Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 760/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 2, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, 2, 3, 5, 6
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
article: Art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Par. 4 ust. 1 i 3, par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 26 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Stańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2023 roku sprawy ze skargi H.Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adw. P. K., prowadzącego kancelarię adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu H.Z. z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. nr DSE3-K0918-D10502-68/23 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j.: Dz.U. 2023 poz. 388, powoływanej dalej jako: "u.d.o.a.") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 14 kwietnia 2023 r. Nr DSE3-K1022-D1052-66D/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2018 r. (data wpływu wniosku do organu) H. Z. zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskodawca wskazał, iż prowadził działalność opozycyjną ("bardziej indywidualną, wspierającą działalność opozycji antykomunistycznej), którą rozpoczął w 1968 roku. W 1973 roku podpisał petycję przeciwko biciu i torturowaniu osób przetrzymywanych i więzionych. Skarżący podkreślił, iż był członkiem pierwszej "S." (przełom 1980 i 1981 roku), pełnił funkcję sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S.", uczestniczył w strajku w 1981 roku, a także w spotkaniach przy parafii o. J. W 1982 roku, po wprowadzeniu stanu wojennego, skarżący otrzymał wypowiedzenie stosunku pracy i przez trzy miesiące pozostawał bezrobotny. Poza tym skarżący miał prowadzić działalność ulotkową, w tym przechowywać materiały u siebie w domu oraz rozklejać w miejscach publicznych, wypisywać hasła na murach o treściach antykomunistycznych. Skarżący stwierdził, że jego działalność antykomunistyczna skupiała się na organizacji spotkań poetów opozycyjnych i działalności literackiej. Był on inwigilowany przez SB z uwagi na działalność w środowisku poetyckim, a także pobity przez MO w czasie wiecu w 1968 r.

Do swojego wniosku H. Z. dołączył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 6 kwietnia 2018 r., nr [...], znak: [...], stwierdzającą, iż wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Organ administracji zwrócił się do skarżącego o przesłanie szczegółowych informacji na temat prowadzonej działalności antykomunistycznej, doznanych represji oraz nadesłanie wszelkich dowodów potwierdzających spełnianie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. Mając na uwadze, że materiał dowodowy zebrany w sprawie był niewystarczający do jej rozstrzygnięcia, organ administracji pismem z dnia 13 sierpnia 2018 r. wystąpił o zaopiniowanie wniosku przez Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w Ł. Rada uchwałą nr 24/2018 z dnia 25 października 2018 r. jednogłośnie negatywnie zaopiniowała wniosek H. Z. o potwierdzenie działania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu uchwały członkowie Rady wskazali, że opisane we wniosku H. Z. oraz zrelacjonowane przez niego - podczas wysłuchania na posiedzeniu Rady - działania i wydarzenia w istotnych przypadkach nie zostały udowodnione i w wielu nie zasługują na wiarę, zaś w pozostałych nie mieszczą się ani w definicji działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, ani też w definicji represji za działalność opozycyjną, określonych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej

Decyzją z dnia 28 stycznia 2019 r. nr DSE2-K1014-D10502-14D/19 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 czerwca 2020 roku, nr DSE3-K0998-D10502-22D/20. W ocenie organu administracji brak było podstaw do uznania, że skarżący był przez minimum 12 miesięcy członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest warunkiem koniecznym dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu u.d.o.a. Skarżący w toku postępowania nie przedstawił okoliczności prowadzenia działalności spełniającej przesłanki art. 2 u.d.o.a. Skarżący podnosił, że brał udział w wiecu studenckim oraz w strajku, jednak w materiale dowodowym brak jest dokumentów potwierdzających te okoliczności. W toku prowadzonego postępowania nie pozyskano potwierdzenia na uczestnictwo skarżącego w spotkaniach przy kościele o. J. oraz charakteru i zaangażowania w te spotkania. Nie pozyskano informacji, z jakimi strukturami współpracował skarżący, jak często zajmował się kolportażem, rozklejaniem oraz przechowywaniem ulotek. Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego przedłożył oświadczenia świadków, jednak z uwagi na bardzo ogólne stwierdzenia, brak konkretnych, rzeczowych informacji o jego działalności, wymienione oświadczenia nie mogły być uznane za dowód istotny w sprawie. Nie umożliwiają bowiem ustalenia, na czym polegała działalność skarżącego oraz jaki miała charakter, a także w jakim okresie była prowadzona. Żaden ze świadków nie podaje jakie zakazane pisma miał posiadać skarżący. Tak samo enigmatyczne są stwierdzenia świadków co do tytułów, charakteru i ilości kolportowanych materiałów. Nie wiadomo też czy z uwagi choćby na treść kolportowanych pism, działalność taka była zagrożona odpowiedzialnością karną. Niejasność tych wypowiedzi z równym prawdopodobieństwem pozwala sytuować działalność wnioskodawcy w czasie, który ustawa wyłącza z potwierdzenia statusu. Oświadczenia nie wspominają o treści, formie oraz charakterze drukowanych ulotek i gazet. Nie wiadomo nawet jakie miały tytuły.

Podobna sytuacja odnosi się do malowania haseł antykomunistycznych. Wątpliwość wzbudził fakt organizowania przez skarżącego spotkań dla poetów opozycyjnych, ponieważ analizując dołączoną do wniosku teczkę pracy TW "K." oraz opinię Członków Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w Ł. nie można uznać, aby spotkania te miały charakter konspiracyjny i podejmowano na nich działania, które mogły być zagrożone odpowiedzialnością karną. Załączone wiersze nie szkalują wprost ustroju komunistycznego i są różnej treści. Nie wiadomo też, czy prace poetów były przekazywane innym osobom, mając na celu poinformowanie o złym stanie polityki kraju i nawoływanie do buntu wobec obecnego wtedy ustroju.

W opinii organu administracji, nie ma przekonywujących dowodów, że skarżący przez okres co najmniej 12 miesięcy prowadził w sposób zorganizowany (w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi) oraz spełniającą przesłankę rygoru podlegania odpowiedzialności karnej w ówcześnie obowiązującym porządku prawnym, działalność na rzecz niepodległego bytu państwowego. Organ administracji podniósł, że dokonał sprawdzenia w internetowej bazie danych prowadzonego przez IPN projektu "Encyklopedia S.", informującego o polskiej opozycji antykomunistycznej lat 1976-1989 prezentującej około 4.800 biogramów osób, które prowadziły walkę z systemem komunistycznym, lecz brak jest tam zarówno biogramu, jak i innych informacji na temat skarżącego.

W ocenie organu administracji, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził również, by skarżący podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 u.d.o.a. Na żadnym etapie obu postępowań administracyjnych skarżący nie udowodnił udziału własnego w wystąpieniu wolnościowym w 1968 r., które odbywałoby się na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Materiał dowodowy nie wskazuje by skarżący podlegał ustawowym represjom. Nie pozyskano dokumentów, które potwierdzałyby, że wobec skarżącego podjęto bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia w związku z jego inwigilacją. Skarżący nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że zostały pobity i nastąpiło to w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym oraz że do pobicia doszło na skutek działania organów bezpieczeństwa. Nie udowodniono, że zwolnienie skarżącego z pracy stanowiło formę represji. Świadectwo pracy wskazuje na wypowiedzenie umowy o pracę przez zakład pracy w związku z licznymi spóźnieniami, wobec czego organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że nastąpiło ono z powodu wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym.

Powyższe decyzje zostały jednak uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 września 2021 r., sygn. II SA/Łd 578/20. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż przeprowadzone przez organ administracji postępowanie dowodowe oraz ocena zebranego materiału dowodowego budzi uzasadnione wątpliwości. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby organ administracji podjął jakiekolwiek działania w celu wyjaśnienia okoliczności wskazywanych przez skarżącego i świadków, które uznał za ogólne i "enigmatyczne". Co więcej, na podstawie uzasadnień wydanych w sprawie decyzji nie można stwierdzić oświadczenia których świadków w ten sposób ocenił. Jak zaś wynika z akt sprawy, skarżący złożył oświadczenia 6 osób: R. O., A. D., J.J., A. H., G. L., M. S.. W licznych pismach wnosił także o przesłuchanie A. H., T. S., J. J., E. M., B. C., J. K., G. L., Z. K., J. Ś., E. M., E. J.-G., K. T.

Sąd podkreślił także, że analiza materiałów z teczki pracy TW "K." znajdujących się w aktach sprawy nie pozwala jednoznacznie uznać, że wnioski organu administracji co do charakteru prowadzonej przez skarżącego działalności są prawidłowe. Z danych tam zawartych wynika, iż skarżący przynależał do środowiska literackiego Ł., którego działalność opozycyjna była przedmiotem zainteresowania służb bezpieczeństwa, zaś odczytanie przez H. Z. nielegalnego periodyku "P." oraz swoich wierszy o treści antypaństwowej podczas spotkania w Domu Kultury przy ul. [...] w dniu 15 października 1984 r. skutkowało zgłoszeniem przez Kierownika Sekcji VI por. K. K. wniosku przekazania informacji o skarżącym do sekcji IV.

W ocenie Sądu organ miał również możliwość przeprowadzenia dowodów z urzędu. Nie można bowiem wykluczyć, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wprawdzie bezpośrednio innych osób (np. wskazanych przez skarżącego w pismach z 4 sierpnia 2018 r., 14 stycznia 2019 r. – B. C., M. M. czy S. M., czy znajdujących się w materiałach zawartych w teczce pracy TW "K.", np. Z. J., J. H. W. sprawa o krypt. "P.", J. sprawa o krypt. "S.", sprawa o krypt. "P."), ale wynikają z nich także informacje dotyczące skarżącego. Nie można także wykluczyć, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się również dokumenty z lat 1980-1982 dotyczące [...] "S." w zakładach pracy, które jak wskazał w piśmie z 11 lipca 2019 r. Zastępca Przewodniczącego Zarządu Regionu Ziemi [...] [...] "S.", zostały przejęte przez Służbę Bezpieczeństwa, a które mogą również dotyczyć skarżącego.

