Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 247/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 3, art. 4, art. 5 pkt 1 i 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 100
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
article: Art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: Art. 119 pkt 2, art. 151, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 14 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 9 stycznia 2023 roku nr KO.4111.545.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. ał


UZASADNIENIE

II SA/Łd 247/23

U Z A S A D N I E N I E

Wnioskiem z dnia 20 września 2021 r. J.Z. zwróciła się do MGOPS w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, B.Z.

Decyzją z dnia 13 października 2021 r. Burmistrz Krośniewic odmówił zainteresowanej przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, decyzją z dnia 18 listopada 2021 r., utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 15 czerwca

2022 r., II SA/Łd 88/22 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 18 listopada 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Krośniewic z dnia 13 października 2021 r. Jak wynika z uzasadnienia, w uznaniu Sądu nielegitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, w tym przede wszystkim zstępnemu osoby wymagającej opieki, sprawującemu faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli, z uwagi na swój stan zdrowia lub wiek, skutecznie taką pomoc świadczyć osobie wymagającej opieki. Zdaniem Sądu Kolegium przedwcześnie uznało, że w sprawie nie zostały spełnione warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i na tej podstawie niewłaściwie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Sąd wskazał, że organy zobowiązane będą do wyjaśnienia okoliczności, czy stan zdrowia M.Z. nie uniemożliwia mu sprawowania rzeczywistej opieki nad chorą żoną B.Z. Ustalenia w powyższym zakresie są bowiem istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącej złożonego w kontrolowanej sprawie administracyjnej.

Decyzją z dnia 25 listopada 2022 r. organ I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówił J.Z. przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, mające zastosowanie w sprawie, w tym wymienił krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedstawił ustalenia związane z dotychczas prowadzonym postępowaniem. Organ ustalił, że J.Z. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Mieszka wspólnie z rodzicami, B.Z. i M.Z., z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. B.Z. jest osobą chorą, po udarze, wymagającą opieki i pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mąż matki, a ojciec J.Z. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kilka lat temu przeszedł operację oka, choruje na choroby układu oddechowego oraz krążenia. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, iż J.Z. zapewnia mamie całodobową pomoc, gdyż mąż matki M.Z., z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie takiej opieki sprawować, ponieważ sam wymaga czasowej lub częściowej pomocy innych osób. Strona dba o higienę osobistą mamy, podaje jej leki, ma kontakt z lekarzem, dba o porządek w mieszkaniu, robi zakupy, przyrządza posiłki. Jednakże organ zauważa, iż są to podstawowe czynności domowe, które są wykonywane bez względu na niepełnosprawność domownika. Codzienne obowiązki domowe, tj. pranie, gotowanie, sprzątanie, zakupy czy utrzymywanie porządku są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Bezspornym jest, iż J.Z. wykonuje także czynności opiekuńcze, związane z potrzebami mamy, która z uwagi na stan zdrowia potrzebuje pomocy drugiej osoby (m.in. przy poruszaniu się, spożywaniu posiłków bądź ubieraniu). Jednakże zajęcia związane z opieką nad matką np. dbanie o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków bądź podawanie leków 2 razy dziennie nie wykluczają całkowicie podjęcia aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

