Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 567/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 166 a par. 2, art. 18, art. 166b
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Konrad Aromiński, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Czarkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Maciej Kurasz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na wypłatę środków z zajętego rachunku bankowego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na rzecz S. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadzi postępowanie zabezpieczające do majątku S. Sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") na podstawie własnych zarządzeń zabezpieczenia o nr [...] oraz [...] z 20 września 2023 roku, obejmujących przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług VAT za 12/2022r., 1, 2, 3, 4 / 2023 r. w łącznej wysokości 552 543,00 zł.

W toku prowadzonego postępowania zawiadomieniem nr [...] z 21 września 2023 roku (wpływ zawiadomienia do banku 21 września 2023 roku) Naczelnik Urzędu Skarbowego W. dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Bank częściowo zrealizował zajęcie i przekazał 2 października 2023 roku środki pieniężne na konto depozytowe Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Ww. zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami zarządzeń zabezpieczenia doręczono Skarżącej 4 października 2023 roku.

W dniu 26 października 2023 roku do Organu wpłynął wniosek "o zwolnienie spod egzekucji pieniędzy na wypłaty wynagrodzenia dla pracowników i inne zobowiązania." Skarżąca wnioskuje o zwolnienie kwoty na wypłaty wynagrodzenia dla pracowników za czerwiec 2023 roku w kwocie 34900 zł oraz na zapłatę zobowiązań podatkowych i ZUS za czerwiec 2023 roku w łącznej kwocie 88797,36 zł. Jednocześnie Skarżąca informuje, że dokumenty uzasadniające wniosek zostały złożone do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. wraz z podaniem o zwolnienie środków pieniężnych z rachunku bankowego tymczasowo zablokowanego przez Szefa Krajowej Administracji. Zgodnie z informacją Skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. 28 września 2023 r. umorzył prowadzone postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość. W związku z powyższym, jako uzupełnienie do złożonego pisma Skarżąca wniosła o wystąpienie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na podstawie art. 45 § 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023. poz. 615) o przesłanie akt tego postępowania.

Pismem z 13 listopada 2023 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wezwał Skarżącą do usunięcia braków formalnych poprzez dołączenie do wniosku pełnomocnictwa udzielonego dla P.L. Uwierzytelniona kserokopia udzielonego pełnomocnictwa wpłynęła do Urzędu 27 listopada 2023 roku z zachowaniem wyznaczonego terminu.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił zgody na wypłatę z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik wskazał, że wniosek Skarżącej rozpatrzono w oparciu o dowody znajdujące się w aktach sprawy i na podstawie faktów znanych z urzędu.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wskazał na obowiązek należytego tj. dokładnego i wnikliwego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy, dowodów oraz dokumentów zgromadzonych w jej toku, rozpatrzenie podnoszonych przez Skarżącą argumentów oraz podjęcie decyzji w sprawie.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. powołał się na z art. 166a § 1-3 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2022 poz. 479 z. zm.; dalej: "u.p.e.a.") i stwierdził, że powołany przepis nie określa przesłanek, których spełnienie niezbędne jest do uzyskania pozytywnej decyzji w sprawie wyrażenia zgody na wypłatę z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Ustawodawca zastrzegł jedynie, że dokumenty załączone przez wnioskodawcę mają świadczyć "o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej". Wyrażając taką zgodę, organ musi przede wszystkim wziąć pod uwagę możliwość zabezpieczenia interesu Skarbu Państwa, przy jednoczesnym uwzględnieniu, że wnioskodawca ponosi wydatki niezbędne do wykonywania działalności. W celu skutecznego zabezpieczenia interesu Skarbu Państwa, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. [...] września 2023 roku wydał decyzję zabezpieczającą, w której określił przybliżoną kwotę zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2022 roku do kwietnia 2023 roku w łącznej wysokości 552543,00 zł. W toku kontroli celno-skarbowej wskazano, że składnikiem majątkowym, z którego mogłaby nastąpić realizacja przyszłych zobowiązań podatkowych są środki pieniężne zablokowane na rachunku bankowym Spółki przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w rozpatrywanym przypadku ryzyko zagrożenia wykonania przyszłego zobowiązania pieniężnego objętego przedmiotowym postępowaniem zabezpieczającym z punktu widzenia dochodów budżetu należy określić jako istotne. Skarżąca nie posiada majątku, w tym nieruchomości oraz praw majątkowych, co uzasadnia obawę niewykonania w przyszłości zobowiązań podatkowych. Porównanie kwoty zabezpieczonej dotychczas tj. 123.895,70 zł. oraz wysokości określonego decyzją zabezpieczającą przybliżonego zobowiązania podatkowego 552.543,00 zł, wskazuje, że w przypadku przekształcenia się zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne dochodzenie zaległych zobowiązań może być długotrwałe, przewlekłe i nieefektywne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, a to art. 166a § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 1-2 i art. 7 Konstytucji RP oraz art. 2 Traktatu o UE w zw. z art. 41 Karty praw podstawowych poprzez odmowę wydania zgody na wypłatę środków z zabezpieczonego rachunku bankowego, bez wymaganego przepisami prawa uzasadnienia faktycznego i prawnego mimo, iż w efekcie uniemożliwiało spółce dysponowanie środkami znajdującymi się na jej zabezpieczonym rachunku bankowym, pomimo, iż ta w sposób wiarygodny wskazała wydatki konieczne z punktu widzenia prowadzonej działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego W. podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w tej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.

Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie, w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie jest postanowienie z dnia [...] grudnia 2023 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego W., którym odmówił on zgody na wypłatę z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. powołał się na z art. 166a § 1-3 u.p.e.a.

W ocenie Sądu w sprawie doszło do błędnego przyjęcia stanowiska o niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie zwolnienia z zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej.

