Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2711/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Agencja Mienia Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 6 pkt 3
journal: Dz.U. 1995 nr 86 poz 433
law: Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1943/19 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia 2 lipca 2019 r. nr BP-DZ.4301.17.2019/2 w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty i wezwania do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia mieszkaniowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. T. na rzecz Prezesa Agencji Mienia Wojskowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1943/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. T. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z 2 lipca 2019 r., nr BP-DZ.4301.17.2019/2, w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty i wezwania do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia mieszkaniowego.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Skarżący pełni zawodową służbę wojskową od 27 grudnia 2011 r. w garnizonie w B. i od 28 grudnia 2011 r. do 30 listopada 2018 r. realizował prawo do zakwaterowania w formie świadczenia mieszkaniowego. Z tego tytułu skarżącemu wypłacono łącznie kwotę 74 816,13 zł, tj. 900 zł miesięcznie w okresie od stycznia 2012 r. do listopada 2018 r. oraz 116,13 zł za 4 dni grudnia 2011 r.

W dniu 14 grudnia 2018 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w B. powziął informację, w oparciu o wniosek skarżącego z 14 grudnia 2018 r. o wypłatę świadczenia mieszkaniowego, że nabył on od gminy lokal mieszkalny [...] w T. przy ul. [...]. W dniu 18 grudnia 2018 r. do organu wpłynęła kopia aktu notarialnego nr [...] z 25 listopada 2004 r., potwierdzająca ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego przez Gminę [...] i sprzedaż lokalu (w ramach współwłasności) skarżącemu z 80% bonifikatą. W związku z powyższym pismem z 11 stycznia 2019 r. Dyrektor wezwał skarżącego do zwrotu nadpłaconego świadczenia mieszkaniowego, wypłaconego nienależnie w łącznej kwocie 74 816,13 zł za okres od 28 grudnia 2011 r. do 30 listopada 2018 r. Skarżący nie zwrócił ww. kwoty.

Decyzją z 13 maja 2019 r., [...] wydaną w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2308 ze zm.; dalej: "ustawa o AMW") oraz art. 21 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 6 pkt 3, art. 24 ust. 5, art. 48d ust. 1, ust. 7 i ust. 12-13 ustawy o zakwaterowaniu, stwierdził nadpłatę i wezwał skarżącego do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia mieszkaniowego na jego rzecz za okres od 28 grudnia 2011 r. do 30 listopada 2018 r. w kwocie 74 816,13 zł.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżący zakwestionował obowiązek poinformowania Dyrektora o fakcie nabycia z bonifikatą przed powołaniem do służby lokalu mieszkalnego, ponieważ z treści art. 24 ust. 5 ustawy zakwaterowaniu wynika, że obowiązek ten dotyczy żołnierza zawodowego nabywającego lokal. Wskazał również na sprzeczność ustaleń organu pierwszej instancji z materiałem dowodowym odnośnie powzięcia w dniu 18 grudnia 2018 r. informacji o fakcie nabycia przedmiotowego lokalu, podczas gdy skarżący we wnioskach o wypłatę świadczenia mieszkaniowego przedstawiał stosowne informacje, przywołując podstawę nabycia – akt notarialny.

Decyzją z 2 lipca 2019 r. Prezes Agencji Mienia Wojskowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 4, art. 120 i art. 121 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2308 ze zm.; dalej: "ustawa o AMW") oraz art. 48d ust. 1, ust. 12 i ust. 13 w związku z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, po rozpatrzeniu odwołania M. T., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w B. z 13 maja 2019 r.

