Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2721/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2023 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 7 września 2022 r. nr KO-542/4103/236/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 7 września 2022 r. nr KO – 542/4103/236/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr GOPS.5211.11.6.21 odmawiającą [...] przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w konsekwencji nie zaakceptowało powołanej przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Kolegium zauważyło jednak, że wątpliwości budzi spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w tym przepisie, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W niniejszej sprawie na wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] złożył oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż w dniu 13 grudnia 2021 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oświadczenie tej treści złożył także w dniu 27 grudnia 2021 r. W oświadczeniu złożonym 30 grudnia 2021 r. podał, że od około 20 lat opiekuje się niepełnosprawnym bratem [...] i z tego powodu w 1993 r. zrezygnował z pracy zawodowej, a od 13 grudnia 2021 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Strona pozostaje jednak właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5.0325 ha przeliczeniowych. W oświadczeniu z dnia 22 marca 2022 r. wnioskodawca podał, że od 2014/2015 roku ziemia jest uprawiana przez [...] na podstawie ustnej umowy dzierżawy. Wyjaśnił także, że od roku 2013 jest uprawniony do pobierania zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Jednak nie wiedział, że jest z tego tytułu objęty ubezpieczeniem społecznym i dlatego też opłacał składki na ubezpieczenie społeczne rolników do KRUS.

Organ stwierdził następnie, że [...] niewątpliwie jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy innej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Tego rodzaju opiekę sprawuje brat [...], który pomaga w czynnościach higienicznych tj. przy myciu, kąpieli i ubieraniu się, przygotowuje i podaje posiłki, podaje także leki i organizuje wizyty lekarskie. Ponadto sprząta, robi pranie, prasuje ubrania. Według jego oceny czynności te zajmują mu 12 godzin na dobę. Organ ustalił jednak, że [...] nie jest osobą leżącą, nie wymaga pomocy i asekuracji w przemieszczaniu się, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, nie korzysta ze środków higienicznych, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków.

W ocenie Kolegium opieka, którą wykonuje wnioskodawca nie jest sprawowana w sposób ciągły. Większość czynności, np. czynności związane z przygotowaniem posiłków, czy sprzątaniem domu, praniem, prasowaniem należą do zwykłych prac domowych, które wykonywane są przez osoby pracujące w każdej rodzinie i strona wykonywałaby je również wtedy, gdyby nie miała pod opieką niepełnosprawnego brata. Są to czynności dnia codziennego, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie mogą być uznane za opiekę w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei umawianie wizyt lekarskich, uczestniczenie w tych wizytach, czy załatwianie spraw urzędowych nie może być uznane za przeszkodę w podjęciu zatrudnienia lub innej pracy i da się pogodzić z wykonywaniem pracy, zwłaszcza, że jako rolnik wnioskodawca może tak rozłożyć pracę, aby zorganizowanie wizyty u lekarza, czy w urzędzie, a także pomoc w umyciu się i ubraniu brata, była możliwa. Również podawanie leków, co wykonywane jest 2,3 razy dziennie, da się pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Czynności opiekuńcze, takie jak pomoc w czynnościach higienicznych, w ubieraniu się mogą być wykonywane przed pracą i nie wymagają takiego zaangażowania czasowego, że niemożliwe jest wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym.

Kolegium wyjaśniło, że nie neguje, iż z orzeczenia o niepełnosprawności [...] wynika, że jest on osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednak dla stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie i rozstrzygnięcie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.

Zdaniem organu odwoławczego, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia, czy pracy w gospodarstwie rolnym, z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Natomiast fakt, że strona od 3 lipca 2014 r. pobiera zasiłek dla opiekuna, nie jest okolicznością wiążącą w tej sprawie.

[...] w piśmie z dnia 11 października 2022 r. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości.

Skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad bratem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji I instancji, o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że opieka nad bratem zajmuje mu znaczną część dnia. Organ nie wziął tymczasem pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Na poparcie swojego stanowisko skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przez organ przepisów postępowania, skarżący wyjaśnił, że od 1 marca 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne, a następnie zasiłek dla opiekuna w związku z konicznością sprawowania opieki nad bratem. Tym samym wszystkie przesłanki obecnie kwestionowane przez organ zostały spełnione i nie budziły wątpliwości organów. W szczególności nie znajduje uzasadnienia kwestionowany przez organ zakres opieki w kontekście sukcesywnie pogarszającego się stanu zdrowia brata. Organ nie uzasadnił, na jakiej podstawie uznał, że stan zdrowia [...] od 2010 r. uległ diametralnej zmianie, w ten sposób, że skarżący może podjąć pracę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy ocenić jako prawidłowe stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu I instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, świadczenia te przysługują w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1). W myśl art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jako brat osoby wymagającej opieki jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie złożone na podstawie art. 17b ust. 2 ustawy o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W toku postępowania administracyjnego skarżący konsekwentnie oświadczał, że nie prowadzi już gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta nie została skutecznie podważona przez organ, który wskazywał wprawdzie, że skarżący w dalszym ciągu jest właścicielem gospodarstwa rolnego, jednak w istocie nie zakwestionował złożonego oświadczenia. Należało zatem przyjąć, że w tej sprawie okoliczność zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego została wykazana w sposób przewidziany w art. 17b ustawy oświadczeniach rodzinnych.

Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia (lub z prowadzenia gospodarstwa rolnego) jest, aby rezygnacja ta miała na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, wszystkie przytaczane orzeczenia opublikowane w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że brat skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z treścią art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z cytowanego przepisu, osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Należy zauważyć, że treść tego przepisu koresponduje z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano, uzależniają przyznanie tego prawa od rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro ustawodawca określił, że dla pełnienia ról społecznych osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym, to oczywiste jest, że uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga od osoby sprawującej takiego rodzaju opiekę rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organ nie kwestionował samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego (zob. s. 8, ostatni akapit uzasadnienia zaskarżonej decyzji), uznając jednak, że zakres tej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.

Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).

Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane zgodnie ze standardami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027). Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych pozwalających na dokonywanie oceny, czy stan zdrowia badanego wymaga sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki. W tym zakresie konieczne jest zatem oparcie się na prawomocnym orzeczeniu o niepełnosprawności.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie brat skarżącego wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Uwagi organu dotyczące zakresu sprawowanej przez skarżącego pomocy w istocie zmierzają do zakwestionowania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (na s. 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ podniósł, że "[...] nie jest osobą leżącą, nie wymaga pomocy i asekuracji w przemieszczaniu się, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, nie korzysta ze środków higienicznych, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków"), co nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

W ocenie Sądu, przyjęta przez organ ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącego pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania, na podstawie niekwestionowanych przez organ oświadczeń skarżącego, stanem zdrowia i stopniem samodzielności jego brata. Jak ustalił pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego w dniu 18 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego, [...] "nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować – wymaga całodobowej opieki osoby drugiej w podstawowych czynnościach życiowych. Zachowania Pana [...] są nieprzewidywalne i zagrażają jego zdrowiu i życiu." Ponadto należy zwrócić uwagę, że sam charakter schorzenia, na które cierpi brat skarżącego (tj. związany z atakami padaczki), wymaga od opiekuna sprawowania stałego nadzoru, w celu zapewnienia mu bezpieczeństwa. Tego rodzaju nadzór nie musi przejawiać się w wykonywaniu szczególnych, specjalistycznych czynności opiekuńczych, lecz polega w istocie na czuwaniu, by brat nie wyrządził sobie krzywdy. Powyższe świadczy o tym, że opieka sprawowana przez skarżącego ma charakter stały i długotrwały i nie może być sprawowana jedynie okazjonalnie. Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącego czynności, opisywane w toku postępowania administracyjnego, mogą zostać wykonane przed rozpoczęciem pracy oraz że stanowią jedynie zwykłe czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym.

W konsekwencji Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy, a zgromadzony materiał dowodowym oceniły z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w związku z tym odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czym naruszyły art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak słusznie podniesiono w skardze, organ, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył również art. 8 k.p.a. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że uprzednio skarżącemu było przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a następnie zasiłek dla opiekuna (m.in. decyzją Wójta Gminy [...] z dnia 15 listopada 2018 r.). Tymczasem, zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r., poz. 1297 ze zm.), zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

W niniejszej sprawie organ odmiennie ocenił przesłanki przyznania świadczenia, pomimo że nie wykazał, by stan faktyczny tej sprawy (w szczególności dotyczący zakresu sprawowanej opieki) uległ istotnej zmianie, co stanowiło naruszenie ustanowionej w art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględni konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności brata skarżącego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę składa się wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego (480 zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.