Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1646/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art 145 § 1 pkt 1 lit c art 182 § 2 art 183 § 1 i 2 art 188 art 193 art 200 art 203 pkt 1 art 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 138/23 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 12 stycznia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 12 stycznia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz E. S. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 138/23, oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 12 stycznia 2023 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 13 września 2022 r. (data wpływu do organu) E. S. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Załączony został również wniosek o ustalenie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego na urzędowym formularzu oraz oświadczenie pełnomocnika złożone w imieniu skarżącej z 12 września 2022 r., w którym pełnomocnik wskazuje, iż z dniem przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje się ona do zawieszenia dotychczas otrzymywanego świadczenia emerytalnego.

Wójt Gminy [...] decyzją z 27 października 2022 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z 7 listopada 2022 r. złożyła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 12 stycznia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, mąż skarżącej M. S. zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 5 września 2011 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od przed 16 rokiem życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2011 r. Zdaniem Kolegium, została zatem spełniona przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Skarżąca jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem męża.

Kolegium wskazało, że z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 listopada 2022 r. wynika, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury powszechnej od 28 listopada 2020 r. Zatem wymaga rozstrzygnięcia, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo pobierania emerytury.

Prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem sam fakt bycia osobą uprawnioną do emerytury nie może przesądzać o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium przywołało stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 i podkreśliło, że strona wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do emerytury obowiązana jest do wyboru świadczenia, które chce pobierać. Nie może ona bowiem pobierać jednocześnie obu świadczeń.

SKO wskazało, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 12 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej wprost potwierdził, że skarżąca gotowa jest do zawieszenia emerytury. Zatem - w ocenie organu odwoławczego - uznać należy, że jej wyborem było świadczenie korzystniejsze, czyli świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium podkreśliło jednak, że w postępowaniu skarżąca reprezentowana jest przez fachowego pełnomocnika, który z uwagi na ilość postępowań, w których był pełnomocnikiem przed Kolegium, zna stanowisko organu oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, iż zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej – u.ś.r.) w postaci posiadania prawa do emerytury. Od momentu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pełnomocnik strony ma świadomość konieczności zawieszenia emerytury w celu przejścia z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Tymczasem decyzja ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury nie została przedłożona, a w konsekwencji brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Treść wniosku inicjującego postępowanie potwierdza, że skarżąca wybiera świadczenie pielęgnacyjne, bowiem oświadczyła, że "gotowa jestem do zawieszenia emerytury, jednak jedynie w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych".

W ocenie SKO, to od podjęcia przez pełnomocnika odpowiednich działań w kierunku zawieszenia wypłaty emerytury zależy od kiedy świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło zostać przyznane skarżącej. Profesjonalny pełnomocnik posiada bowiem wiedzę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury dopiero od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu emerytury.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że skoro wypłata emerytury nie została wstrzymana, to tym samym nie została wyeliminowana negatywna przesłanka wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 138/23, skargę oddalił.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że bezsporne jest, że mąż skarżącej jest osobą, która spełnia warunek posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Jednak poza osobą wymagającą opieki także osoba ją sprawująca (skarżąca) musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, to u.ś.r. wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń np. przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

Sąd wskazał również, że skarżąca, reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, już we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 12 września 2022 r. wprost wskazała, że gotowa jest do zawieszenia emerytury, jednak jedynie w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Treść tego oświadczenia jednoznacznie wskazuje, że skarżąca nie zrezygnowała z pobierania świadczenia emerytalnego.

