Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 666/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] września 2023 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J.K. (skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] czerwca 2023 r.,nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką skarżącego nad jego żoną G.K. na okres od [...] listopada 2022 r. do [...] grudnia 2025 r. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U z 2023 r. poz. 390 ze zm., dale u.ś.r.).

2. Stan sprawy administracyjnej był następujący: w dniu 31 stycznia 2023 r. do Centrum Pomocy Rodzinie wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego żoną. Do akt dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2022 r. z którego wynika, że G.K. posiada znaczny stopnień niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od [...] lipca 2019 r. oraz dokumenty dotyczące zatrudnienia strony, a także dokumentację medyczną chorej.

Organ I instancji ustalił, że dzieci stron pracują lub opiekują się swoimi dziećmi. Podał, że J.K. opisał czynności sprawowane nad chorą. Polegają one na tym, że około 7:00-9:00 małżonka "samodzielnie się przebudza, a strona kupuje pieczywo na śniadanie". Następnie skarżący pomaga żonie się przebrać i między 9:00 a 11:00 przygotowuje dla żony śniadanie, mierzy jej cukier i ciśnienie. Po śniadaniu sprząta, a żona odpoczywa. Między 11:00 a 13:00 J.K. sprząta, pierze, zmywa, prasuje, a następnie podaje drugie śniadanie i znów mierzy chorej cukier. W dalszej kolejności przygotowuje obiad (13:00-15:00), w razie potrzeby pomaga chorej dość do toalety, sprząta po obiedzie, a żona odpoczywa. Między 15:00 a 17:00 strona załatwia sprawy lub wychodzi z żoną na spacer. Między 17:00 a 19:00 przygotowuje żonie kawę i podwieczorek oraz mierzy jej cukier. Małżeństwo spędza czas na rozmowie i oglądaniu telewizji. J.K. przygotowuje kolację (19:00-21:00), po której to znów mierzy żonie cukier i ciśnienie, pomaga w wieczornej toalecie tj. kąpieli i przebraniu się. Następnie ścieli łóżko i przygotowuje wodę do popicia tabletek.

Organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca podał, iż nigdy nie pracował w oparciu o umowę o pracę, a ostatni okres jego zatrudnienia odbywał się cztery lata temu w Anglii (pracownik fizyczny). G.K. przeszła operację tętniaka mózgu, choruje na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę typu B. Chora nie jest pampersowana, potrzeby fizjologiczne załatwia sama, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Nie jest osobą leżącą, gdyż po mieszkaniu porusza się samodzielnie (czasem wspiera się laską lub kulą).

Z wywiadu wynika, że z małżeństwem mieszka ich 21 letni wnuk, który nie pracuje. G.K. raz na dwa miesiące chodzi na wizytę do lekarza rodzinnego, co pół roku jeździ do neurologa na wizytę kontrolną, co trzy miesiące ma wizytę u kardiologa i co 4-5 miesięcy u lekarza psychiatry. Z wywiadu wynika również, że G.K. wszystkie posiłki spożywa samodzielnie siedząc przy stole.

Odmawiając przyznania świadczenia organ I instancji powołując się na ustalony stan faktyczny stwierdził, że rozmiar i charakter opieki oraz "czynności opiekuńcze" J.K. nie są takie, by można było uznać, że wymagają one takiego czasu i rozmiaru, że niemożliwe jest w ogóle podjęcie przez niego zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką. Wsparciu tego stanowiska służyło powołanie się na wybranie orzecznictwo.

3. W odwołaniu wniesionym przez pełnomocnika J.K., zaskarżył decyzję Prezydenta Miasta w całości zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uwzględnienie odwołania w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną oraz orzeczenie co do istoty sprawy, a więc przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną.

W uzasadnieniu złożonego odwołania skarżący podniósł, że w jego ocenie organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem wnioskodawcy wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jego żona wymaga codziennej, stałej opieki w pełnym zakresie co uniemożliwia jakiekolwiek zatrudnienie wnioskodawcy.

4. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło w całości ustalenia i ocenę prawną zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazano, że jeśli chodzi o przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. są one spełnione za wyjątkiem tej, która dotyczy niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Odnosząc się do stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji Kolegium wskazało (wspierając się orzecznictwem), że świadczenie pielęgnacyjne nic może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Zdaniem Kolegium opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty.

Kolegium podało, że w jego ocenie organ I instancji zasadnie uznał, iż rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną nie ogranicza go choćby w częściowej możliwości podjęcia zatrudnienia. Jego żona nie jest bowiem "pampersowana, potrzeby fizjologiczne załatwia sama, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Nie jest osobą leżącą, gdyż po mieszkaniu porusza się samodzielnie (czasem wspiera się laską lub kulą)". Z małżeństwem mieszka także ich 21 letni wnuk, który nie pracuje i wspiera chorą w codziennym funkcjonowaniu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości i konieczności wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Zdaniem Kolegium faktyczny zakres opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia.

5. Na tę decyzję w ustawowym terminie złożył skargę pełnomocnik J.K. zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Mając na uwadze powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z dnia [...] czerwca 2023 r. oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zarzuty te zostały rozwinięte. Podkreślono w nim w szczególności, że żona skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co zostało potwierdzone przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający żonę do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nadto, że celem regulacji przewidzianej art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

6. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionychw art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

8. Sąd podziela stanowisko obu organów, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kwestia ta jest już od jakiegoś czasu jednolicie postrzegana w orzecznictwie, a wcześniejsze różnice poglądów wynikały z wadliwego rozumienia istoty tzw. wyroku zakresowego (jak i mylącego sformułowania zawartego w treści uzasadnienia wyroku Trybunału). Aktualnie stanowisko w tej mierze jest już jasne i zgodne z tym, co tutejszy sąd prezentował konsekwentnie od początku tego typu spraw.

9. Co do zasady zatem skarżący może domagać się świadczenia pielęgnacyjnego w związku z faktycznie sprawowaną opieką nad żoną. Kwestią sporną, która zawiera się w przesłance określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. są ustalenia faktyczne dotyczące tej opieki w odniesieniu do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego (niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia) a sprawowaną opieką. W przekonaniu organów opieka sprawowana przez skarżącego nad żoną nie jest świadczona w takim zakresie, który pociąga za sobą niemożność podjęcia przez niego zatrudnienia nawet w częściowy wymiarze. Ich zdaniem taki zakres udzielanej pomocy nie pozwala przyjąć, że strona w ogóle nie może podjąć pracy zarobkowej i jest zmuszona pozostawać bez zatrudnienia tylko ze względu na opiekę nad żoną.

10. Rozpatrując tę kwestię na tle ustalonego przez organy stanu faktycznego (wynikającego przede wszystkim z wywiadu czyli twierdzeń strony) wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki, o którym w nim mowa. W wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają przyjąć, że chodzi tu o "ustawiczną opiekę" sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Jak podkreślono "punkt ciężkości" oceny danego stanu faktycznego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana nie tylko codziennie, ale że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy.

11. Jednakże w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko to, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w wyżej podanym rozumieniu, ale też to, że opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (lub jej niepodejmowania, co obejmuje również osoby niepracujące). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zatem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku i orzeczenia o niepełnosprawności, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Dlatego kwestią kluczową dla prawidłowej oceny danego przypadku są ustalenia, które dotyczą związku przyczynowo-skutkowego zachodzącego między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania zatrudnienia) przez stronę skarżącą a zakresem sprawowanej opieki.

W tym właśnie indywidualnym kontekście należy ocenić sprawę, pamiętając o tym, że przytaczane przy okazji podobnych spraw tezy orzecznictwa (w tym powoływanew skardze) w każdym przypadku są elementem całego wywodu sądowego znajdującego oparcie w konkretnym i jednostkowym stanie faktycznym. Te stany faktyczne zaś są różne. Dlatego posługiwanie się wyimkami z uzasadnień tych orzeczeń (tzw. tezami) nie może zastąpić indywidualnej oceny sprawy.

12. W ustalonym prawidłowo stanie faktycznym (w skardze nie jest on kwestionowany, bo została ona wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika wyłącznie z zarzutem naruszenia prawa materialnego) sąd podziela stanowisko Kolegium, że na moment wydania decyzji zakres i wymiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną nie wypełniają przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustalenia dotyczące tej kwestii wynikają przede wszystkim z jego twierdzeń (co opisano dokładnie w obu decyzjach i punkcie 2 niniejszego uzasadnienia).

Mając na uwadze te okoliczności, jak i zasady doświadczenia życiowego sąd podziela wnioski organów, że sprawowana przez skarżącego opieka nad żoną nie wykluczaw niepełnym wymiarze czasu pracy, podjęcia przez niego zatrudnienia, tym bardziej że ma wsparcie w opiece ze strony mieszkającego z nimi wnuka. Zakres i charakter opieki, które opisał skarżący są godne uznania i mogą stanowić wzór do naśladowania dla wielu innych małżeństw. Oceniając je jednak przez pryzmat tego, czy taka opieka w ogóle uniemożliwia skarżącemu podejmowanie innej, stałej aktywności (choć raczej w niepełnym zakresie godzin pracy) nie da się tego stwierdzić. Jest to jednak inny stan faktyczny, niż te które zdaniem tutejszego sądu (w wielu jego innych orzeczeniach sądowych) były traktowane jako wypełniające rozważaną przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną.

13. Nie doszło w sprawie, zdaniem Sądu, do naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także postępowania, bowiem zakres postępowania dowodowego był prawidłowy, a ustalenia nakierowane na kluczowe dla rozstrzygnięcia fakty. Dlatego przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa i było wyczerpujące. Prawidłowa jest również wykładnia przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie. Nie wystąpiły również w sprawie inne uchybienia, które Sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).