Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1029/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Protokolant referent stażysta Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 9 marca 2023 r. nr DO-II.7610.30.2023.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNINIE

Minister Rozwoju i Technologii (dalej: "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej: "Skarżący"), decyzją z 9 marca 2023 r., nr DO-II.7610.30.2023.KC, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda") z 23 stycznia 2023 r., nr NW/IV/77200/401/3/04, odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], obejmującego działki nr [...] o pow. 0,0110 ha, nr [...] o pow.0,1910 ha, nr [...] o pow. 0,0132 ha i nr [...] o pow. 0,0266 ha, zapisane w księdze wieczystej nr [...].

Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda, działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 344) dalej: "u.g.n.", oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi

dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm.), decyzją z 23 stycznia 2023 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Skarżącego, prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego na wstępie, obejmującego działki nr [...]. Przyczyną wydania negatywnej decyzji było stwierdzenie, że przedmiotowe działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., co oznacza, że nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek uwłaszczenia na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n.

Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie, po rozpatrzeniu którego Minister decyzją z 9 marca 2023 r. utrzymał decyzję Wojewody w mocy. W motywach tego rozstrzygnięcia odwołał się do treści art. 200 u.g.n. i wskazał, że decyzja uwłaszczeniowa ma charakter deklaratoryjny i odnosi się do stanu istniejącego na nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. W dalszej kolejności zauważył, że Wojewoda w toku postępowania ustalił, iż przedmiotowe działki nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. były własnością osoby fizycznej (na podstawie aktu własności ziemi z dnia 29 sierpnia 1973 r. nr [...]). Wskazał, że okoliczność ta została ustalona na podstawie księgi wieczystej nr [...], w której dawniej uregulowane były przedmiotowe działki. Minister podał, że z akt sprawy wynika, iż umową sprzedaży zawartą w dniu 15 czerwca 1988 r. Rep. A Nr [...] Państwo - Dyrekcja Okręgowa [...] w [...] nabyła od A. P. prawo własności nieruchomości położonej we wsi [...], oznaczonej jako działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...]. Natomiast na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu 25 października 1995 r. Rep. A Nr [...] A. P. darował M. S. prawo własności nieruchomości oznaczonej m.in. jako działki nr [...]. Umowa ta była podstawą wpisu prawa własności do tej nieruchomości do działu II księgi wieczystej nr [...]. Wskazał również, że Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt [...] wydanym w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dokonał uzgodnienia treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że nakazał wykreślić z działu I tej księgi działki o numerach geodezyjnych: nr [...] oraz założyć dla nich nową księgę wieczystą i wpisać w dziale II tej księgi jako właściciela Skarb Państwa – Starostę [...]. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 5 stycznia 2011 r.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny oraz powołane w uzasadnieniu decyzji orzecznictwo, Minister wskazał, że ww. wyrok Sądu Rejonowego w [...] nie potwierdza, aby w dniu 5 grudnia 1990 r. własność działek nr [...] przysługiwała Skarbowi Państwa. Podał również, że Wojewoda prawidłowo stwierdził, iż przedłożony przez Skarżącego akt notarialny z 1988 r. dotyczący sprzedaży przedmiotowych działek Państwu - Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] nie stanowił podstawy wpisu własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej, a zatem także nie może stanowić dowodu potwierdzającego, iż przedmiotowy grunt stanowił własność państwową w dniu 5 grudnia 1990 r. Zatem w ocenie Ministra nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek uwłaszczenia na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n.

Na decyzję Ministra Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775) dalej: "k.p.a.", poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;

b) art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez nieuwzględnienie, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., co winno doprowadzić do przyjęcia, że Skarżący nabył z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody oraz o rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącego; jak również o zwrot od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji przepis art. 200 u.g.n., odwołuje się do art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), który w ustępie 1 stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem ich użytkowania wieczystego. Reguluje on zatem tryb potwierdzania następującej z mocy prawa konwersji przynależnego państwowej osobie prawnej w ww. dacie prawa zarządu nieruchomością w prawo użytkowania wieczystego.

Kluczowe zatem dla podjęcia na tej podstawie decyzji było ustalenie, spełnienia podstawowej przesłanki, od której spełnienia uzależnione było nabycie m.in. przez państwową osobę prawną - z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień, tj. przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu w tym dniu.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że prawo własności nieruchomości położonej we wsi [...], oznaczonej jako działki [...], stało się przedmiotem po pierwsze umowy zawartej w dniu 15 czerwca 1988 r. Rep. [...], na podstawie której A. P. sprzedał ją Państwu - Dyrekcji Okręgowej [...] w [...]. Po drugie stało się również przedmiotem umowy zawartej w dniu 25 października 1995 r. Rep. A Nr [...], na podstawie, której A. P. darował M. S. prawo własności nieruchomości oznaczonej m.in. jako ww. działki (umowa ta była podstawą wpisu prawa własności do tej nieruchomości do działu II księgi wieczystej nr [...]). Sąd Rejonowy w[...] wyrokiem z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt [...], z powództwa M. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Staroście [...], wydanym w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, dokonał uzgodnienia treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że nakazał wykreślić z działu I tej księgi działki o numerach geodezyjnych: nr [...] oraz założyć dla nich nową księgę wieczystą i wpisać w dziale II tej księgi jako właściciela Skarb Państwa – Starostę [...]. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 5 stycznia 2011 r.

