Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2033/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 56 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1829
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 3101/19 w sprawie ze skargi O. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2019 r. nr DOiR-I-6270-174/2019/AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 3101/19, oddalił skargę O.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 31 października 2019 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo przyjął, że choć fakt nabycia przez Skarżącą obywatelstwa polskiego nie budzi wątpliwości, o tyle zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wykluczenie takiej ewentualności, że w następstwie utraty obywatelstwa polskiego przez swojego ojca, Skarżąca utraciła nabyte wcześniej obywatelstwo polskie (na podstawie art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego). Do utraty obywatelstwa miałoby dojść na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy, tj. w związku z wysoce prawdopodobnym objęciem przez ojca Skarżącej służby wojskowej w państwie obcym (tj. w Izraelu) bez zgody właściwego organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się z oceną organu, że zarzutów skargi nie można było w tej sytuacji uwzględnić. Pomimo otrzymania stosownego wezwania Skarżąca, nie przedłożyła dowodu w postaci stosownego zagranicznego dokumentu urzędowego (tj. zaświadczenia właściwego organu izraelskiego), który jednoznacznie potwierdzałby nieobjęcie przez ojca Skarżącej - w okresie obowiązywania polskiej ustawy z 1920 r. - jakiegokolwiek rodzaju służby wojskowej w Izraelu. Skarżąca złożyła jedynie zaświadczenie z dnia 28 lutego 2018 r., które de facto potwierdziło, że ojciec Skarżącej był objęty w Izraelu służbą rezerwową.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła O.S., zaskarżając wyrok w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez ustalenie, iż ojciec skarżącej S.N. spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego wstępując do służby wojskowej w państwie obcym,

2) naruszenie art. 141 § 4, 134, 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 7, 8 § 2, 76 § 1,77, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w 2 w z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez uznanie, iż załączone zaświadczenie z Wojska Obrony Izraela jest niepełne i nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy ojciec skarżącej S.N. spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego z mocy art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz poprzez nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji prawnej skarżącej i wyciągnięcie dla niej negatywnych konsekwencji procesowych z powodu nie przedłożenia nowego zaświadczenia z Wojska Obrony Izraela pomimo faktu uznawania w innych analogicznych postępowaniach, iż załączone do wniosku i identycznej treści zaświadczenie jest pełne i pozwala na jednoznaczne ustalenia, iż dana osoba nie wstąpiła do wojska w państwie obcym.

3) art. 56 ust. 2 k.p.a. ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim z powodu wyciągnięcia dla strony negatywnych skutków procesowych pomimo braku obiektywnych możliwości załączenia przez skarżącą zaświadczenia z Wojska Obrony Izraela o innej treści zgodnej z żądaniem organu naczelnego.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu wskazano, że z treści zaświadczenia uzyskanego z Sił Obrony Izraela wynika jednoznacznie, że władze wojskowe Izraela nie dysponują dokumentacją potwierdzającą odbywanie służby wojskowej przez ojca skarżącej. Inaczej mówiąc, we wskazanym w zaświadczeniu okresie ojciec skarżącej nie odbywał służby wojskowej w żadnych formacjach wojskowych istniejących wówczas w Izraelu. Podniesiono też, że na tym zaświadczeniu brak było numeru wojskowego, co w ocenie skarżącej kasacyjnie dodatkowo potwierdza brak pełnienia służby wojskowej. Podniesiono, że skarżąca nie miała wpływu na treść tego zaświadczenia, Siły Obrony Izraela wydają bowiem jeden rodzaj zaświadczenia dla wszystkich aplikujących podmiotów. Jeśli organ miał wątpliwości co do treści i kompletności zaświadczenia, powinien zwrócić się w drodze pomocy prawnej do właściwych organów izraelskich. Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie nie wykraczało poza zakres swobodnej oceny dowodów ustalenie, że S.N. nie pełnił służby wojskowej w państwie obcym, a skarżąca nabyła po nim obywatelstwo polskie i nie utracili go w okresie późniejszym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Przesłanki utraty obywatelstwa polskiego zostały zawarte w art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.), która obowiązywała do 19 stycznia 1951 r. Stosownie do pkt 2 tego artykułu utrata obywatelstwa polskiego następowała przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, powołany przepis nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do czynnej służby wojskowej. Należy zatem przyjąć, że każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj tej służby, rodziło skutek w postaci utraty w mocy prawa obywatelstwa polskiego. Służba wojskowa w państwie obcym może polegać w szczególności na formalnej rejestracji w siłach rezerwy. Taka rejestracja oznacza bowiem, że dana osoba zaczyna podlegać w pełnym zakresie obcym władzom wojskowym i ustanowionym przez nie zasadom. Służba wojskowa może również polegać na pozostawaniu w gotowości do stawienia się w razie konieczności do czynnej służby wojskowej w państwie obcym (por. np. wyrok NSA z 26 maja 2020 r. II OSK 2512/19).

Na podstawie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, kwestią podlegającą ocenie jest to, czy zaświadczenie z Wojska Obrony Izraela jest wyczerpujące i czy wystarcza aby jednoznacznie ustalić, że ojciec skarżącej S.N. spełnił przesłankę utraty obywatelstwa polskiego z podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Z zaświadczenia tego wynika, że nie odnaleziono dokumentów wskazujących, że ojciec skarżącej w okresie od 15 maja 1948 r. do 19 stycznia 1951 r. nie odbywał czynnej służby rezerwowej, ani w innych rodzajach służby w Siłach Obrony Izraela. Zaświadczenie zawiera również informację wskazującą, że zgodnie z przepisami ustawy, każdego obywatela Izraela i stałego mieszkańca, który nie zalicza się do sił regularnych, należy zaliczyć do sił rezerwy. Naczelny Sad Administracyjny stwierdził, że nie można automatycznie uznać, że osoba, która nie została powołana do czynnej służby wojskowej nie mogła odbywać służby wojskowej w innej formie. Odbywanie służby wojskowej, w świetle prawa polskiego, zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, jak i art. 10 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym - było tylko jedną z form podlegania powszechnemu obowiązkowi wojskowemu. Powołanie do służby wojskowej przepisy wyżej wymienionych ustaw traktowały jako jeden ze sposobów wykonania powszechnego obowiązku wojskowego, odnosząc je do powołania do zasadniczej służby wojskowej oraz służby wojskowej w rezerwie (art. 36 ust. 1), do powołania w warunkach zarządzenia mobilizacji lub w czasie wojny (art. 56), co dotyczyło w tym przypadku także kobiet (art. 61 ust. 1 ustawa).

Na podstawie powyższego można uznać, że skarżąca nie wykazała, że jej ojciec S.N. nie odbywał służby wojskowej w żadnej z wyżej wymienionych form. Z treści przedłożonego zaświadczenia, jak słusznie zauważyły organy i Sąd pierwszej instancji, w żaden sposób nie wynika, aby ojciec skarżącej, nie odbywał służby wojskowej.

Służba wojskowa w Izraelu była obowiązkowa. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że nie odnaleziono dokumentów wskazujących, że nie odbywał takiej służby.

Ciężar udowodnienia, że ojciec skarżącej nie podjął obowiązków wojskowych w żadnej formie, spoczywał na ubiegającej się o potwierdzenie obywatelstwa polskiego, nie zaś na polskim organie administracji. Wojsko obcego państwa nie wyda bowiem zaświadczenia dotyczącego przebiegu służby wojskowej organowi innego kraju, a jedynie obywatelowi swojego państwa. W świetle tych ustaleń, zarzucenie organowi przez skarżącą naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie żądania wyjaśnienia pełnego przebiegu służby wojskowej w Izraelu ojca skarżącej jest niezasadne.

Art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie z 2009 r. stanowi, że podmiot który występuje z wnioskiem o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego ma obowiązek dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Nieprzedłożenie przez zainteresowaną stronę dokumentów potwierdzających treść wniosku wywołuje dla niej negatywne konsekwencje. Należy wspomnieć, że w przedmiotowej sprawie organy administracji dwukrotnie wzywały pełnomocnika do uzupełnienia dokumentacji poprzez przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego, że ojciec skarżącej nie odbywał służby czynnej, zawodowej, rezerwowej, ochotniczej, oraz odnoszącego się do kwestii zarejestrowania ojca skarżącej przez armię izraelską. Nie sposób uznać, że skarżąca napotkała trudne do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu zaświadczenia o wyżej wspomnianej treści, gdy nawet nie podjęła próby uzyskania takiego zaświadczenia. W odpowiedzi na wezwanie profesjonalny pełnomocnik skarżącej informował organy, że wnioskodawczyni nie będzie uzupełniać wniosku, a złożone wcześniej w sprawie zaświadczenie przedstawia pełną informację o przebiegu służby wojskowej. Brak przedstawienia przez skarżącą dokumentu wystawionego przez wojsko izraelskie, które powinno odnosić się do wszystkich rodzajów służby, jak słusznie uznał Minister, uniemożliwiło rozpatrzenie sprawy na korzyść strony. Podnoszony przez stronę zarzut naruszenia art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie z 2009 r. należy uznać za niezasadny, ponieważ strona jako obywatel Państwa Izraelskiego miała możliwość uzyskania z Wojska Obrony Izraela zaświadczenia o odpowiedniej treści.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiadało wymogom określonym w tym artykule. Sąd pierwszej instancji przedstawił w nim zarówno dotychczasowy przebieg postępowania, jak i stan faktyczny, który przyjął za podstawę wyrokowania. Wskazał także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił znaczenie zastosowanych przepisów. Na podstawie uzasadnienia można prześledzić tok rozumowania Sądu, który doprowadził go do podjęcia rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną