Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 372/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 24 ust. 2, ust. 4-5b; art. 28 ust. 1-3 b, art. 29 ust. 1a, art. 32, art. 84 ust. 1 pkt 3, art. 123
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A. F. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] ZUS Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na podstawie: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 497; zwanej dale u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie), odmówił umorzenia należności z tytułu składek A. F. - osobie ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek - w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres [...] r. – [...] r. - w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek –[...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...] r.-[...] r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek – [...] zł.

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres [...] r. – [...] r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek – [...] zł.

Odsetki naliczono na dzień wpływu wniosku, tj. [...] r.

W uzasadnieniu organ podał, iż w dniu [...] r. wpłynął wniosek A. F. z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, która uargumentował chorobą nowotworową żony oraz wynikającą z tego trudną sytuacją finansową. Strona we wniosku wyjaśniła, że w [...] r. zawarła układ ratalny z ZUS, który jest przez niego spłacany. Ponadto poinformował, że w związku

z chorobą [...] żony od [...] r., która postępuje, potrzebne są drogie lekarstwa i nie jest strony stać na zakup lekarstw z emerytury oraz że oprócz tego spłaca zadłużenie z emerytury, które pobiera komornik za pośrednictwem ZUS.

Pismem z dnia [...] r. ZUS poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Wskazano również, że

w terminie 14 dni od dnia odbioru pisma ma on możliwość dostarczenia dokumentów potwierdzających sytuację materialno-bytową strony i zasługujących jego zdaniem na uwzględnienie. Poinformowano także, iż nieprzedłożenie dokumentów może mieć wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

W dniu [...] r. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS skarżący wniósł o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, a w dniu [...] r. ZUS poinformował stronę, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone i przysługuje mu prawo wglądu do akt i wypowiedzenia się co do zebranych dokumentów oraz materiałów oraz zgłoszonych żądań - w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia.

Strona w dniu [...] r. przedłożył dodatkową dokumentację, a ponadto w dniu [...] r. w rozmowie telefonicznej złożył wyjaśnienie do złożonego wcześniej oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Wskazała mianowicie, że nie posiada dodatkowego źródła dochodu. Skarżący doprecyzował, że dochód

z innych źródeł wykazany w oświadczeniu jest to dochód roczny z jego emerytury. W aktach sprawy znajdują się dostarczone przez stronę następujące dokumenty:

- wniosek z [...] r. (wpływ do ZUS [...] r.),

- zawiadomienie Komornika Sądowego z [...] r.,

- karty informacyjne z leczenia szpitalnego żony skarżącego z [...] r., [...] r., [...] r., [...] r,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizyczne], która nie prowadzi działalności gospodarczej,

- fakturę Przedsiębiorstwo [...] z [...] r.,

- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności strony z [...] r.,

- kartę informacyjną z wizyty ambulatoryjnej z [...] r.,

- FV za konsultację z zakresu okuloplastyki z [...] r..

- wynik badania histopatologicznego z [...] r.,

- wynik kolonoskopii z [...] r.,

- wynik gastroskopii z [...] r.,

- pismo strony z [...] r. (wpływ do ZUS [...] r.).

- notatkę służbowa z [...] r.

W dalszej części uzasadnienia ZUS podał, iż na podstawie informacji wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG); Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPIK); Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że skarżący wyrejestrował działalność gospodarczą [...] r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób skarżący został dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych

w terminie należności. W świetle przepisu art. 24 u.s.u.s. do dnia złożenia wniosku nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogły być dochodzone. Zgodnie

z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie

10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku

z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wilcza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu,

a powstaniem przyczyny zawieszenia. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] r. i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zwieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 2a u.s.u.s., do dnia terminu płatności odroczonej należności

z tytułu składek lub ostatniej raty. Zatem zawarcie umowy ratalnej [...] r. za okres od [...] r do [...] r., również zawiesiło bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Okolicznością wskazującą na brak przedawnienia przedmiotowych należności jest fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę przez wpis hipoteki

[...] r. i [...] r, na nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Zatem dochodzone należności są w ocenie ZUS nadal wymagalne.

