Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 92/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: § 2 ust. 1 i ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 11 poz 84
law: Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.),, Sędzia WSA Jerzy Drwal, Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak [...], 2. przyznaje adwokat K. T. – K. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złote tytułem podwyższenia opłaty o stawkę podatku od towarów i usług, którą wypłacić z funduszów Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.), w związku z postanowieniem Głównego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2009 r. przekazującym do rozpatrzenia odwołanie K. Z. z dnia 11 września 2008 r. od decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. o braku podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej - "nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca lewego", Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy uzasadnił swoje stanowisko tym, że wbrew twierdzeniom skarżącej, organ I instancji nie naruszył rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), ani zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa.

Organ wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego i opracowanej karty narażenia zawodowego wynika, że skarżąca, u której rozpoznano raka płuca, była zatrudniona w [...] Hutach Szkła "K. " SA w okresie do dnia 5 sierpnia 1961 r. do 29. kwietnia 1982 r. na pełnym etacie, a od 2 marca 1987 r. do 30 września 1990 r. w wymiarze ½ etatu. Od 3 kwietnia 1965 r. do 29 kwietnia 1982 r. tj. w czasie zatrudnienia na pełnym etacie i od 2 marca 1987 r. do 30 września 1990 r. w czasie zatrudnienia na ½ etatu pracowała na stanowisku malarza ręcznego na szkle. Do malowania ręcznego szkła stosowana była farba w proszku zawierająca od 3-10 % związku kadmu. Farbę w proszku w ilości 200-300 g skarżąca ucierała z terpentyną do konsystencji pasty, nadającej się do malowania pędzlem wzorów na wyrobach ze szkła. Skarżąca ucierała farbę 2-3 razy w ciągu miesiąca, a ucieranie farby trwało 3-4 godziny. W pierwszej fazie ucierania 5-10 minut występowało pylenie farby w proszku, do której dodawano terpentynę. W miarę dodawania terpentyny i ucierania, po ok. 5-10 minutach pylenie ustawało. W czasie dalszego ucierania i malowania przygotowaną (utartą) farbą pylenie nie występowało. Stanowiska malowania - po 2 przy jednym stole, (których było ok. 10) znajdowały się w hali, w której w pobliżu stanowisk malowania usytuowany był tunelowy piec odprężalniczy, w którym w temperaturze ok. 560 stopni C wypalano malowane wyroby ze szkła. W czasie wypalania z pieca wydobywał się dym ze spalonych resztek rozpuszczalników znajdujących się w farbach, którymi pomalowano, wypalane wyroby ze szkła zanieczyszczając powietrze w hali, ponieważ w tym czasie nie było sprawnej wentylacji. Pomiarów stopnia zapylenia pyłem zawierającym kadm przy stanowisku malowania w okresie pracy skarżącej nie wykonywano.

Do akt sprawy dołączone zostały przez K. Huty Szkła "K. " S.A. wyniki wykonywanych pomiarów stężenia związków kadmu w latach 2000 i 2003 przy stanowiskach pracy malarzy ręcznych, a więc w ocenie organu odwoławczego - przy stanowiskach w warunkach podobnych do tego, przy którym pracowała skarżąca. Na podstawie tych pomiarów wykonanych w 2000 r. ustalono, że zapylenie farbami wynosiło 0,03-0,46 wartości NDS (najwyższego dopuszczalnego zapylenia dla tego rodzaju pyłu), stężenie zaś kadmu wynosiło 0,022-0,045 krotności NDS dla kadmu. Natomiast pomiary wykonane w roku 2003 wykazały zapylenie kadmem poniżej metody wykrywalności. Stężenie par terpentyny stosowanej do ucierania farby wynosiło od 0,01-0,22 krotności NDS dla terpentyny.

W jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia tj. w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w R. na podstawie zebranej dokumentacji medycznej i danych dotyczących warunków środowiska skarżącej ustalonych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. wydano orzeczenie lekarskie Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i uznania, że wcześniej rozpoznany rak płuca lewego został spowodowany kadmem zawartym w farbie, którą skarżąca malowała wyroby ze szkła.

Zdaniem lekarza specjalisty wydającego powyższe orzeczenie lekarskie, tylko narażeniu na kadm spośród związków chemicznych występujących przy stanowisku pracy skarżącej można przypisywać prawdopodobne (nieudowodnione) działanie rakotwórcze. Działanie to było krótkie i sporadyczne (5-10 minut, 2-3 razy w miesiącu). Szacując więc ryzyko możliwości działania rakotwórczego warunków środowiska pracy na powstanie potwierdzonego histopatologicznie raka płuca lewego, lekarz specjalista uznał je za bardzo mało prawdopodobne.

Po wniesieniu przez skarżącą odwołania od orzeczenia lekarskiego WOMP w R. nr [...], została ona skierowana na ponowne badania do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia tj. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu.

Z wydanego w Instytucie orzeczenia lekarskiego z dnia 10 marca 2005 r. wynika, że u skarżącej nie rozpoznano choroby zawodowej, a więc potwierdzono orzeczenie lekarskie z WOMP w R.. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia lekarskiego wyjaśniono, że Międzynarodowe Biuro Badania nad Rakiem na podstawie wieloletnich badań naukowych przeprowadzanych na całym świecie zaliczyło kadm do związków o niewystarczająco udowodnionym, (czyli jedynie prawdopodobnym) działaniu rakotwórczym u ludzi. Również w polskim prawodawstwie (rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie substancji, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, Dz. U. z 2004 r. Nr 280, poz. 2771) kadm został zaliczony do grupy drugiej czynników o prawdopodobnym (nieudowodnionym) działaniu rakotwórczym u ludzi. Mając powyższe na uwadze zdaniem Instytutu warunki pracy skarżącej nie dają podstaw, aby z przeważającym prawdopodobieństwem uznać związek rozpoznanej u niej choroby "raka płuca lewego" z narażeniem na kadm w środowisku pracy.

Na podstawie oceny narażenia zawodowego i zgodnych merytorycznie orzeczeń lekarskich jednostek orzeczniczych obu stopni, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. o odmowie stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej wobec braku podstaw do uznania, że przyczyną powstania rozpoznanego raka płuca lewego były warunki pracy - narażenie na związki kadmu.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia 22 marca 2006 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 422/06 uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] marca 2006 r. i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie rozpatrując sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. uzupełnił materiał dowodowy poprzez przesłuchanie świadków wskazanych przez skarżącą na okoliczność warunków jej pracy i narażenia na związki kadmu. Na podstawie zeznań świadków, oświadczenia skarżącej i zakładu pracy, potwierdzono ustalenia zawarte w pierwotnym postępowaniu.

Zebrane ponownie dane dotyczące narażenia skarżącej na czynniki szkodliwe dla zdrowia w czasie pracy przesłano do jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia tj. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycy Pracy w R..

Z uzupełniającego orzeczenia lekarskiego WOMP z dnia [...] marca 2008 r. wynika, że brak jest podstaw do uznania rozpoznanego u skarżącej raka płuca lewego za chorobę zawodową z następującego powodu:

- związki kadmu stosowane do farb w zakładzie pracy nie są klasyfikowane jako rakotwórcze,

- przyjmując jednak, że skarżąca miała kontakt z rakotwórczym związkiem kadmu, brak jest podstaw do uznania prawdopodobieństwa, że rozpoznany u niej rak płuca lewego ma pochodzenie zawodowe. Narażenie bowiem na działanie związków kadmu 2-3 razy w miesiącu (po 5-10 min) przyjmując nawet po 3-4 godziny dziennie w stężeniach niższych od najwyższego dopuszczalnego stężenia określonego dla codziennego 8 godzinnego wykonywania pracy, (która jest bezpieczna dla zdrowia pracownika) było niewspółmiernie małe, aby spowodować zachorowanie,

- pozostałe związki chemiczne (rozpuszczalniki wydzielające się z farb i z pieca do wypalania malowanych wyrobów ze szkła) nie mają udowodnionego działania. rakotwórczego, a sugestie zawarte w uzasadnieniu wyroku odnośnie ich wpływu na zwiększenie podatności na rozwój choroby nowotworowej nie mają żadnych podstaw medycznych.

