Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 693/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. (dalej jako Prezydent, PMP lub organ I instancji) decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 25, art. 26, art. 32 ust. 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. dalej u.ś.r.), ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. 1428) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466) i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) oraz art. 104 K.p.a. odmówił A. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. J..

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z [...] czerwca 2019 r. skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. J..

Decyzją z [...] lipca 2019 r., nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji.

SKO wskazało, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2017 r. wynika, że Pani M. J., ur. [...].09.1942 r., jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a daty powstania niepełnosprawności nie ustalono. Orzeczenie to jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. SKO wskazało również, że argumenty co do daty powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej nie mogą się ostać z uwagi na to, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt. 38/13) orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium nakazało organowi I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalenie zakresu opieki i sprawdzenie pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności czy niepodejmowanie zatrudnienia ma bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad matką.

Prezydent Miasta P. mając powyższe wytyczne na uwadze wezwał [...] stycznia 2021 r. A. J. do: złożenia oświadczenia czy niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostaje w związku z opieką sprawowaną wobec matki. W tym samym dniu sporządzono wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego celem potwierdzenia konieczności sprawowania opieki.

W dniu [...] stycznia 2021 r. Pan A. J. złożył w [...] Centrum Świadczeń oświadczenie, w którym podał, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przeze niego pozostaje w bezpośrednim związku z opieką sprawowaną wobec jego mamy M. J..

Z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że: A. J. zamieszkuje z M. J.. Opieka polega na wspieraniu M. J. w czynnościach związanych z zabezpieczeniem potrzeb życiowych, do których należy: wymiana płytki stomijnej, wymiana worka stomijnego, pomoc w kąpieli, kontakty i wizyty lekarskie, robienie zakupów, utrzymywanie czystości otoczenia, pranie, sprzątanie, pozyskiwanie sprzętu rehabilitacyjnego.

Z oświadczenia skarżącego z [...] lutego 2021 r. wynika również, że opieka polega na wspieraniu mamy we wszystkich czynnościach związanych z egzystencją. Ponieważ jego mama ma stomię to on obsługuje osobiście czynności, które są z tym związane. Co ok. 2 dni konieczna jest wymiana tzw. płytki stomijnej przyklejanej do brzucha i wymiana worka stomijnego. Jest to czynność wymagająca bardzo dużej precyzji i dobrego wglądu w samą stomię i mama ze względu na podeszły wiek, otyłość i słaby wzrok nie jest wstanie wykonywać prawidłowo tej czynności sama. Mama ma też poważne ograniczenia układu ruchowego i w związku z tym musi jej pomagać w kąpieli, w przynoszeniu różnych przedmiotów do domu, a także w przemieszczaniu się do lekarza, to on robi codziennie zakupy.

Prezydent wskazał, że zgodnie z zasadą legalności wyrażonej w art. 6 k.p.a. organ I instancji działa na podstawie przepisów prawa czyli przepisów prawa obecnie obowiązujących w aktualnym brzmieniu wynikającego z art. 17 ust. 1b ww. ustawy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zaś tego przepisu.

Dalej wskazał, że istotą otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Opieka ta musi być stała, osobista i długotrwała. Organ I instancji nie może przychylić się do stwierdzenia, iż opieka skarżącego nad matką M. J. jest stała, osobista i długotrwała - do takich czynności nie należy w szczególności robienie zakupów, kąpiel, załatwianie sprzętu rehabilitacyjnego, umawianie wizyt lekarskich, pranie i sprzątanie. Jak sam skarżący oświadczył czynności polegające na wymianie stomii dokonuje się co 2 dni. Wywiad i oświadczenie wskazują, że opieka polega na wspieraniu podopiecznej we wszystkich czynnościach związanych z zabezpieczeniem potrzeb życiowych. Z opisu wynika, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca przy należytej organizacji tej opieki nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym mieszka także Pan J. , nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, podobnie jak zakupy czy wizyty u lekarza - osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, do lekarza. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Nie można na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień strony uznać, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Ponadto organ wskazał, że opiekę nad panią J. sprawować również jej córka.

A. J. odwołał się od ww. decyzji organu I instancji. W odwołaniu podał, że organ I instancji zignorował po raz kolejny niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r., zignorował wyższość Konstytucji nad ustawami, zignorował linię orzeczniczą WSA i NSA w rzeczonej sprawie, ale przede wszystkim całkowicie zignorował wskazanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które zawarto w decyzji z [...] listopada 2020 r.

