Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3409/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 16
journal: Dz.U. 2021 poz 2232
law: Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 65/23 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium rektora 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od J. S. na rzecz Rektora Uniwersytetu [...] w [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 65/23 oddalił skargę J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium rektora.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

J. S. (dalej: "skarżąca") w dniu 11 października 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023.

Decyzją z [...] listopada 2022 r., nr [...] Prodziekan Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu [...] (dalej: "Prodziekan") nie przyznał skarżącej wnioskowanego stypendium. Powodem wydania decyzji odmownej był upływ okresu uprawniającego do pobierania świadczeń z końcem semestru letniego, tj. przekroczenie łącznego okresu 12 semestrów, na które przysługują świadczenia. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574, zwana dalej: "p.s.w.n."), § 5 ust. 3 pkt. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Śląskiego i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, zwana dalej: "k.p.a.").

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 10 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej wnioskowanego stypendium oraz przyznanie pełnomocnikowi kosztów świadczenia pomocy prawnej z urzędu, w żadnej części nieopłaconych przez skarżącą. Wskazał, że skarga jest zasadna i należy w niej podzielić stanowisko skarżącej. Jednocześnie, z ostrożności procesowej, gdyby Sąd nie podzielił zarzutu błędnej wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n. (dawniej 93 ust. 2 pkt 1) podniósł, że zaskarżona decyzja narusza zasadę lex retro non agit, która to zawiera się w zasadzie demokratycznego państwa prawa, określonej w art. 2 Konstytucji RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę J. S. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy Prodziekan zasadnie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia w formie stypendium rektora.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, że regulacje w zakresie ograniczenia możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich zostały istotnie zmienione ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). W poprzednim, nieobowiązującym już brzmieniu, przepis art. 93 ust. 2 p.s.w.n. stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast obecne brzmienie tego przepisu stanowi, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Na skutek powołanej wyżej nowelizacji zmieniono również brzmienie przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, który - jak już wyżej wskazano - obecnie stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Podkreślić w tym miejscu należy, że jest to bardzo istotna zmiana dotycząca uprawnień studentów do pobierania przez nich świadczeń z tego względu, że powołana nowelizacja całkowicie zerwała z powiązaniem okresu prawa do świadczeń z okresem bycia faktycznym ich beneficjentem. W obecnym stanie prawnym świadczenia zostały ściśle powiązane jedynie z okresem studiów, nie zaś z okresem, w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści uzasadnienia do wskazanej wyżej ustawy zmieniającej wynika, że celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji zaznaczyć przy tym trzeba, że - co wynika z art. 93 ust. 5 p.s.w.n. - łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Według art. 93 ust. 6 p.s.w.n. do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie, w toku postępowania ustalono w sposób następujący okresy jej studiów:

1. Uniwersytet [...], kierunek filologia polska, rok akademicki 2002/2003 - 2 semestry, rok akademicki 2003/2004 - 2 semestry, rok akademicki 2004/2005 - 2 semestry (studentka podaje na oświadczeniu, że była studentką do 13 czerwca 2005 r.),

rok akademicki 2005/2006 - 2 semestry,

rok akademicki 2006/2007 - 2 semestry (studentka podaje na oświadczeniu, że była studentką do 30 czerwca 2007 r.).

2. Uniwersytet [...] w [...], kierunek filologia polska, studia stacjonarne II stopnia - rok akademicki 2021/2022 - 2 semestry.

Razem 12 semestrów.

W dniu wydawania decyzji studentka odbywała 13 semestr studiów (II rok filologii polskiej II stopnia - semestr zimowy 2022/2023).

