Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 277/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Asesor WSA Andrzej Nikiforów, Dominik Dymitruk, , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2023 r. nr 430100.71.269.2023-RED-P w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. K. (skarżący, strona, zobowiązany) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (wierzyciel, organ, ZUS) z dnia 4 lipca 2023 r. numer 430100.71.269.2023-RED-P o oddaleniu zgłoszonych przez stronę zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS w Wałbrzychu prowadzi postępowanie egzekucyjne względem skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 17 maja 2021 r. o numerach od [...] i [...], obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne za styczeń i luty 2021 r., wynikające z deklaracji złożonych przez płatnika składek. W dniu 23 kwietnia 2021 r. stronie doręczone zostały upomnienia dotyczące powyższych należności z tytułu składek. Następnie w dniu 20 maja 2021 r. strona otrzymała zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na rachunku bankowym oraz wskazane wyżej tytuły wykonawcze.

W dniu 27 maja 2021 r. (data nadania w placówce pocztowej) strona skarżąca wniosła na podstawie art 33 § 2 pkt 6 lit c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm, obecnie tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 479 dalej "u.p.e.a.") zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej wskazanych wyżej należności. Jako podstawę prawną zarzutu wskazała art. 33 § 2 pkt 6 lit.c u.p.e.a. tj. brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny, niż odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej. W uzasadnieniu zarzutu skarżący wskazał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne. Nie można bowiem uznać, że roszczenie organu rentowego jest wymagalne, skoro procedowany jest wniosek o umorzenie zaległości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu, działając jako wierzyciel, postanowieniem z dnia 17 czerwca 2021 r. wydanym na podstawie art. 34 § 2 w związku z art. 18 u.p.e.a., oddalił zgłoszony przez stronę zarzut braku wymagalności obowiązku. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel wyjaśnił, że zaległości objęte wskazanymi tytułami wykonawczymi obejmują zaległości z tytułu składek za okresy 01/2021 i 02/2021 r. i wynikają one z deklaracji rozliczeniowych złożonych przez skarżącego jako płatnika. Postępowanie egzekucyjne nie dotyczy natomiast zaległości z tytułu składek objętych nieprawomocnymi decyzjami stwierdzającymi wysokości zadłużenia o powołanych w postanowieniu numerach i datach. Zdaniem ZUS, złożenie przez skarżącego w dniu 15.01.2021 r. wniosku o umorzenie należności z tytułu składek nie powoduje "ustania wymagalności' zobowiązań objętych wnioskiem.

Na powyższe postanowienie strona skarżąca złożyła zażalenie, podnosząc m.in., że należności z tytułu składek za miesiące styczeń-luty 2021 r. zostały w całości opłacone, na dowód czego dołączyła do zażalenia potwierdzenia dokonania przelewów. Skarżący podtrzymał nadto stanowisko, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie jest przedwczesne, bowiem jego zdaniem roszczenie organu rentowego nie może być uznane za wymagalne w sytuacji, gdy procedowany jest wniosek o umorzenie zaległości względem ZUS.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu postanowieniem z dnia 27 lipca 2021 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że postępowaniem egzekucyjnym objęte są wyłącznie należności na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2021 r. i luty 2021 r. wynikające z deklaracji rozliczeniowych, w których skarżący samodzielnie wyliczył należną kwotę składek. Zdaniem organu, toczące się postępowania sądowe dotyczące zadłużenia za okres od 03.2011 r. do 08.2020 r. pozostają bez wpływu na niniejsze postępowanie egzekucyjne. Odnosząc się do dokonanych przez skarżącego wpłat, wskazano, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w. sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1831, dalej jako: rozporządzenie) zostały one zaliczone na najstarsze istniejące zadłużenie, natomiast dyspozycja płatnika wskazana w poleceniu przelewu nie ma znaczenia. Następnie Dyrektor ZUS podał szczegółowe rozliczenie wpłat dokonanych przez zobowiązanego w dniu 2 lutego 2021 r. i w dniu 3 marca 2021 r.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 9 marca 2023 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 623/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił powyższe postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że kwestia prawidłowości zarachowania przez organ wpłat dokonanych przez zobowiązanego w dniu 2 lutego 2021 r. i w dniu 3 marca 2021 r. nie została w sposób dostateczny wyjaśniona, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ ograniczył się do przedstawienia sposobu zarachowania dokonanych wpłat na poczet należności o wcześniejszym terminie płatności, natomiast pominięty został przepis § 24 rozporządzenia, które - w ocenie Sądu - może mieć zastosowanie do stanu faktycznego sprawy. Sąd wskazał, że w przepisie tym ustalono kolejność pokrywania z dokonanej wpłaty poszczególnych należności (koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, składki i odsetki), a ponadto wynika z niego jednoznacznie, że pokrywa się te należności, które objęte są "danym tytułem wykonawczym". Wobec tego, dopiero gdyby z rozliczenia pozostawała nadwyżka, o której mowa w § 24 ust. 8 rozporządzenia, nadwyżkę tę można zaliczyć na pokrycie zobowiązań, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności. Wskazano następnie, że brak zastosowania przez organ przepisów § 24 rozporządzenia powoduje, że przedwczesna jest wypowiedź organu, czy obowiązki określone w przedmiotowych tytułach wykonawczych wygasły.

