Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 908/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 58 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4299/23 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr 27/2023/Ub w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od K. P. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4299/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. P. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr 27/2023/Ub, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2017 r., nr 12-11388/UZ-823/WSS/2017, Dyrektor Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. P. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej "Praktyka Stomatologiczna K. P." w okresie od dnia 15 stycznia 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r.

Wnioskiem z dnia 3 października 2017 r. (uzupełnionym pismem wniesionym w dniu 5 października 2017 r.) skarżąca wystąpiła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, składając jednocześnie odwołanie od decyzji. We wniosku wskazała, że z uwagi na stan zdrowia (po pobycie w szpitalu) i zażywanie różnych środków farmakologicznych nie czuła się dobrze. Podniosła również, że ma skomplikowaną sytuację rodzinną, zdrowotną i nie była w stanie zmieścić się w terminie 7 dni do złożenia odwołania.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr 27/2023/Ub, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia odmówił K. P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 sierpnia 2017 r. Zaskarżone postanowienie wydano na podstawie art. 59 § 2 w związku z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), oraz art. 109 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm.) w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ administracji wskazał, że odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego wnosi się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania, więc w przypadku Skarżącej termin do wniesienia przedmiotowego odwołania - zdaniem organu - upłynął dnia 26 września 2017 r. Organ uznał, że podniesione przez Skarżącą argumenty nie uprawdopodabniają braku winy w nieterminowym wniesieniu odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontrolując legalność zaskarżonej decyzji stwierdził, że nie jest ona zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Zdaniem Sądu I instancji, organ administracji błędnie stwierdził, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, o której stanowi art. 58 § 1 k.p.a. Argumentacja Skarżącej uzasadniała stwierdzenie, że zaktualizowały się przesłanki określone w art. 58 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że stanowisko Skarżącej potwierdzała załączona do skargi karta informacyjna z leczenia szpitalnego, w której wskazano, że po hospitalizacji Skarżąca powinna przyjmować szereg leków.

Sąd I instancji uznał również, że organ naruszył zasadę zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), a także zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącej z dnia 3 października 2017 r., a zakończonego postanowieniem organu z dnia 19 kwietnia 2023 r. Zdaniem Sądu postępowanie trwało blisko 4 lata, a w aktach sprawy brak jest informacji o czynnościach organu uzasadniających wskazany okres prowadzenia postępowania.

W rekapitulacji Sąd wskazał, że zaskarżone postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zostało wydane z naruszeniem w art. 58 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie bez pełnej weryfikacji twierdzeń Skarżącej zawartych we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił organ administracji, zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Organ wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. polegające na naruszeniu w szczególności:

- art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone, jak i brak wykazania, że naruszenia miały wpływ na wynik sprawy,

- art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe i lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na pominięciu oraz podważeniu ustaleń i rozstrzygnięć dokonanych przez organy NFZ,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez przedstawienie niespójnej oceny prawnej w uzasadnieniu wyroku oraz nieprzedstawienie przez Sąd precyzyjnego i niebudzącego wątpliwości wskazania co do sposobu dalszego postępowania zmierzającego do wykonania wyroku,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie przez Sąd w sposób precyzyjny i niepozostawiający wątpliwości przyczyn uznania, że w postępowaniach prowadzonych przez organy NFZ doszło do innego naruszenia przepisów postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Prezesa NFZ pomimo, że postanowienie zostało wydane po ustaleniu niezbędnego stanu faktycznego.

