Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1386/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: starszy referent sądowy Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 lipca 2023 r. nr WO-II.621.1.65.2023 w przedmiocie zameldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącej K. P. 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 27 stycznia 2023 r. uczestnik postępowania Ł. L. zwrócił się do Urzędu Miasta Krakowa z wnioskiem o dokonanie zameldowania w lokalu przy ul. S. [...] w K.

Po przeprowadzeniu postępowania Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 10 maja 2023 r. znak: SA-08.5343.165.2023 orzekł o zameldowaniu Ł. L. na pobyt stały w ww. lokalu.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżąca K. P. zarzuciła naruszenie:

- art. 25 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez nieuprawnione przyjęcie, że deklarowany przez wnioskodawcę fakt (rzekomo) stałego przebywania w ww. lokalu jest okolicznością samoistną i uzasadniającą wydanie decyzji o zameldowaniu na pobyt stały, tj. związaną zarówno z faktem stałego przebywania wnioskodawcy w tym lokalu, jak i z zamiarem stałego przebywania, a nie okolicznością pochodną i związaną z potrzebą pomocy i opieki przez niego nad jego babką, na co wskazywał on sam jak i jego babka, co z kolei implikować winno przyjęciem, że wnioskodawca stale w przedmiotowym lokalu nie przebywa, jak i że nie ma takiego zamiaru,

- art. 28 ust. 4 ww. ustawy przez usankcjonowanie (zalegalizowanie) rzekomego pobytu wnioskodawcy w ww. lokalu wbrew woli współwłaścicieli nieruchomości i to w sytuacji, gdy babce wnioskodawcy przysługuje prawo do lokalu wynikające jedynie ze stosunku najmu, w ramach którego na stałe przebywanie w tym lokalu osoby nie objętej stosunkiem najmu winna ona uzyskać zgodę właścicieli nieruchomości, bądź organu administracji z decyzji którego jej prawo wynika,

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, a to w sytuacji w której poza wnioskodawcą i jego babką żaden ze świadków nie potwierdził faktu stałego przebywania wnioskodawcy pod ww. adresem, a potwierdzili oni jedynie widywanie go na terenie nieruchomości, co nie uprawniało przecież organu do wydania ww. decyzji, nawet w sytuacji w której w wyniku dokonania oględzin lokalu (o których zawiadomiono z uprzedzeniem i co powinno być wzięte przy ocenie tego dowodu) stwierdzono, że w lokalu znajdują się rzeczy wnioskodawcy, mające świadczyć o zamieszkiwaniu przez niego w lokalu,

- art. 28 k.p.a. i art. 10 k.p.a. przez brak zapewnienia udziału wszystkich stron, tj. zarządcy nieruchomości, w skład której wchodzi ww. lokal.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i orzeczenie o odmowie zameldowania uczestnika, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 5 lipca 2023 r. znak: WO-II.621.1.65.2023 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał na zebrany w sprawie materiał dowodowy i podkreślił, że w jego ocenie, poczynione ustalenia w sposób bezsporny świadczą o zamieszkaniu uczestnika postępowania w przedmiotowym lokalu w rozumieniu przepisów art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Kwestia zamieszkania była zatem decydująca dla wydania decyzji o zameldowaniu. Organ wyjaśnił, że poza sporem pozostaje, iż strona zgłaszająca pobyt, która od prawie 3 lat przebywała w ww. lokalu przebywała w nim zarówno w dacie zgłaszania pobytu, tj. 27 stycznia 2023 r., jak i obecnie - legitymuje się pobytem stałym w przedmiotowym lokalu, czyli zamieszkaniem w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności), co stanowiło wyczerpującą przesłankę do zameldowania na pobyt stały.

Organ, że zameldowanie uczestnika pod wskazanym wyżej adresem w żaden sposób nie narusza obecnego prawa do lokalu zarówno skarżącej oraz pozostałych współwłaścicieli rzeczonej nieruchomości, gdyż z tytułu zameldowania osoba zameldowana nie nabywa żadnych uprawnień do lokalu, w którym zamieszkuje.