Następnie organ wskazał, że w dniu 21 września 2021 r. (w dniu, w którym J.Z. ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne), B.Z. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydane na czas określony do dnia [...] maja 2022 r. W dniu 4 maja 2022 r. B.Z. wystąpiła z wnioskiem o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] czerwca 2022 r. wydał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do [...] grudnia 2023 r., ze względu na posiadane schorzenie. Dalej organ wskazał, że B.Z. - osoba wymagająca opieki - pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek M.Z. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę odmowy J.Z. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad matką. M.Z. posiada również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2021 r., z którego wynika, iż jest częściowo niezdolny do pracy do [...] stycznia 2023 r. "Częściowa niezdolność do pracy pozostaje w związku z wypadkiem przy pracy i pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku". W dniu 4 listopada 2022 r. podczas przesłuchiwania strony, organ uzyskał informację, iż M.Z. jest pod stałą kontrolą lekarską (wizyta raz na pół roku, najbliższa w dniu 14 grudnia 2022 r.), w związku z chorobą - odwarstwienie siatkówki z przedarciem (lewe oko). Ojciec nie widzi na lewe oko. Nie jest w stanie dźwigać. Nie jest w stanie sprawować opieki oraz pomocy nad żoną - B.Z., ze względu na stan zdrowia. Sprawowanie opieki oraz pomocy przy B.Z. opiera się głównie na dźwiganiu (podnoszeniu, pomocy przy poruszaniu się), natomiast M.Z. nie jest w stanie dźwigać. J.Z. poinformowała, że ojciec wymaga pomocy osoby drugiej, w wielu czynnościach życia codziennego. Również z treści oświadczenia M.Z. z dnia 4 listopada 2022 r. wynika, iż nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną ze względów zdrowotnych. Z wykonanej oceny pacjenta wg skali Barthel przez pielęgniarkę środowiskową wynika, iż stan pacjenta (M.Z.) określono jako średnio ciężki. Następnie organ zacytował treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie z orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2022 r., niepełnosprawność B.Z. istnieje od 62-go roku życia, co oznacza, iż nie spełnia warunku wymienionego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania J.Z. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ odniósł się także do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 cytując fragmenty jego uzasadnienia. Wskazał, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje obowiązującym przepisem prawa. Reasumując organ wskazał, że bezspornym jest fakt, iż matka J.Z. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i w życiu codziennym wymaga pomocy drugiej osoby, co wynika z treści orzeczenia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że J.Z. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i tę opiekę zapewnia, jednakże nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.Z., reprezentowana przez adwokata A.D., podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niesłuszne uznanie, iż wnioskodawczyni, będąc faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja jest niesłuszna. Podstawą wydania decyzji było wyłącznie ustalenie, iż niepełnosprawna matka pozostaje w związku małżeńskim z M.Z., który nie ma orzeczonej niepełnosprawności oraz że niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu przez nią 18 lat. Pełnomocnik powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawił stanowisko w sprawie.

Decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki oraz innymi członkami rodzin tych osób. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie.

