Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 332/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 11, art. 10, art. 20, art. 23, art. 22
journal: Dz.U. 2021 poz 1128
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych -t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Baran (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Konrad Aromiński, asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant sekretarz sądowy Anna Skorupska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2023 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca P. S.A. w W. (alej jako: "TFI", "spółka" lub "skarżąca") zwróciła się z wnioskiem do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej obowiązków płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest towarzystwem funduszy inwestycyjnych podlegającym przepisom ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (t. j. Dz. U. 2022 poz. 1523; "UoFI") oraz Rozporządzenia Ministra Finansów z 30 sierpnia 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinna odpowiadać polityka wynagrodzeń w towarzystwie funduszy inwestycyjnych wydanego na podstawie art. 47a ust. 4 UoFI (Dz. U. z 2016 poz. 1487, dalej jako "Rozporządzenie"). W celu realizacji obowiązku ciążącego na znaczących towarzystwach funduszy inwestycyjnych w związku z brzmieniem § 2 w zw. z § 1 pkt 4 Rozporządzenia, TFI ustanowiło "Politykę wynagrodzeń dla osób, do których zadań należą czynności istotnie wpływające na profil ryzyka towarzystwa oraz zarządzanych funduszy i portfeli w P. S.A." (dalej: "Polityka"), która jest podstawowym dokumentem regulującym m.in. zasady wynagrodzeń wypłacanych na rzecz osób, do zadań których należą czynności istotnie wpływające na profil ryzyka Towarzystwa lub zarządzanych funduszy inwestycyjnych. Polityka ma na celu również transpozycję ratio legis Rozporządzenia na grunt obowiązujących w TFI regulacji, a w szczególności zapewnienie prawidłowego i skutecznego zarządzania ryzykiem i zapobieganie podejmowaniu ryzyka niezgodnego z polityką inwestycyjną, statutami funduszy inwestycyjnych, którymi Towarzystwo zarządza, umowami o zarządzanie portfelem z klientami TFI lub regulacjami wewnętrznymi Towarzystwa, jak również wspieranie realizacji długoterminowej strategii prowadzenia działalności Towarzystwa, przeciwdziałanie powstawaniu konfliktów interesów oraz zapewnienie, aby sposób wynagradzania osób objętych Polityką oraz oceny pracy świadczonej przez te osoby na rzecz Spółki w ramach zarządzania portfelami, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych, nie powodował działania tych osób w sposób nierzetelny i nieprofesjonalny, niezgodnie z najlepiej pojętymi interesami klientów.

W myśl obowiązującej Polityki obejmuje ona wynagrodzenia osób zatrudnionych w spółce, do których zadań należą czynności istotnie wpływające na profil ryzyka Towarzystwa lub zarządzanych funduszy inwestycyjnych (w tym, m.in., członków zarządu spółki; osób mających udział w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych dotyczących portfeli inwestycyjnych funduszy Towarzystwa (Zarządzający funduszami); osób mających udział w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych dotyczących portfeli, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych (Zarządzający portfelami); osób na stanowiskach kierowniczych sprawujących funkcje kontrolne; innych osób posiadające wpływ na ryzyko funduszy, ryzyko portfeli lub ryzyko TFI; w zakresie działalności zarządzania portfelami instrumentów finansowych - także inne niż wskazane powyżej osoby, mające bezpośredni lub pośredni wpływ na działalność zarządzania portfelami, osoby zaangażowane w rozumieniu Rozporządzenia 2017/5651.

Dalej we wniosku wyjaśniono, że Polityka dotyczy osób, o których mowa powyżej, bez względu na formę prawną zatrudnienia, tj. zatrudnienia określonej osoby fizycznej przez TFI na podstawie stosunku pracy, kontraktu menedżerskiego, umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego o podobnym charakterze (dalej łącznie "Pracownicy" lub indywidualnie "Pracownik"). Zgodnie z wytycznymi określonymi w Rozporządzeniu Polityka przewiduje, że wynagrodzenie części Pracowników składa się z dwóch części - stałej ("wynagrodzenie stałe") oraz zmiennej ("zmienne składniki wynagrodzenia" lub "wynagrodzenie zmienne").

Wynagrodzenie stałe nie jest związane z wynikami jednostki biznesowej, w której Pracownik jest zatrudniony czy całego TFI. Polityka wskazuje także, że w przypadku, gdy wynagrodzenie jest podzielone na składniki stałe i zmienne, stałe składniki powinny stanowić na tyle dużą część łącznej wysokości wynagrodzenia, aby było możliwe prowadzenie elastycznej polityki dotyczącej zmiennych składników wynagrodzenia uzależnionych od wyników, w tym zmniejszenie wysokości tych składników lub ich niewypłacenie. Wynagrodzenie stałe nie jest przedmiotem wniosku – wyjaśniła skarżąca.

W związku z brzmieniem § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia, Polityka nakłada obowiązek wypłaty określonej grupie Pracowników 50% zmiennych składników wynagrodzenia w formie określonych instrumentów finansowych (w związku również z udziałem tych Pracowników w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych dotyczących portfela inwestycyjnego funduszu) - chyba że wypłata w tej formie w opinii Rady Nadzorczej nie byłaby zgodna z interesem uczestników, statutem lub regulaminem funduszu.

Instrumentami tymi są jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne funduszy inwestycyjnych (dalej łącznie: "instrumenty finansowe"; "jednostki uczestnictwa"). Zatem, w celu realizacji postanowień Rozporządzenia, Polityka zawiera zapisy, które ustalają, że 50% wynagrodzenia zmiennego jest wypłacane w formie jednostek uczestnictwa. Ze względu na ww. przepis Rozporządzenia cenę nabycia jednostek uczestnictwa płaci Towarzystwo.

Spółka wyjaśniła, że wypłacone zmienne składniki wynagrodzenia w formie instrumentów finansowych podlegają "okresowi wstrzymania", w którym nie mogą być zbyte oraz przedstawione do odkupu lub wykupu. Okres wstrzymania powinien być dostosowany do czasu trwania funduszu, w przypadku funduszy o nieokreślonym terminie działania okres taki powinien wynieść minimum rok. Okres wstrzymania wskazany jest w odrębnej umowie z Pracownikiem.

Spółka wyjaśniła również, że zmienne składniki wynagrodzeń mogą być wypłacane częściowo z góry ("składnik krótkoterminowy"), oraz muszą być przynajmniej częściowo odroczone (przyznane warunkowo, "składnik długoterminowy"). Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2017/565 z dnia 25 kwietnia 2016 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE w odniesieniu do wymogów organizacyjnych i warunków prowadzenia działalności przez firmy inwestycyjne oraz pojęć zdefiniowanych na potrzeby tej dyrektywy.

Składnik krótkoterminowy jest wypłacany w pierwszym roku następującym po roku, za który wynagrodzenie jest należne (Rok "R" + 1). Składnik długoterminowy jest przyznawany Pracownikom w trakcie okresu odroczenia, tj. okresu, w którym prawo do wypłaty wynagrodzenia zmiennego po jego naliczeniu zostaje wstrzymane i jest wypłacane po jego upływie.

Dalej wyjaśniono we wniosku, że zgodnie z zasadami przewidzianymi w Rozporządzeniu, Polityka określa, że nabycie przez osobę podlegającą Polityce praw do wypłaty 40% wynagrodzenia zmiennego uzależnionego od wyników jest odroczone (składnik długoterminowy). W przypadku zmiennych składników wynagrodzenia opiewających na szczególnie dużą (wskazaną w Polityce) kwotę, wypłacie po okresie odroczenia podlega 60% wynagrodzenia zmiennego. TFI nie wyklucza, że w przyszłości proporcje składnika krótkoterminowego i długoterminowego ulegną zmianie - jednak zawsze będzie to zgodne z wymaganiami przewidzianymi w Rozporządzeniu.

