Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 476/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2024 r. w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 27 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 22 listopada 2023 r., nr [...], 2. zasądza od Uniwersytetu [...] w P. na rzecz skarżącego J. D. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w P. (dalej również jako "organ" lub "OKS"), po rozpoznaniu odwołania J. D., utrzymała w mocy decyzję nr [...] Uczelnianej Komisji Stypendialnej - Podkomisji Wydziału x z dnia 22 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora w roku akademickim 2022/2023.

W uzasadnieniu decyzji organ, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazał, iż Komisja Stypendialna wydała decyzję nr [...], którą odmówiła przyznania stypendium rektora J. D., ponieważ że czas odbywania studiów przez Wnioskodawcę przekracza liczbę semestrów, o której mowa w art. 93 ust. 4-6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r. poz. 574 – dalej jako "ustawa"), tj. liczbę 12 semestrów.

Od ww. decyzji Komisji Stypendialnej Wnioskodawca wniósł odwołanie podważając zasadność stosowania art. 93 ust. 4 w brzmieniu zawartym w ustawie.

Organ wskazał, iż analiza Wniosku o stypendium rektora, przede wszystkim wykazanych w nim okresów studiowania, pozwala stwierdzić, że w latach 2016-2022 Wnioskodawca odbywał studia na dwóch kierunkach na Uniwersytecie [...] w P. przez łącznie 12 semestrów, przy czym liczba ta została ustalona z uwzględnieniem ustawowo określonej zasady, że w przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów, semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Na tej podstawie Komisja Odwoławcza potwierdziła, że ustalony czas trwania studiów w latach 2016-2022 wynosi 12 semestrów, w związku z tym wyczerpuje dopuszczalną art. 93 ust. 4 Ustawy liczbę semestrów.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. D. zarzucając jej:

1. naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 93 ust. 4 i art. 93 ust. 6 ustawy — przez błędną jego wykładnię — polegającą na przyjęciu, że do łącznego okresu przysługiwania stypendium rektora należy wliczać semestry, w których świadczenie to jeszcze nie przysługiwało, jak również semestry odbyte przed dniem wejścia w życie ustawy; a także

2. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 107 § 1 pkt 2 i pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: K.p.a.) — przez wadliwe oznaczenie daty wydania decyzji i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy;

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. — przez jego niezasadne zastosowanie przez OKS i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie organu II instancji powinno polegać na zastosowaniu art. 138 § 1 pkt 2 in principio K.p.a. i w rezultacie na uchyleniu w całości decyzji UKS oraz orzeczeniu co do istoty sprawy.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji OKS —jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa

ewentualnie, z ostrożności procesowej — na wypadek nieuznania przez Sąd, że naruszenie prawa miało charakter rażący

2. uchylenie zaskarżonej decyzji OKS i poprzedzającej ją decyzji UKS,

3. zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji — na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a.,

4. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym,

5. przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu - wydruku korespondencji mailowej z panią A. B.,

6. zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skargi Skarżący wskazał, iż od dnia wniesienia odwołania (29 listopada 2022 r.) do dnia 15 maja 2023 r. nie udostępniono mu żadnej informacji o czynnościach podjętych w postępowaniu odwoławczym. Przed złożeniem ponaglenia — dnia 15 maja 2023 r. skierował do pani A. B. kolejną wiadomość w odpowiedzi na którą tego samego dnia pani B. poinformowała, że decyzja oczekuje na podpisanie przez Przewodniczącego OKS, po czym zostanie niezwłocznie wysłana. Dnia 16 maja 2023 r. pani B. przesłała wiadomość za pośrednictwem poczty elektronicznej, w której wskazała, że decyzja została wysłana w dniu 16 maja 2023 r.

Skarżacy zaznaczył, iż decyzja OKS nr [...] zawiera błędną datę wydania (tj. 27 grudnia 2022 r.). Z informacji przekazanych przez panią A. B. można wyprowadzić oczywisty wniosek, iż decyzja została wydana albo 15 maja 2023 r., albo 16 maja 2023 r. (por. dowód uzupełniający z dokumentu). Datą wydania decyzji jest bowiem dzień podpisania decyzji zawierającej wymagane przez prawo składniki (m.in.: wyrok WSA w Warszawie z 21 stycznia 2009 r., IV SA/Wa 1700/08, LEX nr 538308; wyrok WSA w Warszawie z 14 kwietnia 2015 r., II SA/Wa 1243/14, LEX nr 1730457). Podkreślić należy, że wadliwe oznaczenie daty wydania decyzji stanowi rażące naruszenie prawa (wyrok WSA w Lublinie z 25 września 2008 r., III SA/Lu 245/08, LEX nr 523932). Nie ulega więc wątpliwości, że organ II instancji naruszył art. 107 § 1 pkt 2 KPA. Zaistnienie tak poważnego uchybienia pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji OKS (art. 156 § 1 pkt 2 in fine KPA).

W uzasadnieniu decyzji OKS nie odniesiono się do argumentów prawnych zawartych w odwołaniu. Poza przywołaniem niektórych przepisów prawnych umiejscowionych w ustawie organ II instancji ograniczył się de facto do konstatacji, iż liczba semestrów została "wyczerpana", a także do lakonicznego stwierdzenia, że w odwołaniu "podważono zasadność stosowania" art. 93 ust. 4 ustawy.

Następnie Skarżący wskazał na okresy w jakich studiował wyjaśniająć, jak w jego ocenie należy liczyć semestry. Skarżący podniósł, iż mając na względzie reguły języka, a także wartości przypisywane prawodawcy, w szczególności te wynikające z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przyjąć należy, że jednoznaczna norma postępowania odtworzona z art. 93 ust. 6 ustawy nakazuje wliczać do łącznego okresu, przez który przysługuje stypendium rektora, wszystkie rozpoczęte semestry, w tym semestry przypadające w okresie urlopów, oczywiście z wyjątkiem semestrów, gdy stypendium rektora jeszcze nie przysługiwało oraz semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Z powyższych względów w ocenie Skarżącego semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023 oraz semestr letni roku akademickiego 2022/2023 są odpowiednio jedenastym i dwunastym semestrem okresu, w którym przysługuje mu stypendium rektora.

Ponadto Skarżący wskazał, iż orzecznictwie przyjęto pogląd, zgodnie z którym do okresu przysługiwania świadczenia zaliczać należy jedynie okresy przysługiwania studentowi świadczeń, które nastąpiły już po wejściu w życie nowych przepisów, tj. po 1 października 2019 r. Podkreślano, że skoro pod rządami ustawy z 2005 r. brak było tego rodzaju generalnego ograniczenia czasu pobierania świadczeń przez studentów, to działające w zaufaniu do prawa osoby mogły tak kształtować swoją ścieżkę kształcenia, by ograniczeń wsparcia finansowego związanych z czasem trwania studiów nie doznawać. Zatem dopiero wejście w życie (a co najmniej opublikowanie w sposób prawem przewidziany) ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. umożliwiało studentom dostosowanie się do nowego otoczenia prawnego, w tym podejmowanie bieżących decyzji edukacyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r., II SA/Po 773/20, LEX nr 3164606). Zaliczanie okresów pobierania czy też możliwości pobierania wszelkich stypendiów (w tym stypendium rektora) przyznawanych studentom na podstawie ustawy z 2005 r. prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, albowiem zdarzenia zaistniałe w całości pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów (wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r., II SA/Ol 216/21, LEX nr 3196803).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że aktualna treść art. 93 ust. 4 ustawy nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Z treści przepisu jednoznacznie wynika, że okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na 1 i 2 stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta. Tym samym bez znaczenia dla ustalenia przysługiwania prawa do świadczenia ma fakt czy we wskazanym okresie 12 semestrów student faktycznie pobierał stypendium rektora. Nowelizacja art. 93 ust. 4 ustawy jednoznacznie ograniczyła okres przysługiwania świadczeń pomocy materialnej do 12 semestrów, wiążąc ten czas z okresem samego studiowania, jako podstawowej przesłanki ustawowej związanej z uprawnieniem do ubiegania się o świadczenia, z których student może korzystać. Wobec faktu, że rezultat wykładni językowej art. 93 ust. 4 ustawy nie budzi wątpliwości, dla odkodowania treści normy prawnej z przepisu art. 93 ust. 4 ustawy nie jest konieczne - wbrew twierdzeniom Skarżącego - odwołanie się do rezultatów wykładni systemowej i celowościowej.

