Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 745/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.b)
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Prezesa Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne zgodnie z tytułami wykonawczymi nr [...] oraz [...] dotyczącymi składek skarżącego na ubezpieczenie zdrowotne. W trakcie tego postępowania skarżący wniósł zarzuty odnośnie obu tytułów wykonawczych, podnosząc nieistnienie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. zawiesił postępowanie egzekucyjne i zwrócił się do organu administracji o wydanie postanowienia w trybie art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a.").

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. Prezes KRUS odrzucił zarzuty w sprawie egzekucji składek na ubezpieczenie zdrowotne wskazanych w tytułach wykonawczych [...] oraz [...] wskazując, że skarżący, jako rolnik podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników obowiązkowo z mocy ustawy podlega w tym samym trybie ubezpieczeniu zdrowotnemu i ma obowiązek opłacania należnych z tego tytułu składek.

Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. Prezes KRUS podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oddalające zażalenie oraz zarzuty zobowiązanego. W uzasadnieniu podniesiono, że zarzuty kwestionujące nieistnienie obowiązku egzekwowanego w postępowaniu egzekucyjnym są niezasadne. Organ stwierdził, że skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników i w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 1285) również obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Organ wskazał, że taki stan prawny i faktyczny obliguje KRUS do dochodzenia składek zarówno na ubezpieczenie społeczne rolników jak i na ubezpieczenie zdrowotne.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona w piśmie z dnia [...] października 2021 r., zasadnie uznanym przez organ za skargę, podniosła, że rezygnuje z podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS i stwierdziła, że nie posiada żadnych zaległości z tego tytułu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] grudnia 2021 r., skarżący stwierdził, że nie składał skargi do tut. Sądu. Jednocześnie podniósł, iż nie zawierał z KRUS żadnej umowy i nie ma wobec KRUS żadnych zobowiązań. Podkreślił też, że zachodzą okoliczności stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności postanowień wydanych przez KRUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Oceniając wydane postanowienia z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, iż naruszają one prawo.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że po wyczerpaniu drogi postępowania administracyjnego wydany akt administracyjny może podlegać weryfikacji przez sąd administracyjny. W postanowieniu z dnia [...] września 2021 r. zobowiązany został pouczony o możliwości wniesienia skargi do tut. Sądu za pośrednictwem Placówki Terenowej KRUS w [...]. W piśmie z dnia [...] października 2021 r. J. C. wyraził swoje niezadowolenie z postanowienia z dnia [...] września 2021 r. Podniósł, że rezygnuje z podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS i stwierdził, że nie posiada żadnych zaległości z tego tytułu. W związku z tym organ zasadnie potraktował powyższe pismo strony jako skargę do sądu administracyjnego. Wprawdzie w piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu w dniu [...] grudnia 2021 r., J. C. stwierdził, że nie składał skargi, jednakże podniósł też, iż nie ma żadnych zaległości wobec KRUS i wniósł o stwierdzenie nieważności wydanych postanowień. W rezultacie Sąd poddał kontroli wydane przez Prezesa KRUS postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym.

W postanowieniu z dnia [...] września 2021 r. stwierdzono, że zarzuty kwestionujące nieistnienie egzekwowanego obowiązku są niezasadne, bowiem skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników i tym samym w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych podlega również obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Organ uznał, że taki stan prawny i faktyczny obliguje KRUS do dochodzenia składek zarówno na ubezpieczenie społeczne rolników, jak i ubezpieczenie zdrowotne. W konsekwencji organ w rozstrzygnięciu, odwołując się do art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdził, że "podtrzymujemy nasze stanowisko oddalające zażalenie oraz zarzuty zobowiązanego".

Należy zauważyć, że zgodnie ze wspomnianym art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są rolnikami lub ich domownikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. O podleganiu z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie decyduje więc łączne spełnienie przez rolnika wszystkich wymienionych wyżej pozytywnych kryteriów kwalifikacyjnych i niezaistnienie chociażby jednej z negatywnych przesłanek.

