Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 795/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 7 marca 2024 r. znak SKO.NP/4415/56/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 7 marca 2024 r., sygn. akt SKO.NP/4115/56/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza B. z 4 stycznia 2024 r. w sprawie odmowy przyznania E. S. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką A. K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

16 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego 15 czerwca 2023 r. Z oświadczenia skarżącej wynika, że matka pozostaje w związku małżeńskim, poza skarżącą, posiada jeszcze jedną córkę. Z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 2 lutego 2023 r. wynika, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Do wniosku dołączono: karty leczenia szpitalnego SOR z 19 listopada 2022 r., Oddziału Kardiologii od 19.11.2022 do 28.11.2022 r., SOR z 19.05.2023 r. oraz karty leczenia szpitalnego K. K.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej przeszła w 2022 r. ostry zawał serca, choruje na cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność żylną, chorobę niedokrwienną serca, utrwalone migotanie przedsionków, wymaga całodobowej opieki. Mąż osoby wymagającej opieki jest schorowany, w trakcie ustalania stopnia niepełnosprawności. Skarżąca sprawuje opiekę nad rodzicami i nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Opieka skarżącej nad matką obejmuje: przygotowanie śniadania, prowadzenie matki do łazienki, codzienną kąpiel, przygotowanie ubrań, pomoc w ubieraniu. Matka skarżącej ma częste skoki ciśnienia, które skutkują utratą równowagi, porusza się z pomocą laski, w asyście córki. Skarżąca mierzy poziom cukru po śniadaniu, robi masaż, oklepuje, wychodzi z mamą na spacery przed dom, asystuje przy schodzeniu ze schodów, sprząta dom, ponownie mierzy cukier, ciśnienie, podaje leki, organizuje wizyty lekarskie, zawozi matkę na wizyty, załatwia sprawy urzędowe. Matka skarżącej samodzielnie nie wychodzi z domu. Skarżąca przygotowuje kolację, kładzie matkę spać. W czasie wywiadu skarżąca byłą z rodzicami w ogrodzie. Mąż skarżącej pracuje za granicą, przyjeżdża do domu raz lub dwa razy w roku, przesyła pieniądze, skarżąca mieszka w domu, który rodzice przepisali na nią w zamian za opiekę.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS, ani KRUS. Mieszka z rodzicami. Nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność opieki nad rodzicami. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Skarżąca przygotowuje śniadania, ubranie, pomaga w porannej toalecie, podprowadza do łazienki, mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje leki, oklepuje, masuje matkę, sprząta, dwa razy w tygodniu zmienia pościel, wychodzi z matką, gdy jest ładna pogoda, musi asystować przy schodzeniu ze schodów, przygotowuje obiad, mierzy cukier, ciśnienie, podaje leki, zaprowadza matkę do lekarza, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, matka skarżącej nie opuszcza samodzielnie domu, koło 19 skarżąca przygotowuje kolację, podaje lekarstwa, przygotowuje matkę do snu. Czasami śpi z matką z uwagi na znaczne skoki ciśnienia, konieczność podania leków, a czasami wezwania karetki. Ojciec skarżącej jest bardzo schorowany.

Z oświadczenia pełnomocnika skarżącej z 24 lipca 2023 r. wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką od około pięciu lat, zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki. Matka skarżącej jest osobą głównie leżącą, spożywa samodzielnie posiłki przygotowane przez skarżącą. Matka skarżącej wymaga wsparcia przy poruszaniu, skarżąca musi pilnować ataków arytmii matki. Do codziennych obowiązków skarżącej należy: pobudka, pomoc w ubieraniu, wykonaniu czynności higienicznych, prowadzenie do toalety, obcinanie paznokci, codzienna kąpiel, pomoc w myciu, czesaniu, podawanie leków, pomiary ciśnienia cztery razy dziennie, pomiary poziomu cukru, podawanie posiłków trzy razy dziennie, wychodzenie na spacery, wykonywanie ćwiczeń, wykonywanie masażu, oklepywanie, sprzątanie, pranie, prasowanie, zakupy, realizacja recept, wizyty lekarskie, czynności ogrodnicze, odśnieżanie, przygotowanie opału, opłacanie rachunków, organizacja wizyt lekarskich, czuwanie w czasie snu z powodu arytmii.

Decyzją z 8 sierpnia 2023 r. Burmistrz B. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z orzeczenia z 18 lipca 2023 r. wynika, że mąż matki skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, który istnieje od 15 czerwca 2023 r.

