Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 980/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 kwietnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/77/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. W. (dalej "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 3 kwietnia 2023 r. (znak SKO.NP/4115/77/2023) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 14 lutego 2023 r. (znak [...]) o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 9.12.2022 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia uwarunkowaną opieką nad matką J. H. Z akt wynika, że osoba ta dysponuje orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 26.08.2019 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności występuje od maja 2015 r. Podstawą prawną rozstrzygnięcia organu I instancji był art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 735.; dalej: ustawa). Organ wskazał, że nie może pominąć powyższego przepisu i konieczne jest odmówienie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, w każdej sytuacji, w której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia.

W wyniku wniesionego przez skarżącą odwołania, organ II instancji decyzją z 3.04.2023 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że organ pomocowy, wydając objętą odwołaniem decyzję, nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13), podkreślając zarazem, iż w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyroku.

SKO w Tarnowie stwierdziło, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, objęta odwołaniem decyzja, odpowiada jednak prawu. W ocenie organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodził bowiem bezpośredni i ścisły związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżącą z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. W tym aspekcie Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na ustalenia pracownika socjalnego poczynione podczas wywiadu środowiskowego (w dniu 19.01.2023 r.). W toku tej czynności ustalono, że skarżąca, która ma 54 lata, nigdy nie pracowała. Nadto pracownik socjalny zapisał, że skarżąca nawet nie planuje podejmować zatrudnienia, ponieważ nie ma wyuczonego zawodu i uważa, że w jej wieku i tak jej nikt nie zatrudni. Niegdyś utrzymywała się z partnerem ze świadczeń opieki społecznej, a obecnie wspólnie z matką, córką K. oraz E. a także synem P.

Ponadto wskazano, że skarżąca opiekuje się matką od maja 2015 r. zaś od 2016 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Aktualnie wymienionego świadczenia nie pobiera z uwagi na negatywną w tym przedmiocie decyzję organu l instancji, z 29.12.2022 r. odmawiającą przyznania tego prawa z uwagi na przekroczenie przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego. Organ odwoławczy przywołał tezę wyroku WSA w Gdańsku z 9.06.2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 87/22) w którym przyjęto, iż brak aktywności zawodowej lub jej zaprzestanie, sam w sobie (będąc wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Oczywiście, osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Wg organu, taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowym wypadku. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca nigdy nie pracowała. Stan faktyczny tej sprawy – w ocenie organu odwoławczego – dowodzi braku podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, skoro strona do tej pory aktywności takiej nie przejawiała. Potrzeba zatrudnienia nie występowała zatem u skarżącej w okresie bezpośrednio poprzedzającym zaistnienie okoliczności, pociągających za sobą konieczność sprawowania opieki nad matką, skoro skarżąca nie podejmowała aktywności zawodowej dużo wcześniej niż deklarowana potrzeba opieki w 2015 r. Brak jest też dowodów na to, by w tym czasie aktywnie poszukiwała zatrudnienia, co więcej skarżąca wskazała na niechęć do poszukiwania zatrudnienia. Organ wyjaśnił, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie opiekuna stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z 7.11.2019 r., sygn. akt l OSK 1549/19). Analiza natomiast zebranych w sprawie dowodów, w tym oświadczeń składanych przez skarżącą wskazuje na to, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, o czym wskazała pracownikowi socjalnemu w treści wywiadu, który zapisał "nie podejmuje pracy nie tylko dlatego, że chcę opiekować się matką ale przede wszystkim dlatego, że nigdy nie pracowała i uważa, że w jej wieku i tak jej nikt nie zatrudni".

