Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 790/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt 3, art. 30 ust. 1 pkt. 4a
journal: Dz.U. 2017 poz 718
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2021 r. sprawy ze skarg Miasta [...] i M. K. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargi.


UZASADNIENIE

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej również: Komisja) decyzją z [...] stycznia 2020 r., działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267), uchyliła w całości decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r. nr [...] i przekazała sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Decyzja ta została wydana przy uwzględnieniu następujących okoliczności faktycznych i prawnych:

Nieruchomości położone przy ul. [...] ozn. rej. hip. nr [...], nr [...], nr [...], [...], nr [...] i [...] znajdowały się w granicach administracyjnych Miasta [...], na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej: dekret). Nieruchomości te pochodziły z parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" pod numerem wykazu [...], o powierzchni całkowitej [...] ha [...] m2.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2008 r. K. R. zwrócił się o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania tą nieruchomością, która na podstawie dekretu przeszła na własność państwa.

Decyzją z [...] listopada 2011 r. Prezydent [...] na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 11 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 1a i 5 oraz art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm., dalej: u.g.n.), po rozpatrzeniu powyższego wniosku w części dotyczącej nieruchomości hip. o powierzchni [...] m2 o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], ustalił na rzecz M. K. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za przejęte dekretem części tych nieruchomości.

Prezydent [...] ustalił, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2005 r., L.dz. [...] przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność H. R. na mocy wniosku nr [...] z dnia [...] marca 1944 r. W oparciu o postanowienie II Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego [...] z [...] listopada 1992 r., sygn. akt [...] spadek po H. R. zmarłej [...] listopada 1980 r. na podstawie ustawy nabył w całości wnuk K. R., który wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejęte dekretem nieruchomości, będące własnością jego poprzedniczki prawnej. Aktem notarialnym z [...] stycznia 2011 r. J. P. działający w imieniu własnym jako kupujący oraz w imieniu i na rzecz K. R., a także K. S., K. S. i M. K. zawarli umowę sprzedaży spadku i umowę o dział spadku. Na mocy tego aktu notarialnego M. K. uzyskała udział w ¼ części spadku i nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych m.in. numerami hipotecznymi: [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Prezydent [...] na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że według ogólnego planu zabudowania [...] zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. nieruchomości położone przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], [...], [...], [...], [...], [...], powstałe w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" położone były w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o 3 kondygnacjach oraz 50% powierzchni zabudowania. Powyższy plan zawierał wielkości maksymalne, a nie minimalne określone w danej strefie, jak również wysokość i gęstość zabudowań, których nie można było przekroczyć. W ocenie Prezydenta [...] powyższe wskazuje, że grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, a zatem nieruchomość spełnia pierwszy z warunków umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. W kwestii drugiej przesłanki tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. Prezydent [...] wskazał na decyzję Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1971 r., Nr [...] w sprawie lokalizacji inwestycji: budowa wiaty magazynowej dla [...] Zakładów Metalowych "[...]" na terenie położonym w W. przy ul. [...] oznaczonych literami [...] na szkicu sytuacyjnym [...] stanowiącym załącznik do tej decyzji. Zgodnie z wykreśleniem sporządzonym przez geodetę uprawnionego – A. R., lokalizacją tą objęte są przedmiotowe działki. Działki te były też objęte lokalizacją wg. szkicu lokalizacji nr [...], dotyczącego rozbudowy i modernizacji Zakładu Oświetleniowego "[...]" oraz decyzją Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta [...] Nr [...] z [...] stycznia 1975 r. o lokalizacji inwestycji wydaną dla [...] Zakładu Oświetleniowego "[...]" dotyczącą rozbudowy i modernizacji istniejącego Zakładu. Lokalizacja obejmowała obszar [...] ha, zgodnie ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] stanowiącym załącznik do decyzji. W oparciu o powyższe Prezydent przyjął, że pozbawienie byłych właścicieli faktycznej możliwości władania nastąpiło po dniu [...] kwietnia 1958 r., spełnione zatem były obie przesłanki kwalifikujące do wypłaty odszkodowania za działki budowlane.

W dniu [...] października 2018 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej we [...] wniósł sprzeciw od powyższej ostatecznej decyzji Prezydenta [...]. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisja wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie.

Uchylając w całości decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r. o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz M. K. i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Komisja wskazując, że podstawę ustalenia i wypłaty odszkodowania stanowił art. 215 ust. 2 u.g.n., zwróciła uwagę na następujące okoliczności.

Komisja podkreśliła, że obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o odszkodowanie było precyzyjne ustalenie poprzedniego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem, tj. przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. Akt ten wszedł w życie w dniu 21 listopada 1945 r., a więc obowiązkiem organu było dokonanie ustalenia, czy osoba składająca wniosek była poprzednim właścicielem gruntu lub jego następcą prawnym na dzień [...] listopada 1945 r. W tym zaś zakresie – zdaniem Komisji - organ nie ustalił w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu prawo to przysługiwało, ale także wszelkich istotnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Prezydent [...] zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach, co skutkowało przyjęciem ustalenia, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H. R. Prezydent [...] poprzestał jedynie na wskazaniu, że "Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego [...]Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr L.Dz. [...] tytuł własności nieruchomości zapisany był na imię H. R., na mocy wniosku nr [...] z dnia [...] marca 1944 r.". Organ pominął przy tym istotne treści przywołanego zaświadczenia, tj. sformułowanie wskazujące, że "(...) część przedmiotowej księgi hipotecznej uległa zniszczeniu, a na podstawie pozostałej części nie można określić czy zaginiona część zawierała wpisy i jakiej treści, wobec czego księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia 6 lipca 1982 r. oraz nie można wydać zaświadczenia o treści księgi wieczystej". Jak zauważyła Komisja, już z pierwszego zdania przytoczonego zaświadczenia wprost wynika, że część księgi hipotecznej pod nazwą "[...]" inw. Nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów I, II, III i IV uległa zniszczeniu, zaś na podstawie pozostałej części nie można określić czy część zaginiona zawierała wpisy i jakiej treści. W kolejnym akapicie wprost wskazano, iż księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia [...] lipca 1982 r., i z uwagi na to, zaświadczenie o treści księgi nie może być wydane.

Ponadto Komisja zauważyła, że występuje rozbieżność nazwiska notariusza, jak również samej daty sporządzenia aktu notarialnego. W ww. zaświadczeniu wskazano, iż akt na podstawie którego H. R. nabyła prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha [...]m2 ozn. jako "[...]" hip. [...], został "zdziałany [...] lipca 1942 roku za rep. [...] przed A. G. notariuszem w [...]". W tym przedmiocie Komisja podkreśliła, że zaświadczenie Sądu Rejonowego [...]Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr L.Dz. [...] będące jedyną podstawą ustalenia faktycznego w decyzji Prezydenta [...] nie wskazuje w sposób jednoznaczny okoliczności, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie, w tym przede wszystkim w jakim zakresie. W ocenie Komisji, Prezydent [...] opierając swoje ustalenia wyłącznie na ww. zaświadczeniu nie zebrał dostatecznej dokumentacji uprawniającej do przyjęcia takiego wniosku w sprawie, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem. Analiza treści ww. zaświadczenia, zbioru dokumentacji akt księgi dawnej "[...]" hip. [...] oraz pozostałej dokumentacji zebranej w toku sprawy wskazuje, że zaginęła znaczna część dokumentacji ww. dawnej księgi hipotecznej, w tym przede wszystkim akt notarialny z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...], na mocy którego H. R. nabyła własność przedmiotowej nieruchomości, plan złożony pod nr [...] do zbioru tomu I księgi oraz plan złożony pod nr [...] do zbioru dowodów tomu IV. W takim przypadku, wobec niejasności treści przedmiotowego zaświadczenia, jak również braku samego aktu notarialnego, organ prowadzący postępowanie administracyjne winien zachować szczególną ostrożność przy ocenie prawa własności poprzedniego właściciela nieruchomości. Prezydent [...] w takiej sytuacji winien dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację ustaleń, i dokonać także krytycznej jego weryfikacji. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji brak jest jakichkolwiek szerszych rozważań organu w tym zakresie, poprzestano przy tym wyłącznie na fragmentarycznym odesłaniu do treści zaświadczenia Sądu Rejonowego. Organ naruszył zatem zasadę bezpośredniości w prowadzeniu postępowania dowodowego, konstruując bowiem przedmiotowe ustalenie faktyczne nie oparł się na dowodzie o charakterze pierwotnym, lecz wykorzystał w tym celu dowód o charakterze pochodnym. Nie podejmował przy tym czynności umożliwiających bezpośrednie zetknięcie się z przedmiotowym wnioskiem. Zgodnie zaś z powołanym wyżej dokumentem: w treści wniosku nr [...] z [...] marca 1944 r. H. R. figurowała jako właścicielka gruntu o obszarze [...] ha [...] m2 wskazanego na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu I tej księgi, a ponieważ grunt ten został rozparcelowany, zgodnie z planem złożonym pod nr [...] zbioru dowodów tomu IV, działki oznaczone na tymże planie miejskim numerami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Komisja podkreśliła przy tym, że treść analizowanego zaświadczenia Sądu Rejonowego nie wskazuje w sposób precyzyjny okoliczności dobrowolnego odstąpienia przez H. R. Gminie Miasta [...] nieruchomości odchodzących pod regulację ulic [...] i pięciu projektowanych, prostopadłych do ulicy [...], tj. gruntu o powierzchni [...] h [...] m2 oraz odchodzącego pod użyteczność publiczną placu o powierzchni [...] m2. Sformułowanie zaś zawarte w treści zaświadczenia: "Do działu II wykazu została zaprojektowana następująca treść: H. R. a/ co do gruntu o obszarze [...] ha [...] m2, odchodzącego pod regulacje ulic [...] i pięciu projektowanych w granicach określonych na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu [...] tej księgi literami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]; b/ co do gruntu o obszarze [...] m2, odchodzącego na cele użyteczności publicznej, w granicach określonych na tymże planie [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]; c/ co do działek oznaczonych na tymże planie: nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2 i nr [...] o obszarze [...] m2" - jest zaś nieprecyzyjne i lakoniczne, przy czym nie oddaje istoty projektowanej w tym czasie treści wpisu. Prawidłowe odkodowanie tego zapisu analizowanego zaświadczenia następuje dopiero po zestawieniu tej treści z pełną treścią odpowiednich aktów notarialnych. Powyższe zaś czynności prawne zostały dokonane aktami notarialnymi z [...] lutego 1943 r. nr rep. [...] oraz [...] lutego 1943 r. nr repertorium [...] zeznanymi przed K. J. Czynności te niewątpliwie miały miejsce przed datą sporządzeniem wniosku z marca 1944 r. Ponadto wskazane akty notarialne znajdowały się w zbiorze dokumentów Sądu Rejonowego wystawiającego przedmiotowe zaświadczenie.

