Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1599/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 226 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 2305
law: Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant st. sekr. sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymany nią w mocy rozkaz personalny Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [..] marca 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją - na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." – uchylono w części, co do daty zwolnienia, orzeczenie Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2023 r. o zwolnieniu[...] P.D., zwanego dalej "Oficerem", z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy - wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej. Określono też nowy termin zwolnienia ze służby - [...] lipca 2023 r. (pkt 1 skarżonej decyzji) - zaś w pozostałej części utrzymano ją w mocy (w pkt. 2).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- Oficer pełnił zawodową służbę wojskową w Centrum Rozpoznania i Wsparcia [...], zwanego dalej "Centrum Rozpoznania",

- z powodu pogorszenia stanu zdrowia - uniemożliwiającego wykonywanie zadań służbowych (zwolnienie lekarskie od 30 września 2022 r.) – skierowano Oficera do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] (dalej "Komisja Rejonowa"), w celu ustalenia zdolności do zawodowej służby wojskowej, wskazania okresu przewidywanej rekonwalescencji w nabytym przez Oficera schorzeniu oraz rozważenia możliwości udzielenia ulg w służbie,

- 18 stycznia 2023 r. - w trakcie kontroli prawidłowego wykorzystania zwolnienia lekarskiego przez żołnierza zawodowego - podjęto próbę doręczenia Oficerowi przedmiotowego skierowania; odmówił jego przyjęcia; uzasadnił to wydaniem przez Komisje Rejonowa orzeczenia z [...] listopada 2022 r.,

- z tego zdarzenia sporządzono notatkę - zawartą w protokole z kontroli wykorzystywania zwolnienia lekarskiego z 18 stycznia 2023 r.; Oficer się z nią zapoznał - potwierdzając ten fakt własnoręcznym podpisem,

- mając na uwadze powyższe Komendant Centrum Rozpoznania wystąpił do organu I. instancji z wnioskiem o zwolnienie Oficera z zawodowej służby wojskowej - wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej,

- pismem z 21 lutego 2023 r. organ I. instancji poinformował Oficera o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej; pismo to skutecznie doręczono Oficerowi 2 marca 2023 r.; poinformowano też stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy - przed wydaniem decyzji - oraz zakreślono termin na złożenie ewentualnych wniosków,

- w następstwie tego - w piśmie z 6 marca 2023 r. - Oficer wypowiedział się w sprawie,

- wobec skutecznego wniesienia przez Oficera odwołania sprawę rozpatrzono w II. instancji,

- podstawę prawną zaskarżonego rozkazu personalnego stanowił m.in. art. 226 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. poz. 2305 ze zm.); zgodnie z nim żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do tej komisji w określonym terminie i miejscu albo niepoddania się badaniom, do których zobowiązała go komisja lekarska,

- z przywołanego przepisu wynika jednoznacznie, że zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej i przeniesienie do pasywnej rezerwy - wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej - nie jest fakultatywne lecz obligatoryjne; ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku właściwemu organowi swobody decyzyjnej,

- wystąpienie danej przesłanki obliguje więc organ do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej - wiąże go i pozbawia uznaniowości,

- wbrew zarzutom Oficera z odwołania, oświadczenie o odmowie przyjęcia skierowania do Komisji Rejonowej złożył on 18 stycznia 2023 r.; bez znaczenia pozostaje przy tym, jakim dokumentem czynność tą potwierdził żołnierz zawodowy,

- w zaistniałej sytuacji, obowiązkiem organu jest zwolnienie Oficera z zawodowej służby wojskowej i przeniesienie do pasywnej rezerwy,

- przedmiotowa decyzja powinna - w celu jej wykonania - mieć przymiot ostateczności; termin zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy powinien więc przypadać po dacie wydania decyzji w przedmiocie rozpatrzenia odwołania; należało zatem dokonać jej stosownych modyfikacji.

W skardze zarzucono wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania.

W uzasadnieniu wskazano m.in.

- organy obu instancji uchybiły w toku prowadzonego postępowania zasadom wyrażonym w art. 6, 7, 8, 11 i 77 K.p.a.,

- naruszono też art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny - przez przyjęcie, że można zwolnić żołnierza z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej - gdy nie nastąpiła próba wręczenia skierowania lecz jedynie pytanie, czy Oficer je przyjmie,

- 18 styczna 2023 r. poddano Oficera kontroli, w zakresie prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego; w jej trakcie zapytano go, czy przyjmie ponownie skierowanie do Komisji Rejonowej; żadna z kontrolujących osób - nie podjęła próby doręczenia mu skierowania; Oficer nie stwierdził również, żeby kontrolujące wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego osoby miały przy sobie skierowanie,

- art. 39 K.p.a. wskazuje, jak organ administracji doręcza przesyłki; z przepisu tego wynika, że może je doręczyć przez swoich pracowników; wskazano tam jednak , że przesyłki się "doręcza"; wynika stąd wprost, że - aby "doręczyć" przesyłkę ze skierowaniem do wojskowej komisji lekarskiej - pracownik administracji musi mieć ją ze sobą i podjąć próbę doręczenia,