Skoro zatem skarżąca - co nie było w sprawie kwestionowane - składając wniosek o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2022/2023 posiadała już zaliczony 12-semestrowy "staż studiów", to brak było podstaw do przyznania jej wnioskowanego stypendium.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie ma racji skarżąca twierdząc, że stosowanie przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie narusza zakaz retroakcji prawa. Wskazanej regulacji prawnej należy przypisać bowiem wymiar retrospektywny, tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji całkowicie bezzasadny jest zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 2 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie przez organ nowych przepisów. Należało mieć na uwadze, że w art. 16 ustawy zmieniającej wyraźnie zastrzeżono, że w zakresie przyznawania świadczeń, w tym stypendium rektora, przepisy dotychczasowe znalazły wprawdzie zastosowanie, ale ograniczono to tylko do pierwszego semestru roku akademickiego 2021/2022. W sprawie niniejszej nie mogły zatem znaleźć zastosowania, ponieważ na pierwszym semestrze studiów skarżąca nie nabyła jeszcze uprawniona do ubiegania się o stypendium rektora. Uprawnienie takie nabyła dopiero po ukończeniu drugiego semestru studiów.

Mając to na uwadze należało stwierdzić, że - wbrew zarzutom podniesionym w skardze – Prorektor orzekając o odmowie przyznania skarżącej stypendium rektora nie naruszył prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 p.s.w.n.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji organy prowadząc postępowanie w sprawie nie dopuściły się naruszeń reguł proceduralnych w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zauważone przez skarżącą uchybienia w wydanej decyzji nie mają takiego charakteru. Poczynione ustalenia okazały się pełne i niewadliwe, ponieważ mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. W ocenie Sądu pierwszej instancji, dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie, poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne i szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, wyczerpująco wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu. Dlatego zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach obowiązany był skargę jako bezzasadną oddalić, o czym - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") - orzekł w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła J. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.

a) art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca składając wniosek o stypendium posiadała już zaliczony 12-semestrowy "staż studiów" uprawniający ją do pobierania stypendium i brak było podstaw do przyznania jej stypendium, podczas gdy w dniu składania wniosku okres uprawniający skarżącą do pobierania stypendium jeszcze nie upłynął,

b) art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2232 z późn. zm., zwana dalej: "ustawa zmieniająca") poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na niezastosowaniu przepisów ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym co do pierwszego semestru roku akademickiego 2021/2022, a także poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dotychczasowe przepisy mają zastosowanie tylko do pierwszego semestru 2021/202, podczas gdy wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że przepisy w nowym brzmieniu mają zastosowanie dopiero od długiego semestru roku akademickiego 2021/2022 i nie można ich stosować do okresów wcześniejszych,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego orzeczenia, mimo naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanego powyżej oraz procesowego, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącą stypendium rektora i wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne co do spełnienia warunków otrzymania tego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie wydanej w sprawie decyzji oraz wyroku i przyznanie skarżącej świadczenia w postaci stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023. Jednocześnie wniosła o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu przed NSA, które to koszty w żadnej części nie zostały uiszczone przez skarżącą, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się rozprawy.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Uniwersytetu [...] w [...] wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonej w niej podstawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, lub jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy podnieść, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania już choćby z tej przyczyny, że skarżąca kasacyjnie nie odniosła się do tego zarzutu w żaden sposób w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, a w szczególności nie wskazała, jakie dowody miałyby być przeprowadzone w ramach postępowania wyjaśniającego i w jakim zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy są niepełne.

Należy podnieść, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu:

1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności;

3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;

4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.

Z zasadą prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie. Co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednak strona ma prawo do czynnego uczestnictwa w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych.

Powyższe stanowisko dobrze ilustruje wyrok z 8.11.2013 r., II OSK 1291/12, w którym NSA stwierdził, że "organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. W sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych czy też ogólnikowych wyjaśnień".

Należy zatem uznać, że "obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego" (wyrok NSA z 17.02.2011 r., II GSK 273/10, LEX nr 992347; por. też wyrok NSA z 7.12.2010 r., II OSK 1677/10, LEX nr 746724). W szczególności wówczas, gdy organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10.12.2009 r., II OSK 1933/08, LEX nr 582865).

