Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 700/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 7 września 2023 r. nr SKO/RŚ-423/317/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Gaworzyce z dnia 19 maja 2023 r. nr O.ŚS.453.36.ODM.2022/23.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. B. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 7 września 2023 r. nr SKO/RŚ-423/317/2023 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Gaworzyce (dalej: Wójt, organ pierwszej instancji) z dnia 19 maja 2023 r. nr O.ŚS.453.36.ODM.2022/23 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 7 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J. B. (ur. [...] r.). Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki wydanym do 31 października 2025 r. oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca (męża matki) wydanym na stałe akt zgonu ojca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia 13 marca 2020 r. wydane na stałe, dokumentację medyczną matki, świadectwa pracy oraz oświadczenia dwóch sióstr.

W dniu 1 grudnia 2022 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

Decyzją z dnia 3 lutego 2023 r. Wójt odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).

SKO - w wyniku rozpoznania odwołania – decyzję tę uchyliło w całości decyzją z dnia 19 kwietnia 2023 r. i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia z powodu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i braków w materiale dowodowym, co nakazało uzupełnić. Jednocześnie wskazał, że niespełnienie kryterium wskazanego w art. 17 ust.1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, w tym w zakresie postępowania dowodowego (m.in. wywiad środowiskowy z dnia 11 maja 2023 r., przesłuchanie rodzeństwa skarżącej), decyzją z 19 maja 2023 r. wydaną m.in. na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust.4 oraz art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023, poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) Wójt odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustalił, w oparciu zebrane dokumenty w sprawie oraz wywiad środowiskowy przeprowadzony 11 maja 2023 r., że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do 31 października 2025 r., a ojciec skarżącej (mąż matki) jest osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym (niedowład połowiczy prawostronny, afazja, stan po krwotoku śródmózgowym w lewej półkuli mózgu, nadciśnienie tętnicze, utrwalone migotanie przedsionków, przerost prostaty i zapalenie dróg moczowych). Ojciec skarżącej ma problemy z poruszaniem się, wymaga pomocy w codziennych czynnościach jak mycie, ubieranie się, przygotowanie posiłków i przygotowanie leków. Skarżąca opiekuje się obojgiem rodziców, z którymi mieszka. z powodu niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Matka skarżącej choruje na pogłębiającą się chorobę Alzheimera, zaburzenia pamięci, niedoczynność tarczycy, cukrzycę insulinozależną, nadciśnienie, miażdżycę, zaćmę, nowotwór niezłośliwy żołądka i torbiele nerek. Przeszła zabiegi operacyjne zaćmy, cholecystektomii, usunięcia macicy z powodu mięśniaków. Nie pamięta adresu zamieszkania, myli leki, zapomina, że je zażyła, myli wartości pieniędzy, chowa pieniądze i nie pamięta, gdzie je położyła. Wymaga pomocy przy codziennych czynnościach higienicznych, przy ubieraniu się. Nie jest w stanie dbać o dom, czy przygotowywać posiłki. Nie potrafi obsługiwać telefonu i innych sprzętów elektronicznych. Przemieszcza się po mieszkaniu z pomocą skarżącej, sama myje twarz i zęby, potrzebuje pomocy w przygotowaniu odzieży, ubieraniu i rozbieraniu, a także zmianie pampersa, nie wychodzi sama na spacer. Bywa agresywna w stosunku do członków rodziny, czasami ucieka z domu i nie potrafi znaleźć drogi powrotnej, nie pamięta dat, nazw przedmiotów. Skarżąca przygotowuje matce leki i pomaga w ich przyjmowaniu, wykonuje wszystkie prace domowe, a także czynności w zakresie higieny osobistej matki, uczestniczy we wszystkich wyjściach z matką, załatwia sprawy urzędowe. Ustalił, że ojciec skarżącej ze względu na własną niesprawność potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie zaopiekować się żoną. Ustalił ponadto, że skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w latach 1997-1999 r. W latach 1999 r. – 2008 r. oraz 2010-2013 prowadziła działalność gospodarczą. W latach 2016 r. -2022 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę, a ostatni stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 kodeksu pracy. Od 3 sierpnia 2022 r. skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i do 29 stycznia 2023 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Wskazał, że rodzeństwo skarżącej pracują zawodowo i nie mają czasu opiekować się rodzicami, wspomagają skarżącą w czasie choroby lub wyjazdu do lekarza.

Odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Wójt uzasadnił brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazał, że matka skarżącej musi mieć zapewnioną opiekę całodobową, co potwierdzają dokumenty w sprawie. Ponadto skarżąca sprawuje też opiekę nad ojcem, który jest po udarze.

Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta. W uzasadnieniu uznało, inaczej niż organ pierwszej instancji, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może mieć w sprawie zastosowania z uwagi na ww. wyrok TK. Wskazało na fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności otworzył możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez dalsze osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Następnie oceniło zaistnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dokonują szczegółowej analizy ustaleń w sprawie i stwierdzając, że całokształt okoliczności sprawy wskazuje na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą a sprawowaną opieką nad matką. Wskazało, że konfrontacja stopnia samodzielności matki skarżącej przy wykonywaniu czynności dnia codziennego (70 punktów w 100-punktowej oceny sprawności i samodzielności w Skali Barthel, oznaczający, że chory w jakimś stopniu potrzebuje pomocy osoby z zewnątrz) z opisem opieki wykonywanej przez skarżącą wobec matki (wskazany w planie dnia) jest możliwy do pogodzenia z zatrudnieniem. Zakres opieki wykonywanej przez skarżącą nie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Jest to możliwie w ograniczonym zakresie godzinowym przy ewentualnie jednoczesnym wsparciu w postaci usług opiekuńczych. Matka jest samodzielna przy chodzeniu, samodzielnie spożywa posiłki, jest niezależna przy korzystaniu w wc (wymiana pampersów nie została potwierdzona np. dowodami zakupu czy stałego zlecenia na wyroby chłonne), nie ma zdiagnozowanych ograniczeń w poruszaniu się, natomiast wymaga pomocy przy podaniu lekarstw, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu higieny osobistej, przygotowaniu i zmianie odzieży, gospodarowaniu pieniędzmi, wyjściach na spacer, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych i wizyt lekarskich. Organ odwoławczy w konsekwencji uznał, że matka skarżącej niewątpliwie potrzebuje pomocy, ale nie w takim zakresie i nie takiego charakteru, żeby skarżąca nie mogła choćby w ograniczonym czasie podjąć pracę. Za istotne uznało, że matka skarżącej posiada jeszcze dwoje zstępnych, którzy wspierają matkę usługowo (pomoc w zakupach, odwiedziny, dotrzymanie towarzystwa), na co wskazują przeprowadzone wywiady z tymi osobami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca argumentował, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie. Przedstawiła obszernie ustalenia organów oraz wnioski z niuch wypływające, w tym w zakresie nieuwzględnienia przez SKO postępu choroby matki i dezaktualizacji niektórych dokumentów (np. formularz Oceny w Skali Barthel). Nie zakwestionowało też zakresu czynności pielęgnacyjnych, opiekuńczych skarżącej oraz wymogu całodziennej opieki nad matką. Skarżąca zarzuciła ponadto opieszałość organów w rozpatrywaniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności dotyczyła decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką skarżącej.

Mocą art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych ocenę prawną, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 631/22, wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Norma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, w związku z którym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zauważenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 282/23, CBOSA).

Normę art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1875/22, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; CBOSA).

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 października 2025 r. Również bezsporne jest, że mąż osoby podlegającej opiece także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wydanym na stałe). Skarżąca mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, a warunek z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jest w sprawie spełniony.

W istocie, organy obu instancji nie mają wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącej (m.in. choroba Alzheimera) uniemożliwia samodzielną egzystencję oraz wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby – skarżącej w porozumieniu z rodzeństwem.

Decyzje organów różnią się co do przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Burmistrz nie kwestionował, że zebrane w sprawie dowody wskazują na spełnienie przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., lecz ze względu na określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane.

Zdaniem SKO, w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego skarżąca przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z rodzeństwem i dzieląc z nią opiekę nad matką, mógłby pogodzić pracę - np. w formie umowy zlecenia czy w niepełnym wymiarze czasu pracy - ze sprawowaniem tej opieki. Uznał w konsekwencji, że w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitego braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.

Wedle natomiast skarżącego spełnione zostały wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W pierwszej kolejności Sąd za prawidłową uznał ocenę organu odwoławczego w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten był przedmiotem badania zgodności z Konstytucją RP, a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. 2014.1443). stwierdził jego niekonstytucyjność w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Należy zatem uznać, że ww. przepis nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a ocena przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi odbywać się z pominięciem art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny uznał go za niezgodny z Konstytucją RP, a zatem z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności (por. m.in. wyrok NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1639/21, wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2269/22, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, CBOSA).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji pod względem przeprowadzonej w niej oceny spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd podkreśla, że – zgodnie z tym przepisem - do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

Sąd nie ma wątpliwości, że udokumentowany w sprawie (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wywiad środowiskowy, dokumentacja medyczna) stan zdrowia matki skarżącego jednoznacznie wskazuje na jej całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji, konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki przez inną osobę przez całą dobę. Ani organ odwoławczy, ani organ pierwszej instancji nie mają też wątpliwości, że zakres i intensywność sprawowanej opieki co do zasady wykluczają podjęcie zatrudnienia przez jednego opiekuna.

