ponadto, w kwestii ubiegania się przez stronę o zwrot podatku akcyzowego oraz przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, skarżąca wyjaśniła, że złożyła te wnioski w lutym i kwietniu 2023 r. – kiedy nie wiedziała jeszcze, że będzie zmuszona do rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, celem sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad ojcem, który orzeczenie o niepełnosprawności uzyskał dopiero 20.07.2023 r.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – z uwagi na złożony w tym zakresie wniosek skarżącej, któremu organ się nie sprzeciwił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja organu odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na wstępie zaznaczyć trzeba, że SKO zakwestionowało prawidłowość powołanej w tym zakresie – wyłącznie – argumentacji organu I instancji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnego ojca skarżącej. Przytoczone stanowisko organu odwoławczego, kwestionujące rozważania prawne organu I instancji, należy podzielić, gdyż przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r. o sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię tego przepisu należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak wynika z argumentacji SKO, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

W tym miejscu należy przytoczyć wskazany przez SKO art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie. Nie wyklucza to jednak możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie – która powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W odniesieniu do zarzutów z pkt 2 skargi należy wskazać, że w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ustawą z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), dalej jako "u.ś.w.", opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w u.ś.w. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jak konsekwentnie wskazuje się w najnowszym orzecznictwie, o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31.12.2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Jest to zatem, w ocenie Sądu, rozwiązanie umożliwiające przyznania świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31.12.2023 r. rozpoznać (por. wyrok WSA w Szczecinie z 8.02.2024 r. o sygn. akt II SA/Sz 979/23 oraz wyrok WSA w Warszawie z 26.03.2024 r. o sygn. akt I SA/Wa 113/24, dostępne j.w.). Co się zaś tyczy powołanego w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 30.01.2024 r. o sygn. akt: IV SA/Wr 145/23, to – nie negując wskazanych w tym orzeczeniu kwestii związanych z koniecznością wypełniania przez organy swoich obowiązków informacyjnych wobec stron postępowania wynikających z przepisów k.p.a. – należy wskazać, w odniesieniu do powołanych regulacji u.ś.w., że orzeczenie to zapadło w odmiennym stanie prawnym. Uchylone tym wyrokiem decyzje zostały bowiem wydane jeszcze przed wejściem w życie u.ś.w.

Jakkolwiek SKO zakwestionowało prawidłowość powołanej – wyłącznie – argumentacji organu I instancji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnego ojca skarżącej, to ostatecznie utrzymało w mocy decyzję z 8.01.2024 r., wskazując – w związku z treścią cyt. przepisów intertemporalnych – na brak spełnienia określonego w cyt. art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wymogu zaprzestania prowadzenia przez wnioskodawczynię, będącą płatnikiem podatku rolnego, gospodarstwa rolnego – z powołaniem się na fakt, że strona:

- nadal jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych ARiMR i został jej nadany stosowny numer identyfikacyjny;

- ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w 2023 r. – zgodnie z zaświadczeniem z 6.11.2023 r.;

- w 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego – zgodnie z zaświadczeniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Jędrzejowie z 13.12.2023 r.

Powyższe stanowisko trafnie natomiast neguje strona, która w uzasadnieniu złożonej skargi podnosi, że:

- po pierwsze, jej wpis w systemie informatycznym ARiMR stanowi tylko i wyłącznie niedopatrzenie, wynikające z jej niedostatecznej wiedzy o konieczności jego wykreślenia – stanowiącego wyłącznie czynność techniczną;

- po drugie, podczas ubiegania się o zwrot podatku akcyzowego oraz przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (luty i kwiecień 2023 r.), skarżąca nie wiedziała jeszcze, że będzie zmuszona do rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, celem sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad ojcem, który orzeczenie o niepełnosprawności uzyskał dopiero 20.07.2023 r.

Odnotować przy tym należy, że wniosek strony o świadczenie pielęgnacyjne wpłynął do organu 30.11.2023 r. (k. 14 akt administracyjnych) – już po jej oświadczeniu z 15.11.2023 r. o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym jako rolnik, kiedy to zawarła, przedstawioną w załączeniu, umowę dzierżawy swojego gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,09 ha na okres 3 lat (k. 8 akt administracyjnych).

W tym miejscu należy częściowo przyznać rację SKO – w zakresie stwierdzenia, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w powołanym przez organ wyroku WSA w Kielcach z 30.05.2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 260/23.

