Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 451/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 3 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dariusz Bociarski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 776/21 w sprawie ze skargi A.. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 23 czerwca 2021 r. nr SKO.421.584.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 776/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. ., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako "SKO" lub "Kolegium") z 23 czerwca 2021 r., nr SKO.421.584.2021, wydaną w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

W ocenie Sądu I instancji Kolegium dokonało prawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmując, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, wskazane w przepisie art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać wnioskodawcy z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której córka, jak i ojciec osoby wymagającej opieki, nie byliby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. Podobnie sytuacja pozbawienia danej osoby władzy rodzicielskiej nad dzieckiem mogłaby stanowić okoliczność wykluczenia tego dziecka z wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców. Ponieważ żadna z powyższych sytuacji nie miała miejsca, wyklucza to przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. K., zaskarżając ów wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono:

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż znajduje on zastosowanie wyłącznie gdy spełnione są łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1a pkt. 1-3, podczas gdy znajduje on zastosowanie również w sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji w bliższej kolejności nie są stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, a w konsekwencji błędne uznanie, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy jest on zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego względem siostry E. K.;

2. art. 17 ust. pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędne zastosowanie i niezasadne uznanie, że zobowiązana w pierwszej kolejności córka J. J., pomimo istnienia przesłanek potwierdzających niemożność objęcia opieki przez ww. nad niepełnosprawną matką, nie stanowi uzasadnionej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, który de facto sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną siostrą;

3. art. 17 ust. pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że mimo ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego, nie podejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej w celu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą wymagającą stałej opieki i faktycznego sprawowania tej opieki, skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jako że obowiązek alimentacyjny córki siostry skarżącego, wyprzedza jego obowiązek, bez jednoczesnego uwzględnienia faktu, iż córka nie jest w stanie uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki;

4. art. 144 z in. 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez jego błędną wykładnię i pominięcie faktu, iż E. K. de facto nigdy nie sprawowała opieki nad córką J. J., która wychowywała się w rodzinie zastępczej, a także faktu, iż władza rodzicielska E. K. nad jej córką została ograniczona, a w konsekwencji błędne uznanie, iż to J. J. jest zobowiązana do wykonywania obowiązku alimentacyjnego względem matki, w sytuacji, w której przyjęcie takiego stanu rzeczy należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

5. art. 129 w zw. z art. 132 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że niemożność uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem E. K. przez krewnych zobowiązanych w pierwszej kolejności tj. przez córkę, a także ojca, nie jest uzasadnioną przesłanką do obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym brata uprawnionej – A. K. sprawującego jednocześnie stałą opiekę nad E. K., a nadto, jakoby nie przysługiwało mu prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością zrezygnowania z zatrudnienia i sprawowania opieki nad siostrą;

6. art. 18, art. 32 w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżący, będący prawnym i faktycznym opiekunem osoby legitymującej się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, rezygnując z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad E. K. nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana w pierwszej kolejności córkę E. K., podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie A. K. do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania faktycznej opieki nad siostrą i konieczności rezygnacji z zatrudnienia.

Naruszenie przepisów postępowania, tj,:

1. art. 1 oraz art. 3 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 ww. ustawy, poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 ustawy, polegające na całkowitym braku rozpoznania w skardze zarzutu niezastosowania art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z którym państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a także nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w uzasadnieniu wyroku do tego zarzutu;

2. art. 1 oraz art. 3 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 ww. ustawy, poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 ustawy, polegające na całkowitym braku rozpoznania w skardze zarzutu błędnej wykładni art. 18, art. 32 w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania ww. przepisów przejawiającego się w przyjęciu, że skarżący, będąc prawnym i faktycznym opiekunem osoby legitymującej się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, rezygnując z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad E. K. nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana w pierwszej kolejności córkę E. K., podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie A. K. do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania faktycznej opieki nad siostrą i konieczności rezygnacji z zatrudnienia;

3. art. 8 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego przez uznanie, że zgodne z zasadą zaufania obywatela do organów jest prezentowanie wykładni przepisów w sposób skrajnie sprzeczny z ich celem, mimo bezspornie ustalonego sprawowania opieki faktycznej przez skarżącego nad jego siostrą oraz rezygnacji z dalszego zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenia rozprawy jego nieobecność.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

W piśmie procesowym z 10 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego poinformował o śmierci w dniu 20 kwietnia 2022 r. H. K. (ojca E. K.). Do pisma został dołączony akt zgonu.

