Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 101/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 5 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/463/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Głogów z dnia 19 września 2023 r. nr GOPS.28.ODM.8252.7.ŚP.23.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. D. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 5 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/463/2023 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Głogów (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 19 września 2022 r. nr GOPS.28.ODM.8252.7.ŚP.23 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 25 maja 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką R. R. (ur. [...] r.), która posiada orzeczenie z 30 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię decyzji z 8 marca 2023 r. o waloryzacji przysługującej jej renty rodzinnej.

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca ma ustalone prawo i pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka oraz że nie jest uprawniona do innego świadczenia emerytalno-rentowego.

W dniu 6 lipca 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

W dniu 3 sierpnia 2023 r. przesłuchany został świadek P. R. - syn matki skarżącej, a w dniu 4 sierpnia 2023 r. – A. R. syn matki skarżącej, a w dniu 30 sierpnia 2023 - skarżąca.

Decyzją z 19 września 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Ustalił, że matka skarżącej (89 lat) jest wdową, osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, która mieszka sama na 4 piętrze w bloku, choruje na cukrzycę, tarczycę (jest po operacji), nadciśnienie przeszła operację wymiany stawu biodrowego, ma problemy kardiologiczne, miażdżycę problemy z nerkami oraz nowotwór niewiadomego pochodzenia. Jest słabej kondycji fizycznej i psychicznej. Na podstawie dokumentacji medycznej matki skarżącej organ pierwszej instancji ustalił, że choruje na niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenie rytmu serca, cukrzycę t. II, nefropatię cukrzycową, wole guzowate nadczynne, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i stawu biodrowego prawego, stan po wszczepieniu protezy stawu biodrowego lewego, lumbalgię, jest w stanie bez odpoczynku pokonać 200 m. Skarżąca mieszka w mieszkaniu socjalnym oddalonym ok. 7 km od miejsca zamieszkania matki, codziennie dojeżdża i opiekuje się matką cały dzień, a w razie konieczności zostaje na noc. Matka skarżącej korzysta z obiadów dowożonych z MOPS w dni robocze ok. 13.00 . Organ pierwszej instancji przedstawił szczegółowo zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą. Ustalił ponadto, na podstawie dowodu z przesłuchania w charakterze świadków, że dwaj bracia skarżącej (synowie matki) P. R. i A. R. pomagają w opiece nad matką - przedstawiając zakres tej pomocy. Powołał się też na wywiad środowiskowy przeprowadzony z matką skarżącej w dniu 7 czerwca 2023 r. Oceniając zebrane w sprawie dowody organ pierwszej instancji stwierdził, że czynności wykonywane przez skarżącą mają charakter bardziej pomocy niż opieki i nie wykluczają podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazał na sprzeczności pomiędzy zeznaniami skarżącej i świadków w zakresie wyłącznego sprawowania opieki oraz stanu samodzielności matki skarżącej. Ustalił, że 27-letni bezrobotny syn skarżącej przebywa u matki skarżącej w godzinach od ok. 14.00 do 17.00. P. R. przebywa u matki skarżącej 1-2 razy w tygodniu, a P. R. stara się odwiedzać matkę raz w tygodniu. Ponadto wskazał, że skarżąca nie udokumentowała, że ostatnie zatrudnienie zakończyła w związku z koniecznością opieki nad matką. W konsekwencji tych ustaleń organ pierwszej instancji uznał, że charakter wykonywanych czynności przez skarżącą nie ma znamion stałej i długotrwałej opieki, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania SKO zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W zakresie prawa skarżącej do renty rodzinnej uznało, że okoliczność ta nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Za bezsporne organ odwoławczy uznał, że przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej jest upośledzenie narządu ruchu. Przeprowadził analizę zebranych w sprawie dowodów pod kątem stanu zdrowia matki skarżącej, zakresu sprawowanej nad nią opieki, a także je samodzielności. Ponadto ustalił przebieg pracy zawodowej skarżącej. Ustalił, że ojciec skarżącej (maż matki skarżącej) zmarł w grudniu 2021 r., a powodem rezygnacji z zatrudnienia przez skarżąca w połowie 2020 r. był sprawowanie opieki nad chorym ojcem. SKO uznało, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie podjęcia przez nią zatrudnienia. Ustaliło, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, jest w stanie się poruszać przy pomocy sprzętu wspomagającego. W obrębie mieszkania jest w stanie samodzielnie przejść z jednego do drugiego pokoju, przy wyjściu z mieszkania korzysta z pomocy synów lub córki, którzy znoszą taboret, na którym odpoczywa między piętrami. W razie konieczności matka skarżącej potrafi sama skorzystać z krzesełka toaletowego i załatwić samodzielnie potrzeby fizjologiczne. Nie wymaga karmienia, pielęgnacji przetok/stomii/rurki tracheostomijnej, nie używa cewnika, samodzielnie przygotowuje i przyjmuje lekarstwa. Nie cierpi na otępienie, nie ma problemów ze słuchem i mową. Potrzebuje pomocy córki przy przygotowaniu posiłków, ubieraniu, rozbieraniu, kąpieli ciała raz w tygodniu, robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, realizacji recept, wizytach lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, ćwiczeniach ruchowych, mierzeniu poziomu cukru i ciśnienia. Skarżąca i jej bracia dzielą opiekę nad matką, a ponadto syn skarżącej przebywa u babki codziennie kilka godzin w porze obiadowej. SKO uznało, że opieka nad matką może być wykonywana przez skarżącą o różnych porach dnia, bo nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. W konsekwencji stwierdziło, że zakres opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy przez skarżąca choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności wykonywane przez skarżącą stanowią czynności dnia codziennego, ponadto mogą być realizowane w formie usług opiekuńczych. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem w podeszłym wieku, którego stan zdrowia będzie się pogarszał, bo w wówczas należałoby przyznać świadczenie każdemu dorosłemu dziecku, które opiekuje się takim rodzicem. W konsekwencji organ odwoławczy przyjął, że opieka nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a ponadto że rezygnacja z zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością takiej opieki, lecz chęcią uzyskania zastępczego źródła dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz o zasądzenie od SKO na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu skargi przedstawiła rozumienie pojęcia opieki a także moment oceny spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. z odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych i argumentowała, że spełniła wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i również złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności dotyczyła decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej.

Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 5 stycznia 2024 r. w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., co Sąd ocenia jako prawidłowe.

Z dniem 1 stycznia 2024 r. nastąpiła bowiem zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w., jednocześnie zgodnie art. 63 ust. 1 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r., należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej jest wdową, a skarżąca mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Również bezsporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

Nie jest też kwestionowane, że skarżąca ma ustalone prawo i pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka oraz że nie jest uprawniona do innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Sporne jest w istocie to, czy matka skarżącej wymaga opieki stałej lub długotrwałej i w konsekwencji czy charakter i zakres tej opieki sprawowany przez skarżącą przy udziale braci (synów matki skarżącej) uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem SKO, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca a wykonywaną przez nią opieką nad matką. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki to czynności dnia codziennego, które nie stoją na przeszkodzie podjęcia zatrudnienia, mogą być wykonywane o różnych porach dnia oraz z pomocą braci i syna skarżącej, więc przy dobrej organizacji czasu skarżąca mogłaby pogodzić pracę (np. w formie umowy zlecenia) ze sprawowaniem tej opieki.

Wedle skarżącej, spełnione zostały przesłanki do ustalenia jej prawa do przedmiotowego świadczenia.

Przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wynikają z art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika przesłanka negatywna przyznania tego świadczenia, tj. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Organy prawidłowo ustaliły brak zaistnienia w sprawie ww. przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ skarżąca ma przyznane prawo i pobiera wyłącznie rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka oraz nie pobiera żadnego innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Jako prawidłowe ocenił też Sąd pominięcie przez organ odwoławczy warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ust.1b u.ś.r. ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że w sprawie naruszone zostało prawo materialne i procesowe.

Celem zatem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Istnienie tego związku podlega ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że matka skarżącej (urodzony w 1934 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Głogowie z dnia 30 marca 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopnień niepełnosprawności ustalono od dnia 5 marca 2021 r., orzeczenie wydano na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że ww. matka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z wywiadu środowiskowego z dnia 6 lipca 2023 r. i dokumentacji medycznej, przesłuchań skarżącej oraz jej dwóch braci P. R. i A. R. (synów matki) wynikało, że matka skarżącej (89 lat) jest wdową, osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności związanej z narządem ruchu, która mieszka sama na 4 piętrze w bloku. Choruje przewlekle na cukrzycę, nefropatię cukrzycową, tarczycę (jest po operacji), nadciśnienie, przeszła operację wymiany stawu biodrowego prawego (2013 r.), ma problemy kardiologiczne, łagodne niedomykalności zastawek, miażdżycę tętnic szyjnych, niewydolność nerek, wole guzowate nadczynne (stan po terapii jodem radioaktywnym w 2021 r. i 2022 r.), stan po usunięciu pęcherzyka żółciowego i wyrostka robaczkowego, stan po operacji wypadania narządu rodnego, zaburzenia równowagi, zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, ma problemy z poruszaniem się, więcej czasu spędza w łóżku. Pozostaje pod opieką poradni specjalistycznych, wymaga opieki specjalistycznej (kardiolog, endokrynologm, ortopeda)i złożonej farmakoterapii, wymaga opieki innej osoby. Skarżąca mieszka w mieszkaniu socjalnym oddalonym ok. 7 km od miejsca zamieszkania matki, codziennie dojeżdża i opiekuje się matką cały dzień, a w razie konieczności zostaje na noc. Matka skarżącej korzysta z obiadów dowożonych z domu dziennego pobytu w dni robocze ok. 13.00 i jest w stanie sama zostać ok. 2 godzin.

Bracia regularnie odwiedzają) matkę, jeden- raz w tygodniu, drugi - dwa, trzy razy w miesiącu nocuje u matki i się nią opiekuje. Ponadto syn skarżącej przebywa u babki codziennie kilka godzin w porze obiadowej (14.00-17.00).

Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy organy wyprowadziły z niego zniekształcone ustalenia. Wywnioskowały, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, jest w stanie się poruszać przy pomocy sprzętu wspomagającego. W obrębie mieszkania jest w stanie samodzielnie przejść z jednego do drugiego pokoju, przy wyjściu z mieszkania korzysta z pomocy synów lub córki, którzy znoszą taboret, na którym odpoczywa między piętrami. W razie konieczności matka skarżącej potrafi sama skorzystać z krzesełka toaletowego i załatwić samodzielnie potrzeby fizjologiczne. Nie wymaga karmienia, pielęgnacji przetok/stomii/rurki tracheostomijnej, nie używa cewnika, samodzielnie przygotowuje i przyjmuje lekarstwa. Nie cierpi na otępienie, nie ma problemów ze słuchem i mową. Potrzebuje pomocy córki przy przygotowaniu posiłków, ubieraniu, rozbieraniu, kąpieli ciała raz w tygodniu, robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, realizacji recept, wizytach lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, ćwiczeniach ruchowych, mierzeniu poziomu cukru i ciśnienia.

Takie ustalenia zupełnie pomijają opis stanu zdrowia matki skarżącej, który w połączeniu z wiekiem nie pozwala na proste przyjęcie, że jeśli nie leży unieruchomiona w łóżku, potrafi sama korzystać z krzesła toaletowego itd., to poza tym jest samodzielna i w zasadzie nie wymaga pomocy. Ocena taka jest sprzeczna z dowodami w sprawie i doświadczeniem życiowym. Matka skarżącej podała szczegółowo zakres czynności opiekuńczych z odniesieniem ich do czasu, jaki zajmują. Bracia skarżącej okoliczność tę potwierdzili wskazując, że sporadycznie (niecodziennie, w razie potrzeby) pomagają siostrze (skarżącej) w opiece nad matka. Obaj pracują. Skarżąca szczegółowo przedstawiła harmonogram opieki i pogarszający się stan zdrowia matki, z powodu którego coraz częściej nocować u matki (złe samopoczucie, kłopoty z sercem i nadciśnieniem).

Nie można w tej sytuacji uznać, jak to przyjął organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji, że opieka nad matką skarżącej nie ma cech opieki stałej lub długotrwałej. Oceny tej nie może zmieniać okoliczność sporadycznej (bo nie codziennej) pomocy pracującego rodzeństwa czy syna skarżącej. Okoliczności sprawy świadczą, że na niej spoczywa ciężar codziennej, stałej opieki. Opieka ta, wbrew ocenie SKO, nie polega wyłącznie na czynnościach dnia codziennego, choć te również w całokształcie czynności wykonywanych przez opiekuna stanowią element opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r.

Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (wyrokNSA z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, CBOSA). Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18, CBOSA). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, CBOSA).

Nie można tworzyć nowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za orzecznictwem, opieka to nie tylko dobrostan fizyczny osoby schorowanej. Jest to również wyręczanie tej osoby z codziennych obowiązków, normalnych czynności dnia codziennego, rodzinnych, życiowych. Sprowadzenie opieki tylko do czynności pielęgnacyjnych z pominięciem innych prowadzi do zdeformowania znaczenia opieki, a to z kolei wypaczałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji, SKO wskutek również błędnej wykładni prawa, nieprawidłowo oceniło zebrane dowody i błędnie ustaliło, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma cech opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Niewłaściwie też uznało, że w sprawie brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.

Wskazać należy, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział dwie przesłanki przyznania świadczenia, tj. niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia. Przy czym, okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpatrywania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy. Bez znaczenia pozostaje nawet, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, aby strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, aby nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

SKO błędnie oceniło, że nie ma związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad 89-letnią matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, cierpi na liczne schorzenia, a jej stan się pogarsza Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej ze względu na zaawansowany wiek i liczne schorzenia wymaga całodobowej, stałej opieki i obecności skarżącej, która będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy.

Należy ponadto wskazać na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że pod pojęciem opieki stałej należy również rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W konsekwencji można to uznać za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem opieka skarżącej sprawowana nad niepełnosprawną matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej.

W realiach rozpoznawanej sprawy uznać zatem należy, że zakres sprawowanej przez skarżącej opieki nad matką nie daje mu sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, wymaga bez wątpienia stałej przy niej obecności i podejmowania różnego rodzaju czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Zauważyć też trzeba, że skarżąca przez cały czas pozostaje w gotowości do udzielenia matce wymaganej pomocy. Nawet zatem, jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba ojca, to pozostaje w tym czasie w jego dyspozycji, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, CBOSA).

Z kolei okoliczność, że w ramach wytchnienia skarżącej od opieki lub ze względu na własne siły i możliwości, niektóre czynności opiekuńcze wymagają pomocy braci lub syna skarżącej – to jest to okoliczność, która w żadnym razie nie zmienia oceny, że ma prawo do wnioskowania o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a wobec stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 77 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1938). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.