Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 237/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 4, ust. 5, ust. 5b, ust. 5f, art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: §3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 maja 2023r., nr UP-316/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

R. K. (dalej jako: "strona", "skarżący") wnioskiem z 4 lutego 2021 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Zakład", "ZUS", "organ") o umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na trudną sytuację finansową.

Decyzją z 29 kwietnia 2021 r. ZUS (dalej jako: "organ I instancji") odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 282.888,38 zł.

Wobec wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład decyzją z 23 czerwca 2021 r. podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji I instancji. Decyzja ta została uchylona prawomocnym wyrokiem WSA w Olsztynie z 9 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/OI 613/21 (dalej jako: "wyrok z 9 listopada 2021 r.), w którym zalecono organowi, by zgromadził odpowiedni materiał dowodowy i uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w odniesieniu do prawidłowo ustalonej wysokości zadłużenia. WSA w Olsztynie orzekł też, że ZUS nie wyjaśnił kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. Wskazał, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

Decyzją z 27 czerwca 2022 r. ZUS uchylił decyzję organu I instancji w części należności przedawnionych, tj. składek i odsetek na ubezpieczenia społeczne za okres od 2/2004 do 4/2005 oraz na Fundusz Pracy za okres od 2/2004 do 4/2005 i w tym zakresie umorzył postępowanie w I instancji. Również z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Wskutek wniesionej skargi WSA w Olsztynie prawomocnym wyrokiem z 9 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 429/22 (dalej jako: "wyrok z 9 listopada 2021 r.") uchylił decyzję ZUS z 27 czerwca 2022 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że ZUS nie wykonał zaleceń sądu zawartych w prawomocnym wyroku z 9 listopada 2021 r. w zakresie oceny przedawnienia składek od maja 2005 r. i nie przedstawił dowodów potwierdzających, że w dalszym ciągu może domagać się zapłaty zaległych składek. Sąd ponadto wywiódł, że sytuacja finansowa i osobista strony winna być oceniana w odniesieniu do prawidłowo ustalonej wysokości zadłużenia.

W zaskarżonej obecnie do sądu decyzji z 2 maja 2023 r. ZUS na podstawie art. 138 §1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 755), dalej jako: "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 755), dalej jako: "u.s.u.s." uchylił decyzję organu I instancji w całości. Powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s. oraz w oparciu o §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), dalej jako: "rozporządzenie", w pkt 1. decyzji odmówił umorzenia należności tytułu składek wraz z odsetkami osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 247.735,61 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od września 2005 r. do grudnia 2020 r.,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2006 r. do kwietnia 2006 r., od lutego 2008 r. do listopada 2008 r., od marca 2009 r. do maja 2009 r., od lipca 2009 r. do września 2009 r., styczeń 2010 r., od marca 2010 r. do sierpnia 2010 r., od stycznia 2011 r. do sierpnia 2011 r., od stycznia 2012 r. do marca 2015 r., od maja 2015 r. do listopada 2016 r., od stycznia 2017 r. do listopada 2017 r., od stycznia 2018 r. do grudnia 2020 r.,

- Fundusz Pracy - za okres od września 2005 r. do lipca 2013 r. i listopad 2016 r.;

w pkt 2. decyzji ZUS w związku z art. 105 §1 k.p.a. umorzył postępowanie I instancji w zakresie należności przedawnionych, tj. składek i odsetek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2004 r. do sierpnia 2005 r., na ubezpieczenie zdrowotne za sierpień 2004 r. i Fundusz Pracy za okres od lutego 2004 r. do sierpnia 2005 r.

W pierwszej kolejności organ odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytuł składek. Podał, że był w tym zakresie związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku z 9 listopada 2022 r. Zaznaczył też, że podejmując w sprawie decyzję dokonał wnikliwej analizy zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

ZUS uznał, że po dacie wydania decyzji przez organ I instancji składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od lutego 2004 r. do sierpnia 2005 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za sierpień 2004 r. uległy przedawnieniu, zatem był on zobligowany do umorzenia postępowania w tym zakresie. Natomiast pozostałe należności z tytułu składek podane w sentencji decyzji są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, bowiem były i są objęte postępowaniem egzekucyjnym, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zakład szczegółowo zestawił daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia w podziale na składki za poszczególne okresy na s. 5-12 decyzji.