Sąd podkreślił, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2022 r., poz. 504 ze zm., dalej - u.e.r.f.u.s.). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Zdaniem Sądu, w realiach sprawy, istniała możliwość złożenia do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do wypłaty emerytury, na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do ww. świadczenia, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkowałoby wstrzymaniem jego wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca natomiast nie doprowadziła do zawieszenia wypłaty emerytury. Zasadnie wobec tego organ odwoławczy uznał, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istota bowiem ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury czy renty rodzinnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Sąd stwierdził, że konieczne było zatem uprzednie złożenie przez skarżącą wniosku skutkującego wstrzymaniem wypłaty emerytury, co pozwoliłoby na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości i na warunkach zgodnych z literą prawa. Rację ma Kolegium, że szczególną rolę mógł w sprawie odegrać fachowy pełnomocnik skarżącej. Na etapie postępowania administracyjnego pełnomocnik reprezentujący stronę powinien udzielić swojej mocodawczyni niezbędnej pomocy prawnej w celu skoordynowania działań organu rentowego i GOPS w [...] (lub organu rentowego i Kolegium - jeśli strona miała wątpliwości co do sposobu załatwienia sprawy w I instancji) tak, aby już samo złożenie do ZUS wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury, a następnie zawiadomienie o tym fakcie organu prowadzącego postępowanie, stanowiło sygnał dla organu do niezwłocznego zakończenia postępowania i wydania decyzji niezwłocznie po otrzymaniu decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Sąd podkreślił, że z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Stąd możliwe jest takie działanie strony (jej pełnomocnika), które może istotnie wpłynąć na czas trwania obu postępowań, w przedmiocie wstrzymania wypłaty emerytury oraz w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. To działanie wymagałoby określonego zaangażowania od skarżącej czy od jej pełnomocnika, ale umożliwiłoby płynne przejście na system świadczeń rodzinnych.

Sąd I instancji nie zgodził się z autorem skargi, że na Kolegium spoczywał obowiązek przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z art. 136 k.p.a. w celu uzyskania od strony decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Organ administracji wydaje decyzję w oparciu o przepisy prawa materialnego (u.ś.r.), które determinują zakres niezbędnych ustaleń faktycznych koniecznych do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przepisy u.ś.r. nie zawierają postanowień wskazujących na konieczność złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Przepisy u.ś.r. wymagają natomiast, aby ustalić, czy wnioskodawca ma przyznane prawo do świadczenia emerytalnego i czy je pobiera. Wstrzymanie wypłaty emerytury jest jedynie możliwością (rozwiązaniem), jaką organ wskazuje stronie celem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. To od woli wnioskodawcy zależy, czy z niej skorzysta. Co istotne, organ administracji orzekający w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może nałożyć na stronę obowiązku złożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sądowi I instancji naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z 7 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego w zakresie umożliwienia stronie zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury, dzięki czemu możliwe byłoby merytoryczne załatwienie sprawy poprzez przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, mimo uzasadnienia takiej możliwości w treści złożonego w sprawie odwołania, czym organ dopuścił się naruszenia zasady podejmowania z urzędu wszelkich czynności mających na celu załatwienie sprawy z pogwałceniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co powinno było skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

b) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 8 k.p.a., poprzez potraktowanie skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika w inny sposób niż osoby działającej samodzielnie, czym organy naruszyły ustanowione ww. przepisie zasady zaufania do władzy publicznej, bezstronności i równego traktowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno było skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

c) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 9 k.p.a., poprzez niepoinformowanie strony o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poza posiadanym przez stronę prawem do emerytury oraz niewezwaniem jej do zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno było skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej i orzeka w tych granicach.

Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania okazały się zasadne, z uwagi na naruszenie przez organ odwoławczy wynikających z zasad ogólnych postępowania administracyjnego obowiązków informacyjnych wobec skarżącej, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z bezspornych ustaleń faktycznych wynika, że mąż skarżącej legitymuje się wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 5 września 2011 r., z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od – przed 16 rokiem życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2011 r. Skarżąca nie pracuje, ma prawo do emerytury powszechnej od 28 listopada 2020 r. Sprawuje osobiście opiekę nad niepełnosprawnym mężem. W oświadczeniu z 12 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje się do zawieszenia dotychczas otrzymywanego świadczenia emerytalnego.

