Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 839/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Doskonałości Naukowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1627/21 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 23 grudnia 2020 r. nr BCK-III-P-10/2019 w przedmiocie odmowy przedstawienia do tytułu naukowego profesora 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz A.A. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1627/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.A. (dalej jako "skarżący") na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów (obecnie Rada Doskonałości Naukowej; dalej jako "organ" albo "skarżący kasacyjnie") z dnia 23 grudnia 2020 r. nr BCK-III-P-10/2019 odmawiającą przedstawienia skarżącego do tytułu naukowego profesora, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym, która ma w tej sprawie zastosowanie na podstawie art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis art. 35 ustawy z 2003 r. stanowi, że Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów działa na posiedzeniach plenarnych lub przez swoje organy (ust. 1). Kompetencje organów Komisji i tryb ich działania określa uchwalony przez nią statut (ust. 5). Z treści art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym wynika, że zarówno działania Komisji in plenum, jak i działania wymienionych w art. 35 ust. 2 jej organów kolegialnych mają postać uchwał, również wówczas gdy zawierają rozstrzygnięcia o charakterze decyzyjnym. Charakter decyzji administracyjnej ma niewątpliwie uchwała Komisji, o której mowa w art. 35 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych. Ze Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów wynika, że sprawy te należą do kompetencji prezydium Komisji (zgodnie z § 8 pkt 2a statutu).

Sąd pierwszej instancji podniósł, że uchwale prezydium Komisji podjętej na posiedzeniu tego organu w dniu 23 grudnia 2020 r. odbytym w formie wideokonferencji nadano formę decyzji z tej samej daty. Do decyzji tej mają zatem zastosowanie przepisy art. 189 ust. 1a i 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o szkolnictwie wyższym i nauce. Według tych przepisów posiedzenia prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów i jej sekcji mogą być przeprowadzane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (ust. 1a); uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w ten sposób podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. Decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że z protokołu posiedzenia prezydium Komisji z dnia 23 grudnia 2020 r. wynika, że w posiedzeniu prezydium uczestniczył przewodniczący Komisji. Decyzja (uchwała) podjęta na tym posiedzeniu została zaś podpisana przez sekretarza Komisji, co prowadzi do wniosku, że organ naruszył powołany wyżej art. 189 ust. 1 b ustawy wprowadzającej i art. 107 § 1 pkt 8 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, dalej jako "k.p.a.", i to uchybienie jest dostateczną podstawą do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z treści art. 29 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym wynika, że w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnienia do nadawania tych stopni w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Należy przypomnieć, że "odpowiednie" stosowanie prawa zakłada również możliwość niezastosowania określonych przepisów lub poddania ich modyfikacji, jednakże wyłącznie wówczas, gdy są one bezprzedmiotowe lub nie przystają do materii, w której miałyby znaleźć zastosowanie. Tego rodzaju zastrzeżenia nie dotyczą zastosowania art. 107 § 1 i § 3 do uchwał Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, o których mowa w art. 35 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, co znajduje wprost potwierdzenie w treści art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Podejmowanie decyzji w głosowaniu tajnym za pomocą systemu teleinformatycznego nie uniemożliwia przyjęcia w tym trybie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiadającego wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Jest to jedynie kwestia techniczna, dotycząca sposobu przygotowania i przedstawienia osobom uczestniczącym w głosowaniu projektu uzasadnienia, uwzględniającego przebieg jawnego posiedzenia, na którym podjęto uchwałę.