Z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że B.Z. legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...].06.2022 r. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...].03.2021 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].04.2021 r. Orzeczenie zostało wydane do [...].12.2023 r. W sprawie bezspornym jest fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z M.Z., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie z dnia [...].05.2021 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. zostało wydane na czas określony do [...].05.2024 r. W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].12.2021 r., z którego wynika, że M.Z. jest częściowo niezdolny do pracy do [...].01.2023 r. Data powstania częściowej niezdolności do pracy: trwa. Częściowa niezdolność do pracy pozostaje w związku z wypadkiem przy pracy i pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, złożyła J.Z. (osoba sprawująca opiekę), która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Z oświadczenia strony z dnia 20.09.2021 r. (data wpływu do organu) wynika, że od momentu powrotu mamy ze szpitala zmuszona była zrezygnować z dotychczasowej pracy, aby móc się nią zająć. Mama wymaga całodobowej pomocy i opieki. Jest po udarze niedokrwiennym, ma sparaliżowaną prawą stronę. Nie jest w stanie sama wstać, ubrać się, umyć, czy też przejść z pokoju do kuchni. Tata, a mąż mamy chciałby się nią zajmować, jednak nie jest w stanie. Jest po operacjach oka, nie może dźwigać i ma prowadzić oszczędny tryb życia. Strona oświadczyła, że mamą opiekuje się od marca. W dniu 20.09.2021 r. M.Z. złożył oświadczenie, z którego wynika m.in., że z uwagi na swój stan zdrowia, jest po operacji oka lewego z powodu odwarstwienia się siatkówki z przedarciem, nie może opiekować się chorą żoną, mając na uwadze zalecenia jakie otrzymał ze szpitala (nie może dźwigać, schylać się, napinać mięśni). W dniu 24.09.2021 r. specjalista pracy socjalnej przeprowadził z J.Z. wywiad środowiskowy z którego wynika, że ww. zapewnia matce całodobową opiekę przebywając z nią w jednym pokoju. Zły stan zdrowia matki nie pozwala na przebywanie bez opieki. Mąż matki posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i również wymaga opieki ze strony córki. Rodzina utrzymuje się z renty M.Z. oraz emerytury rolniczej wraz z dodatkami B.Z.. J.Z. pomaga matce we wszystkich czynnościach, tj. myciu, jedzeniu, ubraniu, sprząta i gotuje. Do wywiadu został dołączony dokument o nazwie "Ocena pacjenta wg. skali Barthel" sporządzony przez pracownika socjalnego, opisujący zakres wykonywanych przez B.Z. czynności według przewidywanej wartości punktowej w skali od 1-10 dla każdej czynności. Wzór karty określa załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, którą podpisuje lekarz ubezpieczenia zdrowotnego albo lekarz zakładu opiekuńczego, pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego albo pielęgniarka zakładu opiekuńczego. Zwrócić należy uwagę, że pracownik socjalny nie ma uprawnień medycznych do oceny stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, nie ma również wiadomości specjalnych, które pozwoliłby mu w pełni ocenić samodzielność tej osoby. Ustalenia w tym zakresie należy przyjąć jako obserwacje pracownika socjalnego dokonane podczas wywiadu środowiskowego, który zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego, może ocenić co najmniej zakres możliwych do wykonania przez osobę wymagającą opieki czynności samoobsługowych dla celów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z karty tej wynika, że B.Z. nie jest w stanie sama wykonać żadnych czynności higienicznych, potrzebuje kompleksowej pomocy innej osoby w ubraniu się i rozebraniu. Natomiast potrzebuje pomocy w przygotowaniu posiłków, korzystaniu z toalety, myciu i kąpieli, poruszaniu się, przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadaniu. Ustalony zakres opieki wynika nie tylko z wywiadu środowiskowego, ale również z oświadczenia strony z dnia 24.09.2021 r. Czynności wykonywane podczas opieki nad B.Z. to m.in. utrzymanie higieny - raz dziennie; prowadzanie do toalety - 6 razy dziennie; wymiana pielucho-majtek - 2 razy dziennie; przygotowywanie ubrań, ubranie -codziennie; ćwiczenia - raz dziennie; mierzenie ciśnienia - raz dziennie; podawanie leków -2 razy dziennie; przygotowywanie i podawanie posiłków - 4 razy dziennie; wizyty lekarskie -konsultacje telefoniczne; wyjścia na spacery - raz dziennie; układanie do snu, czuwanie w nocy. Organ pierwszej instancji wypełniając wskazania WSA w Łodzi co do dalszego postępowania, tj. ustalenia okoliczności czy stan zdrowia M.Z. nie uniemożliwia mu sprawowania rzeczywistej opieki nad chorą żoną, w dniu [...].11.2022 r. przesłuchał J. Z. Z protokołu przesłuchania strony wynika, że M.Z. jest pod stałą kontrolą lekarską, w związku z chorobą - odwarstwienie siatkówki z przedarciem (lewe oko), nie widzi na wskazane oko, nie jest w stanie dźwigać. M.Z. nie jest w stanie sprawować opieki oraz pomocy nad żoną ze względu na stan zdrowia. Sprawowanie opieki oraz pomocy przy B.Z. opiera się głównie na dźwiganiu (podnoszeniu, pomocy przy poruszaniu się), natomiast M.Z. nie jest w stanie dźwigać. Strona poinformowała, że ojciec wymaga pomocy osoby drugiej, w wielu czynnościach życia codziennego, np. krojenie warzyw, owoców, pomocy przy zapoznawaniu się z dokumentacją (problemy z czytaniem). Ubierze się samodzielnie, lecz nie jest w stanie samodzielnie uszykować sobie odzieży, przygotuje herbatę/kawę samodzielnie, lecz przy niewielkiej ilości wody w czajniku. Samodzielnie korzysta z toalety, łazienki, ale musi mieć włączone światło. Posiada prawo jazdy (kat. B), lecz ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie kierować pojazdem. Ma problemy z poruszaniem się po obejściu wieczorową porą. J.Z. stwierdziła, że sytuacja zdrowotna taty nie uległa poprawie. Ze złożonego przez M.Z. oświadczenia z dnia 04.11.2022 r. wynika, że nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, ze względów zdrowotnych. Żona wymaga opieki i pomocy przy czynnościach życia codziennego, tj. wstawaniu, przemieszczaniu się przygotowywaniu posiłków, kąpieli, a także porządkach domowych - przy czym to wszystko wiąże się z wysiłkiem osoby sprawującej opiekę nad chorą żoną, a jego stan zdrowia na to nie pozwala. Wskazał, że w dokumentach od lekarzy zawarte są informacje, że po przebytych zabiegach nie należy dźwigać, napinać mięśni czy schylać się, bo może to spowodować kolejne urazy w oku. Z dokumentu o nazwie "Ocena pacjenta wg. skali Barthel" sporządzonego przez pielęgniarkę środowiskową wynika, że Pan M.Z. jest po przebytych zabiegach operacyjnych na oku lewym. Dwukrotnie odwarstwiona siatkówka z przedarciem. W związku z tym nastąpiła utrata wzroku. Dlatego ma trudności z wykonywaniem niektórych czynności - nie może dźwigać oraz dużo schylać się. Z oceny pacjenta M.Z. wg skali Barthel wynika, iż stan pacjenta określono jako średnio ciężki.