Następnie Zakład przedstawił ustalenia w zakresie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Zakład przedstawił treść złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, datowanego na 20 lutego 2023 r. (s. 12 decyzji), z którego wynikało między innymi, że skarżący nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.467,38 zł brutto (netto: 2.172,48 zł), nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, świadczeń z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną A. K., która uzyskuje dochód w wysokość 1.412,00 zł netto, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: 757,84 zł z tytułu opłat miesięcznych, 300,00 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz 200,00 zł z tytułu kosztów leczenia. Strona posiada comiesięczne zobowiązania pieniężne: 30,00 zł z tytułu zaciągniętych kredytów, 866,94 zł w instytucjach oraz 100,00 zł – inne (telefon, internet), które są spłacane w ramach egzekucji prowadzonej na rzecz ZUS i w innej formie (zadłużenie za nieuregulowane rachunków za telefon i internet) w łącznej kwocie miesięcznej spłaty 996,94 zł. Skarżący jest właścicielem auta [...] z 2001 r., innych składników mienia ruchomego ani nieruchomości nie posiada. Strona podała, że w 2016 r. przeszła ciężki zawał serca, z uwagi na stan zdrowia i wiek nie prognozuje poprawy sytuacji materialnej. Skarżący oświadczył, że jest niewypłacalny, środki, którymi dysponuje są niewystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, nie widzi możliwości uregulowania należności z powodu braku środków finansowych.

Organ wyjaśnił, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z informacji wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Z poczynionych na ich podstawie przez ZUS ustaleń wynika, że strona: 10 listopada 2022 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej T. R. K., pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.980,55 zł brutto, które po potrąceniach w kwocie 995,13 zł wynosi 2.449,17 zł netto, ma dwóch pełnoletnich synów, nie posiada nieruchomości, ma zarejestrowany samochód osobowy o zbyt niskiej wartości do dokonania zastawu skarbowego - [...] z 2001 r. Zaś żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.801,79 zł brutto (1.639,63 zł netto), bez potrąceń.

Rozstrzygając ponownie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ZUS ocenił, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podał bowiem, że przesłanka wymieniona w pkt 1 tego przepisu (odnosząca się do śmierci dłużnika) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, zaś przesłanki opisane w pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów dotyczących prowadzonego wobec strony postępowania upadłościowego bądź likwidacyjnego. Zakład przyjął, że nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s, gdyż pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, strona uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, z którego można egzekwować należności, nie spełnione zostało również kryterium braku następców prawnych. Organ uznał, że w sprawie nie zachodzą także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a i 5 u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie postanowieniem z 18 czerwca 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec strony, z uwagi na bezskuteczność z powodu braku środków. Postanowienie to jednak nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności, bowiem podjęta przez organ egzekucyjny czynność nie stwierdza braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu w tej sprawie nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż dotychczasowe postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS ze świadczenia emerytalnego jest skuteczne.

ZUS podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W dalszej części uzasadnienia Zakład wywiódł, że rozstrzygając ponownie sprawę podjął także czynności zmierzające do ustalenia czy w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. oraz w §3 ust. 1 rozporządzenia.

W tym zakresie organ wywiódł, że ani powstanie rzeczonego zadłużenia ani likwidacja działalności gospodarczej nie były wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

Odnosząc się do problemów zdrowotnych skarżącego (przebyty w 2016 r. ostry zawał serca) i jego żony, która pozostaje pod kontrolą lekarską ZUS podniósł, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona zaś pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Skarżący nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, dlatego też i ta przesłanka nie zachodzi.

Jeżeli chodzi o podnoszoną przez stronę przesłankę ograniczonych możliwości płatniczych jako jeden z głównych argumentów (§3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), to organ stwierdził, że nie jest ona wystarczająca do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. ZUS wyjaśnił, że przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Wskazane przez stronę wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 1.257,84 zł nie stanowią nadzwyczajnych kosztów, które musi opłacić. Nie można bowiem za takie uznać ponoszonych przez ogół społeczeństwa opłat np. za energię, gaz czy wodę. Również posiadanie przez stronę zobowiązania pieniężne (996,94 zł) wobec ZUS i innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

Następnie Zakład wywiódł, że aktualny dochód strony w jej gospodarstwie domowym wynosi 5.083,93 zł (świadczenie emerytalne przed potrąceniami i emerytura żony) kształtuje się na wyższym poziomie od kwoty minimum socjalnego ustalonego 31 marca 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, która IV kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 2.636,34 zł. Zdaniem organu budżet gospodarstwa domowego strony pozwala na sfinansowanie w całości wydatków związanych z utrzymaniem (1.257,84 zł) i pokryciem zobowiązań pieniężnych (966,94 zł). Nie można zatem stwierdzić w sprawie zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Organ nie mógł pominąć również faktu otrzymywania jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia emerytalnego, które w jego ocenie z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej rodziny zobowiązanego. Podkreślił, że ze świadczeń tych nie można dokonać potrąceń i egzekucji. Ponadto wdrożone wobec skarżącego przymusowe dochodzenie należności ze świadczenia emerytalnego jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która dopuszcza prowadzenie egzekucji tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Organ podniósł, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, zaś na podstawie art. 23 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. z 2022 r. poz. 2140), dalej jako: "k.r.o.", małżonkowie i członkowie najbliższej rodziny mają obowiązek udzielania wzajemnej pomocy i wsparcia finansowego. Nadto Zakład ustalił, że skarżący ma dwóch pełnoletnich synów, którzy posiadają własne źródła dochodu, zaś z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, jak również zgodnie z k.r.o. wynika, że rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie.

ZUS skonstatował, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej i finansowej skarżący nie korzysta z pomocy państwa, zatem posiadane przez nią środki finansowe wystarczają jego rodzinie na bieżące utrzymanie.

Końcowo organ wywiódł, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zaznaczył przy tym, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne. Zwrócił również uwagę, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek być szczególnie mocno akcentowany musi być interes publiczny, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wskazała, że zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie powstało podczas prowadzenia działalności gospodarczej i było wynikiem wyboru między utrzymaniem rodziny, uiszczeniem opłat za mieszkanie, energię, zakupieniem wyżywienia i artykułów niezbędnych do życia a opłaceniem składek w ZUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawsze umarzał prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne z powodu braku środków finansowych, jak również z braku nieruchomości i jakichkolwiek ruchomości, które stanowiłyby wartość. Zaznaczył, że zawsze był człowiekiem biednym i jest nim nadal. Podał, że miesięczne wydatki, które zmieniły się od momentu składania wniosku i wynoszą razem 1.330,00 zł miesięcznie. Opłacane są na bieżąco ze świadczenia emerytalnego strony. Zatem do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 1.099,61 zł miesięcznie.

Strona podała, że żona otrzymuje miesięcznie netto 1.639,63 zł oraz że nie zna jej wydatków miesięcznych na zakup leków. Przypuszcza, że jest to około 300,00 zł miesięcznie i z wykupu niektórych na pewno zrezygnowała.

W jej dwuosobowym gospodarstwie emeryckim pozostaje do dyspozycji miesięcznie 2.439,24 zł, biorąc pod uwagę rosnące ceny żywności i artykułów pierwszej potrzeby, takich jak odzież, obuwie, artykuły higieniczne, jak również wydatki nieprzewidziane czy koszty leczenia sanatoryjnego skarżący wraz żoną na pewno znajdują się w grupie osób poważnie zagrożonych ubóstwem.

Zdaniem skarżącego organ doskonale zdaje sobie sprawę z ciężkiej sytuacji jego gospodarstwa domowego i posiada narzędzia, aby zgodnie z prawem umorzyć zaległości, zamiast świadomie pogłębiać jego ubóstwo.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W zakreślonym terminie skarżący nie ustosunkował się do wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie sądu organ administracji publicznej nie dopuścił się naruszeń prawa, które uzasadniałyby usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Sprawa zainicjowana tą skargą została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), dalej jako: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Wskazać na wstępie należy, że WSA w Olsztynie w powołanym wyżej, prawomocnym wyroku z 9 listopada 2022 r. uchylił decyzję Zakładu z 27 czerwca 2022 r. o uchyleniu decyzji organu I instancji w części należności przedawnionych i umorzeniu postępowania w tym zakresie. Sąd stwierdził, że w uchylonej decyzji organ nie zawarł wyjaśnień odnoszących się do przedawnienia należności. Podał, że wyjaśnienia te zostały przedstawione w decyzji I instancyjnej. Według sądu były one pobieżne i niewystarczające do rzetelnej oceny tej kwestii. Tym samym ZUS naruszył treść art. 153 p.p.s.a., bowiem nie wykonał zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie dotyczących oceny przedawnienia zawartych w wyroku z 9 listopada 2021 r. uchylającym wcześniejszą decyzję Zakładu utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. Wywiódł, że sytuacja finansowa i osobista strony winna być oceniana w odniesieniu do prawidłowo ustalonej wysokości zadłużenia.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto w myśl art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W konsekwencji na obecnym etapie postępowania zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnych wyrokach.