Niezależnie od powyższego Sad pierwszej instancji podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została w wykonaniu wyroku z dnia 3 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2076/19, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że powołując recenzenta w postępowaniu o tytuł należy mieć na uwadze nie tylko dziedzinę nauki, ale również dyscyplinę nauki. Organ w motywach swojego rozstrzygnięcia powinien w sposób wielce dokładny wskazać to, jaką dyscyplinę naukową (lub nawet specjalizację) reprezentują powołani przez niego recenzenci. Sąd dodał, że organ nie powinien traktować na równi recenzentów będących fachowcami w dziedzinie naukowej w jakiej działa osoba ubiegająca się o tytuł i recenzentów reprezentujących pokrewne dziedziny. Zasadą powinno być powoływanie recenzentów specjalizujących się w dziedzinie reprezentowanej przez ocenianego, a powoływanie recenzentów z grona pokrewnej dziedziny nauki winno być stosowane wyjątkowo i powinno ograniczać się do sytuacji, gdy np. brak jest recenzentów reprezentujących dziedzinę stricte odpowiadającą tej, w której specjalizuje się kandydat do tytułu naukowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd odwołał się do wyroku z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1423/14, wydanego w sprawie dotyczącej odmowy przedstawienia do tytułu profesora, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że w pierwszej kolejności powoływani powinni być recenzenci reprezentujący najbliższą kandydatowi specjalizację naukową, następnie eksperci reprezentujący dyscyplinę naukową, a w dalszej kolejności, gdy organ nie znajdzie odpowiednich recenzentów, specjaliści z tej samej dziedziny nauki - dziedziny nauk pokrewnych.

Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował zapatrywania organu, że przepisy prawa dopuszczają powołanie na recenzenta osób reprezentujących dziedziny pokrewne. Z ust. 5 art. 27 ustawy z 14 marca 2003 r. wynika, że w postępowaniu o nadanie tego tytułu recenzentem może być osoba posiadająca tytuł profesora w zakresie danej lub pokrewnej dziedziny nauki (sztuki) lub osoba posiadająca stopień doktora zatrudniona co najmniej pięć lat w zagranicznej szkole wyższej lub instytucji naukowej na stanowisku profesora, która przez okres co najmniej pięciu lat kierowała samodzielnie zespołem badawczym, była promotorem co najmniej dwóch osób, które uzyskały stopień doktora oraz posiada znaczny dorobek naukowy. Organ nie wyjaśnił jednak, na jakiej podstawie przyjął, że dziedziną pokrewną do dziedziny nauk leśnych (która obok dziedziny nauk rolniczych i nauk weterynaryjnych stanowi obszar nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych) jest dziedzina nauk chemicznych (obszar nauk ścisłych), czy dziedzina nauk biologicznych (obszar nauk przyrodniczych) i wreszcie dziedzina nauk technicznych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zmienia tego faktu stwierdzenie organu zawarte w decyzji odnośnie interdyscyplinarnych zainteresowań skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ.

Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej jako "P.p.s.a." w związku z art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że uprawnienie do podpisania decyzji podjętej na podstawie uchwały prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów jest możliwe tylko w sytuacji, gdy na tymże posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, o którym mowa w art. 189 ust. 1a ustawy nie jest obecny przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 189 ust. 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powinna odnosić się do samej czynności złożenia podpisu na decyzji administracyjnej mającej miejsce po powzięciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1a tej ustawy, a uprawnienie sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów do podpisania podjętych na posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów powinno się odnosić do nieobecności przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie w trakcie danego posiedzenia Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów a w chwili podpisywania uchwały;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną subsumcję polegającą na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny - obecność na posiedzeniu przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów - odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej, a więc zdaniem sądu wyklucza możliwość podpisania podjętej uchwały przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, podczas gdy hipoteza normy art. 189 ust. 1b tej ustawy odnosi się do chwili podpisania decyzji na podstawie uchwały prezydium, a więc decyzja taka może być podpisana przez sekretarza nawet gdy na posiedzeniu prezydium jest obecny jej przewodniczący ale nie jest obecny w chwili podpisywania danej decyzji;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że art. 27 ust. 5 tej ustawy nakłada na organ obowiązek dokonania teoretycznego wyjaśnienia pokrewieństwa dziedziny nauk leśnych reprezentowanej w głównej mierze przez skarżącego z dziedziną nauk chemicznych (obszar nauk ścisłych), czy dziedziną nauk biologicznych (obszar nauk przyrodniczych) i dziedziną nauk technicznych, a więc z dziedzinami które reprezentują recenzenci, podczas gdy recenzenci powinni być dobierani pod kątem dorobku naukowego kandydata, a w przypadku jego interdyscyplinarności wymagane jest powołanie recenzentów z różnych dziedzin bądź dziedzin pokrewnych w stosunku do dorobku kandydata, by móc dokonać całościowej oceny tego dorobku.