Odnosząc się do powołanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawy odmowy przyznania J.Z. świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, a więc w innym okresie, niż to wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że kwestia ta była przedmiotem oceny WSA w Łodzi w wyroku z dnia 15.06.2022 r. sygn. akt II SA/Łd 88/22. W wyroku tym Sąd stwierdził, że "organ II instancji prawidłowo przyjął, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Powyższy wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne". Ww. wyrok uzyskał walor prawomocności, co oznacza, że jest wiążący dla stron i sądu, który je wydał oraz sądów i innych organów państwowych, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także w stosunku do innych osób (art. 170 p.p.s.a.). Przepisy art. 153 i art. 170 p.p.s.a. mają charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W ponownym postępowaniu organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie.

W konsekwencji, w toku prowadzonego ponownie postępowania, organ pierwszej instancji, uwzględniając powyższy pogląd Sądu z wyroku z dnia 15 czerwca 2022 r., nie miał podstaw prawnych ponownie odmawiać J.Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Analizując zaskarżoną decyzję, Kolegium uznało o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, aczkolwiek z innej przyczyny niż wskazanej przez organ pierwszej instancji.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - stanowiącym jedną z negatywnych przesłanek dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się na tle wykładni tego przepisu dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione wart. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki.

Jedno stanowisko wyrażało pogląd, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. au.ś.r. Drugie stanowisko uznawało natomiast, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji uznawano, że świadczenie może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej.

Z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie sądowym w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów (sygn. akt I OPS 2/22) po rozpoznaniu wniosku RPO podjął następującą uchwałę: 1. "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. l ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. - dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych".

Stosownie do art. 269 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio (§ 1). W przypadkach, o których mowa w § 1, skład siedmiu sędziów, skład Izby lub pełny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmuje ponowną uchwałę. Przepisu art. 267 nie stosuje się (§ 2). Jeżeli skład jednej Izby Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniający zagadnienie prawne nie podziela stanowiska zajętego w uchwale innej Izby, przedstawia to zagadnienie do rozstrzygnięcia pełnemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego (§ 3). W doktrynie wskazuje się, że z przepisu art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. "Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Ogólna moc wiążąca uchwał abstrakcyjnych i konkretnych obejmuje tylko wykładnię zawartą w sentencji uchwały, oczywiście w granicach wyznaczonych wnioskiem uprawnionego podmiotu lub postanowienia składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. uwagi do art. 268, teza 3). Wykładnia podana w sentencji uchwały wykraczająca poza te granice, jak również te poglądy prawne wyrażane w uzasadnieniu uchwały, które nie mają bezpośredniego związku z wykładnią sformułowaną w jej sentencji, są pozbawione ogólnej mocy wiążącej. Ogólnej mocy wiążącej pozbawiona będzie (w całości lub w części) uchwała konkretna obejmująca wprawdzie problematykę wskazaną w wystąpieniu składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednakże niewykazująca niezbędnego związku (w całości lub w części) z okolicznościami danej sprawy (zob. np. uwagi do art. 9, teza l w części odnoszącej się do uchwały NSA (7) z 12.12.2005 r., II OPS 4/05, ONSAiWSA 2006/2, póz. 37; podobne zastrzeżenia nasuwa uchwała NSA z 29.06.2009 r., I FPS 1/09, ONSAiWSA 2009/5, poz. 82; szerzej zob. A. Kabat, Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podjęte w latach 2008-2009..., s. 33)" - teza 3 i 4 w A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 269. W tezie 6 powołanego komentarza stwierdzono, że "Skoro wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych, to formalnie nie wiąże ona organów administracji publicznej, stron i uczestników postępowania. Nie może jednak budzić wątpliwości, że czynność procesowa strony, np. wniesienie skargi do sądu administracyjnego, zmierzająca do wydania orzeczenia sprzecznego z tą wykładnią, pozostanie z reguły bezskuteczna. Powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale. Należy się zgodzić z A. Skoczylasem, że organy administracji publicznej będą najczęściej akceptować wykładnię przyjętą w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w obawie przed zakwestionowaniem w postępowaniu sądowoadministracyjnym ich rozstrzygnięcia opartego na wykładni sprzecznej ze stanowiskiem uchwały (A. Skoczyłaś, Moc..., s. 602-603; podobnie D. Dąbek, Prawo sędziowskie w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2010, s.491)".