Sąd nakazał organowi w ponownie prowadzonym postępowaniu uzupełnić postępowanie dowodowe, ewentualnie – w razie zaistnienia takiej konieczności – rozważyć przeprowadzenie z urzędu bądź na wniosek także innych dowodów oraz dokonać ponownej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co pozwoli na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. Ponadto organ zobowiązany został do odniesienia się w uzasadnieniu decyzji również do argumentacji skarżącego, podnoszonej w toku postępowania, czyniąc zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a. oraz do podjęcia decyzji dopiero po przeprowadzeniu wszystkich pozostających do dyspozycji dowodów i weryfikacji wyjaśnień skarżącego oraz oświadczeń świadków.

Ponownie rozpoznając sprawę, zgodnie z wytycznymi sądu, organ przesłuchał w charakterze świadków osoby wskazane we wniosku przez wnioskodawcę oraz wystąpił do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o przeprowadzenie dodatkowych poszukiwań w zasobie archiwalnym.

Świadek R. O. w swoim pisemnym oświadczeniu wskazał, że zna H. Z. od początku stanu wojennego. Świadek oświadczył, że wnioskodawca był represjonowany jako członek zarządu pierwszej "S." w [...] Domu Towarowym w Ł. i stracił pracę. Ponadto świadek oświadczył, że wnioskodawca zajmował się działalnością literacką (również w ramach grupy literackiej C.), organizował spotkania poetów opozycyjnych, pomagał indywidualnie np. w działaniach ulotkowych związku.

A. D. oświadczył na piśmie, że zna H. Z. od 1976 r., kiedy był przewodniczącym [...]. Świadek wskazał, że wnioskodawca z chwilą przejęcia Klubu przez [...] jako bezpartyjny miał różne trudności z tego powodu (spięcia z sekretarzami Komisji Kultury, wybory w [...] zostały sfałszowane). W 1977 r. H. Z. przyjął do [...] B. Z. - współzałożyciela grupy C. (sztandarowego projektu H. Z. - w latach 1980-1981). Świadek oświadczył również, że wnioskodawca w okresie stanu wojennego i później organizował spotkania z poetami opozycyjnymi, bywał na spotkaniach organizowanych przez Towarzystwo im. A. Ponadto Pan D. wskazał, że w stanie wojennym wnioskodawca jako członek zarządu pierwszej "S." w RDT w Ł. został pozbawiony pracy za działalność związkową.

J. J. w swoim pisemnym oświadczeniu wskazał, że zna H. Z. od wprowadzenia stanu wojennego. Świadek wskazał, że wnioskodawca organizował spotkania literackie w latach 1982-1987. W oświadczeniu znalazła się informacja, że w 1982 roku świadek wraz z wnioskodawcą odwiedził B. Z. w Zakładzie Karnym w Ł., gdzie był internowany oraz że wnioskodawca był sekretarzem Komisji Zakładowej [...] "S." w RDT w Ł., za co został zwolniony; był wzywany przez SB, zapraszał na spotkania poetów z opozycji; organizował konkursy literackie. Świadek wraz z wnioskodawcą uczestniczył w spotkaniach środowisk twórczych.

A. H. oświadczył na piśmie, że w latach 80. ubiegłego wieku znaczna część [...] środowiska literacko-artystycznego, do którego należał świadek wraz z H. Z., wspierała działania opozycji, m.in. w postaci: kolportażu materiałów antykomunistycznych, zbiórek pieniędzy i materiałów, pisania listów protestacyjnych, zbierania podpisów. W ocenie świadka wnioskodawca wyróżniał się zaangażowaniem i był inicjatorem wielu przedsięwzięć związanych z działaniem opozycji. Świadek wskazał, że H. Z. przechował w swojej piwnicy spore ilości druków i wydawnictw książkowych na prośbę znajomych z podziemnego ruchu wydawniczego. W uzupełniających pisemnych oświadczeniach świadek A. H. wskazał, że osoby które zdeponowały u wnioskodawcy materiały antykomunistyczne były współpracownikami W. S. i po jego internowaniu ukrywały się i stąd poszukiwały bezpiecznego miejsca na przechowanie materiałów. Świadek też prosił H. Z. kilkukrotnie o przechowanie materiałów. Ponadto, świadek wskazał, że w okresie stanu wojennego działali w środowisku bardzo mocno zaangażowanym w pomaganie ludziom z opozycji - w tym pomagali W. S. i jego współpracownikom, bo gdy został internowany przechowali materiały antykomunistyczne, które następnie rozkolportowali wśród zaufanych osób.

G. L. w swoim oświadczeniu pisemnym podała, że zna H. Z. z pracy w RDT w Ł. (lata 1981/1982), świadek wskazała, że wnioskodawca był w zarządzie [...] "S." przy RDT, otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w grudniu 1981 r. od dyrektor K. K. - jednak już wcześniej J. K. próbował "wyrzucić" wnioskodawcę z zarządu "S.". Dodatkowo wnioskodawca miał odwoływać się do Sądu Pracy.

T. S. w swoim pisemnym oświadczeniu wskazał, że H. Z. podpisał się pod petycją solidaryzującą się z uczestnikami ogólnopolskiego strajku studentów w lutym 1981 r. (powstałą z inicjatywy Koła Młodych Związku Literatów Polskich Oddział w Ł.). Świadek wskazał, że zna wnioskodawcę od 1977 r. jako poetę i działacza w kwestiach związkowo-politycznych i kulturalnych. Wnioskodawca był założycielem grupy C. i prowadził jej działalność w [...] Domu Kultury w Ł.-G., zorganizował m.in. spotkania literackie z pisarzami z kręgu opozycji, angażował się w obronę wolności słowa oraz w rozwój sztuki opozycyjnej, organizował spotkania autorskie oraz indywidualne i zbiorowe prelekcje. Wnioskodawca doświadczył szykan w postaci inwigilacji przez SB, pozbawienia pracy, szykanowania przez milicję i kierownictwo zakładów pracy.

M.S. oświadczył na piśmie, że na początku lat 80. XX w., będąc wówczas sędzią Sądu Rejonowego w Ł. - orzekał w Komisji Odwoławczej ds. Pracy - miał pamiętać, że H. Z. sądził się o świadczenie należne w związku z rozwiązaniem umowy o pracę, wnioskodawca wygrał tę sprawę.

T. J. w swoim pisemnym oświadczeniu oświadczyła, że poznała H. Z. oraz jego rodzinę w 1982 r. - jako działacza "S." zaangażowanego w obronę Ojczyzny. Ponadto świadek poinformowała, że ona i wnioskodawca mieszkają w sąsiednich blokach, razem angażowali się w obronę przychodni lekarskiej. Świadek oświadczyła, że wnioskodawca w latach 80. XX w. pisał flamastrem hasła antykomunistyczne w przestrzeni publicznej.

Organ w oparciu o przepis art. 5 ust. 5 u.d.o.a. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji dotyczących strony. Kwerendy przeprowadzone przez IPN zakończyły się odnalezieniem teczki pracy tajnego współpracownika ps. "K.". Ponadto, realizując wytyczne sądu, organ zwrócił się również do IPN z zapytaniem o udzielenie informacji dotyczących działań opozycyjnych podejmowanych przez wnioskodawcę, wskazując informacje, które mogły być przydatne podczas prowadzonej kwerendy archiwalnej, a były uzyskane od wnioskodawcy tj. H. Z. był sekretarzem Komisji Zakładowej [...] S. w [...] Domu Towarowym w Ł. przed oraz w trakcie stanu wojennego. Z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynikało również, że strona miała utrzymywać kontakty z osobami z S1. W odpowiedzi IPN wskazał, że nie odnaleziono materiałów archiwalnych dotyczących działalności w [...] S. w [...] Domu Towarowym w Ł. Ponadto w piśmie wskazano, że dalsze poszukiwania dokumentów będą możliwe po podaniu danych osobowych osób, które należały do S1 i utrzymywały kontakt z Panem Z. Dodatkowo Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a., wystąpił do IPN z prośbą o udzielenie informacji czy w zachowanych aktach i dokumentacji przechowywanej w zasobach Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej dot. wskazanych w piśmie osób znajdują się informacje na temat działalności opozycyjnej lub doznanych represji z powodów politycznych dot. wnioskodawcy. Z udzielonej odpowiedzi wynika, że nie odnaleziono informacji na temat H. Z.

Organ przeprowadził również wysłuchania wskazanych przez wnioskodawcę świadków. M. S. podczas wysłuchania podkreślił, że z uwagi na upływ czasu niewiele pamięta. Wskazał, że uwzględnił żądania/roszczenia H. Z. jako sędzia, szczegółów jednak nie pamięta - wskazując, że to było pewnie z 20 lat temu lub więcej. Świadek nie pamiętał, jakie były przyczyny wypowiedzenia umowy H. Z. przez zakład pracy. Ponadto nie miał wiedzy na temat działalności wnioskodawcy, bo w tym bezpośrednio nie uczestniczył. Wnioskodawca opowiadał o swoich działaniach, gdy przyszedł do świadka po oświadczenie. Świadek wskazał, że z tego co pamięta, to H. Z. wygrał sprawę przeciwko zakładowi pracy.