Dalej Sąd stwierdził, iż w sprawie nie zostało wyjaśnione, czy należności, na poczet których dokonano zaliczenia, podobnie jak należności dochodzone przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym, wynikają z deklaracji rozliczeniowych złożonych przez skarżącego, czy też wynikają one z innych aktów, mających charakter wykonalny (np. ostatecznej decyzji administracyjnej). Zaakcentowano, że w zaskarżonym wówczas postanowieniu organ nie przytoczył jakichkolwiek okoliczności wskazujących, że należności, na poczet których zarachowano wpłaty, przynajmniej w dacie wydania tego postanowienia nie uległy choćby częściowemu przedawnieniu (nie powołano się na jakiekolwiek zdarzenia powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia). Sąd nadmienił również, że na dokonanie powyższych ustaleń nie pozwalają akta administracyjne, które nie zawierają żadnych dokumentów źródłowych dotyczących należności, na poczet których nastąpiło zaliczenie dokonanych przez skarżącego wpłat. Tymczasem, strona skarżąca nie mogłaby ze skutkiem prawnym dokonać wpłaty na poczet należności składkowych, które wygasły wskutek przedawnienia.

Końcowo Sąd stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oraz przedłożone Sądowi akta administracyjne uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości zaliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat, co bezpośrednio przekłada się na ustalenie, czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku. Sąd wskazał następnie, że w ponownym postępowaniu organ winien w pierwszej kolejności ocenić, czy w sprawie znajduje zastosowanie przepis § 24 rozporządzenia, to jest, czy na tej podstawie istnieje możliwość zaliczenia wpłat strony skarżącej, zaś w razie stwierdzenia podstaw do zastosowania § 12 rozporządzenia, konieczne będzie dokonanie ustaleń w zakresie niezbędnym do oceny kwestii przedawnienia należności, na poczet których dokonano zaliczenia dokonanych wpłat. Następnie organ winien ustalić, czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, a tym samym, czy zaistniała przesłanka art. 33 §2 pkt 5 u.p.e.a.

Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 4 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy postanowienie z dnia 17 czerwca 2021 r. o oddaleniu zarzutów złożonych przez skarżącego.