Wypłata odroczonej części wynagrodzenia zmiennego następuje w trzech równych ratach płatnych z dołu, przypadających na drugi, trzeci oraz czwarty rok, po roku, za który wynagrodzenie jest należne (od R+2 do R+4). TFI nie wyklucza, że wskazana liczba rat (czyli okresu na który składnik długoterminowy będzie odraczany) może w przyszłości ulec zmianie - jednak zawsze będzie to zgodne z wymaganiami przewidzianymi w Rozporządzeniu.

Płatność odroczonej części zmiennych składników wynagrodzenia może nastąpić po dokonaniu oceny wystąpienia w okresie odroczenia negatywnych efektów pracy osoby w roku, za który wynagrodzenie jest należne lub negatywnych efektów pracy jednostki organizacyjnej, w której osoba była zatrudniona w tym roku (np. naruszenie wewnętrznych regulaminów, stwierdzenia rażącego naruszenia w zakresie zarządzania ryzykiem). W takim przypadku wypłata raty wynagrodzenia może ulec zmniejszeniu lub zatrzymaniu.

Polityka określa również szereg innych warunków, które powinny wystąpić, aby mogło dojść do wypłaty zmiennych składników wynagrodzenia, w tym w części odroczonej, jak m.in. fakt, że ich przyznanie lub wypłata nie może ograniczać zdolności spółki do zwiększenia jej kapitałów własnych, wpływać na ich stabilność lub zagrażać ciągłości lub stabilności prowadzenia przez Towarzystwo działalności.

Jednocześnie Polityka przewiduje, że zasady odraczania i korygowania odroczonych składników wynagrodzeń nie stosuje się do wynagrodzeń uzależnionych od wyników w wysokości poniżej ustalonego w Polityce progu kwotowego w skali roku, uznając, że wynagrodzenie zmienne poniżej tej kwoty nie zachęca pracownika do podejmowania nadmiernych ryzyk. Na dzień złożenia wniosku wyjątek ten dotyczy jedynie wynagrodzenia wypłacanego w formie pieniężnej (nieobjętego pytaniem przedstawionym we Wniosku). Potencjalnie jednak, Polityka może zostać zmodyfikowana w taki sposób, że wyjątek ten będzie dotyczył również wynagrodzenia płatnego w formie instrumentów finansowych. Niemniej jednak, nawet jeśli wypłata wynagrodzenia w formie jednostek uczestnictwa poniżej ww. limitu nie podlegałaby okresom odraczania, to podlegałaby ona opisanym we Wniosku okresom wstrzymania.

Skarżąca wyjaśniła, że podstawą do określenia wysokości wynagrodzenia zmiennego za dany rok jest ocena efektów pracy osób zajmujących stanowiska objęte polityką oraz danej jednostki organizacyjnej, a także wyników finansowych spółki z uwzględnieniem co najmniej 3-letniego horyzontu. Okres pracy podlegający ocenie nie może być dłuższy niż okres pracy na stanowisku objętym Polityką. Przy ocenie indywidualnych wyników pracy, decydujących o określeniu wynagrodzenia zmiennego uzależnionego od wyników bierze się pod uwagę ocenę pracowniczą, obejmującą kryteria finansowe i niefinansowe (w przypadku członków zarządu - ocenę stopnia realizacji Celów Zarządczych), które uwzględniają między innymi ryzyka dla zrównoważonego rozwoju. Dokonana ocena pracownicza (w przypadku członków Zarządu - ocena stopnia realizacji Celów Zarządczych) korygowana jest o czynnik ryzyka, przy czym do określenia czynnika ryzyka odpowiednio dla każdego pracownika wykorzystuje się katalog zidentyfikowanych i istotnych rodzajów ryzyk opisanych w Procedurze dot. zarządzania ryzykiem, wpływie pracownika na zarządzanie tym ryzykiem (istotny/materialny, nieistotny) i ocenie sposobu zarzadzania tym ryzykiem. Tak skorygowana ocena pracownicza (w przypadku członków Zarządu - ocena stopnia realizacji Celów Zarządczych) o czynnik ryzyka jest podstawą do określenia wynagrodzenia zmiennego uzależnionego od wyników.

Przykładowo, w przypadku osób, które mają istotny wpływ na zarządzanie funduszem (Zarządzający funduszem), podstawą określenia zmiennych składników wynagrodzenia uzależnionych od wyników są przede wszystkim (ale nie wyłącznie) wyniki zarządzanych funduszy. Przy ocenie osób, które mają istotny wpływ na podejmowanie decyzji inwestycyjnych dotyczących portfeli klientów Spółki (Zarządzający portfelami), uwzględnia się również (ale nie wyłącznie) wyniki zarządzanych portfeli. Natomiast osoby objęte Polityką, które sprawują funkcje kontrolne są wynagradzane za osiągnięcie celów wynikających z pełnionych przez nie funkcji, a ich wynagrodzenie nie jest uzależnione od wyników uzyskiwanych w kontrolowanych przez nich obszarach działalności.

Podsumowując spółka wskazała, że realizując postanowienia Rozporządzenia wskazana w Polityce grupa Pracowników Towarzystwa, ze względu na szczególny charakter wykonywanych działań i zakres ich odpowiedzialności, jest wynagradzana w formie hybrydowej polegającej na tym, że ich wynagrodzenie składa się z:

• wynagrodzenia stałego, niebędącego przedmiotem Wniosku;

• zmiennych składników wynagrodzenia, w których 50% stanowią instrumenty finansowe, a które to wynagrodzenie jest dodatkowo ograniczone czasowo poprzez przyjęcie odpowiednich okresów wstrzymania oraz odroczenia.

W uproszczeniu można wskazać – wyjaśniono we wniosku - że mechanizm wynagradzania Pracowników w formie instrumentów finansowych w ramach zmiennych składników wynagrodzenia składa się z trzech kluczowych momentów:

1) moment naliczenia - w którym Pracownicy nabywają prawo do wypłaty instrumentów finansowych (przy czym część wynagrodzenia wypłacanego w formie instrumentów finansowych jest wypłacana dopiero po upływie okresu odroczenia, a część wynagrodzenia wypłacanego w formie instrumentów finansowych nie musi podlegać okresowi odroczenia - na zasadach wskazanych powyżej);

2) moment wypłaty (wydania) - w którym Towarzystwo nabywa na rzecz Pracowników instrumenty finansowe, które nie mogą być jednak spieniężone do momentu upływu okresu wstrzymania, oraz

3) moment umorzenia (spieniężenia) - w którym Pracownicy korzystają z prawa do przedstawienia instrumentów finansowych do odkupu lub umorzenia.

W konsekwencji Pracownicy Towarzystwa nie mają możliwości swobodnego dysponowania zmiennymi składnikami wynagrodzenia w postaci jednostek uczestnictwa bezpośrednio po ich wypłacie ze względu na wskazane wyżej ograniczenia. Spółka zaznaczyła również, że w zakresie nieobjętym opisem stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego Polityka realizuje postanowienia Rozporządzenia. Możliwe jest, że Polityka będzie w przyszłości podlegała pewnym zmianom. Zawsze jednak treść Polityki będzie zgodna z wymogami stawianymi Towarzystwu przez Rozporządzenie, a sposób wypłaty wynagrodzenia zmiennego w formie instrumentów finansowych będzie składał się z ww. trzech kluczowych momentów (metodologia przyznawania i wypłaty zmiennych składników wynagrodzenia w formie jednostek uczestnictwa będzie spójna z tą przedstawioną we wniosku).