Dalej Komisja zaznaczyła, że zgodnie z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr repertorium [...] sporządzonego przez notariusza W. R., H. R. i Z. U. oświadczyły, iż H. R. będąc właścicielką nieruchomości położonej w W. na [...], urządzonej w księdze wieczystej [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wydzielonej z księgi wieczystej "[...]", powiatu [...], z tej nieruchomości sprzedała Z. U. działkę gruntu niezabudowaną o powierzchni [...] m2, położoną w W. przy ulicy [...], oznaczoną nr [...] i projektowanym nr hipotecznym [...] i że akt sprzedaży wymienionej działki został zawarty przez nie oświadczające w końcu lipca roku 1944, jednak nie pamiętają nazwiska notariusza, który akt ten sporządził, przy czym akt ten ujawniony został w pomienionej księdze wieczystej, lecz księga ta zaginęła w czasie ewakuacji hipoteki w roku 1944 i posiadane przez U. wypisy aktu kupna uległy spaleniu w czasie działań wojennych. Przedmiotowym aktem notarialnym ww. potwierdziły sprzedaż działki nr [...], o powierzchni [...] m2. Zestawienie zaś treści analizowanego zaświadczenia z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr rep. [...] kreuje kolejne wątpliwości co do wiarygodności powołanego dokumentu, przede wszystkim w kontekście dokonania ustalenia przez organ okoliczności, iż H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie. Komisja podkreśliła bowiem, że analizowane zaświadczenie Sądu Rejonowego opiera się na treści wniosku nr [...] z [...] marca 1944 r. W ocenie Komisji, budowanie ustalenia, że H. R. była poprzednią właścicielką na podstawie ww. wniosku jest niepewne i nieprecyzyjne - gdyż przedmiotowy dokument obliguje na datę odległą do dnia [...] listopada 1945 r. (tj. ostatniego dnia przed wejściem w życie dekretu). Ponad 1,5 roczna przerwa nie pozwala na jednoznaczne wykluczenie okoliczności, iż H. R. od dnia [...] marca 1944 r. do dnia [...] listopada 1945 r. nie dokonywała kolejnych rozporządzeń przedmiotowymi nieruchomościami. Tym bardziej mając na uwadze okoliczność, że H. R. w lipcu 1944 r. dokonała rozporządzenia nieruchomością hip. [...] na rzecz Z. U.

Ponadto, Komisja zwróciła uwagę na okoliczność, że w treści aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr repertorium [...] H. R. i Z. U. nie wymieniają dawnych działek hipotecznych nr [...] i [...] jako wchodzących w skład własności H. R. Natomiast w treści analizowanego zaświadczenia Sądu Rejonowego dawne działki hip. [...] i [...] zostały wymienione jako należące do H. R.

Komisja podkreśliła, że złożony w sprawie wniosek K. R. dotyczył odszkodowania za całą przedmiotową nieruchomość o obszarze [...] ha [...] m2, przy czym to organ podjął decyzję o rozbiciu jego rozpoznania na szereg kolejnych decyzji, a więc na wydaniu decyzji częściowych zgodnie z treścią art. 104 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu zaś decyzji brak jakiejkolwiek argumentacji co do przyczyny zastosowania ww. normy. Organ nie wskazał zaś, ani nie wyjaśnił metodologii jaką przyjmował przy podziale na poszczególne decyzje rozpoznanie niniejszego wniosku o odszkodowanie.

W związku z powyższym Komisja stwierdziła, że ustalenia w opisanym wyżej zakresie kontrolowanej decyzji są nieprecyzyjne, niepełne i niejasne, a przy tym budzą uzasadnione wątpliwości, bowiem organ nie zetknął się ze wszystkimi istotnymi dokumentami sprawy w toku prowadzonego postępowania w sposób bezpośredni, jak również części z nich w ogóle nie zgromadził. Z tego względu koniecznym będzie usunięcie dostrzeżonych przez Komisję naruszeń przez organ przy ponownym rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie. Opisane powyżej naruszenia, w ocenie Komisji, stanowią naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym jej ponowne rozpoznanie, bowiem miały one wpływ na wynik wydanego rozstrzygnięcia, gdyż ustalenia organu w tym zakresie kluczowej okoliczności sprawy, tj. następcy prawnego dawnej właścicielki nieruchomości są wysoce niepewne i budzą wątpliwości.

Niezależnie od powyższego Komisja wskazała, że pomimo zaginięcia aktu notarialnego z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...], na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji możliwym do ustalenia jest, że przedmiotowy akt notarialny został sporządzony przez niemieckiego notariusza w Generalnym Gubernatorstwie A. E. Powyższe jest o tyle istotne, gdyż w takim przypadku nie jest wykluczona okoliczność, że na mocy obowiązującego prawa czynność prawna zeznana przed niemieckim notariuszem w okresie okupacji może okazać się nieważną w oparciu o przepisy Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej z 6 czerwca 1945 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 151, dalej: Dekret o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych). W noweli tego aktu dokonanej w dniu 11 kwietnia 1947 r. (Dz.U. Nr 32, poz. 144) wprowadzono unormowanie, że orzeczenia sądów niemieckich nakazujące wniesienie wpisów w księgach hipotecznych są ważne i rodzą skutki prawne, jeżeli nie zostały oparte na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu albo jego obywatelom lub na nieważnych orzeczeniach albo zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego.

Na podstawie powyższego oraz w oparciu o dokumentację zgromadzoną w zbiorze dokumentacji akt księgi dawnej [...] hip. [...], akt prokuratorskich oraz ustaleń prokuratora zawartych we wniesionym sprzeciwie Komisja stwierdziła, że czynność prawna, na mocy której H. R. nabyła nieruchomość na mocy aktu notarialnego z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...] zeznanego przed niemieckim notariuszem w Generalnym Gubernatorstwie A. E. budzi uzasadnione wątpliwości co do jej ważności w świetle treści art. 1 i ust. 2 Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych. Komisja zwróciła przy tym uwagę na okoliczność, że ww. dokument sygnowany jest godłem III Rzeszy Niemieckiej, tj. wizerunkiem czarnego orła ze swastyką, ponadto opatrzony jest pieczęcią notariusza Dr. A. E. zawierającego także wizerunek symbolu III Rzeszy Niemieckiej. Uzasadnione wątpliwości budzić musi transakcja zakupu nieruchomości dokonana przez H. R. z wysokimi przedstawicielami III Rzeszy Niemieckiej. Trudno ją przy tym uznać za typową tego typu transakcję, dokonywaną przez przeciętnego obywatela Polski w okresie okupacji. W zakresie analizowanej transakcji kupna - sprzedaży nieruchomości zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż wskazana czynność prawna została oparta na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu. Komisja zaznaczyła jednocześnie, że ewentualne stwierdzenie nieważności umowy cywilnoprawnej pozostaje poza zakresem jej kompetencji. Dlatego też, działania Komisji sprowadzone zostały wyłącznie do zasygnalizowania organowi administracji konieczności podjęcia odpowiednich rozważań w tym zakresie, nie wykluczając konieczności skorzystania przez Prezydenta [...] z posiadanego interesu prawnego do wniesienia powództwa na zasadach ogólnych do sądu powszechnego celem rozstrzygnięcia przez Sąd o ważności tego aktu z punktu widzenia regulacji Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych.