Odnosząc się do zawartych w powyższym wyroku wskazań Sądu co do braku podania podstawy zarachowania dokonanych przez skarżącego wpłat z dnia 2 lutego 2021 r. i 3 marca 2021 r., organ stwierdził, że wpłaty te zostały zarachowane na podstawie § 12 rozporządzenia, tj. na najstarsze należności skarżącego. Zdaniem organu w sprawie nie znajduje zastosowania przepis § 24 rozporządzenia. Organ zacytował oba powyższe przepisy i wskazał, że w niniejszej sprawie na dzień zarachowania powołanych wyżej wpłat nie istniały jeszcze tytuły wykonawcze obejmujące należności za styczeń 2021 r. i luty 2021 r., których dotyczy niniejsze postępowanie egzekucyjne (tytuły te zostały doręczone skarżącemu w dniu 20 maja 2021 r.) ani upomnienia obejmujące przedmiotowe należności (doręczone skarżącemu w dniu 23 kwietnia 2021 r.). W związku z tym, dokonane przez skarżącego wpłaty zostały zarachowane na podstawie § 12 rozporządzenia, czyli na najstarsze istniejące zadłużenie, natomiast dyspozycja skarżącego wskazana w poleceniu przelewu nie ma znaczenia. Następnie organ przedstawił sposób rozliczenia dokonanych wpłat na poszczególne należności za kwiecień, maj i czerwiec 2011 r. (w tym na należności główne i odsetki). Wobec tego, skoro wpłaty z dnia 2 lutego 2021 r. i 3 marca 2021 r. nie pokryły należności dochodzonych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, zarzut wygaśnięcia obowiązku z tego powodu nie zasługuje zdaniem organu na uwzględnienie. Dalej organ wyjaśnił, że należności z tytułu składek, na poczet których dokonano zarachowania dokonanych przez skarżącego wpłat (tj. okres 03.2011, 04.2011 i 05.2011) wynikają z deklaracji rozliczeniowych sporządzonych z urzędu przez ZUS na podstawie prawomocnej decyzji nr 171UE/2017 znak OU430000/D/2017-006641/001 z dnia 8 grudnia 2017 r. Z kolei należności objęte postępowaniem egzekucyjnym wynikają z deklaracji rozliczeniowych osobiście złożonych przez skarżącego.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności, na poczet których dokonano zarachowania, organ stwierdził, że należności za okres 03.2011, 04.2011 i 05.2011 nie uległy przedawnieniu. Podano, że za powyższy okres ZUS prowadził postępowanie wyjaśniające, zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej podleganie przez skarżącego ubezpieczeniom w Polsce z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a odwołania skarżącego do Sądu Okręgowego oraz Sądu Apelacyjnego zostały oddalone. Organ wyjaśnił, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie ustawodawstwa oraz wydaniem decyzji w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom w Polsce oraz postępowaniami odwoławczymi przed Sądem Okręgowym oraz Sądem Apelacyjnym. Dalej organ poinformował, że do obliczenia okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia za okres 03.2011, 04.2011 i 05.2011 przyjęto:

1. 13.03.2011 r. (złożenie przez skarżącego wniosku o ustalenie ustawodawstwa w związku z zatrudnieniem na S.) do 13.03.2013 r. – ZUS prowadził postępowanie wyjaśniające w powiązaniu z instytucją [...]. Bieg terminu przedawnienia był zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5e u.s.u.s., zgodnie z treścią którego bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd; zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata.

2. 16.12.2015 r. do 18.09.2018 r. – wszczęcie przez ZUS z urzędu postępowania w sprawie weryfikacji ustalonego ustawodawstwa do oddalenia apelacji Sądu Apelacyjnego. Bieg terminu przedawnienia był zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., zgodnie z treścią którego bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacenia składek na te ubezpieczenia od dnia, w którym decyzja stała się prawomocna;

3. decyzja o zadłużeniu 430271DZPDZ220/000144 z dnia 7 maja 2020 r. – wszczęcie postępowania doręczone 19 marca 2020 r., decyzja prawomocna 25 czerwca 2021 r. (wyrok Sądu oddalający). W tym przypadku bieg terminu przedawnienia również był zawieszony na podstawie przepisu art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

Następnie organ powtórzył argumentację z poprzednio wydanego postanowienia (uchylonego przez Sąd w wyroku z dnia 9 marca 2023 r.) odnośnie braku wpływu toczących się postępowań sądowych dotyczących innych należności, niż objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi w tej sprawie (organ wymienił i opisał decyzje wydane w sprawach tamtych należności), na kwestię wymagalności obowiązków wskazanych w tych tytułach wykonawczych.

Nadto organ ponownie (tj. jak w poprzednim postanowieniu, uchylonym przez Sąd) wskazał, że nie można przyjmować braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w przypadku, gdy nie został rozstrzygnięty wniosek o umorzenie należności, podkreślając, że dopiero ewentualna prawomocna decyzja o umorzeniu zadłużenia wywarłaby taki skutek. Wskazał także organ, że aktualny stan sprawy z wniosku o umorzenie zaległości jest taki, że wydana została ostateczna decyzja o odmowie umorzenia zadłużenia, która została przez skarżącego zaskarżona do sądu administracyjnego.

Końcowo organ odniósł się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia przepisu art. 6 ust. 1 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 u.s.u.s. poprzez uznanie, że skarżący ma obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mimo, że kwestia objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym w spornym okresie nie została rozstrzygnięta. Organ podniósł (powtarzając argumentację z poprzedniego postanowienia, uchylonego przez Sąd), że kwestia objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym nie może podlegać ustaleniu w toku postępowania egzekucyjnego. Dalej organ wskazał na okoliczności świadczące jego zdaniem o tym, że skarżący w spornym okresie prowadził działalność gospodarczą., wskazując, że jeśli zdaniem skarżącego nie było podstaw do podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, to winien on był wystąpić do ZUS z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego.