J. J. podczas telefonicznego wysłuchania wskazał, że z H. Z. poznali się w Ł. u księży j. na spotkaniach dla środowisk twórczych. Wnioskodawca założył grupę literacką C., to była działalność poetycko-literacka, grupa oficjalnie uznana przez władze i legalna. W ramach grupy organizowano spotkania z opozycjonistami, odczytywano wiersze dot. stanu wojennego i ogólnej sytuacji w Polsce - było to w 1983 r. Świadek nie pamiętał czy jakieś materiały podziemne się tam pojawiały. Wskazał, że spotkania grupy C. trwały przez cale lata 80. i trwają do dziś. Świadek nie miał wiedzy na temat zwolnienia H. Z. z pracy - stwierdził, że chyba został zwolniony jeszcze przed stanem wojennym. O samym procesie świadek miał dowiedzieć się od wnioskodawcy. Świadek stwierdził, że więcej wie z opowiadań niż z bezpośrednich kontaktów.

A. D. podczas wysłuchania wskazał, że poznał H. Z. w 1976 r. albo 1975 r. - na spotkaniu literackim. Świadek jeszcze kilka razy później miał bywać na takich spotkaniach. Ponadto, świadek wskazał, że nie był członkiem żadnych opozycyjnych związków oraz że wie tyle, co wnioskodawca mu opowiadał. Świadek nie miał wiedzy na temat dalszej działalności wnioskodawcy. Podał, że H. Z. lubił do siebie zapraszać ludzi niepokornych oraz że był człowiekiem krytycznym. Jednocześnie świadek oświadczył, że wnioskodawca był mobbingowany, świadek był jego kierownikiem działu w Ośrodku Kultury G. w Ł. - w latach 90. XX w. Świadek wskazał, że wnioskodawca był gnębiony w drugim miejscu pracy, o tym pierwszym nie wie. Szykany miały związek z jakimiś konotacjami politycznymi. Wnioskodawca organizował spotkania m.in. w ośrodku, które miały charakter literacki. Świadek uczestniczył w nich dwa bądź trzy razy. Świadek nie miał wiedzy czy jakieś ulotki lub inne materiały o charakterze opozycyjnym pojawiały się na tych spotkaniach. Świadek wskazał, że spotkania odbywały się przez całe lata 80. Oświadczył ponadto, że wie od wnioskodawcy o wielu działaniach. Świadek nie miał wiedzy na temat zwolnienia z pracy wnioskodawcy w 1982 r., ponieważ spotkał się z wnioskodawcą ponownie dopiero w 1992 r.

A. H. podczas wysłuchania wskazał, że H. Z. jest znany w środowisku z powodu zaangażowania w różne sprawy, zawsze coś organizował, zawsze się czemuś sprzeciwiał, pomagał ludziom. Świadek wraz z wnioskodawcą znali się z ludźmi, którzy działali np. byli to panowie N. i J. ze Ś. Ponadto świadek poinformował, że pracował razem z H. Z. na uniwersytecie i to wnioskodawca miał opowiadać świadkowi m.in o problemach ze służbą bezpieczeństwa. Świadek podczas rozmowy opowiedział o zdemaskowaniu drukarni ok. 1983 r. i przejęciu na prośbę Z. J. materiałów przez H. Z. Wnioskodawca materiały te miał przechowywać w piwnicy w mieszkaniu na ul. [...]. Świadek wskazał, że dostał od wnioskodawcy kiedyś materiały opozycyjne (ulotki drukowane w B., G., ulotki od W. S., "[...]", "[...]", "[...]", książki autorstwa C. M.). Wnioskodawca chodził po klatkach schodowych i rozkładał różne pisma. Ponadto, świadek oświadczył, że wnioskodawca organizował spotkania tajne i mniej tajne o charakterze literackim oraz mające na celu omawianie bieżącej sytuacji. Świadek wskazał, że wnioskodawca miał nieformalne przesłuchanie z funkcjonariuszem SB oraz że miał kłopoty w pracy, ponieważ brał też udział w "jakimś wydarzeniu" na placu, wpadł w ręce "wiadomych" ludzi i w konsekwencji został zwolniony z pracy w związku z tym wydarzeniem.

J. Ś. podczas wysłuchania wskazał, że poznał H. Z. parę lat temu i nie pamięta go z działalności w opozycji. Świadek podkreślił, iż wnioskodawca twierdzi, że poparł petycję w obronie aresztowanych tj. B. K., W. Z. i A. C.. Świadek powiedział o swoim zaangażowaniu w zbieranie podpisów i stwierdził, że miejsce zbierania podpisów się pokrywa z tym, co powiedział mu wnioskodawca. Świadek nie miał wiedzy na temat działań wnioskodawcy w strukturach [...] "S.". Świadek wskazał, że wnioskodawca był związany stricte z grupą literacką oraz że Pan Z. pracował w domu kultury w 1977 r. Świadek podczas wysłuchania powtórzył, że nie współpracował z H. Z. w latach 80. XX w.

W toku prowadzonego postępowania organ dopuścił także dowód z przesłuchania świadków, którzy po wstępnym wysłuchaniu posiadali wiedzę na temat działalności w opozycji antykomunistycznej lub podlegania represjom, o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ dopuścił także dowód z przesłuchania kolejnych świadków, których dane adresowe i osobowe udało się zweryfikować na podstawie dostępnych źródeł i korespondencji ze stroną, a którzy zdaniem wnioskodawcy mogli posiadać wiedzę na temat jego działalności i zostali wskazani przez pełnomocnika strony w piśmie z dnia 19 października 2020 r. Organ wezwał na przesłuchanie: A. H., B. C., G. L., E. S. (z d. M.) oraz T. J.

B. C., przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu, że nie ma wiedzy na temat podpisania petycji przez H. Z. w 1973 r., ale też nie może zanegować tego faktu, gdyż nie docierały do niego listy z podpisami. Świadek potwierdził, że Pani M. podpisywała listę i podejmowała inne działania zagrożone odpowiedzialnością karną. B. C. oświadczył, że spotykał H. Z. na różnych spotkaniach - w latach 70. XX w. Ponadto, świadek zeznał, że co środę każdy mógł przyjść na spotkania w ramach Klubu S.. Na pytanie wnioskodawcy czy po mszach były rozdawane ulotki, świadek odpowiedział, że takie działania były niestosowne i nie powinny mieć miejsca. Świadek nie miał wiedzy na temat represji ze strony służb komunistycznych, jakich miałby doświadczyć H. Z. oraz nie miał wiedzy na temat osób, które współpracowały z wnioskodawcą.

Pozostali świadkowie pomimo prawidłowego zawiadomienia nie stawili się na przesłuchanie. E. S. (z domu M.) pismem z dnia 25 listopada 2022 r. (data wpływu do Urzędu) poinformowała, że nie posiada żadnych informacji w sprawie dotyczącej H. Z.

Pismem z dnia 20 lutego 2023 r. strona została poinformowana o uprawnieniach wynikających dla niej z art. 10 k.p.a. oraz o tym, że nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 oraz 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jednocześnie stronie został wyznaczony dodatkowy termin na nadesłanie dowodów na okoliczność prowadzenia działalności opozycyjnej lub podlegania represjom. Strona w odpowiedzi podtrzymała swój wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr DSE3-K1022-D10502-66D/2023 organ odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 2 i 3 u.d.o.a. Z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów wynika bowiem, że strona nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym, nie dostarczyły dowodów potwierdzających okoliczności podnoszone przez stronę.

Szef Urzędu dokonał telefonicznego wysłuchania świadków oraz dopuścił dowód z przesłuchania świadków. Rozpytanie telefoniczne świadków wykazało, że w dużej mierze świadkowie nie mają wiedzy na temat działań wnioskodawcy w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. Świadkowie potwierdzili działania poetycko-literackie w ramach grupy C. Jak wskazał jeden z rozmówców, była to grupa oficjalnie uznana przez władze i legalna. Poza tym liczne dokumenty, czy przywołane we wniosku utwory, w dużej mierze odnoszą się do moralnej postawy wnioskodawcy wobec komunistycznej rzeczywistości, ale nie są świadectwem jego działalności, która realnie mogła doprowadzić do odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Także sam udział w pracach niezależnych grup twórczych, klubów dyskusyjnych czy innego rodzaju zrzeszeń o charakterze poetyckim, nawet jeżeli ich uczestników łączył antykomunistyczny światopogląd, nie stanowi czynnej działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Podobnie ciągłej działalności opozycyjnej nie stanowi udział w pojedynczych akcjach strajkowych organizowanych przez struktury opozycyjne. Z przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności nie wynika, aby był on zaangażowany w działalność konspiracyjną, prowadząc np. druk lub kolportaż prasy niezależnej, organizowanie pomocy dla represjonowanych działaczy opozycji, czy też publicznych manifestacji lub strajków.

Organ wskazał, że jeden ze świadków – A. H. – podczas rozpytania telefonicznego podał, że około 1983 r. zostały tymczasowo umieszczone materiały opozycyjne w piwnicy wnioskodawcy. Niniejsze wydarzenie jest traktowane jako jednorazowe wystąpienie, którego nie można zakwalifikować jako prowadzenie działalności opozycyjnej przez co najmniej 12 miesięcy. Świadek podczas rozpytania telefonicznego wspomniał, że dostał od H. Z. ulotki oraz wspomniał o przeprowadzonej akcji rozrzucenia przez Pana Z. ulotek, nie wskazał czasookresu ww. działań przez wnioskodawcę. Ponadto A. H., pomimo poprawnie zaadresowanego wezwania, nie stawił się na przesłuchanie w celu złożenia zeznań z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.

Zeznanie B. C., złożone z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, nie potwierdziło prowadzenia działań w opozycji antykomunistycznej przez H. Z.