Niewątpliwie kwestia przedawnienia zobowiązania publicznoprawnego jest kwestią kluczową, którą sąd winien brać pod uwagę w każdym postępowaniu (uchwała NSA z 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21).

Uwzględniając przywołaną powyżej oceną prawną zawartą w prawomocnych wyrokach WSA w Olsztynie z 9 listopada 2022 r. oraz z 9 listopada 2021 r. wskazać należy, że w obecnie zaskarżonej decyzji ZUS wyczerpująco odniósł się do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem egzekucyjnym, które zostało zakończone z dniem 18 czerwca 2020 r. (postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego – k. 38-40 akt administracyjnych, zawiadomienie o zakończeniu egzekucji z 18 czerwca 2020 r. - k. 36-37 akt administracyjnych).

Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek, w tym odsetek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. I tak zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).

Według przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W wyroku z 9 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1210/21: NSA wskazał, że "Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych.".

Na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12 tego aktu, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tej ustawy. Ustawa pozwalała na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. za osoby obowiązkowo objęte tym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres, za który zostaną umorzone składki na ubezpieczenia społeczne.

Z treści badanej decyzji wynika, że powyższe regulacje zostały przez organ uwzględnione przy ocenie upływu okresu przedawnienia należności z tytułu składek objętych rozstrzygnięciem organu w zakresie wniosku o umorzenie, co wynika z przedstawionego przez ten organ s. 5-21 decyzji zestawienia należnych składek z okolicznościami zawieszającymi bieg terminu ich przedawnienia, do których należało złożenie wniosku o tak zwaną abolicję w przypadku składek za okres od września 2005 r. do września 2012 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego i Fundusz Pracy rozstrzygniętego decyzją z 7 listopada 2016 r., która uprawomocniła się 26 grudnia 2016 r., w przypadku pozostałych okresów wystawione zostały tytuły wykonawcze i prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Takimi okolicznościami były również te wskazane w art. 24 ust. 5f u.s.u.s., który wszedł w życie 20 lipca 2011 r. na mocy art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 138 poz. 808), a które wystąpiły również w tej sprawie i dotyczyły okresów składkowych wskazanych w pkt 3-22 (s. 6-12) zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Zatem w ocenie sądu organ dokonał prawidłowej analizy w zakresie przedawnienia. Po wydaniu decyzji przez organ I instancji składki na: ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od lutego 2004 r. do sierpnia 2005 r. oraz ubezpieczenie zdrowotne za sierpień 2004 r. uległy przedawnieniu, zatem należało orzec o uchyleniu decyzji I stancyjnej i umorzeniu postępowanie w tym zakresie. Z przedstawionych zaś na s. 5-21 decyzji zestawień w zakresie poszczególnych składek wynika, że pozostałe podane w sentencji decyzji należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Są one przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co wpłynęło na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

W konsekwencji wysokość zadłużenia z tytułu składek objętych zaskarżoną decyzją została ustalona przez organ sposób prawidłowy.

Przechodząc do kontroli rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2. decyzji, tj. organu o odmowie umorzenia należności z tytułu wymienionych w nim składek sąd wskazuje, że problematykę umorzenia tych należności normuje przepis art. 28 u.s.u.s. w następujący sposób:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe.

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Na podstawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio również do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.).

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07).

Z takimi przypadkami nie mamy jednak do czynienia w kontrolowanej sprawie, co nie budzi zastrzeżeń sądu w świetle ustaleń organu opisanych na s. 4 niniejszego uzasadnienia.

Wobec uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., prawidłowe było przystąpienie przez Zakład do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 ust. 1 rozporządzenia. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustanawia bowiem wyjątek od ww. reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, warunkując jednak umorzenie tych należności wystąpieniem innych "uzasadnionych przypadków".