W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w niniejszej sprawie całości materiału dowodowego, poprzez pominięcie faktu, iż postępowania dotyczące określenia wysokości zadłużenia strony skarżącej za poprzednie okresy są nadal w trakcie, co bezsprzecznie wpływa na powstawanie obecnego zadłużenia, pomimo bieżącego regulowania przeze niego należności składkowych;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art 124 § 2 k.p.a., poprzez niewystarczające i zbyt lakoniczne uzasadnienie faktyczne i prawne wydanego rozstrzygnięcia poprzez brak wskazania łącznego czasu zawieszenia biegu terminu przedawnienia;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 u.s.u.s., polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący podlega obowiązkowi uiszczenia składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mimo wykonywania pracy najemnej na terenie S.;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 46 ust. 1 w zw. z art. 32 u.s.u.s., polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący podlega obowiązkowi uiszczenia składek w Polsce;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 1c u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że mimo jednoczesnego wykonywania pracy najemnej na rzecz [...] pracodawcy, a także prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, podlega on wyłącznie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej;

- naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka braku wymagalności obowiązku, podczas gdy analiza zebranego materiału dowodowego prowadzi do zgoła odmiennego wniosku.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a ).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy skarżący nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Biorąc pod uwagę przywołane kryterium kontroli sądowoadministracyjnej, zaskarżonego postanowienia nie można było utrzymać w obrocie prawnym, chociaż z innych powodów, niż te, które podnosił skarżący.

Przedmiotem skargi jest postanowienie ZUS (wierzyciela) oddalające zgłoszone przez stronę zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a.

Jak już powyżej wspomniano, rozpatrywana sprawa była przedmiotem oceny tutejszego Sądu, który w wyroku z dnia 9 marca 2023 r. w sprawie III SA/Wr 623/21, uchylił poprzednie postanowienie ZUS. Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w zakresie istoty sporu, w pierwszej kolejności należy uwzględnić fakt, że ponownie rozpoznając sprawę dotyczącą zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym toczącym się w oparciu o powołane wyżej tytuły wykonawcze, organ na podstawie przepisu art. 153 p.p.s.a. związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wymienionym prawomocnym orzeczeniu WSA we Wrocławiu. Dokonując więc weryfikacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym zaskarżonego postanowienia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Sąd zobowiązany był do dokonania kontroli, czy ZUS prawidłowo uwzględnił wytyczne (ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania) zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1492/15; z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II GSK 614/08).

Podzielając przedstawione wyżej poglądy i analizując działania organu podjęte w konsekwencji poprzedniego wyroku, Sąd stwierdził, iż organy jedynie częściowo zastosowały się do zaleceń zawartych w wyroku tut. Sądu o sygn. akt III SA/Wr 623/21.

Ponownie trzeba wskazać, że w uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, iż organ winien w pierwszej kolejności ocenić, czy w sprawie znajduje zastosowanie przepis § 24 rozporządzenia, tj., czy na tej podstawie istnieje możliwość zaliczenia wpłat skarżącego, zaś w razie stwierdzenia podstaw do zastosowania § 12 rozporządzenia, konieczne będzie dokonanie ustaleń w zakresie niezbędnym do oceny kwestii przedawnienia należności, na poczet których dokonano zaliczenia dokonanych wpłat. Następnie organ winien ustalić, czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, tj., czy zaistniała przesłanka z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.

W ocenie Sądu organ zastosował się do pierwszego z powyższych wskazań i w sposób prawidłowy stwierdził, że przepis § 24 rozporządzenia nie będzie miał zastosowania w sprawie. Organ zasadnie stwierdził, że wpłaty dokonane przez skarżącego winny zostać zarachowane na podstawie § 12 rozporządzenia, tj. na najstarsze należności skarżącego i tak w sprawie uczyniono. Słusznie również podniesiono, że w sprawie nie znajduje zastosowania przepis § 24 rozporządzenia.