W ocenie organu informacje zawarte w opisie działalności wnioskodawcy oraz oświadczenia i zeznania świadków dowodzą jedynie sporadycznej aktywności strony, uczestnictwa w spotkaniach, przekazywaniu informacji czy sporadycznego przechowywania materiałów i kolportażu. Ponadto wiedza świadków o rzekomej działalności wnioskodawcy nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze stroną. Była to wiedza pochodząca od innych osób. Z zeznań świadków wynika jedynie, że w większości słyszeli pogłoski i oceny innych. Oświadczenia i zeznania świadków dowodzą też, że bezpośrednia współpraca z wnioskodawcą była incydentalna i ograniczała się do pojedynczych zdarzeń.

Również analizując teczkę pracy TW "K." oraz opinię Członków Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w Ł., w ocenie organu, nie można uznać, aby spotkania w których brała udział strona miały charakter konspiracyjny i podejmowano na nich działania, które mogły być zagrożone odpowiedzialnością karną. Wobec powyższego organ stwierdził, że strona nie prowadziła działalności w opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ uznał również, że strona nie doznała represji z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W ocenie organu strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom określonym w art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o.a. Analizując przedłożone świadectwo pracy, a także posiłkując się opinią Rady, ustalono, że pracodawca złożył wypowiedzenie umowy o pracę stronie w związku z jej licznymi spóźnieniami. Dodatkowo podczas rozpytania telefonicznego ustalono również, że większość świadków posiada ogólnikową wiedzę o zwolnieniu H. Z. z pracy i procesie, a wiedzę na ten temat uzyskało z relacji samego wnioskodawcy. Jedynie M. S. posiadał wiedzę z własnych doświadczeń, jednakże nie pamiętał szczegółów. Nie był w stanie podać przyczyn wypowiedzenia umowy H.Z. przez zakład pracy.

W ocenie organu nie można uznać, aby wnioskodawca wypełniał przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. b ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, ponieważ opisywana inwigilacja przez organy bezpieczeństwa państwa nie skutkowała podjęciem wobec wnioskodawcy bezprawnych działań polegających na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia. A przede wszystkim na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie udowodniono, że była ona następstwem udziału wnioskodawcy w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ponadto zebrany materiał dowodowy nie zawiera istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać, że strona podlegała także innym represjom ujętym w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

H. Z. wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, jednak decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. Nr DSE3-K0918-D10502-68/23 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 14 kwietnia 2023 r. Nr DSE3-K1022-D1052- 66D/23. W uzasadnieniu organ ponownie przytoczył ustalenia faktyczne i ocenę prawną, wskazane w uzasadnieniu decyzji z dnia 14 kwietnia 2023 r. i podkreślił iż, mając na uwadze ponowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w pierwszej instancji, w ocenie organu strona nie wykazała, ani w toku postępowania również nie udało się ustalić, by strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy.

H. Z. zaskarżył powyższą decyzję, wskazując, iż był osobą represjonowaną – został niesłusznie zwolniony z pracy w R. Sp. z o.o. w Ł., będąc wówczas sekretarzem [...] S. w powyższej spółce. Skarżący wygrał sprawę w Sądzie pracy w Ł., otrzymał niesłusznie potrąconą premię, zmianę opinii oraz odszkodowanie za 6 tygodni pozostawania bez pracy, choć nie pracował 3 miesiące. Również po 9 latach otrzymał w I kwartale 1990 r. wypowiedzenie z pracy za poparcie pierwszego w pełni demokratycznego rządu Tadeusza Mazowieckiego.

Skarżący podkreślił, iż organ niesłusznie kwestionuje jego działalność opozycyjną, twierdząc iż były to działania jednorazowe. Natomiast skarżący był represjonowany przez SB i mobbingowany w zakładach pracy, np. w Ośrodku Kultury "G." w Ł. przez dyrekcję (partyjną) oraz w C.K.M. w Ł. Podpisywał petycję w obronie aresztowanych i bitych w więzieniach opozycjonistów w 1973 r. na terenie Duszpasterstwa Akademickiego o.o. J. przy ul. [...] 60 w Ł.

Skarżący podkreśla również, iż stracił pracę w R. Sp. z o.o. w Ł. bezprawnie, z uwagi na działalność w [...] S., a nie z uwagi na spóźnianie się, co zostało potwierdzone przez Sąd pracy. Ponadto to on zapraszał na spotkania do domów kultury, bibliotek itp. osoby działające w demokratycznej opozycji. H. Z. wskazał również, iż został uderzony pałką w 1968 r. w czasie manifestacji na Wydziale Prawa i Administracji U[...] oraz na P.

W ocenie skarżącego J. Ś. i B. C. pośrednio potwierdzili miejsce zbierania podpisów w 1973 r. w obronie m.in. W. Z. i A. C., a B. C. potwierdził, że wie, iż dr E. M. listę tę podpisała i pomagała w działaniach. Mimo próśb skarżącego nie wezwano na świadka Z. S., który zbierał te podpisy.

Ponadto skarżący podkreślił, iż był inwigilowany bezprawnie przez SB, zatem jego działalność musiała być ważna dla służb bezpieczeństwa. Grożono mu również niewydaniem paszportu, składano donosy.

H.Z. wskazał również, iż sposób wysłuchania M. S. był niewłaściwy, wymagano od niego pamiętania szczegółów sprawy sprzed 40 lat. Ponadto organ nie zdążył wysłuchać świadka T. S., który zmarł, nie wysłuchał G. L., Z. S., J. K., lub jego rodziny w W.

Pismem z dnia 3 sierpnia 2023 roku skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uzupełnił skargę, wskazując, iż zaskarża decyzję z dnia 19 czerwca 2023 roku w całości, zarzucając jej

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie, tj.:

1) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niewykonaniu przez organ wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wynikających z wyroku z dnia 22 września 2021 roku, wydanego w sprawie o sygnaturze akt: Il SA/Łd 578/20 i nieprzesłuchaniu wszystkich świadków, zgłoszonych przez skarżącego, mimo posiadanej przez nich wiedzy na istotne w sprawie okoliczności, tj.:

a. T. S., mogącego poświadczyć:

i. zaangażowanie skarżącego w działalność literacką, jej polityczny i opozycyjny charakter, polityczny aspekt twórczości własnej skarżącego oraz organizowanie przez niego spotkań z artystami, działaczami i opozycjonistami;

ii. podpisywanie przez skarżącego listów w obronie studentów, bitych przez milicję i funkcjonariuszy SB;

b. J. K., mogącego poświadczyć

i. przynależność skarżącego do "S.", pełnienie przez niego funkcji w zarządzie związku zawodowego;

c. G. L., mogącą poświadczyć:

i. przynależność skarżącego do "S.", pełnienie przez niego funkcji w zarządzie związku zawodowego, fakt rozwiązania umowy o pracę ze skarżącym z powodu jego działalności politycznej;

d. Z. K., mogącego poświadczyć:

i. podpisywanie przez skarżącego listów w obronie niezależności studentów;

ii. zaangażowanie skarżącego w działalność literacką, jej polityczny i opozycyjny charakter, polityczny aspekt twórczości własnej skarżącego oraz organizowanie przez niego spotkań z artystami, działaczami i opozycjonistami;

e. E. M., mogącą poświadczyć:

i. fakt pisania i malowania przez skarżącego haseł na przystankach, murach i płotach;

2) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na obciążeniu skarżącego ciężarem niemożliwym do wykonania, polegającym na udowodnieniu prowadzenia działalności opozycyjnej, polegającej na pełnieniu funkcji sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S." w sytuacji, gdy wobec nieodnalezienia materiałów dotyczących działalności [...] "S." w [...] Domu Towarowym w Ł. podczas szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej wykonanie tego obowiązku przez skarżącego nie było możliwe;

3) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na obciążeniu skarżącego ciężarem niemożliwym do wykonania, polegającym na udowodnieniu bezprawnego zwolnienia go z pracy z powodu prowadzenia przez niego tego rodzaju działalności politycznej w sytuacji, gdy wobec zniszczenia akt postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Ł., Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pod sygnaturą akt: [...], wykonanie tego obowiązku przez skarżącego nie było możliwe;

4) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu za niewystarczające dokumentów przedłożonych przez skarżącego, obejmujących:

a. tomików wierszy;

b. świadectwa pracy z [...] Domu Towarowego z 2018 roku;

c. pisma rozwiązującego umowę o pracę z dnia 8 grudnia 1981 roku;

d. opinii wystawionej przez [...] Dom Towarowy z dnia 8 marca 1982 roku;

e. pism z 2019 roku skierowanych do Archiwum Państwowego w Ł., Sądu Rejonowego w Ł. i Izby Rzemieślniczej;

f. odpowiedzi datowanych na 2019 roku z Sądu Okręgowego w Ł., z Archiwum Państwowego w Ł., Izby Rzemieślniczej w Ł., IPN Oddział w Ł., [...] "S." Region Ziemia [...];

g. dokumentacji medycznej z 2019 roku, wystawionej przez I.;

h. pisma z Uniwersytetu [...] z 1978 roku;

i. zaświadczenia z 2019 roku, wydanego przez proboszcza [...] Parafii N.;

j. dokumentacji dotyczącej otrzymania odznaki honorowej "[...]";

k. oświadczeń świadków: R. O., A. D., J. J., A. H., G. L., T. S., M. S. oraz T. J.

mimo ich przydatności dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia oraz mimo jednoznacznego poświadczenia przez nie spełnienia przez skarżącego przesłanek art. 2 ustawy, tj. podejmowanej przez skarżącego działalności opozycyjnej przez łącznie 12 lat, o charakterze politycznym, która miała negatywne skutki dla zdrowia i sytuacji finansowej skarżącego;

5) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu za niewystarczające zeznań złożonych przez świadków, mimo jednoznacznego wskazania przez nich następujących okoliczności:

a. M. S. - uwzględnienia roszczeń skarżącego z tytułu bezprawnego zwolnienia go z pracy z powodu prowadzenia przez niego tego rodzaju działalności politycznej;

b. J. J. - uczestnictwa przez skarżącego w spotkaniach u o. J. na spotkaniach środowisk twórczych, organizowania przez niego spotkań z opozycjonistami, podczas których odczytywano wiersze dotyczące stanu wojennego i sytuacji politycznej w Polsce;

c. A. D. - organizowania przez skarżącego spotkań z opozycjonistami, podczas których odczytywano wiersze dotyczące stanu wojennego i sytuacji politycznej w Polsce, podejmowania działań szykanujących wobec skarżącego za działalność polityczną;

d. A. H. - zaangażowania politycznego skarżącego, jego znajomości ze środowiskiem opozycyjnym, problemach skarżącego ze służbą bezpieczeństwa, ukrywania przez skarżącego materiałów Z. J., przechowywania ich w piwnicy mieszkania, przekazywania przez skarżącego materiałów opozycyjnych (ulotek drukowanych w B., G., ulotek od W. S., "[...]", "[...]", "[...]", książek C. M.), rozkładania przez skarżącego ulotek i materiałów opozycyjnych, organizacji przez skarżącego tajnych spotkań o charakterze literackim i politycznym, przesłuchiwaniu skarżącego przez funkcjonariuszy SB, kłopotach w zakładzie pracy z powodów prowadzonej działalności;

e. J. Ś. - podpisywanie przez skarżącego listów w obronie ludzi bitych przez milicję i funkcjonariuszy SB (B. K., W. Z. i A. C.);

6) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu dowodu z przesłuchania świadków za niewiarygodne z powodu wskazania przez nich, że ich zeznania opierają się w części na oświadczeniach skarżącego i nie wynikają z działalności ze skarżącym, mimo że okoliczność ta nie ma wpływu na wiarygodność świadków i niemożności czynienia na ich podstawie ustaleń faktycznych;

7) art 10 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania dowodowego, tj. przesłuchania świadków w drodze "wysłuchania telefonicznego świadków", a przez to w sposób uniemożliwiający skarżącemu udział w czynności i stawiania świadkom pytań, choćby dotyczących:

a. wizyty skarżącego u więźniów politycznych w zakładach karnych, tj. w Ł., u B. Z., skazanego na karę śmierci za nielegalne przechowywanie broni na terenie P. i K. w latach 1945-1951 oraz dopuszczenie się dnia 22 czerwca 1951 roku "gwałtownego zamachu na funkcjonariusza posterunku MO w M.";

b. organizowania przez skarżącego spotkań z artystami, działaczami i opozycjonistami, w tym z M. S. (skazanym na karę dożywotniego pozbawienia wolności), z B. Z. (skazanym na karę śmierci, autorem Korespondencyjnego Klubu Młodych Pisarzy), Z. J. oraz J. U.;

8) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu za niewystarczające dokumentów przesłanych z Instytutu Pamięci Narodowej, mimo jednoznacznego wskazania w nich, że skarżący "pozostawał w kręgu zainteresowania służby Bezpieczeństwa", co przesądza o politycznym i opozycyjnym charakterze prowadzonej przez niego działalności i znajduje swoje potwierdzenie w notatkach tajnego współpracownika służb bezpieczeństwa, tj. raportów TW "K.", wskazujących na charakter spotkań literackich, organizowanych przez skarżącego ("jednoznacznie antypaństwowy");

9) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprzypisaniu należytego znaczenia:

a. oświadczeniu M. S. (k. 289), orzekającego w sądzie pracy, który jednoznacznie wskazał na fakt prowadzenia postępowania przed Sądem Okręgowym w sprawie skarżącego oraz sposób jego zakończenia, tj. zasądzenie na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu pozostawania bez pracy, które to rozstrzygnięcie w całości przesądza fakt rozwiązania ze skarżącym umowy o pracę bez podstawy prawnej oraz bezprzedmiotowość argumentacji organu administracji publicznej, powołującego się na spóźnienia skarżącego jako rzekomą podstawę rozwiązania stosunku prawnego;

b. oświadczenie G. L. (k. 241), potwierdzające przynależność skarżącego do "S.", fakt pełnienia przez niego funkcji w zarządzie "S." oraz okoliczności związane z rozwiązaniem ze skarżącym umowy o pracę w 1981 roku, w tym przyczyny tego rozwiązania;

10) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprzypisaniu należytego znaczenia:

a. informacji o przyznaniu skarżącemu odznaki honorowej "[...]";

b. publikacji "[...]" zawierającej utwory publikowane w latach 1981-1989;

c. publikacji "[...]", zawierającej utwory publikowane w latach 1969- 1984

mimo charakteru tej działalności, mającej charakter polityczny i opozycyjny;

11) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że skarżący prowadził "sporadyczną" działalność, która ograniczała się do incydentalnych i pojedynczych zdarzeń w sytuacji, gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału uzasadniała przekonanie o prowadzeniu przez skarżącego działalności opozycyjnej przez bodaj 12 lat, zaś sama ustawa wymaga prowadzenia działalności łącznie przez co najmniej 12 miesięcy;

12) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu opinii Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powód Politycznych, wyrażonej w uchwale z dnia 25 października 2018 roku za wiążącą w sprawie i charakteryzującą się większą mocą dowodową niż pozostały zgromadzony w sprawie materiał, mimo że opinia ta podlega ocenie na zasadach ogólnych i nie sposób przypisać jej istotniejszego znaczenia w sprawie;

13) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. przez niepodjęcie przez organ żadnej aktywności dowodowej, mającej na celu czynienie ustaleń faktycznych i ograniczeniu się jedynie do rozpatrzenia wniosków dowodowych skarżącego;

14) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niedokonaniu właściwej kontroli Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 kwietnia 2023 roku, nr DSE3-K1022-D1052- 66D/23, o odmowie potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, i niezweryfikowaniu w sposób właściwy zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i ograniczenie postępowania odwoławczego do przytoczenia argumentacji organu I instancji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 2 u.d.o.a. przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na odmowie uznania działalności prowadzonej przez skarżącego jako działalności opozycyjnej, mimo wykazania przez niego prowadzenia działalności opozycyjnej, polegającej na:

a) uczestnictwie w wiecu studenckim w 1968 roku;

b) podpisania petycji przeciwko biciu i torturowaniu osób przetrzymywanych i więzionych w 1973 roku lub 1974 roku;

c) podpisania petycji popierającej strajk studencki NZS w 1980 roku;

d) przynależności do Koła [...];

e) pełnienia funkcji sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S.";

f) uczestnictwa w spotkaniach przy parafii o. J.;

g) prowadzenia działalności ulotkowej, w tym przechowywania ich u siebie oraz rozklejania w miejscach publicznych;

h) wypisywania haseł w miejscach publicznych o treściach antykomunistycznych;

i) prowadzenia działalności antykomunistycznej, polegającej na organizacji spotkań poetów opozycyjnych i prowadzeniu działalności literackiej,

które łącznie skutkowały:

a. szykanowaniem skarżącego;

b. inwigilowaniem go przez SB;

c. pobiciem przez funkcjonariuszy milicji w trakcie uczestnictwa w wiecu studenckim;

d. rozwiązaniem stosunku pracy mimo braku podstaw,

co pozostaje wystarczające dla uznania podejmowanej przez skarżącego aktywności jako działalności opozycyjnej ze względu na upływ czasu (łącznie 12 lat), charakter podejmowanej działalności (mającej charakter oczywiście polityczny i opozycyjny), a także skutki tych działań dla zdrowia i sytuacji finansowej skarżącego.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o:

1) uchylenie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 czerwca 2023 roku, nr DSE3-K0918-D10502-68/23, o utrzymaniu własnej decyzji w mocy, w całości;

2) uchylenie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 kwietnia 2023 roku, nr DSE3-K1022-D1052-66D/23, o odmowie potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, w całości;

3) zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, oświadczając że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu powyższego pisma wskazano, iż organ administracji publicznej nie wykonał wiążących go wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wynikających z wyroku z dnia 22 września 2021 roku, wydanego w sprawie o sygnaturze akt: II SA/Łd 578/20 i nie przesłuchał wszystkich świadków, zgłoszonych przez skarżącego., mimo posiadanej przez nich wiedzy na istotne w sprawie okoliczności, tj. T. S., J. K., G. L., Z. K. oraz E. M. Naruszenie to ma istotny charakter dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ze względu na istotne trudności dowodowe, mające charakter obiektywny. Ze względu na nieodnalezienie materiałów dotyczących działalności [...] "S." w [...] Domu Towarowym w Ł. podczas szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej oraz zniszczenie akt postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Ł., Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pod sygnaturą akt: [...], wykazanie się przez skarżącego inicjatywą dowodową jest szczególnie utrudnione. Jednocześnie w związku z zaistniałą sytuacją nie sposób obciążać skarżącego ciężarem dowodowym w tym zakresie, tj. obowiązkiem udowodnienia dokumentami prowadzenia działalności opozycyjnej, polegającej na pełnieniu funkcji sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S." oraz bezprawnego zwolnienia go z pracy z powodu prowadzenia przez niego tego rodzaju działalności politycznej. Tak określone dokumenty bowiem nie istnieją.