Odpowiadając na skargę kasacyjną organu Skarżąca wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując legalność postanowienia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym stwierdził, że kontrolowane postanowienie nie jest zgodne z prawem, co uzasadniało jego uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zdaniem Sądu I instancji, o braku zgodności z prawem tego postanowienia należało wnioskować na tej podstawie, że "[...] argumentacja skarżącej na etapie skargi i postępowania administracyjnego wskazują na możliwość istnienia przesłanek określonych w art. 58 § 1 k.p.a. Argumentację Skarżącej [...] potwierdzają załączona do skargi karta informacyjna z leczenia szpitalnego, w którym wskazano, że po hospitalizacji [...] powinna przyjmować szereg leków [...]", co nie pozostawało bez wpływu na wniosek, że "Organ wydał [...] zaskarżone postanowienie, mimo braku pełnej weryfikacji twierdzeń Skarżącej zawartych we wniosku no przywrócenie terminu do wniesienia odwołania". Zdaniem Sądu I instancji, organ administracji naruszył także "[...] zasadę zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), a także zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania wszczętego wnioskiem [...] z 3 października 2017 r., a zakończonego postanowieniem [...] z dnia 19 kwietnia 2023 r."

Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Z całą pewnością bowiem, zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa zarzut z pkt I tiret czwarte petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest tzw. przepisem wynikowym, który reguluje sposób rozstrzygnięcia sprawy, i który tym samym nie może stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (zob. np. wyroki NSA z dnia: 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10; 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1925/12; 17 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2458/12.). Błędne uwzględnienie skargi, samo w sobie nie polega na błędnym zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a tym samym na naruszeniu art. 151 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, albowiem stanowi skutek błędu popełnionego na etapie poprzedzającym, a mianowicie na etapie kontroli zaskarżonego aktu z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa, które wojewódzki sąd administracyjny stosował lub powinien był zastosować, jako normatywne wzorce kontroli legalności tego aktu. Błędne rozstrzygnięcie, jest więc jedynie następstwem błędu zasadniczego polegającego na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej. W związku z tym, zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub lit. c) p.p.s.a. powinno towarzyszyć konieczne i niezbędne, w sytuacji jego postawienia, powiązanie z konkretnymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, w odniesieniu do których zarzucane i wykazane ich naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny polegałoby na wadliwym przeprowadzeniu kontroli ich zastosowania lub kontroli ich wykładni przez organ administracji, który wydał zaskarżony akt.

Deficyty konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego nie mogą więc nie pozostawać bez wpływu na wniosek odnośnie do braku jego skuteczności.

Za uzasadnione należało natomiast uznać zarzuty z pkt I. tiret pierwsze – trzecie oraz tiret piąte petitum skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie.

W punkcie wyjścia trzeba stwierdzić, że skarżący kasacyjnie organ nie bez usprawiedliwionych podstaw zarzuca naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. – co stanowi wspólny mianownik zarzutów pkt I. tiret pierwsze i tiret drugie petitum skargi kasacyjnej – zwłaszcza, gdy podkreślić, że z punktu widzenia cech sądowoadministracyjnego wymiaru sprawiedliwości, w tym "weryfikacyjnego" typu stosowania prawa przez sądy administracyjne i operowania przez nie metodyką kontroli wykładni prawa w odniesieniu do stanowiących przedmiot kontroli sądowej aktów indywidualnych i aktów normatywnych podejmowanych i stanowionych przez uprawnione organy, kontrola wykładni stanowi składnik funkcji sądu administracyjnego, jako sądu prawa. (zob. L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a kontrola wykładni prawa, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2010, nr 5 - 6, s. 267 i n.). W związku z tym więc, że rolą sądu administracyjnego jest kontrola działania organu administracji z punktu widzenia zgodności z prawem, która obejmuje swoim zakresem: kontrolę rekonstrukcji i zastosowania przez organy administracji publicznej norm proceduralnych określających prawne wymogi ustalania faktów; kontrolę sposobu prawnej kwalifikacji tych faktów, co odnosi się do materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym kontroli ich wykładni i zastosowania; przez pryzmat zaś przepisów ustaw procesowych określających prawne wymogi odnośnie uzasadnienia decyzji administracyjnej, kontrolę konkretnego sposobu ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia (zob. ibidem.), to za uzasadnione należy uznać oczekiwanie, że rezultat tej kontroli zostanie rzetelnie odzwierciedlony w treści uzasadnienia orzeczenia sądowego. W tym w szczególności w zakresie odnoszącym się do wymogu wskazania przyjętych za podstawę wyrokowania faktów oraz wskazania i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Wykonanie przez wojewódzki sąd administracyjny wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a. obowiązku wskazania w uzasadnieniu wyroku obok faktycznej, także prawnej podstawy rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia nie dość, że pozostaje w bezpośrednim związku z realizacją przez uzasadnienie orzeczenia sądowego funkcji perswazyjnej to również nie pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości realizacji funkcji kontroli trafności rozstrzygnięcia. Powinno być ono sporządzone w sposób umożliwiający instancyjną kontrolę (zaskarżonego) wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia wówczas, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej.

