Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 271/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5; art. 18 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2018 poz 1936
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - t.j.
article: § 2; § 28
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: § 2; § 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. Dolnym na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. kwotę [...]zł ([...] złote) z tytułu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. z dnia [...] stycznia 2020 r. (nr [...]) o ustaleniu skarżącej [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. [...] kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 w wysokości [...] zł.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] maja 2012 r. [...] Spółka z o. o. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. (nr [...]) przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł, w tym za Pakiet 5 – Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków-NATURA 2000 w wysokości [...] zł (w tym przyznana kwota kosztów transakcyjnych w wysokości [...] zł) do powierzchni [...] ha. Jednocześnie organ odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej za Wariant 5.10 – Użytki przyrodnicze i nałożył sankcje wieloletnie w wysokości [...] zł.

W dniu [...] maja 2013 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. (nr [...]) przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową za rok 2013 w wysokości [...] zł, w tym za Pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000:

- Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha,

- Wariant 5.10 - Użytki przyrodnicze - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha.

W dniu [...] maja 2014 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. kolejny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok. Natomiast w dniach [...] czerwca 2014 r. i [...] września 2014 r. do organu wpłynęły zmiany do wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z dnia [...] października 2014 r. (nr [...]) przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości [...] zł, w tym za Pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000:

- Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 w wysokości [...] zł (w tym przyznana kwota kosztów transakcyjnych w wysokości [...] zł) do powierzchni [...] ha,

- Wariant 5.10 - Użytki przyrodnicze - NATURA 2000 w wysokości [...] zł (w tym przyznana kwota kosztów transakcyjnych w wysokości [...] zł) do powierzchni [...] ha.

W dniu [...] maja 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Z. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2015. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. (nr [...]) przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł, w tym za Pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000:

- Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha,

- Wariant 5.10 - Użytki przyrodnicze - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha.

W dniu [...] maja 2015 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. (nr [...]) przyznał skarżącej płatność w wysokości [...] zł, w tym za:

- Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha,

- Wariant 5.10 - Użytki przyrodnicze - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha.

W dniu [...] marca 2016 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016.

Organ wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi skarżąca Spółka przedłożyła: umowę dzierżawy z dnia [...] stycznia 1998 r., która dotyczyła działek wskazanych we wniosku i została zawarta pomiędzy A. W. R. S. P. a J. P., reprezentującym skarżącą, protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania w dzierżawę nieruchomości rolnej, stanowiący załącznik nr [...] do umowy dzierżawy, wykaz gruntów przekazanych w dzierżawę stanowiący załącznik nr [...] do umowy, aneks nr [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. do umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] maja 1996 r., aneks nr [...] z dnia [...] września 2011 r., z którego wynika, że umowa dzierżawy została zawarta na okres 20 lat, umowę użyczenia zawartą w dniu [...] stycznia 2011 r. zawartą pomiędzy J. P. a skarżącą, aneks nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. do umowy użyczenia z dnia [...] stycznia 2011 r., z którego wynika, że umowa użyczenia obowiązuje do [...] grudnia 2020 r. oraz oświadczenie zgodnie, z którym umowę z A. N. R. zawarł J. P..

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. (nr [...]) przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową za rok 2016 w wysokości [...] zł, w tym za Pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 Wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha oraz odmówił przyznania płatności do działek zadeklarowanych w ramach Wariantu 5.10 - Użytki przyrodnicze - NATURA 2000 i nałożył sankcję w wysokości [...] zł

W dniach [...] maja 2018 r. oraz [...] czerwca 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR Z. wpłynęły pisma Dyrektora Oddziału Terenowego KOWR w L., z których wynika, że umowa dzierżawy nieruchomości położonych w [...], zawarta pomiędzy A. N. R. a J. P., została wypowiedziana przez ANR ze skutkiem natychmiastowym z dniem [...] listopada 2011 r. W okresie trwania umowy dzierżawy ANR nie wyrażała zgody na poddzierżawę gruntów i nie miała wiedzy o zawarciu umowy użyczenia pomiędzy J. P., a "[...]" Sp. z o.o.

Postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2016.

Po przeprowadzeniu tego postępowania decyzją z dnia [...] marca 2019 r. (nr [...]) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. uchylił decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. i przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową na rok 2016 w wysokości [...] zł w tym Wariant: 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania skarżącej płatności do działek zadeklarowanych w ramach Wariant: 5.10 Użytki przyrodnicze – NATURA 2000.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego decyzją z dnia [...] maja 2019 r. (Nr [...]) Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2019 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2016.

Wobec powyższego w dniu [...] czerwca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych "[...]" Sp. z o.o., na mocy wyżej wymienionych decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z..

W dniu [...] września 2019 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR po rozpatrzeniu odwołania skarżącej uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, uzyskanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r., decyzji nr [...] z dnia [...] października 2014 r., decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z., w łącznej wysokości [...] zł.

Natomiast po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2020 r.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone jest na podstawie art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz.1505, z późn. zm. – dalej jako "ustawa" lub "ustawa o Agencji"). Środki wypłacone skarżącej za lata 2012-2016 z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić. Organ odwoławczy podniósł, że skarżąca podjęła się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego od dnia [...] marca 2012 r. do dnia [...] marca 2016 r. na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2012. Skarżąca podejmując się zobowiązania rolnośrodowiskowego zobowiązała się do realizacji ściśle określonych działań na wskazanej powierzchni. W sprawie skarżąca podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe od 2012 r. w ramach pakietu 5 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000:

- Wariant 5.1 – Ochrona siedlisk lęgowych ptaków – Natura 2000 do powierzchni [...] ha;

- Wariant 5.10 Użytki przyrodnicze – Natura 2000 do powierzchni [...] ha.

Natomiast w 2014 r. skarżąca dokonała zmiany zobowiązania w ramach realizowanego pakietu 5 i ostatecznie powierzchnia realizowanego zobowiązania wyniosła:

- Wariant 5.1 – Ochrona siedlisk lęgowych ptaków – Natura 2000 do powierzchni [...] ha;

- Wariant 5.10 Użytki przyrodnicze – Natura 2000 do powierzchni [...] ha.

Organ wskazał, że we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 strona w ramach Wariantu 5.1 oraz 5.10 zadeklarowała działki będące własnością Skarbu Państwa tj. działki ewidencyjne nr [...] (położone w województwie l. , powiat z. , gmina K., obręb ewidencyjny D. ). Na podstawie przedstawionych przez skarżącą dokumentów ustalono, że Spółka na dzień [...] maja 2016 r. posiadała tytuł prawny do zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych będących własnością Skarbu Państwa. Powierzchnia działek rolnych została uwzględniona do płatności za rok 2016. Natomiast z pism, nadesłanych w dniach [...] maja 2018 r. i [...] czerwca 2018 r. przez Dyrektora Oddziału Terenowego KOWR w L. wynika, że umowa zawarta pomiędzy ANR a J. P. została wypowiedziana przez ANR ze skutkiem natychmiastowym z dniem [...] listopada 2011 r. W czasie trwania umowy dzierżawy ANR nie wyraziła zgody na poddzierżawę gruntów i nie miała wiedzy o zawarciu umowy użyczenia pomiędzy J. P. a A. Sp. z o.o.

Po przeprowadzeniu postępowania organ stwierdził, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa tj. do działek ewidencyjnych nr [...], a tym samym nie spełniła warunku do przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

W związku z powyższym zadeklarowane w ramach:

- wariantu 5.1 działki rolne: A (dz. ewid. nr [...]) o powierzchni [...] ha, C (dz. ewid. nr [...]) o powierzchni [...] ha, E (dz. ewid. nr [...]) o powierzchni [...] ha, H (dz. ewid. nr [...]) o powierzchni [...] ha o łącznej powierzchni [...] ha;

- wariantu 5.10 Użytki przyrodnicze - Natura 2000 działki rolne: B (dz. ewid. nr [...]) o powierzchni [...] ha, D (dz. ewid. nr [...]) o powierzchni [...] ha o łącznej powierzchni [...] ha

zostały wykluczone z płatności.

Konsekwencją stwierdzonych nieprawidłowości było uchylenie decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. i przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 w wysokości [...] zł z tytułu Wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków Natura 2000 oraz odmowa przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 5.10 Użytki przyrodnicze – Natura 2000.

Powołując się na przepis § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2013 r. poz. 361, z późn. zm. – dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), organ odwoławczy wyjaśnił, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.

W takich warunkach organ odwoławczy przedstawił szczegółowe wyliczenia kwot nienależnie pobranych płatności, uwzględniając poszczególne warianty oraz stwierdzone w ich ramach nieprawidłowości. Łączna kwota tak ustalonych nienależnie pobranych płatności za poszczególne lata wynosiła [...] zł, w tym kwoty: [...] zł za rok 2012; [...] zł za rok 2013; [...] zł za rok 2014; [...] zł za rok 2015 i [...] zł za rok 2016.

Jednocześnie organ stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, ponieważ kwoty przekraczały równowartość [...] euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L nr 171 z dnia 23 czerwca 2006, str. 1, z późn. zm.; dot. płatności za 2014 rok) oraz art. 11 ust. 2 rozporządzenia Komisji Nr 907/2014 dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L nr 255 z dnia 28 sierpnia 2014 r., str. 18, z późn. zm.). Organ podkreślił, że wypłacone płatności nie wynikały z pomyłki organu, ponieważ w chwili wydania decyzji przyznających płatności rolnik spełniał warunki do przyznania płatności rolnośrodowiskowych. Dopiero w dniach [...] maja 2018 r. oraz [...] czerwca 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Z. wpłynęły pisma Dyrektora Oddziału Terenowego KOWR w L., z których wynika, że umowa dzierżawy nieruchomości położonych w [...], zawarta pomiędzy A. N. R. a J. P., została wypowiedziana przez ANR ze skutkiem natychmiastowym z dniem [...] listopada 2011 r.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] zaskarżyła decyzję organu odwoławczego w powyższym przedmiocie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zastosowania tego przepisu i zaniechanie zawieszenia postępowania w sprawie do czasu zakończenia postępowania sądowo - administracyjnego, wszczętego na skutek skargi strony od decyzji Dyrektora L. Oddziału ARiMR z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], prowadzonego przed WSA w Lublinie w sprawie III SA/Lu [...] oraz mimo wydania tej decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 w zw. z art. 124 § 1 pkt 5 k.p.a.;

2) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) poprzez wydanie decyzji o zwrocie płatności z tytułu realizacji Programu Rolno - Środowiskowego za lata 2007-2013, mimo powstania w obrocie prawnym decyzji te płatności przyznających;

II. przepisów prawa materialnego:

1) art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez brak zastosowania tych przepisów mimo, że:

a) błąd w ustaleniach faktycznych, związanych z przyznaniem stronie płatności, został wykluczony przez organ I instancji na skutek pisma KOWR z [...] maja i [...] czerwca 2019 r., a przez to zaskarżona decyzja mogła być wydana jedynie do [...] czerwca 2019 r.;

b) wydania decyzji o zwrocie płatności rolno - środowiskowych po upływie 12 miesięcy od momentu ustalenia zaistnienia błędu po stronie [...] Spółki z o.o., związanego z zadeklarowaniem płatności rolno-środowiskowych za lata 2012-2016.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja, którą organ odwoławczy – Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z dnia [...] stycznia 2020 r. Decyzją tą organ I instancji ustalił dla skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 w wysokości [...] zł.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U z 2019 r., poz. 1505 z późn. zm., dalej jako "ustawa o ARiMR"), zgodnie z którym, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencje pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

– następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR).

Wymieniony wyżej przepis (art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR) przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych, ale nie konkretyzuje, z jakich powodów można mówić o nienależnej lub nadmiernej wypłacie świadczenia.

W orzecznictwie sygnalizuje się, że decyzja wydana na podstawie 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ma rozstrzygać nie tylko o tym, czy płatność została dokonana nienależnie, ale także o tym czy obowiązek zwrotu płatności przez rolnika ma zastosowanie w danych okolicznościach (por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. III SA/Po 697/18).

Przyjmuje się również, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 (...) jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 192/18).

Samodzielny charakter postępowania w przedmiocie zwrotu pobranych środków finansowych powoduje, że w rozpoznawanej sprawie – wbrew stanowisku Spółki – nie wystąpiło zagadnienie wstępne zobowiązujące organ do zawieszenia postępowania – w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - do czasu zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego, wszczętego na skutek skargi strony na decyzję Dyrektora L. Oddziału ARiMR z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] prowadzonego przed WSA w Lublinie w sprawie III SA/Lu [...]. Wymaga wyjaśnienia, że wskazanym wyżej prawomocnym postanowieniem WSA w Lublinie z dnia [...] lipca 2020 r. odrzucono skargę na decyzję Dyrektora L. Oddziału ARiMR z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2019 r. wydaną po przeprowadzonym postępowaniu wznowieniowym. Wspomnianą decyzją z dnia [...] marca 2019 r. organ orzekł przede wszystkim o uchyleniu w całości decyzji uprawniającej do płatności za rok 2016 w kwocie [...]zł z tytułu realizacji wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków – NATURA 2000 oraz o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w ramach tego wariantu w mniejszej wysokości - [...] zł. Strona nieskutecznie zarzuca, że pomiędzy wynikiem postępowania wznowieniowego , a sprawą ustalenia nienależnych płatności istnieje ścisła (prejudycjalna) zależność. Wbrew temu co podnosi skarżąca nie było przesłanek do połączenia obu tych spraw i rozpoznania ich na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu Sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Nie ma też uzasadnionych przyczyn do uznania, że decyzja Dyrektora L. Oddziału ARiMR z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] (kończąca ostatecznie postępowanie wznowieniowe) powinna podlegać kontroli w niniejszej sprawie i jako wadliwa - podlegająca wyeliminowaniu z obrotu prawnego w trybie przepisu art. 135 p.p.s.a. stanowiącego, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Nieusprawiedliwiony jest zarzut, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (w tym przepisie ustawodawca przewiduje, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco). To, że w obrocie prawnym występują decyzje przyznające płatność za rok – 2012, 2013, 2014 i 2015 nie oznacza, że rozstrzygnięcie o zwrocie płatności nie mogło zapaść w tej sprawie.

Ubocznie należy podnieść, że art. 124 § 1 k.p.a. nie zawiera jednostki redakcyjnej w postaci punktu 5.

W nawiązaniu do zarzutu o naruszeniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011) trzeba wyjaśnić, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Sąd podziela argumentację Dyrektora ARiMR, że nie można mówić o pomyłce organu w sytuacji, gdy płatności rolnośrodowiskowe za lata 2012, 2013, 2014, 2015 i 2016 zostały Spółce przyznane i wypłacone na jej wniosek na podstawie stosownych decyzji. Przyznając płatności organ nie popełnił pomyłki. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 809/2014 w art. 7 dotyczącym odzyskiwania nienależnych płatności określa w ust. 3, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W ocenie Sądu, za niewadliwe należy uznać zapatrywanie organu, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnie pobranych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia - pomyłka organu (art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011; art. 7 ust. 3 rozporządzenie Komisji (UE) nr 809/2014) - przedawnienie (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r.). Według art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95 zasadą jest czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 z tym, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. Wymieniony przepis wyznacza ostateczny moment okresu przedawnienia, którym jest w przypadku programów wieloletnich, moment ostatecznego zakończenia programu.

Zdaniem Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z przyczyn w niej wskazanych.

Materialnoprawne warunki odzyskiwania nienależnie pobranych środków publicznych z tytułu płatności rolnych określają akty prawa unijnego, wiążące i jednolicie stosowane bezpośrednio przez wszystkie państwa członkowskie. W stanie prawnym niniejszej sprawy podstawę prawną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowią przepisy art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 25 z 28.1.2011, str. 8). Stosownie do powołanej regulacji w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że jakkolwiek wskazane rozporządzenie Komisji utraciło moc 1 stycznia 2015 r., to stosownie do unormowania art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. L 181 z 20.6.2014, s. 48), ma zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

W myśl art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 65/2011, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Przepis ten jest przepisem szczególnym pozwalającym w przypadku zobowiązań wieloletnich, jakim jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe, na odzyskiwanie kwot wypłaconych dotychczas. Stosownie do art. 18 ust. 2 rozporządzenia państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. Powyższe regulacje jak podkreślił NSA w wyroku z 11 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 5397/16 mają charakter kompetencyjny i określają ogólne zasady, które nie są bezpośrednio stosowane do ustalenia nienależnie pobranych płatności, lecz podlegają implementacji do krajowego porządku prawnego, a więc wymagają szczegółowego uregulowania w przepisach krajowych. Wyrazem ich realizacji są przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tj. Dz. U.2018.1936) dalej "ustawa o PROW"). Ustawa o PROW określa w art. 28 ust. 1, że pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie jest definiowana w art. 28 ust. 2. Jest to w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem (pkt 1); wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem (pkt 2); wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji (pkt 3); wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy techniczne (pkt 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o PROW, właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.

Przepisy wykonawcze do ustawy o PROW zawarto w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2009 r., Nr 33, poz. 262 z późn. zm.) zastąpionego później rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm., dalej jako "rozporządzenia rolnośrodowiskowe"), które miały zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. obowiązującego w dniu złożenia wniosku przez skarżącą Spółkę w 2012 r,. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Przypadki, w których płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, zostały określone w § 28 powyższego rozporządzenia, zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu (ust. 1). Natomiast zgodnie z § 28 ust. 2 tego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy: 1) rolnik a) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych objętych danym wariantem, b) zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem, c) nie uzyskał właściwej jakości materiału siewnego w ramach realizacji wariantu drugiego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6, przy czym zwrotowi podlega 40 % płatności rolnośrodowiskowej przyznanej za rok, w którym materiał siewny został wytworzony; 2) kolejny raz stwierdzono uchybienie w przestrzeganiu wymogów, o którym mowa w § 27 ust. 3.

W obowiązującym od dnia [...] marca 2013 r. nowym rozporządzeniu rolnośrodowiskowym w § 2 uregulowane zostały zasady przyznawania płatności, które są takie, jak w dotychczas obowiązującym rozporządzeniu. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 20213 r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu".

W myśl § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Według § 39 ust. 2 cyt. rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub miedz śródpolnych objętych danym wariantem;

2) zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem;

3) zmniejszył liczbę zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7 do poziomu niższego niż liczba zwierząt danej rasy, do których została przyznana:

a) pierwsza płatność rolnośrodowiskowa lub

b) płatność rolnośrodowiskowa za 2011 r. - w przypadku gdy zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach tego pakietu zostało podjęte przed dniem [...] marca 2011 r.

- przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do zwierząt objętych zmniejszeniem oraz zwierząt, które zostały zastąpione przez te zwierzęta na podstawie § 8 ust. 1;

4) nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu.

Obowiązujące od dnia [...] marca 2014 r. zmienione rozporządzenie z 2013 r. różniło się od poprzedniego m.in. treścią § 39 ust. 2, zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana w ramach danego wariantu;

2) zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi:

a) powierzchni stanowiącej różnicę między:

– powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa, a

– powierzchnią stanowiącą różnicę między:

– powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a

– powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem,

b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa;

2a) zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant;

3) zmniejszył liczbę zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7 do poziomu niższego niż liczba zwierząt danej rasy, do których została przyznana:

a) pierwsza płatność rolnośrodowiskowa lub

b) płatność rolnośrodowiskowa za 2011 r. - w przypadku gdy zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach tego pakietu zostało podjęte przed dniem [...] marca 2011 r.

- przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do zwierząt objętych zmniejszeniem oraz zwierząt, które zostały zastąpione przez te zwierzęta na podstawie § 8 ust. 1;

4) nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu.

Podkreślenia wymaga, że ustawa o PROW po nowelizacji dokonanej z dniem [...] marca 2016 r. na podstawie ustawy z dnia 9 marca 2016 r. o zmianie ustawy o płatnościach z w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz.. 337) w art. 18 ust. 4 stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny.

Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2016 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw wynika, że do pomocy finansowej, unormowanej ustawą o PROW, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności i tej pomocy:

1) wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy,

2) zakończonych ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy

- stosuje się przepisy dotychczasowe.

Wcześniej takiego kryterium pomocowego (uzależnienie pomocy od legitymowania się wnioskodawcy tytułem prawnym do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa) ustawa o PROW nie przewidywała, podobnie zresztą jak i przepisy wykonawcze zawarte w rozporządzeniach rolnośrodowiskowych z 2009 r. i 2013 r. W tym drugim rozporządzeniu wprowadzono zmianę – z dniem 29 kwietnia 2016 r.- polegającą na dodaniu § 23 ust. 1a rozporządzenia rolnośrodowiskowego w brzmieniu "W przypadku, o którym mowa w art. 18 ust. 4 ustawy, we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej rolnik składa oświadczenie, że ma tytuł prawny do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, do którego ubiega się o przyznanie tej płatności, w którym wskazuje, z czego wywodzi ten tytuł prawny". Nowe uregulowanie zostało wprowadzone na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 kwietnia 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r. poz. 609). Przepis przejściowy (§ 2 cyt. rozporządzenia z dnia 25 kwietnia 2016 r.) określa, że .do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową", w sprawach objętych postępowaniami:

1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem 15 marca 2016 r.,

2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia 15 marca 2016 r.

- stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z powyższych przepisów nie wynika, aby w roku 2012, 2013, 2014 i 2015 w przypadku zgłoszenia do płatności działek będących własnością Skarbu Państwa, wnioskodawca musiał spełniać nowe kryterium pomocowe określone w art. 18 ust. 4 ustawy o PROW oraz w § 23 ust. 1a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

W związku z tym nie sposób zaakceptować, po pierwsze ustalenia, że w związku z istnieniem w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności za 2016 r., przesądzającej o nieprawidłowościach w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego i oznaczającej, że Spółka nie wywiązała się z podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, wystąpiły podstawy do żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata poprzednie. A po drugie poglądu organu, że stwierdzony w przedmiotowej sprawie brak spełnienia warunku posiadania tytułu prawnego do gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, należy zakwalifikować zgodnie z brzmieniem § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. jako naruszenie innych warunków przyznania płatności, które powodują obowiązek zwrotu nienależnych płatności za lata ubiegłe, a zwłaszcza w sytuacji, kiedy organ nie wyjaśnia na czym polegały nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego w latach 2012 – 2015. Sprawa płatności za 2016 r. nie budzi wątpliwości, co do tego, że beneficjent pomocy musi się legitymować tytułem prawnym do gruntu wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i skarżąca Spółka tytułu prawnego do działek należących do tego Zasobu nie posiadała, czego dowodem są pisma Dyrektora Oddziału Terenowego KOWR w L., z których wynika, że umowa dzierżawy nieruchomości położonych w [...], zawarta pomiędzy A. N. R. a J. P., została wypowiedziana przez ANR ze skutkiem natychmiastowym z dniem [...] listopada 2011 r. i w okresie trwania umowy dzierżawy ANR nie wyrażała zgody na poddzierżawę gruntów i nie miała wiedzy o zawarciu umowy użyczenia pomiędzy J. P., a "A. " Sp. z o.o.

Jak wyżej wykazano zasadą jest zwrot nienależnie pobranych płatności, co nie oznacza, że organ ARiMR jest zwolniony z obowiązku podania podstaw faktycznych mających świadczyć, że program rolnośrodowiskowy nie był prawidłowo realizowany. Rzeczą organu było odnieść się do podstawowej kwestii, a mianowicie jak faktycznie wyglądała realizacja zobowiązanie rolnośrodowiskowego z nawiązaniem do wymogów określonych w przepisach określających przesłanki do uzyskania płatności w każdym roku gospodarczym 2012, 2013, 2014 i 2015. Wyjaśnienie tego zagadnienia było czynnością konieczną w aspekcie art. 107 § 3 k.p.a. określającego niezbędne elementy składające się na uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji podejmowanej przez organ administracji publicznej.

Z akt sprawy nie wynika, aby Spółka nie dysponowała gruntami rolnym wchodzącymi do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i wstrzymywała się od fizycznej (rzeczywistej) realizacji przyjętego na siebie zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W niniejszej sprawie organ nie odniósł się do kwestii materialnoprawnych w zakresie przyznawania płatności rolnośrodowiskowej i jej zwrotu w kontekście przepisów wykonawczych zawartych w obu rozporządzeniach rolnośrodowiskowych z 2009 i 2013 r.

Dodatkowo należy zauważyć, że dla przyznania pomocy określonej w ustawie z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ww. ustawy, a Wnioskodawca nie musi wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z odpowiednimi normami (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r. sygn. II GSK 88/11).

Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 307/20, w obowiązującym stanie prawnym pojęcie posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych.

Według zapatrywania wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (wyrok z dnia 25 września 2019 r. sygn. I SA/Kr 91/19), pojęcie posiadania gruntów rolnych, nie pokrywa się w całości ze znaczeniem posiadania według art. 336 k.c. uprawniającego do płatności jest bowiem pojęciem prawa wspólnotowego, a krajowy ustawodawca jedynie umożliwia stosowanie tego pojęcia w warunkach krajowych.

W tych okolicznościach zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem przedwczesnym wydanym zarówno z naruszeniem przepisów proceduralnych k.p.a. (art. 7 i art. 77 § 1), jak i prawa materialnego (w tym art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR).

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą Dyrektora ARiMR będzie dokładne odniesienie się do powyższych uwag Sądu.

Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.; zwanej "ustawą o covid"), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz.1829) począwszy od [...] października 2020 r. miasto na prawach powiatu L., będące siedzibą Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że na mocy zarządzenia nr [...] Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] października 2020 r., odpowiednie zastosowanie ma zarządzenie nr [...] Prezesa NSA z dnia [...] października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Mając na uwadze powyższą regulację, a także brak technicznych możliwości przeprowadzenia zdalnie rozprawy z udziałem stron oraz konieczność rozpoznania wniesionej w tej sprawie skargi – Sąd rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym w trybie przywołanego na wstępie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy o covid.