Choroby zawodowej u skarżącej nie rozpoznał również Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] lipca 2008 r. Instytut orzekł o braku podstaw do rozpoznania nowotworu złośliwego płuca, powstałego w następstwie czynników występujących w środowisku pracy. Zdaniem Instytutu "całokształt obserwacji klinicznej, analiza dostarczonej dokumentacji, ewaluacja narażenia pacjentki na związki kadmu drogą inhalacyjną oraz aktualne dane dotyczące wyników rakotwórczych nie dają postaw, by z przeważającym prawdopodobieństwem uznać związek choroby nowotworowej pacjentki z narażeniem na kadm w środowisku pracy".

Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L., podzielając stanowisko zajęte przez organ I instancji, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Na decyzję tę skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której zarzuciła błędy w ustaleniach faktycznych sprawy i wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodzić się należy z zarzutami skargi, że nie zostały należycie wyjaśnione okoliczności sprawy, zaś orzeczenia lekarskie są niewystarczające, gdyż odnoszą się do stanu faktycznego, którego prawdziwości organ nie udowodnił.

Zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) – obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji - przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanymi dalej - narażeniem zawodowym. Zatem do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika muszą być spełnione warunki takie, że rozpoznana choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych, przyczyną zaś tej choroby muszą być czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy.

W przedmiotowej sprawie istnienie choroby nowotworowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych nie budzi wątpliwości. Dla ustalenia istnienia choroby zawodowej konieczne jest teraz zidentyfikowanie szkodliwego czynnika – np. związków kadmu (względnie innej substancji chemicznej), jako tych, które bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wywołały stwierdzoną chorobę oraz ustalenie, że czynnik ten istniał w środowisku pracy.

Tym samym zadaniem organów sanitarnych było ustalenie czynnika wywołującego chorobę oraz określenie, czy czynnik ten, z co najmniej dużym prawdopodobieństwem występuje w środowisku pracy chorego.

Zgodnie z pkt 17 wykazu chorób zawodowych zawartego w rozporządzeniu – za chorobę taką uznane zostały nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Wywołanie choroby skarżąca wiąże z występującymi w środowisku pracy związkami kadmu, względnie innymi substancjami chemicznymi (np. benzen, terpentyna).

W karcie oceny narażenia zawodowego, jako czynniki, które wskazuje się za przyczynę choroby zawodowej podano opary terpentyny i rozpuszczalników, pyły farb termoplastycznych zawierających ołów.

W postępowaniu administracyjnym skupiono się głównie na występowaniu związków kadmu, z którym skarżąca bezspornie miała kontakt w pracy, choć wciąż sporne jest, w jakim natężeniu.

Instytut Medycyny Pracy, koncentrując się na ogólnie niskim poziomie zagrożenia rakiem spowodowanego kontaktem ze związkami kadmu, w niewielkim stopniu odniósł się do rzeczywistego poziomu oddziaływania tych związków na skarżącą, uznając go z nieznaczny.

Instytut wyjaśnił w swej opinii, że kadm powinien być zaliczany do grupy czynników o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym u ludzi, ale badania wskazują, że dowody działania rakotwórczego związków kadmu są mało przekonujące.

Nie kwestionując prawidłowości poglądów naukowych wyrażonych w opinii sąd stwierdza jednak, że nie jest ona wystarczająca dla danej sprawy, bowiem opiera się na niedostatecznie zweryfikowanym stanie faktycznym ustalonym przez organ sanitarny i nie uwzględnia możliwych wariantów stanu faktycznego, ani nie wskazuje, czy ewentualne zmiany w zakresie przyjętego stanu faktycznego miałyby wpływ na treść opinii medycznej. Nie jest rzeczą lekarza orzekającego o chorobie zawodowej wyręczanie organów sanitarnych w ustalaniu stanu faktycznego, w tym warunków pracy pacjenta, (§ 6 ust. 1 rozporządzenia), gdyż lekarz wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Niemniej jednak lekarz może wystąpić o uzupełnienie materiału do podmiotów wskazanych w § 6 pkt 2 rozporządzenia.

W ocenie sądu należy wziąć pod uwagę specyficzną materię, której dotyczy opinia, bowiem cecha rakotwórczości substancji ustalana jest w sposób normatywny, a więc przede wszystkim na podstawie oficjalnego spisu substancji, zawartego w akcie prawnym. Powoduje to, że sąd, mimo że nie dysponuje wiedzą specjalistyczną w tym zakresie jest władny ustalić, że związki kadmu poprzez zakwalifikowanie do 2 kategorii rakotwórczości, zostały uznane za substancję, o której wiedza medyczna pozwala na stwierdzenie zdolności do wywołania choroby nowotworowej. Zwiększa to prawdopodobieństwo związku przyczynowo – skutkowego między niewątpliwie istniejącym w środowisku pracy szkodliwym czynnikiem a stwierdzoną u skarżącej chorobą. Dlatego istotne jest precyzyjne określenie stopnia oddziaływania tego czynnika w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza, że twierdzenia skarżącej są odmienne od przyjętych przez organ ustaleń.

Związki kadmu występują w wykazie dołączonym do aktu wykonawczego do kodeksu pracy - rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. nr 280 poz. 2771 ze zm.) z ustaloną 2 kategorią rakotwórczą.

Kryteria klasyfikacji do poszczególnych kategorii określone są w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz. U. nr 171 poz. 1666 ze zm.), wydanym na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84, ze zm., gdzie ustala się kryteria i sposób klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych, stanowiące załącznik do rozporządzenia.

Jak wyjaśniono w rozporządzeniu (część 4, dział 2.1. załącznika) – uwzględniając aktualny stan wiedzy naukowej, substancje rakotwórcze podzielono na trzy kategorie:

Kategoria 1 - Substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka. Są to substancje, dla których istnieją wystarczające dowody wskazujące na związek przyczynowy pomiędzy narażeniem człowieka na tę substancję a powstaniem raka.

Kategoria 2 - Substancje, które rozpatruje się jako rakotwórcze dla człowieka. Są to substancje, dla których istnieją wystarczające dowody pozwalające na przyjęcie założenia, że narażenie człowieka na te substancje może w rezultacie prowadzić do powstania raka.

Kategoria 3 - Substancje o możliwym działaniu rakotwórczym na człowieka. Są to substancje, co do których dostępne informacje nie pozwalają na przeprowadzenie zadowalającej oceny.

Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, przy ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego.

Opinia IMP dnia 10 lipca 2008 r. wskazuje, że biorąc pod uwagę wielkość narażenia pacjentki na związki kadmu w trakcie pracy oraz szacowania ryzyka zawodowego i możliwości wystąpienia wpływu kancerogennego związków kadmu na tkankę płucną należy uznać, że prawdopodobieństwo związku raka płuca z narażeniem zawodowym u skarżącej jest niewystarczające dla rozpoznania choroby zawodowej.