Niezależnie od powyższego, w ocenie skarżącego, zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym wykazał on ustawowe przesłanki, związane z prowadzeniem przez niego działalności opozycyjnej. Jak wynika bowiem z załączonych przez niego tomików wierszy, świadectwa pracy z [...] Domu Towarowego z 2018 roku, pisma rozwiązującego umowę o pracę z dnia 8 grudnia 1981 roku, opinii wystawionej przez [...] Dom Towarowy z dnia 8 marca 1982 roku, pism z 2019 roku skierowanych do Archiwum Państwowego w Ł., Sądu Rejonowego w Ł. i Izby Rzemieślniczej, odpowiedzi datowanych na 2019 roku z Sądu Okręgowego w Ł., z Archiwum Państwowego w Ł., Izby Rzemieślniczej w Ł., IPN Oddział w Ł., [...] "S." Region Ziemia [...], dokumentacji medycznej z 2019 roku, wystawionej przez I., pisma z Uniwersytetu [...] z 1978 roku, zaświadczenia z 2019 roku, wydanego przez proboszcza [...] Parafii N., dokumentacji dotyczącej otrzymania odznaki honorowej "[...]", oświadczeń świadków: R. O., A. D., J. J., A. H., G. L., T. S., M. S. oraz T. J., informacji o przyznaniu skarżącemu odznaki honorowej "[...]", publikacji "[...]", zawierającej utwory publikowane w latach 1981-1989, publikacji "[...]", zawierającej utwory publikowane w latach 1969-1984, skarżący podejmował działalność opozycyjną przez łącznie 12 lat. Działalność ta miała charakter polityczny i niosła za sobą negatywne skutki dla zdrowia i sytuacji finansowej skarżącego.

Przekonanie to potwierdziło przeprowadzone przez organ administracji publicznej przesłuchanie świadków M. S., J. J., A. D., A. H. i J. Ś. W ocenie skarżącego organ w sposób nieuzasadniony przypisał walor wiarygodności przesłuchaniu świadków z powodu wskazania przez nich, że ich zeznania opierają się w części na oświadczeniach skarżącego i nie wynikają z działalności ze skarżącym. Okoliczność ta nie ma wpływu na wiarygodność świadków i niemożność czynienia na ich podstawie ustaleń faktycznych.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazuje na naruszenie przez organ art. 10 k.p.a. w zakresie przeprowadzenia postępowania dowodowego w drodze "wysłuchania telefonicznego świadków", które doprowadziło do naruszenia jego prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Ponadto organ administracji publicznej niewłaściwe znaczenie przypisał dokumentom przesłanym z Instytutu Pamięci Narodowej, oświadczeniu M. S. oraz oświadczeniu G. L. Prawidłowa analiza wskazanych dokumentów, w ocenie skarżącego, uzasadniała przekonanie, że skarżący "pozostawał w kręgu zainteresowania Służby Bezpieczeństwa", jego działalność miała charakter polityczny i opozycyjny. Potwierdzają to zalegające w aktach notatki tajnego współpracownika służb bezpieczeństwa, tj. raporty TW "K.", wskazujące na charakter spotkań literackich, organizowanych przez skarżącego jako mające charakter "jednoznacznie antypaństwowy".

Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie mają oświadczenia M. S. oraz G. L. M. S. jednoznacznie wskazał w nim na fakt prowadzenia przez siebie postępowania przed Sądem Okręgowym w sprawie skarżącego oraz sposób jego zakończenia, tj. zasądzenie na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu pozostawania bez pracy, które to rozstrzygnięcie w całości przesądza fakt rozwiązania ze skarżącym umowy o pracę bez podstawy prawnej oraz bezprzedmiotowość argumentacji organu administracji publicznej, powołującego się na spóźnienia skarżącego jako rzekomą podstawę rozwiązania stosunku prawnego. Oświadczenie G. L. potwierdza przynależność skarżącego do "S.", fakt pełnienia przez niego funkcji w zarządzie "S." oraz okoliczności związane z rozwiązaniem ze skarżącym umowy o pracę w 1981 roku, w tym przyczyny tego rozwiązania. Wszystko to wskazuje na prowadzenie przez skarżącego działalności opozycyjnej przez bodaj 12 lat, sama ustawa zaś wymaga prowadzenia działalności łącznie przez co najmniej 12 miesięcy. Tym samym za bezprzedmiotowe uznać należy uzasadnienie decyzji, zgodnie z którym skarżący prowadził "sporadyczną" działalność, która ograniczała się do incydentalnych i pojedynczych zdarzeń.

W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej błędnie uznał za wiążącą opinię Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, wyrażoną w uchwale z dnia 25 października 2018 roku. Opinia ta podlega ocenie na zasadach ogólnych i nie sposób przypisać jej istotniejszego znaczenia w sprawie. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, jakkolwiek w toku postępowania w przedmiocie potwierdzenia statusu opozycji antykomunistycznej to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, tak z całą stanowczością wskazać należy, że nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Tego rodzaju skutku, tj. uchylenia konieczności prowadzenia postępowania dowodowego, nie aktualizuje także podjęcie przez właściwą wojewódzką radę konsultacyjną do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych uchwała, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 u.d.o.a. Podjęcie uchwały stanowi wyłącznie materiał pomocniczy, którego treść nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz jedynie kierunkuje organ, także co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest związany opinią wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych. To na organie spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. To organ, a nie Rada Konsultacyjna jest gospodarzem tego postępowania. Zatem zadaniem organu jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, lecz także dążenie do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a.). W niniejszej sprawie zaś organ nie podjął żadnej aktywności dowodowej, ograniczając się jedynie do rozważenia wniosków skarżącego.

Niezależnie od powyższego, skarżący wskazał na naruszenie przez organ administracji publicznej art. 2 u.d.o.a. przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na odmowie uznania działalności prowadzonej przez skarżącego jako działalności opozycyjnej. Skarżący wykazał, że podejmowana przez niego działalność polegała na uczestnictwie w wiecu studenckim w 1968 roku, podpisaniu petycji przeciwko biciu i torturowaniu osób przetrzymywanych i więzionych w 1973 roku lub 1974 roku, podpisaniu petycji popierającej strajk studencki NZS w 1980 roku, przynależności do K., pełnienia funkcji sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S.", uczestnictwie w spotkaniach przy parafii o. J., prowadzeniu działalności ulotkowej, w tym przechowywania ich u siebie oraz rozklejania w miejscach publicznych, wypisywaniu haseł w miejscach publicznych o treściach antykomunistycznych oraz prowadzeniu działalności antykomunistycznej, polegającej na organizacji spotkań poetów opozycyjnych i prowadzeniu działalności literackiej. Działania te skutkowały szykanowaniem skarżącego, inwigilowaniem go przez SB, pobiciem przez funkcjonariuszy milicji w trakcie uczestnictwa w wiecu studenckim oraz rozwiązaniem stosunku pracy mimo braku podstaw, co pozostaje wystarczające dla uznania podejmowanej przez skarżącego aktywności jako działalności opozycyjnej ze względu na upływ czasu (łącznie 12 lat), charakter podejmowanej działalności (mającej charakter oczywiście polityczny i opozycyjny), a także skutki tych działań dla zdrowia i sytuacji finansowej skarżącego.

Wreszcie skarżący podkreślił, iż jest osobą represjonowaną w myśl art. 3 ust. 3 lit. d u.d.o.a. W 1981 roku ze skarżącym rozwiązano stosunek pracy z powodu podejmowania przez niego działalności politycznej, związanej z członkostwem w "S.". Rozwiązanie ze skarżącym zostało zakwestionowane przez niego przed sądem pracy. Na skutek podjęcia przez skarżącego tego rodzaju aktywności sąd pracy uznał rozwiązanie umowy o pracę za pozbawione podstawy prawnej i zasądził na rzecz skarżącego odszkodowanie za okres sześciu tygodni pozostawania bez pracy. Skarżący wskazał, że za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka nie musi wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej, lecz może stanowić szereg działań o charakterze organizacyjnym czy przygotowawczym.

Z uwagi na powyższe okoliczności, skarżący wniósł jak w petitum pisma.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 czerwca 2023 r. nr DSE3-K0918-D10502-68/23 utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr DSE3-K1022-D1052-66D/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia H. Z. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Kontrolując zaskarżone decyzje, Sąd stwierdził, że zostały one wydane przedwcześnie, z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich usunięcie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zgodnie z art. 2 tejże ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2).

Art. 3 u.d.o.a. stanowi zaś, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2021 r. poz. 177 oraz z 2022 r. poz. 375, 1259 i 1283), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W myśl zaś art. 5 ust. 3 pkt 1 u.d.o.a. do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3.

Przywołane przepisy wskazują, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Ustawodawca nałożył przy tym na wnioskodawcę inicjującego postępowanie w sprawie nabycia określonego statusu, o którym mowa w tej ustawie, obowiązek przedłożenia do wniosku stosownych dokumentów potwierdzających spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ciężar dowodu został zatem przeniesiony na wnioskodawcę. To właśnie na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem oraz przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Okoliczność ta nie zwalnia jednak organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, bowiem kluczowe znaczenie ma zebranie w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art. 77 k.p.a. Obowiązek ten nie ma jednak charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok WSA w Gdańsku z 2 lutego 2023 r., sygn. II SA/Gd 490/22; Wyrok WSA w Rzeszowie z 18 października 2022 r., sygn. II SA/Rz 726/22, dostępne, podobnie jak pozostałe przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA").

H. Z. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący wskazał, iż jego działalność polegała na uczestnictwie w wiecu studenckim w 1968 r., podpisaniu petycji przeciwko biciu i torturowaniu osób przetrzymywanych i więzionych w 1973 r., lub w 1974 r., podpisaniu petycji popierającej strajk studencki NZS w 1980 r., przynależności do K., pełnieniu funkcji sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S.", uczestnictwie w spotkaniach przy parafii o. J., prowadzeniu działalności ulotkowej, w tym przechowywaniu ulotek u siebie oraz rozklejaniu w miejscach publicznych, wypisywaniu haseł antykomunistycznych w przestrzeni publicznej oraz prowadzeniu działalności literackiej i organizowaniu spotkań z poetami opozycyjnymi.

Nie jest sporne pomiędzy stronami, iż wobec H. Z. nie zachodzą przesłanki negatywne przyznania wnioskowanego statusu, o jakich stanowi art. 4 ust. 1 u.d.o.a. Zgodnie z tym przepisem status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 roku, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Do swojego wniosku skarżący załączył bowiem decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 6 kwietnia 2018 r., nr [...], znak: [...], stwierdzającą, iż wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W judykaturze wskazuje się jednak, iż nie każda działalność opozycyjna, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Działalność określona w art. 2 u.d.o.a., to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie. Współpraca ze wskazanymi osobami, czy też udział w spotkaniach, które nie odbywały się w ramach struktur zdelegalizowanych, nie są wystarczające do potwierdzenia, że wnioskodawca prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., sygn. III OSK 1623/21; wyrok WSA w Gliwicach z 29 września 2022 r., sygn. II SA/Gl 735/22, publ. CBOSA).

W niniejszej sprawie, co istotne, zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 września 2021 r., sygn. II SA/Łd 578/20, którego ustalenia i ocena prawna, a także dyspozycje co do dalszego prowadzenia postępowania, na mocy art. 153 p.p.s.a. wiązały zarówno organ prowadzący postępowanie administracyjne, jak i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ dopuścił dowód z przesłuchania świadków A. H., B. C., G. L., E. S. (z d. M.) oraz T. J. Z powyższych osób stawił się i złożył zeznania jedynie B. C. Świadek ten nie miał jednak wiedzy na temat represji, jakim miał być poddany skarżący, czy też wiedzy o osobach, z którymi H. Z. współpracował. Nie był w stanie również potwierdzić podpisania przez skarżącego petycji w 1973 r., choć jednocześnie nie zanegował tego faktu.

Jeśli chodzi o pozostałych świadków, E. S. pismem z dnia 23 listopada 2022 r. poinformowała organ, iż nie posiada żadnych informacji na temat działalności skarżącego, zaś T. J. w piśmie z dnia 2 czerwca 2023 r. złożyła oświadczenie, w którym wskazała, iż zna skarżącego ze spotkań przy kościele M. w Ł., kiedy proboszczem był ks. Z. W., a na których bywał m.in. J. K. Ponadto T. J. podała, ż H. Z. był działaczem [...] "S.", zaangażowanym w sprawę odzyskania niepodległości przez Polskę i nieuprawnione oraz niepoparte dowodami jest stanowisko, iż skarżący otrzymał wypowiedzenie z pracy z uwagi na spóźnienia.

W ocenie Sądu za chybione należało uznać podnoszone w skardze zarzuty, dotyczące niezasadnego zdaniem skarżącego nieprzesłuchania w charakterze świadków T. S., J. K., G. L., Z. K., Z. S. oraz E. M. T. S. nie żyje, o czym organ został powiadomiony przez samego skarżącego w dniu 1 lutego 2022 r. G. L. została wezwana przez organ na przesłuchanie, lecz nie stawiła się. Natomiast odnośnie pozostałych świadków skarżący nie podał ich danych, mogących pozwolić na wezwanie ich na przesłuchanie. Jak zaś wskazano powyżej, obowiązek wszechstronnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy nie może prowadzić do poszukiwania przez organ dowodów, mających potwierdzić okoliczności korzystne dla skarżącego.

Podobnie należy ocenić twierdzenia skargi, zgodnie z którymi organ nałożył na skarżącego obowiązek niemożliwy do wykonania, mianowicie wykazanie, że skarżący pełnił funkcję sekretarza Komisji Zakładowej [...] "S.", a ponadto udowodnienie przyczyn zwolnienia go z pracy w R. Sp. z o.o. w Ł. Zdaniem Sądu z uzasadnienia zarówno decyzji z dnia 14 kwietnia 2023 r., jak i z uzasadnienia decyzji z dnia 19 czerwca 2023 r., nie wynika, aby organ kwestionował członkostwo skarżącego w [...] "S.", czy też sprawowaną przez niego funkcję. Okoliczność ta wynika zarówno z twierdzeń samego skarżącego, jak i z oświadczeń R. O., A. D., J. J., G. L. i T. J. Należy jednak przyznać rację organowi administracji, iż skarżący nie wykazał, aby rozwiązanie z nim stosunku pracy nastąpiło z uwagi na jego członkostwo w "S.". Nie wskazują na to żadne zgromadzone w toku postępowania dowody. Nie dowodzi tego również oświadczenie M. S., bowiem podał on, iż nie pamięta powodów rozwiązania stosunku pracy ze skarżącym. Fakt, że został on rozwiązany bezprawnie, nie stanowi jednocześnie o tym, iż nastąpiło to z powodu członkostwa H. Z. w [...] "S.". Nie świadczy o tym również oświadczenie G. L., która nie wskazała w nim na powody zwolnienia skarżącego z pracy.

Chybione okazały się również zarzuty skargi, jakoby Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podjął żadnej aktywności dowodowej i ograniczył się jedynie do rozpatrzenia wniosków dowodowych skarżącego. Organ, wypełniając dyspozycje wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. II SA/Łd 578/20, pismem z dnia 7 kwietnia 2022 r. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a. o przekazanie informacji, czy w aktach dotyczących B. C., M. M., S. M., Z. J., J.H. W., w teczkach pracy TW "K.", spraw o krypt. "P.", "P1" oraz w aktach TW "J." sprawa o krypt. "S2", znajdują się dane dotyczące działalności skarżącego. Organ wskazał również, iż w zasobach Instytutu mogą znajdować się dokumenty z lat 1980 – 1982, dotyczące [...] "S." w zakładach pracy, a które mogą dotyczyć skarżącego. Poszukiwania danych na temat wnioskodawcy w ww. zasobach nie przyniosły jednak rezultatów. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 21 czerwca 2022 r. wynika, że w zasobie Instytutu odnaleziono akta paszportowe dotyczące skarżącego, które jednak nie zawierają informacji potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub 3 u.d.o.a. Natomiast w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 11 sierpnia 2022 r. wskazano, iż sprawdzenia ewidencyjne w Oddziałowym Archiwum IPN w Ł. doprowadziły do identyfikacji zapisów świadczących o wybrakowaniu dokumentacji spraw operacyjnych o krypt. "P.", "S2" oraz "P1". Organ dokonał również poszukiwania informacji na temat wnioskodawcy w "Encyklopedii S." z wynikiem negatywnym. Zaś z notatki z dnia 7 marca 2022 r. wynika, iż organ przeprowadził analizę akt R. O., który posiada status działacza opozycji antykomunistycznej / osoby represjonowanej z powodów politycznych, jednak nie przyniosła ona rezultatów w postaci odnalezienia informacji o działalności H. Z. Pełnomocnik skarżącego zarzuca organowi brak aktywności dowodowej i poprzestanie wyłącznie na rozpatrzeniu wniosków dowodowych skarżącego, jednak nie wskazuje przy tym, jakich dowodów organ nie dopuścił. Wyjątkiem były wskazane powyżej dowody z zeznań świadków, jednak nie zostały one przeprowadzone z uwagi na brak danych, umożliwiających wezwanie wskazanych osób na przesłuchanie.

Odnosząc się do oceny poszczególnych aspektów działalności opozycyjnej skarżącego, należy przyznać rację organowi, iż żaden zgromadzony w sprawie dowód nie potwierdza uczestnictwa skarżącego w wiecu w 1968 r., podczas którego został uderzony pałką. Ponadto taką aktywność uznać trzeba za aktywność jednorazową, która nie wypełnia dyspozycji zarówno art. 2 ust. 1, jak i 3 ust. 1 u.d.o.a. Jak podkreślił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 września 2018 r. sygn. II OSK 143/18 (publ. CBOSA), działalność, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji powinna mieć charakter systematycznej aktywności. Podobne uwagi należy odnieść do kwestii podpisania przez skarżącego petycji w 1973 r. – twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie są poparte żadnymi dowodami. Wbrew stanowisku skarżącego, nie potwierdzają tego również informacje uzyskane od J. Ś. w trakcie wysłuchania telefonicznego. Wskazał on bowiem jedynie, że miejsce zbierania podpisów zgadza się z tym, co przedstawił mu H. Z. Powyższe nie świadczy jeszcze o tym, iż skarżący taką petycję podpisał.

Za dowiedzione należy uznać natomiast podpisanie przez skarżącego petycji, popierającej strajk studentów w 1981 roku. Twierdzenie skarżącego zostało poparte oświadczeniem, złożonym przez T. S., który podkreślił ponadto, iż petycja ta została doręczona do strajkujących. Jednak również tę aktywność skarżącego należy ocenić jako jednorazową.

Odnośnie członkostwa skarżącego w [...] "S.", podkreślić należy, że działalność w [...] "S." w latach 1980-1981 (także zakładanie lokalnych struktur) nie może stanowić podstawy do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wobec treści art. 2 ust. 2 u.d.o.a. Podstawy takiej nie może również stanowić legalna działalność związkowa w latach 1982 – 1989. Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego zawieszona została działalność [...] "S.", a jej formalna delegalizacja miała miejsce 8 października 1982 roku wraz z datą przyjęcia nowej ustawy o związkach zawodowych i organizacjach rolników indywidualnych. (por. wyrok WSA w Łodzi z 18 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Łd 585/19, publ. CBOSA). Pismo rozwiązujące stosunek pracy ze skarżącym pochodzi natomiast z dnia 6 grudnia 1981 r., a więc jeszcze sprzed wprowadzenia stanu wojennego. Skarżący nie powoływał się przy tym na działalność opozycyjną w jakichkolwiek strukturach nielegalnych. Ponadto, jak wskazano powyżej, w toku postępowania nie dowiedziono, aby rozwiązanie stosunku pracy ze skarżącym nastąpiło z uwagi na jego przynależność do [...] "S.".