SKO w Tarnowie zwróciło też uwagę na zakres wykonywanych przez skarżącą czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej. Podniosło, iż u matki skarżącej rozpoznano kamicę pęcherzyka żółciowego, czego następstwem jest konieczność stosowania diety wątrobowej (karta informacyjna z leczenia szpitalnego wydana w dniu 30.09.2022 r. przez Samodzielny Publiczny ZOZ w B. Szpital Powiatowy [...] Oddział Chirurgii Ogólnej, gdzie pacjentka przebywała w okresie od 28.09.2022 r. do 30.09.2022r.). Nadto zwróciło uwagę na odnotowane przez pracownika socjalnego treści wywiadu środowiskowego, gdzie odnotowano, że zakres czynności opiekuńczych jakie wykonuje skarżąca wobec niepełnosprawnej matki obejmuje: przygotowanie posiłków zgodnie z zasadami diety wątrobowej, podanie leków, zmianę pampersów dwa razy dziennie, czynności porządkowe, wymianę pościeli, asystę przy poruszaniu się. Pracownik socjalny odnotował także, iż w czasie nieobecności skarżącej w domu przez około 2-3 godzin, niepełnosprawną opiekuje się córka skarżącej, która jest osobą bezrobotną. Niepełnosprawna natomiast większość czasu spędza siedząc na łóżku lub w fotelu. Jest osobą spokojną, w kontakcie, rozpoznająca swoich bliskich.

Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych wskazało Kolegium, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Następnie SKO przywołało treść przedłożonej przez skarżącej kartę oceny świadczeniobiorcy według skali Barthel, sporządzoną 23.01.2023 r. Z dokumentu tego wynika, że niepełnosprawna przy spożywaniu posiłków potrzebuje większej pomocy w krojeniu, smarowaniu - 5 pkt, przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem oraz siadaniu potrzebuje większej pomocy fizycznej jednej lub dwóch osób, może siadać - 5 pkt, przy korzystaniu z toalety częściowo potrzebuje pomocy - 5 pkt, zdarzają się problemy z potrzebami fizjologicznymi - 5 pkt. Nadto potrzebuje pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała, nie porusza się po powierzchniach płaskich lub może pokonać odległość mniejszą niż 50 m, nie jest samodzielna przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach, jest zależna przy ubieraniu się i rozbieraniu, sporadycznie nie kontroluje czynności fizjologicznych (oddawanie moczu) - 0 pkt. Podsumowując pacjentka uzyskała 20 pkt na 100 pkt możliwych do uzyskania.

Kolegium stwierdziło, że charakter opieki realizowanej przez skarżącą bezpośrednio związanej z matką sprowadza się do pomocy przy czynnościach codziennych. W tym aspekcie organ przywołał m.in. wyrok WSA w Warszawie z 7.10.2011 r. (l SA/Wa 1265/11) gdzie przyjęto, że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. na sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej z osobą niepełnosprawną nie może usprawiedliwiać skarżącej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.

Organ odwoławczy analizując przedstawiony przez wnioskodawczynię zakres czynności opiekuńczych wykonywanych względem matki, jak i określonych w wywiadzie środowiskowym wymagań osoby niepełnosprawnej doszedł do przekonania, że czynności te nie wymagają nieprzerwanej obecności opiekuna.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy taki związek istnieje, a przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu czy jest to rezygnacja czy niepodejmowanie pracy;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką.

Skarga domagała się uchylenia obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi zaprezentowano orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do świadczenia pielęgnacyjnego i wskazano, iż nie sposób przyjąć, że zakres opieki nad osobą niekontrolującą czynności fizjologicznych i zależną we wszystkich czynnościach samoobsługowych i higienicznych od skarżącej sprowadza się do czynności codziennych. Zwrócono też uwagę, że matka skarżącej uzyskała 20 punktów w skali Barthela, co wbrew twierdzeniu organu oznacza całkowita niesamodzielność.