Orzeczenie to wskazuje jednak, że pacjentka była sporadycznie narażona na zapylenie pyłami farb ceramicznych w czasie procesu ich ucierania, oraz że nie stosowała farb termoplastycznych. Są to założenia sporne, które wymagają wcześniejszej weryfikacji, a skoro zostały przytoczone w opinii medycznej, wydaje się, że mają znaczenie dla oceny sprawy. Nie jest też jasne, na ile założenia te mają wpływ na ostateczną ocenę medyczną. Innymi słowy nie wiadomo, czy gdyby ustalono znacznie większy, zgodny z twierdzeniem skarżącej, kontakt pracownika z tymi związkami, prawdopodobieństwo wywołania choroby tym czynnikiem również by znacząco wzrosło, czy też oddziaływanie jest tak znikome, że są to okoliczności obojętne. Tu przede wszystkim w ocenie sądu tkwi słabość zaskarżonego rozstrzygnięcia, powodująca konieczność dokonania ponownej oceny.

Sporne jest, jak długo farba się pyliła w trakcie ucierania, bowiem IMP przyjmuje, że trwało to od 1 do 5 min., zaś ucieranie odbywało się do 10 razy w ciągu miesiąca, z tym, że każdy pracownik ucierał dla wszystkich, a więc na każdego z nich ucieranie wypadało 2 - 3 razy w miesiącu. Skarżąca twierdzi, że pylenie przy ucieraniu trwało dłużej, gdyż proszek w trakcie ucierania był jedynie kropiony terpentyną, co nie powstrzymywało pylenia. Ucieranie zaś trwało od 1,5 do 4 godz.

Jeżeli ma to znaczenie w kontekście narażenia na chorobę zawodową, a więc dłuższa niż kilkuminutowa ekspozycja na pylenie farby mogłaby być przyczyną choroby – należy wyjaśnić, jak długo trwało pylenie w czasie ucierania i wykluczyć inny kontakt ze związkami kadmu, względnie wziąć go również pod uwagę.

Należy też wskazać, że WOMP oparł swą opinię na założeniu, że skarżąca mogła pracować w sytuacji narażenia na te związki 2 – 3 razy w miesiącu po 3- 4 godz. dziennie, z założeniem opinii sporządzonej przez IMP, gdzie wskazano, że czas narażenia wynosił od 1 do 5 min., 2 - 3 razy w miesiącu. Należy wyjaśnić, czy korekta tej rozbieżności nie miałaby wpływu na treść opinii IMP.

Orzeczenie lekarskie IMP w Sosnowcu opiera się również na bardzo niskich pomiarach stężenia kadmu w środowisku pracy dokonanych w 2000 r. i 2003 r., kiedy to skarżąca już nie pracowała, i kiedy – jak się wydaje – były zamontowane dodatkowe urządzenia wentylujące, nieobecne w czasie wielu lat jej pracy. Należy wyjaśnić, czy pomiary te są miarodajne dla ustalenia poziomu stężenia związków kadmu w latach pracy skarżącej. O ile poziom stężenia związków kadmu w powietrzu ma znaczenie w kontekście narażenia na chorobę zawodową, należy ustalić, czy warunki pracy po 1990 r. w tym zakresie uległy zmianie, jaki ewentualnie mógł być poziom stężenia związków kadmu w czasie pracy skarżącej, lub przesądzić, że aktualnie nie jest to możliwe, skoro pomiary takie nie były prowadzone.

Należy również wyjaśnić, czy potencjalne substancje rakotwórcze mogły być w znaczącej ilości wchłaniane także drogą pokarmową, i czy zmieniłoby to znacząco ilość związków przedostających się do organizmu pracownika, a w konsekwencji czy oddziaływanie szkodliwego czynnika byłoby silniejsze, na co zwracała uwagę skarżąca, wskazując, że stale miała mocno poplamione ręce farbami służącymi do malowania ręcznego.

Z karty oceny narażenia wynika, że skarżąca miała kontakt z farbami termoplastycznymi zawierającymi ołów, co potwierdza także świadek A. B. w zeznaniach złożonych na rozprawie administracyjnej w dniu 15 czerwca 2007 r. (t. II akt adm., k. 96). Należy zatem ocenić, czy fakt ten mógłby mieć wpływ na opinię lekarską, a jeżeli tak, to wyjaśnić tę kwestię w sposób jednoznaczny lub ustalić, że wyjaśnienie takie nie jest możliwe. W każdym razie informację przesłaną przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia 17 września 2007 r., gdzie wskazano, że w trakcie rozprawy ustalono, iż skarżąca nie stosowała farb termoplastycznych – należy uznać za nierzetelną.

Opinia pomija możliwość wpływu na powstanie choroby innego czynnika w postaci benzenu zawartego w używanym w pracy rozpuszczalniku "Stoodarda". Decyzja organu odwoławczego nie odnosi się do tej kwestii.

Uzasadnienie rozstrzygnięcia, oparte na opinii lekarskiej, musi sprowadzać się końcowo do jasnych wniosków wskazujących, czy mimo tego, że choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych istnieje, a w środowisku pracy występowały w pewnych ilościach związki rakotwórcze, nie ma związku przyczynowo – skutkowego między tym czynnikiem a zachorowaniem. Opinia ta może być wydana dopiero po wyjaśnieniu istotnych okoliczności związanych z warunkami pracy i po rozważeniu zastrzeżeń wskazanych przez skarżącą.

Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, tak dalece jak to możliwe, musi być wyjaśniona kwestia rodzajów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, wartości stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego.

W przeciwnym razie postępowanie nigdy nie sprosta wymogom pogłębiania zaufania strony do organów administracji (art. 8 kpa), a wątpliwości skarżącej co do prawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego będą zasadne.

Za dostatecznie wyjaśnioną natomiast należy uznać, sporną w ocenie skarżącej, kwestię niewystępowania związków kadmu w zadymieniu wydobywającym się z pieca tunelowego do wytapiania ozdobionych wyrobów szklanych, znajdującym się w pomieszczeniu malarni. W decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. z 6 lipca 1983 r. ustalającej rodzaj i dopuszczalna emisję zanieczyszczeń pyłowo – gazowych do powietrza, nie określono dopuszczalnej emisji kadmu, zatem można przyjąć, że emisja taka nie występowała. Emisja związków kadmu podlegała bowiem kontroli na gruncie ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 września 1980 r. w sprawie ochrony powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniem (Dz. U. nr 24 poz. 89), zatem ustalenie występowania takiej emisji powinno pociągnąć za sobą uwzględnienie jej w decyzji "o dopuszczalnej emisji", zgodnie z § 3 tegoż rozporządzenia. Nie ma zaś żadnych podstaw by kwestionować prawidłowość ostatecznej decyzji wydanej w tej sprawie.

Skoro jednak zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto podlegała ona uchyleniu.

Sąd zdecydował również o wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji pierwszoinstancyjnej, bowiem istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują przepisy aktualnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869).

Należy zlecić jednostkom orzeczniczym wydanie uzupełniających orzeczeń lekarskich, które wyjaśnią następujące kwestie:

- czy kilkugodzinna ekspozycja na pylenie farby zawierającej związki kadmu (występująca kilka razy w miesiącu) mogła być przyczyną choroby?;

- czy potencjalne substancje rakotwórcze mogły być wchłaniane również drogą pokarmową i czy zmieniłoby to znacząco ilość związków przedostających się do organizmu pracownika, a w konsekwencji, czy oddziaływanie szkodliwego czynnika byłoby silniejsza na tyle, by mogło spowodować stwierdzoną u skarżącej chorobę?;

- czy substancje chemiczne występujące w używanych przez skarżącą farbach termoplastycznych i rozpuszczalniku "Stoodarda" są rakotwórcze, a jeśli tak – jaką mają kategorię rakotwórczą oraz czy ich stosowanie mogło mieć wpływ na powstanie choroby nowotworowej?.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, należy wydać odpowiednią do wyników postępowania decyzję.

Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II uzasadnia art. 250 tej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).