Skarżąca zwróciła się o udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy z tytułu wynagrodzenia wypłaconego w postaci jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, certyfikatów inwestycyjnych lub innych określonych w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia instrumentów finansowych przychód u Pracowników powstaje wyłącznie w momencie umorzenia (spieniężenia) jednostek uczestnictwa, certyfikatów inwestycyjnych lub innych określonych w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia instrumentów finansowych, który powinien zostać uznany za przychód z kapitałów pieniężnych oraz opodatkowany 19% stawką przewidzianą w art. 30a ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm., dalej jako "ustawy o PIT")?

Zdaniem TFI, ze względu na treść art. 17 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 10 ust. 4 ustawy o PIT u Pracowników otrzymujących instrumenty finansowe objęte wnioskiem przychód powstaje wyłącznie w momencie umorzenia (spieniężenia) jednostek uczestnictwa, certyfikatów inwestycyjnych lub innych określonych w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia instrumentów finansowych (czyli w dacie otrzymania przez Pracownika pieniędzy lub w dacie postawienia pieniędzy do dyspozycji Pracownika), który powinien zostać uznany za przychód z kapitałów pieniężnych oraz opodatkowany 19% stawką przewidzianą w art. 30a ust. 1 ustawy o PIT. W momencie naliczenia lub wypłaty jednostek uczestnictwa, certyfikatów inwestycyjnych lub innych określonych w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia instrumentów finansowych nie powstaje przychód podatkowy po stronie Pracowników. Zdaniem skarżącej, przychody z tytułu otrzymywania przez Pracowników zmiennych składników wynagrodzenia w formie jednostek uczestnictwa mogą być kwalifikowane jedynie jako przychody z kapitałów pieniężnych i rozpoznawane w momencie umorzenia analizowanych instrumentów finansowych. Jej zdaniem, przychody, o których mowa w art. 30a ust. 1 ustawy o PIT podlegają na podstawie art. 41 ust. 4 tej ustawy obowiązkowi pobrania przez płatnika zryczałtowanego podatku dochodowego (w wysokości 19%). Płatnikiem w tym przypadku jest fundusz zarządzany przez Towarzystwo. Zryczałtowany podatek ustalany jest od dochodu stanowiącego różnicę między osiągniętym przychodem a poniesionymi kosztami uzyskania przychodów. Co do zasady zatem, płatnik pomniejsza wypłatę z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych lub certyfikatów inwestycyjnych o podatek od dochodu ustalonego jako różnica pomiędzy uzyskanym przychodem a poniesionymi kosztami określonymi zgodnie z art. 22 ust. 1 w zw. z 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT.

Spółka wskazała, że w stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym będącym przedmiotem wniosku Pracownicy nie ponoszą osobiście ciężaru nabycia jednostek uczestnictwa (potencjalnego kosztu uzyskania przychodów). Koszt nabycia jednostek uczestnictwa ponoszony jest przez Towarzystwo jako integralny element zmiennych składników wynagrodzenia należnego Pracownikom. Obowiązek poniesienia ww. kosztu nabycia jednostek uczestnictwa czy certyfikatów inwestycyjnych spoczywa na Towarzystwie na podstawie § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia. W związku z czym Pracownicy nie są uprawnieni do rozpoznania ceny nabycia jednostek uczestnictwa jako kosztów uzyskania przychodów w momencie ich umorzenia. Z tych powodów TFI uznał, że umorzenie przez Pracowników jednostek uczestnictwa wypłaconych w ramach wynagrodzenia zgodnie z postanowieniami Polityki oraz Rozporządzenia, podlega opodatkowaniu zryczałtowaną 19% stawką PIT jako przychody z kapitałów pieniężnych oraz nie znajdą do nich zastosowania postanowienia obowiązującego od 1 stycznia 2018 r. art. 10 ust. 4 ustawy o PIT. Na funduszu, który wypłaca wynagrodzenie z tytułu odkupu jednostek uczestnictwa w celu ich umorzenia, w związku z powyższym będą ciążyć obowiązki płatnika zgodnie z zasadami ogólnymi, w szczególności art. 41 ust. 4 ustawy o PIT. Skarżąca powołała się na dorobek orzeczniczy i interpretacyjny.

Dalej skarżąca spółka podniosła, że jak zostało to przedstawione w opisie stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego, zasady wynagradzania osób mających wpływ na profil ryzyka towarzystwa funduszy inwestycyjnych lub osób zarządzających funduszami określone są w aktach powszechnie obowiązującego prawa, tj. przede wszystkim w Rozporządzeniu, wydanym na podstawie UoFI, która stanowi z kolei implementację do polskiego porządku prawnego Dyrektywy nr 61/2011 z 8 czerwca 2011 r. (tzw. Dyrektywa AIFMD) oraz Dyrektywy nr 91/2014 z 23 lipca 2014 r. (tzw. Dyrektywa UCITS V). Ustanowienie Polityki przez Towarzystwo było w konsekwencji realizacją obowiązków wynikających z powyższych aktów prawnych. Towarzystwo nie posiada możliwości odstąpienia od mechanizmu wypłaty zmiennych składników wynagrodzenia. Tym samym zasady wypłaty wynagrodzenia w części objętej Wnioskiem nie stanowią formy modyfikacji wynagradzania Pracowników określonych w Rozporządzeniu, która byłaby w jakimkolwiek stopniu uzależniona od swobodnej decyzji TFI. Wypłata wynagrodzenia w formie jednostek uczestnictwa nie stanowi formy motywacji Pracowników, której wprowadzenie byłoby pozostawione swobodnej woli TFI i/lub Pracowników. W ocenie spółki skutki podatkowe przyznania, wypłaty oraz umorzenia zmiennych składników wynagrodzenia w formie jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, certyfikatów inwestycyjnych lub innych instrumentów wymienionych w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia nie mogą być interpretowane w oderwaniu od powyżej przedstawionej konkluzji. Skarżąca, odnosząc się do źródła uzyskania przychodów z tytułu zmiennych składników wynagrodzenia wypłacanych w formie jednostek uczestnictwa, powołała się na art. 10 ust. 1 pkt 7, ust. 4, art. 17 ust. 1 pkt 5, ust. 1c ustawy o PIT, art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1500; "ustawa o obrocie") i wskazała, że uzyskanie przychodu z realizacji niektórych papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych otrzymanych jako część wynagrodzenia ze stosunku pracy powinna podlegać zaliczeniu do źródła przychodu związanego ze stosunkiem pracy oraz być opodatkowana w sposób odpowiedni dla przychodów z tego źródła. Według skarżącej, nie ma wątpliwości, że jednostki uczestnictwa ani certyfikaty inwestycyjne nie mieszczą się w kategorii papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o obrocie. Instrumenty te nie inkorporują bowiem uprawnień do nabycia żadnych papierów wartościowych, w przypadku rozliczenia pieniężnego nie odnoszą się również do innych papierów wartościowych wskazanych w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o obrocie, ani do walut, stóp procentowych oraz innych mierników wskazanych w dalszej części definicji praw pochodnych ujętej w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o obrocie. W powyższym kontekście warto zwrócić uwagę, iż certyfikaty inwestycyjne spełniają definicję "papieru wartościowego" wskazaną w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o obrocie - do tej kategorii papierów wartościowych nie odnoszą się jednak opisane powyżej zasady ujęte w art. 10 ust. 4 ustawy o PIT. Natomiast w odniesieniu do definicji pochodnych instrumentów finansowych ustawy o PIT w art. 5a pkt 13 wskazuje, że przez pochodne instrumenty finansowe należy rozumieć instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy o obrocie. Oznacza to, że definicja pochodnych instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów ustawy o PIT nie obejmuje m.in. tytułów uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania (zdefiniowanych w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o obrocie). Z powyższego wynika, że w myśl przepisów ustawy o PIT jednostki uczestnictwa oraz certyfikaty inwestycyjne nie są kwalifikowane jako:

• papiery wartościowe, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o obrocie,

• pochodne instrumenty finansowe.