Sporny w istocie jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez skarżacą a opieką nad matką. Organ związek ten kwestionuje ze względu na zakres opieki, lecz również ze względu na możliwe i obowiązkowe współdzielenie tej opieki przez rodzeństwo skarżącej.

Nie ma wątpliwości, że skarżąca mieści się w katalogu osób zobowiązanych alimentacyjnie względem matki jako jej córka. Nie może też być kwestionowane, że obowiązek ten spoczywa na dzieciach matki skarżącej, ponieważ mąż matki jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy uważa, że z porównania stopnia sprawności i samodzielności matki ocenionego wg Sali Barthel (70 punktów) oraz czynności dnia codziennego opisanego przez skarżącą wynika, że opieka nad matką nie uniemożliwia skarżącej w sposób całkowity podjęcia pracy zwłaszcza wobec pomocy pozostałego rodzeństwa.

Katalog podmiotów uprawnionych do przyznania tego świadczenia, w dacie orzekania przez organy, określał art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niewątpliwie skarżąca jak i jej pozostałe rodzeństwo należą do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 22 lutego 1064 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną wynikającą z prawomocnego wyroku tut. sądu z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 45/23 (CBOSA) i przyjmuje za własną. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). W świetle przedstawionych wyżej regulacji oczywiste jest, że wszystkie dzieci matki skarżącej, w tym skarżąca, są zobowiązane w pierwszej kolejności do wykonywania na jego rzecz świadczeń alimentacyjnych, zaś ze względu na równy stopień ich pokrewieństwa, obowiązek ten obciąża ich w równym stopniu.

Zwraca uwagę fakt, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie określa, która z osób wymienionych w tym przepisie powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną jak również brak jest kryteriów jakimi należy się kierować przy wyborze takiej osoby. Ponadto przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. wymienia enumeratywnie przesłanki negatywne, których zaistnienie powoduje, że świadczeni pielęgnacyjne nie przysługuje. Wśród tych przesłanek ustawodawca nie wskazał sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to prawo ma jeszcze inne rodzeństwo. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie, komu z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego przysługuje prawo do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne należy pozostawić samej rodzinie. Nie można w sposób rozszerzający formułować w drodze wykładni dodatkowych przesłanek przesądzających o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które nie zostały wprost wyrażone przez ustawodawcę. Pogląd zgodnie z którym, jeżeli jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, CBOSA). Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe stanowisko, Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.

Wobec faktu, że wszystkie dzieci matki skarżącej pozostają w tej samej grupie osób zobowiązanych do alimentacji i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o jego przyznaniu powinno decydować przede wszystkim ustalenie, czy rzeczywiście skarżąca sprawuje opiekę nad matką oraz czy z powodu tej opieki (w tym jej zakresu) rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc ustalenie, czy spełnia on podstawowe przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Podobnie należy ocenić znaczenia prawne argumentacji SKO odnośnie do możliwości skorzystania przez skarżącą z usług opiekuńczych względem matki, co również nie będzie wykluczało podjęcia jakiegokolwiek – choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia przez skarżącą mimo sprawowania opieki nad matką. SKO nie jest uprawnione do badania i weryfikacji alternatywnych sposobów zapewnienia matce skarżącej niezbędnej opieki w sytuacji, gdy jedno z dzieci do takiej opieki się zobowiązuje i taką opiekę faktycznie sprawuje.

O ile ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca, jako jedyna z rodzeństwa, wzięła na siebie pełny ciężar opieki nad matką, badanie możliwości sprawowania tej opieki również przez pozostałe osoby zobowiązane w równym stopniu do alimentacji, pozostaje zbędne.

Organ odwoławczy błędnie ocenił, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia.

Podkreślenia wymaga, ze organ pierwszej instancji nie kwestionował, że opieka nad matką jest stała i długotrwała oraz wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z innego powodu.

Przyjęta natomiast przez organ odwoławczy ocena braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą stoi w oczywistej sprzeczności z ustaleniami w sprawie jako rezultatem prawidłowej oceny dowodowej.