Ta zaś nie jest możliwa – lub istotnie ograniczona – gdy uzasadnienie orzeczenia sądowego nie zawiera określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementów, a mianowicie, na przykład, gdy nie zawiera przedstawienia stanu sprawy, czy też, gdy nie wskazuje i nie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10), co odnosi się również do orzeczenia, którego uzasadnienie zawierając wymienione elementy, sformułowane jest jednak w sposób lakoniczny, niejasny, a tym samym uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 620/11).

Uzasadnienie wyroku powinno być więc tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone działanie/zaniechanie organu administracji za zgodne albo niezgodne z prawem, a zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony, gdy wojewódzki sąd administracyjny nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego w rozpatrywanej sprawie stwierdził lub nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. np.: wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. II FSK 1067/11; zob. również wyrok NSA z dnia 8 października 2020 r., sygn. akt II GSK 3499/17 i przywołane tam orzecznictwo).

Z uwagi na wynikający z art. 141 § 4 p.p.s.a. obowiązek wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, w korespondencji do uwag odnoszących się do istoty sądowoadminstracyjnej kontroli działalności administracji trzeba również podkreślić – co jest nie mniej istotne – że ograniczenie się do przytoczenia przepisu prawa z powołaniem się na jego literalne brzmienie nie może być uznane za wystarczające, albowiem nie może zastąpić opisu przebiegu operacji logicznej, której rezultatem jest (powinien być) przyjmowany kierunek interpretacji i zastosowania konkretnego przepisu prawnego w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (zob. np. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1934/11 oraz 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09). Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić, że w uzasadnieniu każdego wyroku – jak wynika to z art. 141 § 4 p.p.s.a. – szczególnego rodzaju miejsce zajmuje (i powinno zajmować, zważywszy na znaczenie argumentów odnoszących się do funkcji sądu administracyjnego, jako sądu prawa) wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Znaczenie tego elementu uzasadnienia orzeczenia sądowego potęguje obowiązek odniesienia się we wskazany powyżej sposób do adekwatnego wzorca kontroli legalności zaskarżonego działania/zaniechania organu administracji. Realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej nie służy więc sporządzenie uzasadnienia wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia w sposób, z którego nie wynika, aby przedmiotem refleksji sądu była stosowna weryfikacja i analiza istotnych elementów stanu faktycznego i prawnego sprawy w relacji do jej przedmiotu, a tym samym w relacji do granic rozpoznania wyznaczonych i zarazem określonych sprawą administracyjną będąca przedmiotem zaskarżenia (zob. np. wyroki NSA z dnia: 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97; 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Z perspektywy przedstawionych uwag wprowadzających oraz zarysowanych na ich tle obowiązków sądu administracyjnego – i abstrahując już nawet od tego, że w świetle tej ostatniej uwagi, wobec przedmiotu rozpatrywanej sprawy nie jest zrozumiały, przede wszystkim zaś nie jest przydatny, argument z czasu trwania postępowania administracyjnego (s. 5 uzasadnienia kontrolowanego wyroku), albowiem zwalczaniu bezczynności organu administracji publicznej lub przewlekłości prowadzenia postępowania nie służy skarga, o której jest mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., lecz skarga, o której stanowi art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 149 p.p.s.a. – należy podważyć prawidłowość realizacji tychże obowiązków przez Sąd I instancji.