W konkluzji skargi kasacyjnej organ wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm obowiązujących. Ponadto zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), dalej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną.

Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych i uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zaznaczenia w pierwszej kolejności wymaga, że w niniejszej sprawie, wbrew przyjętej w skardze kasacyjnej konstrukcji podstaw kasacyjnych z pkt 1 i 2 petitum tej skargi, w istocie mamy do czynienia wyłącznie z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania. Wskazany w zarzutach ujętych w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dalej także jako "ustawa", ma bowiem charakter procesowy, a nie materialny. Stanowi on, że "Uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów." Przedstawiona wyżej regulacja normuje zatem, kto podpisuje uchwały organu kolegialnego jakim jest Prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, podjęte w tzw. trybie "zdalnym", o jakim mowa w ust. 1a art. 189. Jest to więc zdecydowanie przepis o charakterze proceduralnym. W skardze kasacyjnej przepis ten powiązany został zresztą z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., który stanowi o tym, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny pierwszej instancji w przypadku naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że niedopuszczalnym jest utożsamianie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, czy posługiwanie się nimi zamiennie, bowiem dotyczą one odmiennych pojęć prawnych i dotyczą różnych instytucji prawa. W związku z tym w art. 174 P.p.s.a. przewidziano dwie odrębne podstawy kasacyjne. Zgodnie ze wskazaną regulacją skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Już choćby z tej tylko przyczyny zarzuty postawione w ramach pierwszej i drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) należałoby uznać za nieusprawiedliwione.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że uprawnienie do podpisania decyzji podjętej na podstawie uchwały prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów jest możliwe tylko w sytuacji, gdy na tymże posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, o którym mowa w art. 189 ust. 1a tejże ustawy nie jest obecny przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu prawidłowa wykładnia art. 189 ust. 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powinna odnosić się do samej czynności złożenia podpisu na decyzji administracyjnej mającej miejsce po powzięciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1 a tejże ustawy, a uprawnienie sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów do podpisania podjętych na posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów powinno się odnosić do nieobecności przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie w trakcie danego posiedzenia Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów a w chwili podpisywania tejże uchwały. Podnosząc z kolei zarzut naruszenia art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną subsumcję polegającą na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny - obecność na posiedzeniu przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów - odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej, a więc zdaniem sądu wyklucza możliwość podpisania podjętej uchwały przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, skarżący kasacyjnie organ podniósł, że hipoteza normy art. 189 ust. 1b tej ustawy odnosi się do chwili podpisania decyzji na podstawie uchwały prezydium, a więc decyzja taka może być podpisana przez sekretarza nawet gdy na posiedzeniu prezydium jest obecny jej przewodniczący ale nie jest obecny w chwili podpisywania danej decyzji.

Przechodząc do oceny skargi kasacyjnej w tym zakresie uznać należy, że istota problemu sprowadza się w istocie do wykładni art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Ponownie wskazać należy, że zgodnie z art. 189 ust. 1a tej ustawy posiedzenia prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów i jej sekcji mogą być przeprowadzane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, zapewniających w szczególności:

1) transmisję posiedzenia w czasie rzeczywistym między jego uczestnikami,

2) wielostronną komunikację w czasie rzeczywistym, w ramach której uczestnicy posiedzenia mogą wypowiadać się w jego toku

- z zachowaniem niezbędnych zasad bezpieczeństwa.