Niewątpliwie skarżąca na etapie postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Podkreślić jednak należy, że fakt działania w postępowaniu w imieniu strony profesjonalnego pełnomocnika nie oznacza, że organ administracji publicznej zwolniony jest z wynikających z przepisów k.p.a. obowiązków względem strony, w tym obowiązków informacyjnych. Gdy za stronę w postępowaniu działa pełnomocnik skutkuje to koniecznością realizacji obowiązków organu wobec tego pełnomocnika. Innymi słowy obowiązki organu, w tym obowiązki informacyjne, względem strony postępowania nie zostają wyłączone, czy też ograniczone, tylko z tej przyczyny, że strona w toku postępowania reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zasada informowania stron została uregulowana w art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Natomiast w art. 10 § 1 k.p.a. uregulowano zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych oraz zgłoszonych żądań.

Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 777/23, organ administracji, kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., jest obowiązany w pierwszej kolejności sprawdzić, czy strona spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia korzystniejszego (sprawowanie stałej i osobistej opieki ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności). Dopiero wówczas może poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie wcześniej otrzymanego świadczenia.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że organ odwoławczy w ogóle zlekceważył obowiązki wynikające z art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Po wpłynięciu odwołania nie zawiadomił skarżącej o zamiarze wydania decyzji, nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów sprawy oraz nie poinformował jej o okolicznościach, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uniemożliwiło skarżącej poznanie stanowiska Kolegium odnoście przyczyny uniemożliwiającej przyznanie jej świadczenia. Zatem niewątpliwie organ odwoławczy, nie udzielając skarżącej niezbędnych informacji, zaniedbał swoje obowiązki procesowe.

Podkreślić trzeba, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a. (por. wyrok NSA z 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 707/21).

Z zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji, wynika, że przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność pobierania przez nią świadczenia emerytalnego i zaniechanie zawieszenia jego pobierania.

Uszło jednak uwadze Sądowi I instancji, że organ odwoławczy nie dopełnił określonego w art. 79a § 1 i 2 w zw. z art. 9 k.p.a. obowiązku wskazania niespełnionych przez stronę przesłanek do wydania decyzji zgodnej z jej żądaniem. Zgodnie z § 1 art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Natomiast zgodnie z § 2 art. 79a k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Wynikający z art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia. Organ na podstawie art. 79a k.p.a. powinien wskazać stronie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Dotyczy to przesłanek, na których zaistnienie strona ma lub może mieć obiektywnie wpływ (przesłanki zależne od strony). Wystosowanie informacji musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 28/23).

Z akt sprawy wynika, że organ odwoławczy po otrzymaniu odwołania nie zastosował powołanego wyżej art. 79a w zw. z art. 9 k.p.a., czym niewątpliwie naruszył spoczywający na nim obowiązek wynikający z tego przepisu, jak również dopuścił się naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania w powyższym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca bowiem w załączniku do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązała się do zawieszenia świadczenia emerytalnego z dniem przyznania wnioskowanego świadczenia. W tej sytuacji organ odwoławczy, mając na względzie treść art. 79a w zw. z art. 9 k.p.a., winien był wezwać skarżącą, kierując wezwanie do pełnomocnika, zakreślając przy tym odpowiedni termin, do przedłożenia decyzji organu rentowego o zawieszeniu prawa do emerytury. Dopiero wówczas skarżąca mogłaby rozważyć, ewentualnie konsultując się ze swoim profesjonalnym pełnomocnikiem, czy wystąpić do organu rentowego celem zawieszenia prawa do emerytury, czy pozostać przy dotychczasowym świadczeniu. Z uwagi na różnicę pomiędzy wysokością pobieranej w październiku 2022 r. emerytury w kwocie 1400,78 zł brutto, a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego w 2022 r. – 2119 zł, zaś w 2023 r. – 2458 zł, zachodzi duże prawdopodobieństwo, że skarżąca zawiesiłaby prawo do emerytury.

Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 2 art. 24 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

W okolicznościach sprawy stwierdzić należy, że organ odwoławczy zaniechał poinformowania skarżącej, za pośrednictwem jej pełnomocnika, o możliwości wyboru świadczenia oraz o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia organowi decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponownie rozpatrując sprawę SKO weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 12 stycznia 2023 r., nr SKO.PS/80/7697/4442/2022.

W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.