Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SAB/Ke 20/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
658
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego (art. 149 §1a p.p.s.a.)
Powołane przepisy: article: art. 154 § 7, art. 149 § 2, art. 149 § 1 pkt 1, art. 54 § 1 , art. 149 § 1a , art. 200 i art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 12, art. 37 § 1 pkt 2, art. 37 § 7, art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. i A. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sandomierzu w przedmiocie obniżenia terenu działki I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sandomierzu do wydania aktu; II. stwierdza, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sandomierzu dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, które miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala skargę w pozostałej części; IV. zasądza od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sandomierzu na rzecz J. P. i A. P. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skargą z 30 stycznia 2023 r., skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, A. P. i J. P. zakwestionowali bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sandomierzu (zwany dalej "PINB") wszczętego z urzędu 28 października 2022 r. postępowania w sprawie obniżenia terenu wzdłuż granicy wschodniej działki A, na której przebiega droga wewnętrzna, usytuowanej przy ul. [...], domagając się:

- zobowiązania organu do wydania odpowiedniego aktu w terminie 14 dni od daty przekazania akt organowi;

- dokonania kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego i stwierdzenia, że bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

- przyznania od organu na ich rzecz sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 7 tej ustawy;

- zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący zarzucili PINB, że podejmowane czynności mają charakter pozorny i mają na celu wyłącznie odciągnięcie w czasie rozstrzygnięcia sprawy. W tym zakresie szczegółowo opisali stan faktyczny niniejszej sprawy, wskazując że:

1. zawiadomieniem z 23 listopada 2022 r. poinformowano ich o wszczęciu z urzędu ww. postępowania administracyjnego w dniu 28 października 2022 r.;

2. zawiadomieniem z 21 grudnia 2022 r. poinformowano ich o wyznaczeniu terminu oględzin – 25 stycznia 2023 r. na godz. 10:00;

3. pomimo stawiennictwa w wyznaczonym dniu i godzinie oględzin nie zastali tam nikogo – pomimo że dostosowali swoje sprawy prywatne do tego terminu;

4. w zawiadomieniu o niezałatwieniu sprawy w terminie z 21 grudnia 2022 r. poinformowano ich, że "brak jest możliwości załatwienia sprawy w terminie z uwagi na konieczność przeprowadzenia czynności w terenie, które ze względu na warunki atmosferyczne jest niemożliwe. Rozstrzygnięcie w sprawie zostanie wydane w terminie do dnia 31 marca 2023 r.";

5. w zawiadomieniu z 17 stycznia 2023 r. wyznaczono nowy termin oględzin (30 stycznia 2023 r.).

Zdaniem skarżących powoływanie się przez organ na warunki atmosferyczne i przedłużenie z tego powodu terminu załatwienia sprawy do ponad 4 miesięcy jest co najmniej dziwne, prorocze i nie przystoi powadze organu. Skarżący zaznaczyli, że w dniu mających się odbyć oględzin temperatura na zewnątrz była dodatnia, nie było opadów atmosferycznych.