Art. 189 ust. 1b tej ustawy stanowi, że uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poprawność rozumowania Sądu pierwszej instancji co do wykładni art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie budzi wątpliwości. Nie można bowiem podzielić argumentacji skarżącego kasacyjnie, że przepis ten należy wykładać w ten sposób, że odnosi się on do samej czynności złożenia podpisu mającej miejsce po podjęciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1a tej ustawy, a uprawnienie sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów do podpisania podjętych na posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów odnosi się do nieobecności przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie w trakcie posiedzenia Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w chwili podpisywania uchwały. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie ma zatem znaczenia, czy przewodniczący prezydium jest bądź nie jest obecny na posiedzeniu prezydium. Prawidłowa wykładnia ww. art. 189 ust. 1b powinna być bowiem dokonywana w oderwaniu od obecności danych osób na posiedzeniu prezydium. Przepis ten wskazuje, kto jest uprawniony do podpisania decyzji po posiedzeniu prezydium. Jeżeli danego dnia będzie obecny przewodniczący prezydium to on podpisuje decyzję, a jeżeli nie będzie przewodniczącego to uprawniony do podpisania decyzji jest sekretarz.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce należy interpretować w ścisłym związku z art. 189 ust. 1a tej ustawy. Ustęp 1b stanowiący, że uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów jest bowiem konsekwencją wprowadzonej w ustępie 1a art. 189 możliwości przeprowadzenia posiedzenia prezydium przy użyciu środków komunikacji elektronicznej jak i podjęcia uchwały w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w opisany wyżej sposób. Głosowanie zdalne ma zatem na celu "organizacyjne" dostosowanie sposobu procedowania prezydium w zakresie podpisywania uchwał do zmienionego sposobu głosowania. Logicznym jest, że skoro w trakcie odbywanego posiedzenia zdalnego wszyscy członkowie prezydium nie są obecni fizycznie w jednym miejscu tym samym nie mogą złożyć swoich podpisów pod podjętą uchwałą. Ustawodawca wprowadzając z dniem 24 czerwca 2020 r. wskazaną regulację ograniczył tym samym obowiązek złożenia podpisu pod podjętą uchwałą wyłącznie do jednej osoby (przewodniczącego lub sekretarza). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnienie sekretarza aktualizuje się jednakże wyłącznie - na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji - w razie nieobecności przewodniczącego. Literalna jak i celowościowa wykładnia przepisu art. 189 ust. 1b nie pozwala przy tym na interpretację inną niż wskazująca, że chodzi o nieobecność przewodniczącego na posiedzeniu prezydium, na którym podjęto daną uchwałę. Nie bez znaczenia jest również to, że prezydium Komisji, jako organ kolegialny, podejmuje decyzję w formie uchwały. Jest zatem oczywiste, że norma zawarta w art. 189 ust. 1b ustawy odnosi się do uchwały podejmowanej przez ten organ Centralnej Komisji. Jeśli zatem w posiedzeniu i w głosowaniu nad uchwałą brał udział przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, to nie można uznać, na gruncie powołanego przepisu, że uprawnionym do podpisania uchwały (decyzji) był sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2022 r.; sygn. akt III OSK 559/22).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela odmiennego zapatrywania skarżącego kasacyjnie jakoby uprawnienie sekretarza do złożenia podpisu nie odnosiło się do nieobecności przewodniczącego w trakcie posiedzenia prezydium ale chwili podpisywania uchwały. Podkreślenia wymaga, że literalne brzmienie art. 189 ust. 1b ustawy wskazuje, że w przypadku obecności przewodniczącego na posiedzeniu prezydium ma on obowiązek podpisać podjęte na tym posiedzeniu uchwały. Uprawnienie sekretarza jako subsydiarne aktualizuje się zaś wyłącznie w razie nieobecności przewodniczącego na posiedzeniu. Odnosząc powyższe do posiedzenia prezydium odbytego w formule przewidzianej przez art. 189 ust. 1a ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w dniu 23 grudnia 2020 r. należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy uznał, że sekretarz nie był uprawniony do podpisania uchwały, gdyż na posiedzeniu w tym dniu obecny był przewodniczący, co prowadzi do wniosku, że uchwała została podpisana z naruszeniem powołanego wyżej art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. ze stosowanym odpowiednio art.107 § 1 pkt 8 k.p.a.

Zarówno zatem zarzut błędnej wykładni, jak i błędnej subsumcji art. 189 ust.1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy uznać za nieusprawiedliwione.