W skardze do WSA w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że uczestnik postępowania zamieszkuje w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego pobytu i to w nim skupia się jego centrum życiowe oraz że przebywanie w nim jest pobytem stałym,

- art. 25 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, które miały wpływ na wynik sprawy, a polegającego na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów w sprawie w wyniku wadliwego przyjęcia, że uczestnik postępowania mieszka w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego pobytu oraz że spełnione zostały przesłanki jego zameldowania na pobyt stały.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. uczestnik Ł. L. oświadczył, że został zameldowany w ww. mieszkaniu zaraz po urodzeniu, a w 2019 roku został z niego wymeldowany, o czym nie wiedział. Dowiedział się o tym dopiero w 2020 lub w 2021 roku, jak zgłosił się na Komisję Wojskową. Mieszkał w tym mieszkaniu od urodzenia i chciałby być nadal tam zameldowany. W. P. oświadczyła z kolei, że nie wyraża zgody na zameldowanie Ł. L. Jak wyjaśniła, ww. nigdy nie mieszkał w tym mieszkaniu, choć został tam zameldowany przez jej męża zaraz po urodzeniu. Po śmierci męża zarządzała nieruchomością, doprowadziła do wymeldowania wszystkich osób, które nie mieszkały faktycznie w kamienicy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej w skrócie - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ze względu na brak ustaleń co do stanu faktycznego i jego istotnych elementów, przez co naruszono przepisy prawa obowiązujące w toku postępowania dowodowego, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy podkreślić, że jedynie prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe prowadzić może do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego (art. 7, 75, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 kpa).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U.2022.1191) warunkiem merytorycznym zameldowania jest wyłącznie faktyczne przebywanie pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego tam zamieszkania. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ww. ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych za miejsce stałego pobytu uznaje się taki lokal, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych.

W przedmiotowej sprawie – przed podjęciem decyzji – obowiązkiem organu było wnikliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, czy uczestnik postępowania wnoszący o zameldowanie faktycznie przebywa pod danym adresem z ww. zamiarem, tj. czy zaistniały przesłanki zameldowania. Celem postępowania o zameldowanie jest bowiem odzwierciedlenie faktu przebywania stałego osoby w oznaczonym miejscu, a zatem zapewnienie zgodności między stanem faktycznym a dokonanym wpisem w ewidencji ludności, przy czym zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem musi być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów.

Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organy nie pozyskały żadnego obiektywnego dowodu (dowodu z dokumentów) potwierdzającego fakt mieszkania uczestnika w ww. lokalu z zamiarem stałego w nim przebywania oraz dowodu, z którego wynikałoby, gdzie znajdowało się do 2020 r. centrum jego interesów życiowych. Oprócz zeznań samych zainteresowanych zameldowaniem (uczestnika i jego babki) nikt nie potwierdził tego faktu. Wnioskodawca nie przedstawił też żadnego dowodu na okoliczność zmiany swojego miejsca zamieszkania. Przesłuchani w sprawie świadkowie zeznali jedynie, że widywali uczestnika na klatce schodowej, a właściciele nieruchomości zeznali, że uczestnik odwiedza babcię ale nie mieszka z nią na stałe. Świadek I. D. – administrator nieruchomości przebywająca codziennie od poniedziałku do piątku w budynku zeznała, że spotykała uczestnika sporadycznie, a gdy jego babcia potrzebuje pomocy, np. wymienić żarówkę, to dzwoni do niej (k. 40). Również dowód z oględzin nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie faktu mieszkania uczestnika w ww. lokalu. Stwierdzono jedynie, że w pokoju znajdują się jego rzeczy, czy posiada on klucze do mieszkania. Również dokonywanie opłat nie stanowi dowodu potwierdzającego fakt zamieszkania na stałe przez uczestnika w mieszkaniu wynajmowanym przez jego babcię. Stan zdrowia uzasadniający stałe zamieszkanie z nią wnuka (a nie jedynie ewentualną pomoc) nie został w żaden sposób przedstawiony ale w aktach sprawy znajduje się osobiste potwierdzenie odbioru korespondencji sądowej przez B. L. w placówce pocztowej w dniu 16 października 2023 r. i w dniu 15 grudnia 2023 r. (k. 44, 57 akt sądowych).

Organy nie ustaliły gdzie poprzednio mieszkał uczestnik (w dokumentach z przelewów opłat podał ul. T.), nie wezwały go o przedstawienie dokumentów na okoliczność np. zużycia wody w poprzednim mieszkaniu przed i po jego wyprowadzeniu się z niego, nie porównały zużycia wody i prądu w lokalu przy ul. S. po zamieszkaniu w nim na stałe przez uczestnika ze stanem przed tym okresem. Nie wezwano go do przedstawienia umowy o Internet w lokalu przy ul. S., nie ustalono, od kiedy i gdzie ponosi opłaty za wywóz odpadów, gdzie, od kiedy i w jaki sposób odbiera korespondencję.