Zgodnie z treścią tego przepisu, z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym, proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem. Jak wskazał WSA w przywołanym wyroku z dnia 9 marca 2023 r., w przepisie tym ustalono kolejność pokrywania z dokonanej wpłaty poszczególnych należności (koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, składki i odsetki), a ponadto wynika z niego jednoznacznie, że pokrywa się te należności, które objęte są "danym tytułem wykonawczym". Zatem niewątpliwie warunkiem dokonania zarachowania wpłaty na poczet należności objętej danym tytułem wykonawczym jest istnienie takiego tytułu. Organ w tej mierze zauważył, że w niniejszej sprawie na dzień zarachowania powołanych wyżej wpłat nie istniały jeszcze tytuły wykonawcze obejmujące należności za styczeń 2021 r. i luty 2021 r., których dotyczy niniejsze postępowanie egzekucyjne (tytuły te zostały doręczone skarżącemu w dniu 20 maja 2021 r.) ani upomnienia obejmujące przedmiotowe należności (doręczone skarżącemu w dniu 23 kwietnia 2021 r.). W związku z tym słuszna była ocena dokonana przez organ, że przepis § 24 rozporządzenia nie znajdzie zastosowania do kwestii zarachowania wpłat dokonanych przez skarżącego w dniu 2 lutego 2021 r. i w dniu 3 marca 2021 r. Zasadnie zatem wskazano, że wpłaty te zostały zarachowane na podstawie § 12 rozporządzenia, czyli na najstarsze istniejące zadłużenie, a przeciwna dyspozycja skarżącego wskazana w poleceniu przelewu nie może mieć w tej kwestii znaczenia.

Zdaniem Sądu nie można natomiast uznać, że organ zastosował się do wskazań Sądu w przedmiocie dokonania przez organ ustaleń w zakresie niezbędnym do oceny kwestii przedawnienia należności, na poczet których dokonano zaliczenia dokonanych wpłat. Jak wynika z uzasadnienia wiążącego organ wyroku w sprawie III SA/Wr 623/21, dopiero w oparciu o tak poczynione ustalenia organ mógł stwierdzić, czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, czy też nie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że organ nie dokonał w tej mierze wystarczających ustaleń pozwalających na ocenę wygaśnięcia obowiązku podlegającego przedmiotowej egzekucji.

Po pierwsze, organ w treści postanowienia na s. 7 i 8 wskazał (w formie dwóch tabel), że wpłaty skarżącego z dnia 2 lutego 2021 r. i 3 marca 2021 r. zostały zarachowane na poczet należności z tytułu składek za miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2011 r. Następnie na s. 8 organ podał, że wpłaty te zostały zaksięgowane na najstarsze istniejące zaległości, tj. za miesiące marzec, kwiecień i maj 2011 r., a więc na inny okres niż wskazany wcześniej w tabelach. Dalej organ przedstawia wyjaśnienie okoliczności, na podstawie których przyjął zawieszenie biegu terminu przedawnienia za okres marzec, kwiecień i maj 2011 r., zamiast – jak wcześniej wskazano – za kwiecień, maj i czerwiec 2011 r. Powyższej istotnej sprzeczności w uzasadnieniu postanowienia nie sposób pominąć. Nie można bowiem jednoznacznie ustalić, na poczet których należności organ ostatecznie dokonał zarachowania wpłat poczynionych przez skarżącego. Dodatkowo, gdyby przyjąć, że zostały one zarachowane na poczet należności za okres kwiecień, maj i czerwiec 2011 r., tak jak wskazał pierwotnie organ, brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia okoliczności powodujących ewentualne zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za czerwiec 2011 r.

Powyższe samo z siebie przesądza o nieprawidłowości działań organu pod kątem realizacji wskazań zawartych w wyroku WSA.

Niezależnie od tego, Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ i tak niewystarczająco wyjaśnił kwestię powoływanego zawieszenia biegu terminu przedawnienia za okres 03.2011, 04.2011 i 05.2011. Organ wskazał bowiem, że przyjął, co następuje (cyt.):

"1) 13.03.2011 r. (złożenie przez skarżącego wniosku o ustalenie ustawodawstwa w związku z zatrudnieniem na S.) do 13.03.2013 r. – ZUS prowadził postępowanie wyjaśniające w powiązaniu z instytucją [...]. Bieg terminu przedawnienia był zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5e u.s.u.s., zgodnie z treścią którego bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd; zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata.

2). 16.12.2015 r. do 18.09.2018 r. – wszczęcie przez ZUS z urzędu postępowania w sprawie weryfikacji ustalonego ustawodawstwa do oddalenia apelacji Sądu Apelacyjnego. Bieg terminu przedawnienia był zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., zgodnie z treścią którego bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacenia składek na te ubezpieczenia od dnia, w którym decyzja stała się prawomocna;

3. decyzja o zadłużeniu 430271DZPDZ220/000144 z dnia 7 maja 2020 r. – wszczęcie postępowania doręczone 19 marca 2020 r., decyzja prawomocna 25 czerwca 2021 r. (wyrok Sądu oddalający). W tym przypadku bieg terminu przedawnienia również był zawieszony na podstawie przepisu art. 24 ust. 5f u.s.u.s."

