Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1432/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38 ust. 2
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 11, 5
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 34 i 34a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Daniela Kozłowska (spr.) WSA Bogdan Wolski Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpoznaniu odwołania P. S.A. w W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję komunalizacyjną Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy:

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta W., decyzją z dnia [...] października 2006 r. stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 r. mienie państwowe - nieruchomość położona w W., oznaczona w oparcie ewidencji gruntów obrębu B. jako działka nr [...] [...], o nieurządzonej księdze wieczystej, opisana w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...] stała się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością Gminy W.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] umorzyła postępowanie odwoławcze uznając, że P. S.A. nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skargi P. S.A., wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt. I SA/Wa 1167/07 uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2007 r.

Sąd ocenił, że na tym jej etapie sprawy dokonywanie oceny prawnej, czy P. S.A. miała interes do uczestnictwa w postępowaniu komunalizacyjnym w charakterze strony było przedwczesne. Ocena prawna określonego stanu rzeczy nie może bowiem wyprzedzać prawidłowych i rzetelnych ustaleń faktycznych. Sąd zwrócił uwagę, że z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach administracyjnych (zaświadczenie Prezydenta Miasta W. z dnia [...] grudnia 2005 r.) wynikało, że przedmiotowa, nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Z zapisów zawartych w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta W. uchwalonego przez Miejską Radę Narodową w dniu [...] czerwca 1988 r. wynika, że był to teren [...], na którym mogły znajdować się urządzenia i obiekty związane technologicznie z funkcjonowaniem [...] w tym bazy, magazyny i składy. Z drugiej strony - według zapisu z ewidencji gruntów (na dzień 27 maja 1990 r.) - przedmiotowa działka stanowiła grunt orny, a podmiotem władającym nią była [...] Dyrekcja [...]. Z powyższego trudno ustalić od kiedy nieruchomość ta była w gestii [...] i na jakiej podstawie, a zwłaszcza jaki miała rzeczywisty charakter. Ta ostatnia kwestia była o tyle istotna, że organy przyjęły także, iż dla spornej nieruchomości nie była prowadzona księga wieczysta, przy czym brak jest w aktach sprawy dokumentu, który by ten fakt potwierdzał. Sąd stwierdził, że można dojść do wręcz przeciwnego wniosku analizując treść wspomnianego wyżej zaświadczenia Prezydenta Miasta W. z 2005 r., w którym - jako podstawę jego wystawienia podano art. 6 i 7 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego miasta Gdańska (Dz. U. Nr 66, poz. 410). O ile bowiem przepis art. 6 cytowanego dekretu dotyczył nieruchomości położonych poza granicami administracyjnymi miast i wchodzącymi w skład zapasu ziemi, dla których dotychczas prowadzone księgi wieczyste utraciły moc (vide: art. 1 ust. 1 dekretu), o tyle art. 7 dotyczył już pozostałych nieruchomości, dla których prowadzono nadal istniejące księgi wieczyste (art. 3 dekretu). Powyższy dekret nie został uchylony. Wprawdzie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej przez niektóre takie księgi (Dz. U. Nr 28, poz. 141) wprowadziło cały szereg regulacji skutkujących, w określonych sytuacjach, zamknięciem dawnej księgi, tym niemniej jako generalną zasadę wyrażoną w § 1 rozporządzenia przyjęto, że księgi wieczyste założone przed dniem 1 stycznia 1947 r. (księgi dawne) prowadzi się według obecnie obowiązujących przepisów, jeżeli przepisy zawarte w rozporządzeniu nie stanowią inaczej. Z tego powodu - w świetle dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych, przy jednoczesnym braku dokumentu stwierdzającego nieistnienie księgi wieczystej dla spornej nieruchomości - nie można z góry wykluczyć, że taka (ważna) księga nie istnieje. Dla oceny stanu prawnego danej nieruchomości a co za tym idzie dla ustalenia, czy danemu podmiotowi przysługuje do niej określone prawo, kluczowym dowodem jest treść księgi wieczystej (oczywiście ważnej). W sytuacji wątpliwości związanych z jej istnieniem, ważnością i treścią, konieczne jest zatem jednoznaczne ustalenie tego faktu. W kontekście zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, istnieje uzasadniona wątpliwość, czy ustalenie odnoszące się do braku istnienia dla spornego gruntu księgi wieczystej, było trafne.

