Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 338/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 30 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2005r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz R. Ł. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 listopada 2004 roku R. Ł. zwrócił się do Prezydenta Miasta Ł. z wnioskiem o wymeldowanie swojej żony M. Ł. z lokalu mieszkalnego nr 24 położonego w Ł. przy ul. A 127 podnosząc, iż żona od czerwca 2004 roku nie przebywa w miejscu zameldowania, wyprowadziła się z lokalu zabierając część wyposażenia mieszkania oraz swojej rzeczy osobiste i zamieszkuje z konkubentem. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż od sześciu miesięcy samodzielnie uiszcza opłaty za zajmowany lokal.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o wymeldowaniu M. Ł. z lokalu nr 24 przy ul. A 127 w Ł.. W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do przepisu art. 15 ustęp 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) organ administracji uprawniony jest do wydania decyzji o wymeldowaniu określonej osoby bez jej oświadczenia woli w sytuacji, w której osoba ta opuściła miejsce swojego dotychczasowego pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (w oparciu od dwukrotnie przeprowadzoną kontrolę meldunkową oraz zeznania świadków - mieszkańców posesji przy ul. A 127) ustalono, że M. Ł. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania. Z lokalu wyprowadziła się latem 2004 roku zabierając rzeczy osobiste oraz część wyposażenia mieszkania. Fakt opuszczenia adresu zameldowania potwierdziła sama M. Ł., która w złożonych w toku postępowania wyjaśnieniach wskazała, iż wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu z uwagi na zachowanie męża i częste awantury. Stwierdziła, iż nie widzi możliwości wspólnego zamieszkiwania w lokalu z mężem do czasu orzeczenia rozwodu i eksmisji. Obecnie zamieszkuje u siostry ciotecznej w Ł. przy ul. B 49 m. 61, ale pobyt w tym lokalu traktuje jako czasowy. Poinformowała, iż nie ma dostępu do spornego lokalu z uwagi na wymianę przez męża zamków w drzwiach wejściowych. W dniu 8 lutego 2005r M. Ł. oświadczyła iż rezygnuje z występowania do sądu o przywrócenie utraconego posiadania lokalu przy ul. A 127 oraz, iż nie zamierza dokonać wymeldowania z przedmiotowego lokalu, ponieważ chce do niego powrócić po orzeczeniu rozwodu oraz eksmisji męża. Organ I instancji podkreślił, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana w lokalu została z niego usunięta i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu.

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 1 marca 2005 roku wniosła M. Ł. domagając się jej uchylenia w całości i orzeczenia o odmowie jej wymeldowania ze spornego lokalu. W uzasadnieniu wskazała, iż to ona jest głównym najemca spornego lokalu podała, iż mąż wielokrotnie stosował wobec niej przemoc fizyczną i psychiczną (na dowód czego przedstawiła doniesienie do prokuratury dnia 4 lutego 2005r.) i dlatego mając na względzie dobro dziecka zdecydowała się w lipcu 2004r. przeprowadzić do czasu zakończenia sprawy o rozwód i eksmisję do siostry na ul. B 49 m. 61. Wskazała, iż informowała organ I instancji, że została zmuszona przez męża do opuszczenia mieszkania, wskutek znęcania się. Wskazała, iż informowała organ, że aktualnego miejsca zamieszkania nie traktuje jako stałego, lecz przeciwnie czasowe miejsce do zakończenia procesu rozwodowego. Podkreśliła, iż podjęła działania w celu odzyskania lokalu składając wraz z pozwem rozwodowym wniosek o eksmisję męża, czego organ nie wziął pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy. Wytoczenie powództwa o przywrócenie posiadania uznała za bezprzedmiotowe, gdyż wskutek rozstrzygnięcia sądu mogłaby co najwyżej zostać przywrócona do wspólnego zamieszkiwania z mężem. A to właśnie przemoc z jego strony była powodem wyprowadzki.

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] i odmówił wymeldowania M. Ł. z pobytu stałego z lokalu nr 24 położonego w Ł. przy ul. A 127. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, iż o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych możemy mówić jedynie wtedy, gdy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i definitywny. O dobrowolności opuszczenia lokalu można mówić jedynie wówczas, gdy wynika ono z własnej woli danej osoby, a nie z powodu bezprawnych działań innych osób. Nie jest zatem dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego dana osoba została zmuszona zachowaniem innej osoby. Ponadto z opuszczeniem lokalu, w rozumieniu ustawy mamy do czynienia wtedy, gdy osoba dobrowolnie rezygnuje z zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, zatem zrywa wszelkie z nim więzi, koncentrując swe sprawy życiowe w innym miejscu. Przyjmuje się, że do faktycznego opuszczenia lokalu dochodzi w razie przebywania z zamiarem stałego pobytu w innym miejscu. Organ odwoławczy podkreślił, iż w niniejszej sprawie poza sporem jest, że M. Ł. od lipca 2004r. nie przebywa w lokalu nr 24 przy ul. A 127 w Ł.. Z treści składanych przez nią w toku postępowania administracyjnego oświadczeń wynika, jednak że miejsce pobytu stałego zmuszona była opuścić czasowo z uwagi na naganne zachowanie męża, dla dobra dziecka oraz dobra własnego. W VI Komisariacie Komendy Miejskiej Policji trwa dochodzenie ze jej skargi w sprawie gróźb karalnych ze strony męża. M. Ł. z miejsca pobytu stałego zabrała tylko niektóre swoje oraz dziecka rzeczy niezbędne do życia. Na drugi dzień po opuszczeniu lokalu mąż wymienił zamki i nie udostępnił jej kluczy. M. Ł. traktuje sporny lokal jako jedyne miejsce swojego stałego pobytu i po orzeczeniu eksmisji męża chce jak najszybciej w nim zamieszkać. W miejscu czasowego pobytu nie może się zameldować, ponieważ kuzynka, która umożliwiła jej zamieszkiwane ma orzeczoną eksmisję z tego lokalu. Wskazał także, iż to M. Ł. zawarła w dniu 29 lipca 1996r. , a więc przed zawarciem związku małżeńskiego, umowę o najem lokalu przy ul. A 127, a ponadto wystąpiła do sądu o eksmisję męża w przypadku korzystnego dla niej rozstrzygnięcia nie będzie przeszkód faktycznych, by mogła powrócić do lokalu i zamieszkiwać w nim w rozumieniu art. 6 ustawy. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że nie ma dostatecznych podstaw, by przyjąć, że M. Ł. definitywnie zrezygnowała z zamieszkiwania w lokalu nr 24 przy ul. A 127 w Ł..

W dniu 19 maja 2005 roku skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R. Ł. domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż to jego żona dobrowolnie w czerwcu 2004 roku podczas nieobecności skarżącego, który przebywał na urlopie na działce wyprowadziła się z domu w celu związania się z innym mężczyzną. Podkreślił, iż organ II instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niezgodnych z prawdą oświadczeniach M. Ł.. Oświadczył, iż nigdy nie zmuszał żony do opuszczenia mieszkania, a zamki w drzwiach wymienił z uwagi na własne bezpieczeństwo i obawę o majątek zgromadzony w mieszkaniu, który żona wraz z konkubentem wyniosła częściowo z mieszkania wyprowadzając się z niego. Podniósł, iż postępowanie w sprawie rzekomego stosowania gróźb karalnych pod adresem żony zostało umorzone. Oświadczył ponadto, iż nie stwarza żadnych problemów aby żona wraz z córką wróciły do mieszkania. Wskazał także, iż to on od lutego 2003 roku uiszcza samodzielnie opłaty związane z utrzymaniem lokalu przy ul. A 127.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko oraz argumentację podnoszoną w toku dotychczasowego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozstrzyganej sprawie była ocena zgodności z prawem decyzji Wojewody [...], mocą której uchylił on decyzję organu I instancji i odmówił wymeldowania M. Ł. z pobytu stałego z lokalu nr 24 powożonego w Ł. przy ul. A127. Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej legalności tj. zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana sąd stwierdził, że decyzja ta została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77, 10 i art. 107 par. 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zagadnienia związane z realizacją obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zameldowanie to czynność materialno-techniczna polegająca na zarejestrowaniu danych dotyczących osoby i jej miejsca pobytu. Podkreślić należy, iż obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w postaci decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu właściwemu organowi danych wymaganych do zameldowania i wymeldowania. Ingerencja organów administracji w wykonywanie obowiązku meldunkowego może następować jedynie w przypadkach w ustawie przewidzianych i taki właśnie przypadek wskazał ustawodawca w powołanym w podstawie prawnej skarżonej decyzji art. 15 ustęp 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powyższy przepis wyczerpująco wyznacza sytuacje, w których dopuszczalne jest wymeldowanie określonej osoby z pobytu stałego bez jej oświadczenia woli. Orzecznictwo sądowe konsekwentnie podkreśla konieczność interpretowania przepisu dopuszczającego takie wymeldowanie jako rozwiązania wyjątkowego, stanowiącego odstępstwo od ogólnej reguły działania organów prowadzących ewidencję ludności wyłącznie na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy. Taki charakter rozstrzygnięć nakazuje organom prowadzącym postępowanie dołożenie szczególnej staranności w wyjaśnianiu wszystkich okoliczności sprawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne czyli jest efektem działań podjętych zgodnie z własną wolą opuszczającego lokal. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ administracyjny powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, uwzględnić wszystkie okoliczności przedstawione przez strony, a w razie wątpliwości dokonać własnych ustaleń (art. 7 i art. 77 kpa). Organy orzekające w rozpoznawanej sprawie z wyraźnym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu, a zwłaszcza czy opuszczenie to miało charakter trwały i było dobrowolne. W toku postępowania administracyjnego M. Ł. wskazała, że do opuszczenia spornego lokalu została zmuszona nagannym traktowaniem jej przez męża i ze względu na dobro dziecka zdecydowała się na jego opuszczenie. Mieszkanie siostry ciotecznej, w którym zamieszkuje traktuje jako lokum przejściowe i nie może się w nim zameldować, gdyż siostra ma z niego orzeczoną eksmisję. Poza tym lokal przy ul A jest jedynym lokalem, który posiada, jest jego głównym najemcą i chciałaby tam powrócić nie chce jednak mieszkać w nim wspólnie z mężem, bo to jego naganne zachowanie zmusiło ją do podjęcia decyzji o wyprowadzce z mieszkania. Wyprowadzając się z mieszkania M. Ł. zabrała jedynie rzeczy osobistego użytku swoje oraz dziecka, wieżę i tapczan dziecka, pozostawiając resztę mebli w zamkniętym mieszkaniu. Ponadto podała, że nie posiada innego mieszkania, chciałaby powrócić do lokalu przy ul A, lecz mąż wymienił zamki w drzwiach i utrudnia jej swobodny dostęp do lokalu. Zeznania te częściowo zostały potwierdzone przez skarżącego, który przyznał, że następnego dnia po wyprowadzce żony zmienił zamki w domu podał jednak, że żona wyniosła z domu nie tylko rzeczy osobiste, ale także część umeblowania – segmentu i dlatego z obawy przed wyniesieniem dalszych mebli i sprzętu domowego zdecydował się na wymianę zamków. Ponadto podniósł, iż rzeczywistą przyczyną opuszczenia przez żonę lokalu przy ul. A był jej związek z innym mężczyzną. W wyjaśnieniach składanych w toku postępowania administracyjnego M. Ł. potwierdziła, iż zamieszkuje z konkubentem. Zgodnie z przyjętą w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej, prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Wobec sprzecznych informacji dotyczących okoliczności opuszczenia przez M. Ł. wspólnego mieszkania stron organ odwoławczy powinien przeprowadzić uzupełniające postępowania dowodowe i dokonać oględzin (art. 85 § 1 k.p.a.) lokalu przy ul. A w celu ustalenia czy rzeczywiście żona skarżącego pozostawiła w mieszkaniu meble, sprzęt gospodarstwa domowego i radiowo telewizyjny zabierając jedynie rzeczy osobistego użytku co wskazywałoby na nietrwały charakter opuszczenia lokalu, czy też zabrała wszystkie rzeczy niezbędne