Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1158/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Organizacje społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 119, art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 3, art. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 128, art. 129, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: Art. 2, art. 18, art. 71
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2021 r. znak [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 czerwca 2021 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. J. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania M. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wnioskowanego w związku opieką nad E. J., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem złożonym dnia 27 listopada 2020 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą E. J.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. wydaną przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówiono przyznania świadczenia wskazując, że skarżąca opiekuje się siostrą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia. Powołując się na art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych organ stwierdził, że skarżąca należy do kręgu osób, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, ponieważ ciąży na niej wobec siostry obowiązek alimentacyjny i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ powołał treść art. 17 ust.1 pkt 4 i wskazał, że skarżąca nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, zatem świadczenie pielęgnacyjne może jej przysługiwać jedynie wówczas, gdy spełnione są łącznie warunki z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W stanie faktycznym sprawy warunki te nie zostały spełnione, ponieważ co prawda z jedno z rodziców osoby wymagającej opieki zmarło - matka - ale w stosunku do drugiego z rodziców - ojca - nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że zachodzą wobec niego okoliczności przewidziane w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy.

Z informacji uzyskanych od skarżącej organ ustalił jedynie, że ojciec osoby wymagającej opieki – M. J. (oświadczenie skarżącej z dnia 8 grudnia 2020r.), wyprowadził się ponad 20 lat temu z domu, nie ma z nim kontaktu i nie jest znany adres jego zamieszkania. Organ poinformował skarżącą, że do pozytywnego załatwienia wniosku konieczne jest ustalenie, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy, tzn. czy ojciec M. J. nie żyje lub czy został pozbawiony praw rodzicielskich bądź czy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wezwał stronę do przedłożenia dokumentów lub informacji, które pozwoliłby te okoliczności ustalić. Organ wskazał, iż skarżąca nie uzupełniła danych o ojcu i tym samym organ nie był w stanie zbadać w dostępnych systemach informatycznych powyższych danych. Wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego organ odmówił wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca wniosła od powyższej decyzji odwołanie, w którym podniosła, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przełożyło się na ukształtowanie nowego stanu prawnego.

Nadto powołując się przepis art. 17 ust. 1 ustawy, stanowiący o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki ma zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stwierdziła iż nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jednego ze zstępnych. Na gruncie przedmiotowej sprawy należy mieć na względzie cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W tej sytuacji w ocenie skarżącej, zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 1 prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - siostry niepełnosprawnej, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną siostrą - zostałaby tej opieki pozbawiona.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) W pierwszej kolejności organ zaznaczył, że w sprawie bezspornym jest, iż E. J. legitymuje się Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, z dnia 20 grudnia 1996 r., nr akt: 03) [...] zaliczającym ją na trwale do pierwszej grupy inwalidztwa. W orzeczeniu tym wskazano, że inwalidztwo istnieje u E. J. od dzieciństwa. W świetle zapisu art. 3 pkt 21 lit. d ustawy opisane wyżej orzeczenie oznacza, że E. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że E. J. wymaga stałej opieki osób trzecich, jest osobą niedorozwiniętą umysłowo, nie jest w stanie samodzielnie pełnić żadnych ról społecznych, jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy, jest ubezwłasnowolnioną całkowicie, postanowieniem Sądu Rejonowego, III Wydział Rodzinny z dnia 6 września 2006r., sygn. akt: [...] M. J. została ustanowiona jej opiekunem prawnym. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zapewnia jej pomoc i opiekę polegającą na: przygotowaniu posiłków, nadzorowaniu w utrzymaniu higieny osobistej, pomocy w robieniu zakupów zakupie leków, sprzątaniu, praniu organizowaniu wizyt lekarskich. Zatem skarżąca zapewnia siostrze niezbędną pomoc w zakresie gospodarstwa domowego jak i zabezpieczenia potrzeb życiowych. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. Skarżąca jako siostra - jest spokrewniona w linii bocznej - nie jest jednak spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, ma zatem do niej zastosowanie przepis art. 17 ust. 1a ustawy.

Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem łącznego spełnienia dodatkowych warunków. Warunki te, jakkolwiek nie powtarzają regulacji przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozostają w związku z tą kwestią.

Kolegium powołało art. 129 § 1, art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazało, że warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a ustawy również uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę.

Organ podkreślił, że M. J. nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz siostry, nie ma zatem podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym przesądzać, że skonkretyzował się jej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą, będącą siostrą E. J., czyli krewną w linii bocznej, możliwe byłoby wyłącznie wówczas, gdyby rodzice E. J. nie mogli realizować ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Okolicznością, która może uzasadniać niemożność realizowania obowiązku alimentacyjnego, jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał na treść art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.) i podkreślił, że w realiach niniejszej sprawy, matka osoby wymagającej opieki nie żyje, z kolei co do ojca skarżąca nie podała żadnych danych pozwalających ustalić, czy posiada on stosowne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub czy zachodzą inne okoliczności włączające jego obowiązek alimentacyjny wobec córki E. J.