Organ podniósł, iż oczywiście błędne jest stanowisko prezentowane przez Skarżącego jakoby do okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy nie należało wliczać semestrów rozpoczętych przed wejściem w życie ustawy. Organ podkreślił, iż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej wykładni art. 93 ust. 4 i art. 93 ust. 6 ustawy i prawidłowo ustalił, że Skarżący w latach 2016-2022 odbywał studia na dwóch kierunkach na Uniwersytecie [...] w P. przez łącznie 12 semestrów wliczając w to semestry, w których Skarżący stypendium rektora nie pobierał (semestr zimowy i semestr letni roku akademickiego 2016/2017), jak również semestry odbyte przed dniem wejścia w życie art. 86-95 ustawy (semestr zimowy i semestr letni roku akademickiego 2016/2017, semestr zimowy i semestr letni roku akademickiego 2017/2018 oraz semestr zimowy i semestr letni roku akademickiego 2018/2019).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania organ wskazał, że biorąc pod uwagę stosowanie K.p.a. do decyzji w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora w postaci zmodyfikowanej oraz autonomię uczelni wyższej zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji odpowiadają wymogom prawa i wbrew twierdzeniom Skarżącego nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, względnie do jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji. Skarżone decyzje zawierają bowiem wszystkie elementy określone w art. 107 k.p.a.: dokładnie wskazaną podstawę prawną, oznaczenie organu od którego pochodzą, datę wydania, oznaczenie strony, uzasadnienie i pouczenie o trybie złożenia odwołania oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania, pouczenie o dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego, wysokości opłaty od skargi, możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy oraz podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji.

W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 107 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez wadliwe oznaczenie daty wydania decyzji organ wyjaśnił, że data wydania decyzji jest tożsama z datą posiedzenia Organu II instancji, na którym została podjęta decyzja w sprawie Skarżącego (zob. protokół posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia 27 grudnia 2022 r.). Z tego względu, ewentualne późniejsze doręczenie decyzji pozostaje bez wpływu na prawidłowość oznaczenia daty jej wydania. Z tego względu zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 2 K.p.a. jest oczywiście niezasadny i nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: P.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył Skarżący, a organ w odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do najdalej idącego zarzutu tj. zarzutu nieważności decyzji wynikającej z wadliwego oznaczenia daty decyzji.

W ocenie Sądu z powyższym zarzutem nie można się zgodzić gdyż decyzja winna zawierać datę wydania decyzji zgodną z datą posiedzenia Komisji, a nie datę podpisania jej przez Przewodniczącego Komisji.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej w rozpatrywanej sprawie decyzji stanowiły przywołane w niej przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz.742 ze zm., dalej w skrócie "ustawa").

Stosownie do art. 86 ustawy, student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną (ust. 1).

Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2).

Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (ust. 3).

Oznacza to, że zarówno przyznanie, jak i odmowa przyznania świadczenia odbywa się w formie decyzji administracyjnej. Do decyzji podejmowanych przez właściwe organy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 17 kwietnia 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej "K.p.a."). Odpowiednie stosowanie K.p.a. oznacza konieczność stosowania przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony.

W myśl art. 107 § 1 K.p.a. decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy, wskazać należy, że w świetle przywołanych powyżej przepisów ustawy oraz K.p.a. obowiązkiem Odwoławczej Komisji Stypendialnej było wydanie odrębnego aktu w formie decyzji administracyjnej załatwiającej odwołanie, jak na to wskazuje przepis art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 86 ust. 2 ustawy.

Decyzja dla swojej prawidłowości winna zawierać wszystkie niezbędne i wymagane prawem elementy, w tym w szczególności oznaczenie organu administracji publicznej wydającego decyzję, datę wydania decyzji zgodną z data posiedzenia Komisji.

Należy pamiętać, iż na mocy omawianych przepisów ustawy decyzję podejmuje Odwoławcza Komisja Stypendialna, a nie jej przewodniczący. Fakt wskazania w przepisie szczególnym kto dokładnie ma podpisać decyzję nie oznacza, iż zmienia się organ wydający dany akt. Tym samym datą decyzji winna być data w której ją podjęto tj. data posiedzenia Komisji, a nie data w której osoba do tego upoważniona ją podpisała.

Jak wynika z akt sprawy (zob. protokół indywidualny Odwoławczej Komisji Stypendialnej k. [...] akt administracyjnych) posiedzenie komisji odbyło się dnia 27 grudnia 2022 r. i w tym dniu przez organ kolegialny została podjęta decyzja przez Komisję Stypendialną. Natomiast fakt późniejszego sporządzenia uzasadnienia decyzji i podpisania jej zgodnie z przepisami ustawy nie mają znaczenia dla samej daty jej wydania.

Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 2 K.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienia podobnie jak wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji.

Przechodząc natomiast do istoty sporu w niniejszej sprawie tj. zasadności odmowy przyznania Skarżącemu stypendium rektora w następstwie dokonanej przez organy administracji wykładni art. 93 ust. 4 ustawy wskazać należy, zgodnie z tym przepisem łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Wobec tego wskazać należy, że przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadziły w jej art. 86 ust. 1 następujące rodzaje świadczeń dla studentów:

1) stypendium socjalne,

2) stypendium dla osób niepełnosprawnych,

3) zapomogę,

4) stypendium rektora,

5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego,

6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.

Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 4 ustawy stypendium rektora nie może zostać przyznane studentowi, który studiował większą liczbę semestrów niż okresy wymienione w art. 93 ust. 4. Na tej podstawie, w oparciu o oświadczenia złożone przez Skarżącego, organ uznał, iż jego uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela powyższego stanowiska aprobując natomiast w pełni wykładnię powyższego przepisu dokonaną przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie II SA/Po 136/23 (publ. CBOSA).

W ocenie Sądu organ wadliwie uznał, że zawarte w art. 93 ust. 4 ustawy wyrażenie "świadczenie przysługuje" jest pojęciem tożsamym z wyrażeniem "posiada status studenta". Należy jednak wskazać, iż takie rozumienie tego wyrażenia nie wynika z treści cytowanych przepisów. W celu ustalenia znaczenia sąd w pierwszej kolejności sprawdził, czy w tekście prawnym występuje definicja legalna użytego w art. 93 ust. 4 p.s.w.n, wyrażenia "świadczenie przysługuje". Sąd ustalił, iż nie istnieje żadna definicja legalna tego wyrażenia. Sąd ustalił również, że ustawa, w której zawiera się omawiane wyrażenie, nie formułuje oddzielnego upoważnienia dla aktu wykonawczego do wprowadzenia w nim definicji terminów ustawowych. Wyrażenie to nie ma także swojego ustalonego znaczenia w języku prawniczym. Na tej podstawie sąd przyjął, iż omawiane wyrażenie należy odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku powszechnym, zgodnie z którym "przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" (Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego). Na tej podstawie należy stwierdzić, iż dla biegu okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy ma znaczenie to, czy dane świadczenie zostało przyznane Skarżącej po spełnieniu wszystkich warunków uprawniających do pobierania danego świadczenia.

O tym, iż wyrażenia "przysługuje świadczenie" nie należy utożsamiać z wyrażeniem "posiada status studenta" świadczy również konstrukcja przepisów omawianej ustawy. Zwrócić należy w tym kontekście uwagę na to, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, osoba posiadająca status studenta może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 ustawy wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 ustawy warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 ustawy warunki przyznania zapomogi, art. 91 ustawy warunki stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Należy również zauważyć, iż nie sposób zrównać znaczenia wyrażenia "świadczenie przysługuje", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, z wyrażeniem "przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie". Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4304/21. Prezentowany jest w także przez wojewódzkie sądy administracyjne, np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20; WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 105/20 i z 3 września 2020 r., III SA/Łd 109/20; WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt 394/20; WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1223/20; WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20 (orzeczenia dostępne w bazie CBOSA).