W uzasadnieniu podkreślił, że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje okoliczność, iż w dacie nabycia przedmiotowego lokalu skarżący nie był żołnierzem zawodowym. Przepis art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu nie odnosi się do kwestii czasu, w jakim miało miejsce nabycie lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego, jak również nie precyzuje żadnych innych okoliczności, w których doszło do nabycia lokalu. Tak ogólne sformułowanie, pozwala przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było szerokie ujęcie omawianego wyłączenia, obejmujące przypadki, gdy osoba posiadająca obecnie status żołnierza kiedykolwiek skorzystała z pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne tam wskazane. Zaaprobowanie stanowiska skarżącego prowadziłoby do możliwości korzystania z pomocy w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych więcej niż jeden raz, a w konsekwencji do nieuzasadnionego podwójnego osiągnięcia korzyści przez żołnierza, który przed powołaniem do służby zabezpieczył swoje potrzeby mieszkaniowe przy udziale środków publicznych.

Organ drugiej instancji wyjaśnił, że przepisy ustawy z 20 maja 1976 r.

o zakwaterowaniu sił zbrojnych (Dz. U. z 1992 r. Nr 5, poz. 19 ze zm.) oraz ustawy

o zakwaterowaniu w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r., dotyczące zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, dedykowane były nie tylko żołnierzowi zawodowemu, ale i innym osobom uprawnionym, w tym emerytom i rencistom wojskowym, członkom rodziny zmarłego żołnierza i emeryta wojskowego, a także pracownikom cywilnym wojska. Kolejne zmiany ustawowe obowiązujące od 1 lipca 2004 r. do 30 czerwca 2010 r. umożliwiały - za zgodą Ministra Obrony Narodowej - przyznanie prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym osobom innym niż żołnierz zawodowy. Zatem nabycie lokalu mieszkalnego z bonifikatą od Agencji następowało generalnie na rzecz różnych osób uprawnionych, tj. żołnierzy, byłych żołnierzy oraz innych osób. Natomiast uprawnionym do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia mieszkaniowego jest tylko żołnierz zawodowy i w trakcie postępowania w tej sprawie organ bada m.in. czy zaszły przesłanki negatywne wskazane w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu.

Prezes AMW wskazał, iż skarżący, składając w 2012 r. i dwukrotnie w 2016 r. wniosek o wypłatę świadczenia mieszkaniowego, mijał się z prawdą, oświadczając, że nie nabył lokalu mieszkalnego od jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą, w związku z czym obowiązek z art. 24 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu nie został dopełniony, zaś konsekwencje związane z naruszeniem obowiązku obciążają żołnierza. Organ podniósł, że ustawodawca, konstruując normę negatywną określoną w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, objął nią wszelkie stany faktyczne, niezależnie od okoliczności, czy do nabycia lokalu przez żołnierza doszło przed powołaniem do zawodowej służby wojskowej, czy w trakcie jej pełnienia. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie mógł skutecznie nabyć uprawnienia do zakwaterowania, skoro skorzystał z jednej z państwowych form pomocy mieszkaniowej, wymienionej w art. 21 ust. 6 pkt 1 - 5 ustawy o zakwaterowaniu. Zatem organ pierwszej instancji zasadnie zastosował przepisy art. 48d ust. 12 i ust. 13 ustawy o zakwaterowaniu, najpierw wzywając skarżącego do dobrowolnego zwrotu należności (w terminie 14 dni od otrzymania przez żołnierza wezwania), a po bezskutecznym upływie tego terminu, wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu świadczenia i orzekł w decyzji co do istoty.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniósł skarżący.

W odpowiedzi na skargę Prezes AMW wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu kwalifikującym do eliminacji z obrotu prawnego. Zdaniem sądu okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest nabycie przez skarżącego we współwłasności w dniu 25 listopada 2004 r. od [...] lokalu mieszkalnego [...] położonego przy ul. [...] w T. z wykorzystaniem 80% bonifikaty. Nie ulega też wątpliwości, iż skarżący nie był wówczas żołnierzem.

W ocenie sądu w niniejszej sprawie skarżący w pierwszym wniosku z 5 stycznia 2012 r. o wypłatę świadczenia mieszkaniowego przy adresie zajmowanego lokalu wskazał, że lokal zajmuje na podstawie aktu notarialnego, lecz w dalszej części tego wniosku w pkt 15 o treści: nabyłem lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Wojskowej Agencji mieszkaniowej lub jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia zaznaczył odpowiedź "nie".

