Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 699/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkr 1 lit. a i c, art. 135, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

| | | Sygn. akt III SA/Łd 699/19 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2020 roku sprawy ze skargi P. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] roku.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 699/19

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.)- dalej: k.p.a.; art. 28 ust. 2, ust. 3 i ut. 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 300)- dalej: u.s.u.s.; §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365)- dalej: rozporządzenie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]., nr [...]o odmowie umorzenia PS odsetek od nieopłaconych składek i kosztów upomnienia w łącznej kwocie 12.744,80 zł, w tym na:

1. ubezpieczenie społeczne

- 5.711zł z tytułu odsetek za zwłokę za osobę prowadzącą działalność za okres 07.2001-02.2002,12.2002;

- 2.195 zł z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez płatnika za okres 07.2001-02.2002;

- 2.310 zł z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych z okres 07.2001 – 02.2002;

- 26,40 zł tytułem kosztów upomnienia;

2. ubezpieczenie zdrowotne

- 1.144 zł z tytułu odsetek za zwłokę za osobę prowadzącą działalność za okres 08.2001-02.2002;

- 613 zł z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych z okres 08.2001 – 02.2002;

- 8,80 zł tytułem kosztów upomnienia;

3. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

- 412 zł z tytułu odsetek za zwłokę za osobę prowadzącą działalność za okres 07.2001-02.2002;

- 307 zł z tytułu odsetek za zwłokę od kładek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek za okres 07.2001-02.2002;

-17,60 zł tytułem kosztów upomnienia.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2018 r. PS wystąpił o umożliwienie spłaty zaległych należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 5.035,35 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 900, 98 zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 355,26 zł. powstałych w związku z prowadzoną w okresie od 1 lutego 2000 r. do 21 grudnia 2002 r. pozarolniczą działalnością gospodarczą, w 15 ratach bez naliczania odsetek i kosztów upomnień.

Następnie pismem z dnia 11 czerwca 2018 r. skarżący wystąpił o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek i kosztów upomnienia od w/w zaległości składkowych. Wskazał, że z uwagi na problemy zdrowotne związane z nadciśnieniem tętniczym, głębokimi zmianami zwyrodnieniowym kręgosłupa oraz zmianami zwyrodnieniowymi stawu skokowego ma ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia, a źródło jego dochodów stanowią podejmowane w niewielkim zakresie prace dorywcze. Zgodnie z jego oświadczeniem na stałe miesięczne koszty utrzymania składają się: rata kredytu hipotecznego – 760 zł, opłata za wwóz śmieci – 80 zł, Internet – 60 zł, energia elektryczna - 180 zł, woda – 100 zł, opłata za CO i CW – 300 zł, opłata TV – 60 zł, koszty leczenia i rehabilitacji – 300 zł. Jako dowód ponoszonych kosztów przedłożył faktury VAT z usługę dostępu o Internetu oraz za wywóz odpadów, zawiadomienie o wysokości raty kredytu zaciągniętego w PKO [...], faktury VAT za energię elektryczną. Ponadto ciążą na nim zobowiązania alimentacyjne względem dwóch córek w łącznej kwocie 600 zł, zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego Skierniewicach z dnia 11 marca 2004 r., III RC 393/03, z których się nie wywiązuje. Skarżący świadczył, że po odliczeniu kosztów utrzymania, kosztów leczenia oraz wydatków wynikających z obowiązku alimentacyjnego nie pozostają mu żadne środki, które mógłby przeznaczyć na spłatę odsetek od należności głównej. Pozostaje w stanie ubóstwa, co uzasadnia umorzenie należności we wnioskowanym zakresie.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił PS umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz kosztów upomnienia, w łącznej kwocie 12.744,80 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności Zakład odniósł się do kwestii nieprzedawnienia należności, od których odsetek umorzenia domaga się skarżący. W tym zakresie wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności, z możliwością zawieszenia terminu przedawnienia. Natomiast zgodnie z art. 24 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przedawniają się po upływie 5 lat, z możliwością zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Do należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r., chyba, że przedawnienie zgodnie z przepisami obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r. nastąpiłoby wcześniej. Przesłankami zawieszającymi bieg terminu przedawnienia zgodnie z przepisami art. 24 ust. 5b, 5f u.s.u.s. są:

- czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony – zawieszenie następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego,

- wydanie przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek opłacenia składek ubezpieczeniowych – bieg terminu zwieszenia następuje od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Zaległościami, które nie przedawniły się na dzień wpływu wniosku o umorzenie, z uwagi na podjęte działania powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia są składki na FUS oraz FP i FGŚP za okres 07.2001-01.2002.