Okoliczności te są bezsporne i znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Skarżący natomiast kwestionuje założenie organu, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., powołując się na ww. wyrok, który nakazał wpisać w dziale II nowo założonej księgi, dla przedmiotowych działek jako właściciela Skarb Państwa - Starostę [...].

W związku z tym omówienia wymaga charakter mającego oparcie w art. 10 ustawy z dnia z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1984) powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powództwo to jest bowiem powództwem służącym zaspokojeniu roszczenia typu rzeczowego (actio in rem), przy pomocy którego powód domaga się nie tylko ustalenia prawa lub stosunku prawnego, lecz także wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli osoby wpisanej do księgi wieczystej, które by prowadziło do usunięcia wpisu jej prawa i zastąpienia go wpisem obrazującym stan prawny nieruchomości aktualny na datę zamknięcia rozprawy. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2015 r., III CSK 372/14, nie publ., z 16 lutego 2011 r., I CSK 305/10, OSN-ZD 2012, nr A, poz. 7 i przytoczone w nich orzecznictwo). Przed wydaniem wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sąd musi zatem ustalić, że miały miejsce zdarzenia, które go ukształtowały zgodnie z żądaniem powoda, a wystąpienie tych zdarzeń spowodowało zarazem, że wpisy w księdze wieczystej nie przedstawiają prawidłowego obrazu stanu prawnego nieruchomości. Skoro ustawodawca przyjął, że żądanie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym podlega rozpoznaniu w postępowaniu procesowym i nie przewidział możliwości odstąpienia przy jego rozpoznaniu od wynikającej z art. 316 § 1 k.p.c. zasady aktualności, to obowiązkiem sądu w postępowaniu zmierzającym do oceny takiego roszczenia jest rozważenie wszystkich zarzutów, które mają znaczenie dla odpowiedzi na pytanie, czy stan prawny nieruchomości, który zgodnie z żądaniem pozwu ma podlegać ujawnieniu w księdze wieczystej jest aktualny w dacie zamknięcia rozprawy. Prawomocny wyrok uwzględniający powództwo oparte na art. 10 powołanej ustawy jest podstawą do wnioskowania, że stan prawny nieruchomości w dacie jego uprawomocnienia się jest taki, jak stwierdzony jego sentencją. Wyrok wydany w takiej sprawie jest też podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej stanu prawnego nieruchomości odpowiadającego jego treści, a dokonanie tego rodzaju wpisu wyłączy możliwość późniejszego ujawnienia w księdze wieczystej zdarzeń prawnych, których skutki miałyby wystąpić przed dniem, w którym wyrok uprawomocnił się. Sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym rozpoznawane są w postępowaniu procesowym, a wyrok uzgadniający treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym musi tworzyć kompletny obraz tego aspektu stanu prawnego nieruchomości, którego dotyczy (stosowny dział księgi wieczystej), aktualny na datę zamknięcia rozprawy. (vide: wyrok WSA w Warszawie z 1.09.2020 r. sygn. I SA/Wa 858/20).

Decydująca jest tu data uprawomocnienia się tego wyroku, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce z dniem 5 stycznia 2011 r., gdyż dopiero prawomocny wyrok jest podstawą do wnioskowania o ujawnienie stwierdzonego jego sentencją stanu prawnego w nowej księdze wieczystej.

Zatem z treści księgi wieczystej nr [...] (w której dawniej uregulowane były przedmiotowe działki) wynika, że na dzień 5 grudnia 1990 r. były własnością osoby fizycznej (na podstawie aktu własności ziemi z 29 sierpnia 1973 r. nr [...]), a z kolei z treści nowo założonej dla przedmiotowych działek księgi wieczystej nr [...] wnika, że dopiero 16 lutego 2011 r. Skarb Państwa został ujawniony w jej dziale II na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 14 grudnia 2010 r. (sygn. akt [...]). Tym samym przedmiotowy grunt nie stanowił, w dniu 5 grudnia 1990 r. własności Skarbu Państwa.

Skoro z ustaleń dokonanych przez organy wynikało, że Skarb Państwa jako właściciel przedmiotowego gruntu ujawniony został dopiero z dniem 16 lutego 2011 r. (a zatem już po dniu 5 grudnia 1990 r.), to prawidłowo organy uznały, że brak było w tym przypadku podstaw do stwierdzenia nabycia przez Skarżącego z mocy prawa (ex lege) prawa użytkowania wieczystego gruntów opisanych we wniosku, gdyż nie została spełniona jedna z przesłanek wskazanych w art. 200 ust. 1 u.g.n. Odmawiając zatem potwierdzenia uwłaszczenia na tej nieruchomości przedsiębiorstwa państwowego Wojewoda nie naruszył prawa. W konsekwencji czego nie naruszył prawa także Minister utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia, został ustalony w sposób prawidłowy. Dowody, w oparciu o które był on rekonstruowany, znajdują się w aktach sprawy i zostały przez organy ocenione w sposób niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 k.p.a. Stąd także zarzut naruszenia tego przepisu oraz zasad ogólnych postępowania, w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), jest zdaniem Sądu niezasadny. Skarżący zresztą, poza polemiką ze stanowiskiem organu w zakresie znaczenia w sprawie wisu w księdze wieczystej nie wskazuje, żadnych innych dowodów, których ewentualne przeprowadzanie prowadziłoby lub mogło prowadzić do odmiennych konkluzji niż poczynione przez organ. Stąd także zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. pozostaje chybiony. Prawne i faktyczne racje decyzyjne, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia zostały przedstawione w motywach decyzji w sposób czytelny, spełniając standard wyznaczony treścią art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji.