Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1575/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję - art. 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 151a par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Kamil Kowalewski, , po rozpoznaniu w dniu 5 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 czerwca 2024 r. nr DNI.rn.625.68.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., DNI.rn.625.68.2023 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 15 marca 2023, NVI.7533.1.17.2020 o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego stwierdzenia niepodpadania pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. Dz.U. z 1945 r. nr 3 poz. 13) nieruchomości położonych w [...], gm. [...], pow. [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, wnioskiem z 23 września 2020 r., (uzupełnionym pismem z 11 sierpnia 2022 r.), E. N., I. K. oraz T. P. zwrócili się do Wojewody Podkarpackiego o wydanie decyzji stwierdzającej niepodpadanie pod przepisy reformy rolnej, nieruchomości ziemskiej [...], stanowiącej przed przejęciem na Skarb Państwa własność S. N., W. N. oraz Z. N.

Wojewoda Podkarpacki decyzją z 15 marca 2023 r., NVI.7533.1.17.2020 umorzył postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia 23 września 2020 r. W ocenie Wojewody wnioskodawcy nie posiadali interesu prawnego do żądania rozstrzygnięcia w kwestii niepodpadania nieruchomości w przedmiocie działek nr [...], powstałych z pgr nr: [...], które to z kolei pochodziły z wykazów hipotecznych nr [...], oraz spisu l, a także działek nr: [...] powstałych z pgr nr: [...], pochodzących z wykazów hipotecznych nr: [...] oraz spisu l, jak również działek [...]. W pozostałej części Wojewoda uznał, że brak jest podstawy prawnej przejęcia nieruchomości, która determinowałaby administracyjny tryb rozpoznania wniosku.

Wojewoda w uzasadnieniu decyzji stanął na stanowisku, że nieruchomość ziemska [...] w części przejęta została na postawie art. 2 ust. 1 lit. c dekretu rolnego, a w części leśnej na podstawie dekretu leśnego, co uniemożliwia rozpoznanie wniosku, gdyż w tej sprawie nie może mieć zastosowania § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 nr 10 poz. 51).

Od powyższej decyzji pismem z 6 kwietnia 2023 r. odwołały się E. N. oraz I. K. Zaskarżonej decyzji odwołujące się zarzuciły przede wszystkim brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, jak również dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego.

Minister decyzją powołaną na wstępie uchylił w całości rozstrzygnięcie Wojewody i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu Minister wyjaśnił jaka jest istota dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. Następnie wskazał, że w realiach rozpoznawanej sprawy zasadnicze znaczenie ma kwestia podstawy prawnej przejęcia majątku ziemskiego położonego w miejscowości [...] ponieważ w aktach administracyjnych istnieją dokumenty wskazujące na konkurencyjne podstawy prawne przejęcia tego majątku. Jak zauważył Minister, Wojewoda Podkarpacki w zaskarżonej decyzji jako podstawę umorzenia postępowania w zakresie dotyczącym podstawy przejęcia powołuje się na protokół z 14 lipca 1948 r., którym Komisarz Ziemski udokumentował przejęcie w zarząd i administrację nieruchomości należącej do [...] - w protokole jako podstawę przejęcia podano art. 2 ust. lit. c dekretu. Natomiast uznał, za istotne, że w odniesieniu do przedmiotu postępowania wydane zostały dwa akty administracyjne, tj.: orzeczenie Wojewody Rzeszowskiego z 13 lipca 1948 r. w sprawie podpadania nieruchomości [...] pod przepisy art. 2 ust. 1 lit e dekretu i orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 25 listopada 1948 r. o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, z jednoczesnym wskazaniem podstawy prawnej jaką był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W ocenie Ministra, wydanie tego rodzaju orzeczeń w przeszłości niejako wiąże obecne organy administracji publicznej w zakresie poczynionych w nich ustaleń, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 110 K.p.a.

Minister choć dostrzegł, że w aktach rozpatrywanej sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające, że majątek [...] (lub jego część) mógł zostać przejęty w oparciu o inną podstawę prawną niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to jednak, w kontekście wspomnianych orzeczeń (z 13 lipca 1948 r. i 25 listopada 1948 r.) uznał też, że jest związany ustaleniami w nich poczynionymi, w zakresie dotyczącym podstawy przejęcia części rolnej majątku stanowiącego przedmiot postępowania. Z tego względu, w ocenie Ministra istnieją podstawy do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, oceniającego prawidłowość przejęcia rolnej części majątku [...], na podstawie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Kierując się omówioną we wstępie uzasadnienia zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, Minister uznał, że nie jest możliwe dokonanie merytorycznej oceny sprawy przez organ odwoławczy, gdyż uchylając zaskarżoną decyzję Wojewody i wydając decyzję merytoryczną, organ odwoławczy pozbawiłby strony możliwości obrony swoich interesów w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym.

Od decyzji Ministra Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] wywiodło sprzeciw, w którym zarzuciło naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz nieprawidłowe rozpatrzenie i ocenę całości materiału dowodowego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do wydania skarżonej decyzji,

2. art. 110 § 1 k.p.a. poprzez wskazanie organowi pierwszej instancji na konieczność uwzględnienia w tej sprawie ustaleń (jako wiążących), a zawartych w orzeczeniach Wojewody Rzeszowskiego z 13 lipca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 25 listopada 1948 r., których nieważność została stwierdzona przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 6 marca 2017 r., GZ.rn.625.219.2014, utrzymaną w mocy decyzją tegoż organu z 15 maja 2017 r., GZ.rn.625.102.2017. A zatem organ odwoławczy pominął okoliczność wyeliminowania powyższych orzeczeń z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od początku).

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania od organu dla skarżącego według norm przepisanych.

W drugim piśmie mającym również stanowić sprzeciw od decyzji Ministra pełnomocnik ustanowiony przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...] ustanowiony pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie pomimo braku przesłanek, tj. braku naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego adwokata.

W odpowiedzi na sprzeciw Minister wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zakreślając granice rozstrzygania Sądu w sprawach ze sprzeciwu od decyzji trzeba zaznaczyć, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej też P.p.s.a.) od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej też jako k.p.a.), skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Z kolei stosownie do art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Z treści tych przepisów po pierwsze wynika, że sprzeciw przysługuje wyłącznie od decyzji administracyjnych wydawanych przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., tj. decyzji kasacyjnych, które skutkują uchyleniem w całości rozstrzygnięcia wydanego przez organ pierwszej instancji i przekazaniem mu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Od tego rodzaju decyzji nie przysługuje skarga, natomiast zaskarżalne są do sądu administracyjnego właśnie w drodze sprzeciwu.

Po drugie na skutek złożonego sprzeciwu sąd nie dokonuje kompleksowej kontroli zaskarżonego aktu na podstawie akt sprawy, a po myśli art. 64e p.p.s.a ocenia wyłącznie to, czy zmaterializowały się przesłanki warunkujące wydanie decyzji kasacyjnej określone w art. 138 § 2 k.p.a. Zauważyć należy więc, że ustawodawca w przepisie tym zastrzega, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Choć, jak przyjmuje się w orzecznictwie, zwrot normatywny "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest zwrotem ocennym, to jednak można przyjąć, że oznacza on potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub przynajmniej w znacznej części (por. wy worku WSA w Krakowie z dnia 23 października 2023 r., III SA/Kr 1553/23). Prawidłowa jego interpretacja winna być przy tym dokonywana z uwzględnieniem treści art. 136 § k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Przepis ten wyznacza granice w jakich organ odwoławczy prowadzić może postępowanie wyjaśniające w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym, by nie narazić się na zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a. Zakłada on, że postępowanie wyjaśniające organu odwoławczego może mieć charakter uzupełniający względem ustaleń poczynionych już przez organ pierwszej instancji. Rozwiązanie to jest o tyle racjonalne, że z jednej strony ogranicza ryzyko wystąpienia sytuacji, w których to organ odwoławczy, niejako za organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie w znacznej części, ustalając ogół okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Z drugiej natomiast sprzyja realizacji zasady szybkości postępowania w tym sensie, że w razie potrzeby uzupełnienia postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy przeprowadzi je we własnym zakresie względnie zleci jego przeprowadzenie organowi pierwszej instancji bez konieczności uchylania zaskarżonej decyzji i przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a.

Sprzeciw będzie więc zasadny wówczas, gdy organ odwoławczy nadużyje instytucji regulowanej w art. 138 § 2 k.p.a. Z nadużyciem takim mamy zaś do czynienia wówczas, gdy organ odwoławczy uchylił zaskarżoną odwołaniem decyzję, choć mógł we własnym zakresie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające lub zlecić jego przeprowadzenie organowi pierwszej instancji na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. A contrario uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie organowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpatrzenia będzie uzasadnione, wówczas, gdy organ nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego, gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów procesowych bądź w sytuacji nieustalenia istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Tylko wystąpienie naruszeń takiej wagi spowoduje, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy będzie miał wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W ocenie, Sądu Minister nadużył w rozpoznawanej sprawie uprawnienia ukształtowanego w przepisie art. 138 § 2 k.p.a. i nie uzasadnił w sposób dostatecznie przekonujący potrzeby uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody Podkarpackiego w całości i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Postępowanie zakończone skarżoną decyzja dotyczyło orzeczenia w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. poz. 51) o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Organ pierwszej instancji umorzył prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe wskazując – w odniesieniu do działek nr [...], że właścicielami nieruchomości, z których te zostały wydzielone nie stanowiły własności I. N. i A. N. Dalej w odniesieniu do działek [...] Wojewoda stwierdził, że wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dowodów, które wskazywałyby komu przysługiwał do nich tytuł prawny. Z kolei co do pozostałych działek objętych wnioskiem złożonym w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego Wojewoda stwierdził, że ich przejęcie nastąpiło na podstawie regulacji innych niż przepisy dekretu o reformie rolnej. Te okoliczności miały czynić bezprzedmiotowym postępowanie zainicjowane wnioskiem z dnia 23 września 2020 r.

Minister w uzasadnieniu skarżonej decyzji zwrócił natomiast uwagę na niedostatki postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji i uznając, że w aktach sprawy znajdują się także dokumenty, z których wynika, iż przejęcie spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, stwierdził potrzebę uchylenia decyzji Wojewody w całości i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że Wojewoda wskazał także inne okoliczności uzasadniające umorzenie prowadzonego postępowania administracyjnego, aniżeli tylko te związane z podstawą prawną przejęcia elementów spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Minister nie odniósł się zaś w żaden sposób chociażby do dostrzeżonej przez organ pierwszej instancji kwestii braku legitymacji procesowej strony osób ubiegających się o wydanie decyzji w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w odniesieniu do działek ozn. nr [...].

Przypomnieć należy, że obowiązkiem organu odwoławczego w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym jest – w razie złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji – ponowne rozpatrzenie sprawy w całości, co do jej istoty. W orzecznictwie i doktrynie postuluje się jednolicie, że zasadą powinno być merytoryczne orzekanie przez organ odwoławczy w takim właśnie zakresie. Natomiast korzystnie z uprawnień kasacyjnych wynikających z art. 138 § 2 k.p.a. traktowane jest jako wyjątek od tej zasady.

Oznacza to, że organ odwoławczy ma obowiązek merytorycznie załatwić sprawę w całości, a więc odnieść się do wszystkich istotnych dla niej okoliczności, a jedynie wówczas, gdy zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 138 § 2 zd. 1 in fine k.p.a.) możliwe jest uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub co istotne w części i w takim też zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Sprzyja to realizacji wyrażonej w art. 12 k.p.a. zasady szybkości postępowania, a także wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania do organów państwa. Nie powinno więc być tak, że określone okoliczności sprawy pozostają poza zakresem zainteresowania organu odwoławczego, szczególnie w sytuacji, gdy jako relewantnie dla wydawanego rozstrzygnięcia potraktował je organ pierwszej instancji. Uchylanie się przez organ odwoławczy od rozstrzygnięcia sprawy w określonym zakresie stanowi naruszenie powoływanego w uzasadnieniu decyzji Ministra art. 15 k.p.a., który na gruncie postępowania administracyjnego statuuje zasadę dwuinstancyjności postępowania.

Dlatego wywiedziony od decyzji Ministra sprzeciw okazał się skuteczny, zdecydowały od tym jednak zasadniczo okoliczności inne niż w nim podniesione.

Sąd nie kwestionował bowiem tego, że Minister mógł uchylić zaskarżoną decyzję z uwagi na niedostatki postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji i uwzględniając procesowy charakter decyzji wydanej przez Wojewodę, który umorzył prowadzone postępowanie uznając je za bezprzedmiotowe. Wyjaśnić należy, że pojęcie postępowanie wyjaśniające ma szerszy zakres znaczeniowy aniżeli postępowanie dowodowe. W uproszczeniu można powiedzieć, że postępowanie dowodowe jest elementem postępowania wyjaśniającego, które ma doprowadzić organ do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. I tak w ramach postępowania dowodowego organ przede wszystkim gromadzi materiały, które uprzednio uznał za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Dążąc zaś do jej wyjaśnienia musi, po skompletowaniu materiału dowodowego, ocenić przydatność poszczególnych jego elementów dokonując przy tym swoistej ewaluacji poszczególnych dowodów wzajemnie je ze sobą konfrontując. W ten sposób, działając zgodnie z art. 80 k.p.a., organ ocenia jaką okoliczność można uznać za ustaloną i udowodnioną. Ustawodawca zakłada przy tym, że cały proces oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i formułowanych na tej podstawie wniosków zostanie przedstawiony w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Z treści tego przepisów wynika, że uzasadnienie decyzji, które co do zasady stanowi obligatoryjny element decyzji, winno zawierać część faktyczną i prawną. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W ocenie Sądu Minister prawidłowo dostrzegł, iż Wojewoda twierdząc, że postępowanie wszczęte wnioskiem E. N. i I. K. jest bezprzedmiotowe w zakresie działek: [...] jest bezprzedmiotowe nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy.

O ile rzeczywiście jednoznaczne stwierdzenie, że określone mienie nie zostało znacjonalizowane na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wyklucza możliwość procedowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) o tym czy podpadało ono, czy nie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednak wyraźnie dostrzegalne jest, że w zaprezentowanej argumentacji Wojewoda powołał się wyłącznie na dwa spośród licznych dokumentów zgormadzonych w aktach sprawy, tj. protokół z dnia 1 stycznia 1945 r. i protokół z dnia 26 stycznia 1946 r. Trzeba natomiast zwrócić uwagę, że w protokole z dnia 26 stycznia 1946 r. brak jest wyraźnej informacji o podstawie przejęcia majątku [...]. Dodatkowo w aktach sprawy znajdują się także inne dokumenty nacjonalizacyjne, jak np. protokół z dnia 14 lipca 1948 r., z którego wynika że to właśnie przepisy dekretu o reformie rolnej stanowiły podstawę przejęcia na rzecz Skarbu Państwa folwarku [...]. Podobnie w piśmie z dnia 4 września 1948 r. (załączonym do odwołania od decyzji Wojewody z dnia 15 marca 2023 r.) dotyczącym niewątpliwie przejęcia majątku [...] wskazany został art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Dlatego na tym etapie postępowanie istotnie za przedwczesne można było uznać stanowisko Wojewody odnośnie do bezprzedmiotowości postępowania z uwagi na przejęcie majątku [...] na podstawie przepisów dekretu "leśnego". Wojewoda nie przenalizował szczegółowo powoływanych w uzasadnieniu dowodów i nie skonfrontował ich z innymi zgromadzonymi w aktach materiałami. Niewątpliwie Minister nie mógł podjąć się merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż omówione wyżej kwestie nie zostały dostatecznie wyjaśnione przez organ pierwszej instancji, który w decyzji z dnia 15 marca 2023, NVI.7533.1.17.2020 umorzył postępowanie administracyjne dotyczące niepodpadania określonego mienia pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wydając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania organ administracji nie rozpatruje zawisłej przed nim sprawy w sposób merytoryczny. Decyzja o umorzeniu postępowania ma charakter wyłącznie procesowy Minister nie mógł więc uchylić zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i rozpoznać sprawy co do jej istoty, gdyż w tej sprawie merytorycznie nie wypowiadał się jeszcze organ pierwszej instancji. W tym zakresie należy zgodzić się z Ministrem, który uznał, że wydanie przez niego merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie nie jest w tym momencie możliwe.

Błędnie natomiast Minister zalecił organowi pierwszej instancji, by ten przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił treść orzeczeń Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 25 listopada 1948 r. oraz Wojewody Rzeszowskiego z dnia 13 lipca 1948 r. Oba te orzeczenia zostały wyeliminowane z obrotu prawnego mocą decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 maja 2017 r., GZ.rn.625.102.2017, w przedmiocie stwierdzenia ich nieważności. Trzeba mieć na uwadze, że stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową, która skutkuje usunięciem danego aktu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że jest on nieważny od daty jego wydania. Nie można więc nakazywać organowi niższego stopnia by ten czynił określone ustalenia na podstawie orzeczenia, które zostało uznane za nieważne.

Sumując Sąd uznał, że prawidłowe było stanowisko Ministra odnośnie do potrzeby dokładnego wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji kwestii bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego z uwagi na możliwość przejęcia spornego mienia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie regulacji innych aniżeli zawarte w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu skarżonej decyzji nie odniósł się jednak do innych podanych w uzasadnieniu decyzji z dnia 15 marca 2023, NVI.7533.1.17.2020 okoliczności przemawiających za potrzebą umorzenia postępowania prowadzonego przez Wojewodę. Częściowo błędne okazały się też zalecenia sformułowane przez Ministra, co do dalszego toku postępowania przed organem pierwszej instancji. Z tych względów sprzeciw okazał się uzasadniony, bo organ odwoławczy naruszył przepis art. 138 § 2 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę Minister winien kompleksowo przeanalizować dostrzeżone przez Wojewodę okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania administracyjnego. W prawidłowo sformułowanym uzasadnianiu organ przedstawi swoje stanowisko w tej sprawie tak by zminimalizować ryzyko, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej instancji zaistnienie potrzeba wydawania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Jednocześnie Minister powinien rozważyć ponownie jakie zalecenia co do dalszego toku postępowania należy przedstawić Wojewodzie Podkarpackiemu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł mając na względzie art. 64b § 1, a także art. 200 p.p.s.a. i stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).