Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 75/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 18
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 11, 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2022 r. nr 481/2022 w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

ZUS prowadzi przeciwko W. G. (dalej także: Skarżąca, Strona) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] marca 2022 r. o numerach: [...] oraz z dnia [...] marca 2022 r. o numerach: [...]

W dniu [...] marca 2022 r. Skarżąca złożyła pismo z dnia [...] marca 2022 r. zawierające zarzut przedawnienia należności składkowych objętych wystawionymi tytułami wykonawczymi.

W wyniku analizy dokumentacji ZUS [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. oddalił ten zarzut. Organ stwierdził, iż zarzut złożony w trybie art. 33 § 2 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z. 2022, poz. 479) – dalej: "u.p.e.a." – jest nieuzasadniony.

Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie. Zarzucił w nim brak prawidłowej oceny zarzutu przedawnienia roszczeń.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r. ZUS (dalej także: organ, ZUS, Zakład) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał na art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej: "u.s.u.s." – i podał, że z uwagi na nieopłacone w terminie należności zastosowano ich ściągnięcie w drodze postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że w dniu [...] i [...] marca 2022 r. wystawiono tytuły wykonawcze, na których podstawie wdrożono postępowanie egzekucyjne w formie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej.

Na skutek wniesionej skargi na powyższe postanowienie wyrokiem z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 410/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując, iż organ ponownie rozpatrując sprawę uzupełnić powinien akta o brakujące dokumenty, a także mieć na względzie, że przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenie powodujące jego rozpoczęcie lub przerwanie. Sąd podkreślił także, że w pierwszej kolejności organ powinien wyjaśnić z jakich przyczyn uznał, że w rozpatrywanej sprawie występował wyłącznie w roli wierzyciela, gdy jednocześnie jak wynika z części J pkt 1 znajdujących się w aktach sprawy tytułów wykonawczych – jest także organem egzekucyjnym.

Po ponownym rozpoznaniu, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r. ZUS utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2022 r.

W pierwszej kolejności organ stwierdził, że mając na uwadze wskazania ujęte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 410/22 ponownie dokonał rozpatrzenia zażalenia Skarżącej, które zostało zakwalifikowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ ustalił, że na podstawie ww. tytułów wykonawczych wdrożono postępowanie egzekucyjne w formie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Tytuły te obejmowały nieopłacone należności z tytułu składek za okres 10/2008 r. - 06/2010 r., 10/2010 r., 01/2011 r., 03/2011 r., 05/2011 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, za okres 10/2008 r. - 06/2010 r., 08/2010 r. - 10/2010 r., 05/2011 r. na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz za okres 10/2008, 01/2010-06/2010 na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Następnie po przytoczeniu przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie organ wskazał, że okresy objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu, a kwoty nimi objęte są należne. W opinii organu powyższe wynika z faktu, że formalne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu [...] marca 2022 r., kiedy to doręczone zostały tytuły wykonawcze oraz równolegle przesłane zostały zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Organ zwrócił uwagę na treść art. 42-44 k.p.a. i podkreślił, że korespondencja została skutecznie doręczona i została odebrana przez pełnoletniego domownika - tj. P. G..

W odniesieniu do zasady zawartej w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., organ zauważył, że należności z tytułu składek, które stały się wymagalne w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] grudnia 2011 r. ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności. Natomiast należności, które stały się wymagalne po [...] stycznia 2012 r. ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od daty ich wymagalności. W przypadku należności z tytułu składek, dla których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed [...] stycznia 2012 r. stosuje się 5-letni okres przedawnienia liczony od [...] stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że w odniesieniu do Skarżącej nie nastąpiło zakończenie postępowania egzekucyjnego, bowiem trwa ono nadal.

Następnie organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznych, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W odniesieniu do treści powyższego przepisu, organ zauważył, że w dniu [...] października 2010 r. zostały wydane przez ZUS decyzje o okresie podlegania oraz podstawach wymiaru składek dotyczące ubezpieczonych Skarżącej. Od powyższych decyzji złożyła ona odwołania do sądu. Postępowania sądowe zakończyły się w latach 2017 oraz 2018. Z kolei w dniu [...] lutego 2020 r. wydana została decyzja o wysokości należności, od której Strona złożyła odwołanie, a od wyroku Sądu z dnia [...] października 2020 r. wniosła apelację, która zakończyła się wyrokiem oddalającym z dnia [...] maja 2021 r. A zatem ZUS stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowań przed wydaniem decyzji, do dnia, w którym decyzje stały się prawomocne. Jako daty wymagalności każdej składki organ wskazał daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia i jego zakończenia oraz terminy przedawnienia poszczególnych należności. W przypadku należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, a także Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010 r. - 06/2010 r. zdaniem organu data zawieszenia biegu terminu przedawnienia przypada na dzień [...] sierpnia 2010 r., z kolei data zakończenia zawieszenia biegu terminu przedawnienia na dzień [...] sierpnia 2021 r. (w dniu tym zapadł prawomocny wyrok odrzucający apelację), czyli w przypadku braku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które nastąpiło w dniu [...] marca 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby [...] sierpnia 2026 r. W odniesieniu do należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2008 r. - 12/2009 r., 10/2010 r., 01/2011 r., 03/2011 r., 05/2011 r., Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 10/2008 r. - 12/2009 r., 08/2010 r. - 10/2010 r., 05/2011 r., a także Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2008 r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2010 r., a data zakończenia zawieszenia biegu terminu przedawnienia to [...] sierpnia 2021 r. (w dniu tym zapadł prawomocny wyrok odrzucający apelację), a zatem w przypadku braku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które miało miejsce w dniu [...] marca 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby [...] sierpnia 2026 r.

W związku z powyższym organ stanął na stanowisku, że ww. należności uległyby przedawnieniu w dniu [...] sierpnia 2026 r. natomiast z uwagi na fakt, że należności są aktualnie objęte postępowaniem egzekucyjnym bieg terminu przedawnienia jest zawieszony. Ostatecznie organ wskazał, że nie znalazł podstaw do uznania zarzutu podniesionego przez Skarżącą.

Skargę do tutejszego Sądu złożyła Strona, wskazując, że zaskarża postanowienie w całości i podtrzymuje podniesiony zarzut przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak inne orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia). Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sprawa ta była już przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 410/22 uchylił rozstrzygnięcie wydane przez ZUS.

Uchylając poprzednie postanowienie wskazał, że w pierwszym rzędzie organ powinien wyjaśnić z jakich przyczyn uznał, że w rozpatrywanej sprawie występował wyłącznie w roli wierzyciela, gdy jednocześnie ze znajdujących się w aktach spawy tytułów wykonawczych jest także organem egzekucyjnym. Sąd podkreślił, że na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. dyrektor oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji m.in. w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych. Natomiast w myśl art. 83c ust. 1 u.s.u.s. w odniesieniu do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej ZUS działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby administracji skarbowej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organem odwoławczym był ZUS, bez jednak wskazania przyczyn, z powodu których uznał się za właściwy do rozpatrzenia środka zaskarżenia wniesionego przez stronę.

Ponadto Sąd, że brak w aktach sprawy decyzji i wyroków sądów powszechnych, na które powołał się organ uniemożliwiał zweryfikowanie ustaleń ZUS w zakresie biegu terminu przedawnienia. Organ nie wyjaśnił, kiedy nastąpiło wszczęcie przez Zakład postępowania w sprawie decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia i nie przedstawił w tym względzie żadnych dowodów. Brak jest więc było podstaw do stwierdzenia, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowań do dnia, w którym decyzje stały się prawomocne. W związku z powyższym Sąd zobowiązał organ do uzupełnienia akt sprawy o brakujące dokumenty. Dodatkowo Sąd zalecił, że ponownie rozpatrując sprawę organ powinien także mieć na względzie, że przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu (por. wyrok SN z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II USKP 82/21).

Na podstawie art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oceniając realizację przez Zakład wskazania co do dalszego postępowania, Sąd uznał, że wskazania wynikające z powyższego wyroku nie zostały przez organ w całości wykonane.

Przedmiotem wniesionej do Sądu skargi jest postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie Zakładu z dnia [...] maja 2022 r. o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie należało uchylić, ponieważ narusza ono prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Sąd zawarł w swoim wyroku szereg, precyzyjnie określonych wskazań, co do dalszego postępowania przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Odwołując się do tych wskazań organ wyjaśnił przyczyny, które spowodowały, że rozpoznał środek zaskarżenia od postanowienia z dnia [...] maja 2022 r. Zakład przyjął bowiem, że stosownie do obowiązujących przepisów pismo z dnia [...] maja 2022 r. zatytułowane "zażalenie" należało potraktować jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponadto w świetle art. 83c ust. 1a i 2 w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. był właściwy do rozpoznania tego wniosku.

Ponadto organ włączył do akt sprawy decyzje i wyroki sądów powszechnych, na które powołał się w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] maja 2022 r., do czego został zobowiązany przez tut. Sąd wyrokiem z dnia [...] października 2022 r.

Niemniej jednak należy stwierdzić, ze zgromadzony materiał dowodowy w dalszym ciągu nie pozwala na dokonanie oceny ustaleń Zakładu w przedmiocie biegu terminu przedawnienia. Zebranie materiału dowodowego nie jest celem samym w sobie, a ma stanowić podstawę dokonania ustaleń faktycznych w sprawie. Jak wyżej wskazano ZUS wprawdzie uzupełnił akta o decyzje i wyroki, jednakże nadal nie wyjaśnił – na co zwracał uwagę Sąd w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Bd 410/22 – kiedy nastąpiło wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podano wprawdzie datę [...] października 2010 r. jako "wszczęcia postępowania przed wydaniem decyzji na ubezpieczonych" i zawieszenia biegu terminu przedawnienia, jednakże okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy (w tym we włączonych do akt sprawy decyzjach i wyrokach), a jest ona kluczowa z punktu widzenia ustaleń co do biegu terminu przedawnienia.

Ponadto Zakład przedstawiając przebieg postępowań w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym wskazał m.in., że w dniu [...] października 2010 r. zostały wydane przez ZUS decyzje o okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz podstawach wymiaru składek dotyczące ubezpieczonych Skarżącej. Od powyższych decyzji Skarżąca złożyła odwołania do sądu. Postępowania sądowe zakończyły się w latach 2017 oraz 2018. W dniu [...] lutego 2020 r. wydano decyzję o wysokości należności, od której Skarżąca złożyła odwołanie w dniu [...] marca 2020 r. (wpływ do ZUS w dniu [...] marca 2020 r.). Od wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] października 2020 r. Skarżąca wniosła apelację, którą Sąd Apelacyjny [...] oddalił wyrokiem z dnia [...] maja 2021 r. W związku z powyższym Zakład – podobnie jak w postanowieniu uchylonym wyrokiem w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 410/22 – przyjął, że "decyzja stała się prawomocna z dniem [...] maja 2021 r. Zgodnie z powołanymi powyżej przepisami bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowań przed wydaniem decyzji, do dnia, w którym decyzje stały się prawomocne". [...] jednak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w odniesieniu do objętych postępowaniem należności, jako datę zakończenia zawieszenia biegu terminu przedawnienia organ podał datę "[...] sierpnia 2021 r. (prawomocny wyrok odrzucający apelację)". Przyjmując nawet błędne odczytanie rozstrzygnięć zawartych w znajdujących się w aktach sprawy wyroków Sądu Apelacyjnego w G. w sprawach o sygn. akt: III AUa 1948/20 oraz III AUa 495/18, III AUz 92/18, należy zauważyć, że żaden z nich nie zapadł w dniu [...] sierpnia 2021 r.

Podana data [...] maja 2021 r. uprawomocnienia się decyzji Zakładu o okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz podstawach wymiaru składek odpowiada natomiast dacie wydania przez Sąd Apelacyjny w G. wyroku w sprawie III AUa 1948/20. Zaistniała rozbieżność wymaga wyjaśnienia organu, gdyż w istocie posługuje się on dwiema datami mającymi oznaczać zakończenie okresu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym data [...] sierpnia 2021 r., nie wynika z żadnego dokumentu, wyliczenia, czy innego dowodu znajdującego się w aktach sprawy.

Ustalenia organu należy uznać zatem za dowolne i nie znajdujące potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W dalszym zatem ciągu brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowań do dnia, w którym decyzje stały się prawomocne.

W dalszym ciągu zatem uznać należy, że zaskarżone postanowienie narusza art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Rozpoznając sprawę ponownie, ZUS uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku, uzupełni materiał dowodowy i przeanalizuje zgromadzone dowody, w sposób pozwalający na ustalenie nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych. Sąd w toku prowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia nie może bowiem zastąpić organu w dokonywaniu takich ustaleń. W tej sytuacji, na obecnym etapie, przedwczesne byłoby odnoszenie się do zagadnienia będącego przedmiotem wniesionego zarzutu przedawnienia należności objętych wystawionymi, wymienionymi na wstępie, tytułami wykonawczymi.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, gdyż Skarżąca jest od nich zwolniona, natomiast ustanowiony dla niej pełnomocnik przede wszystkim nie złożył stosownego wniosku, nie podjął też żadnych czynności, które można by uznać za rzeczywiste udzielenie Stronie pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie.

T. Wójcik L. Kleczkowski J. Ziołek