Czynnościami, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia były:

- prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Zawieszenie terminu przedawnienia nastąpiło od 15.11.2002 r. do 29.10.2004 r. w zakresie należności podlegających restrukturyzacji określonych w decyzji o warunkach restrukturyzacji, to jest FUS,FP i FGŚP za miesiące 07.2001 r. do 12.2002 r.,

- wydana dnia 20.05.2004 r. decyzja ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym nr DZU/4/2004 odebrana przez płatnika 07.06.2004 r., która uprawomocniła się od 07.07.2004 r. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia od 07.06.2004 r. do 07.07.2004 r. nastąpiło w zakresie składek na FUS za okres 07.2001 r. do 12.2002 r.,

- wydana decyzja z 03.03.2008 r. Nr [...] o wymiarze składek odebrana przez płatnika 21.03.2008 r., która uprawomocniła się 21.04.2008 r. (wyrok SA w Łodzi z 13.10.2009 r., sygn. akt III AUa 1440/08 oddalający odwołanie strony). Przedmiotowe postępowanie zawiesiło bieg terminu przedawnienia w zakresie składek na FUS,FUZ, FP i FGŚP za okres 07.2001 r., 02.2002 r., 12.2002, od 21.03.2008 r. do 13.10.2009 r.

-wydana decyzja z 18.07.2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 09.11.2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność. Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia nastąpił od 02.12.2014 r. do 16.08.2016 r. i dotyczył należności na FUS oraz FP i FGŚP za okres 07.2001 r.-02.2002 r.,12.2002 r.,

- prowadzone postępowanie egzekucyjne w zakresie składek na FUS oraz FP i FGŚP za okres od 07.2001 r. do 02.2002 r., 12.2002 r., które zawiesiło bieg terminu przedawnienia zgodnie z załączoną tabelą obejmującą okres zaległości, nr tytułu, datę doręczenia upomnienia i datę doręczenia tytułu wykonawczego stanowiącą część akt sprawy.

ZUS wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5 nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zaległościami, które nie przedawniły się z uwagi na dokonane zabezpieczenie na majątku nieruchomym, a które mogą być jedynie egzekwowane z przedmiotu zabezpieczenia hipotecznego są:

- składki na FUS za okres : 02.2002 r., 12.2002 r.,

- składki na FUZ za okres: 08.2001 r. – 02.2002 r.

--składki na FP i FGŚP za okres: 02.2002 r., 12.2002 r.,

Odsetki do tych składek naliczone został na dzień przedawnienia. Zabezpieczenia hipotecznego zaległości na majątku nieruchomym zobowiązanego dokonano na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Sąd Rejonowy w Skierniewicach 21.05.2010 dokonał wpisu hipoteki w księdze wieczystej na zabezpieczenie zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Następnie Zakład odniósł się do przesłanek umorzenia należności z uwagi, na wystąpienie enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności. W tym zakresie wskazał, iż dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności fakt posiadania przez zobowiązanego składników majątkowych mogących stanowić źródło zabezpieczenia zaległych należności, jak również fakt regulowania innych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymieniona w w/w przepisie.