Stąd, zdaniem skarżącej spółki, art. 10 ust. 4 ustawy o PIT nie obejmuje swoim zakresem jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych ani certyfikatów inwestycyjnych, zatem wynagrodzenie wypłacane Pracownikom przez Wnioskodawcę w postaci jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych może być zakwalifikowane wyłącznie jako przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT.

W konsekwencji – wskazała skarżąca spółka - jedynie przychód z umorzenia jednostek uczestnictwa powinien zostać zakwalifikowany do źródeł przychodów z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT oraz opodatkowany zryczałtowaną 19% stawką PIT zgodnie z art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT.

Uzasadniając swoje stanowisko, skarżąca zaakcentowała brak definitywnego przysporzenia u Pracowników w momencie wypłacenia im wynagrodzenia w formie jednostek uczestnictwa powołując się na art. art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. Przy czym mechanizm wynagradzania Pracowników w formie instrumentów finansowych w ramach zmiennych składników wynagrodzenia składa się z trzech kluczowych momentów:

1) moment naliczenia - w którym Pracownicy nabywają prawo do wypłaty instrumentów finansowych;

2) moment wypłaty (wydania) - w którym Towarzystwo nabywa na rzecz Pracowników instrumenty finansowe, które nie mogą być jednak spieniężone do momentu upływu okresu wstrzymania, oraz

3) moment umorzenia (spieniężenia) - w którym Pracownicy korzystają z prawa do przedstawienia instrumentów finansowych do odkupu lub umorzenia.

W konsekwencji Pracownicy Towarzystwa nie mają możliwości swobodnego dysponowania zmiennymi składnikami wynagrodzenia w postaci jednostek uczestnictwa bezpośrednio po ich wypłacie. W sprawie brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że przychód po stronie Pracowników powstaje w momencie przyznania lub wypłaty instrumentów finansowych, ponieważ definitywne i realne przysporzenie powstaje dopiero w momencie przedstawienia instrumentów do odkupu lub umorzenia, a nie na wcześniejszych etapach. Nadto, wartość przysporzenia po stronie Pracownika będzie znana dopiero w momencie ich umorzenia (spieniężenia). W praktyce w tym przypadku można założyć wystąpienie jednego z poniższych scenariuszy:

• Scenariusz I: wartość jednostek uczestnictwa w momencie ich umorzenia będzie wyższa od wartości tych instrumentów w momencie dokonywania wypłaty instrumentów Pracownikowi (zwiększenie wartości jednostek uczestnictwa),

• Scenariusz II: wartość jednostek uczestnictwa w momencie ich umorzenia będzie niższa od wartości tych instrumentów w momencie dokonywania wypłaty instrumentów Pracownikowi (zmniejszenie wartości jednostek uczestnictwa).

Nie można przy tym wykluczyć, że wypłacone jednostki uczestnictwa na moment przedstawienia ich do umorzenia będą posiadać znacznie niższą wartość od wartości potencjalnej jaką posiadały w dniu wypłaty. Pracownicy towarzystw funduszy inwestycyjnych po wypłaceniu im jednostek uczestnictwa zobowiązują się do tego, aby nie spieniężać wypłaconych instrumentów finansowych do momentu upływu odpowiednich okresów wstrzymania. Uznanie zatem, że po stronie Pracowników Towarzystwa powstaje w momencie wypłaty instrumentów finansowych jakikolwiek przychód do opodatkowania z tytułu nieodpłatnego świadczenia prowadzi do opodatkowania wartości, której Pracownik nie uzyskał i nie uzyska do momentu umorzenia, to jest najwcześniej po upływie określonych okresów wstrzymania.

Inna wykładnia przepisów może zatem doprowadzić do sytuacji, w której Pracownik, po otrzymaniu jednostek uczestnictwa, wycenionych w tym dniu na daną wartość (przykładowo 1 000 PLN) będzie miał obowiązek uiścić z tego tytułu podatek dochodowy, mimo że na ten moment nie otrzymał żadnego rzeczywistego przysporzenia pieniężnego, tj. żadnego świadczenia pieniężnego lub świadczenia które mógłby wymienić na wartość pieniężną. Możliwa jest jednocześnie sytuacja, że przed końcem okresu wstrzymania nastąpi np. nieprzewidziana sytuacja na rynku (m.in. pandemia, kryzys giełdowy, etc.) i wartość po jakiej Pracownik będzie mógł umorzyć jednostki uczestnictwa spadnie drastycznie (np. do 100 PLN), a zatem ostatecznie Pracownik otrzyma środki pieniężne obliczone zgodnie z tą obniżoną wartością jednostek uczestnictwa. W konsekwencji Pracownik byłby zobowiązany zapłacić PIT od wartości, której nie otrzymał i potencjalnie nigdy nie otrzyma (w skrajnych wypadkach wartość podatku może być nawet wyższa od całego świadczenia rzeczywiście otrzymanego przez Pracownika w związku z umorzeniem jednostek uczestnictwa). Skarżąca zwróciła uwagę na to, że wartość hipotetycznego nieodpłatnego świadczenia w postaci jednostek uczestnictwa może być niemożliwa do określenia. Przyjęcie jako wartości nieodpłatnego świadczenia ceny nabycia instrumentów finansowych poniesionej przez Towarzystwo wydaje się być oczywistą metodą określenia wartości nieodpłatnego świadczenia, niemniej Towarzystwo pragnie zwrócić uwagę, że mimo że wydatek poniesiony przez Towarzystwo jest z perspektywy TFI ostateczny i definitywny, to z punktu widzenia przysporzenia Pracownika, ze względu na okres wstrzymania prawa do spieniężenia instrumentów finansowych, z założenia nigdy nie będzie odpowiadać on realnemu przysporzeniu, jakie w późniejszym okresie odniesie Pracownik. Analogicznie, w ocenie Towarzystwa, zastosowanie którejkolwiek z metod określania wartości nieodpłatnych świadczeń ujętych w art. 11 ust. 2 i 2a ustawy o PIT nie prowadzi do określenia realnej wartości przysporzenia po stronie Pracownika.

Skarżąca, odnosząc się do zjawiska podwójnego opodatkowanie tego samego świadczenia, wskazała, że przyjęcie, iż w sytuacji wypłaty oraz umorzenia objętych treścią Wniosku instrumentów finansowych dochodzi do powstania przychodu:

• ze stosunku pracy (lub z działalności wykonywanej osobiście) w momencie ich wypłaty, oraz

• z kapitałów pieniężnych w momencie ich umorzenia, prowadziłoby w efekcie do podwójnego opodatkowania tego samego świadczenia.

W ocenie TFI bowiem wypłata oraz umorzenie instrumentów finansowych nie mogą stanowić na gruncie prawa podatkowego dwóch odrębnych zdarzeń powodujących powstanie obowiązku podatkowego.

