Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 767/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 4, art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 4, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, art. 107 ust. 4a, art. 107 ust. 5, art. 107 ust. 5b, art. 109
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Z., po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] roku, nr [...]:

- uchylił w całości swoją własną decyzję z dnia [...] roku, nr [...] przyznającą zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w okresie od 1 sierpnia 2018 roku do 31 sierpnia 2018 roku w kwocie 318,50 zł

- odmówił przyznania zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności od 1 sierpnia 2018 roku do 31 sierpnia 2018 roku.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] roku, przyznano B.D. zasiłek okresowy od dnia 1 sierpnia 2018 roku do 31 sierpnia 2018 roku, w kwocie 318,50 zł miesięcznie. W lipcu 2018 roku dochód B.D. wyniósł 391 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 195,50 zł. W dalszej części rozstrzygnięcia organ podkreślił, że B.D. wnioskując o wskazaną pomoc finansową nie powiadomiła o opłacie czynszowej uregulowanej przez syna w lipcu 2018 roku, w kwocie 700 zł, a zatem nie udokumentowała faktycznej sytuacji materialnej rodzinny. Po ponownym przeliczeniu faktycznego dochodu rodziny w lipcu 2018 roku, wyniósł on 545,50 zł na osobę w rodzinie. Na dochód ten złożył się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, zasiłek stały w kwocie 238 zł oraz opłata czynszowa uregulowana przez syna w wysokości 700,00 zł. Kończąc, organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym "zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny". Zaznaczył także, iż Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 lipca 2018 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określiło kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny na kwotę 1056 zł. Wobec tego organ odmówił przyznania zasiłku okresowego w sierpniu 2018 roku.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B.D. Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem. Zarzuciła jej brak rozważenia istoty sprawy i zbadania całości materiału dowodowego. W związku z tym wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji. Odwołująca wskazała, że powodem uchylenia decyzji przez organ pierwszej instancji był brak zawiadomienia ośrodka pomocy społecznej o opłacie czynszowej uregulowanej przez syna, co spowodowało podniesienie jej dochodu. Nie jest to prawdą, gdyż syn nie dołożył się do zapłaty za czynsz, lecz po prostu zapłacił za czynsz z jej oszczędności. Z tych względów, zdaniem skarżącej, organ dwukrotnie policzył tą samą kwotę, którą przyznał w ramach zasiłku i którą strona wydała na czynsz, co spowodowało w sposób nieuzasadniony odebranie jej świadczenia.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U z 2018 roku poz. 2096 z późniejszymi zmianami), art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, ust. 3, art. 38 ust. 1 pkt 2, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U z 2018 roku poz. 1508 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] roku nr [...] z uwagi na zaistnienie dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji lecz nieznanych organowi, który wydał decyzję. Według Kolegium organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy przyjął, iż okoliczność zapłaty przez syna B.D. opłaty czynszowej w wysokości 700 zł w lipcu 2018 roku stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, gdyż wydając decyzję z dnia [...] roku przyznającą zasiłek okresowy w okresie od 1 sierpnia 2018 roku do 31 sierpnia 2018 roku w kwocie 318,50 zł, organ pierwszej instancji nie posiadał wiedzy na temat uzyskania przez stronę wskazanych kwot pieniężnych. Dalej Kolegium wskazało, że w świetle art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca w treści art. 8 ust. 3 ustawy nie definiuje przychodu, lecz określa je jako bardzo szeroko, niezależnie od tytułu i źródła jego otrzymania. Takie ujęcie przychodu pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są traktowane jako dochód. Tym samym, opłata czynszowa uregulowana