Następnie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że P. S.A. w niniejszej sprawie ma status strony postępowania w rozumieniu art. 28 KPA, ponieważ dysponuje roszczeniem o uwłaszczenie się przedmiotową nieruchomością.

Komisja stwierdziła, że z przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) wynika, że mienie ogólnonarodowe należące - przez co należy rozumieć tytuł prawny do tego mienia - do przedsiębiorstw państwowych, dla których organem założycielskim były inne niż rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego organy administracji państwowej nie podlegało komunalizacji w trybie tego przepisu. Natomiast jeżeli określone mienie ogólnonarodowe należało do takiego przedsiębiorstwa w sensie faktycznym a nie prawnym, gdyż nie legitymowało się ono odpowiednim tytułem prawnym do użytkowanego mienia, to mienie to podlegało komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zgodnie z art. 34 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie komunalizacji oraz zgodnie z ustaloną w orzecznictwie komunalizacyjnym zasadą, mieniem należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż Państwo, państwowych osób prawnych (uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. , W 13/91). Ponadto, z mocy art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14 , poz. 74), terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

W ocenie Komisji, Przedsiębiorstwo Państwowe P. nie mogło wywodzić tytułu prawnego (w postaci prawa zarządu) do spornego mienia z norm prawa powszechnie obowiązującego, przyjmując jego powstanie ex lege. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, istnienia zarządu nie można domniemywać. Wbrew twierdzeniem strony, brak jest podstaw do wywodzenia tytułu prawnego do nieruchomości ze wskazanych w odwołaniu przepisów art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta z 24 września 1926 r. o utworzeniu PKP, w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1930 r. (Dz. U. Nr 82, poz. 641). Brak jest również podstaw do wywodzenia prawa zarządu P. z przepisów art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138). Wydzielanie jak i obejmowanie przez państwowe osoby prawne (w tym przedsiębiorstwa państwowe takie jak m.in. P.), przekazywanych im przez właściwy organ państwa, państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd następowało przed dniem 27 maja 1990 r. w trybie określonym w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99), a wcześniej w użytkowanie, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159), które przeszło potem w zarząd, bądź jeszcze wcześniej decyzjami władz państwowych wydawanymi na podstawie art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47 poz. 354), oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 354), a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. Nr 67, poz. 332 ze zm.). Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie, mimo udzielonych przez stronę wyjaśnień, brak jest dowodów potwierdzających wydzielenie i objęcie spornych nieruchomości przez P. w takich trybach.

Od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. P. S. A. w W. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie: prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych do rozstrzygnięcia; art. 7 ust. 1 rozporządzenia z 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego błędną wykładnię; art. 5 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie Gminy Miejskiej W., w sytuacji gdy przepis ten nie miał w sprawie zastosowana; art. 16 ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego niezastosowanie i w następstwie przyjęcie, iż sporna nieruchomość stała się z mocy prawa własnością Gminy W.; art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu. Przedstawiając i uzasadniając te zarzuty P. S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2008 r. sygn. I S.A./Wa 1044/08 uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] kwietnia 2008 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie wyjaśniła, czy dla przedmiotowej nieruchomości była bądź jest urządzona i prowadzona księga wieczysta, jakie wpisy księga ta zawiera i czy informacje w niej zawarte pozwalają na ustalenie od kiedy i na jakiej podstawie sporny grunt znajdował się we władaniu [...], a także jaki miał rzeczywisty charakter. Co prawda w materiale aktowym znajduje się wezwanie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 31 stycznia 2008 r., skierowane do pełnomocnika P. S.A. Oddziału w W., wzywające Spółkę do wyjaśnienia okoliczności dotyczących istnienia i treści księgi wieczystej dla działki nr [...], jednakże nadesłana Komisji odpowiedź P. S.A. z dnia 14 lutego 2008 r. kwestii tych nie wyjaśnia.