W konsekwencji powodowałoby to, że wynagrodzenie Pracownika byłoby opodatkowane ponownie pomimo tego, że Pracownik już raz zapłacił daninę od hipotetycznej wartości związanej z rzekomym nieodpłatnym świadczeniem (chociaż nie przełożyło się ono na realne przysporzenie po jego stronie).

W ocenie skarżącej natomiast, takiej konsekwencji nie można przyjąć za prawidłową. Podwójne opodatkowanie tego samego świadczenia narusza bowiem zasadę równości, której emanacją jest m.in. równomierność opodatkowania wszystkich podatników. Oznacza ona m.in. opodatkowanie wszystkich podatników zasadniczo na takich samych zasadach. Naruszeniem tego byłoby natomiast podwójne opodatkowanie tego samego świadczenia otrzymanego przez podatnika - raz w momencie wypłaty instrumentów finansowych i kolejny raz w momencie ich umorzenia. Skarżąca powołał się na przepisy Konstytucji RP i orzecznictwo TK.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: "Dyrektor KIS", "organ interpretacyjny"), w interpretacji indywidualnej z 2 grudnia 2022 r. znak 0115-KDIT1.4011.547.2022.l.MT, na podstawie art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej jako "O.p."), uznał stanowisko skarżącej spółki za nieprawidłowe.

Uzasadniając stanowisko Dyrektor zaznaczył, że wniosek dotyczy kwestii obowiązków skarżącej spółki jako płatnika podatku dochodowego do osób fizycznych - w związku z przyjętą polityką wynagradzania. Polityka ta dotyczy określonych osób, które pracują dla spółki na podstawie:

• stosunku pracy - a więc osób, które uzyskują od TFI przychody ze stosunku pracy,

• kontraktu menedżerskiego, umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego o podobnym charakterze - a więc osób, które uzyskują od TFI przychody z działalności wykonywanej osobiście, o których mowa w art. 13 pkt 7-9 ustawy, zwanych dalej: Podatnikami.

Polityka ta realizuje obowiązki, które nakłada na Skarżącą rozporządzenie Ministra Finansów z 30 sierpnia 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinna odpowiadać polityka wynagrodzeń w towarzystwie funduszy inwestycyjnych (Dz. U. z 2016 poz. 1487) - dalej: Rozporządzenie. Przy czym ustawy o PIT przewiduje obowiązek poboru podatku przez płatnika wyłącznie w określonych przypadkach (art. 31, 33, 34, 35, 41 i 42e). Ustawodawca ustanowił obowiązki płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych poprzez:

• określenie rodzaju podmiotu, który dokonuje wypłaty (realizacji) świadczeń na rzecz podatników - przy czym ustawodawca określa rodzaj podmiotu poprzez wskazanie jego formy organizacyjnej, jego statusu bądź roli, jaką podmiot ten pełni w relacji z podatnikiem oraz

• określenie kategorii przychodów (dochodów) w odniesieniu do których na ww. podmiotach ciążą obowiązki płatnika podatku.

W ocenie organu interpretacyjnego przekazanie pracownikom i osobom współpracującym na podstawie kontraktu menedżerskiego, umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego o podobnym charakterze instrumentów finansowych (jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego, certyfikatów inwestycyjnych lub innych określonych w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia) mieści się w pojęciu przychodu z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, jako świadczenie w naturze.

W uzasadnieniu swojego stanowiska, Dyrektor KIS powołał się na art. 31, art. 41 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 11 ust. 2-2c, art. 12 ust. 1, § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia) i wskazał, że z uwagi na przedmiot świadczenia (jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, certyfikaty inwestycyjne, inne instrumenty finansowe wskazane w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia) ustalenie jego wartości pieniężnej jest możliwe. Jest nią cena, jaką musiałby zapłacić podatnik, aby samodzielnie nabyć te instrumenty finansowe w warunkach rynkowych. Przychód ten powstaje w momencie, gdy w ramach opisanego systemu wynagradzania przychód ten zostanie faktycznie przekazany lub postawiony do dyspozycji podatnikowi, tj. w momencie, gdy przyznane instrumenty finansowe zostają przekazane we władztwo podatnika, oddane do jego pełnej dyspozycji. Tym samym dla powstania przychodu nie jest wystarczające samo przyznanie podatnikom prawa do uzyskania instrumentów finansowych. Przekazywanie przez TFI ww. przychodów wiąże się z powstaniem po stronie skarżącej spółki obowiązków płatnika, o których mowa odpowiednio w art. 31 i art. 41 ust. 1 ustawy o PIT. Dla oceny skutków podatkowych zdarzenia, jakim jest uzyskanie instrumentów finansowych nie ma przy tym znaczenia, że w późniejszych okresach wartość tego składnika majątku może się zmieniać. Przemawiają za tym – zdaniem Dyrektora KIS - następujące argumenty:

• powstanie obowiązku podatkowego po stronie podatnika wynika z uzyskania bez odpłatności składnika majątku, który w warunkach rynkowych nabywa się odpłatnie;

• przychód z nieodpłatnego uzyskania instrumentów finansowych jest ustalany na moment uzyskania tych jednostek - a nie na cały okres ich posiadania przez podatnika;

• zmiany wartości rynkowej dotyczą każdego niepieniężnego składnika majątku - gdyby więc przyjąć argumenty skarżącej spółki, to nieodpłatne nabycie rzeczy lub praw nigdy nie mogłoby stanowić przychodu; w konsekwencji przepis art. 11 ust. 2 ustawy byłby "martwym" przepisem - nie miałby zastosowania.

Co więcej – stwierdził organ interpretacyjny - rozpoznanie przychodu podatnika na moment uzyskania instrumentów finansowych jest pierwszym opodatkowaniem tej wartości, zatem nie ma miejsca dwukrotne opodatkowanie tej wartości. Jednocześnie przepisy ustawy o PIT nie zawiera przepisu szczególnego, który odsuwałby w czasie opodatkowanie problemowego przychodu - do momentu umorzenia (spieniężenia) instrumentów finansowych. Ponadto, wartość przychodu z umorzenia (spieniężenia) jednostek może być albo większa albo równa albo mniejsza w stosunku do wartości przychodu z tytułu uzyskania tych jednostek. Wobec tego wyłączenie opodatkowania przychodu z tytułu uzyskania jednostek z uwagi na zasadę jednokrotnego opodatkowania jest nieuzasadnione. Moment umorzenia (spieniężenia) instrumentów finansowych to moment realizacji przez podatników praw z tych instrumentów. Niemniej jednak świadczenie pieniężne, które jest wypłacane podatnikom z tytułu umorzenia (spieniężenia) instrumentów finansowych nie pochodzi od skarżącej spółki.

Według Dyrektora KIS, to nie skarżąca, ale właściwy fundusz inwestycyjny dokonuje wypłaty środków. Realizacja praw z jednostek uczestnictwa, certyfikatów inwestycyjnych i innych instrumentów finansowych, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 10 Rozporządzenia, nie następuje w ramach stosunku prawnego pomiędzy skarżącą spółką a podatnikiem, zatem skarżąca nie uczestniczy w tym zdarzeniu: realizacja praw z instrumentów finansowych (wypłaty środków z tytułu umorzenia/spieniężenia tych instrumentów) nie powoduje powstania po stronie skarżącej obowiązków płatnika, o których mowa odpowiednio w art. 31 i art. 41 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wobec tego, kwestie zasad opodatkowania środków uzyskiwanych przez podatników z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa oraz obowiązków płatnika, który wypłaca te należności nie są indywidualną sprawą skarżącej i nie zostały ocenione w ramach tej interpretacji indywidualnej.