W ponownym wniosku z 30 maja 2016 r. skarżący podał, iż przedmiotowy lokal zajmuje na podstawie darowizny, a w pkt 16 wniosku stanowiącym zapytanie o nabycie lokalu z bonifikatą ponownie udzielił odpowiedzi przeczącej. W kolejnym wniosku z 7 grudnia 2016 r., jako źródło nabycia przedmiotowego lokalu, wskazał "spadek", a w pkt 17 wniosku oświadczył, że nie nabył lokalu mieszkalnego z bonifikatą. Dopiero we wniosku z 14 grudnia 2018 r. skarżący napisał, iż przedmiotowy lokal nabył od "Urzędu Miasta/Gminy", zaś w pkt 17 wniosku kolejny raz podał, że nie korzystał z bonifikaty. Ww. akt notarialny, który wpłynął do Dyrektora 18 grudnia 2018 r., pozwolił organom prowadzącym postępowanie na ustalenie, że w latach 2012–2018 skarżący we wnioskach o wypłatę świadczenia mieszkaniowego nie podawał prawdy, wskazując, iż nie korzystał z bonifikaty. Wpisując we wniosku z 14 grudnia 2018 r. (odmiennie niż w poprzednich wnioskach), jako zbywcę przedmiotowego lokalu "Urząd Miasto/Gmina", skarżący wzbudził uzasadnione wątpliwości organu, czy nabycie mieszkania nie nastąpiło z bonifikatą. Organ zatem zweryfikował wpisane do wniosku dane. Dlatego zdaniem sądu pierwszej instancji nietrafny jest zarzut skarżącego, że Dyrektor wiedział wcześniej (tj. przed 18 grudnia 2018 r.) o fakcie nabycia lokalu mieszkalnego od [...], skoro skarżący konsekwentnie we wnioskach oświadczał, iż nie korzystał z bonifikaty. Nie ma też znaczenia dla sprawy okoliczność, że organ skontrolował prawdziwość danych zawartych we wniosku skarżącego dopiero w 2018 r., a nie wcześniej.

Sąd ten podzielił stanowisko Prezesa AMW, iż data nabycia lokalu mieszkalnego nie ma znaczenia przy ocenie czy samo nabycie lokalu mieszkalnego z bonifikatą od jednostki samorządu terytorialnego, skutkuje tym, że organ nie może pozytywnie rozpatrzyć wniosku żołnierza o wypłatę świadczenia mieszkaniowego. W ocenie sądu z treści art. 21 ust. 6 ustawy o zakwaterowaniu wyłączone jest uprawnienie żołnierza zawodowego do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek nabył kiedykolwiek lokal mieszkalny z bonifikatą od wskazanych w powyższym przepisie podmiotów. Wbrew stanowisku skarżącego, ww. przepis nie wyłącza prawa do zakwaterowania, a tym samym i prawa do świadczenia mieszkaniowego jedynie w przypadku gdy nabycie lokalu od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego miało miejsce w okresie pozostawania żołnierzem zawodowym.

Zdaniem sądu nie ma wpływu na wynik sprawy okoliczność, iż skarżący nabył lokal z 80% bonifikatą we współwłasności, podobnie jak to czy lokal ten zajmował ani to czy nadal jest w jego (bądź jego rodziny) posiadaniu. Celem wynikającym z art. 21 ustawy o zakwaterowaniu jest zakwaterowanie żołnierza i jego rodziny w jeden ze sposobów przewidzianych w tym przepisie, przy czym takie wyjątkowe prawo, jak zakup mieszkania z bonifikatą w cenie nabycia, można wykorzystać tylko jeden raz. W ocenie sądu pierwszej instancji organy wydały kwestionowane w sprawie decyzje po należytym poczynieniu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych. W postępowaniu dowodowym zachowane zostały reguły wynikające z norm zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd nie podzielił więc zarzutu skargi, że naruszono art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Również zarzut nieuwzględnienia okoliczności, iż skarżący nabył lokal mieszkalny przed powołaniem go do zawodowej służby wojskowej nie mógł odnieść zamierzonego skutku. O zakresie niezbędnego w sprawie postępowania dowodowego organ administracji publicznej decyduje, kierując się normą prawa materialnego, która stanowi podstawę rozstrzygnięcia. Przyjęta wykładnia przepisów materialnoprawnych uzasadniała uznanie argumentów skarżącego, jako pozostających bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok

w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji. Nadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie i o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie

w wyczerpujący sposób w uzasadnieniu, czy i jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia miał fakt:

1.1. wcześniejszego przygotowania formularzy wniosków o przyznanie spornego świadczenia skarżącemu w sposób pozwalający na różną interpretację wypełnianych rubryk przez organy administracji, nie zaś przez skarżącego;

1.2. nieustalenia czy skarżący, będący współwłaścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w ogóle korzystał z tego lokalu, poza adresem do korespondencji, czy też w całości korzystała z niego współwłaścicielka - siostra skarżącego, a co za tym idzie, sam tytuł prawny skarżącego nie przekładał się na posiadanie przez niego kwatery;

1.3 pominięcia faktu, iż skarżący, w trakcie procedury aplikacyjnej o sporne świadczenie nigdy nie zataił posiadanego prawa do lokalu mieszkalnego,

w formularzach wskazując wprost, że podstawą nabycia jest akt notarialny.

2. z ostrożności procesowej, na wypadek niepodzielenia powyższych zarzutów, zarzucił także na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu art. 24 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu poprzez przyjęcie, iż M. T. był zobowiązany do poinformowania Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w B. o fakcie nabycia z bonifikatą przed powołaniem do służby wojskowej lokalu mieszkalnego położonego w T., podczas gdy z treści przywołanego przepisu należy wywieść, iż obowiązku tego obowiązany jest dopełnić żołnierz zawodowy nabywający lokal, będąc już powołanym do służby.

3. art. 21 ust. 1, 2, 4 i 6 ustawy o zakwaterowaniu poprzez przyjcie, iż M. T. nie przysługuje prawo do zakwaterowania, bowiem nabył on z bonifikatą w 2004 r. lokal mieszkalny położony w T., podczas gdy nie ustalono czy istotnie skarżący skorzystał z przedmiotowego lokalu na potrzeby mieszkaniowe, czy też skorzystała z niego wyłącznie jego siostra - współwłaścicielka.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany podstawami w niej zawartymi, z urzędu może brać pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przechodząc do oceny skargi kasacyjnej, wskazać należy, iż przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja w sprawie zobowiązania skarżącego do zwrotu świadczenia mieszkaniowego, nadpłaconego za okres od 28.12.2011 r. do 30.11.2018 r. Z akt administracyjnych wynika, iż w okresie tym skarżący pobierał świadczenie mieszkaniowe, w sytuacji gdy skarżący nabył w dniu 25 listopada 2004 r. lokal mieszkalny od gminy z bonifikatą wynoszącą 80%. Okoliczności tej skarżący nie ujawnił organowi, gdy skierował po raz pierwszy wniosek o wypłatę świadczenia mieszkaniowego w dniu 5 stycznia 2012 r. oraz w dwóch kolejnych wnioskach z 2016 r. Oświadczał na specjalnych formularzach, że nie nabył on lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia ceny nabycia. W jednym z formularzy wskazał, że lokal nabył z tytułu darowizny, a w innym, że z tytułu spadku. Dopiero we wniosku z 14 grudnia 2018 r. wskazał, że przedmiotowy lokal nabył od gminy, lecz ponownie zaznaczył, że nie korzystał z bonifikaty. Okoliczność tę ustalił organ, który w dniu 18 grudnia 2018 r. uzyskał od gminy informację, że lokal został nabyty od niej z bonifikatą wynoszącą 80% wartości lokalu.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu żołnierzowi zawodowemu od dnia wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe do dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej przysługuje prawo do zakwaterowania na czas pełnienia służby wojskowej w miejscowości, w której żołnierz pełni służbę, albo w miejscowości pobliskiej albo za jego zgodą w innej miejscowości. Przepis art. 21 ust. 2 i 3 ustawy o zakwaterowaniu uprawnia zaś żołnierza służby stałej do wyboru jednej spośród następujących form zakwaterowania: przydziału kwatery (lokalu mieszkalnego) na czas pełnienia służby, przydziału miejsca w internacie (kwaterze internatowej), wypłaty świadczenia mieszkaniowego. Z kolei w art. 21 ust. 6 pkt 1-5 ustawy o zakwaterowaniu zostały enumeratywnie wyliczone przesłanki negatywne, które wyłączają dopuszczalność realizacji prawa do zakwaterowania. Jedną z nich jest nabycie lokalu mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia (art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu).