W tej sytuacji – wobec niewykazania przez P. S.A. faktu istnienia księgi wieczystej i jej treści – obowiązkiem Komisji było przeprowadzenie z urzędu postępowania wyjaśniającego we wskazanym wyżej zakresie. Z przepisów art. 7 i art. 77 KPA wynika bowiem, że postępowanie administracyjne, również to prowadzone po wniesieniu odwołania, oparte jest na zasadzie oficjalności. Oznacza to, że na organie administracji ciąży z urzędu obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy, który odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy (prawdzie materialnej), a nie temu przedstawionemu przez strony (prawdzie formalnej). Przepisy KPA zakładają więc aktywną rolę organu administracji w procesie ustalania faktów mających istotne znaczenie dla sprawy, określenia jakie dowody należy przeprowadzić na ich poparcie oraz podjęcia decyzji jakie i w stosunku do kogo podjąć czynności procesowe, aby zgromadzić stosowny materiał dowodowy. Przepisy KPA nie przewidują bowiem, że to strony zobowiązane są do gromadzenia i przedstawiania dowodów na poparcie swoich twierdzeń. W tym zakresie strony są jedynie uprawnione. Na gruncie postępowania administracyjnego nie do zaakceptowania jest bierna postawa organu polegająca na przerzuceniu na stronę obowiązków z art. 7 i 77 k.p.a.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie został należycie wyjaśniony stan faktyczny i prawny sprawy, przez co wywody Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczące legitymacji P. S.A. jako strony (art. 28 k.p.a.) i braku tytułu prawnego P. do spornego gruntu, należało uznać za przedwczesne.

W tej sytuacji Sąd uznał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa przeprowadziła w sprawie postępowanie z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję komunalizacyjną Wojewody [...] z [...] października 2006 r. W uzasadnieniu Komisja przedstawiła obszernie przebieg dotychczasowego postępowania w tej sprawie, a następnie wykładnię przepisów art. 5 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, w tym pojęcie mienia należącego do przedsiębiorstwa państwowego, oraz przytoczyła orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych dotyczących tego zagadnienia, z których wynika, że chodzi o należenie mienia w sensie prawnym, a nie faktycznym.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że argumentacja przytoczona w odwołaniu zmierza do wykazania, iż sporne mienie nie należało do terenowego organu administracji publicznej stopnia podstawowego z tej racji, że należało do P. w oparciu o tytuł prawny wywodzony z przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Przedsiębiorstwo P. nie mogło wywodzić tytułu prawnego (zarządu) do spornego mienia z norm prawa powszechnie obowiązującego, przyjmując jego powstanie ex lege. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, istnienia zarządu nie można domniemywać. Zarząd mógł powstać jedynie w drodze decyzji administracyjnej właściwego organu, na podstawie umowy zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazanie między państwowymi jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, umowy zawartej przez te jednostki albo na podstawie umowy kupna nieruchomości zawartej z jej właścicielem. Nie można przyjąć poglądu, że zarząd przedmiotowej nieruchomości mógł powstać na rzecz P. z mocy samego prawa. Akt normatywny musiałby wymieniać konkretnie oznaczone nieruchomości albo przynajmniej określać ich granice, co w tym przypadku nie miało miejsca.

Brak jest podstaw do wywodzenia tytułu prawnego do nieruchomości ze wskazanych w odwołaniu przepisów art. 7 ust. 1 rozporządzenia z 24 września 1926 r. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych dotyczących przejmowania przez Państwo Polskie majątku położonego na Ziemiach Zachodnich. Proces ten odbywał się na zasadzie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62). Jak wynika z art. 2 powołanej ustawy oraz rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r., na własność Państwa bez odszkodowania przeszły m.in. przedsiębiorstwa przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe Rzeszy Niemieckiej. Wśród nich koleje niemieckie na obszarze Ziem Zachodnich wraz całym ich majątkiem. Ponieważ majątek ten przeszedł na własność Państwa z mocy prawa, nie nabyły do niego praw majątkowych jednostki przedsiębiorstwa P., gdyż stał się on mieniem ogólnonarodowym z mocy ustaw. Tylko właściwe organy mogły o nim decydować i ustanawiać prawa rzeczowe do tego mienia na rzecz innych podmiotów.

Podstaw takich nie ma również w postanowieniach art. 16 ustawy z 27 kwietnia 1989 r., zgodnie z którym P. gospodaruje wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę. Zarówno wydzielenie jaki obejmowanie przez państwowe osoby prawne (w tym przedsiębiorstwa takie jak P.), przekazywanych im przez właściwy organ państwa, państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd następowało przed dniem 27 maja 1990 r. w trybie określonym w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a wcześniej na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), które przeszło następnie w zarząd, bądź jeszcze wcześniej decyzjami władz państwowych wydawanymi na podstawie art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354) a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. Nr 67, poz. 332 ze zm.).

Przepis art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. nie stanowi zatem samodzielnej podstawy uzasadniającej tytuł prawny P. do posiadanego mienia. Powołane regulacje prawne określały sformalizowane tryby wydzielania i obejmowania mienia państwowego. W rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów potwierdzających wydzielenie i objęcie spornych nieruchomości przez P. w takich trybach.

Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym zgodnie z zaleceniami Sądu w zakresie istnienia i treści księgi wieczystej spornej nieruchomości, nie wykazało aby strona dysponowała na dzień 27 maja 1990 r. jednym ze wskazanych wyżej dokumentów potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości. Brak po stronie P. tytułu prawnego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych i tym samym podlegała komunalizacji z mocy prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. S.A. zarzuciła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. naruszenie następujących przepisów prawa materialnego i procesowego:

art. 4 ust. 1, art. 6 i 7 rozporządzenia z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe oraz art. 4 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o zarządzie Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 51, poz. 2950), art. 37 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że do powstania tytułu prawnego do nieruchomości niezbędne było wydanie decyzji administracyjnej bądź zawarcie umowy o nabyciu nieruchomości w warunkach, gdy powołane przepisy wskazują na normę rangi ustawowej jako źródło zarządu i użytkowania nieruchomości państwowych;

art. 37 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach w związku z art. 12 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach oraz w związku z art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że jednostka taka musi legitymować się decyzją administracyjną w zakresie zarządu lub użytkowania mienia państwowego, gdy z przedmiotowych aktów wynika, iż istnieje pewna kategoria nieruchomości, na których zarząd lub użytkowanie obowiązuje mimo braku decyzji administracyjnych;

art. 16 ust. 1-3 oraz art. 50 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym PKP poprzez ich niezastosowanie i odmowę uznania, że przedmiotowa nieruchomość jako mienie skarżącego do niego należała;

art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowe poprzez jego niezastosowanie;

art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez ich błędną interpretację i zastosowanie w warunkach braku przesłanek do uznania, iż mienie to może zostać uznane za należące do terenowych organów administracji rządowej lub przedsiębiorstw, dla których organy te pełnią funkcje założycielskie w warunkach, gdy sporna nieruchomość nie może zostać zakwalifikowana do nieruchomości wskazanych w tych przepisach;

art. 5 ust. 1 powyższej ustawy w związku z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP poprzez uznanie, że zwrot "należący do" jest tożsamy z udokumentowanym prawem zarządu, podczas gdy treść powołanych przepisów wskazuje na to, że negatywną przesłanką komunalizacyjną jest również samo posiadanie gruntu przez P.;

art. 11 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w związku z art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie;

art. 2 ustawy z dnia 2 stycznia 1946 r. o przejęcie na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez jego niezastosowanie;

art. 7 k.p.a. przez to, że orzekające w sprawie organy złamały zasadę prawdy obiektywnej i nie wyjaśniły wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a w szczególności charakteru władania przez P. sporną działką;

art. 77 k.p.a., gdyż organy zaniechały gromadzenia materiału dowodowego, który mógłby potwierdzić okoliczność faktyczną istotną w sprawie co do istnienia zarządu P. W sprawie brak jest informacji o tym, by organy występowały do Archiwum Państwowego o odpisy decyzji w sprawie zarządu;

art. 76 k.p.a. ponieważ organy wbrew dyspozycji tego przepisy, nakazującego dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy i przyjęły, że potwierdzenie istnienia zarządu może nastąpić wyłącznie przez przedłożenie decyzji w sprawie oddania nieruchomości w zarząd, co stanowi nieuprawnione i nieuzasadnione zamknięcie katalogu dowodowego.

Przedstawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].

W dalszej części skargi przedstawione zostało obszerne uzasadnienie zgłoszonych zarzutów i przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie.

Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie i szczegółowo odniosła się do przedstawionych w niej zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Wbrew twierdzeniom skarżącej brak jest podstaw do wywodzenia tytułu prawnego do nieruchomości ze wskazanych przepisów art. 4 ust. 1, art. 6 oraz 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe. Również art. 16 ust. 1-3 oraz art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe nie daje podstaw do przyjęcia, iż przedmiotowe mienie należało do P. Zarówno wydzielania jaki obejmowanie przez państwowe osoby prawne, w tym P., przekazywanych im przez właściwe organy państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd następowało przed 27 maja 1990 r. w trybie określonym art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Dz. U. Nr 22, poz. 99). Zgodnie z tym przepisem państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Przed wejściem w życie powołanej wyżej ustawy, proces ten odbywał się na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.).

Wskazane w skardze przepisy nie stanowiły samodzielnej podstawy uzasadniającej tytuł prawny P. do posiadanego mienia. Powołane regulacje prawne określały sformalizowane tryby wydzielania i obejmowania mienia państwowego. W rozpatrywanej sprawie brak jest dowodów potwierdzających wydzielenie i objęcie spornych nieruchomości przez P. w takich trybach. Proces przejmowania majątku na Ziemiach Zachodnich, w skład których wchodziła Gmina W., odbywał się na zasadzie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w spawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62). Z ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. oraz powołanego wyżej rozporządzenia na własność Państwa przeszły m.in. przedsiębiorstwa przemysłowa, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe Rzeszy Niemieckiej, a wśród nich koleje na obszarze Ziem Zachodnich wraz z całym ich majątkiem. Ponieważ majątek ten przeszedł na własność Państwa z mocy prawa nie nabyły do niego prawa jednostki przedsiębiorstwa państwowego P. Wobec tego tylko właściwe organy państwowe mogły decydować o przejętym majątku i ustanawiać prawa rzeczowe do tego mienia na rzecz innych podmiotów.

Nie doszło też do naruszenia art. 11 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Przepis ten wyłącza spod komunalizacji mienie służące wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwych organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Przedsiębiorstwo P. nie może być uznane za organ administracji rządowej i nie można uznać, że jego mienie służyło bezpośrednio wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości takich organów z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa.

Brak też podstaw do stanowiska, że doszło do naruszenia art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe. Grunty spełniające warunki z art. 34 tej ustawy nie podlegają komunalizacji z dniem 1 czerwca 2003 r., dlatego też regulacja ta nie ma znaczenia dla komunalizacji z dniem 27 maja 1990 r. Przepis art. 34a nie dotyczy postępowań komunalizacyjnych wszczętych na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. K 30/03 (OTK-A 2005/4/35) stwierdził, że art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 10 maja 1990 r.

W ocenie Sądu nie zostały naruszone przepisy postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że P. nie dysponuje tytułem prawnym do przedmiotowego mienia. W ponownym postępowaniu zwrócono się do Sądu Rejonowego dla W. IV Wydział Ksiąg Wieczystych o udzielenie informacji w kwestii istnienia księgi wieczystej dla działki nr [...] [...]. Z nadesłanej informacji Sądu wynika, że nieruchomość ta nie posiada urządzonej księgi wieczystej. Tym samym należy przyjąć, że zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej została wydana z uwzględnieniem postanowień art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i stosownie do zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2008 r. sygn. I SA/Wa 1044/08 oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania w sprawie.

Zauważyć też należy, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika stanowisko, że określenie "należące do", użyte w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oznacza przynależność mienia państwowego w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym, z zatem przynależność na podstawie określonego tytułu prawnego (np. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1295/06, LEX 194864). Stwierdzić więc trzeba, że niewskazanie przez P. tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowego gruntu sprawa, że grunt ten objęty jest przesłanką określoną w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i w konsekwencji podlega komunalizacji z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. I OSK 1947/06).

Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.