W ocenie Komisji uzasadnione wątpliwości budzą także ustalenia organu poczynione w zakresie dotyczącym przesłanki przeznaczenia przedmiotowych działek pod budownictwo jednorodzinne. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez Prezydenta [...] w toku postępowania nie pozwala na jednoznaczne i precyzyjne ustalenie w jakiej określonej strefie planu rzeczywiście przedmiotowe działki się znajdują. Na poczynienie takich kategorycznych ustaleń nie pozwala bowiem materiał dowodowy zawarty w Teczce 1A (niebieski segregator) i zawarta w nim dokumentacja m.in. na k. 28 - 22. Pomimo faktu, że na k. 25 zawarto wykreślenie sporządzone przez geodetę A. R., Komisja zauważyła, że jest ono nieczytelne i nieprecyzyjne. Nadto w wykreśleniu tym nie zawarto wykreśleń dawnych działek hipotecznych, czy też chociażby współczesnych działek. W związku z powyższym niemożliwym jest w tym zakresie zweryfikowanie rzeczywistego położenia określonych działek w danej strefie w sposób precyzyjny. Komisja podkreśliła przy tym, że przedmiotowe wykreślenie dołączone do akt jako załącznik do pisma strony, należało ocenić jako dokument prywatny. Dokumenty prywatne zaś nie przesądzają o zgodności zawartych w nich twierdzeń ze stanem faktycznym. Ich wiarygodność zaś winna być oceniana tak samo, jak innych dowodów w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Komisja zauważyła dodatkowo, że w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego Prezydent [...] zaniechał dokonania czynności w postaci dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na opisaną wyżej okoliczność, która miała istotne znaczenie przy ustalaniu kolejnej kluczowej przesłanki niniejszej sprawy.

Mając zatem na uwadze ogólnikowość i niejasności przedmiotowego planu zabudowy z 1931 r., tj. brak możliwości precyzyjnego odniesienia go do przebiegu dawnych działek hipotecznych przez osobę nieposiadającą odpowiedniej wiedzy specjalistycznej – zasadnym było, zdaniem Komisji, powołanie biegłego specjalisty geodety na okoliczność sporządzenia precyzyjnego wykreślenia zawierającego wykreślenie granic dawnych działek hipotecznych na tym planie. Powyższych wątpliwości nie usuwa także analiza operatów szacunkowych.

Podsumowując Komisja stwierdziła, że w omawianym zakresie organ powinien uzupełnić materiał dowodowy sprawy o precyzyjne i czytelne wykreślenie biegłego specjalisty na przedmiotowym planie zabudowy, uwzględniające przy tym granice dawnych działek hipotecznych, powołanego zgodnie z regulacji określonymi w k.p.a. oraz na podstawie kompletnego materiału dowodowego winien dokonać stosownych ustaleń w sprawie, które następnie w sposób kompleksowy powinny zostać opisane w treści wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Następnie Komisja uznała, że Prezydent [...] nie zbadał w sposób prawidłowy spełnienia drugiej z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. W ocenie Komisji uzasadnienie kontrolowanej decyzji Prezydenta [...] w tym zakresie jest zbyt ogólnikowe i niejasne, przez co nie spełnia w tym zakresie wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W tym zaś przedmiocie organ przede wszystkim dokonuje odesłań do wykreślenia dokonanego przez geodetę uprawnionego A. R. (V. Akta dot. Ustalenia odszkodowania za nieruchomości przy ul. [...] w W. z nieruchomości hip. "[...]" nr [...] o pow. [...] ha [...] m2 Teczka nr [...] k. 33 ). Wykreślenie to jednak stanowiło dowód prywatny (wyjaśnienia strony), sporządzony na zlecenie strony postępowania, który nie zapewnia gwarancji bezstronności. Ponadto, dokonane w nim wykreślenia jak i ich opis, nie pozwalają na dokładne określenie w jakim dokładnie obszarze wskazywane zdarzenie faktyczne dotyczy konkretnej dawnej działki hipotecznej. W niniejszej zaś sprawie Prezydent [...] opiera ustalenia znajdujące odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji w kwestii ustalenia utraty faktycznej możliwości władania na wydawanych decyzjach lokalizacyjnych. W tym miejscu Komisja podkreśliła, że przedmiotowe "ustalenie" zawarte w uzasadnieniu decyzji Prezydenta [...] wskazuje, iż wykreślenie geodety m.in. opiera się na szkicu [...], jednakże wskazany szkic stanowił wyłącznie propozycję lokalizacji planowanej rozbudowy i modernizacji Zakładu "[...]". Zgodnie zaś z treścią decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. o lokalizacji inwestycji wydaną dla [...] Zakładu Oświetleniowego "[...]" dotyczącą rozbudowy i modernizacji istniejącego Zakładu, lokalizacja obejmowała obszar [...] ha zgodnie ze szkicem sytuacyjnym Nr [...].

Ponadto ustaleniom Prezydenta [...] w zakresie dot. przesłanki utraty faktycznej możliwości władania przedmiotową działką przeczy dokumentacja zawarta w Aktach dot. nieruchomości przy ul. [...] w W. użytkowanej przez Zakłady Sprzętu Oświeceniowego "[...]" 1950 - 1991 Teczka nr [...], bowiem z tej dokumentacji m.in. wynika okoliczność, że przedmiotowy teren był w obszarze zainteresowań ówczesnych władz państwowych już od wczesnych lata 50 - tych ubiegłego wieku, o czym świadczy m.in. szkic [...] Dyrekcji Nadzoru Urbanistycznego z [...] sierpnia 1950 r.

Zgodnie zaś z treścią zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z [...] czerwca 1957 r. Prezydium Naczelnej Rady Narodowej w [...] na podstawie uzgodnionej lokalizacji ogólnej wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową Wytwórni Galanterii Metalowej na terenie położonym w [...] na T. przy ul. [...] oznaczonym na załączonym szkicu nr [...] literami [...]. Na podstawie zaś tego szkicu można m.in. ustalić, że realizacja inwestycji została przewidziana na lata 1956 - 1957. Decyzją z [...] czerwca 1957 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] zaakceptowało wniosek Stołecznych Zakładów Metalowych nr [...] w W. o przekazanie w zarząd i użytkowanie gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami [...], [...] na szkicu sytuacyjnym Biura Urbanistycznego [...] nr [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] czerwca 1957 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowy teren został ww. lokalizacją wydaną na podstawie lokalizacji ogólnej [...]: z [...] października 1956 r. przewidziany dla [...] Zakładów Metalowych nr [...] pod Wytwórnię Galanterii Metalowej.

Natomiast zgodnie z treścią protokołu zdawczo-odbiorczego Prezydium Rady Narodowej w [...] [...] Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej z [...] listopada 1957 r. nieruchomość [...] położona przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami [...] na szkicu sytuacyjnym Biura Urbanistycznego [...] nr [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1957 r., dot. decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] nr [...] z [...] czerwca 1957 r. zezwoliło na objęcie w posiadanie nieruchomości w celu budowy wytwórni metalowej. W wykonaniu powyższej decyzji przedstawiciel Prezydium Rady Narodowej w [...] przekazał przedstawicielom [...] Zakładów Metalowych nr [...] w posiadanie niezabudowany teren nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami [...] na szkicu sytuacyjnym Biura Urbanistycznego [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] stanowiącym załącznik do zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1957 r.