W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że celem wynikającym z art. 21 ustawy o zakwaterowaniu jest zakwaterowanie żołnierza w jeden ze sposobów przewidzianych w tym przepisie, a takie wyjątkowe prawo jak zakup mieszkania z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia żołnierz może wykorzystać tylko jeden raz. Zaś sformułowanie art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu pozwala przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było szerokie ujęcie omawianego wyłączenia, obejmujące przypadki, gdy żołnierzowi lub jego małżonkowi kiedykolwiek udzielono pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne tam wskazane (m.in. wyroki NSA: z 12 lutego 2020 r. I OSK 1688/18; z 26 września 2018 r. I OSK 2559/16; z 25 lutego 2015 r. I OSK 1240/13).

W orzecznictwie dominuje pogląd, że dla wyłączenia uprawnienia do zakwaterowania w świetle przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy wystarczający jest wyłącznie fakt nabycia lokalu od podmiotu publicznoprawnego na preferencyjnych warunkach, bez względu na to, kiedy miał on miejsce i bez względu na łączące strony stosunki majątkowe (por. np. wyroki NSA z: 20 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 3038/12; 9 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 454/21; 23 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 4520/21). Z orzecznictwa wynika także, że przepis art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy obejmuje wszystkie możliwe przypadki nabycia lokalu od podmiotów publicznoprawnych z bonifikatą lub pomniejszeniem w cenie nabycia, zaistniałe w różnych konfiguracjach. W wyroku z 27 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 2381/21 (podobnie wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3038/12) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "ratio legis normy zawartej w art. 21 ustawy to prawo do zakwaterowania, ale prawo to jest realizowane w jednej z form, o których mowa w ustępie 2 tego artykułu - m.in. przez wypłatę świadczenia mieszkaniowego i nie przysługuje w przypadkach enumeratywnie wskazanych w ustępie 3 - m.in. wówczas gdy żołnierz lub jego małżonek nabył lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia. Treść przepisu nie uprawnia do konstruowania czy wprowadzania jakichkolwiek dodatkowych warunków wyłączających zaistnienie przesłanki negatywnej w nim zawartej. Analiza wszystkich przypadków wyłączenia prawa do zakwaterowania zawartych w punktach 1-5 ustępu 6 art. 21 ustawy dowodzi, że istotny jest jedynie fakt uzyskania pomocy publicznej w określonej formie (ekwiwalentu, odprawy, bonifikaty w cenie nabycia, itp.)".