Zdaniem skarżącej działania organu administracji były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności porządkowo należy wskazać, że Kolegium Odwoławcze zasadnie zwróciło uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. K 38/13), którym za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP uznano przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz.U. z 2023 r. poz. 390.; dalej: u.ś.r.) w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji powyższego wyroku TK okoliczność, że niepełnosprawność u osoby podlegającej opiece powstała po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, nie może stanowić przesłanki wykluczającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowił natomiast art. 17 u.ś.r. Zgodnie ust. 1 pkt 4 tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym (niż wymienione we wcześniejszych punktach tego przepisu) osobom, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która opieki tej potrzebuje. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ administracji musi dokonać oceny tego, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z zatrudnienia zrezygnować (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

W ocenie Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy zasadnie przyjął organ odwoławczy, iż brak było podstaw do stwierdzenia występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu. Trafnie bowiem organ ten dostrzegł, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie objętych kontrolą aktów, nie zostało wykazane to, że wyłącznym powodem zaprzestania lub niepodejmowania zatrudniania przez skarżącą, było sprawowanie opieki nad jej niepełnosprawną matką. W tym aspekcie uwzględnić bowiem należy wynikające z akt sprawy uwarunkowania pasywności zawodowej skarżącej, celnie dostrzeżone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Uwarunkowania te wskazują z jednej strony, że skarżąca w istocie nigdy nie pracowała, z drugiej zaś, że nie zamierza podejmować zatrudnienia z przyczyn wynikających z braku doświadczenia zawodowego i kwalifikacji zawodowych. Zajmując stanowisko względem powyższego należy wskazać, iż sam brak "historii zatrudniania", samodzielnie nie wykluczał jeszcze możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie, orzecznictwo sądowoadministracyjne dostrzega, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych w istocie nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej przez wnioskodawcę (opiekuna). Z uwagi na powyższe, okoliczność, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne (opiekun) nie był aktywny zawodowo przed okresem, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, ani także nawet przed złożeniem wniosku o przedmiotowe świadczenie, nie wyklucza jeszcze możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki. Osoba bierna zawodowo przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może bowiem wykazać, że wskutek zmiany okoliczności nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1049/22).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie istnieją podstawy, aby uznać, że skarżąca wykazała wspomną wyżej "gotowość" do podjęcia zatrudnienia. Przeciwnie, w postępowaniu administracyjnym ustalono, że skarżąca nie tylko nigdy nie pracowała ale także analiza twierdzeń zaprezentowanych przez skarżącą wskazuje, iż aktywności zawodowej przejawiać w ogóle nie zamierza, wskazując jako przyczynę tego stanu rzeczy swój wiek (54 lata), brak zawodu oraz przekonanie, że "nikt jej nie zatrudni" (k. 13 akt adm.). Te uwarunkowania uzupełniła skarżąca okolicznościami natury zdrowotnej podając, że bolą ją palce i słabo widzi. Przedstawione wyżej okoliczności i twierdzenia, przy uwzględnieniu także i skali zaangażowania opiekuńczego skarżącej nad matką (por. niżej), pozwalały organom administracji publicznej zasadnie stwierdzić, że to nie sprawowanie opieki nad niepełnosprawną – ale względy natury motywacyjnej leżące po stronie samej skarżącej, są w istocie powodem niepodejmowania przez nią aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy – po przeprowadzeniu właściwej analizy sprawy – trafnie przyjął, że niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię, nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Jak celnie wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zanegowanie przez organ administracji związku przyczynowo-skutkowego musi się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach, jednoznacznie podważających ten związek w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) lub obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy) - por. wyrok WSA w Krakowie z 25 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1700/21). Okoliczności ocenianej sprawy, a w tym akcentowane przez skarżącą motywy niepodejmowania aktywności zawodowej wskazują, iż to właśnie względy natury subiektywnej, leżą w istocie u podstaw braku jej aktywności zawodowej.