Po drugie, nie zgodził się z konstatacja Prezydenta, iż w jego przypadku nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną opieką nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Skarżący wskazał, że wywiad środowiskowy przeprowadzony był w formie krótkiej rozmowy telefonicznej, w której w skrócie odpowiedział na pytania. Pracownica MOPR stwierdziła, że w normalnych czasach musiałby podpisać protokół z wywiadu, ale ponieważ mamy pandemię to został poproszony o dostarczenie do MOPR w formie pisemnej oświadczenia, które miało zawierać przekazane w rozmowie treści. W oświadczeniu wskazał, że sprawuje stałą, osobistą i długotrwałą opiekę nad matką co najmniej od roku 2015 kiedy to mama przeszła poważną operację związaną z chorobą nowotworową. W wyniku tej operacji usunięto mamie m.in. pęcherz moczowy i wyłoniono tzw. stomię. Od roku 2017 mama posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, które równoznaczne jest z orzeczeniem niepełnosprawności w stopniu znacznym. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że dysfunkcja narusza sprawność całego organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Jego matka jest wdową od roku 2018 i zamieszkuje wspólnie z nim w jednym lokalu (nie zajmowanym przez kogokolwiek innego). On przez cały okres opieki nad mamą (co najmniej od roku 2015) jest osobą niepracującą zawodowo i nie wykonującą żadnej pracy zarobkowej. Podejmowanie jakiejkolwiek pracy uniemożliwiałoby sprawowanie stałej opieki. Opieka polega na wspieraniu mamy we wszelkich czynnościach związanych z egzystencją, poruszaniem się, kąpielą, przygotowaniem posiłków, zakupami, a w szczególności związanych z obsługą stomii. Wskazał nadto, że obserwuje u mamy początki demencji i związanych z tym zachowań nieracjonalnych (w tym takich, które nienadzorowane mogły by stwarzać sytuacje niebezpieczne) to konieczny jest jego stały nadzór nad tym co mama robi i co się dzieje w domu. Pomagał też mamie w załatwieniu niezbędnego łóżka rehabilitacyjnego i innych przedmiotów związanych ze schorzeniami. Opieka jest wykonywana stale i nie byłaby możliwa w wymaganym zakresie gdyby pracował zawodowo. Zwrócił uwagę, że opieka nad 78 letnią, schorowaną i niezdolną do samodzielnej egzystencji osobą, nie sprowadza się jedynie do wybranych, przewidywalnych i regularnych czynności, ale polega również na ogólnym i ciągłym nadzorze nad tą osobą, oraz na podejmowaniu nieprzewidywalnych działań wynikających z nagłych sytuacji życiowych. Podał, ze jego siostra z uwagi na pracę opieki w takim wymiarze jak on sprawować nie może. Opisał też szczegółowo (w 15 podpunktach) wszystkie schorzenia jego mamy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium), decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z. dnia [...] października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U.2018.570). art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 i art. 23 ust. 2a u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko SKO wskazało, że z przeprowadzonego wywiad środowiskowego wynika, że opieka nad niepełnosprawną matką polega m. in. na wspieraniu w czynnościach związanych z zabezpieczeniem potrzeb życiowych, tj. zakupy, pomoc w kąpieli z uwagi na ograniczenia ruchowe i otyłość, sprzątaniu, gotowaniu, wymiana co 2 dni płytki stomijnej i worka stomijnego. Powyższy zakres pomocy potwierdził także skarżący w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2021 r. Wobec tego Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że powyższe czynności nie wykluczają możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że M. J. co prawda jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, jednakże nie jest osobą wymagającą stałej, całodobowej opieki np. z uwagi na leżący tryb życia, karmienie, pojenie, regularną zmianę pieluch lub opatrunków. W ocenie Kolegium opieka skarżącego nad matką nie ma zatem stałego lub długotrwałego charakteru i nie stanowi bezpośredniej przyczyny niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub rezygnacji z niego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu ponownego zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy Kolegium uznało go zasadny. Ponownie wskazało, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia [...] października 2014 r. (sygn. akt [...]) orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Fakt zastosowania ww. przepisu nie stanowił jednak dla organu odwoławczego podstawy do zmiany rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta P. z uwagi na zbadanie przez organ I instancji przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy, który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Organ I instancji - zgodnie ze wskazaniem SKO - uzupełnił materiał dowodowy o wywiad środowiskowy, z którego wynika, że opieka nad M. J. nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zawodowej przez skarżącego. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką nie jest bezpośredni.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. J. podał, że decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] zarzuca naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz utrzymywanie, że niektóre fakty są przeciwne do tych gromadzonych w postępowaniu (przyjęcie, że mama nie wymaga stałej opieki, a on jej nie sprawuje, opieka nie ma związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z niego) oraz naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

W skardze powtórzył argumenty wskazywane w odwołaniu, podkreślając, że zakres opieki uniemożliwia mu podjęcie pracy.