Następnie ZUS wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną Z. F. oraz, że pobiera świadczenie emerytalne. Wysokość świadczenia strony wynosi [...] zł brutto tj. [...] zł netto (po uwzględnieniu potrąceń komorniczych). Dochód żony wynosi natomiast [...] zł netto . Strona oświadczyła, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; posiada stałe wydatki związane z utrzymaniem tj. z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...] zł,

z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...] zł, z tytułu kosztów związanych

z leczeniem w kwocie [...] zł. Strona wskazała również, że oprócz zobowiązania wobec ZUS posiada inne zobowiązania pieniężne, tj. z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł ([.] zł miesięcznie), inne w kwocie [...] zł ([...] zł miesięcznie). Wyjaśnił, że powyższe zobowiązania są spłacane oraz egzekwowane przez Komornika Sądowego. Łączna miesięczna kwota spłaty wynosi [...] zł. Strona spłaca zobowiązanie wobec ZUS w formie układu ratalnego, a łączna miesięczna kwota spłaty wynosi ok. [...] zł. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że wnioskodawca nie posiada ruchomości. Jest natomiast właścicielem nieruchomości gruntowej, położonej w [...], o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Nieruchomość została zabezpieczona przez ZUS oraz innych wierzycieli.

Następnie organ wskazał, że wniosek został rozpatrzony na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., których treść przytoczył. Podkreślił, że okoliczności uzasadniające stwierdzenie istnienia przesłanki umorzenia należności z uwagi na całkowitą nieściągalność zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez ZUS sytuacji innych niż wymienione

w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ nie stwierdził, aby zachodziła którakolwiek

z okoliczności wskazanych w tym przepisie.

Dalej ZUS podał, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują zainteresowanego do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich w § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zaliczono przypadki:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W kontekście tych przepisów organ zauważył, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, a rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki w kwocie ok. [...] zł. Po opłaceniu powyższych wydatków pozostaje kwota [...] zł, z której rodzina strony finansuje pozostałe potrzeby życiowe. Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę wydatków ZUS wyjaśnił, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat czy bieżących wydatków związanych z egzystencją nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że opłaty np. za gaz czy energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane

z utrzymaniem czy leczeniem. Organ podał, że w toku postępowania skarżący nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności

w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku

z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ponadto ZUS zauważył, że strona wskazała, iż nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Okoliczność korzystania ze wsparcia pomocy społecznej nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności, ale może potwierdzać występujące trudności finansowe w regulowaniu zobowiązań. Zatem

w ocenie ZUS skarżący nie udowodnił, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne.

Ograniczone możliwości płatnicze strony nie mogą być uznane – zdaniem organu - za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. Każdy przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 2 - osobowego gospodarstwa (emeryckie) minimum socjalne (według obliczeń IPISS na podstawie danych GUS za IV kwartał 2023 r.) wynosi 2 890,71 zł, tj. 1445,36 zł na osobę. Organ zaznaczył, że minimum socjalne nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Powyższa kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energię, wyposażenie), edukację, kulturę

i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Uzyskiwany przez gospodarstwo domowe skarżącego dochód jest wyższy, zatem w analizowanej sprawie organ wykluczył przesłankę ubóstwa.

ZUS podkreślił, że wnioskodawca wskazał na ciężki stan zdrowia żony związany z chorobą nowotworową i załączył dokumentację medyczną potwierdzającą ten stan rzeczy. Jednakże w ocenie organu stan zdrowia lub fakt pozostawania

w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W powyższej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż strona pobiera świadczenie emerytalne.

Wnioskodawca posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które są spłacane oraz egzekwowane przez Komornika Sądowego. Łączna miesięczna kwota spłaty wynosi [...] zł. ZUS wyjaśnił, że każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Nawet gdyby ZUS umorzył zadłużenie to

i tak inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności, a ZUS realizuje ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Nie jest zetem uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Wnioskodawca spłaca aktualnie zadłużenie w formie układu ratalnego. Organ zaznaczył, że jeżeli sytuacja strony uległaby pogorszeniu, może w każdym momencie trwania umowy wnioskować o zmianę warunków spłaty zadłużenia.

Następnie podkreślił, że jest zrozumiałe, iż podjęcie spłaty zadłużenia może stanowić dla strony pewne obciążenie finansowe, jednakże podejmując decyzję

w sprawie umorzenia ZUS bierze pod uwagę nie tylko ważny interes strony, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W omawianym przypadku ZUS odmówił uwzględnienia wniosku strony przedkładając interes społeczny jako nadrzędny. Powodem powyższego były następujące okoliczności:

- sytuacja materialna strony nie nosi znamion trwałego ubóstwa;

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowanie decyzji wiąże się z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych; ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;

- akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się

z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych..