Zdaniem organu w sprawie brak jest także przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, gdyż strona nie wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że ze względu na ciężką chorobę swoją lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskiwani dochodu, który pozwoliłby na opłacenie należności. Ponadto organ uznał za bezsporne, że skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy PS zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez niedokonanie przez organ administracji samodzielnych ustaleń zmierzających do wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, zwłaszcza odnośnie stanu zdrowia skarżącego.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie przedstawił na wstępie dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz podniesioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentację skarżącego. Zakład wskazał, iż zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przy czym przesłanki całkowitej nieściągalności określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto odwołując się do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład wskazał, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia na podstawie powołanego przepisu uregulowane zostały w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując oceny zasadności wniosku pod kątem wystąpienia wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności Zakład stwierdził, iż w sprawie z przyczyn oczywistych nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w pkt 1 powołanego przepisu. Strona nie przedłożyła także żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że w stosunku do skarżącego prowadzone było postępowanie upadłościowe, zakończone oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzeniem tego postępowania z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a nadto nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak i w umorzonym postępowaniu upadłościowym . Tym samym w sprawie nie wystąpiły przesłanki określona w pkt 2, pkt 4 i pkt 4b analizowanego przepisu. Odnośnie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ wskazał, iż co prawda nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przez skarżącego, jednakże strona w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej posiada nieruchomość, obciążoną hipoteką przymusową na rzecz Zakładu, z której mogą być dochodzone przedmiotowe należności. Natomiast, co do przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w pkt 4a, pkt 5 i pkt 6 w/w przepisu Zakład stwierdził, iż wysokość należności, których umorzenia żąda skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a nadto nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawione w tym zakresie organy egzekucyjne. Ponadto organ wskazał, iż brak jest możliwości stwierdzenia, że w przypadku wdrożenia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż aktualnie w stosunku do strony nie jest prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne, a strona, jak już wcześniej wskazano posiada majątek, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji administracyjnej. Organ wskazał, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wdrożenie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, aż do momentu wyczerpania wszelkich możliwości odzyskania należnych organowi należności. Podkreślił także, że decyzje wydawane w przedmiocie umorzenai zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż nawet w przypadku istnienia przewidzianych prawem przesłanek umorzeniowych, organ nie jest zobligowany do umorzenia tych należności, a ocena zasadności zastosowania ulgi została pozostawiona do swobodnego wyboru organu.

Dalej organ rozważył możliwości umorzenia należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. W tym zakresie Zakład odwołując się do przedłożonych przez stronę informacji, co do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej oraz do poczynionych we własnym zakresie ustaleń faktycznych wskazał, iż nie są one wystarczające do uznania, że konieczność opłacenia przez skarżącego należności, których umorzenia żąda pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu za zasadnością powyższego stwierdzenia przemawiają wybiórcze i niepełne dane podane przez skarżącego, odnoszące się do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W szczególności brak informacji o członkach rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jak również dotyczących wysokości uzyskiwanych przez zobowiązanego oraz członków jego rodziny dochodach. Z przedłożonych przez skarżącego faktur VAT na okoliczność ponoszonych stałych kosztów utrzymania wynika, że zostały one wystawione na jego żonę – BS i dotyczą lokalu położonego w [...] przy ul. [...], to jest adresu wskazanego przez stronę jako miejsce swojego zamieszkania. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że skarżący zamieszkuje z żoną i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Co więcej organowi wiadomo, że żona skarżącego od dnia 1 września 2012 r. pobiera świadczenie z Zakładu Emerytalno –Rentowego MSWiA, a ponadto jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu w Komendzie Wojewódzkiej Policji w [...]. Z tego tytułu w okresie od 10/2018 do 3/2019 uzyskała średniomiesięczny dochód znacznie przekraczający kwotę najniższego wynagrodzenia. Organ podkreślił nadto, że istniejąca pomiędzy skarżącym, a jego żoną więź małżeńska skutkuje, stosownie do art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązkiem małżonków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Zakład stwierdził, iż fakt posiadania przez stronę majątku w postaci nieruchomości gruntowej położonej w [...], jak również zadeklarowana przez skarżącego spłata należności głównej w 15 ratach po 420 zł każda, a nadto wysokość przedstawionych miesięcznych wydatków, w tym spłata kredytu hipotecznego, którego rata wynosi 760 zł, pozwala na stwierdzenie, że skarżący dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na spłatę przedmiotowego zadłużenia. Organ wskazał także na niekonsekwencję skarżącego, który raz twierdzi, że nie wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a zaraz później twierdzi, że po opłaceniu ciążących na nim zobowiązań, w tym z tytułu zasądzonych alimentów, nie pozostają mu żadne środki, które mógłby przeznaczyć na spłatę odsetek od należności głównej. Odnośnie podnoszonych argumentów, co do ograniczonych możliwości podjęcia zatrudnienia Zakład wskazał, iż z posiadanych przezeń danych wynika, że w okresie ostatnich 14 lat skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna jedynie w okresie od 5/2010 r. do 5/2011 r. Ponadto skarżący, pomimo podnoszonych problemów zdrowotnych, nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu świadczącego, że ze względu na swój stan zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Powyższe świadczy, że forma "doraźnego zatrudnienia" jest wyborem skarżącego, a nie koniecznością. Mając powyższe na uwadze Zakład uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzeniowe, o których mowa w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia

Powstałe zadłużenie nie jest także następstwem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, na które zobowiązany nie miał wpływu, a ich zaistnienie pozbawiło stronę możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Wręcz przeciwnie istniejące na koncie skarżącego zadłużenie jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie ciążących na nim zobowiązań publicznoprawnych, co skarżący uzasadnia brakiem wystarczających dochodów z prowadzonej działalności, niewystarczających na pokrycie tych należności. Tymczasem to na osobie prowadzącej działalność gospodarczą, której prowadzenie jest oparte na zasadzie ryzyka, ciąży obowiązek opłacania należnych składek za każdy miesiąc począwszy od rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia jej zakończenia. Przy czym powyższy obowiązek nie jest uzależniony od osiąganych przychodów, czy generowanych strat. Tym samym w sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony w oparciu o przesłankę umorzeniową wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Z uwagi na powyższe Zakład odmówił umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r.

Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wbrew stanowisku skarżącego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym dotyczące kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności, jak również rzeczywistej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy odpowiadało obowiązującym w tym zakresie przepisom prawa. Co więcej ciężar udowodnienia zasadności żądania umorzenia należności z tytułu składek, ciąży na stronie wnioskującej, a ocena zasadności tego żądania opiera się na przedłożonych przez stronę dokumentach odnoszących się do jej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej. W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedłożone przez skarżącego informacje i dokumenty, z uwagi na niepełność, lakoniczność, jak również sprzeczne oświadczenia skarżącego nie pozwalały na ustalenie rzeczywistej sytuacji , w jakiej on się znajduje, a co za tym idzie brak było możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie przedmiotowych należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi PS zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i przerzucenie ciężaru dowodowego wyłącznie na skarżącego, brak wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony, a nadto brak odniesienia stanu faktycznego sprawy do przepisów wskazanych jako podstawa kwestionowanego rozstrzygnięcia;

- art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności objętych zaskarżoną decyzją, podczas gdy zostały one spełnione, a zaskarżona decyzja mimo, ze ma charakter uznaniowy wykracza poza zakres swobodnej oceny dowodów przeradzając się w dowolna ocenę dowodów nie mającą nic wspólnego z zasadą prawdy obiektywnej (materialnej), a niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy powoduje, że zaskarżone orzeczenie nie jest zgodne z prawem.

Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, zasadzenie kosztów postępowania oraz zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący wskazał na brak jakiegokolwiek odniesienia, jak i poczynienia przez organ własnych ustaleń, co do do jego aktualnej sytuacji, w szczególności zdrowotnej, przemawiającej za umorzeniem przedmiotowych należności. Wskazał również na nieprzeprowadzenie przez organ jakiegokolwiek postępowania dowodowego w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów, jak i ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Powyższe pozwala na stwierdzenia, iż zarówno kwestionowana decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja I instancyjna wydane zostały z naruszeniem wskazanych przepisów prawa procesowego, jaki materialnego, co uzasadnia ich uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika zatem, że badanie legalności zaskarżonej decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji. Dokonując kontroli działalności administracji publicznej sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego załatwienia sprawy i posiada jedynie uprawnienia kasacyjne.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o odmowie umorzenia PS odsetek od nieopłaconych składek oraz kosztów upomnienia, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy.

Jak już wcześniej wskazano przedmiotem niniejszej skargi PS uczynił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 20 września 2018 r. o odmowie umorzenia należność w łącznej kwocie 12.744,80 zł tytułem odsetek od zaległych składek na: ubezpieczenia społeczne (za okres 07.2001-02.2002), ubezpieczenie zdrowotne (za okres 08.2001-02.2002), Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres 07.2001-02.2002) oraz kosztów upomnienia.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 300)- dalej: u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365)- dalej: rozporządzenie.