Stosownie do §3 ust. 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przepisie tym wyraźnie zaznaczono, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, zaś stwierdzenie ich wystąpienia nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia organowi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. Treść powyższych przepisów rozporządzenia prowadzi do wniosku, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn obiektywnych czy niezależnych od dłużnika. Natomiast uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu. Organ ma wybór dokonanego rozstrzygnięcia. Trzeba też zwrócić uwagę, na specyficzny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności. Przystępując do rozpoznania wniosku o umorzenie, organ w pierwszej kolejności bada czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i zobowiązany jest odmówić umorzenia należności. Natomiast w wypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia organ ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie wybrane przez siebie rozstrzygnięcie.

Istotą działania w warunkach i ramach uznania administracyjnego jest to, że stwierdzenie występowania okoliczności odpowiadających takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak również, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia słusznego interesu strony (zob. wyrok NSA z 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 863/10).

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach odnoszących się do celowości, rzetelności, gospodarności i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Działając w oparciu o uznanie administracyjne, organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych, zaś swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony.

Rozstrzygnięcie to nie może mieć więc charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 §1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 §3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Organ zobowiązany jest zatem do przeprowadzenia szczególnie wnikliwej analizy stanu faktycznego w kontekście przesłanek umorzenia oraz takiego uzasadnienia stanowiska, by gwarantować pełną realizacje zasady przekonywania i nie narażać się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego na rzecz dowolności i arbitralności rozstrzygnięcia. Z tego względu decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 3 lub 3a u.s.u.s. powinna także uwzględniać cele leżące u podstaw akceptowalnych warunków umorzenia należności z tytułu składek. Jednocześnie decyzja ta powinna znajdować uzasadnienie w konieczności ochrony innych istotnych wartości, niż interes dłużnika. Powołując się na prawo do działania w ramach uznania administracyjnego istotne jest by organ rozważył sytuację dłużnika w szerszej perspektywie. Uwzględniając natomiast przy rozstrzyganiu powołanego przez organ interesu ogólnospołecznego organ musi brać pod uwagę nie tylko charakter należności i wpływ zadłużenia na dobra chronione innych osób, ale także ocenę przyszłych skutków odstąpienia od udzielenia ulgi, a więc jakie są realne perspektywy zmiany sytuacji strony i odzyskania długu i czy np. nieprzyznanie w danej sytuacji ulgi będzie się de facto wiązało ze zwiększeniem obciążeń budżetu wobec trwałego uzależnienia dłużnika od świadczeń społecznych (por. wyrok NSA z 11 marca 2020 r. sygn. akt I GSK 185/18).

Zdaniem sądu w okolicznościach kontrolowanej sprawy organ, odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego, nie uchybił przepisom prawa materialnego lub procesowego (art. 6, 7, art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a.), skutkującego koniecznością jej uchylenia. Swoje rozstrzygnięcie ZUS oparł na wnikliwej i prawidłowej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na podstawie którego ustalił między innymi, że strona nie figuruje w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów Rolnych (k. 21 akt administracyjnych), nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i nie korzysta z dofinasowania z Urzędu Pracy (k. 22 akt administracyjnych), nie korzysta z pomocy społecznej (k. 26 akt administracyjnych). Według obliczeń ZUS dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 5.083,93 zł i stanowi kwotę pobieranego przez niego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami (wysokość potrąceń to kwota 995,13 zł - s. 13 decyzji) i emerytury jego żony (s. 18 decyzji), która wynosi 1.639,63 zł netto (1.801,79 zł brutto) bez potrąceń (s. 13 decyzji). Strona nie posiada nieruchomości, ma zarejestrowany samochód osobowy o zbyt niskiej wartości do dokonania zastawu skarbowego, w listopadzie 2022 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym (formularz RON) wynika zaś, że skarżący pobiera emeryturę w kwocie 3.467,38 zł brutto (2.172,48 zł netto), a jego żona w kwocie 1.410,00 zł netto. W związku z utrzymaniem ponosi stałe wydatki w kwocie 1.257,84 zł, a inne zobowiązania pieniężne strony wynoszą 966,94 zł.