Na koniec organ zaznaczył, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, podmiot odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw

z zakresu umarzania należności z tytułu składek.

Skargę na powyższą decyzję ZUS złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. A. F., który zarzucił, że rozstrzygnięcie to wydano z naruszeniem przepisów prawa o właściwościach oraz postawił następujące zarzuty: błędnie zaliczono pod "nowa ustawę o ubezpieczenia",

nie wykazano żądania zapłaty za ubezpieczenie składkowe od [...] r. do [...] r. oraz okresu spłaconego od [...] r. do [...] r. (jaka kwota została spłacona na rzecz ZUS i przyjętej kwoty na odsetki, nie zaliczono dowodów wpłat ostatnich), wydano podwójnie tytuły egzekucyjne, "hipotece wyroku niema odsetek zapisanych w sentencji", nie wzięto pod uwagę umorzeń wynikających z decyzji ZUS z [...] r. nr [...] i nr [...], nie uwzględniono wieku dłużnika (lat [...] ), wieku żony dłużnika (lat [...]) oraz ich chorób, leczenia żony skarżącego w szpitalu [...] w [...] od [...] r. do dnia dzisiejszego, a także doznanego przez nią udaru mózgu, co przyczyniło się do dodatkowych kosztów, jest zatem zagrożone życie i zdrowie ludzkiego.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami, ewentualnie wskazał, iż może zgodzić się na spłacenie kapitału.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze i wniósł o uchylenie decyzji ZUS w całości.

Na rozprawie sądowej, która odbyła się w dniu [...] r., skarżący wnosił i wywodził jak w skardze domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji

i umorzenia składek wskazując, że ich wysokość została wadliwie określona

w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była opisana na wstępie decyzja ZUS odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł.

Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły art. 28 u.s.u.s.. Zgodnie

z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Pojęcie "nieściągalności" zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zagadnienia przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych. Ma ono bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania

w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia.

Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie i piśmiennictwie sądy administracyjne w ramach kontroli decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, posiadają kompetencję do oceny upływu terminu przedawnienia tych składek. Jest to nie tylko uprawnienie, ale i obowiązek sądu do skontrolowania postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek, czy postępowanie to posiadało swój przedmiot, czy składki te istniały podczas procedowania przez Zakład w przedmiocie ich umorzenia. Obowiązek kontroli decyzji przez sąd pod kątem jej przedmiotowości, wynika z powinności Zakładu, procedowania

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w stosunku do składek, które na dzień podjęcia decyzji w zakresie umorzenia nadal istnieją. W innej sytuacji doszłoby do prowadzenia postępowania, które byłoby bezprzedmiotowe. Warunkiem sine qua non prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek jest ich istnienie. Ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zatem Zakład w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia.

Reasumując stwierdzić należy, że w granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 rozporządzenia, mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku ich przedawnienia postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U.

z 2024 r., poz. 572 /dalej jako k.p.a./ (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r.,

II GSK 1492/17, wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20, K. Antonow, U.s.u.s., Komentarz. WKP tezy do art. 28).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze składkami, które stały się wymagalne ok. [...] lat temu. Podkreślić należy, że wynikający z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. termin przedawnienia wynosi 5 lat i biegnie on - w odniesieniu do składek wymagalnych do [...] r. – od dnia [...] r., co wynika z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia [...] r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców W związku z tym organy zobowiązane były ze szczególną wnikliwością wyjaśnić kwestię istnienia zobowiązania skarżącego. Tym bardziej, że wniosek skarżącego o umorzenie sformułowany w formie pisemnej dotyczy składek za okres od [...] r. do [...] r., natomiast decyzja dotyczy składek za okres do [...] r. do [...] r. Ponadto wyliczenia przedstawione przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego różnią się od tych wynikających z sentencji decyzji, czego organ w żaden sposób nie wyjaśnił.