Powyższa wykładnia znajduje ponadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr VIII.2446), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 17 grudnia 2021 r. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk nr IX.1569) nie wynika natomiast, aby intencją ustawodawcy była zmiana dotychczasowego rozumienia pojęcia "przysługiwania świadczenia". W uzasadnieniu tym wskazano, że "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów - w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Zmiana ta korzystnie wpłynie przede wszystkim na wsparcie kształcenia na kierunkach medycznych trwających zazwyczaj 6 lat. Przepis w zaproponowanym brzmieniu zapewni studentom tych kierunków, analogicznie do przypadku studentów kształcących się na studiach trwających do 5 lat, możliwość pobierania stypendiów i zapomóg do czasu ukończenia studiów, także w przypadku wydłużenia okresu ich trwania o rok, np. w związku ze skorzystaniem z prawa do urlopu od zajęć. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie »rozpoczęty semestr« występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej, co wyraża jednoznacznie użyte w projektowanym przepisie sformułowanie »każdy rozpoczęty semestr«. Wskazany semestralny sposób liczenia okresu przysługiwania świadczeń jest przy tym spójny z terminologią określoną w art. 93 ust. 4 i 5 ustawy. Nieuwzględnianie przy ustalaniu okresu przysługiwania świadczeń okresu kolejnych studiów pierwszego stopnia odbywanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera lub równorzędnego jest uzasadnione ze względu na art. 93 ust. 3 pkt 2 ustawy w projektowanym brzmieniu, który stanowi, że świadczenia nie przysługują studentowi posiadającemu wymieniony tytuł zawodowy".

Dodać należy, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez zbyt długi okres. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 3 i art. 94 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 93 ust. 3 ustawy, świadczenia, których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny; licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Z kolei art. 94 ust. 2 ustawy łączy wygaśnięcie decyzji o przyznaniu z świadczenia z utratą przez studenta prawa do świadczenia z powodu uzyskania tytułu zawodowego, skreśleniem z listy studentów na kierunku studiów, na którym otrzymywał świadczenie, albo upływem okresu odpowiednio, o którym mowa w art. 93 ust. 4, 5 i 7 ustawy. Tym samym ani art. 93 ust. 3, ani art. 94 ust. 2 ustawy nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., III OSK 4304/21, CBOSA).

Na podstawie powyższych rozważań sąd przyjął, że okres 12 semestrów, o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy, a także okres 9 semestrów dla studiów pierwszego stopnia oraz okres 7 semestrów dla studiów drugiego stopnia, o których mowa w powyższym przepisie, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia wyżej wskazane przesłanki otrzymywania pomocy finansowej danego typu. Sąd przyjmuje zatem, że wskazane w art. 93 ust. 4 ustawy okresy ograniczające czas przysługiwania stypendium należy liczyć od momentu uzyskania uprawnienia do pobierania świadczenia w postaci stypendium, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 12 semestrów upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium, okres 9 semestrów – po upływie 45 miesięcy otrzymywania stypendium, a okres 7 semestrów – po 35 miesiącach otrzymywania stypendium. Taki sposób liczenia powyższych okresów wynika z treści art. 92 ust. 1 ustawy, który wskazuje, iż stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy.

Nie można zatem, jak błędnie przyjęły w niniejszej sprawie organy administracji, wiązać okresów wskazanych w art. 93 ust. 4 ustawy z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczynają biec okresy wymienione w powyższym przepisie.

Należy przy tym zaznaczyć, że nie ma podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, świadczeń, które im przysługiwały na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 z późn. zm.) do okresu przysługiwania świadczeń. Z art. 93 ust. 4 ustawy wynika, że przepisy te odnoszą się wyłącznie do świadczeń uzyskanych na gruncie tej ustawy, a zatem rozpoczęcie biegu tego terminu (niezależnie od tego jak go rozumieć) nie mogło mieć miejsca wcześniej niż z dniem wejścia w życie tych regulacji, to jest z dniem 1 października 2019 r. Zauważyć należy, że zaliczanie okresów pobierania wszelkich stypendiów przyznawanych studentom na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym do okresu, od wpływu którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, albowiem zdarzenia zaistniałe w całości pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r., która tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów (por. wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r., II SA/Ol 216/21). W konsekwencji za jedyną prawidłową wykładnię przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy uznać rozpoczęcie liczenia okresu przysługiwania świadczeń od dnia wejścia w życie przepisów o pomocy materialnej w tej ustawie (por. K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów, (w:) Doradztwo podatkowe. Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych, nr 1/2020, Warszawa 2020, Sędzia SN 1427-2008).

Odwołując się do wypracowanych przez doktrynę i orzecznictwo reguł intertemporalnych należy zaznaczyć, że zasadą jest działanie ustawy nowej na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji (a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku) przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego oddziaływania (lex retro non agit). Odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz stanowiącej jeden z istotnych elementów państwa prawnego, jakkolwiek dopuszczalne (por. wyrok TK z 7 lutego 2001 r., K 27/00) nie może być domniemywane, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej wypowiedzi ustawodawcy. Ponadto stypendia przewidziane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowią świadczenia inne od przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Zmianie uległo nie tylko nazewnictwo świadczeń, ale także kompetencje do ich przyznawania oraz sposób finansowania. Przemawia to dodatkowo przeciwko stanowisku co do domniemanego retroaktywnego działania art. 93 ust. 4 ustawy (por. wyrok WSA w Białymstoku z 15 czerwca 2021 r., II SA/Bk 218/21). W konsekwencji powyższego, organy administracji obliczając okres pobierania przez skarżącego stypendium, winny były uwzględnić okres pobierania tego świadczenia na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Z tych też względów skarga i zawarta w niej argumentacja jest w pełni uzasadniona.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie organ administracji, badając zaistnienie przesłanek przyznania stypendium rektora, wliczył cały okres studiowania przez Skarżącego. Nie ustalił jednak, przez ile semestrów Skarżąca faktycznie studiował, a także – co istotniejsze – czy będące przedmiotem niniejszej sprawy świadczenie rzeczywiście Skarżącemu w tym czasie przysługiwało. Konsekwencją błędnej wykładni art. 93 ust. 4 ustawy była odmowa przyznania Skarżącemu stypendium rektora tylko z tego powodu, że posiada status studenta przez czas dłuższy niż wynoszą okresy wskazane w art. 93 ust. 4 ustawy.

Powyższe nabiera istotnego znaczenia z punktu widzenia przedstawionego w odpowiedzi na skargę, iż naruszenie przepisów prawa materialnego w decyzji uznaniowej nie może stanowić podstawy skorzystania przez sąd z instytucji przewidzianej w art. 145a p.p.s.a.. Sąd w tym zakresie podziela powyższe stanowisko, które wprost wynika z treści art. 145a p.p.s.a..

Z tych też względów wniosek Skarżącego o zobowiązanie organu do wydania decyzji nie mógł zostać uwzględniony.

Powyższe nie oznacza jednak zakazu uchylania decyzji uznaniowych z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, a wyłącznie zakaz zobowiązywania organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone w sprawie decyzje.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., powyższą wykładnię, pamiętając przy tym, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, co w dalszej kolejności implikuje konieczność należytego uzasadnienia decyzji administracyjnych.

O zwrocie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego w postaci uiszczonego wpisu sądowego od skargi sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Odnosząc się do wniosków dowodowych Skarżącego zawartych w skardze wskazać należy, iż co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ponieważ kontrola legalności oparta jest o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Wyjątek stanowi sytuacja uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a., który uprawnia sąd administracyjny do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego, ale jedynie z dokumentów i jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. Zatem, przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe jedynie wówczas, gdy łącznie spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, po drugie, nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z kolei, niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, a więc w przypadku, gdy taki dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu.

W ocenie Sądu taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Skarżący wnioskując o przeprowadzenie dowodów starał się wykazać, iż data wskazana w decyzji jest nieprawidłowa. Jak wskazano już w uzasadnieniu decyzji dokumenty znajdujące się w aktach sprawy pozwalały na dokonanie oceny prawidłowości daty wydania decyzji. Z tych też względów przeprowadzanie dowodów w tym zakresie należało uznać za zbędne.