Wniósł o uchylenie przez Sąd decyzji organów obu instancji, przesądzenie kwestii braku podstawy do stosowania art. 17 ust. 1b u.śr. oraz tego, że spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w tekście jako u.ś.r.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko Kolegium, że Prezydent Miasta P. nie mógł powodując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. odmówić skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Niemniej jednak Sąd nie podziela dalszej argumentacji Kolegium (jak i organu I instancji) zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2017 r., w którym stwierdzono, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, które to orzeczenie w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powyższego wynika, że oceniając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ weryfikuje czy podopieczny legitymuje się (1) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo (2) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wyszedł więc z założenia, że w procesie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne koniecznym jest przedłożenie jednego z dwóch rodzajów orzeczeń, jako dowodu na okoliczność niepełnosprawności podopiecznego.

Z tej też przyczyny nie powołuje się np. dowodu z opinii biegłego, a do wniosku załącza stosowne orzeczenie wydane przez uprawniony podmiot. Organ związany jest ustaleniami wskazanymi w orzeczeniu i sam nie prowadzi postępowania dowodowego na stwierdzone w nim okoliczności. W tym sensie ustawodawca uprościł procedurę orzekania w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych sprowadzając zadanie organów pomocy społecznej do weryfikacji tego, czy dana osoba legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

W myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności - oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, zaś ust. 4 tego samego przepisu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Co za tym idzie sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy u.ś.r. przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r.

Z samego faktu, iż dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika bowiem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie między innymi samoobsługi, poruszania się i komunikacji.

Okoliczności ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być zatem samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienia opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniając wniosek skarżącego Kolegium przekroczyło zatem zakres swoich uprawnień. Organ odwoławczy na przekór przedłożonemu orzeczeniu M. J. stwierdził, że o ile jest ona osobą niepełnosprawną, to nie wymaga ona stałej i długotrwałej opieki wykonywanej przez skarżącego. Kolegium zwracało przy tym uwagę na to, że np. wymianę stomii dokonuje się co 2 dni. Wskazywało, że robienie zakupów, eskortowanie na wizyty lekarskie, pranie, sprzątanie nie są czynnościami na tyle absorbującymi, że wymagają od skarżącego rezygnacji z pracy. Stwierdzono, że czynności opiekuńcze sprawowane nad matką związane tylko z jej osobistą opieką nie są na tyle czasochłonne aby pozbawiać skarżącego możliwości pracy zarobkowej.

Podkreślenia więc wymaga, że nie jest rolą organów dokonywanie własnych ustaleń i oceny w tym zakresie, skoro uprawniony lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Podsumowując stwierdzić należy, iż skoro M. J. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji to implikuje to stwierdzenie, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki ze strony innej osoby, ze względu na sprawowanie której to opieki skarżący może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, om ile sprawowanie opieki będzie wiązać się z rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem.

Biorąc pod uwagę powyższe odnieść się trzeba do kwestii rezygnacji/ niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym. Nie legitymuje się żadnym orzeczeniem, które mogłoby wpływać na jego zdolność podjęcia pracy. Do wniosku załączył dokumenty związane z historią jego zatrudnienia. W toku postępowania oświadczył, że co najmniej od roku 2015 jest osobą niepracującą zawodowo i nie wykonującą żadnej pracy zarobkowej. Podejmowanie jakiejkolwiek pracy uniemożliwiałoby sprawowanie stałej opieki. Wobec tego stwierdzić można, że skarżący zamanifestował przesłankę niepodejmowania pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, skoro on sam jest obiektywnie zdolny do podjęcia pracy, a nie czyni tego właśnie z uwagi na jej stan zdrowia.

Podkreślenia wymaga, że nie jest rolą organu aby wybierać za skarżącego, że może on podjąć zatrudnienie (np. w częściowym zakresie) i jednocześnie opiekować się matką. Jedynie skarżący jest dysponentem tego prawa, może np. zdecydować, że będzie opłacać opiekę i pozostać w zatrudnieniu, albo - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – zrezygnować (niepodejmować) z zatrudnienia i samemu zajmować się matką. Powyższe również świadczy o tym, że organy obu instancji przekroczyły swoje uprawnienia dokonując wyboru za skarżącego.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu, jako wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego organ I instancji uwzględni wykładnię zaprezentowaną w niniejszym wyroku, będąc nią związany stosownie do art. 153 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej P.p.s.a.).

Reasumując Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a.