Organ wprawdzie przywołał treść art. 24 ust. 4 – 5b u.s.u.s. regulujący zasady przedawnienia, tyle tylko, że nie odniósł tych przepisów do poszczególnych składek w kontekście konkretnych okoliczności polegających w szczególności na podjęciu pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności składek, o których skarżący został zawiadomionych oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Mowa jest jedynie ogólnie "o wszczęciu postępowania w dniu [...] r.

i sukcesywnego kierowania należności do egzekucji". Również w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. W związku tym nie sposób zweryfikować, iż doszło do zawieszenia biegu terminu stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s i na jaki okres.

Organ powoływał się również na zabezpieczenie w postaci hipotek zapisanych w księdze wieczystej nr [...], mając na względzie treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Jednakże w decyzji nie wskazano jednoznacznie jakie należności (za jaki okres) obejmują wspomniane hipoteki. W aktach sprawy brak jest odpisu z księgi wieczystej. Ponadto nawet sięgnięcie do elektronicznej wersji tej księgi dostępnej na stronie www.ekw.ms.gov.pl, nie pozwala stwierdzić, czy hipoteki na kwotę [...] zł i [...] zł ustanowione na rzecz ZUS dotyczą składek objętych zaskarżoną decyzją. Wpisu hipotek dokonano na podstawie

6 tytułów wykonawczych, których opis w księdze wieczystej nie pozwala ustalić

z jakiego okresu składek one dotyczą.

ZUS wskazywał również na podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia wynikająca z art. 24 ust. 5a u.s.u.s, jednakże ani nie opisał przedmiotu umowy, o której mowa w art. 29 ust.1 a u.s.u.s., a którą zawarł ze skarżącym, ani też nie załączył jej do akt.

Należy wskazać, że w postępowaniu w sprawie umorzenia ZUS, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie

w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że obowiązkiem organu było zatem ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania oraz zdarzeń, które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Ponadto konieczne było zgromadzenie odpowiedniego materiału dowodowego pozwalającego na ocenę, czy rzeczywiście należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały zabezpieczone hipotecznie oraz że było prowadzone było postepowanie egzekucyjne i zawarto umowę, o której mowa w art. 29 ust. 1a u.s.u.s. Niezbędne było również odniesienie się do wyliczeń przedstawionych przez skarżącego. Organ zaniechał podjęcia powyższych czynności.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na jednoznaczne ustalenie, że konkretne należności składkowe będące przedmiotem wniosku o umorzenie nie wygasły na skutek przedawnienia, ewentualnie przez ich zapłacenie albo wyegzekwowanie.

Z przedstawionych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy dodać, że Sąd uznał ze przedwczesne odnoszenie się do kwestii ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej wygaśnięcia zobowiązania, decydującej o zakresie prowadzonego postępowania.

Jedynie na marginesie należy zauważyć, iż interesu publicznego nie należy sprowadzić do interesu jednego z działów finansów publicznych, określanego jako stan finansów ubezpieczeń społecznych, który z zasady sprzeczny jest z interesem prywatnym, tj. ważnym interesem osoby zobowiązanej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok NSA z 2007 r., I GSK 345/26). Stąd też organ powinien rozważyć czy celowe i w interesie publicznym jest dochodzenie od skarżącego należności składkowych, zwłaszcza przez prowadzenie egzekucji z nieruchomości, które może doprowadzić do sytuacji pozbawienia starszych schorowanych ludzi mieszkania.

Niezasadny jest natomiast zarzut skarżącego "o naruszeniu przepisów

o właściwości", gdyż zgodnie z art. 84 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. decyzję wydaje ZUS,

a w kontrolowanej sprawie decyzja została wydana przez upoważnionego przez Prezesa ZUS pracownika. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie mają wskazane i załączone do skargi decyzje z dnia [...] r. nr [...]

i nr [...], gdyż pierwsza dotyczy umorzenia składek za okres nieobjęty zaskarżoną decyzją, natomiast druga umarza postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego

o umorzenie składek, a więc nie rozstrzyga o umorzeniu tychże składek.

Mając na względzie powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako p.p.s.a.).

Ponownie rozpatrując sprawę ZUS uwzględni ocenę prawną i wskazania wynikające z uzasadnienia niniejszego wyroku, w szczególności ustali, czy należności z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzeniem są zobowiązaniami istniejącymi.

Jako, iż skarga została uwzględniona Sąd - na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącego, poniesionego przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do kosztów dojazdu do siedziby sądu na rozprawę środkami komunikacji publicznej w wysokości 50 zł .