Zdaniem sądu, oceniając sytuację majątkową skarżącego w ramach badania przesłanki ograniczonych możliwości płatniczych (§3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) podnoszonej przez stronę jako jeden z głównych argumentów umorzenia zaległości, ZUS słusznie wywiódł, że budżet gospodarstwa domowego strony (5.083,93 zł) pozwala na sfinansowanie w całości wydatków związanych z utrzymaniem (1.257,84 zł) i pokryciem zobowiązań pieniężnych (996,94 zł). Ponadto w ocenie sądu ZUS prawidłowo skonstatował, że dochód w gospodarstwie domowym strony kształtuje się na wyższym poziomie od kwoty minimum socjalnego ustalonego 31 marca 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, która w IV kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosła 2.636,34 zł.

Należy też zgodzić się z twierdzeniem organu, że regulowanie należności egzekwowanych miesięcznie, stanowi niewątpliwie pewne obciążenie dla budżetu domowego skarżącego, biorąc jednak pod uwagę dochody gospodarstwa domowego, obciążenie to nie może być uznane za nadmierne. Strona mimo niezadawalającej sytuacji materialnej, z uwagi na stałe miesięczne dochody (emeryturę) ma możliwości uregulowania przedmiotowego zadłużenia bądź w ramach dobrowolnych wpłat bądź w systemie ratalnym. Przedstawiona w tym zakresie przez organ argumentacja nie nasuwa zastrzeżeń i odpowiada zasadom logicznego rozumowania.

Słusznie też ZUS przyjął, że nie bez znaczenia dla sytuacji finansowej rodziny skarżącego jest otrzymywanie jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia emerytalnego, z którego nie można dokonać potraceń i egzekucji. Zaś przymusowe dochodzenie należności ze świadczenia emerytalnego jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Ponadto, jak słusznie zauważył organ, skarżący posiada dwóch pełnoletnich, samodzielnych finansowo synów, zaś nie tylko względy moralne i społeczne, ale też przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania wzajemnej pomocy i wsparcia finansowego.

Wśród przyczyn, które w szczególności mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek w §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazano na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazać przy tym trzeba, że przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W przypadku, gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. W takiej sytuacji z pewnością nie jest skarżący, który co prawda przeszedł w przeszłości ostry zawał serca, lecz mimo to osiąga dochód (emeryturę) pozwalający na opłacenie należności. Strona nie przedłożyła również dowodów potwierdzających, że sprawuje ona opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Zdaniem sądu organ prawidłowo ocenił też sytuację skarżącego pod kątem innych przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS, w szczególności skarżący nie wykazał strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (§3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Zdaniem sądu dokonana przez organ ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości. Umorzenie należności zastrzeżone jest bowiem dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS (co w tej sprawie nie wystąpiło). W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i musi mieć charakter trwały (co w tej sprawie nie wystąpiło). Sąd nie znalazł też podstaw do zakwestionowania prawidłowości oceny organu w zakresie możliwości spłaty przez skarżącego ciążącego na nim zadłużenia. Słusznie też skonstatował organ, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyłyby na niej do chwili obecnej, i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Odmawia ona natomiast przyznania przywileju, który służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, czy też innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, a status materialny trwale uniemożliwia spłatę zadłużenia.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. W ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie przeprowadzonego postępowania, dokonanych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych. W rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Słusznie zatem podniósł Zakład, że względy społeczne wymagają, aby zobowiązania publicznoprawne były realizowane, a płatnik nie był pochopnie z nich zwalniany. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt: II GSK 181/10, NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych." (też wyrok NSA z 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10).

W ocenie sądu kontrolowane rozstrzygnięcie Zakładu opiera się również na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny przy uwzględnieniu wskazań co do dalszego postępowania zawartych ww. prawomocnych wyrokach sądu. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu

Zdaniem sądu wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 k.p.a.). W ocenie sądu nie można również przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym przypadku decyzja oparta jest na uznaniu administracyjnym, zaś użycie przez ustawodawcę klauzuli generalnej (pojęcia nieostrego) w postaci odwołania się do "uzasadnionych przypadków" wskazuje na to, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przytoczony przepis musi być traktowana jako rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których egzekwowanie należności zagrażałoby egzystencji zobowiązanego. Takie intencje prawodawcy potwierdza również treść §3 rozporządzenia. Sformułowany w tym przepisie katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych.

Nie stwierdzając zatem, aby w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, skutkującego koniecznością jej uchylenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd skargę oddalił.

Przywoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.