Skarżący wskazali, że uprzednio postanowieniami z 12 stycznia 2021 r. i z 14 listopada 2022 r. Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Kielcach (dalej "ŚWINB") stwierdził, że PINB dopuścił się bezczynności, przy czym w drugim z tych przypadków uznał, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wyznaczył dodatkowy termin na załatwienie sprawy do 23 grudnia 2022 r. Zdaniem skarżących bezczynność organu I instancji uniemożliwia im skutecznie przedstawienie dowodu w toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji PINB z 4 lipca 2019 r. znak: PINB-NB.501.17.2019 r. oraz decyzji PINB z 9 stycznia 2020 r. znak: PINB-NB.5131.24.2019 i ŚWINB z 29 października 2020 r. znak: WINB-WOA.7721.9.1.2020 – dotyczących pozwolenia na użytkowanie budynku handlowo-usługowego z częścią mieszkalną z przyłączami i wewnętrznymi instalacjami zasilającymi. Jednocześnie skarżący, przytaczając art. 35 § 1, 3 i art. 36 § 1 K.p.a., podnieśli że wytyczne ŚWINB zawarte w ww. postanowieniu z dnia 14 listopada 2022 r. nie zostały wykonane do dnia wniesienia skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując że zapadła już decyzja kończąca postępowanie, stąd też brak jest przedmiotu sprawy. Wyjaśniono jednocześnie, że postępowanie administracyjne dotyczyło sprawdzenia obniżenia terenu wzdłuż granicy wschodniej dz. nr ewid. A (z dz. nr ewid. B - stanowiącą współwłasność skarżących). W toku tego postępowania gromadzono materiał dowodowy pozwalający na kompleksowe rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, a wszelkie podejmowane czynności były niezbędne. Pismem z 21 grudnia 2022 r. zawiadomiono strony postępowania o niemożności załatwienia sprawy w terminie i wyznaczono dodatkowy termin do 31 marca 2023 r., termin oględzin wyznaczono na 25 stycznia 2023 r. Odnośnie przekroczenia tych terminów wyjaśniono, że warunki pogodowe mogły uniemożliwić przeprowadzenie oględzin w wyznaczonym terminie, stąd też konieczność dłuższego terminu na załatwienie sprawy, a w związku z jej wcześniejszym załatwieniem została wydana decyzja z 2 marca 2023 r., wysłana stronom. W kwestii zmiany terminu oględzin wskazano, że w związku z koniecznością odbycia szkolenia zostały one przełożone, o czym zawiadomiono strony. Poziom skomplikowania sprawy oraz konieczność analizy sprzecznych kwestii również miały wpływ na sprawę. Natomiast wizja stron co do sposobu zakończenia postępowania nie może prowadzić do pomijania pewnych czynności i gromadzenia materiału dowodowego. Na długość postępowania miało wpływ to, że przed organem toczy się wiele spraw o dużym stopniu skomplikowania, wymagających szeregu czynności w terenie, przy zmniejszonej obsadzie. W trakcie postępowania jeden z pracowników przebywał na zwolnieniach lekarskich (opieka nad dzieckiem z uwagi na pandemię), a wiele czynności było utrudnionych przez krajową sytuację pandemiczną. Ponadto, organ nie dysponował aktami sprawy, zatem nie mógł realizować wytycznych organu II instancji – co również miało wpływ na czas załatwienia sprawy i gromadzenia dodatkowego materiału dowodowego. Dopiero po otrzymaniu akt sprawy możliwe było przeprowadzenie oględzin. Dodatkowo strony postępowania korzystały ze swoich uprawnień i skarżyły podejmowane przez organ czynności, bądź wydawane rozstrzygnięcia. Na czas załatwienia sprawy wpływała też kwestia związana z obiegiem korespondencji (14 dni na odbiór pism), jak również analiza składanych w toku postępowania przez skarżących rozbudowanych stanowisk. Z uwagi na upływ czasu, a także brak archiwizacji wszelkiej dokumentacji działania organu były utrudnione. Odnosząc się do kwestii związanej z wnioskiem o zasądzenie sumy pieniężnej wskazano, że nie wystarczy do tego sama subiektywna oceny strony, organ nie działał w toku postępowania z rażącym naruszeniem przepisów prawa i nie zostały spełnione przesłanki do jej zasądzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Oznacza to, że celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) albo do dokonania czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony.

W zakresie dopuszczalności przedmiotowej skargi wskazać należy, że stosownie do treści art. 52 § 1 ustawy p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba, że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Jak stanowi art. 52 § 2 ustawy p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Z treści powyższego przepisu wynika, że przesłanka dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego w odniesieniu do skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania sprowadza się do tego, że skarżący obowiązany jest, przed wniesieniem skargi, do wyczerpania środków prawnych przewidzianych w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., tzn. winien wnieść ponaglenie, jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

Analiza akt administracyjnych, w ocenie Sądu, upoważnia do stwierdzenia, że skarga w niniejszej sprawie jest dopuszczalna, bowiem przed wniesieniem skargi do tut. Sądu strony wniosły do ŚWINB ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania PINB w sprawie, czego rezultatem było wydanie przez ŚWINB postanowienia z dnia 14 listopada 2022 r. w trybie art. 37 § 6 pkt 1 i 2 K.p.a.

Przechodząc do kwestii merytorycznych należy podkreślić, że naczelna zasada postępowania administracyjnego, wyrażona w art. 12 K.p.a., stanowi, że organy administracji publicznej winny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Zgodnie z art. 35 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.).

Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy – w ustalonym przepisami terminie – organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane.

Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., przewlekłość postępowania występuje, gdy jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W orzecznictwie doprecyzowuje się, że przewlekłość postępowania wystąpi w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych, maskujących bezczynność w sposób formalny, gdy dochodzi do mnożenia czynności i dokonywania czynności niepotrzebnych, zbędnych, co prowadzi do przedłużenia postępowania. Przewlekłość oznacza opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (np. wyroki NSA z 10 kwietnia 2018 r., sygn. II GSK 3444/17 oraz z 21 lipca 2016 r., sygn. II OSK 2630/15). Przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza więc podejmowanie przez organ czynności, które - wbrew zasadzie szybkości postępowania wynikającej z art. 12 K.p.a. - nie zmierzają do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie, albo mają charakter czynności nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (wyrok NSA z 5 lipca 2012 r. w sprawie II OSK 1031/12). Inaczej rzecz ujmując, istotą przewlekłego prowadzenia postępowania jest podejmowanie przez organ czynności zbędnych lub wykonywanie czynności pozornych, a także powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (wyrok NSA z dnia 15 listopada 2017 r. w sprawie I OSK 1809/16, wyrok WSA w Białymstoku z 13 stycznia 2022 r., sygn. II SAB/Bk 174/21).

W niniejszym przypadku organ dopuścił się zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania. Należy zauważyć, że już postanowieniem z dnia 27 lipca 2022 r. ŚWINB, stwierdzając bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie "spadku terenu wzdłuż granicy wschodniej, na której przebiega wewnętrzna droga (...)", wyznaczył organowi I instancji termin jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych na rozpatrzenie sprawy. Zwrot akt nastąpił przy decyzji ŚWINB z dnia 16 sierpnia 2022 r. Następnie, z uwagi na niepodjęcie żadnych czynności w sprawie obniżenia terenu działki nr A postanowieniem z dnia 14 listopada 2022 r., ŚWINB stwierdził, że organ I instancji dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, wyznaczając termin na załatwienie sprawy do dnia 23 grudnia 2022 r. PINB w Sandomierzu nie dotrzymał także tego terminu. Co prawda pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. zawiadomił strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i o tym, że rozstrzygnięcie w sprawie zostanie wydane do dnia 31 marca 2023 r., jednak trzeba podkreślić, że w przypadku uznania ponaglenia za zasadne i wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy przez organ wyższego stopnia, zmiana (przedłużenie) terminu załatwienia sprawy leży w wyłącznej gestii organu wyższego stopnia, a nie organu I instancji, co wynika z art. 37 § 7 K.p.a. (organ rozpatrujący ponaglenie może z urzędu zmienić postanowienie, o którym mowa w § 6, wyznaczając dłuższy termin zakończenia postępowania, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, wymagające dłuższego postępowania, nieznane w momencie wyznaczania terminu).

Jednocześnie trzeba odnotować, że PINB w Sandomierzu zawiadomił strony o wszczęciu postępowania z urzędu pismem z dnia 23 listopada 2022 r., przy czym zgodnie z treścią pisma, postępowanie miało zostać wszczęte w dniu 28 października 2022 r., a zatem niemal miesiąc wcześniej, choć trudno powiedzieć dlaczego akurat w tej dacie (brak w aktach śladów działalności organu w tym terminie). Niezależnie od powodów takiego stanu rzeczy, kolejną czynnością podjętą przez PINB było wystosowanie do stron wspomnianego pisma z dnia 21 grudnia 2022 r., w którym poinformowano, że brak jest możliwości załatwienia sprawy w terminie z uwagi na konieczność przeprowadzenia czynności w terenie, "które ze względu na warunki atmosferyczne jest niemożliwe". Jednocześnie wskazano, że rozstrzygnięcie w sprawie zostanie wydane w terminie do dnia 31 marca 2023 r. Po pierwsze zatem w sprawie nie podjęto żadnej merytorycznej czynności od czasu wskazanej wcześniej daty wszczęcia postępowania, tj. 28 października 2022 r. Pismem z dnia 21 grudnia 2022 r. – wbrew zresztą postanowieniu ŚWINB z dnia 14 listopada 2022 r. – przedłużono termin załatwienia sprawy o kolejne ponad 3 miesiące z powołaniem się jedynie na warunki atmosferyczne, które, nawet jeśli w dacie 21 grudnia 2022 r. uniemożliwiały przeprowadzenie oględzin, to z pewnością nie można było z góry przewidzieć, że takie warunki będą istnieć przez kolejne 3 miesiące. Zresztą tego samego dnia, tj. 21 grudnia 2022 r., wyznaczono termin oględzin na 25 stycznia 2023 r., przełożony następnie na 30 stycznia 2023 r. Tego dnia oględziny się odbyły i, jak wynika z akt postępowania, była to jedyna czynność dowodowa niezbędna do wydania decyzji, która zapadła 2 marca 2023 r. Taki opis przebiegu postępowania nie pozostawia wątpliwości, że było ono prowadzone w sposób przewlekły, zakończyło się bowiem wydaniem decyzji po ponad 4 miesiącach licząc od formalnego wszczęcia postępowania, w sytuacji gdy jedyną podjętą czynnością merytoryczną były oględziny.