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny rozpatrywanej sprawy oraz powołaną wyżej uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. Kolegium uznało, że w rozpatrywanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny J.Z. względem jej matki B.Z. przed obowiązkiem alimentacyjnym jej męża, a ojca zainteresowanej - M.Z.. Bezsporne jest, tak wynika bowiem z akt sprawy, że wymagająca opieki matka zainteresowanej ma męża, który nie legitymuje się (i nie legitymował się w dacie wydawania zaskarżonej decyzji) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro zatem jest współmałżonek wymagającej opieki B.Z. nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie ma podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce J.Z., wyklucza to bowiem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Uznać zatem należy, że wobec treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stosownie do ww. uchwały NSA - J.Z. nie kwalifikuje się do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoją matką, B.Z.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niesłuszne uznanie, iż wnioskodawczyni, będąca faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe uchybienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o zmianę przez przyznanie J.Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B.Z. od dnia 20.09.2022 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik strony powołując się na stan faktyczny sprawy i orzecznictwo sądowoadministracyjne uszczegółowił powyższy zarzut. Ponadto odniósł się do przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nie była podstawą prawną do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 9 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Krośniewic z dnia 25 listopada 2022 r. o odmowie przyznania J.Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Sprawa przyznania J.Z. świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem badania przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 15 czerwca 2022 r., II SA/Łd 88/22 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 18 listopada 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Krośniewic z dnia 13 października 2021 r.

W ww. wyroku tut. Sąd wskazał, że "w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pomimo tak sformułowanego zapisu w powyższym przepisie, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, podzielając w pełni poglądy prezentowane w tej materii w orzecznictwie sądów administracyjnych, stoi na stanowisku, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można ograniczać się, jak uczyniły to organy, jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 382/21, a także wyroki WSA w Łodzi z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 524/21 oraz z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 741/21, CBOSA). Stąd też zdaniem Sądu, przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. (...) Sąd uważa, że nielegitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, w tym przede wszystkim zstępnemu osoby wymagającej opieki, sprawującemu faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli, z uwagi na swój stan zdrowia lub wiek, skutecznie taką pomoc świadczyć osobie wymagającej opieki".

Jak jednak trafnie zauważyło Kolegium, mimo że w wyroku z dnia 15 czerwca 2022 r. tut. Sąd stwierdził, że istnieją sytuacje, w których pomimo pozostawiania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, to już po wydaniu ww. orzeczenia i przed dniem wydania zaskarżonej decyzji, w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którą:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W uzasadnieniu ww. uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, a więc legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Powyższą regulację dotyczącą stopni niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym o znacznym stopniu niepełnosprawności, można więc traktować jak przypadek definicji legalnej. Naczelny Sąd wskazał również, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Odnosząc się do podnoszonych w orzecznictwie wątpliwości co do zgodności rozważanych przepisów u.ś.r. z zasadami konstytucyjnymi, Sąd dostrzegł, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Zdaniem NSA regulacja ta nie jest także sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała z dnia 14 listopada 2022 r. nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może w konsekwencji zatem badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka. Jak podkreślił WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 31 maja 2023 r., II SA/Go 172/23 nie jest dopuszczalne przeprowadzenie innych dowodów niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki przez współmałżonka osoby wymagającej opieki.

Podkreślenia wymaga, że przytoczone wyżej tezy uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego są wiążące dla każdego sądu administracyjnego, chyba że skład tego sądu postanowi uruchomić procedurę obalenia związania stanowiskiem prawnym wyrażonym w tego rodzaju uchwale (art. 269 § 1 p.p.s.a.). Ponieważ skład orzekający w niniejszej sprawie nie dostrzegł podstaw do odstąpienia od poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, oraz przedstawienia NSA rozważanego zagadnienia prawnego do ponownego rozpoznania, dlatego uchwała ta zachowuje w niniejszej sprawie moc wiążącą.

Reasumując, w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 za odpowiadające art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że nie można było przyznać świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej J.Z. w związku z opieką nad matką, która pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

dc