Tytułem wstępu wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przywołany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia.

Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania tego rodzaju należności określa wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przy czym, ocena zasadności umorzenia należności w oparciu o w/w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, wymaga uwzględnienia i wyważenia przez organ administracji, zarówno ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek, jak i interesu społecznego, w szczególności pod kątem stanu finansów ubezpieczeń społecznych oraz charakteru i celu na które środki te są przeznaczane.

Ponadto, jak wynika z treści art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podkreślenia wymaga również, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; www.cbois.nsa gov.pl). Proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ustala istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego. Powołana powyżej konieczność wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej podmiotu wnioskującego o przyznanie ulgi jest istotną dla rozstrzygnięcia kwestią, przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Bowiem to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej, jak i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia. Natomiast rolą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jest wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających, w tym poprzez podejmowane w miarę możliwości działania z urzędu, przeprowadzona zgodnie z art. 80 k.p.a. ocena całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzasadniając negatywne rozpatrzenie wniosku PS z dnia [...] o umorzenie odsetek od zaległych składek oraz kosztów upomnień za w/w okresy, wskazał na brak wystąpienia zarówno przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s., jak również podstaw do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

Wskazać należy, że merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można było wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma bo np. wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek pierwszą czynnością organu rentowego jest zatem wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też wygasły bo uległy przedawnieniu. W sytuacji gdyby okazało się, że część należności objętych wnioskiem strony uległa przedawnieniu to oznaczałoby, że zobowiązanie z tytułu składek w tym zakresie przestało istnieć i w tej części organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a

Zdaniem Sądu powyższa kwestia nie została należycie wyjaśniona przed merytorycznym rozpatrzeniem żądania skarżącego. Jak już bowiem wcześniej wskazano przedmiotem wniesionego przez PS wniosku z dnia 11 czerwca 2018 r. było umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, podlegających odprowadzeniu za okres 2001 r i 2002 r.

Organ odwoławczy uchylił się od zbadania, czy należności określone we wniosku strony uległy przedawnieniu. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż organ I instancji przeprowadził w tym zakresie postępowanie i kwestię tę szeroko wyjaśnił.

Organ I instancji podjął próbę ustalenia, czy należności objęte wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu. Stwierdził, że z uwagi na dokonanie zabezpieczenia na majątku nieruchomym zobowiązanego nie przedawniły się składki na FUS za okres 02.2002 r, 12.2002 r., składki na FUZ za okres 08.2001 r. – 02.2002 r., składki na FP i GŚP za okres 02.2002, 12.2002 r.

Powołując się na art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wskazał, iż nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko Zakładu jest nieprawidłowe.

W wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r.,II FSK 330/15). Zgodnie z przepisem art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. W takim przypadku sąd może nie zastosować przepisu ustawy, odwołując się do reguły lex superior derogat legi inferiori i może sięgnąć po przepisy Konstytucji pod warunkiem, że są to przepisy samowykonalne, tzn. takie z których można sformułować normę prawną (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 29). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268). W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., SK 36/06 wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem. Należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 stwierdził, że jeżeli - traktując to jako wyjątek od reguły - niezgodność przepisu z Konstytucją jest w związku z rozpoznawaną sprawą oczywista i ocena taka ma dodatkowe poparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty w obowiązującej ustawie, to sąd może nie zastosować tego przepisu w rozpoznawanej sprawie ze względu na jego niezgodność z Konstytucją (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Identyczny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 8 września 2016 r., II FSK 1842/14. Oczywistość niezgodności powołanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06).

Sąd w niniejszym składzie poglądy te w całości podziela.