- organ II. instancji w żaden sposób nie odniósł się do tego zarzutu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; narusza to dyspozycję art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.,

- organ II. instancji mógł przeprowadzić postępowanie dowodowe – na podstawie art. 136 K.p.a. - na okoliczność, czy osoby kontrolujące posiadały fizycznie ze sobą skierowanie do Komisji Rejonowej i faktycznie mogły je Oficerowi doręczyć,

- istotne jest przesądzenie, czy pracownik organu administracji musi – przy doręczaniu pism - fizycznie je posiadać i mieć realną możliwość doręczenia, czy też może ograniczyć się jedynie do pytania - czy strona przyjmie ponownie skierowanie - bez fizycznej możliwości doręczenia pisma (skierowania),

- naruszono art. 190 ustawy o obronie Ojczyzny - przez nieustalenie, czy skierowanie Oficera do wojskowej komisji lekarskiej po 23 dniach od uprawomocnienia się orzeczenia z [...] listopada 2022 r, było zasadne - spełniono wymogi art. 190 ustawy o obronie Ojczyzny,

- Oficer - w dniu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego (18 stycznia 2023 r.) - był świeżo po wojskowej komisji lekarskiej; orzeczenie z [...] listopada odebrał 12 grudnia 2022 r.; stało się ono ostateczne w administracyjnym toku instancji 26 grudnia 2022 r.,

- mając to na względzie organ II. instancji powinien z urzędu przeprowadzić postępowanie dowodowe - na podstawie art. 136 K.p.a. - na okoliczność, czy ewentualne, następne skierowanie Oficera do wojskowej komisji lekarskiej - 23 dniu od uprawomocnienia się poprzedniego orzeczenia – było zasadne i mieściło się w ramach art. 190 ustawy o obronie Ojczyzny; pozwoliłoby to również ustalić, czy takie skierowanie nie nosi cech represji i nękania żołnierza - skierowaniami do wojskowej komisji lekarskiej z innych pobudek niż wskazane w ustawie,

- nieprzeprowadzenie powyższego dowodu narusza dyspozycję art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.,

- naruszono art. 279 pkt 10 ustawy o obronie Ojczyzny - przez przyjęcie, że oświadczenie o odmowie przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej można złożyć na dokumencie, którego - zgodnie z przepisami – nie należało sporządzać; mimo tego, że osoby kontrolujące nie stwierdziły nieprawidłowości przy wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego, sporządziły protokół; narusza to art. 279 pkt 10 ustawy o obronie Ojczyzny; przepis ten wskazuje wprost, że protokół z kontroli sporządza się w razie stwierdzenia, że żołnierz zawodowy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie lekarskie w inny sposób - niezgodny z jego celem; osoba kontrolująca sporządza protokół, w którym podaje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego; organ II. instancji lakonicznie odniósł się do danego zarzutu; nie wskazał, z jakich względów oświadczenie - złożone w dokumencie, którego "nie powinno być" - jest skuteczne,

- Oficera zwolniono z zawodowej służby wojskowej po 25 latach; brakło mu 3.5 roku do nabycia pełnych praw emerytalnych (75 %); zwolnienie ze służby wojskowej jest dla żołnierza zawodowego skutkiem bardzo daleko idącym; wymaga więc kompleksowego i wszechstronnego zbadania sprawy; nie uczyniły tego organy obu instancji,

- z uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach wynika, że sprawy nie wyjaśniono wszechstronnie i obiektywnie, lecz prowadzono w kierunku zwolnienia Oficera z zawodowej służby wojskowej; świadczy o tym uzasadnienie organu II. instancji; wskazano tam, że - z przywołanych przepisów - wynika jednoznacznie obligatoryjność zwolnienia.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż tylko niektóre z jej zarzutów są trafne.

Zasadnym okazał się zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny - przez jego błędną wykładnię, co skutkowało brakiem właściwego wyjaśnienia sprawy (reguła art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). Istotne ustalenia faktyczne winny z kolei znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji (wedle art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a.).

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie może budzić wątpliwości – tu: wbrew zarzutom skargi - ustalenie stanu faktycznego, co do zdarzeń i okoliczności w trakcie kontroli wykorzystania zwolnienia lekarskiego 18 stycznia 2023 r., zwanej dalej "Kontrolą". Można je było ustalić na podstawie wszelkich dostępnych dowodów (tak art. 75 § 1 K.p.a.). Kluczowe może być tu pismo określone nazwę "protokół". Oficer potwierdził tam swoim podpisem określone zdarzenie, którym była odmowa przyjęcia przezeń ponownego skierowania do wojskowej komisji lekarskiej. Jest on żołnierzem zawodowym i musi mieć świadomość i zrozumienie dla treści dokumentów, które potwierdził własnoręcznym podpisem. Na dzień Kontroli, jego wolą nie było poddanie się powtórnym badaniom. Dokonując stosownych ustaleń, co do faktów, organy obu instancji nie uchybiły więc ani treści art. 75 § 1 K.p.a., gdzie wyrażono zasadę swobodnej oceny dowodów jak i art. 80 tego kodeksu - przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. W tych realiach – wedle reguły ekonomii postępowania (art. 12 K.p.a.) - nie było powinnością organu dalsze ustalanie, czy istotnie osoby prowadzące Kontrole dysponowały skierowaniem - zwłaszcza gdy w aktach znajdował się jego egzemplarz, opatrzony datą poprzedzającą dzień kontroli. Nie może mieć też znaczenie okoliczność, czy faktycznie dokument skierowania próbowano wręczyć Oficerowi do rąk własnych, czy też odstąpiono od tej czynności wobec jego świadczenia, że go nie przyjmie, co zresztą potwierdził własnoręcznym podpisem na dokumencie o nazwie "protokół". Nie ma w tym kontekście znaczenia, czy w trakcie danej Kontroli należało sporządzać akurat protokół. W administracyjnym postępowaniu dowodowym nie obowiązuje bowiem zasada formalnej oceny dowodów.