Skoro zatem w przedmiotowej sprawie skarżący z takiej pomocy skorzystał, brak było podstaw prawnych do wypłacania mu świadczenia mieszkaniowego w okresie objętym poddaną kontroli decyzją. Treść przepisu nie uprawnia do konstruowania czy wprowadzania jakichkolwiek dodatkowych warunków wyłączających zaistnienie przesłanki negatywnej w nim zawartej, takiej jak wskazana w skardze kasacyjnej data nabycia lokalu, tj. data poprzedzająca rozpoczęcie służby wojskowej, czy też faktyczne zamieszkiwanie żołnierza w nabytym lokalu. Analiza wszystkich przypadków wyłączenia prawa do zakwaterowania zawartych w punktach 1-5 ustępu 6 art. 21 ustawy dowodzi, że istotny jest jedynie fakt uzyskania pomocy publicznej w określonej formie (ekwiwalentu, odprawy, bonifikaty w cenie nabycia, itp.). Z przepisów art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu wynika także, że prawo do świadczenia mieszkaniowego nie przysługuje, jeśli żołnierz nabył prawo do lokalu mieszkalnego od jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą, a dalsze posiadanie tego uprawnienia lub jego utrata nie została w normie materialnej powiązana z dopełnieniem przez organ jakichkolwiek obowiązków informacyjnych względem żołnierza (w tym poinformowania go o konsekwencji nabycia lokalu od gminy z bonifikatą).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu i zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w tym przepisie, a tym samym brak było podstaw, aby przyznać stronie prawo do świadczenia mieszkaniowego i wypłacać je w spornym okresie. Organ miał tym samym podstawę do orzekania o zwrocie świadczenia, które zostało skarżącemu wypłacone nienależnie.

Zgodnie z obowiązującym w dacie orzekania przepisem art. 21 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu w przypadku odmowy przyjęcia kwatery albo innego lokalu mieszkalnego żołnierz służby kontraktowej z dniem złożenia oświadczenia traci prawo do zakwaterowania, w tym w formach zakwaterowania, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, przez okres zajmowania danego stanowiska służbowego, chyba że zmianie ulegną jego uprawnienia do zakwaterowania. Przepis ten nie odnosi się zatem do kwestii, którą wskazuje skarżący w zarzucie drugim. Z tych względów brak było podstaw do uwzględniania zarzutów drugiego i trzeciego.

Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, pisemne motywy powinny ponadto obejmować wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten określa zatem niezbędne elementy uzasadnienia, których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania sądu, który doprowadził do takiego właśnie rozstrzygnięcia. Wskazuje on w swej treści na trzy elementy, które muszą się znaleźć w uzasadnieniu wyroku:

a) opis historyczny sprawy, zawierający prezentację jej okoliczności faktycznych, przebiegu i stanowisk stron do momentu podjęcia ostatecznego rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia bądź innej czynności administracyjnej) zaskarżonego do sądu administracyjnego,

b) prezentacje stanowisk stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym obejmującą w pierwszym rzędzie zarzuty skargi oraz argumenty strony przeciwnej zawarte w odpowiedzi na nią, uzupełnione ewentualnie o stanowiska innych uczestników postępowania oraz

c) stanowisko sądu obejmujące wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem.

Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Podkreślenia wymaga, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 21 września 2017 r., I GSK 1329/15).

Ze względu na zawartość normatywną przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. i jego w gruncie rzeczy techniczny charakter odnoszący się do etapu po zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego i wydaniu wyroku, za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, gdyż względy chronologiczne wskazują, że czynności te miały miejsce przed wydaniem wyroku. Naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. nastąpić może już po wydaniu wyroku – na etapie sporządzania jego pisemnego uzasadnienia. Analiza treści zarzutu pierwszego wskazuje zaś ponad wątpliwość, iż przepis ten służy do wyrażenia przez skarżącego dezaprobaty dla przyjętych za podstawę wyrokowania ustaleń faktycznych. Zamiar ten jest skrywany pod zwrotem "niewskazania w wyczerpujący sposób w uzasadnieniu, czy i jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia miał fakt", lecz już w pkt 1.2. wprost wskazuje, że nie zgadza się z "nieustaleniem" czy skarżący korzystał z lokalu, a w pkt 1.3 z "pominięciem faktu". Pkt 1.1. także dotyczy zakwestionowania ustaleń faktycznych. Tym samym zarzut w zakresie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało uznać za niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.