Zgodnie bowiem z treścią art. 166a § 2 u.p.e.a. w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej.

Zgodnie z treścią art. 166b u.p.e.a., w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d tej ustawy. Przepis ten odsyła więc do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego w administracji. W dziale I znajduje się również art. 13 § 1 i 2 tej ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (§ 1). Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie (§ 2). Zauważyć należy, iż art. 166a § 2 u.p.e.a. jest w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednikiem art. 13 § 1 ustawy. Oba te przepisy przewidują bowiem możliwość zwolnienia odpowiednio spod zabezpieczenia i spod egzekucji z ważnych powodów składników majątkowych zobowiązanego.

W przekonaniu Sądu rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 166a § 2 u.p.e.a. rodzi istotne skutki prawne dla podatnika, dlatego też rozstrzygnięcie to powinno podlegać kontroli administracyjnej przez organ nadzoru. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby przyzwolenie na niekontrolowaną uznaniowość organu w tym zakresie, która w istotny sposób ma wpływ na majątek zobowiązanego.

Ustawodawca w art. 166a § 2 ustawy egzekucyjnej nie wskazał wprost zarówno formy, jak i trybu zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia, jednak zasadnym jest odesłanie na podstawie art. 166b u.p.e.a. do odpowiedniego stosowania regulacji z działu I tej ustawy, a zatem do treści art. 17 § 1 i art. 13 § 2 tej ustawy.

Nie sposób zatem zgodzić się z poglądem, że z żadnego przepisu ustawy egzekucyjnej nie wynika prawo wniesienia zażalenia na postanowienie wydane w trybie art. 166a § 2 u.p.e.a., a tym samym, że postanowienie w przedmiocie zwolnienia składników majątkowych nie podlegało zaskarżeniu.

W tym miejscu nadto wyjaśnić należy, że z uwagi na treść art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 124 k.p.a.: § 1. Postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania.

§ 2. Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie.

Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, skarżąca została przez organ błędnie pouczona o braku prawa do wniesienia zażalenia na to postanowienie do organu wyższej instancji. Wskutek owego błędnego pouczenia skarżąca zażalenia nie wniosła.

W ocenie Sądu nie może budzić wątpliwości, że zaskarżony akt zawiera istotną wadę formalnoprawną, mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy: spółki nie pouczono bowiem prawidłowo o przysługującym jej prawie do wniesienia zażalenia, co skutkowało pozbawieniem jej prawa do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy w postępowaniu administracyjnym. Zaskarżony akt naruszał tym samym w sposób istotny art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 78 Konstytucji. W ponownym postępowaniu Naczelnik pouczy skarżącą o przysługującym jej prawie do wniesienia zażalenia w sposób wypełniający wymogi wynikające z przepisów prawa.

W kontekście powyższej wady procesowej zaskarżonego postanowienia, Sąd nie mógł odnieść się do istoty sporu; Sąd pozbawiłby spółkę prawa do dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania przez organ odwoławczy (jeśli spółka skorzysta z prawa do złożenia zażalenia) i wydania przezeń postanowienia, jeśli taka będzie wola spółki, Sąd wypowie się co do legalności wydanych w sprawie postanowień.

Końcowo Sąd zwraca uwagę na fakt, że na podstawie art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

Zgodnie zaś z art. 112 k.p.a. (stosowanym do postanowień na podstawie odesłania z art. 126 k.p.a.), błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Sąd uznał, że w zaistniałych w tej sprawie okolicznościach procesowych, tj. gdy Sąd w składzie niniejszym przesądził - stosując w drodze analogii art. 13 § 2 i art. 17 u.p.e.a. - że spółce przysługiwało zażalenie na postanowienie NUS, właściwą formą rozstrzygnięcia tej sprawy było wydanie wyroku uchylającego zaskarżone postanowienie. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę szczególne okoliczności procesowe tej sprawy (tj. zasadnicze wątpliwości co do przysługiwania spółce prawa do złożenia zażalenia i fakt złożenia skargi do sądu bez złożenia owego zażalenia) nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawa byłoby odrzucenie skargi wskutek uznania, że spółka nie mogła złożyć skargi do sądu, bowiem nie wyczerpała przysługujących jej środków zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Mając na uwadze regułę nieszkodzenia wynikającą z art. 112 k.p.a. Sąd obowiązany był rozstrzygnąć sprawę wyrokiem (art. 132 p.p.s.a.) i nakazać organowi I instancji wydanie postanowienia w sprawie z prawidłowym pouczeniem. Tylko takie załatwienie sprawy przez Sąd gwarantuje spółce w sposób niewątpliwy realizację przysługujących jej uprawnień procesowych w toku postępowania administracyjnego, bowiem wskutek wydanego wyroku organ będzie zobowiązany do prawidłowego pouczenia spółki o środku odwoławczym, zaś spółka będzie mogła z tego środka skorzystać. Wydanie postanowienia odrzucającego skargę nie zobowiązywałoby organu do podjęcia działań, do podjęcia których będzie zobowiązany na mocy niniejszego wyroku; dlatego też wydanie postanowienia odrzucającego skargę mogłoby czynić ochronę prawną spółki iluzoryczną.

Sąd ponownie wskazuje, że nie może na obecnym etapie sprawy oceniać jej meritum, bowiem godziłoby to w zasadę rozstrzygania spraw administracyjnych przez organy administracji (Sąd zastąpiłby organy w administrowaniu, tymczasem jego rolą jest kontrola legalności działań organów administracyjnych – art. 3 § 1 p.p.s.a.) i w zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W konsekwencji, z uwagi na stwierdzenie istotnego uchybienia o charakterze procesowym, kontrola merytoryczna sprawy byłaby na obecnym etapie przedwczesna.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.