Z akt administracyjnych sprawy jasno wynika – i nie było kwestionowane – że matka skarżącej od 6 lat choruje chorobę Alzheimera, ma zaburzenia pamięci, niedoczynność tarczycy, cukrzycę insulinozależną, nadciśnienie, miażdżycę, zaćmę, nowotwór niezłośliwy żołądka i torbiele nerek. Przeszła zabiegi operacyjne. Nie pamięta adresu zamieszkania, myli leki, zapomina, że je zażyła, myli wartości pieniędzy, chowa pieniądze i nie pamięta, gdzie je położyła. Wymaga pomocy przy codziennych czynnościach higienicznych, przy ubieraniu się. Nie jest w stanie dbać o dom, czy przygotowywać posiłki. Nie potrafi obsługiwać telefonu i innych sprzętów elektronicznych. Przemieszcza się po mieszkaniu z pomocą skarżącej, sama myje twarz i zęby, potrzebuje pomocy w przygotowaniu odzieży, ubieraniu i rozbieraniu, a także zmianie pampersa, nie wychodzi sama na spacer. Bywa agresywna w stosunku do członków rodziny, czasami ucieka z domu i nie potrafi znaleźć drogi powrotnej, nie pamięta dat, nazw przedmiotów. Niekwestionowany jest szczegółowo opisany zakres czynności opiekuńczych, których – wbrew kwalifikacji SKO – nie można zaliczyć wyłącznie do czynności dnia codziennego. Nie uwzględnił organ odwoławczy faktu, że również ojciec skarżącej jest osobą z niepełnosprawnością o znacznym stopniu i sam wymaga opieki skarżącej. Wszyscy – skarżąca, jej matka i ojciec – zamieszkują wspólnie. Oceny stopnia samodzielności i sprawności matki skarżącej organ odwoławczy ustalił na podstawie przedstawionych do akt sprawy formularzy oceny w Skali Barthel. Trzeba zauważyć, że sprawność i samodzielność matki skarżącej została oceniona w dniu 4 sierpnia 2022 r. i w dniu 8 maja 2023 r. na 70 pkt w 100-punktowej skali z wnioskiem lekarza, że osoba ta nie wymaga pielęgniarskiej opieki długoterminowej. Trzeba podkreślić, że ocena ta stanowi warunek udzielenia świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, realizowanych w oparciu o przepisy dotyczące świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Nie można tego dowodu zrównywać i zestawiać z potrzebami i zakresem opieki sprawowanej przez skarżącą i odnosić go do przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ust.1 u.ś.r.

Powszechnie natomiast wiadomo, że choroba Alzheimera jest postępującą i nieuleczalną chorobą neurodegenaracyjną, co w połączeniu z innymi schorzeniami matki skarżącej uzasadnia rozmiar sprawowanej opieki, która jest zależna od postępu chorób. Jednocześnie czynności opiekuńcze skarżącej mają wpływ na tempo utraty sprawności.

Braki dowodów dotyczących wymiany pampersów, czy ograniczenia w poruszaniu się matki skarżącej, co podkreśla SKO, są wynikiem przeprowadzonego postępowania dowodowego, które powinno być realizowane z uwzględnieniem m.in. art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu w składzie orzekającym, dowody te są jednak zbędne w kontekście całokształtu okoliczności i ustaleń wywiadu środowiskowego, z których wynika potrzeba pampersowania matki skarżącej oraz fakt i powody ograniczeń w poruszaniu się.

Zdaniem Sądu zakres i charakter opieki jaki świadczy skarżąca w odniesieniu do stanu zdrowia i potrzeb jej matki wskazuje, że w sprawie zaistniał związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad matką. Organ odwoławczy dochodząc do przeciwnego wniosku nie uwzględnił specyfiki schorzeń matki skarżącej, takich jak: otępienie, urojenia, zaburzeń równowagi skutkujących upadkami i omdleń. Tego rodzaju przypadłości wymagają od skarżącej nie tyko wykonywania poszczególnych czynności opiekuńczych ale także pozostawania w stałym czuwaniu i gotowości do pomocy matce, a w razie potrzeby także udzielania ratunku.

Rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą nie ma znaczenia dla oceny spełnienia tej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy administracyjnej jasno wynika, że skarżąca pracowała od 1997 r., a ostatnie zatrudnienie zakończone zostało w dniu 31 lipca 2022 r. przez pracodawcę za wypowiedzeniem i skarżąca została zarejestrowana jako bezrobotna pobierając zasiłek do dnia 29 stycznia 2023 r.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy. Narusza też przepisy procesowe, tj. art. 79 i art. 10 § 1 k.p.a. Natomiast poprzedzająca ją decyzja Wójta narusza przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku)

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.