Także w aspekcie zakresu, jak też skali i charakteru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, trafnie przyjął organ odwoławczy, że realizowane czynność opiekuńcze nie wykluczają podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Do czynności opiekuńczych wskazanych przez skarżącą należą: przygotowanie jedzenia uwzględniającego dietę wątrobową, podanie leków rano i wieczorem, dwukrotna w ciągu dnia zmiana pampersa, a nadto pranie, sprzątanie mieszkania oraz wymiana pościeli. Zdaniem Sądu, przedstawionym czynnościom, nie można przypisać charakteru na tyle absorbującego czasowo, że wyklucza on podjęcie zatrudnienia. Ustalony w postępowaniu stan zdrowia matki skarżącej wskazuje, że niewątpliwie osoba ta pomocy wymaga, to jednak jest to osoba spokojna, kontaktowa, spędzająca czas zasadniczo w pozycji siedzącej lub leżącej. Z ustalonej w tym zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a obejmującej konieczny zakres czynności opiekuńczych realizowanych względem niepełnosprawnej - nie sposób wyprowadzić wniosku o nieodzowności niepodejmowania przez skarżącą pracy, a zapatrywania tego nie zmienia też dokument skali Barthela odnoszący się do niepełnosprawnej. Z akt nie wynika, że matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej jej obecności.

Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, przy ustaleniu potrzeby rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia przez opiekuna, uwzględniać także należy całość uwarunkowań rodzinnych w jakich funkcjonuje niepełnosprawna. W realiach tej sprawy dostrzec należy, iż skarżąca wprost przyznawała i podkreślała, że w okresie jej nieobecności w domu (2-3 godziny), niepełnosprawną ma zajmować się jej bezrobotna wnuczka, a córka skarżącej. Zatem, w czynnościach opiekuńczych nad matką, skarżąca może liczyć na wymierną i regularną pomoc swojej córki.

Końcowo należy zająć stanowisko odnośnie wynikającego z akt faktu pobierania w przeszłości przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad matką. Należy bowiem podkreślić, że mimo podobieństwa przesłanek przyznania obu świadczeń – w tym warunku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną – świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy są odrębnymi instytucjami i przyznawane są w odrębnych postępowaniach. Regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają przyjąć, iż występować może automatyczne przeniesienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której uprzednio przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Inaczej mówiąc, w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak regulacji przewidującej, że fakt uprzedniego przyznania zainteresowanemu specjalnego zasiłku opiekuńczego determinuje uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie ostatnio wskazanego świadczenia wymaga bowiem przeprowadzenia odrębnego (tj. samodzielnego, autonomicznego) postępowania administracyjnego, w którym – niezależnie od ocen poczynionych w innych postępowaniach – badane są normatywnie określone przesłanki przyznania tegoż wsparcia. Poddanie sądowej kontroli decyzji wydanej w tym przedmiocie powoduje, że poza zakresem ocen Sądu pozostają uprzednio wydane decyzje przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy. Tak więc Sąd, w aktualnie prowadzonym postępowaniu, nie kontroluje legalności (prawidłowości) przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Okoliczność więc, że skarżąca w przeszłości uzyskała wskazany zasiłek – nie oznaczała jeszcze (automatycznie) spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż oceniana aktualnie sprawa jest niezależna, odrębna od sprawy dotyczącej zasiłku opiekuńczego (por. też wyrok WSA w Krakowie z 5.04.2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1537/21). Ustalenia poczynione w ramach kontrolowanej obecnie sprawy nie dały natomiast podstaw do przyjęcia istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu zaprezentowanym na wstępie uzasadnienia. W konsekwencji powyższych rozważań, prawidłowe było stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności udzielania jej pomocy, samo sprawowanie opieki, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawy tej nie stanowi także fakt legitymowania się przez matkę skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zajmując stanowisko względem zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania (art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy), a także mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., podkreślić trzeba, że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1933/08).

W toku postępowania skarżąca (reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika) nie przejawiała inicjatywny dowodowej negującej ustalenia organu poczynione tak w toku wywiadu środowiskowego, czy w wyniku oświadczeń odbieranych od samej skarżącej. Stąd, podniesienie na etapie skargi zarzutu zaniechania organu poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – nie mogły zostać uznane za skuteczne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r.,poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.