Dokonując zatem oceny ww. materiału dowodowego we wzajemnym powiązaniu, uwzględniając przy tym również mapę sytuacyjną terenu położonego w [...] dziel. [...]. przy ul. [...] nr [...] stanowiącą integralną część decyzji o lokalizacji inwestycji nr [...], mapę sytuacyjną dla celów prawnych części nieruchomości hipotecznych pn. hip. nr [...] sporządzoną we wrześniu 1975 r. przez J. Z. (Akta dot. Ustalenia odszkodowania za nieruchomości przy ul. [...] w W. z nieruchomości hipot. "[...]" nr [...] o pow. [...] ha [...] m2 Teczka nr 22 k. 34) oraz fotografię lotniczą terenu ul. [...] z 1960 r (akta [...] k. 225) należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zachodzi możliwość utraty przez dawną właścicielkę faktycznego władztwa nad przedmiotową nieruchomością przynajmniej w pewnych ich częściach przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Jak bowiem podkreśliła Komisja, na powołanych wyżej mapach w obrębie wyrysów dawnych działek hipotecznych nr [...], [...], [...] i [...] przynajmniej w pewnych ich częściach znajdują się także wykreślenia kompleksu budynków. Natomiast na fotografii lotniczej z 1960 r. utrwalono w centralnej części "trójkąta" ul. [...] kompleks budynków zbieżny z wykreśleniami poczynionymi na ww. mapach. Przedmiotowe zdjęcie zostało dołączone do akt sprawy dopiero w dniu [...] października 2017 r. (data prezentaty Urzędu Miasta [...] k. 225 akt [...]) i nie stanowiło przy tym podstawy zebranego materiału dowodowego w dacie orzekania przez Prezydenta [...]. Mając zaś na uwadze powyższe, uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia organu wskazujące, że utrata możliwości władania przedmiotową nieruchomością nastąpiła wraz z wydaniem decyzji lokalizacyjnych Nr [...] z [...] sierpnia 1971 r. Prezydium Rady Narodowej [...] i decyzji z [...] stycznia 1975 r. nr [...], gdyż powołane wyżej dokumenty wskazują, że najprawdopodobniej przedmiotowy obszar był użytkowany przez inne podmioty jeszcze przed ich wydaniem, przynajmniej w pewnych jego częściach. Komisja podkreśliła, że Prezydent [...] w wydanej decyzji w ogóle nie odniósł się do wyszczególnionych wyżej dokumentów. W istocie rzeczy poczynił zatem dowolne ustalenia faktyczne. Pominięcie powołanych wyżej dokumentów stanowi naruszenie, które w sposób istotny wpłynęło na treść wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie Komisji podane wyżej dokumenty mogą świadczą o możliwości utraty faktycznego władztwa nad badanymi działkami przynajmniej w pewnych ich częściach przed dniem [...] kwietnia 1958 r., niemniej jednak wymagają one uzupełnienia o kolejne dowody. W tym zakresie należy bowiem zauważyć, że zebrana dotychczas dokumentacja nie wskazuje w sposób precyzyjny daty rzeczywistego rozpoczęcia omówionej wyżej inwestycji. Dlatego też w ocenie Komisji koniecznym jest uzupełnienie zebranego materiału dowodowego m.in. o archiwalne zdjęcia lotnicze - sprzed roku 1960, czy też wystąpienie do wszystkich instytucji mogących posiadać jakąkolwiek dokumentację lub informacje na okoliczność rozpoczęcia faktycznej realizacji inwestycji dot. Wytwórni Galanterii Metalowej. Po zebraniu zaś odpowiedniego materiału dowodowego w tym zakresie, koniecznym może okazać się również przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczność precyzyjnego ustalenia obszaru w jakim ustalone zdarzenia faktyczne odpowiadają granicom i obszarom przedmiotowych działek hipotecznych, powołanego zgodnie z regulacjami określonymi w k.p.a. Dopiero zaś kompleksowo uzupełniony materiał dowodowy, oceniony przy tym zgodnie z zasadami logiki może pozwolić na wyjaśnienie w tym zakresie istniejących wątpliwości.

Na podstawie analizy akt sprawy Komisja stwierdziła, że Prezydent [...] nie przeprowadzał pod tym kątem czynności dowodowych w niniejszej sprawie, poszerzenie zgromadzonego materiału dowodowego o takie dowody pozwoli na precyzyjne wyjaśnienie daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością przez poprzedniego właściciela. W tym zakresie koniecznym jest wyjaśnienie zasygnalizowanych przez Komisję wątpliwości, jak również podjęcie próby poszukiwania nowych dowodów na tę okoliczność.

Ponadto w zgromadzonym przez Prezydenta [...] materiale dowodowym brak jest dokumentów wskazujących na możliwość faktycznego władania nieruchomością przez H. R. przed dniem [...] kwietnia 1958 r. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, co działo się z nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r., chociaż organ posiadał w tym zakresie dokumentację wymagającą poświęcenia szerszej uwagi i ewentualnego uzupełnienia. Prezydent [...] zaniechał również analizy rzeczywistej daty pozbawienia poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością gruntową. W szczególności zaś nie poczynił kategorycznych ustaleń w zakresie spełnienia przez poprzedniego właściciela przesłanki pozbawienia faktycznej możliwości władania.

W ocenie Komisji, w kontrolowanej decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r. część ustaleń faktycznych poczynionych przez organ budzi uzasadnione wątpliwości, co świadczy o braku ich wszechstronnego wyjaśnienia. Ponadto organ nie wyjaśnił przyczyn, które spowodowały wydanie decyzji częściowej, jak również nie wskazał wytycznych co do dalszego rozpoznania wniosku. Uzasadnienie wydanej decyzji przy tym nie wyjaśnia wszystkich występujących w sprawie wątpliwości, dlatego też nie spełnia kryteriów określonych w treści art. 104 § 2 i 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższych wadliwości Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] podlega uchyleniu w całości i przekazaniu do jej ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z [...] lutego 2020 r. Komisja odmówiła uzupełnienia opisanej wyżej decyzji w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r.

Skargę na powyższą decyzję wywiodło Miasto [...], reprezentowane przez adwokata. Skargą objęto fragmenty uzasadnienia decyzji Komisji podnosząc zarzut naruszenia przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa, poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj.

w pkt. III.1.3. w zakresie: "W tym zaś zakresie organ nie ustalił w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu prawo to przysługiwało, ale także wszelkich istotnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Prezydent [...] zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach, co skutkowało przyjęciem ustalenia, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H. R.." (str. 19.), "W ocenie Komisji Prezydent [...] opierając swoje ustalenia wyłącznie na ww. zaświadczeniu nie zebrał dostatecznej dokumentacji uprawniającej do przyjęcia takiego wniosku w sprawie, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem’' (str. 20.), "W takim przypadku, wobec niejasności treści przedmiotowego zaświadczenia, jak również braku samego aktu notarialnego, organ prowadzący postępowanie administracyjne winien zachować szczególną ostrożność przy ocenie prawa własności poprzedniego właściciela nieruchomości. Prezydent [...] w takiej sytuacji winien dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację dokonanych ustaleń, i co nader istotne - dokonać także krytycznej jego weryfikacji. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji brak jest jakichkolwiek szerszych rozważań organu w tym zakresie, poprzestano przy tym wyłącznie na fragmentarycznym odesłaniu do treści zaświadczenia Sądu Rejonowego." (str. 20.), "Zgodnie zaś z treścią art. 7 k.p.a. organ był z urzędu zobowiązany do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czego zaś w niniejszej sprawie w zaakcentowanym wyżej przypadku nie uczynił." (str. 20.), "Zestawienie zaś treści analizowanego zaświadczenia z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr repertorium [...] kreuje kolejne wątpliwości co do wiarygodności powołanego dokumentu, przede wszystkim w kontekście dokonania ustalenia przez organ okoliczności, iż H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie." (str. 23.), "Należy przy tym także zauważyć, że powołane w treści uzasadnienia decyzji zaświadczenie nie odzwierciedla rzeczywistego stanu własności przedmiotowej nieruchomości na dzień [...] marca 1944 r., bowiem przeczą temu wnioski płynące z analizy innych dokumentów zbioru dokumentacji akt księgi dawnej [...] hip. [...]. Prezydent [...] nie zawarł przy tym w treści uzasadnienia decyzji jakichkolwiek rozważań w tym zakresie." (str. 23.), "W związku z powyższym, Komisja stwierdziła, że ustalenia w opisanym wyżej zakresie kontrolowanej decyzji są nieprecyzyjne, niepełne i niejasne, a przy tym budzą uzasadnione wątpliwości, bowiem organ nie zetknął się z wszystkimi istotnymi dokumentami sprawy w toku prowadzonego postępowania w sposób bezpośredni, jak również część z nich w ogóle nie zgromadził. Dlatego też koniecznym będzie usunięcie dostrzeżonych przez Komisję naruszeń prawa przez organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu niniejszego wniosku o odszkodowanie." (str. 24.);

w pkt. III.2. w zakresie: "Decyzja o ustaleniu i wypłacie odszkodowania została wydana w oparciu o budzące wątpliwości i niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu to prawo przysługiwało(...)" (str. 52), "Ponadto w niniejszej sprawie w ocenie Komisji doszło do naruszeń norm proceduralnych które stanowią o obowiązku wyczerpującego uzasadnienia wydanej decyzji." (str. 52.);