Sposób działania organu skłania przy tym do wniosku, że bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 10.04.2014 r. sygn. akt II SAB/Wr 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013r. sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SAB/Sz 34/13). Jak wynika z powyższych wywodów, PINB w Sandomierzu bez istotnego powodu lekceważył wskazania organu wyższego stopnia i obowiązujące terminy. Za usprawiedliwiającą – w opisanych wyżej okolicznościach – nie można uznać argumentacji wskazanej w odpowiedzi na skargę, odwołującej się do stopnia skomplikowania sprawy, braku akt sprawy, obiegu korespondencji czy sytuacji pandemicznej w kraju. Organ nie wykazał, aby były jakiekolwiek realne i konkretne przeszkody do podjęcia czynności i zakończenia postępowania choćby w okresie od 23 listopada 2022 r., kiedy to z całą pewnością dysponował aktami sprawy (choć i wcześniej powinien był zapewnić sobie kopię akt, czy akta zastępcze) do 30 stycznia 2023 r., a następnie przez kolejny miesiąc aż do wydania decyzji. Z całą pewnością także nie znajdowało uzasadnienia przedłużenie postępowania na trzy miesiące (do końca marca 2023 r.) uzasadniane złymi warunkami atmosferycznymi. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt II wyroku – na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

Z uwagi na fakt, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona – za pośrednictwem organu, stosownie do art. 54 § 1 p.p.s.a. – w dniu 30 stycznia 2023 r., zaś jak wspomniano w dniu 2 marca 2023 r. – a zatem już po wniesieniu skargi – PINB w Sandomierzu wydał decyzję kończącą postępowanie przed tym organem, którą to decyzją umorzył w całości postępowanie w sprawie zbadania legalności i zgodności z Prawem budowlanym oraz warunkami technicznymi obniżenia terenu działki w obrębie wschodniej granicy, wzdłuż której przebiega droga wewnętrzna ze spadkiem od strony południowej w kierunku strony północnej, postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) musiało zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I wyroku.

Ponadto Sąd oddalił skargę w zakresie żądania przez skarżących przyznania od organu sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 7 p.p.s.a. Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że fakt bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu (stanowi jego dyskrecjonalne uprawnienie), a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd podziela przy tym pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej powinno wiązać się ze znacznym uszczerbkiem po stronie strony skarżącej dotkniętej skutkami przewlekłego postępowania (por. WSA w Poznaniu z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt II SAB/Po 4/22). Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej powinien przy tym zawierać uzasadnienie, w którym skarżący winien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością organu. Aktywność sądu w takiej sytuacji jest uwarunkowana wskazaną argumentacją (wyroki WSA w Gdańsku z 13 lipca 2022 r., sygn. II SAB/Gd 56/22, z 3 listopada 2021 r., sygn. akt II SAB/Gd 105/21).

Mając powyższe na uwadze trzeba podnieść, że organ ostatecznie zakończył postępowanie, w związku z czym dyscyplinująca funkcja omawianego środka ma w tym przypadku niewielkie zastosowanie. Poza tym skarżący nie wykazali w żaden sposób jaką krzywdę miało wyrządzić im przewlekłe prowadzenie postępowania dotyczącego obniżenia terenu na sąsiedniej działce, a w szczególności krzywdy mającej uzasadniać przyznanie sumy pieniężnej w maksymalnej możliwej wysokości.

O kosztach postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi (100 zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w pkt IV sentencji wyroku.