Na powyższą interpretację indywidualną skarżąca spółka wniosła skargę do tutejszego sądu. W skardze tej wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej, zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) błąd wykładni oraz niewłaściwej oceny co do zastosowania art. 11 ust. 1 w zw. z ust. 2 i 2a ustawy o PIT oraz niewłaściwej oceny co do zastosowania art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 7-9 ustawy o PIT, który polegał na uznaniu, że przekazanie lub postawienie do dyspozycji jednostek uczestnictwa w ramach zmiennych składników wynagrodzenia po upłynięciu okresu wstrzymania / odroczenia powoduje powstanie przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń związanego z zatrudnieniem w Towarzystwie, a więc przychodów ze stosunku pracy lub z tytułu działalności wykonywanej osobiście;

b) niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 31 oraz art. 41 ust. 1 ustawy o PIT poprzez zastosowanie powyższych przepisów skutkujące uznaniem, że na TFI, w związku z dokonywaniem wypłat jednostek uczestnictwa, ciążyć będą obowiązki płatnika,

c) niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 2 oraz art. 32 i art. 64 ust. 3 w zw. z art. 84 oraz art. 217 Konstytucji RP, polegającą na niezastosowaniu powyższych przepisów, co skutkowało uznaniem, że wypłata jednostek uczestnictwa prowadzi do powstania przychodu w sytuacji, w której niezależnie od tego ich późniejsze umorzenie powoduje powstanie przychodu z tytułu kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji prowadzi do nieproporcjonalnego i nie znajdującego podstawy w przepisach prawa podwójnego opodatkowania tożsamego świadczenia;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. u z 2020 r. poz. 1325 ze zm.) poprzez rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego na niekorzyść podatnika oraz w konsekwencji przyjęcie wykładni prawa powodującej największe możliwe obciążenie podatkowe;

b) art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzedstawienie w interpretacji oceny przepisów prawa podatkowego w zakresie zasad opodatkowania środków uzyskiwanych przez Pracowników z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa oraz obowiązków płatnika, który wypłaca te należności, tj. zarządzanych przez TFI funduszy inwestycyjnych, mimo że spółka - jako podmiot zainteresowany - miała możliwość wystąpienia o uzyskanie informacji w tym zakresie.

Dyrektor KIS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 dalej jako: ppsa), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa wydawane w indywidualnych sprawach.

Na podstawie art. 146 § 1 ppsa, uwzględniając skargę na akt lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 4a, sąd uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność tej czynności, a art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Art. 145 § 1 pkt 1 ppsa stanowi zaś, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawie wydania pisemnej interpretacji polega między innymi na tym, że organ interpretacyjny rozpatruje sprawę tylko i wyłącznie w ramach zagadnienia prawnego zawartego w pytaniu podatnika, stanu faktycznego przedstawionego przez niego oraz wyrażonej przez podatnika oceny prawnej (stanowisko podatnika). Organ nie przeprowadza w tego rodzaju sprawach postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku. W stosunku tylko do tych okoliczności wyraża następnie swoje stanowisko, które winno być ustosunkowaniem się do stanowiska prezentowanego w danej sprawie przez wnioskodawcę, a w razie negatywnej oceny stanowiska wyrażonego we wniosku - winno wskazywać prawidłowe stanowisko z uzasadnieniem prawnym (art. 14b § 3 i art. 14c § 1 i § 2 ordynacji podatkowej).

Kontrola sądu administracyjnego w swojej istocie polega na ocenie, czy za podstawę udzielonej interpretacji podatkowej posłużył stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe przedstawione przez podatnika we wniosku o interpretację, jeśli tak, to czy organ prawidłowo zinterpretował przepisy prawa.

Trzeba również wyjaśnić, że zgodnie z art. 57a ppsa skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W doktrynie podkreśla się, że w świetle przytoczonego przepisu sąd bada prawidłowość zaskarżonej interpretacji indywidualnej tylko z punktu widzenia zarzutów skargi i wskazanej w niej podstawy prawnej. W szczególności sąd nie może podjąć żadnych czynności zmierzających do ustalenia innych, poza wskazanymi w skardze, naruszeń prawa. W wypadku zaś ustalenia takich wad w toku kontroli przeprowadzonej w granicach wyznaczonych skargą, nie może ich uwzględnić przy formułowaniu rozstrzygnięcia w sprawie (por. A. Kabat, Komentarz do art. 57 (a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie VI Wolters Kluwer, wyd. elektr.; zob. też S. Babiarz (red.), K. Aromiński, Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce, publ. Lex 2015).

Należy również wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – zgodnie z zarządzeniem z 19 grudnia 2022 roku (zarządzenie k. 49 akt sądowych).

Dokonując oceny zaskarżonej interpretacji indywidualnej, sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przypomnieć należy, że przedmiotem sporu jest uznanie przez Dyrektora KIS, że przychód u pracowników skarżącej powstaje już o w w momencie wypłaty (wydania) zmiennych składników wynagrodzenia w postaci jednostek uczestnictwa, certyfikatów inwestycyjnych lub innych instrumentów finansowych określonych w § 6 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia, lecz także. Z takim stanowiskiem organu interpretacyjnego nie zgadza się skarżąca.

Zauważyć należy (co trafnie zostało zauważone w skardze) że spór analogiczny do powyższego był przedmiotem rozpoznania przez tutejszy sąd w sprawach zakończonych wyrokami z: 13 listopada 2019 roku (III SA/Wa 698/19), 9 lipca 2021 roku (III SA/Wa 2543/20), 15 września 2021 roku ( III SA/Wa 219/21), 29 listopada 20200 roku (III SA/Wa 581/22), a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie I SA/Po 498/20. Dodać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 6 grudnia 2022 roku (II FSK 1609/20) oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyżej wymienionego wyroku tutejszego sądu w sprawie III SA/Wa 698/19. Uzasadniając wyrok wydany w sprawie niniejszej sąd posłuży się argumentacją przedstawioną w powyższych orzeczeniach, przyjmując ja za własną.

Zdaniem sądu, stanowiska organu interpretacyjnego nie można uznać za prawidłowe także z tego względu, że nieprawidłowa jest zdaniem sądu argumentacja przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji indywidualnej.

Uznając, że przychód po stronie pracowników powstaje już w momencie wydania im certyfikatów organ odwoławczy odwołał się do treści art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. W ocenie sądu, stanowisko to jest błędne.

Zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, za przychód uznaje się otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze, wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że dla rozpoznania przychodu konieczne jest łączne spełnienie dwóch warunków:

1) świadczenie musi mieć wymierną korzyść dla podatnika oraz

2) podatnik musi tę korzyść (świadczenie) otrzymać.

Aby zatem stwierdzić powstanie przychodu konieczne jest ustalenie, że dane przysporzenie ma definitywny charakter. "Definitywność" przychodu zakłada jego bezzwrotność, trwałość i ostateczność, tak, że wpłacone środki uznawane są za należne podmiotowi je otrzymującemu, który może nimi swobodnie dysponować.

Odnosząc powyższe do opisanego we wniosku zdarzenia, nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem organu interpretacyjnego, że pracownik już w momencie wypłacenia mu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych odnosi definitywne przysporzenie. Podkreślić należy – co jednoznacznie zostało przedstawione we wniosku – że na moment wypłaty instrumentów finansowych przysporzenie z nimi związane jest jedynie potencjalne.