podczas gdy: (1) Prezydent [...] ustalenia w zakresie przysługiwania H. R. prawa własności do nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej w księdze hipotecznej pod nazwą "[...]" inw. nr [...], dotyczącej hip. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], oparł na dostępnym w dacie orzekania materiale dowodowym sprawy, tj. zaświadczeniu Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] czerwca 2005 r. L.dz. [...] dotyczącego hip. [...] "[...]", posiadającego moc dokumentu urzędowego, zaś sama Komisja, kwestionując ustalenia Prezydenta oraz treść ww. zaświadczenia nie przedstawiła żadnego innego, nowego materiału dowodowego, który podważałby te ustalenia, a opiera się wyłącznie na przypuszczeniach i domniemaniach, z których nie wywodzi kategorycznych wniosków istotnych dla sprawy; (2) kwestia nabycia przez H. R. przedmiotowej nieruchomości oraz następstwa prawnego po niej stanowiła przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej, w toku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. I SA/Wa 2116/05, nie zakwestionował tego, że H. R. przysługiwało prawo własności do rzeczonej nieruchomości; (3) sam fakt sporządzenia aktu notarialnego, na podstawie którego H. R. nabyła przedmiotową nieruchomość przez niemieckiego notariusza jest niewystarczający, aby uznać ten akt za nieważny, szczególnie zważywszy na fakt, że sprzedaż nieruchomości nastąpiła na rzecz osoby posiadającej obywatelstwo polskie.

Miasto [...] podniosło również zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to art. 111 § 1 i § 1b k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...] wydanych z naruszeniem prawa poprzez odmowę - mocą postanowienia Komisji z dnia [...] lutego 2020 r., sygn. akt [...] - uzupełnienia decyzji w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r.; podczas gdy: (1) decyzja Prezydenta [...], stanowiąca podstawę przyznania, a następnie wypłaty odszkodowania za nieruchomość [...] jest decyzją reprywatyzacyjną w rozumieniu ww. ustawy; (2) wydanie przez Komisję decyzji o charakterze kasacyjnym nie wyklucza orzeczenia w tym samym rozstrzygnięciu o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia; (3) decyzja Komisji, wydana w sprawie niniejszej, podpada pod przepis art. 31 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa, a w sprawie niniejszej ziściły się przesłanki faktyczne oraz prawne do orzeczenia przez Komisję o obowiązku zwrotu na rzecz [...] nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r.; (4) brak orzeczenia o obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia przeczy dotychczasowej praktyce Komisji, która stwierdzając wadliwość decyzji Prezydenta [...] zwykła orzekać o obowiązku zwrotu równowartości świadczeń podlegających zwrotowi; (5) nieorzeczenie przez Komisję o obowiązku zwrotu równowartości świadczenia narusza interesy majątkowe [...], jak również względy ekonomiki procesowej, wobec konieczności wszczynania przez [...] dodatkowych procedur związanych ze zwrotem wypłaconego odszkodowania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej oraz w części dotyczącej postanowienia Komisji z dnia [...] lutego 2020 r., jak również zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skargę na decyzję Komisji z [...] lutego 2020 r. wniosła również M. K. podnosząc następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 38 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 8 § 1, art. 9 i 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych, poprzez pominięcie jako strony postępowania K. R. - spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości, mimo że był on uczestnikiem postępowania reprywatyzacyjnego,

2. art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione kwestionowanie istnienia i zakresu prawa własności H. R. do nieruchomości przy ul. [...];

3. art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent [...] nie ustalił daty faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłego właściciela i że nastąpiła ona przed [...] kwietnia 1958 roku;

4. art. 215 ust. 2 u.g.n oraz art. 7 k.p.a., z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent [...] nie ustalił w sposób prawidłowy przesłanki planistycznej pozwalającej na przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną;

5. art. 104 § 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że Prezydent [...] naruszył przepisy postępowania wydając decyzję częściową w sprawie;

6. art. 29 ust. 1 pkt 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 4, 4b, 5 i 6 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa w zw. z art. 16 § 1 i 3 poprzez błędne przyjęcie, że do wydania decyzji przez [...] z [...] listopada 2011 r. doszło z rażącym naruszeniem prawa i w związku z tym zachodzą przesłanki do jej uchylenia;

7. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez Komisję w sposób sprzeczny z zasadą budowania zaufania obywateli do władzy publicznej i równego traktowania. Komisja uchyliła decyzję Prezydenta [...] wydaną na rzecz skarżącej nie wszczynając nawet postępowania wyjaśniającego odnośnie do tożsamej decyzji Prezydenta [...] wydanej na rzecz innych osób;

8. art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez Komisję w sposób sprzeczny z zasadą obiektywizmu, bezstronności i równego traktowania. Komisja z góry przesądziła o przestępczej działalności prowadzonej przez skarżącą co wyklucza prowadzenie postępowania zgodnie z zasadą obiektywizmu i równego traktowania.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie tej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedziach na skargi Komisja wniosła o ich oddalenie jako bezzasadnych.

Pismem z [...] kwietnia 2021 r. do udziału w sprawie zgłosił się Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowany do Prokuratury Regionalnej we [...].

Postanowieniem z 12 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył sprawy ze skarg Miasta [...] i M. K. celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z 29 listopada 2021 r. Sąd dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania [...] w [...].

W piśmie z [...] grudnia 2021 r. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich uzupełniła swoje stanowisko w sprawie odwołując się do pism procesowych w innych sprawach z udziałem Komisji.

Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2021 r. Pełnomocnik Miasta [...] przedłożyła pismo procesowe, w którym zawarty był wniosek o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z:

- dołączonego dokumentu pn. "Opinia geodezyjna" wraz ze "Szkicem rozliczenia nieruchomości", sporządzonych przez geodetę uprawnionego J. W;

- zdjęć lotniczych z 1960 r.;

- zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] wraz ze szkicem;

- "[...]" nr [...] z [...] lutego 1958 r.;

- "[...]" nr [...] z [...] sierpnia 1957 r.;

- dokumentów dotyczących "Wytwórni Galanterii Metalowej [...] ul. [...]".

Podtrzymując wniosek o przeprowadzenie dowodów pełnomocnik Miasta [...] wniosła o odroczenie rozprawy wskazując, że w trakcie przygotowywania pozostaje opinia biegłego geodety do tej sprawy.

Do wniosku o odroczenie rozprawy przyłączył się pełnomocnik Komisji oraz Prokurator.

Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., postanowił dopuścić dowód z przedłożonego przez Miasto [...] zaświadczenia lokalizacyjnego oraz dokumentów dotyczących "Wytwórni Galanterii Metalowej [...] ul. [...]". Jedocześnie Sąd odmówił dopuszczenia i przeprowadzenia wnioskowanego przez Miasto dowodu z kserokopii opinii geodezyjnej wraz ze szkicem rozliczenia nieruchomości, "[...]" nr [...] i "[...]" nr [...] mając na uwadze, że przedłożona kopia opinii biegłego jak i dołączony do niej szkic, a także czasopisma, nie spełniają wymogów, o jakich mowa w przywołanym przepisie. Sąd uwzględnił, że dowodami uzupełniającymi w postępowaniu sądowoadministracyjnym mogą być jedynie dokumenty. Niepotwierdzone za zgodność kserokopie takimi dowodami w postępowaniu przed sądem administracyjnym być nie mogą. Brak ich uwierzytelnienia sprawia, że nie posiadają waloru dokumentu urzędowego, a tym samym nie mogą być przedmiotem uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. Podkreślić ponadto trzeba, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją.