Odnosząc się do zarzutu opisanego w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że regulacja ta nakłada na organ obowiązek dokonania teoretycznego wyjaśnienia pokrewieństwa - w realiach sprawy - dziedziny nauk leśnych reprezentowanej w głównej mierze przez skarżącego z dziedziną nauk chemicznych (obszar nauk ścisłych), czy dziedziną nauk biologicznych (obszar nauk przyrodniczych) i dziedziną nauk technicznych, a więc z dziedzinami które reprezentują recenzenci. Zdaniem skarżącego kasacyjnie recenzenci powinni być dobierani pod kątem dorobku naukowego skarżącego, a w przypadku jego interdyscyplinarności wymagane jest powołanie recenzentów z różnych dziedzin bądź dziedzin pokrewnych w stosunku do dorobku skarżącego, by móc dokonać całościowej oceny tego dorobku.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że podobnie jak w przypadku zarzutów z pkt 1 i pkt 2 petitum skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie błędnie określił naruszenie powyższej regulacji jako "naruszenie prawa materialnego" wiążąc wskazany przepis z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Niezależnie od powyższego błędu uznać należy, że zarzut błędnej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki nie jest usprawiedliwiony.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował zapatrywania skarżącego kasacyjnie, że przepisy prawa dopuszczają powołanie na recenzenta osób reprezentujących dziedziny pokrewne. Z art. 27 ust. 5 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki wynika, że w postępowaniu o nadanie tego tytułu recenzentem może być osoba posiadająca tytuł profesora w zakresie danej lub pokrewnej dziedziny nauki (sztuki) lub osoba posiadająca stopień doktora zatrudniona co najmniej pięć lat w zagranicznej szkole wyższej lub instytucji naukowej na stanowisku profesora, która przez okres co najmniej pięciu lat kierowała samodzielnie zespołem badawczym, była promotorem co najmniej dwóch osób, które uzyskały stopień doktora oraz posiada znaczny dorobek naukowy.

Sąd pierwszej instancji, na tle uznaniowego charakteru decyzji będącej przedmiotem skargi podniósł, że w realiach sprawy organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, że dziedziną pokrewną do dziedziny nauk leśnych (w której skarżący ubiega się o nadanie tytułu profesora i która obok dziedziny nauk rolniczych i nauk weterynaryjnych stanowi obszar nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych zgodnie z przepisami mającego w sprawie zastosowanie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych) jest dziedzina nauk chemicznych (obszar nauk ścisłych), czy dziedzina nauk biologicznych (obszar nauk przyrodniczych) i wreszcie dziedzina nauk technicznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki należy interpretować w powiazaniu z regulacją zawartą w art. 3 tej ustawy zawierającym delegację do wprowadzenia formalnego, stanowiącego źródło prawa powszechnie obowiązującego (w drodze rozporządzenia), wykazu dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych. Art. 3 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki zawierał delegację ustawową, zgodnie z którą minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, zwanej dalej "Centralną Komisją", dziedziny nauki i sztuki oraz dyscypliny naukowe i artystyczne, mając na uwadze istniejące stopnie i tytuły, a także rozwój dziedzin i dyscyplin nauki oraz dziedzin sztuki i dyscyplin artystycznych oraz obszary wiedzy, z uwzględnieniem obszarów kształcenia określonych w przepisach o szkolnictwie wyższym.

Określenie dziedzin nauki i sztuki oraz wchodzących w ich skład dyscyplin naukowych i artystycznych było ze wszech miar uzasadnione zważywszy na obowiązywanie zasad dotyczących nadawania stopni naukowych w zakresie dyscyplin, a tytułów profesora w zakresie dziedzin, jak również dobór składu Centralnej Komisji na zasadzie reprezentacji dziedzin i dyscyplin. W wyroku z dnia 28 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1941/18) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w sposób zasadny, że określenie dyscyplin naukowych następuje w celu ustalenia, w jakich dyscyplinach naukowych będą nadawane stopnie naukowe i tytuł naukowy profesora. Wniosek ten, uzyskany na gruncie wykładni językowej, znajduje pełne potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej – por. np. art. 13 ust. 1, art. 16 ust. 1 czy art. 27 ust. 5 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zapatrywanie to należy w pełni podzielić zważywszy, że odmienna interpretacja wskazanej regulacji jest nieprawidłowa. Prawna reglamentacja dziedzin i dyscyplin naukowych (w znaczeniu: nie ma innych dyscyplin naukowych niż zadekretowane przez władze administracyjne państwa właściwe w sprawach szkolnictwa wyższego) byłaby bowiem sprzeczna z zasadą autonomii szkół wyższych, a przede wszystkim z zasadą wolności prowadzenia badań naukowych.