Pamiętać należy, że samo pozostawienie w lokalu rzeczy osobistych będących własnością osoby objętej wnioskiem o zameldowanie nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym miejscu, jeżeli nie wiąże się z faktycznym trwałym przebywaniem właściciela tych rzeczy w tym miejscu. Również sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu tam osoby, lecz musi on być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych spraw.

Zgromadzone w sprawie dowody nie wyjaśniają powyższych kwestii gdyż uczestnikowi ani B. L. nie zadano pytań zmierzających do ustalenia miejsca zamieszkania uczestnika przed 2020 r. Organ nie zażądał żadnych dokumentów na okoliczność wykazania, że faktycznie zamieszkał on w ww. lokalu w 2020 roku (nie został wskazany nawet miesiąc). Uczestnik Ł. L. ma wiele możliwości aby wykazać, że dany lokal stanowi jego centrum życiowe.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że oświadczenie wnioskodawcy – uczestnika postępowania Ł. L. złożone na rozprawie, że w ww. lokalu mieszkał od urodzenia nie jest wiarygodne. Sam uczestnik w dniu 7 lipca 2020 r. (protokół przesłuchania strony k. 45 a.a) wyjaśnił, że mieszkał z rodzicami m.in. przy ul. L. w K., a do babci wprowadził się na początku 2020 r. Nie jest zatem również wiarygodne oświadczenie uczestnika, że nic nie wiedział o toczącym się postępowaniu w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej o jego zameldowaniu skoro był w tym postępowaniu przesłuchany i na jego wyjaśnienia powołano się w uzasadnieniu decyzji z dnia 17 września 2020 r. Również w dniu 6 marca 2023 r. oświadczył, że zamieszkał w ww. lokalu w 2020 r. (k. 45 a.a.).

Do akt nin. sprawy nie dołączono akt administracyjnych z postępowania zakończonego wydaniem decyzji o uchyleniu czynności materialno-technicznej o zameldowaniu uczestnika w ww. lokalu z dnia 19 września 2020 r. (k.19-23 a.a.) ani też nie ustosunkowano się do faktów podanych w uzasadnieniu ww. decyzji, w którym podano, że pomimo zameldowania w ww. lokalu po urodzeniu nigdy w nim nie mieszkał gdyż mieszkał z rodzicami.

Wobec powyższego, celem zbadania czy uczestnik postępowania mieszka w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego pobytu i to w nim skupia się jego centrum życiowe organy przeprowadzą ponownie postępowanie dowodowe z uwzględnieniem ww. stanowiska Sądu.

Prowadząc postępowanie dowodowe pamiętać należy, że pomimo że zgodnie z art. 7 k.p.a. to na organach ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to powszechnie w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że tak ukształtowana zasada ciężaru dowodu doznaje przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza, gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony (por. wyrok NSA: z dnia 5 grudnia 2023 r. II GSK 616/20, z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 603/16). W takich przypadkach ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 172/07, wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania z lojalnego współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Powyższe stanowisko potwierdzają liczne przykłady z orzecznictwa, które akcentują, że obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego (por. np. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 273/10). W ramach lojalnego współdziałania w celu wyjaśnianiu okoliczności faktycznych strona powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów niemniej jednak nie jest nieograniczony w tym zakresie, bowiem w świetle orzecznictwa dotyczącego przepisu art. 77 § 1 k.p.a. nie wynika wcale, że na organ został przerzucony cały ciężar dowodowy w sprawie. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Z cytowanego wyżej przepisu nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji obowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia – mimo wezwania – środków takich nie przedstawia. Ocenie organu podlegać powinno nie tylko to, jakie dowody zostały w sprawie zebrane, ale także i to, czy i w jaki sposób strona tłumaczy brak przedłożenia określonych dokumentów, mających znaczenie w sprawie.

Niewątpliwie więc to na stronie postępowania administracyjnego – w niniejszej sprawie na uczestniku postępowania Ł. L., wnioskującego o zameldowanie pomimo braku zgody właścicieli nieruchomości, ciąży obowiązek przedstawienia odpowiednich dowodów wykazujących zmianę swojego centrum życiowego w 2020 roku.

Ze względu na naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., a o kosztach orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.