Sąd postanowił jednocześnie o nieuwzględnieniu wniosku o odroczenie rozprawy uznając, że nie zaistniała ku temu ważna przyczyna. Nie doszło bowiem do sytuacji, w której przywoływany przez stronę skarżącą powód odroczenia posiedzenia (sporządzenie opinii przez biegłego), prowadził do naruszenia zasadniczych założeń postępowania przed sądem administracyjnym. Wniosek zaś stron złożony w trybie art. 99 p.p.s.a. nie jest dla sądu wiążący. Wypada przy tym zauważyć, że – jak wywiedziono powyżej - sąd administracyjny uprawniony jest z mocy art. 106 § 3 p.p.s.a. jedynie do przeprowadzenia dowodu z dokumentu. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego wykraczałoby poza zakres uprawnień sądu przewidziany przywołanym przepisem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak przyjętym zakresie kognicji Sąd uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, aczkolwiek cześć z podniesionych w nich argumentów i spostrzeżeń Sąd podzielił, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że wniesione skargi Sąd uznał za dopuszczalne. Zostały wniesione w ustawowym terminie, przez podmioty, których uprawnień lub obowiązków dotyczy zakwestionowana decyzja, a tym samym mające w sprawie przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że nie jest usprawiedliwiony podniesiony w skardze M. K. zarzut oparty na wyprowadzeniu przyczyny nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 38 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, w zw. z art. 28, art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a., z uwagi na pominięcie strony postępowania – K. R. Zauważyć należy, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwalał ustalić, iż K. R.aktem notarialnym z [...] stycznia 2011 r. (teczka nr 21, k. 32) sprzedał spadek po H. R. osobom trzecim, w tym w 1/4 części skarżącej M. K. Powyższe oznacza, że utracił przymiot strony w postępowaniu odszkodowawczym na rzecz skarżącej, a tym samym nie posiadał go w postępowaniu przed Komisją. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

W odniesieniu do konstrukcji skargi wywiedzionej przez Miasto [...], Sąd uznał za dopuszczalną możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części, z uwagi na rolę, jaką spełnia ono w ramach dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Nie zmienia to jednak faktu, że brak jest dotychczas pełnej zgodności co do określenia zakresu (przedmiotu) zaskarżenia w takim przypadku, a także powiązanego z nim zakresu kompetencji kasacyjnych sądu w razie uwzględnienia skargi. (zob. Turski J., Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie uzasadnienie lub jego fragmenty, ZNSA 1 (70) 2017)

Przystępując do kontroli legalności zaskarżonej w tej sprawie decyzji, Sąd, po dokładnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, podzielił stanowisko Komisji, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (w wersji obowiązującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji), warunkujące możliwość uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi, który decyzję tę wydał. Przyczyna takiej konstatacji Sądu tkwi w dostrzeżonej przez Komisję wadliwości decyzji Prezydenta [...] w zakresie dokonanej oceny spełnienia drugiej z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r.

W doktrynie (patrz: E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 215) podkreśla się, że otrzymanie odszkodowania za działkę jest uzależnione od utraty władania nią po [...] kwietnia 1958 r. przez poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych. Chodzi przy tym o faktyczne pozbawienie władania (i udowodnienie, że nie istniała możliwość władania działką przez poprzedniego właściciela). Wykazanie, że istniała możliwość władania działką przez poprzedniego właściciela, niezależnie od przyczyn, dla których nie władał on nieruchomością, skutkuje utratą uprawnień do odszkodowania. Chwilę, w której nastąpiła utrata władania nieruchomością (działką), ocenia się według stanu faktycznego, a nie prawnego (por. wyrok NSA z 10 grudnia 1988 r., sygn. akt IV SA 945/88, niepubl., z którego wynika, że wydanie dokumentu – przydzielenia działki innemu podmiotowi – nie powoduje samo przez się utraty władania, gdyż nie oznacza objęcia władania działką przez podmiot, któremu ją przydzielono w tym samym dniu, więc istnienie takiego dokumentu nie wyklucza możliwości faktycznego władania działką przez poprzedniego właściciela). Podstawową w okolicznościach niniejszej sprawy kwestią pozostaje więc ustalenie, czy w tych konkretnych warunkach doszło do utraty możliwości faktycznego władania nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r.

Sąd podziela spostrzeżenia i ocenę dokonaną przez Komisję, że Prezydent [...] nie przeprowadził w sposób właściwy postępowania wyjaśniającego w zakresie momentu utraty faktycznego władania nieruchomością przez byłego właściciela. Prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń podważają dokonane przez Komisję dowody, a także przedłożone na rozprawie przez skarżące Miasto dokumenty, pozwalając na wyprowadzenie słusznego wniosku, że utrata faktycznego władania nieruchomością przez poprzednią właścicielkę mogła nastąpić jeszcze przed 1958 r., przynajmniej w części tych nieruchomości.

Prezydent [...] wiązał bowiem ów moment z lokalizacją w obszarze dawnych działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] wiaty magazynowej dla Stołecznych Zakładów Metalowych "[...]" (decyzja lokalizacyjna z [...] sierpnia 1971 r.) przy zauważeniu, że inwestycja ta dokonywana była w ramach rozbudowy i modernizacji istniejącego Zakładu Oświetleniowego "[...]" (decyzja o lokalizacji inwestycji z [...] stycznia 1971 r.). Obecnie nie sposób przesądzić, czy prowadząc wówczas postępowanie Prezydent [...] dysponował dokumentacją wskazującą na objęcie procesem inwestycyjnym tego obszaru już w latach pięćdziesiątych ub. wieku (aktualnie zgromadzonej w teczce oznaczonej nr 2), ale ją zignorował, czy też nie była ona mu wówczas znana. Nie zmienia to jednak faktu, że obowiązkiem organu, wynikającym z treści art. 7 k.p.a. jak też art. 77 § 1 k.p.a., było zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w oparciu o który można byłoby rekonstruować istniejący do dnia [...] kwietnia 1958 r. stan faktyczny na nieruchomości, za którą dochodzone jest odszkodowanie, a więc także podejmowania aktywnych działań w celu jego odszukania. Z ujawnionego przez Komisję zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z [...] czerwca 1957 r., które przedłożyło również na rozprawie skarżące Miasto, a także szkicu sytuacyjnego nr [...], wynika, że już wówczas obszar obejmujący części przedmiotowych działek przeznaczony był pod Wytwórnię Galanterii Metalowej. Z przedłożonych na rozprawie kopii archiwalnych dokumentów, potwierdzonych za zgodność z oryginałem, dotyczących tego Zakładu wynika, że zajmowana nieruchomość od początku pozostawała zorganizowana jako kompleks budynków i przestrzeni niezbędnych m.in. do składowania materiałów, co podyktowane było charakterem prowadzonej działalności. Realizacja zaś tej inwestycji (na co wskazuje informacja podana w części opisowej szkicu, w punkcie 7) przewidziana została na lata 1956-1957 r. Zaznaczona na tym szkicu nieruchomość została przekazana przez Prezydium Rady Narodowej w [...] przedstawicielom Stołecznych Zakładów Metalowych nr [...] w posiadanie w celu budowy tam wytwórni metalowej protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] listopada 1957 r. Pomocna w dokonaniu ustaleń faktycznych okazuje się być zawartość płyty CD-R przekazanej organowi w dniu [...] października 2017 r. przez Wojskowe Biuro Historyczne (szara teczka ozn. nr [...], k. 225), na której znajduje się zdjęcie lotnicze wyszukane w zbiorach Centralnego Archiwum Wojskowego [...] przedstawiające rejon ul. [...], wykonane w 1960 r. w skali 1 : 10 000, na którym ujęty jest m.in. obszar przedmiotowych nieruchomości. Na zdjęciu tym, w obrębie wydzielonego, ogrodzonego terenu widnieją już posadowione na gruntach obiekty budowlane zlokalizowanego tam Zakładu. W załączniku do decyzji lokalizacyjnej Nr [...] planowaną wiatę magazynową sytuuje się "na terenie Zakładów ul. [...] dzielnica [...]", przyjmując jednocześnie, że jej dobudowanie nie powinno wpłynąć na warunki pracy (oświetlenie) w hali sąsiadującej z wiatą. Wypada również zauważyć, że – jak wynika z pozyskanych dokumentów - jeszcze na początku lat pięćdziesiątych ub. wieku o grunty te zabiegał Zakład Oczyszczania Miasta, w związku z planami posadowienia tam magazynu – co potwierdza z kolei pismo Zarządu Miejskiego w [...] do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] maja 1950 r. L.dz. [...], jak też sporządzony w tym celu szkic terenu z [...] sierpnia 1950 r.

Sąd jednocześnie zauważa, że grunty pozostające poza obrębem wydzielonego Zakładu, objęte decyzją lokalizacyjną Nr [...] z [...] stycznia 1975 r. – jak wskazuje pismo [...] Zakładów Sprzętu Oświetleniowego "[...]" z [...] stycznia 1977 r. złożone w toku postępowania odwoławczego od ww. decyzji lokalizacyjnej oraz pismo Zakładów z [...] października 1976 r. do Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] (v. teczka nr 2, k. 91 i 122) – pozostawały w użytkowaniu Spółdzielni Pracy [...] i [...] oraz brygadę remontowo-budowlaną Kuratorium Oświaty. Brak precyzji co do lokalizacji tych miejsc nie pozwala z całą pewnością przyjąć, że dotyczy to działek będących przedmiotem kontrolowanej decyzji odszkodowawczej, tym niemniej informacja ta stanowić powinna asumpt do poczynienia dalszych w tym względzie poszukiwań i rozważań organu, czego w niniejszej sprawie zabrakło.

Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd podziela spostrzeżenia i ocenę Komisji, że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że realne zagospodarowanie części nieruchomości hipotecznych ozn. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] wyłączało możliwość władania nimi przez poprzedniego właściciela. Brak podjęcia w tym względzie poszerzonych ustaleń, pomimo występujących w tej kwestii wątpliwości, pozbawia słuszności decyzji Prezydenta [...]. Niedokonanie ustaleń faktycznych uniemożliwiało bowiem miarodajne ich skonfrontowanie z normą prawa materialnego wyrażoną w art. 215 ust. 2 u.g.n. Powyższe świadczy o prawidłowej konstatacji Komisji co do wadliwości decyzji odszkodowawczej, a tym samym czyni nieuzasadnionymi podniesione w tym zakresie zarzuty skarg powiązane z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa.

W odniesieniu do pozostałych aspektów sprawy Sąd kolejno zauważa:

Bezzasadne pozostają argumenty Komisji w zakresie niewystarczających ustaleń poczynionych przez Prezydenta [...] w odniesieniu do przynależnego H. R. prawa własności przedmiotowej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Zauważyć przyjdzie, że ustaleń w powyższym zakresie organ dokonał będąc w posiadaniu i w oparciu o dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., jakim jest zaświadczenie Sądu Rejonowego [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] czerwca 2005 r., L.dz. [...] dotyczące hip. [...] "[...]". Co prawda, w dokumencie tym zawarto informację, że część księgi hipotecznej po nazwą "[...] inw. Nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów I, II, III i IV uległa zniszczeniu, na podstawie zaś pozostałej części nie można określić czy i ewentualnie jakie wpisy zawierała; niemniej wskazywano w nim także, iż w zachowanego wniosku nr [...] z [...] stycznia 1943 r. na k-137 księgi umów tomu IV wynika, że aktem notarialnym z [...] lipca 1942 r. rep. [...] zbywcy sprzedali H. R. należącą do nich część nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2. Potwierdzono nadto, że na k. 231 księgi umów tomu IV znajduje się wniosek nr [...] z dnia [...] marca 1944 r., z którego wynika, że H. R. figurowała jako właścicielka gruntu o obszarze [...] ha [...] m2. Grunt ten został rozparcelowany podlegając oznaczeniu odpowiednimi numerami parcel, pośród których wymieniono także i te, za które kontrolowaną przez Komisję decyzją przyznano odszkodowanie. Zaświadczenie to - jako sporządzone w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania - stanowi zatem dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dopiero przeprowadzenie przeciwdowodu, o którym mowa w art. 76 § 3 k.p.a. mogło doprowadzić do wzruszenia domniemania prawdziwości treści z zaświadczenia wynikających. Takiego przeciwdowodu w sprawie Komisja nie przeprowadziła, a jej stanowiska, że treść ww. zaświadczenia jest niejasna, Sąd nie podziela. Powołanie się przez Prezydenta [...] w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej, na treść tego zaświadczenia i przyjęcie na tej podstawie, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność H. R. na mocy aktu z dnia [...] lipca 1942 r., nie może być traktowane w kategoriach uchybienia reguł postępowania. Zauważyć trzeba, że w prawie administracyjnym nie istnieje tzw. "zasada bezpośredniości przeprowadzenia dowodu". Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 zd. pierwsze k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z przepisu tego wynika zatem, że dowodem w postępowaniu administracyjnym mogą być także dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania wieczystoksięgowego (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1206/11, CBOSA). Z tego też powodu organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia ustaleń faktycznych na bezpośrednio przeprowadzonych dowodach w czasie rozprawy. Organ administracji publicznej może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie z zeznań świadka, wyjaśnień utrwalonych przez inny organ procesowy w innym postępowaniu. Brak zatem przeszkód, by organ powoływał się także na dowody pośrednie.

W odniesieniu do podnoszonej przez Komisję braku precyzji zaświadczenia w odniesieniu do okoliczności dobrowolnego odstąpienia przez H. R. Gminie Miasta [...] nieruchomości odchodzących pod regulację ulic: [...] i pięciu projektowanych, gruntu o powierzchni [...] h [...] m2 oraz placu o powierzchni [...] m2 aktami notarialnym z [...] lutego 1943 r. nr rep. [...] oraz z [...] lutego 1943 r. nr rep. [...], Sąd zauważa, że Komisja dysponowała przekazanymi jej wynikami kontroli przeprowadzonej przez Biuro Kontroli Urzędu [...] w zakresie prowadzenia postępowań mających na celu realizację roszczeń do nieruchomości oraz postępowań odszkodowawczych w zakresie dotyczącym postępowań w sprawie nieruchomości położonej przy ul. [...] – "[...]" hip. [...]. W wyniku kontroli ustalono, że powyższe akty notarialne dotyczą terenu objętego decyzjami odszkodowawczymi Prezydenta [...] z [...] lipca 2012 r. nr [...] oraz nr [...], co oznacza, że odszkodowanie ustalone tymi właśnie decyzjami nie powinno zostać przyznane. Wskazane akty notarialne nie dotyczą jednak odszkodowania za nieruchomość objętą decyzją badaną w niniejszym postępowaniu. Komisja wskazanej informacji nie zaprzeczyła ani także jej nie zweryfikowała.

W zakresie spostrzeżenia Komisji co do występujących w dokumentach rozbieżności nazwiska notariusza, przed którym zdziałany został akt nabycia prawa własności nieruchomości przez H. R., jak również samej daty sporządzenia aktu notarialnego, Sąd dostrzega jego trafność, jednakże zauważa, że okoliczność ta per se nie może zaprzeczyć przysługującemu H. R. prawa własności. Dostrzeżoną nieścisłość może usprawiedliwić upływ czasu, niepamięć, a także szczególny czas okupacji oraz powstań z 1943 r. i 1944 r. Osłabieniu wartości dowodowej przedłożonego zaświadczenia nie mógł też posłużyć fakt uwzględnienia w nim nieruchomości hipotecznych o nr [...] i [...], podczas gdy w treści aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. H. R. nie wymieniła tych nieruchomości jako stanowiących jej własność. Zauważyć przy tym trzeba, że przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia ustalenia odszkodowania za część nieruchomości objętej hip nr [...], nie zaś za nieruchomości ozn. nr [...] i [...].

Zdaniem Sądu, zastrzeżenia Komisji co do wartości dowodowej zaświadczenia nie mogły znaleźć potwierdzenia w okoliczności, że H. R. w lipcu 1944 r. dokonała rozporządzenia nieruchomością hip. [...] na rzecz Z. U. Oparte na tym zdarzeniu prawnym przypuszczenia co do możliwości dokonania obrotu również innymi nieruchomościami są jedynie domysłami, które nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Same przypuszczenia Komisji w tym zakresie stanowią presumpcję, założenie, które samo w sobie nie może świadczyć o utracie doniosłości prawnej zaświadczenia, które – jak wywiedziono powyżej - jest dokumentem urzędowym potwierdzającym fakty lub stan prawny wynikające z danych znajdujących się w posiadaniu Sądu Rejonowego [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. W aktach sprawy brak jest także jakichkolwiek dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że H. R. dokonała innych rozporządzeń w zakresie nabytej przez nią [...] lipca 1942 r. nieruchomości, co czyniłoby nieaktualnym zaświadczenie Sądu z [...] czerwca 2005 r. i przywołany w nim wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r. Komisja zaś uchylając decyzję i przekazując sprawę Prezydentowi [...] do ponownego rozpatrzenia, nie wskazała gdzie organ powinien poszukiwać innego, nowego materiału dowodowego w celu wyjaśnienia wskazanych wątpliwości.

Przechodząc do podniesionej w zaskarżonej decyzji kwestii zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości przed notariuszem niemieckim w okresie okupacji, co może wiązać się z nieważnością tej czynności prawnej na podstawie art. 1 i ust. 2 Dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, Sąd zwraca uwagę, iż Prezydent [...] nie był uprawniony do badania tej okoliczności ani także inicjowania stosownego postępowania przed sądem powszechnym. Potrzeby zainicjowania takiego postępowania, zdaniem Sądu, nie uzasadniały też okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie. Sąd zauważa, że nie jest uprawniony do orzekania w kwestii ważności ww. umowy, niemniej jednak nie sposób pominąć, że dekret z 6 czerwca 1945 r. odnosi się do orzeczeń wydanych podczas okupacji przez sądy niemieckie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tego dekretu wyroki i inne orzeczenia, wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie są nieważne i pozbawione skutków prawnych. Stosownie do ust. 2 przepis ust. 1 stosuje się do orzeczeń, nakazujących w postępowaniu hipotecznym i rejestrowym wniesienie wszelkiego rodzaju wpisów w księgach hipotecznych, rejestrze handlowym i innych rejestrach publicznych tylko wówczas, jeżeli orzeczenia te zostały oparte na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego. Podniesiona przez Komisję okoliczność, że sporządzony akt notarialny opatrzony jest godłem III Rzeszy Niemieckiej, tj. wizerunkiem czarnego orła ze swastyką oraz pieczęcią notariusza Dr A. E. zawierającą także wizerunek symbolu III Rzeszy Niemieckiej - jest zatem bez znaczenia, jeśli sam akt notarialny nie został oparty na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych, czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku prawnego.