Przede wszystkim z tego powodu, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku – wobec jego treściowych i argumentacyjnych deficytów (zob. s. 4 – 5) – jest lakoniczne w stopniu uniemożliwiającym poznanie racji i argumentów, którymi kierował się Sąd I instancji stwierdzając, że kontrolowane postanowienie nie jest zgodne z prawem, co oznacza, że nie realizuje ono nie dość, że funkcji kontroli trafności wydanego w sprawie orzeczenia – co w sytuacji, gdyby została ona zrealizowana w sposób czyniący zadość przedstawionym powyżej wymogom, umożliwiałoby dokonanie kontroli stanowiska Sądu I instancji z punktu widzenia jego zgodności z prawem – to również i funkcji perswazyjnej, co w sytuacji, gdyby została ona zrealizowana, a tak jednak nie jest, umożliwiałoby poznanie motywów działania Sądu I instancji mających przekonywać do trafności wydanego w sprawie orzeczenia.

W tym też kontekście, w relacji do przedstawionych na wstępie uwag i argumentów oraz formułowanych na ich podstawie wniosków odnośnie do wymogów, którym powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego I instancji, należy stwierdzić, że postulat jego zwięzłości, w żadnym razie nie może oznaczać jego lakoniczności, zwłaszcza zaś w zakresie odnoszącym się do wskazania przyjmowanych za podstawę wyrokowania w sprawie faktów oraz wskazania i wyjaśnienia – w bezpośredniej relacji do nich – podstawy prawnej orzeczenia.

Wymienionych elementów uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera, co nie pozostaje bez wpływu na krytyczną ocenę prawidłowości wykonania przez Sąd I instancji obowiązku sporządzenia uzasadnienia wyroku w sposób uwzględniający funkcje, jakie uzasadnienie orzeczenia sądowego powinno realizować. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroju nie wynika (zob. s. 4 - 5), aby Sąd I instancji dokonał jakiejkolwiek egzegezy przepisu art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., który stanowił w rozpatrywanej sprawie normatywny wzorzec kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

W tym też kontekście oraz w relacji do przedmiotu sprawy, w której orzekał Sąd I instancji, wymaga podkreślenia – i zarazem przypomnienia – że postępowanie przed organem administracji publicznej charakteryzuje się ze swej istoty właściwymi sobie wymogami, co determinowane jest celami procedury identyfikowanymi poprzez jej funkcje ochronną, porządkującą i instrumentalną, z których pierwsza wyraża się w tworzeniu odpowiednich gwarancji ochrony interesu jednostkowego i społecznego, druga zaś wyznacza modelowe ramy (schemat) działania, a trzecia, poprzez kształtowanie tychże działań, zmierza do realizacji celu procesu (rozstrzygnięcia sprawy), zapewniając w konsekwencji skuteczność prawa, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że wymienione wymogi zmierzają do zagwarantowania prawidłowego biegu i toku postępowania oraz jego zabezpieczenia, w tym poprzez ustanowienie, między innymi, konsekwencji uchybienia terminów w postaci bezskuteczności podejmowanych w postępowaniu czynności.

W świetle powyższego, instytucję przywrócenia terminu należałoby uznać za instytucję o charakterze wyjątkowym.

Zwłaszcza, gdy podkreślić, że z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej jest zobowiązany przywrócić termin w sytuacji kumulatywnego zaktualizowania się określonym tym przepisem prawa przesłanek, a mianowicie wówczas, gdy: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy został uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.

Wobec istoty spornej w rozpatrywanej sprawie kwestii, którą stanowiło zagadnienie odnoszące się do zaktualizowania się pierwszej spośród przywołanych powyżej przesłanek przywrócenia terminu, a mianowicie braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania oraz uprawdopodobnienia braku winy, należy stwierdzić, że we wskazanym zakresie stanowisko Sądu I instancji nie dość, że jest dalece enigmatyczne – co stanowiąc konsekwencję braku przeprowadzenia jakiejkolwiek prawniczej egzegezy art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. (w tym uwzględniającej orzecznictwo sądowe) prowadziło siłą rzeczy do niewyjaśnienia prawnej podstawy wydanego w sprawie rozstrzygnięcia – to również jest dalece niekonsekwentne.