Niemniej orzekając w sprawie - mimo tak ustalonego stanu faktycznego - naruszono przepis prawa materialnego, którym zakreślono jedną z przesłanek zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby – art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny.

Co zasadnie podkreślono w skardze, zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby ma niezwykle daleko idące skutki z perspektywy jego interesów życiowych. Dlatego - dla odczytania właściwego rozumienia danej normy, gdzie zakreślono jedną z podstaw obligatoryjnego zwolnienia ze służby - niezbędne jest zastosowanie stosownej wykładni, z uwzględnieniem celu, jakiemu służyć ma dana regulacja.

W realiach rozpoznawany sprawy - od czasu złożenia w trakcie Kontroli oświadczenia o braku woli przyjęcia skierowania do Komisji Rejonowej - Oficer kwestionował jego skuteczność. Wprawdzie argumentacja - gdzie podnosił, jakoby nie doszło do odmowy przyjęcia skierowania z jego strony - nie mogła być uwzględniona (wobec posiadania przez organ stosownych dokumentacji), to jednak okoliczności sprawy wskazywały, że oświadczenie złożono wobec oczywistego błędu, zaś Oficer jest - być może - gotów poddać się badaniu.

Nie sposób z kolei uznać, aby – wedle woli prawodawcy - oświadczenia o odmowie poddania się badaniu, nie można było w żadnych okolicznościach cofnąć – np., gdy złożono je wobec błędu. Oczywistym celem danej regulacji jest bowiem eliminacja z zawodowej służby wojskowej osób, których przydatności - wobec sprzeciwu poddania się badaniom - nie można ocenić. Nie czyni zadość celom danej regulacji przyjęcie, jakoby pochopne złożenie oświadczenia – np. w następstwie błędu - musiało zawsze skutkować zwolnieniem ze służby – także, gdy zainteresowany w stosownym czasie (tak, aby nie dezorganizowało to realizacji czynności weryfikacji przydatności do służby przez wojskowe komisje lekarskie), zadeklaruje chęć i podda się badaniom.

W rozpatrywanej sprawie, organy obu instancji mylnie wyłożyły treść normatywną wskazanego przepisu - zakreślającego przesłanki zwolnienia ze służby. Błędnie przyjęły, że - wedle jego brzmienia - incydentalnie złożonego oświadczenia nigdy nie można nigdy cofnąć. W następstwie tego w ogóle nie wyjaśniono, czy w świetle oświadczeń składanych potem przez Oficera (np. w piśmie z 6 marca czy odwołaniu) oraz terminu dokonania tych czynności, złożenie oświadczenia w trakcie Kontroli należało traktować za mające istotne znaczenie. Orzekając w sprawie nie wyjaśniono jej więc w istotnym zakresie.

Chybione są natomiast inne zarzuty skargi - naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie reguł kierowania na badanie do wojskowych komisji lekarskich, jak i prowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień – czy należało sporządzać protokół. Kwestie te wykraczają poza granice danej sprawy. Niewątpliwie zasadność skierowania na badanie nie może być ustalana w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia, skoro prawodawca powiązał samo zdarzenie - w postaci nieprzyjęcia skierowania - ze skutkiem, jakim jest zwolnienie. Nie odniesiono tego do okoliczności, czy skierowanie było zasadne – np. przez użycie sformułowania "bez uzasadnionej przyczyny" czy "nieusprawiedliwione" - w kontekście przesłanki "odmowy przyjęcia skierowania" w myśl art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny.

Jak już wskazano, nie naruszono też przepisów postępowania w kontekście prawidłowego ustalenia faktów, jakie miały miejsce w trakcie samej Kontroli.

Bezzasadność zarzutów w powyższym zakresie nie ma jednak znaczenia dla wyniku danej sprawy.

W sprawie orzeczono przedwcześnie – bez zbadania jej w pełnym zakresie.

Sąd uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji, gdyż utrzymany w mocy zaskarżonym orzeczeniem rozkaz był dotknięty analogiczną wadliwością.

Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 135 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - orzeczono jak w sentencji.

Rozpatrując ponownie sprawę organy uwzględnią ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.