przez syna B.D., stanowi dochód odwołującej i w związku z tym, w świetle art. 8 ustawy brak jest podstaw do twierdzenia, że kwota ta nie powinna zostać doliczona do dochodu strony. Kolegium nie dało wiary twierdzeniom odwołującej która wskazała, iż syn nie dołożył się do zapłaty czynszu, lecz zapłacił za nią ten czynsz, ponieważ w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, B.D. nie wspominała o braku możliwości samodzielnego uregulowania opłat za mieszkanie i tym samym uregulowania opłat przez syna. Ponadto, twierdzenie odwołującej, iż nie stać jej na otwarcie konta i comiesięczne płacenie za przekazy pocztowe nie ma wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, gdyż opłatę za lokal można uregulować zarówno w formie przelewu bankowego jak i udając się osobiście do zarządcy nieruchomością i opłacając czynsz w formie gotówkowej. Nie było więc konieczności przekazywania - jak twierdzi odwołująca - środków pieniężnych na opłacenie czynszu synowi, lecz B.D. mogła uregulować świadczenie osobiście. Ponadto, B.D. posiada konto bankowe, na które organ pierwszej instancji przekazywał kwoty świadczeń z pomocy społecznej, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. Kolegium uznało decyzję organu I instancji za prawidłową.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła B.D. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wszechstronnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że organ l instancji słusznie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w sytuacji całkowitego pominięcia wyjaśnień skarżącej, że czynsz płacony był przez konto syna z jej pieniędzy. Skarżąca wniosła o "uchylenie decyzji i o umorzeniu postępowania pierwszej instancji". Skarżąca podniosła, że kwoty czynszu są każdorazowo przekazywane synowi na potrzeby zapłaty czynszu, w żadnym wypadku nie można wobec tego mówić o dochodzie a jedynie o technicznym sposobie przekazania pieniędzy za czynsz za pośrednictwem konta bankowego syna. Wyjaśniła też, że z jej konta bankowego może jedynie wypłacać środki, nie może natomiast dokonywać żadnego przelewu. Nieprawdą też jest, że zapłatę za czynsz może dokonać w kasie u zarządcy nieruchomością, ponieważ tam mogą płacić za czynsz jedynie osoby posiadające lokale własnościowe. W przypadku lokali kwaterunkowych czynsz opłacać można wyłącznie przelewem lub na poczcie co wiąże się z dodatkowymi opłatami. Z tych względów płatności reguluje syn, któremu skarżąca zwraca środki. Organ dwukrotnie policzył tą samą kwotę, którą przyznał jej w ramach zasiłku i którą wydała na czynsz, co spowodowało w sposób nieuzasadniony odebranie świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Kolegium nie dało wiary twierdzeniom strony, iż przysporzenie finansowe w postaci opłaty za czynsz pochodziło z jej środków pieniężnych, ponieważ gdyby taka sytuacja miała miejsce, to wnioskodawczyni poinformowałaby o powyższym w momencie przyznawania świadczenia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U.2019.2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.Dz.U.2019.2325, zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie do wymienionego przepisu sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 tejże ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji uchylającą w całości swoją własną decyzję z dnia [...] roku, nr [...] przyznającą zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w okresie od 1 sierpnia 2018 roku do 31 sierpnia 2018 roku w kwocie 318,50 zł oraz odmawiającą przyznania zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności od 1 sierpnia 2018 roku do 31 sierpnia 2018 roku. Decyzja została wydana po wznowieniu postpowania w oparciu o przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. tj. zaistnienie dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji lecz nieznanych organowi, który wydał decyzję. Za okoliczności te uznano opłaty czynszowe uregulowane przez syna w miesiącu marcu 2018 roku w kwocie 400 zł, w miesiącu maju 2018 roku w kwocie 1000 zł, w miesiącu lipcu 2018 roku w kwocie 700 zł.. B.D. nie powiadomiła również organu pierwszej instancji o zakupie samochodu przez męża w maju 2018 r. za kwotę 1500 zł.