W kolejnym piśmie procesowym z 15 listopada 2023 r. poinformował o wydaniu w stosunku do B. J. (wnuczki E. K.) orzeczenia o niepełnosprawności z 5 października 2023 r. Do pisma został załączony odpis tego orzeczenia, z którego wynika, że B.J. została zaliczona do osób niepełnosprawnych do 31 października 2024 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Zarzuty na jakie powołano się w skardze kasacyjnej zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., jednakże istota sprawy dotyczy wykładni powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.), art. 17 ust. 1a pkt 1- 3 u.ś.r. w zw. z art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej jako "k.r.o."), art. 132 k.r.o. i art. 144 k.r.o. oraz art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. Odniesienie się do tych zarzutów wymaga poczynienia kilku uwag natury ogólnej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. również uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy istnieją inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie k.r.o. do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają przy tym w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

Zgodnie z kolei z przepisami kodeksu rodzinnego obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Ponadto obowiązek alimentacyjny - zgodnie z treścią art. 144 k.r.o.- dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia przy tym wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni - w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki,

prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do II stopnia, tj. rodzeństwo), a także powinowaci w wypadkach określonych w art. 144 k.r.o.

W myśl art. 129 § 1 k.r.o., jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Na podstawie zaś art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Wykładnia przytoczonych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie była jednolita. W orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki.

Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki.

Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wyżej wymienione osoby jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Przyjęcie jednego z dwóch przedstawionych przeciwstawnych sposobów wykładni wyżej wymienionych przepisów ma kluczowe znaczenie w sprawie, albowiem z okoliczności sprawy wynika, że o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił brat osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy w dacie wydania kontrolowanej przez Sąd Wojewódzki decyzji żył jej ojciec i córka, którzy nie legitymowali się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę I OPS 2/22 następującej treści:

"1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)"

Naczelny Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu powyższej uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. statuująca warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono przy tym, że rozbieżności w stosowaniu powyższego przepisu nie dotyczyły rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i koniecznością poszukiwania normy prawnej w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Natomiast wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych przewidzianych w tej ustawie. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

W świetle powyższego, jako chybiony należało ocenić zarzut dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 144 k.r.o. oraz art. 129 w zw. z art. 132 k.r.o. Sąd ten bowiem trafnie przyjął, że obowiązek alimentacyjny względem siostry skarżącego winien być w pierwszej kolejności realizowany przez biologiczną córkę oraz ojca, w sytuacji nie legitymowania się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Za niezasadny należy również uznać zarzut dotyczący naruszenia 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W ww. uchwale z 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozważał również względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej przepisów u.ś.r. – również w wymiarze konstytucyjnym.

Rozważania te doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Pogląd wyrażony w powyższej uchwale skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

W konsekwencji chybiony okazał się także drugi z zarzutów skargi kasacyjnej – naruszenia przepisów postępowania, które miało polegać na naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające na całkowitym braku rozpoznania w skardze zarzutu naruszenia ww. przepisów Konstytucji RP oraz naruszeniu art. 8 § 1 k.p.a. Jak to już bowiem wyżej wyjaśniono, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, jedynie w sytuacji, w której córka i ojciec osoby wymagającej opieki legitymowaliby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bratu, o ile oczywiście organy ustaliłby spełnienie kryteriów pozytywnych wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego kasacyjnie, iż za uwzględnieniem skargi kasacyjnej przemawiają okoliczności przedstawione w pismach procesowych z 23 maja 2022 r. (zgon ojca osoby wymagającej opieki 20 kwietnia 2022 r.), oraz z 15 listopada 2023 r. (uzyskanie 5 października 2023 r. przez B.J.- córkę J. J. - orzeczenia o niepełnosprawności do 31 października 2024 r.), wskazać trzeba, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, natomiast art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych definiuje kryterium kontroli działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania przez organ ostatecznego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r. II OSK 1974/10, publikowane CBOSA). W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał na nowe, nieznane organom oraz Sądowi Wojewódzkiemu w dniu orzekania dowody, które w jego ocenie wskazywały na zasadność jego żądania.

Jednak zmiana stanu faktycznego odnośnie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej w rodzinie skarżącego kasacyjnie może mieć znaczenie jedynie na przyszłość, w sytuacji zainicjowania nowego postępowania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, zgodnie z art. 184 p.p.s.a..

Przepis art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.