do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Ponadto w toku postępowania administracyjnego M. Ł. wyjaśniła, iż powodem opuszczenia lokalu było naganne w stosunku do niej zachowanie jej męża na dowód czego do odwołania od decyzji organu I instancji załączyła kopię złożonego w lutym 2005 roku wniosku o ściganie męża w związku z kierowanymi pod jej adresem groźbami pozbawienia życia. We wniosku tym wskazani zostali świadkowie. Stosownie do treści art. 7 i zrt. 77 kpa organ administracji publicznej zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Dysponując powyższym wnioskiem o ściganie w kontekście niejasnych okoliczności towarzyszących opuszczeniu wspólnego mieszkania przez M. Ł. oraz charakteru jej wyprowadzki w ocenie sądu celowym było przeprowadzenie w toku postępowania administracyjnego dowodu z przesłuchania wskazanych w nim świadków. Organ odwoławczy ograniczył tymczasem uzupełniające postępowania dowodowe do przesłuchania stron, który to środek dowodowy przeprowadza się pod warunkiem uprzedniego wyczerpania innych dowodów jeżeli w sprawie w dalszym ciągu pozostają niewyjaśnione fakty istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż w rozstrzyganej sprawie okoliczności mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały należycie wyjaśnione, a także z naruszeniem art. 107 § 3 kpa rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co budzi poważne wątpliwości, w zakresie poczynionych w nim ustaleń dotyczących tymczasowości oraz przymusowego charakteru opuszczenia lokalu przy ul. A przez żonę skarżącego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 kpa organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej. Dokonując swej oceny organ powinien rozpatrzeć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności ustosunkowując się w uzasadnieniu do istotnych różnic występujących między nimi, kierować się wiedzą oraz zasadami doświadczenia życiowego, zaś rozumowanie organu w wyniku którego ustalone zostają istotne dla sprawy okoliczności powinno być zgodne z zasadami logiki (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski wyd. C.H. Beck, Warszawa 2005 str. 410-411). Nie bez znaczenia dla oceny tej będzie wskazana w wyjaśnieniach oraz potwierdzona na rozprawie okoliczność, iż M. Ł. po wyprowadzeniu się zamieszkała z konkubentem.

Organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję przyjął, iż M. Ł. podjęła środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu bowiem w pozwie rozwodowym zwarła wniosek o eksmisję męża z zajmowanego lokalu. Ponadto w ocenie organu odwoławczego istnieją obiektywne możliwości realizacji woli powrotu M. Ł. do miejsca pobytu stałego, gdyż umowę najmu lokalu przy ul. A zawarła ona w dniu 29 lipca 1996 roku, a więc przed zawarciem związku małżeńskiego z R. Ł. W tym miejscu wskazać należy, iż złożony wraz z pozwem o rozwód wniosek o eksmisję R. Ł. ma odmienny charakter od powództwa posesoryjnego służącego przewróceniu M. Ł. do korzystania z lokalu w którym jest zameldowana co jest niezbędnym warunkiem do oceny, iż to w tym lokalu skoncentrowane jest jej centrum życiowe. Ponadto za nietrafne uznać należy założenie organu odwoławczego, które także legło u podstaw wydania skarżonej decyzji, iż w związku z tym, że umowę najmu lokalu przy ul. A M. Ł. zawarła w lipcu 1996 roku przed zawarciem związku małżeńskiego to wyłącznie jej przysługuje prawo jego najmu. M. Ł. zawarła bowiem umowę o najem lokalu przy ul. A pod rządem obowiązującej wówczas ustawy z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 1998 roku Nr.120 poz.787). Zgodnie z przepisem art. 7 powołanej ustawy małżonkowie wspólnie zajmujący lokal są z mocy prawa najemcami tego lokalu, chociażby umowa najmu została zawarta tylko przez jednego z nich. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pod rządem powołanej ustawy najemcami lokalu byli oboje małżonkowie nawet wtedy, gdy najem został ustanowiony przed zawarciem małżeństwa na rzecz jednego z nich, a małżonek zachowuje uprawnienia współnajemcy również po orzeczeniu rozwodu.

Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało uchylić zaskarżoną decyzję i orzec o zwrocie kosztów postępowania sądowego.