Samo objęcie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych nie powoduje powstanie przychodu u podatnika. Przychód ten może być zrealizowany w przyszłości tj. w momencie umorzenia lub odkupu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez fundusze inwestycyjne. Ze względu na zmienność wartości ww. instrumentów finansowych, faktyczna wartość przysporzenia po stronie Pracownika będzie znana dopiero w momencie ich umorzenia.

Taki mechanizm rozliczania instrumentów finansowych powoduje, że wartość jednostek uczestnictwa/certyfikatów inwestycyjnych w momencie ich umorzenia może być:

1) wyższa od wartości tych instrumentów obliczonej na podstawie ostatniej znanej wyceny dokonanej przed momentem wypłaty instrumentów Pracownikowi (zwiększenie wartości jednostek uczestnictwa), albo

2) niższa od wartości tych instrumentów obliczonej na podstawie ostatniej znanej wyceny dokonanej przed momentem wypłaty instrumentów Pracownikowi (zmniejszenie wartości jednostek uczestnictwa).

Nie można też wykluczyć, że wypłacone jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne na moment przedstawienia ich do odkupu lub umorzenia będą posiadać znacznie niższą wartość od wartości potencjalnej jaką posiadały w dniu wypłaty, co może mieć miejsce ze względu na szereg zmiennych, zarówno zależnych jak i niezależnych od Towarzystwa, Pracowników oraz zarządzanych przez Towarzystwo funduszy (np. w wyniku nietrafionych decyzji inwestycyjnych dotyczących aktywów danego funduszu inwestycyjnego lub w związku ze spadkiem efektywności inwestycji wynikającym z ogólnej sytuacji gospodarczej z uwagi na kryzys finansowy, krach na giełdzie, etc.).

Dlatego też ustawodawca na mocy przywołanego wcześniej Rozporządzenia powiązał wynagrodzenie określonych pracowników towarzystw funduszy inwestycyjnych właśnie z tą zmiennością.

Co istotne, Pracownicy towarzystw funduszy inwestycyjnych po wypłaceniu im jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, na podstawie znajdujących oparcie w przepisach Rozporządzenia umowach cywilnoprawnych zobowiązują się do tego, aby nie spieniężać wypłaconych instrumentów finansowych do momentu upływu odpowiednich okresów wstrzymania. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zostało wyraźnie zaznaczone, że wypłacone zmienne składniki wynagrodzenia podlegają okresowi wstrzymania, wskazanemu w odrębnej umowie z Pracownikiem; w okresie tym przedmiotowe składniki wynagrodzenia nie mogą być zbyte ani przedstawione do wykupu lub odkupu.

Uznanie zatem, że po stronie Pracowników skarżącej powstaje w momencie wypłaty instrumentów finansowych jakikolwiek przychód do opodatkowania z tytułu nieodpłatnego świadczenia, jak słusznie zauważa skarżąca, mogłoby prowadzić do opodatkowania wartości, której Pracownik nie uzyskał i nie uzyska do momentu odkupu lub umorzenia, to jest najwcześniej po upływie określonych okresów wstrzymania.

Jak również trafnie wskazuje skarżąca, wydatek poniesiony przez TFI ze względu na okres wstrzymania prawa do spieniężenia instrumentów finansowych, z założenia nigdy nie będzie odpowiadać realnemu przysporzeniu jakie w późniejszym okresie odniesie Pracownik i to nawet poprzez zastosowanie którejkolwiek z metod określania wartości nieodpłatnych świadczeń ujętych w art. 11 ust. 2 i 2a ustawy o PIT.

Reasumując, wartość przysporzenia będzie mogła być definitywnie określona dopiero na dzień przedstawienia instrumentów finansowych do odkupu lub umorzenia.

W ocenie Sądu, nie można też uznać, że wypłata instrumentów finansowych spełnia przesłanki do uznania jej za świadczenie o charakterze nieodpłatnym.

Pojęcie "nieodpłatnego świadczenia", użyte w art. 20 ust. 1 ustawy o PIT, jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie, jednakże analiza tak judykatury, jak i piśmiennictwa na kanwie tych przepisów, raczej nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - art. 353 Kodeksu cywilnego), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu.

Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne, konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała NSA z 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06).

Skoro "Polityka" wypłaty zmiennych składników wynagrodzenia jest określona Rozporządzeniem oraz ma spełniać pożądane cele związane ze świadczeniem pracy przez określone osoby w towarzystwach funduszy inwestycyjnych to w konsekwencji zasadnym jest wniosek, że wypłata instrumentów finansowych posiada określony i wymierny ekwiwalent w formie pracy świadczonej przez osoby objęte postanowieniami Rozporządzenia.

Gdyby Pracownicy bowiem nie otrzymywali części wynagrodzenia w formie narzuconej przez Rozporządzenie można spodziewać się, że otrzymywaliby je w ramach stosunku pracy lub działalności wykonywanej osobiście.

Powyższe uwagi przeczą zatem tezie, że wypłata instrumentów finansowych spełnia przesłanki do uznania jej za świadczenia o charakterze nieodpłatnym.

Zauważenia też wymaga, że mimo, iż otrzymane przez Pracownika świadczenie w formie jednostek uczestnictwa/certyfikatów inwestycyjnych związane jest z pracą świadczoną przez Pracownika na rzecz Towarzystwa, świadczenie to nie spełnia normy prawnej ujętej w art. 10 ust. 4 ustawy o PIT, a tym samym nie może stanowić przychodu ze stosunku pracy.

Reasumując dotychczasowe rozważania, w ocenie sądu, jako trafne należy przyjąć stanowisko skarżącej, że nie sposób zakwalifikować wypłaty instrumentów finansowych jako przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia oraz, że na gruncie przedstawionego we wniosku zdarzenia, jedynym źródłem przychodów do którego można zaliczyć wypłatę wynagrodzenia Pracownikom w formie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych są przychody z kapitałów pieniężnych (zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT), które powstają w momencie odkupu lub umorzenia jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych.

Zdaniem sądu, wadliwa wykładnia art. 11 ust. 1 ustawy o PIT skutkowało również niewłaściwą oceną co do zastosowania przepisów wskazanych w art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 7, 8 i 9 ustawy o PIT, a w konsekwencji zakwalifikowanie przez organ interpretacyjny wypłaty jednostek uczestnictwa przez skarżącą jako przychody pracowników ze stosunku pracy lub z tytułu działalności wykonywanej osobiście.

Skutkiem powyższego na skarżącej nie będą zatem ciążyć obowiązki płatnika związane z przyznaniem lub wypłatą instrumentów finansowych wchodzących w skład zmiennych składników wynagrodzenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zatem za zasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy polegający na dokonaniu niewłaściwej oceny co do zastosowania art. 31 ust. 1 oraz art. 41 ust. 1 ustawy o PIT poprzez uznanie, że na skarżącej, w związku z dokonywaniem wypłat jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, ciążyć będą obowiązki płatnika związane z obliczeniem oraz pobraniem zaliczek na podatek dochodowy z tytułu przychodów z nieodpłatnych świadczeń u określonych osób objętych postanowieniami Rozporządzenia.

W ocenie sądu, istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego do kontroli sądu zagadnienia ma także zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem, co słusznie było akcentowane przez skarżącą zarówno we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, jak i w skardze.

Kwalifikacja wypłaty oraz odkupienia lub umorzenia spornych instrumentów finansowych do dwóch źródeł przychodów, tj. przychodu ze stosunku pracy (lub z działalności osobistej) oraz przychodów z kapitałów pieniężnych, prowadzi w efekcie do podwójnego opodatkowania tego samego świadczenia.