Organ odwoławczy powołuje jednak przedmiotowy wyrok w sposób wybiórczy – bez uwzględnienia całokształtu orzecznictwa tut. Sądu w sprawach z zakresu świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem, tut. Sąd, powtarzając przytoczone wyżej stanowisko ze sprawy o sygn. akt II SA/Ke 260/23 – a więc orzekając w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym – w uzasadnieniu wyroku z 26.07.2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 301/23 stwierdził że cyt.: "w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przez SKO przepisów art. 9, art. 10 § 1 oraz art. 79a § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skoro bowiem jedyną istotną przeszkodą dla uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, był brak wyrejestrowania się przez nią z systemu ewidencji producentów rolnych ARiMR, organ powinien był pouczyć o tym skarżącą w trybie art. 79a k.p.a., zwłaszcza że organ I instancji nie uznawał tego faktu za przeszkodę w przyznaniu świadczenia, albowiem dwukrotnie uzasadniał odmowę przyznania świadczenia jedynie faktem, że niepełnosprawność [...] powstała po ukończeniu 18. roku życia".

W kontekście cyt. orzeczenia, mając na uwadze, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji została – wyłącznie – uzasadniona brakiem możności ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, należy zauważyć, że Burmistrz Miasta i Gminy Wodzisław nie odwołał się wówczas w ogóle do ewidencji producentów rolnych i prawnego znaczenia wpisu do tej ewidencji dla oceny spełnienia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w postaci zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wobec takiego stanowiska organu I instancji, zaprezentowanego w decyzji z 8.01.2024 r., skarżąca – która przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wydzierżawiła gospodarstwo rolne (składając jednocześnie oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym) – mogła pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że – po wniesieniu jej odwołania (z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13) – jej wniosek zostanie uwzględniony, gdyż dopełniła wszystkich formalności pozwalających na przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem niezastosowanie przez SKO art. 79a k.p.a. spowodowało, że skarżąca pozbawiona została możliwości obrony w postępowaniu odwoławczym, choćby poprzez przedstawienie dodatkowych dowodów mających wpływ na wynik sprawy.

Niebagatelne znaczenie dla oceny zgromadzonego materiału dowodowego miała również okoliczność, że z wnioskami o zwrot podatku akcyzowego oraz przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego strona wystąpiła w lutym i kwietniu 2023 r. – a zatem kilka miesięcy przed uzyskaniem przez jej ojca orzeczenia o niepełnosprawności (20.07.2023 r.) Uzasadniony zatem jest pogląd skarżącej, że na datę składania ww. wniosków nie zdawała sobie sprawy z czekającej ją konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad chorym ojcem – do której to okoliczności organ odwoławczy w żaden sposób się nie ustosunkował. W tym zakresie nie mogło również odnieść skutku powoływane przez SKO orzecznictwo co do możliwości jednoczesnego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i prowadzenia gospodarstwa rolnego. Istotnym natomiast jest to, że skarżąca – pomimo że widnieje w ewidencji producentów rolnych – to, zgodnie ze złożonym oświadczeniem i zawartą umową dzierżawy – faktycznie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie, ze stanowiska strony nie wynika, aby istniały jakiekolwiek przeszkody do jej wykreślenia z ewidencji producentów rolnych – który to wpis, w świetle jej wyjaśnień, ma obecnie charakter wyłącznie formalny, stanowiąc niejako relikt uprzednio prowadzonej (przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) działalności rolniczej. Natomiast, jak trafnie zarzucono w skardze, o konieczności wykreślenia z ewidencji producentów rolnych, przesądzającej o ostatecznym zaprzestaniu tej działalności – i stanowiącej zarazem, zdaniem SKO, bezwzględną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – strona nie została w żaden sposób poinformowana – tak przez organ I, jak i II instancji. Nie wystosowano bowiem do strony wezwania w trybie art. 79a k.p.a. Znamienne przy tym pozostaje, że – znaną Sądowi z urzędu (sprawa o sygn. akt II SA/Ke 89/24, podlegająca rozpoznaniu na tej samej rozprawie co niniejsza sprawa) – praktyką SKO jest kierowanie do strony wnioskującej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wezwania w trybie art. 79a k.p.a. W takim właśnie trybie organ zwrócił się do wnioskodawcy w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 89/24, cyt.: "zgodnie z treścią art. 79a § 1 i § 2 w zw. z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego [...], informując, że w przedmiotowej sprawie strona odwołująca nie spełniła przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm./ - rezygnacji z aktywności zawodowej. Jak wynika z zaświadczenia ARiMR [...] jest zarejestrowana w ewidencji, jako producent rolny. Mając powyższe na uwadze Kolegium informuje, że w celu spełnienia warunku rezygnacji z aktywności zawodowej - rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym - strona odwołująca winna dokonać zmian w ewidencji producentów rolnych poprzez wyrejestrowanie z niej. Z uwagi na powyższe Kolegium wyznacza [...] dodatkowy termin 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, do wypowiedzenia się w sprawie, w tym do przedłożenia decyzji ARiMR o wyrejestrowaniu jej z ewidencji producentów rolnych, jeżeli jej wolą /nadal/ jest ubieganie się o przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku przedłożenia w/w decyzji ARiMR, świadczenie pielęgnacyjne będzie stronie przysługiwać od daty uprawomocnienia się decyzji o wyrejestrowaniu z ewidencji producentów rolnych." (k. 23 akt administracyjnych w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 89/24). Powyższą zależność dostrzega również skarżąca, zwracając uwagę na konieczność wypełniania przez organy swoich obowiązków informacyjnych wobec stron postępowania, powołując – per analogiam – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 30.01.2024r. w sprawie sygn. akt: IV SA/Wr 145/23, w którym zwrócono uwagę na konieczność umożliwienia skarżącej dokonanie wyboru pomiędzy emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym.

W tym miejscu należy przytoczyć art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie natomiast do treści art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uszczegółowieniem tej ostatniej zasady jest art. 79a § 1 k.p.a., który w zdaniu 1 stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W rezultacie, w ocenie Sądu, w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przez organ odwoławczy powyższych przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skoro bowiem jedną z istotnych przeszkód dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, był brak wyrejestrowania się przez nią z systemu ewidencji producentów rolnych ARiMR, SKO powinno było pouczyć o tym skarżącą w trybie art. 79a k.p.a., zwłaszcza że organ I instancji odmowę przyznania świadczenia uzasadniał jedynie brakiem możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności ojca skarżącej. Wobec takiego stanowiska organu I instancji, strona – która wg jej oświadczenia zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym – mogła, wobec niezasadności przesłanki powołanej przez organ I instancji, pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że po złożeniu odwołania jej wniosek zostanie uwzględniony, gdyż dopełniła wymogów, pozwalających na przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji niezastosowania przez SKO art. 79a k.p.a. doszło do pozbawienia skarżącej możliwości obrony w postępowaniu odwoławczym – choćby poprzez przedstawienie dodatkowych dowodów mających wpływ na wynik sprawy. Gdyby organ odwoławczy dochował określonych wyżej zasad proceduralnych, skarżąca miałaby możliwość dokonania wykreślenia z ewidencji producentów rolnych jeszcze przed wydaniem decyzji ostatecznej. Wówczas do rozpatrzenia pozostałaby wyłącznie kwestia tego, czy pobieranie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych nie koliduje ze złożonym oświadczeniem o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem SKO przedwcześnie podjęło decyzję w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie wystosowując zawiadomienia w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a., ani nie informując skarżącej o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Naruszenie przez organ odwoławczy art. 79a k.p.a. w stanie faktycznym sprawy doprowadziło do jednoczesnego uchybienia zasadzie dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 k.p.a. Kwestia związana z ewentualnym wykreśleniem z ewidencji producentów rolnych, wiążąca się z odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, była bowiem przedmiotem merytorycznej oceny jedynie na etapie postępowania odwoławczego, pozbawiając tym samym skarżącą możliwości podjęcia czynności, które miały wpływ na jej sytuację materialnoprawną (por. wyrok WSA w Kielcach z 17.04.2024 r. o sygn. akt II SA/Ke 79/24, dostępny j.w.).

Ze względu na powyższe, mając na uwadze wskazany wyżej cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy, w ocenie Sądu nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego – w sytuacji gdy dana osoba nie prowadzi już działalności rolniczej (por. wyrok tut. Sądu z 28.12.2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 697/23, dostępny j.w.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa, zapewniając realizację wymogów art. 9, 10 i 79a k.p.a., przeprowadzając – w sposób całościowy – merytoryczną oceny zasadności wniosku skarżącej – po poinformowaniu strony o konieczności wykreślenia z ewidencji producentów rolnych i ustaleniu w sposób niebudzący wątpliwości kwestii zaprzestania przez stronę działalności rolniczej (również w kontekście pobierania płatności bezpośrednich). Jednocześnie, w uzasadnieniu podjętej decyzji SKO odniesie się do dat złożenia wniosków o przyznanie płatności oraz do późniejszego uzyskania wymaganego orzeczenia o niepełnosprawności, oceniając stanowisko strony co do tego, że występując o to wsparcie, nie wiedziała jeszcze o stanie zdrowia ojca – który miał charakter następczy względem podjętych przezeń działań w zakresie prowadzonej uprzednio działalności rolniczej.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekła jak w pkt I sentencji wyroku – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego adwokatem (480 zł), oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), orzeczono w pkt II wyroku – na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).