Z oświadczenia złożonego 8 grudnia 2020r. przez skarżącą wynika, że ojciec M. J. wyprowadził się z domu 20 lat temu i nie utrzymuje on kontaktu z nią jak i siostrą i skarżąca nie zna jego miejsca zamieszkania. Należy wskazać, że choć rzeczywiście z okoliczności przedstawionych przez skarżącą wynika, że ojciec nie utrzymuje z nią kontaktów, to jednak brak jest podstaw do przyjęcia, iż okoliczności te zwalniają go z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, tym samym jedyną okolicznością uzasadniającą brak możliwości zabezpieczenia córce pomocy i opieki jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zatem, skoro nie zostało wykazane, że w sprawie zachodzą okoliczności wyłączające ojca E. J. z obowiązku alimentacji córki lub brak jest podstaw do przyjęcia, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy, nie można przyjąć, iż zaszły okoliczności umożliwiające skuteczne ubieganie się skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmawiając M. J. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ l instancji dokonał literalnej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy, stwierdzając, że w związku z tym, iż nie posiada żadnych dokumentów stwierdzających, iż ojciec osoby wymagającej opieki nie żyje lub żyje i legitymuje się stosownym dokumentem, tj. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zachodzi przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy wskazać, iż z materiału dowodowego wynika, iż pomimo że strona działa przez profesjonalnego pełnomocnika, to nie odpowiedziała na wezwania organu i nie poczyniła żadnych starań, by ustalić choćby podstawowe dane ojca pozwalające organowi na dokonanie weryfikacji w systemie jego statusu, tj. czy żyje lub czy posiada stosowne orzeczenie albo zgłoszenia do stosownych służb.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniosła skargę skarżąca M. J. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez ojca niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W ocenie skarżącej należy wskazać, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą, E. J., która legitymuje się Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 20 grudnia 1996 r., nr akt: [...] zaliczającym ją na trwale do pierwszej grupy inwalidztwa. W orzeczeniu tym wskazano, że inwalidztwo istnieje u E. J. od dzieciństwa. W świetle zapisu art. 3 pkt 21 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; powoływanej dalej jako "u.ś.r.") opisane wyżej orzeczenie oznacza, że E. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd podziela natomiast dokonaną przez organy ocenę, że w sprawie nie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., tj. zasadna była odmowa przyznania świadczenia z tego powodu, że siostra skarżącej ma ojca, który jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu powinien sprawować nad nią opiekę.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a taką osobą jest skarżąca, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że bezsporne jest, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; powoływanej dalej jako "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako siostra niepełnosprawnej, jest jednak spokrewniona z siostrą w linii bocznej, co oznacza, że jest zobowiązana do alimentacji względem siostry w dalszej kolejności.

W tym miejscu wskazania wymaga, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, w art. 129 § 1 stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W art. 132 k.r.o. wskazano przy tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 3804/18).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że co do zasady, przepis ten należy odczytywać ściśle. Tylko więc wystąpienie którejś z tych dwóch przesłanek – niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (tak m.in. WSA w Białymstoku w wyroku z 24 lipca 2012 r., II SA/Bk 334/12).

Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób.

To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis]. Na przykład okoliczność, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Niemniej, z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej powołanego przepisu wypracowało pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. oraz zasady konstytucyjne z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r. mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu ust. 1a za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki (por. wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16 oraz z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2017 r., II SA/Po 307/17). W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych i przez to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak podeszły wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym. Sama zatem tylko deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda tudzież brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, nie są wystarczające dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r., II SA/Po 573/20, CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zasadnie przyjęto, że przyczyną odmowy skarżącej wnioskowanego świadczenia na siostrę jest fakt, że E. J. ma ojca, czyli osobę spokrewnioną w linii prostej, który w świetle art. 132 k.r.o. jest osobą zobowiązaną do alimentacji w bliższej kolejności niż skarżąca.

W postępowaniu administracyjnym skarżąca nie wykazała, że ojciec E. J. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Nie podała również danych ojca, które pozwalałyby na podjęcie przez organ działań zmierzających do ustalenia, czy ojciec E. J. takim orzeczeniem się legitymuje. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że zasadne było odmowne załatwienie wniosku. Okoliczność, że skarżącej nie są znane dane ojca i miejsce jego pobytu nie zostały nawet w żaden sposób przez skarżącą uprawdopodobnione.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują przyznania "zastępczego" świadczenia pielęgnacyjnego siostrze (skarżącej), z pominięciem osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności jaką jest ojciec osoby niepełnosprawnej. Zauważyć należy, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni lub sprawowanie tej opieki przez innego członka rodziny i ewentualnie opłacenie usług opiekuńczych tej osoby. Skarżąca nie wykazała, by E. J. dochodziła od ojca roszczeń alimentacyjnych i by ich wyegzekwowanie okazało się bezskuteczne, co mogłoby być uznane za szczególną okoliczność, pozwalającą na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.