Omawiany zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny, gdyż skarżąca kasacyjnie nie wskazała, jakie konkretnie dowody miałyby zostać przeprowadzone w postępowaniu wyjaśniającym i na jakie okoliczności. Ogólne twierdzenie o "niezebraniu dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącą stypendium rektora" i "niepełnych ustaleniach faktycznych" nie może przesądzać o skuteczności tak skonstruowanego zarzutu skargi kasacyjnej.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego, a to art. 93 ust. 4 ustawy z dnia Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571; dalej jako: "p.s.w.n."), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca składając wniosek o stypendium posiadała już zaliczony 12-semestrowy "staż studiów" uprawniający ją do pobierania stypendium i brak było podstaw do przyznania jej stypendium, podczas gdy w dniu składania wniosku okres uprawniający skarżącą do pobierania stypendium jeszcze nie upłynął oraz art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2232) poprzez błędne zastosowanie, polegające na niezastosowaniu przepisów ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym co do pierwszego semestru roku akademickiego 2021/2022, a także poprzez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że dotychczasowe przepisy mają zastosowanie tylko do pierwszego semestru 2021/2022 należy uznać, że zarzuty te są bezzasadne.

Treść zarzutów czyni koniecznym wskazanie na stan prawny obowiązujący przed nowelizacją z 17 listopada 2021 r., jak i istotę dokonanej nowelizacji ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Podstawy i tryb przyznawania stypendiów studentowi regulują przepisy art. 86 i następne ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis art. 93 ust. 2 cyt. ustawy przed nowelizacją stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: "1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". W wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232) nastąpiła zmiana treści przepisu. Aktualnie obowiązuje przepis, zgodnie z którym "student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku". Z kolei w wyniku nowelizacji art. 93 ust. 4 otrzymał brzmienie, zgodnie z którym "łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów,

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.".

W odniesieniu do studentów kierunku studiów jednolitych znajduje zastosowanie art. 93 ust. 5 p.s.w.n. po nowelizacji, który stanowi, że łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Stosownie do art. 16 ustawy nowelizującej - tj. przepisu przejściowego - do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

Skarżąca w dniu wydania decyzji administracyjnej odbywała 13 semestr studiów.

Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że ustawa nowelizująca dokonała radykalnej zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania uprawnień studentowi w zakresie świadczeń materialnych z art. 86 i art. 359 p.s.w.n. Na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowano, że pod pojęciem "przysługiwania świadczenia" użytego w art. 93 ust. 2 ustawy sprzed nowelizacji należy rozumieć tylko taką sytuację, że w danym okresie dana osoba posiadała status studenta, ubiegała się o oświadczenie i wobec spełnienia warunków jego otrzymania, dane świadczenie materialne faktycznie otrzymała. Oznacza to, że na gruncie poprzedniego stanu prawnego okres otrzymywania świadczeń przez studenta nie był powiązany z czasookresem studiów, a do ustalenia prawa do świadczenia badano czas faktycznego pobierania świadczenia. Limitowanie czasookresu świadczeń następowało przez czas ich pobierania. Nowelizacja ustawy doprowadziła do zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania świadczeń studentowi, uzależniając prawo do nich dodatkowo od czasookresu studiowania, co nastąpiło w sposób jednoznaczny na poziomie językowym przez zmianę treści art. 93 ust. 4 ustawy. Z przepisu tego wynika, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów,

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Sformułowanie "bez względu na ich pobieranie przez studenta" łączy zatem prawo do świadczenia także z okresem studiowania, a nie jak uprzednio z okresem korzystania przez studenta ze świadczenia. Warstwa językowa tego przepisu prowadzi do wyniku jednoznacznego, zaś treść skargi kasacyjnej opiera się nie tyle na podjęciu próby analizy semantycznej spornego przepisu, co na przywołaniu nieaktualnej już argumentacji sądów administracyjnych w odniesieniu do przepisów o treści już nieobowiązującej. Biorąc pod uwagę powyższe należało uznać, że powyższy zarzut skargi kasacyjnej jest nieuzasadniony.

Wobec bezzasadności zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego jej prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.