Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 287/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 3 par. 2 pkt 1, art. 3 par. 2 pkt 3, art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 141 par. 4,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 70 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 29 par. 1, art. 33 pkt 1
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz 161
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 1 par. 1, art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Wojciech Stachurski, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 259/14 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 5 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 259/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę B. S. (dalej jako: "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie

z dnia 5 marca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

W piśmie z dnia 30 grudnia 2013 r. skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] podnosząc, że postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone, bowiem przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały a nie przejściowy charakter.

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. odmówił skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W wyniku rozpoznania zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Uznał, że w sprawie brak jest podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia przedawnienia należności dochodzonych tytułami wykonawczymi o numerach [...], [...] obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r. w kwocie należności głównej 169.090 zł, odsetki za zwłokę oraz odsetki od nieterminowo uiszczonych zaliczek w kwocie 96.489,30 zł, była już wcześniej przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L., który postanowieniem z dnia 10 września 2009 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak przesłanek do przyjęcia przedawnienia wymienionych wyżej należności. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 19 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Admiracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 31 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Lu 862/09 oddalił skargę na to postanowienie. Złożona od tego wyroku skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II FSK 1572/10.

Ponadto prawidłowość czynności egzekucyjnych podejmowanych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych była weryfikowana przez Ministra Finansów, który postanowieniem z dnia 13 października 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargi na czynności egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2226/09 oddalił skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia 13 października 2009 r., zaś skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 marca 2012 r. w sprawie sygn. akt II FSK 1896/10.

Powyższe oznacza, że środki egzekucyjne zostały skutecznie zastosowane, w konsekwencji bieg terminu przedawnienia, zgodnie z art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej jako: "O.p."), został przerwany, zaś zaległości podatkowe objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu.

Skarżąca wywiodła skargę do Sądu pierwszej instancji, w której zarzuciła naruszenie art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Postępowanie egzekucyjne w administracji (Dz. U. 2012 r., poz. 105 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."), art. 33 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 1 O.p., art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej jako: "K.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a., 33 pkt 6 w zw. z art. 32, art. 23 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. w zw. z art. 29 § 1 i art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

We wskazywanym na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w sprawie istotne znaczenie ma wydany w dniu 31 marca 2010 r. wyrok w sprawie sygn. akt I SA/Lu 862/09, którym oddalono skargę skarżącej na uprzednio wydane postanowienie organu utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, także odmawiające umorzenia tego samego postępowania egzekucyjnego. Wyrok ten jest prawomocny, gdyż skarga kasacyjna od niego została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II FSK 1572/10. Mając na uwadze treść wymienionych wyżej orzeczeń Sąd stwierdził, że w rozpatrywanym postępowaniu egzekucyjnym nie zaistniały żadne okoliczności powodujące niedopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego i prowadzenia egzekucji, a przede wszystkim wymienione tytuły wykonawcze, wbrew twierdzeniom skarżącej, zostały jej doręczone. W orzeczeniach tych jednocześnie stwierdzono, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu, a więc nie zachodzi sytuacja, w której egzekwowane są przedawnione zaległości podatkowe. Tej treści stanowisko prawne jest nadal aktualne, a jego skutki rozciągają się na czas, w którym zostało wydane postanowienie kontrolowane w sprawie niniejszej. Wobec powyższego, w świetle stanowiska przedstawionego w wymienionych wyżej wyrokach dotyczących tego samego postępowania egzekucyjnego, które jest badane w niniejszej sprawie, nie może budzić wątpliwości, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie obejmującej okoliczności faktyczne i prawne, które były już wiążąco oceniane przez sądy obydwu instancji.

Sąd stwierdził, iż nie ulega wątpliwości, że od dnia 14 lipca 2009 r., kiedy nastąpiła ostatnia przerwa przedawnienia, oceniana przez Sądy obydwu instancji, nie upłynął do dnia wydania zaskarżonego w tej sprawie postanowienia, termin pięciu lat określony w art. 70 § 1 O.p. Ponadto zawiadomieniem z dnia 21 stycznia 2013 r. organ egzekucyjny dokonał kolejnej czynności przerywającej bieg przedawnienia, zajmując udział w nieruchomości skarżącej. Zatem nadal nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanych należności.

Sąd podkreślił, że skarżąca nie może skutecznie żądać ponownie umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na takie zdarzenia czy okoliczności, które dotyczyły okresu już ocenionego przez organ mocą uprzedniego ostatecznego postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, następnie kontrolowanego przez sąd administracyjny, który potwierdził zgodność z prawem odmowę umorzenia.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."), w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 1535. Poz. 1269 ze zm.; dalej jako: "P.u.s.a.") i art. 3 § 1 i 2 pkt 1 i 3 P.p.s.a. polegającego na uchyleniu się Sądu od dokonania kontroli zaskarżonego postępowania, nie poprzez własną kontrolę, ale jedynie poprzez zaczerpnięcie takiej oceny w innym postępowaniu oraz poprzez nie wykonania kontroli decyzji wymiarowej organu pierwszej i drugiej instancji pod względem jej zgodności z prawem, w oparciu o którą prowadzone jest zaskarżone postępowanie egzekucyjne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do oddalenia skargi,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez odmowę rozpoznania istoty sprawy mającej istotny wpływ na wynik postępowania, tj. ograniczenie się do zaakceptowania stanowiska organu drugiej instancji a nie do rozstrzygnięcia zarzutu i merytorycznego rozpoznania przesłanek skutkujących o nieważności decyzji wymiarowej, tj. przesłanek świadczących o nieistnieniu obowiązku w dacie jej wydania, w oparciu o którą prowadzone jest zaskarżone postępowanie egzekucyjne,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez zastosowanie się w zaskarżonym wyroku do zasady związania Sądu dokonaną wcześniej oceną prawną, w której zaskarżona decyzja wymiarowa nie została w ogóle skontrolowana przez sąd administracyjny w granicach jakie zakreśliła skarga strony w przedmiocie jej wydania bez podstawy prawnej, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważność decyzji, w konsekwencji doprowadziło do utraty przez skarżącą sądowej kontroli tej decyzji, która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

4) art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przyjęcie jako stan faktyczny sprawy okoliczności nie wynikających z akt przedmiotowej sprawy, co spowodowało nie rozpoznanie złożonych zarzutów w przedmiocie okoliczności i faktów świadczących o wydaniu decyzji wymiarowej bez podstawy prawnej, w dacie w której obowiązek nie istniał, a w oparciu o którą prowadzone jest zaskarżone postępowanie egzekucyjne,

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 133 i art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 53a O.p. poprzez błędne ustalenie stanu faktyczno-prawnego sprawy polegającego na dokonaniu błędnego odczytania przywołanego wyroku z dnia 31 marca 2010 r., o sygn. I SA/Lu 862/09 i w związku z czym dokonał nieuprawnionego ustalenia, że Sąd w cyt. wyroku rozpoznał zarzut skarżącej z art. 53 a O.p. na bez podstawy prawnej naliczone odsetki od nieterminowo uiszczonych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1996 r, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. art. 33 pkt 1, art. 59 § 1 pkt. 2 i art. 60 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 53a O.p. poprzez ich nie zastosowanie i w konsekwencji akceptację bezpodstawnego niezastosowania tych przepisów w sprawie przez organ drugiej instancji, w okolicznościach faktycznych i prawnych nieistnienia obowiązku, co skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego,

7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nie wykonanie oceny w zaskarżonym wyroku legalności ustalenia stanu faktycznego i prawnego przez organ pierwszej i drugiej instancji w przedmiocie wydania decyzji wymiarowej w dacie nieistnienia obowiązku, w oparciu o którą prowadzone jest zaskarżone postępowanie egzekucyjne mimo, że organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszeniu przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 53a O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. wydanie decyzji wymiarowej bez podstawy prawnej, w przedmiocie odsetek od zaliczek nie uiszczonych w terminie płatności na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1996 r. przez organ pierwszej i drugiej instancji w warunkach nieistnienia obowiązku i zaakceptowanie tego rozstrzygnięcia przez Sąd w zaskarżonym wyroku, które miało wpływ na wynik sprawy,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 70 § 1 O.p., polegającego na orzekaniu przez organ I i II instancji w warunkach przedawnienia zobowiązania, które miało wpływ na wynik sprawy,

3) art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego nie zastosowanie, pomimo zaistnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej organu pierwszej i drugiej instancji, tj. wydania tych decyzji bez podstawy prawnej, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności tych decyzji, a w oparciu o które prowadzone jest zaskarżone postępowanie egzekucyjne.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, łącznie z kosztami zastępstwa procesowego.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnicza część podniesionych w niej zarzutów (ich fragmenty zostały zaznaczone kursywą) została ukierunkowana na decyzję wymiarową, która nie była przedmiotem zaskarżenia do Sądu pierwszej instancji w ramach kontrolowanego obecnie postępowania sądowego. Żaden z przywołanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów, tj. ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 3 § 1 i 2 pkt 1 i 3, art. 134 § 1, art. 153, art. 133 § 1, art. 141 § 4 P.p.s.a., ani art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. nie nakładają na sąd pierwszej instancji obowiązku dokonania kontroli decyzji wymiarowej w warunkach niniejszego postępowania sądowego, które zostało zainicjowane skargą skarżącej na postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Wskazany w skardze kasacyjnej art. 134 § 1 P.p.s.a. wyznacza granice rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji. Przepis ten stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustanowiona omawianym przepisem zasada niezwiązania granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, iż sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Jak wskazano, do Sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i zawarte w nim rozstrzygnięcie wyznaczyło granice rozpoznania sprawy przez ten Sąd. Sąd pierwszej instancji poprzestając na kontroli wyłącznie zaskarżonego postanowienia postąpił zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej ukierunkowane na decyzję wymiarową uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Na uwzględnienie zaś nie zasługują zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie zaskarżonego do tego Sądu postanowienia w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji w tym zakresie wiążące jest stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 862/09 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1572/10 oddalającym skargę kasacyjną od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zgodnie bowiem z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 P.p.s.a., wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydając rozstrzygniecie, ale także inne sądy i inne organy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Oznacza to, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona ponownie badana. Ratio legis art. 170 P.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II FSK 1901/14 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl)

W przywołanych powyżej prawomocnych orzeczeniach I SA/Lu 862/09 i II FSK 1572/10 oceniono okoliczności faktyczne i prawne takie same jak występujące w rozpoznanej obecnie sprawie. Stwierdzono w nich, że nie zaistniały żadne okoliczności powodujące niedopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego i prowadzenia egzekucji oraz że egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu. Trafnie przy tym wskazano w zaskarżonym wyroku, że od dnia 14 lipca 2009 r., kiedy nastąpiła ostatnia przerwa przedawnienia, oceniana przez Sądy obydwu instancji, nie upłynął do dnia wydania zaskarżonego w tej sprawie postanowienia, termin pięciu lat określony w art. 70 § 1 O.p. Niezależnie od tego organ egzekucyjny dokonał kolejnej czynności przerywającej bieg przedawnienia, zajmując udział w nieruchomości skarżącej, co miało miejsce 21 stycznia 2013 r.

Wiążąca ocena zawarta w przywołanych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przesądza o wyniku postępowania w niniejszej sprawie.

Słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie może skutecznie żądać ponownie umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na takie same zdarzenia czy przesłanki, które były już przedmiotem oceny zawartej w prawomocnych orzeczeniach.

Reasumując stwierdzić należy, że żaden z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie mógł prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Na marginesie można tylko nadmienić, zważywszy na podniesione zarzuty, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stąd nie mogą być skuteczne zarzuty dotyczące jakiejkolwiek decyzji, czy to określającej wysokość zobowiązania podatkowego, czy też wysokość odsetek za zwłokę, podnoszone w ramach postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego również nietrafne jest stawianie zarzutu naruszenia art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Przepis ten normuje odrębną od umorzenia postępowania egzekucyjnego instytucję zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Tylko wniesienie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, na warunkach przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tę instytucję uruchamia. Nie jest natomiast możliwe rozpoznanie zarzutu, w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

-----------------------

8