Z jednej bowiem strony organ stwierdza, że otrzymanie przez Pracownika instrumentów finansowych na moment ich wypłaty spełnia definicję nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu art. 11 ustawy o PIT, a jednocześnie drugim momentem powstania przychodu podatkowego, tym razem ze źródła kapitały pieniężne, jest moment przedstawienia do odkupu lub umorzenia określonych instrumentów finansowych.

Takie ujęcie powoduje – zdaniem sądu - że wynagrodzenie Pracownika będzie opodatkowane ponownie, pomimo tego, że Pracownik już raz zapłacił daninę od "hipotetycznej" wartości związanej z nieodpłatnym świadczeniem (chociaż nie przełożyło się ono na realne przysporzenie po jego stronie).

Powyższe sprzeczne jest z zakazem podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem, który to zakaz, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia instrumentów finansowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów), wynika również z norm konstytucyjnych i winien być uwzględniony przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Przypomnieć należy, że na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2011 r., I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r. sygn. akt K 6/02) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., I FSK 972/09) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

Słusznie zauważa skarżąca, że przedmiot sporu w sprawie niniejszej jest podobny w swojej istocie do rozstrzyganych już w polskim orzecznictwie sądowoadministracyjnym kwestii powstania przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń związanego z wydaniem akcji w ramach pracowniczych planów akcyjnych. Z ugruntowanej linii orzeczniczej wynika, że przychód podatkowy w związku z tą metodą wynagradzania powstawał wyłącznie na moment realizacji praw wynikających z otrzymanych akcji, a sama okoliczność ich otrzymania była neutralna podatkowo (por. np. II FSK 258/16, II FSK 1716/15).

Dodatkowym argumentem przemawiającym za powstaniem w takim wypadku podwójnego opodatkowania tego samego świadczenia jest moment rozpoznania kosztów związanych z przysporzeniem płynącym z ich odkupu lub umorzenia. Na podstawie art. 22 ust. 1 w zw, z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT, kosztów uzyskania przychodów nie stanowią wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych do momentu odkupienia lub umorzenia tych instrumentów. Oznacza to, że okoliczność nabycia nieodpłatnie instrumentów finansowych będzie mieć znaczenie w momencie ustalania dochodu do opodatkowania poprzez brak możliwości rozpoznania kosztów przez Pracownika.

Art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT wskazuje ponadto na okoliczność, że kosztem uzyskania przychodów są "wydatki" poniesione na nabycie instrumentów finansowych. Oznacza to, że kosztem uzyskania przychodów może być tylko wartość odpowiadająca faktycznemu zmniejszeniu majątku podatnika.

W konsekwencji, skoro Pracownik nie poniósł wydatków na nabycie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, nie będzie mógł rozpoznać ich jako kosztów uzyskania przychodów na etapie spieniężenia tych instrumentów, w tym w szczególności, nie będzie mógł rozpoznać jako kosztów uzyskania przychodów hipotetycznej wartości instrumentów finansowych, od których już raz zapłacił daninę. W konsekwencji doprowadzi to do sytuacji, w której wartość pochodząca z tego samego źródła przychodów opodatkowana będzie dwukrotnie.

W nawiązaniu do ostatniego z podniesionych zagadnień, należy wskazać, że skarżąca słusznie podnosi, że przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT, stanowi przepis szczególny do art. 22ust. 1d ustawy o PIT i nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej.

Reasumując powyższe, w świetle powyższych argumentów, zasadnym jest przyjęcie, że organ interpretacyjny, dokonał niewłaściwej oceny co do zastosowania art. 2 oraz art. 32 i art. 64 ust. 3 w zw. z art. 84 oraz art. 217 Konstytucji RP, polegającej na niezastosowaniu powyższych przepisów skutkujące uznaniem, że wypłata jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych prowadzi do powstania przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń u osób objętych postanowieniami Rozporządzenia, a niezależnie od tego, ich późniejszy odkup lub umorzenie przez te osoby powoduje powstanie przychodu z zysków z tytułu kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji może prowadzić do nieproporcjonalnego i nie znajdującego podstawy w przepisach prawa podwójnego opodatkowania tożsamego świadczenia.

W świetle powyższego w pełni zasadne okazały się postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zdaniem sądu, wbrew stanowisku skarżącej, w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Przedstawiona wyżej argumentacja wskazuje, że w sprawie niniejszej nie istnieją wątpliwości uzasadniające stosowanie przepisu art. 2a O.p..

W ocenie sądu, w sprawie niniejszej nie doszło też do naruszenia art. 14b § 1 O.p w zakresie zasad opodatkowania środków uzyskiwanych przez Pracowników z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa oraz obowiązków płatnika. W odniesieniu do tego zagadnienia organ interpretacyjny stwierdził, że to nie skarżąca, ale właściwy fundusz inwestycyjny dokonuje wypłaty środków i realizacja praw z jednostek uczestnictwa , certyfikatów inwestycyjnych i innych instrumentów finansowych, o których mowa w w § 6 ust.1 pkt 10 Rozporządzenia, nie następuje w ramach stosunku prawnego pomiędzy skarżącą a podatnikiem. Skarżąca nie uczestniczy w tym zdarzeniu – stwierdził Dyrektor KIS. Organ interpretacyjny uznał, że kwestie zasad opodatkowania środków uzyskiwanych przez podatników z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa oraz obowiązków płatnika, który wypłaca te należności nie są indywidualna sprawą skarżącej i nie zostały ocenione w ramach interpretacji indywidualnej. Kwestionując prawidłowość takiego stanowiska, skarżąca zwróciła uwagę na szczególny charakter podmiotu jakim jest fundusz inwestycyjny oraz relacji łączącej go z TFI. Skarżąca podniosła, powołując się także na przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, towarzystwo funduszy inwestycyjnych tworzy fundusz inwestycyjny oraz zarządza i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi. Skarżąca wskazała, że TFI – jako osobna osoba prawna – jest równocześnie organem zarządzającym funduszu inwestycyjnego. Innymi słowy pełni w funduszu rolę analogiczną jak w spółce prawa handlowego pełni zarząd. W konsekwencji – podniesiono w skardze, skarżąca jako organ reprezentujący fundusz inwestycyjny jest uprawniona do podejmowania czynności w celu zapoznania się z sytuacja podatkową.

Odnosząc się do powyższego zarzutu skargi, należy wskazać, że powyższa argumentacja uzasadniająca przyznanie skarżącej statusu zainteresowanego w rozumieniu art. 14b § 1 O.p., została przedstawiona dopiero w skardze. Przypomnieć natomiast należy, że to przedstawiony we wniosku – w sposób wyczerpujący - stan faktyczny/zdarzenie przyszłe jest jedyna podstawą faktyczną wydanej interpretacji indywidualnej. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej nie zostały przedstawione w żadnym zakresie istniejące relacje i zależności pomiędzy skarżącą, a funduszami inwestycyjnymi. W tej sytuacji zarzut naruszenia przez organ interpretacyjny art. 14b § 1 O.p. jest niezasadny.

Z uwagi na wskazane wcześniej naruszenie przepisów prawa materialnego uchylono zaskarżoną interpretację na podstawie art. 146 § 1 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, o czym sąd orzekł w punkcie 1) sentencji wyroku.

Wydając ponownie interpretację indywidualną, Dyrektor KIS zobowiązany jest do uwzględnienia wykładni przedstawionej w niniejszym uzasadnieniu.

O kosztach postępowania sąd orzekł w punkcie 2) sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 4 ppsa. Łączną kwotę 697 zł zasądzoną z tego tytułu na rzecz skarżącej stanowią: wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.