Na wstępie należy wskazać, ze ustawodawca wyraźnie i jednoznacznie określił w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U z 2018 roku poz. 1508 ze zm.) zasady ustalania dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014).

Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynikają zatem dwie zasady. Po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu. Każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ww. ustawy.

Mając na uwadze treść powołanego przepisu organy uznały, że kwota, jaką w imieniu skarżącej uiścił tytułem czynszu za jej mieszkanie w Ł. syn skarżącej bezsprzecznie stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., bowiem jest przysporzeniem majątkowym, zwiększającym stan majątkowy rodziny skarżącej, bez względu na tytuł i źródło jego pozyskania. Uzyskanie tego dochodu wiązało się z polepszeniem sytuacji finansowej danej rodziny. Stąd też organy uwzględniły ten dochód w ponownym przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej.

W toku postępowania administracyjnego B.D. podnosiła jednak, że pieniądze na zapłatę czynszu za jej lokal w Ł. przekazała synowi, a pochodziły one z oszczędności poczynionych ze świadczeń otrzymanych w ramach pomocy społecznej.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się zatem do oceny zebranego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień skarżącej.

W ocenie Sądu organy słusznie nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącej, według których przysporzenie finansowe w postaci opłat za czynsz pochodziło z jej środków pieniężnych, a syn S. dokonywał jedynie przekazania pieniędzy za pośrednictwem konta bankowego.

W protokole z dnia 5 lipca 2019 r. skarżąca wskazała, że oszczędności poczyniła dzięki m.in. przyznanym zasiłkom celowym na żywność. Jednakże zestawienie sumy środków finansowych, jakimi dysponowała skarżąca, uzyskanych ze świadczeń pomocowych w roku 2018, uwzględniając przyznane zasiłki celowe, zasiłki stałe, zasiłki okresowe, zasiłki pielęgnacyjne, stypendia szkoleniowe i integracyjne po odliczeniu stałych zadeklarowanych wydatków, jakie ponosi rodzina skarżącej (ok. 570 zł miesięcznie) prowadzi do wniosku, że skarżąca nie była w stanie ze świadczeń pomocowych poczynić oszczędności na rzecz opłat czynszowych przelanych w 2018 r. na rachunek Zarządu Lokali Miejskich w Ł.

Co więcej, jak wynika ze wspomnianego wyżej protokołu, skarżąca nie jest w stanie wykazać i udokumentować, w jakich terminach oddawała synowi pieniądze i jakie to były kwoty. Skarżąca oświadczyła wówczas, że wyłożone przez syna S. środki pieniężne zostały przez nią uregulowane w terminie późniejszym. Jest to zatem klasyczny przykład pożyczki, a w świetle omawianych regulacji ustawowych nie ma żadnego znaczenia, że pożyczkodawcą była osoba najbliższa. Istotne jest jedynie to, że nastąpił przychód strony, który każdorazowo winien być uwzględniony przy obliczaniu sytuacji dochodowej beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej.

Gdyby nawet podzielić stanowisko B.D. o przekazywaniu synowi pieniędzy na czynsz, to w ocenie Sądu, mogły to być wyłącznie środki pochodzące z nieujawnionych dochodów rodziny skarżącej, które winny być uwzględnione przez organy przy wyliczeniu należnych jej świadczeń.

Ponadto istotą zasiłków celowych jest to, że uzyskane z tego tytułu świadczenia powinny być w całości przeznaczone na cel, na który zostały przyznane. Tym samym świadczeń tych nie powinno, a nawet nie wolno przeznaczać na pokrycie innych wydatków, zwłaszcza na pokrycie opłat za mieszkanie, w którym się nie mieszka.

Odnosząc się w dalszej kolejności do wyjaśnień skarżącej, zawartych w protokole z dnia 5 lipca 2019 r. podkreślić należy, że skarżąca nie wskazała podczas przeprowadzanych wywiadów środowiskowych syna S. wśród swoich zstępnych. Tymczasem podkreślić należy, że wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. tj. umożliwienie dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.

Niewskazanie przez skarżącą w wywiadzie środowiskowym jednego ze swoich synów mogło zatem uzasadniać utratę wiary w wyjaśnienia skarżącej. Podobnie jest z niepoinformowaniem organu o dokonaniu zakupu samochodu przez męża w maju 2018r. Co więcej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza twierdzeń skarżącej o możliwości dokonania oszczędności przeznaczonych na opłaty czynszowe z uzyskanych świadczeń pomocowych. Te wszystkie okoliczności dowodzą prawidłowości wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, prawidłowo oceniony i nie wymagający uzupełnienia chociażby o przesłuchanie syna skarżącej S. w charakterze świadka.

W tym stanie rzeczy, nie sposób zarzucić organom naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 i 80 K.p.a.

Z przytoczonych względów, skarga jako bezzasadna podlegała z mocy art. 151 p.p.s.a. oddaleniu.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714 ze zm.).

E.S.