Odnośnie działalności skarżącego, związanej z przechowywaniem i kolportażem ulotek, należy stwierdzić, iż A. H. wskazał na takie działania skarżącego, mające miejsce w 1983 roku, po "zdemaskowaniu drukarni". Wówczas skarżący przetrzymał materiały na prośbę Z. J. A. H. otrzymał również od skarżącego takie materiały, jednak nie wskazał, kiedy to było, jak długo skarżący przetrzymywał je u siebie, ani też czy była to jednorazowa akcja roznoszenia ulotek po klatkach, czy też skarżący częściej lub regularnie podejmował taką aktywność. Podobne uwagi należy odnieść do pisania przez skarżącego antykomunistycznych haseł w przestrzeni publicznej. Wspomina o tym w swoim pisemnym oświadczeniu jedynie T. J., wskazując, iż wnioskodawca w latach 80. XX w. pisał flamastrem hasła antykomunistyczne w przestrzeni publicznej. Nie ustalono jednak, czy była to działalność regularna, czy też sporadyczna aktywność. Organ słusznie przy tym zwrócił uwagę, że wiedza świadków o działalności opozycyjnej skarżącego nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze stroną, lecz od innych osób, a często z relacji samego skarżącego.

Organ poddał analizie również działalność skarżącego, polegającą na aktywności w środowiskach literackich i uczestnictwie w spotkaniach przy parafii o. J., dochodząc do trafnego wniosku, iż nie wypełnia ona przesłanek określonych w art. 2 u.d.o.a. W niniejszej sprawie organ wskazał, iż analizując teczkę pracy TW "K." oraz opinię Członków Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w Ł. nie można uznać, aby spotkania w których brała udział strona miały charakter konspiracyjny i podejmowano na nich działania, które mogły być zagrożone odpowiedzialnością karną. Ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego wynika, iż grupa literacka C., której założycielem był skarżący, była oficjalnie uznana przez władze i legalna, zatem spotkania w jej ramach nie były zagrożone odpowiedzialnością karną. Sąd podziela przy tym ocenę organu, iż utwory literackie autorstwa wnioskodawcy prezentują jego moralną postawę wobec państwa komunistycznego, lecz nie stanowią przejawu działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Również członkostwo w niezależnych grupach literackich, klubach dyskusyjnych, praca w domu kultury, czy organizowanie spotkań z poetami, także opozycyjnymi, nawet jeżeli uczestników takich spotkań łączyły poglądy antykomunistyczne, nie stanowi czynnej działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Także udział w pojedynczych akcjach strajkowych, nawet jeśli były one organizowane przez zorganizowane struktury opozycji, czy sporadyczne podpisywanie petycji w obronie osób uwięzionych przez władze komunistyczne, nie stanowi takiej działalności. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z organem, iż przejawy aktywności wnioskodawcy podejmowane przeciw ówczesnej władzy, trudno zinterpretować jako działania o charakterze niepodległościowym. W subiektywnym odczuciu wnioskodawcy z pewnością miały one taki charakter, jednak oceniając działalność skarżącego obiektywnie, pod kątem spełnienia przesłanek wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, uznać należy, iż stanowiła ona jawną manifestację poglądów skarżącego. Wprawdzie w aktach TW "K." znajduje się notatka z informacji operacyjnej z 19 października 1984 r., z której wynika, że podczas spotkania 15 października 1984 r. w Domu Kultury przy ul. [...] skarżący odczytał nielegalny periodyk "[...]" oraz swoje wiersze o treści antypaństwowej. Wskutek powyższego Kierownik Sekcji VI por. K. K. zgłosił wniosek przekazania informacji o skarżącym do sekcji IV. Brak jest jednak jakichkolwiek informacji, aby w rezultacie powyższego przekazania informacji podjęto wobec H. Z. jakiekolwiek bezprawne działania.

Dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, w ocenie Sądu, nie wskazuje również na to, aby skarżący spełniał przesłanki określone w art. 3 pkt 3 u.d.o.a. Aby stwierdzić, czy mamy do czynienia z osobą represjonowaną z powodów politycznych, o której mowa w tym przepisie, należy ustalić, czy osoba ta w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a następnie czy konsekwencją tego były konkretne represje określone w tym przepisie. Wprawdzie "udział w wystąpieniu wolnościowym" nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Nawet jednak ustalenie, że dana osoba brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, nie jest wystarczające. Konieczne jest bowiem następnie ustalenie, że w związku z tym właśnie udziałem, nastąpiły konkretnie określone przez ustawodawcę negatywne konsekwencje (represje). Podkreślić przy tym należy, że pojęcie represji politycznych jest rozumiane powszechnie o wiele szerzej, niż przyjęte przez ustawodawcę pojęcie tego terminu, o którym mowa w art. 3 u.d.o.a. Przepis ten wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, aby przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały natomiast uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., sygn. III OSK 1623/21; wyrok WSA w Olsztynie z 25 kwietnia 2023 r., sygn. II SA/Ol 129/23, publ. CBOSA).

Skarżący wskazuje natomiast, że wskutek prowadzonej działalności opozycyjnej był szykanowany, inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa, pobity przez funkcjonariuszy milicji w trakcie uczestnictwa w wiecu studenckim i zwolniony z pracy w R. Sp. z o.o. w Ł., mimo braku podstaw. Skarżący podnosił również, że w pierwszym kwartale 1990 r. po 9 latach pracy otrzymał wypowiedzenie za poparcie rządu Tadeusza Mazowieckiego. Działania wskazywane przez skarżącego nie zostały jednak zaliczone do wystąpień wolnościowych, o których mowa w art. 3 pkt 3 u.d.o.a. Materiał dowodowy, zgromadzony w niniejszej sprawie, nie uzasadnia przyjęcia, że umowa o pracę w R. Sp. z o.o. w Ł. została rozwiązana ze skarżącym w związku z wzięciem przez niego udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. H. Z. nie wskazuje na takie okoliczności, wiążąc rozwiązanie z nim stosunku pracy wyłącznie z członkostwem w [...] "S." i pełnieniem funkcji sekretarza Komisji Zakładowej Związku. Skarżący nie podał także, na czym polegała jego działalność jako sekretarza [...] "S." R. Sp. z o.o. w Ł. i jaki miała mieć wpływ na rozwiązanie z nim stosunku pracy. Podobne uwagi należy odnieść do rozwiązania ze skarżącym stosunku pracy w 1990 roku, z uwagi na poparcie rządu Tadeusza Mazowieckiego. H. Z. nie podał, w jaki sposób okazał poparcie temu rządowi, a w szczególności czy wiązało się ono z wzięciem udziału w wystąpieniu, o którym mowa w art. 3 pkt 3 u.d.o.a., a wskutek czego miałby stracić pracę.

W ocenie Sądu również inwigilacja skarżącego przez Służbę Bezpieczeństwa nie była konsekwencją wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Analiza teczki operacyjnej TW "K." wskazuje, iż inwigilacja nie dotyczyła wyłącznie osoby skarżącego, lecz obejmowała [...] środowisko literackie, którego skarżący był aktywnym członkiem.

Jak natomiast wskazano powyżej, skarżący, poza swoimi twierdzeniami, nie wykazał żadnym innym dowodem swojego uczestnictwa w wiecu studenckim w 1968 roku. Nie dowiódł również, aby wskutek uderzenia pałką przez funkcjonariusza milicji w czasie tegoż wiecu doznał obrażeń ciała na czas przekraczający 7 dni, a więc aby spełnił przesłankę uznania za osobę represjonowaną z powodów politycznych, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. a u.d.o.a.

Zgromadzony dotychczas materiał dowodowy nie daje zatem podstaw do przyjęcia, aby skarżący wypełniał przesłanki uznania za działacza opozycji antykomunistycznej, czy też osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak jednak Sąd wskazał na wstępie swoich rozważań, wydane w niniejszej sprawie decyzje okazały się przynajmniej przedwczesne. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oparł swoje ustalenia faktyczne również na oświadczeniach uzyskanych od M. S., J. J., A. D., A. H. i J. Ś. Podkreślić należy jednak, iż powyższe oświadczenia organ uzyskał w drodze wysłuchania telefonicznego, co narusza wszelkie standardy przesłuchania świadków i nie jest środkiem dowodowym znanym postępowaniu administracyjnemu. Przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą praworządności, a także prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, przy jednoczesnym zapewnieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu na każdym jego etapie. Skarżący słusznie podnosi, iż przesłuchanie wskazanych powyżej osób przez telefon, bez jego obecności, naruszało jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu, bowiem uniemożliwiło mu zadawanie pytań świadkom, w szczególności na temat działalności polegającej na organizowaniu spotkań z artystami, działaczami i opozycjonistami. Powyższe wskazuje, iż organ nie poczynił wyczerpujących ustaleń faktycznych, a wskutek tego błędnie, bowiem przedwcześnie, zastosował prawo materialne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Takie prowadzenie postepowania nastąpiło też z naruszeniem obowiązku wynikającego z treści przepisu art. 153 p.p.s.a., gdyż dowody z osobowych źródeł dowodowych przeprowadzone w ramach przesłuchania telefonicznego nie mogły być uwzględnione w ramach zgromadzonego materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania i ocenę prawną dotyczącą niespornych i niezakwestionowanych przez Sąd ustaleń stanu faktycznego oraz przeprowadzi postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, w szczególności, jeśli będzie to możliwe, przesłucha świadków wskazanych przez skarżącego, umożliwiając mu czynny udział w przesłuchaniu. Następnie na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego organ ustali prawidłowy stan faktyczny i podejmie rozstrzygnięcie, któremu da wyraz w uzasadnieniu, sporządzonemu zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.) w zw. z art. 250 § 1 p.p.s.a.

lp