Z punktu widzenia treści oraz funkcji przywołanego przepisu prawa niczego bowiem nie wyjaśnia lakoniczne stwierdzenie, że "[...] argumentacja skarżącej na etapie skargi i postępowania administracyjnego wskazują na możliwość istnienia przesłanek określonych w art. 58 § 1 k.p.a." Abstrahując już nawet od tego, że Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do treści wniosku strony o przywrócenie terminu w relacji do jego merytorycznej oceny przeprowadzonej przez organ administracji publicznej – co siłą rzeczy nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że za nie mniej enigmatyczne trzeba uznać stwierdzenie, że "Organ wydał [...] zaskarżone postanowienie, mimo braku pełnej weryfikacji twierdzeń [...] zawartych we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania", albowiem Sąd ten nie wyjaśnił, bo nic takiego nie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, na czym miałyby polegać deficyty tejże weryfikacji, co prowadzi do wniosku, że za pozbawione jakiegokolwiek waloru (w tym, poznawczego) należałoby uznać wskazania (wytyczne) co do dalszego postępowania, które ograniczają się do nie mniej enigmatycznego stwierdzenia, że "[...] Prezes NFZ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w [...] wyroku i wyda rozstrzygnięcie adekwatne do ustaleń faktycznych, jakich już dokonał i jakich ewentualnie dokona umożliwieniu Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu." – za dowolny w relacji do treści i funkcji art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. trzeba uznać "argument", że "[...] argumentacja skarżącej na etapie skargi i postępowania administracyjnego wskazują na możliwość istnienia przesłanek określonych w art. 58 § 1 k.p.a.", albowiem twierdzenie odnośnie do "możliwości istnienia przesłanek" w żadnym stopniu, ani też zakresie nie odnosi się do spornej w rozpatrywanej sprawie kwestii, a mianowicie do przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania oraz uprawdopodobnienia braku winy. Co więcej, z punktu widzenia przywołanego stwierdzenia Sądu I instancji nie sposób jest również nie dostrzec, że załączona do skargi dokumentacja medyczna nie mogła być znana organowi administracji publicznej na etapie rozpatrywania wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania – a co za tym idzie na etapie oceny zaktualizowania się przesłanki uprawdopodobnienia braku winy – albowiem strona jej nie przedłożyła, co wobec powoływania się na tę dokumentację w uzasadnieniu wydanego w sprawie rozstrzygnięcia nakazywało – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć, i abstrahując już nawet od znaczenia konsekwencji wynikających z art. 133 § 1 praz art. 106 § 3 p.p.s.a. – przeprowadzenie jej analizy, w tym zwłaszcza w zakresie odnoszącym się do wynikających z niej dat hospitalizacji strony w relacji do daty wydania decyzji oraz daty jej doręczenia. Jeżeli uzasadnienie zaskarżonego wyroku ogranicza się do stwierdzenia, że argumentację strony [...] potwierdzają załączona do skargi karta informacyjna z leczenia szpitalnego, w którym wskazano, że po hospitalizacji [...] powinna przyjmować szereg leków [...]", to wobec treści i funkcji art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. oraz określonych tym przepisem prawa przesłanek przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, przywołane stanowisko Sądu I instancji – wobec jego deficytów – nie mogło być uznane za wystarczające dla formułowania wniosku, że kontrowane postanowienie nie jest zgodne z prawem.

W związku z tym więc, że zarzuty z pkt I. tiret pierwsze – trzecie oraz tiret piąte petitum skargi kasacyjne należało uznać za usprawiedliwione, co skutkowało uwzględnieniem skargi kasacyjnej, uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, Sąd ten będzie zobowiązany, przy uwzględnieniu znaczenia wszystkich konsekwencji wynikających z art. 134 § 1 p.p.s.a., do ponownego rozpoznania skargi strony na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym oraz do sporządzenia uzasadnienie wyroku wydanego w rezultacie ponownego rozpoznania tej skargi w sposób uwzględniający wszystkie wymogi określone art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.