W związku z powyższym nie zasługuje na aprobatę zaprezentowana przez skarżącego kasacyjnie teza, że "obowiązek wyjaśnienia podstawy przyjęcia pokrewieństwa pomiędzy dziedzinami naukowymi przy wyborze recenzentów nie wynika wprost z art. 27 ust 5 ustawy". Za uznaniem, że powołując recenzenta w postępowaniu o tytuł należy mieć na uwadze nie tylko dziedzinę nauki, ale i dyscyplinę naukową, świadczy sposób, w jaki pojęcia te zostały określone w powołanym wyżej akcie wykonawczym. Recenzje sporządzane w postępowaniu o tytuł, podobnie jak w postępowaniach o stopień, dotyczą osiągnięć i dorobku naukowego, stąd też aby mogły być sporządzone w sposób jak najbardziej prawidłowy, obiektywny i rzetelny, powinny być sporządzane przez osoby najbardziej w tej materii kompetentne. Zapatrywanie to determinuje uznanie, ze powołując recenzenta należy mieć zatem na uwadze nie tylko dziedzinę naukową, jaką dany recenzent reprezentuje, ale również dyscyplinę naukową, a niejednokrotnie specjalizację w ramach danej dyscypliny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w pełni podzielić stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że "pokrewność" dziedziny nauk należy interpretować w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Oznacza to, że przy ustalaniu dziedziny pokrewnej do danej dziedziny nauki, należy posługiwać się rozporządzeniem, o którym mowa w art. 3 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki i w przypadku rozporządzenia z dnia 8 sierpnia 2011 r., uznawać za dziedzinę pokrewną, dziedzinę, która należy do tego samego, określonego w załączniku do wskazanego rozporządzenia, "obszaru wiedzy". W realiach sprawy nie budzi wątpliwości fakt, że żadna z dziedzin reprezentowanych przez sześciu z siedmiu powołanych w sprawie skarżącego recenzentów nie mieści się w "obszarze nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych", obejmującym dziedzinę nauk rolniczych (dyscypliny naukowe – agronomia, biotechnologia, inżynieria rolnicza, ochrona i kształtowanie środowiska, ogrodnictwo, rybactwo, technologia żywności i żywienia) oraz dziedzinę nauk leśnych (dyscypliny naukowe – drzewnictwo oraz leśnictwo). Dziedziny, w których powołani w postępowaniu recenzenci posiadają stopnie naukowe reprezentują zupełnie odmienne obszary wiedzy w rozumieniu wskazanego rozporządzenia, a tym samym uzasadnienie ich wyboru jest z punktu widzenia celu przepisu art. 27 ust. 5 ustawy szczególnie istotne. Podkreślić w tym miejscu należy, że akcentowana przez skarżącego kasacyjnie interdyscyplinarność dorobku naukowego skarżącego powinna być irrelewantna dla wyboru recenzentów. Podstawowym kryterium takiego wyboru - w świetle art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w powiazaniu z regulacją zawartą w art. 3 tej ustawy - winno być reprezentowanie przez recenzenta dziedziny tożsamej lub pokrewnej do dziedziny, w której kandydat formalnie ubiega się o tytuł. Skarżący kasacyjnie pomija nadto motywy wydanego w granicach tej sprawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 2076/19), w których jednoznacznie wskazano, że organ nie powinien traktować na równi recenzentów będących fachowcami w dziedzinie naukowej w jakiej działa osoba ubiegająca się o tytuł i recenzentów reprezentujących pokrewne dziedziny. Zasadą powinno być bowiem powoływanie recenzentów specjalizujących się w dziedzinie reprezentowanej przez ocenianego, a powoływanie recenzentów z grona pokrewnej dziedziny nauki winno być stosowne wyjątkowo i powinno ograniczać się do sytuacji, gdy na przykład brak jest recenzentów reprezentujących dziedzinę stricte odpowiadającą tej, w której specjalizuje się kandydat do tytułu naukowego. Wyrok ten jest prawomocny, zatem wiąże również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12.

Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był art.182 § 2 i 3 in fine P.p.s.a.