W zaskarżonym postanowieniu brak jest jakichkolwiek wywodów organu, osadzonych w okolicznościach stanu faktycznego sprawy, co do spełnienia wynikających ze wskazanych przepisów kryteriów pozytywnych i braku istnienia przesłanek negatywnych. W zakresie kryteriów pozytywnych zasadnicze znaczenie ma uznanie danej osoby za rolnika w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z zamieszczoną w tym przepisie definicją, rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Z kolei w myśl art. 6 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, działalnością rolniczą jest działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Działalność ta powinna być prowadzona w pozostającym w posiadaniu pełnoletniej osoby gospodarstwie rolnym, za które uważa się - zgodnie z art. 6 pkt 4 powołanej ustawy - każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, przy czym gospodarstwo to powinno obejmować obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. W zakresie przesłanek negatywnych podstawowe znaczenie ma ustalenie, że rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 107 § 3 w zw. z art. 144 k.p.a. i w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu organ powinien odnieść się do konkretnych okoliczności, wynikających z akt spraw i wyjaśnić powody, dla których orzekł w określony sposób. Zatem postanowienie powinno wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej zastosowanej w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2021 r., I GSK 431/21). Poprawnie zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Prawidłowe pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2020 r., I OSK 3235/18).

Zaskarżone postanowienie nie spełnia wymogów wynikających z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Jego uzasadnienie jest sformułowane w sposób ogólny, lakoniczny, bez analizy przesłanek pozytywny i negatywnych przytoczonych przepisów prawnych i bez wskazania konkretnych okoliczności faktycznych odpowiadających zastosowanym przepisom prawa. Skoro wskazany przez organ art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników, to organ powinien wykazać, że skarżący te warunki spełnia. Nadto, pomimo że w zaskarżonym postanowieniu organ uznał, iż stan prawny i faktyczny obliguje KRUS do dochodzenia składek zarówno na ubezpieczenie społeczne rolników, jak i ubezpieczenie zdrowotne, to tego stanu faktycznego w ogóle nie przedstawił. Natomiast uzasadnienie prawne jest niepełne, tj. bez przytoczenia i analizy przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazujących na podleganie przez skarżącego temu ubezpieczeniu.

Co więcej organ twierdzi, że zobowiązany podniósł zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, jednakże nie wskazał z jakiego pisma skarżącego ten zarzut wynika i co konkretnie w tym piśmie w zakresie tego zarzutu strona kwestionuje. Organ nie podał też przepisu prawnego będącego podstawą prawną wniesionego zarzutu. Jest to o tyle istotne, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym można wnosić tylko w przypadkach wynikających z przepisów prawa.

Nie można także nie zauważyć, że rozstrzygnięcie postanowienia z dnia [...] wrześnie 2021 r. nie odpowiada regulacji zawartej w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro bowiem Prezes KRUS (jako organ drugiej instancji) uznał, że zaskarżone w drodze zażalenia postanowienie jest prawidłowe, to powinien na podstawie wskazanego przepisu (138 § 1 pkt 1 k.p.a) utrzymać w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, a nie podtrzymać swoje stanowisko oddalające zażalenie oraz zarzuty zobowiązanego. Takiego rozstrzygnięcia art. 138 § 1 k.p.a. nie przewiduje.

Z kolei organ pierwszoinstancyjny, wydając postanowienie z dnia [...] lipca 2021 r., nie mógł odrzucić zarzutów skarżącego co do nieistnienia obowiązku, gdyż takiego rozstrzygnięcia nie przewiduje art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl tego ostatniego przepisu wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Jeżeli zatem w ocenie organu wniesiony zarzut był niezasadny, to powinien oddalić zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda postanowienie odpowiadające prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] lipca 2021 r. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący jest zwolniony z obowiązku ich uiszczenia.

s.L.Kleczkowski s.A.Olesińska s.T.Wójcik