Sąd nie podzielił również wątpliwości Komisji w odniesieniu do uznania przez Prezydenta [...] za spełnioną w niniejszej sprawie przesłankę planistyczną, warunkującą przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. za nieruchomości ozn. nr hip. [...], [...], [...], [...], [...], [...], wydzielone z nieruchomości hipotecznej "[...]". Brak precyzji wykreślenia sporządzonego przez geodetę A. R., zdaniem Sądu, nie dyskwalifikuje przydatności tego dokumentu (jego wartości dowodowej). Co prawda, położenie planistyczne dawnych działek hipotecznych i ich odniesienie do działek współczesnych nie zostało odzwierciedlone w tym dokumencie, jednakże powyższe możliwe jest do ustalenia przy uwzględnieniu znajdujących się w aktach sprawy innych dokumentów. Pomocna w tym zakresie okazuje się treść aktualnej mapy nieruchomości dekretowej sporządzonej przez tego samego geodetę, na której wykreślone są obecne działki istniejące w obrębie dawnej całości (zielony segregator Teczka 1B – mapy 2 szt. w koszulce, k. 436 i 437), a ponadto sporządzona przez geodetę uprawnionego – Z. O. w 2007 r. mapa sytuacyjna przedstawiającą nałożone na rysunek ogólnego planu zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r. aktualne działki ewidencyjne (czarny segregator - k.159). Powyższe dokumenty pozwalały dokonać ustaleń w odniesieniu do celów planistycznych zarysowanych na przedmiotowych nieruchomościach w dacie wejścia w życie dekretu. W tym względzie należało przyjąć, że zgodnie z ogólnym planem zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r., obowiązującym w dniu wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. nieruchomości ozn. hip. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], powstałe w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" znajdowały się w strefie III a, w której obowiązywała zabudowa zwarta o 3 kondygnacjach i 50% powierzchni zabudowania. Legenda planu zamieszczona na k. 12 teczki białej papierowej nr 21, wskazuje bowiem, że objęty postępowaniem teren uwidoczniony na k.13 tej teczki, także poza obszarem wskazanym przez A. R. przeznaczony był pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. To zaś potwierdza spełnienie przesłanki umożliwiającej przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną - także w przypadku nieprecyzyjnego wykreślenia tego terenu na dokumencie geodezyjnym.

W odniesieniu do argumentacji Komisji wyprowadzanej na okoliczność nieprawidłowości wykreślenia sporządzonego przez uprawnionego geodetę A. R. wobec faktu, że dokument ten jako sporządzony na wniosek strony miał charakter prywatny, Sąd zauważa, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada równej mocy dowodowej, ustalona w art. 75 k.p.a. Wartość dowodowa przedłożonego dokumentu podlegała ocenie właściwych w sprawie organów administracji. Zauważenia zaś wymaga, że ustalenie przesłanki planistycznej warunkującej przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n., w przeciwieństwie do dokonania jej wyceny w operacie szacunkowym, którego wykonanie zleca organ (art. 130 ust. 2 u.g.n.), nie jest prawnie zarezerwowane dla tego organu. Komisja nie przedstawiła ani nie odnalazła żadnego dowodu na potwierdzenie tezy, że teren objęty uchyloną decyzją odszkodowawczą w ogólnym planie zabudowania [...] z 1931 r. nie był przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Nie pozyskała także nowego wykreślenia geodezyjnego wykonanego zgodnie z jej wskazaniami, pomimo posiadania ku temu uprawnień a także pomimo ciążącego na Komisji obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Tym samym Komisja - w toku prowadzonego postępowania - nie wzruszyła skutecznie ustaleń faktycznych dokonanych przez Prezydenta [...] odnośnie do planistycznego położenia spornego gruntu.

W odniesieniu do stwierdzonych w zaskarżonej decyzji naruszeń przepisów postępowania Sąd wyjaśnia, że w myśl art. 104 § 2 k.p.a. decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W doktrynie, na gruncie przytoczonego przepisu podkreśla się, że jeżeli przesłanki prawne rozstrzygnięcia sprawy nie są w przepisie prawa sformułowane jako takie, które muszą występować łącznie, to można wydzielić części sprawy i rozstrzygać kolejno o nich (patrz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. prof. dr hab. Barbara Adamiak, prof. dr hab. Janusz Borkowski 2021). Przepis ten nie został w podstawach decyzji Prezydenta [...] przywołany, niemniej jednak brak ten nie jest na tyle istotny, by uznać, że decyzja ta obarczona jest wadliwością skutkującą koniecznością jej uchylenia. W wyroku z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 914/16 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczność, iż w decyzji nie wskazano wprost i z powołaniem się na art. 104 § 2 k.p.a., że jest to decyzja częściowa, nie ma istotnego znaczenia prawnego, w sytuacji gdy z treści tak jej rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia wprost wynika, że ma ona taki właśnie charakter. Braki we wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a tym jest brak wskazania art. 104 § 2 k.p.a. w decyzji organu I instancji, nie stanowią bowiem naruszenia przepisu, którego błędnie nie wskazano, lecz mogą być oceniane jedynie w kategorii naruszenia art. 107 § 1, względnie art. 107 § 3 k.p.a., przy czym zaistnienie tego rodzaju naruszenia jako przesłanki uchylenia decyzji musi być oceniane także pod kątem istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, omawiana wadliwość na gruncie rozpoznawanej sprawy nie ma takiego charakteru.

Odnosząc się do zarzutu i argumentacji skargi M. K. podyktowanej wykazaniu naruszenia art. 8 k.p.a. Sąd zauważa, że do uchybienia zasadzie pogłębiania zaufania obywateli nie mogło prowadzić spostrzeżenie, że Komisja nie wszczęła postępowania wyjaśniającego co do tożsamej decyzji Prezydenta [...]. Informacja o podobieństwie stanu faktycznego i prawnego analizowanej sprawy z warunkami, w jakich wydano inne decyzje odszkodowawcze, które wedle wiedzy skarżącej na dzień wniesienia skargi nie zostały objęte postępowaniem przed Komisją, nie mogła stać się punktem odniesienia dla dokonania oceny zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji przez pryzmat tej zasady. Jak zauważa Komisja w odpowiedzi na skargę, brak prowadzenia postępowania względem innej decyzji odszkodowawczej nie oznacza, że postępowanie takie nie zostanie wszczęte.

W odniesieniu do podniesionego w skardze Miasta [...] zarzutu naruszenia art. 111 § 1 i § 1b k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa, upatrywanego w odmowie – mocą postanowienia z [...] lutego 2020 r. – uzupełnienia decyzji Komisji w zakresie orzeczenia w niej o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji, Sąd zauważa, że ewentualne nałożenie przez Komisję na beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wynika z treści art. 31 ust. 1 tej ustawy. Działanie w granicach uznania administracyjnego oznacza zaś, że organ może, ale nie musi ukształtować określonej sytuacji prawnej jednostek, na gruncie norm prawa materialnego, w sposób w jaki strona lub inny uczestnik postępowania by tego oczekiwały. Sąd zauważa przy tym, że środek prawny przewidziany art. 31 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa, ze względu na jego istotę, nie będzie mógł zostać zastosowany w każdej wydanej przez Komisję decyzji. Niewystarczająca w tym względzie jest literalna wykładnia tego przepisu, przy zastosowaniu której można byłoby wyprowadzić, że do nałożenia obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia dochodziłoby również w sytuacji, gdy Komisja utrzymuje w mocy decyzję reprywatyzacyjną, albo umarza prowadzone względem niej postępowanie rozpoznawcze, bowiem takie rodzaje decyzji Komisji ujęte są w art. 29 ust. 1, do którego odwołuje się art. 31 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. Podobnie, w ocenie Sądu, obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia traci na znaczeniu w przypadku decyzji kasatoryjnych, w których kwestia przynależenia beneficjentom pierwotnych decyzji reprywatyzacyjnych określonych uprawnień, nie zostaje definitywnie przez Komisję przesądzona. Brak zatem było uzasadnionych podstaw do żądania uzupełnienia w tym zakresie przez Komisję decyzji z [...] stycznia 2020 r.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, pomimo częściowej wadliwości, odpowiada prawu.

W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi oddalił, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.