W ocenie Sądu takie skrótowe i wręcz "hasłowe" wskazanie okoliczności mających przemawiać za przyjęciem zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanych należności, bez podania konkretnych dat, organów (sądów) i numerów orzeczeń oraz bez wytłumaczenia, z jakich przyczyn organ uznaje że dana okoliczność wypełnia przesłanki zawarte w zacytowanych przepisach, nie może być uznane za prawidłowe z punktu widzenia zaleceń przewidzianych w wiążącym organ wyroku WSA. Innymi słowy, nie można uznać, że organ dokonał "ustaleń w zakresie niezbędnym (podkreślenie tut. Sądu) do oceny kwestii przedawnienia należności, na poczet których dokonano zaliczenia dokonanych wpłat", tak jak jest o tym mowa we wskazaniach WSA wynikających z powyższego wyroku. W szczególności organ nie wyjaśnia stronie charakteru powoływanych decyzji i postępowań, które uznaje za powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia (tj. czy postępowanie w sprawie weryfikacji ustalonego ustawodawstwa podane w pkt 2 powyżej jest postępowaniem w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, tak jak jest o tym mowa w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. i z jakich przyczyn, jak również, jaki jest wpływ postępowania o ustalenie ustawodawstwa w związku z zatrudnieniem skarżącego na S. na bieg terminu przedawnienia i czy pozwala on na uznanie, że kwestia ta stanowi zagadnienie wstępne, od rozstrzygnięcia którego uzależnione jest wydanie decyzji po myśli art. 24 ust. 5e u.s.u.s., jaki ma charakter decyzja o zadłużeniu i czy stanowi ona decyzję ustalającą obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, jak wymaga tego przepis art. 24 ust. 5f u.s.u.s.). Sprzeciw budzi również podawanie informacji o prawomocności wydanych decyzji w sposób "hasłowy" ("wyrok Sądu oddalający", "oddalenie apelacji Sądu Apelacyjnego") bez podania jakichkolwiek dalszych informacji konkretyzujących dane postępowanie i jego wynik. Rację ma również skarżący, podnosząc, że organ nie wskazał łącznego czasu zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Ponadto należy zauważyć, że również w aktach administracyjnych nie sposób odnaleźć żadnych dokumentów wskazujących na okoliczności podane w uzasadnieniu postanowienia. Samo załączenie powyższych dokumentów przy tak skrótowym i mało czytelnym potraktowaniu okoliczności przemawiających zdaniem organu za przyjęciem zawieszenia biegu terminu przedawnienia, nie mogłoby zostać uznane za wystarczające w świetle wskazań zawartych w omawianym wyroku z dnia 9 marca 2023 r., niemniej jednak Sąd wskazuje, że w wyroku tym zwracano również uwagę na braki w aktach administracyjnych sprawy.

Aktualne pozostaje zatem stwierdzenie WSA zawarte w powyższym wyroku, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oraz przedłożone Sądowi akta administracyjne uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości zaliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat, co bezpośrednio przekłada się na ustalenie, czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku.

Ocena pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, stanowiących powielenie zarzutów składanych w sprawie III SA/Wr 623/21, nie była na tym etapie możliwa, skoro Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 9 marca 2023 r. nie dopatrzył się w tej mierze naruszeń ze strony organu, a organ w obecnym postanowieniu przedstawił zasadniczo tę samą argumentację. Natomiast argumenty skargi stanowiące rozszerzenie zarzutów składanych w sprawie III SA/Wr 623/21 nie mogły zostać uwzględnione z tego powodu, że nie były one przedmiotem zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej składanych w toku postępowania egzekucyjnego, a postępowanie przed Sądem jest ograniczone do oceny prawidłowości działania organu dotyczące konkretnych, zgłoszonych przed tym organem zarzutów w sprawie egzekucji.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza przepis art. 153 p.p.s.a. i uchylił to postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ winien uwzględnić wyrażoną przez Sąd ocenę prawną i zrealizować – tym razem prawidłowo – wskazania zawarte w wyroku z dnia 9 marca 2023 r.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania sądowego w związku z brakiem wystąpienia powyższych kosztów w sprawie.