Zdaniem Sądu, zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem ich konstytucyjności jest oczywista. Zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Wprawdzie powyższy wyrok Trybunału odnosił się do kwestii przedawnienia podatku, lecz składki na ubezpieczenie społeczne są również należnościami publicznoprawnymi. Obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.) dochodami publicznymi są m.in. daniny publiczne, do których zalicza się m.in. podatki, składki, opłaty, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw. Z kolei z art. 9 pkt 8 wskazanej ustawy wynika, że sektor finansów publicznych tworzą m.in. ZUS i zarządzane przez niego fundusze. Wreszcie, na podstawie art. 31 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są traktowane na równi z zobowiązaniami podatkowymi i egzekwowane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Powyższy pogląd co do charakteru składek jest wyrażany zarówno w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 36/08; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2017 r., I KZP 15/16), jak i w piśmiennictwie (por. C. Kosikowski: Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, Warszawa 2011, s. 43;I. Jędrasik - Jankowska: Pojęcie i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2016, s. 43; Teresa Liszcz, Ubezpieczenie społeczne i zaopatrzenie społeczne w Polsce. Zagadnienia prawne, Kraków 1997, s. 44).

Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie zachodzi przypadek tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych ( por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 2706/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 236/17).

Ponadto, w ocenie sądu, ponownej wnikliwej analizy wymaga kwestia nieprzedawnienia (bądź przedawnienia) należności składkowych, których bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji ( strony 3 i 4) wymienił następujące czynności powodujące zawieszenie biegu tego terminu:

- prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne – zawieszenie biegu terminu przedawnienia od 15.11.2002 r. do 29.10.2004 r.,

- decyzja ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym – zawieszenie biegu terminu przedawnienia od 7.06.2004 r. do 7.07.2004 r.,

- decyzja o wymiarze składki – zawieszenie biegu terminu przedawnienia od 21.03.2008 r. do 13.10. 2009 r.,

- decyzja o odmowie umorzenia należności – zawieszenie biegu terminu przedawnienia od 2.12.2014 r. do 16.08.2016 r.,

- prowadzone postępowanie egzekucyjne, zawieszające bieg terminu przedawnienia zgodnie z załączoną tabelą obejmującą okres zaległości, nr tytułu, datę doręczenia upomnienia i datę doręczenia tytułu wykonawczego.

Załączona tabela (sporządzona na 8 stronach) zwiera informacje dotyczące m.in. zawieszenia , które w większości wymienionych przypadków obejmuje następujące okresy: od 15.06.2004 r. do 5.04.2007 r., od 3.10.2008 r. do 30.01.2009 r., od 25.03.2010 r. do 6.12.2010 r.

Zauważyć należy, iż zawieszenie terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Okres zawieszenia dodaje się do okresu przedawnienia, co skutkuje tym, że staje się on dłuższy.

Powołane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji czynności niewątpliwie zawieszały bieg terminu przedawnienia. Jednakże treść uzasadnienia nie zawiera ustaleń potwierdzających, że wnioskowane do umorzenia należności nie uległy przedawnieniu. Wymienione w uzasadnieniu i tabeli dane stanowić mogą jedynie wstęp do poczynienia pełnych ustaleń w zakresie ewentualnego nieprzedawnienia tych należności. Dopiero dokładne zestawienie i wyliczenie arytmetyczne okresów biegu terminu i jego zawieszenia umożliwi dokładne wyjaśnienie istotnej w sprawie kwestii nieprzedawnienia (lub przedawnienia) należności określonych we wniosku strony.

Ponadto, co także jest istotne, organy obu instancji nie przedstawiły dokumentów mających dowodzić zasadności twierdzeń zawartych w uzasadnieniu decyzji i załączonej do niej tabeli. Należy zwrócić uwagę, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a sytuacja taka nie zaistniała w niniejszej sprawie.

Organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku okresu, za który na skarżącym ciąży jeszcze obowiązek opłacenia składek) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji.

W ocenie Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek należnych za zwłokę od nieopłaconych składek i kosztów upomnienia. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie zauważyć należy, że w tej sytuacji przedwczesne jest również odnoszenie się do zarzutów skargi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie. Powołując się na instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. Ponadto w zakresie stosowania przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

W przypadku jeśli strona odwoła się decyzji organu I instancji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ odwoławczy zobowiązany będzie ponownie rozstrzygnąć sprawę i odnieść się w uzasadnieniu do istotnych w sprawie kwestii. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy ponownie rozpoznaje i rozstrzyga sprawę. Nie może on ograniczyć się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w obecnie skarżonej decyzji, w uzasadnieniu której lakonicznie stwierdzono, iż organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące przedawnienia należności i szeroko tę kwestię wyjaśnił.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Ab/