Decyzją z 6 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło decyzję Burmistrza B. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że konieczne jest ustalenie, kto jest właścicielem gospodarstwa rolnego, jaka jest jego struktura, kto zajmuje się obecnie gospodarstwem, czy skarżąca figuruje w rejestrze producentów rolnych, czy zgłaszała w 2023 r. wniosek o dopłaty bezpośrednie. Konieczne jest także ustalenie, czy siostra skarżącej z powodów obiektywnych nie może sprawować opieki nad matką.

Z pisma z 23 października 2023 r. wynika, że skarżąca nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu rolników jako domownik rolnika. Nie zgłaszała zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym.

Z pisma pełnomocnika skarżącej z 3 listopada 2023 r. wynika, że gospodarstwo miało profil roślinny, uprawiano zboża i ziemniaki, obecnie nie zostało wydzierżawione i nie jest uprawiane. Pełnomocnik podtrzymał stanowisko o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwagi na konieczność opieki nad matką. Siostra skarżącej nie może opiekować się matką, ponieważ ma własną rodzinę, pracuje, a ponadto ma problemy ze zdrowiem.

Z pisma z 3 listopada 2023 r. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że skarżąca nie figuruje na liście producentów rolnych.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że stan zdrowia matki skarżącej znacznie się pogorszył w związku z przebytym udarem mózgu. Ojciec skarżącej jest również osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Skarżąca sprawuje opiekę nad rodzicami i nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Opieka skarżącej nad matką obejmuje: przygotowanie śniadania, prowadzenie matki do łazienki, codzienną kąpiel, przygotowanie ubrań, pomoc w ubieraniu, matka skarżącej ma częste skoki ciśnienia, które skutkują utratą równowagi, porusza się z pomocą laski w asyście córki. Skarżąca mierzy poziom cukru po śniadaniu, robi masaż, oklepuje, wychodzi z mamą na spacery przed dom, asystuje przy schodzeniu ze schodów, sprząta, ponownie mierzy cukier, ciśnienie, podaje leki, organizuje wizyty lekarskie, zawozi matkę na wizyty, załatwia sprawy urzędowe, matka samodzielnie nie wychodzi z domu, skarżąca przygotowuje kolację, kładzie matkę spać.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie pracuje ani zawodowo, ani dorywczo, nie pobiera świadczeń z ZUS, ani KRUS. Mieszka z matką i ojcem, opiekuje się schorowanymi rodzicami i nie może z tej przyczyny podjąć zatrudnienia. Stan matki w ostatnim czasie bardzo się pogorszył w lipcu przeszła udar mózgu, cierpi na miażdżycę, cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, migotanie przedsionków, ma zaniki pamięci, czasami nie wie, kim jest skarżąca. Rano skarżąca przygotowuje mamie posiłek, ubranie, pomaga w toalecie, zaprowadza matkę do łazienki, mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje leki, oklepuje, masuje matkę, sprząta, dwa razy w tygodniu zmienia pościel, wychodzi z matką, gdy jest ładna pogoda, musi asystować przy schodzeniu ze schodów, przygotowuje obiad, mierzy cukier, ciśnienie, podaje leki, zaprowadza matkę do lekarza, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, matka skarżącej nie opuszcza samodzielnie domu, koło 19 skarżąca przygotowuje kolację, podaje lekarstwa, przygotowuje matkę do snu.

Ojciec skarżącej jest również osobą bardzo schorowaną, ma zdiagnozowanego raka i oponiaka mózgu, ma duże zaniki pamięci, nie jest w stanie zaopiekować się matką skarżącej. Siostra skarżącej nie może sprawować opieki nad rodzicami.

Z dołączonego do akt eskierowania wynika, że matka skarżącej przeszła udar niedokrwienny prawej półkuli mózgu w dniu 25 lipca 2023 r. Z karty wypisu szpitalnego z 9 sierpnia 2023 r. do 8 września 2023 r. wynika, że matka skarżącej uzyskała 26 punktów w skali MMSE – zaburzenia poznawcze bez otępienia, przy przyjęciu według skali Barthel uzyskała 15 punktów. Po rehabilitacji porusza się samodzielnie po terenie płaskim, kontroluje potrzeby fizjologiczne, samodzielna w czynnościach z zakresu samoobsługi.

Decyzją z 4 stycznia 2024 r. Burmistrz B. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia, istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji matki oraz okoliczność, że czynności opiekuńcze nie są stałe, a opieka nie jest długoterminowa, a zatem mogą być one wykonywane przed lub po pracy.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 przepis został uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie w jakim różnicuje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a tym samym naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji;

- art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy nie powinien on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy i przyznanie świadczenia skarżącej.

Decyzją z 7 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza B. Kolegium podniosło, że wbrew wskazaniom zawartym w decyzji kasatoryjnej, Burmistrz B. ponownie odmówił przyznania świadczenie pielęgnacyjnego skarżącej z powołaniem się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakże, zdaniem SKO w Tarnowie zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy, ponieważ w sprawie nie zachodził związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą a opieką nad matką. Świadczy o tym ustalony przez organ I instancji zakres czynności opiekuńczych, połączony z dokumentacją medyczną matki skarżącej, a w szczególności informacjami wynikającymi z przebiegu rehabilitacji matki skarżącej w Szpitalu Rydygiera w Krakowie. Matka skarżącej nie znajduje się w stanie otępienia, jest zorientowana, poza tym wskazano w epikryzie, matka skarżącej porusza się samodzielnie po powierzchniach płaskich, pokonuje schody krokiem naprzemiennym trzymając się poręczy, zwieracze kontroluje, jest samodzielna w czynnościach samoobsługi. Nie budzi wątpliwości organu, że matka skarżącej jest osobą schorowaną i wymaga wsparcia osób drugich. W sprawie jednak nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad matką. Podkreślić należy, że zakres czynności opiekuńczych wskazanych przez skarżącą jest do pogodzenia z pracą w gospodarstwie rolnym, ponieważ skarżąca jest organizatorem własnego czasu. Pracę rolnika należy bowiem oceniać inaczej niż pracę innych osób pozostających w zatrudnieniu. Organ podniósł, że istotna przy ocenie spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że jest jeszcze siostra zobowiązana do alimentacji matki, w stosunku do której nie występują obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, że ocena dopuszczalności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać dokonana na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Okolicznością sporną w sprawie było istnienie związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad matką, w tym w szczególności ocena, czy rezygnacja przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego była spowodowana opieką nad matką, czy zakres opieki skarżącej nad matką jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia (w tym w szczególności prowadzenia gospodarstwa rolnego).

W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie została spełniona kluczowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – brak jest bowiem związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością opieki nad matką. Zdaniem Sądu prawidłowo przyjęto w zaskarżonej decyzji, że stan zdrowia matki skarżącej, a w konsekwencji zakres opieki jakiej wymaga, nie jest tego rodzaju, aby uniemożliwiał skarżącej prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zwrócić należy również uwagę, że w toku postępowania ojciec skarżącej uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem skarżąca była legitymowana w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania przez nich prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt l OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13).

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., l OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zdaniem Sądu ocena konieczności (a zatem istnienia związku przyczynowo- skutkowego) rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia z powodu opieki nad matką powinna uwzględniać dwie okoliczności: charakter pracy w gospodarstwie rolnym oraz zakres czynności opiekuńczych, których wymaga osoba niepełnosprawna. Zdaniem Sądu charakter pracy w gospodarstwie rolnym, daje bowiem pewną możliwość elastycznego planowania zajęć, znacznie większą niż zatrudnienie na podstawie umów o pracę, czy umów cywilnoprawnych.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (I OPS 5/12), w zakresie w jakim Sąd ten wskazał, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Zaznaczyć należy, że dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego istotny jest stan zdrowia i zakres opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, istniejący w dacie wydawania decyzji. Z okoliczności niniejszej sprawy (potwierdzonych przedłożoną dokumentacją medyczną) wynika, że w dacie wydawania decyzji matka skarżącej nie wymagała stałej opieki (mimo wcześniejszych problemów zdrowotnych). Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej porusza się samodzielnie po powierzchniach płaskich, zaspokaja potrzeby fizjologiczne, jest samodzielna w czynnościach samoobsługowych. Okoliczności te dają podstawę do przyjęcia, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą, nie wymagał od skarżącej rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podnieść ponadto należy, że zakres czynności opiekuńczych wskazywanych przez skarżącą w toku postępowania, obejmujących: przygotowanie posiłków, pomoc w toalecie, zaprowadzanie matki do łazienki, pomiar ciśnienia, poziomu cukru, podawanie leków, oklepywanie, masowanie, sprzątanie, zmianę pościeli, wychodzenie z matką na spacer, zaprowadzanie matki do lekarza, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, nie daje podstaw do przyjęcia, że zapewnienie opieki matce skarżącej wymagało rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. (I OSK 229/23), że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23).

Wskazane przez skarżącą czynności w znacznej mierze mogą być wykonywane przed lub po pracy (czy pogodzone z prowadzeniem gospodarstwa rolnego). W ocenie Sądu, skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy bez szkody dla opieki, której wymaga matka skarżącej, a także prowadzić gospodarstwo rolne bez szkody dla opieki, której wymaga matka skarżącej.

Mając na względzie powyższe, Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów. W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką. Prawidłowe są również ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres czynności opiekuńczych nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Zwrócić należy również uwagę, że z uwagi na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką, bez wpływu na ocenę zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia jeszcze innych niż skarżąca, osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.