Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 471/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 109
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2022 r., nr SKO.PS/4110/770/2022, nr SKO.PS/4110/771/2022, nr SKO.PS/4110/772/2022, nr SKO.PS/4110/773/2022, nr SKO.PS/4110/774/2022, nr SKO.PS/4110/775/2022, nr SKO.PS/4110/776/2022, nr SKO.PS/4110/777/2022, nr SKO.PS/4110/778/2022 w przedmiocie zasiłków celowych I. oddala skargi; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata N. K. 2160,00 (słownie: dwa tysiące sto sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzjami z dnia19 grudni 2022 r.:

- nr SKO.PS/4110/770/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1279.2022 (F7.03078.6872.2022) orzekającą o uchyleniu w całości decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4093.2022 w ten sposób, że M. P. (dalej: "skarżąca") nie przysługuje świadczenie w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w październiku 2022r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/771/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1279.2022 (F7.03078.6873.2022) orzekającą o uchyleniu w całości decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4094.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje świadczenie w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w listopadzie 2022r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/772/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6874.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4079.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na leki. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/773/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6875.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4080.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na czynsz. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/774/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6876.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4081.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty za energię elektryczną. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/775/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6877.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4082.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty za gaz. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/776/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6878.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4088.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków higienicznych. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/777/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6879.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4089.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup kart telefonicznych. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

- nr SKO.PS/4110/778/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 września 2022r., nr F7.500.1280.2022 (F7.03078.6880.2022) orzekającą o zmianie decyzji z dnia 13 czerwca 2022r., nr F7.03078.4095.2022 w ten sposób, że skarżącej nie przysługuje od dnia 1 października 2022r. świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji decyzjami z dnia 27 września 2022r. orzekł w sposób opisany powyżej. Organ powołał się na treść art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268 ze zm., dalej: "u.p.s.") i wskazał, że w dniu 29 sierpnia 2022r. wszczęto z urzędu postępowania w sprawie wstrzymania pomocy finansowej w formie zasiłków celowych w związku z powzięciem informacji o podjęciu przez skarżącą pracy zarobkowej. W dniu 29 sierpnia 2022r. wysłano do skarżącej wezwanie do przebywania w miejscu zamieszkania w dniu 21 września 2022r. w godzinach od 11-12.00, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz zebrania niezbędnej dokumentacji. Pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki poleconej skarżąca nie odebrała korespondencji, która wróciła do adresata. W dniu 21 września 2022r. nie zastano skarżącej pod wskazanym adresem zamieszkania. Zdaniem organu I instancji skarżąca nie współpracowała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej sytuacji, nie odbierała telefonów od pracownika ani kierowanej do niej korespondencji.

W odwołaniach od powyższych decyzji skarżąca wyraziła niezadowolenie z wydanych rozstrzygnięć. Wskazała na swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną oraz finansową oraz wyraziła obszerne niezadowolenie z działań MOPS w Krakowie. Wskazała, że ukaranie jej za próbę powrotu na rynek pracy, poprzez zabranie zasiłków jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji wniosła o wypłatę przyznanych zasiłków specjalnych i o "unieważnienie decyzji", z dnia 27 września 2022r., ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie zawiera zapisu, że należy karać osobę próbującą zarobić na długi i leczenie.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, SKO w Krakowie w wydało decyzje z dnia 19 grudnia 2022r., o których mowa na wstępie. W uzasadnieniach ww. decyzji Kolegium powołało m.in. na treść art. 39 ust. 1 i 2, art. 41, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 2 ust. 1 u.p.s. a następnie podało, że skarżąca 20 lipca 2022r. podjęła zatrudnienie, jednak początkowo zataiła ten fakt przed organem I instancji (notatka służbowa do pisma przewodniego z dnia 7 listopada 2022r., przekazującego akta organowi II instancji). Dodatkowo organ II instancji wskazał, że skarżąca unikała pracowników socjalnych oraz uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, dotyczącego m.in. zmiany sytuacji dochodowej.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podała, że niesłusznie odebrano jej zasiłki. Jej zdaniem, nie mogła utrudniać wywiadu, bo o nim nie wiedziała, nie mogła też opuścić stanowiska pracy. Skarżąca podała, że wielokrotnie informowała MOPS o podjęciu pracy w lipcu i w sierpniu, choć zasiłki, jakie jej przyznano były specjalne, tj. przyznawane bez względu na dochody, a na wypłatę wynagrodzenia musiała czekać. Zawiadomiła również Grodzki Urząd Pracy, choć musiała odmówić sobie jedzenia, bo list polecony, nawet ekonomiczny był droższy, niż MOPS przeznaczył jej na całodzienne wyżywienie. W ocenie skarżącej, nie można jej zarzucić alkoholizmu, więc leczenie odwykowe nie było jej potrzebne, nigdy urzędnicy MOPS nie proponowali jej takiego leczenia, a odmawiając zasiłku na leki, odmówiono jej nawet leczenia kardiologicznego. Zdaniem skarżącej podjęcia pracy nie można zakwalifikować, jako braku współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji. Skarżąca podała, że jej sytuacja dochodowa i mieszkaniowa nie uległa zmianie z chwilą podjęcia pracy. Nie uległa zmianie również z chwilą wypłaty, bo komornicy zabrali jej wszystko z nawiązką, tj. z odsetkami i kosztami dodatkowymi. Wskazała, że jej mieszkanie jest zagrzybione (ściany i podłoga), nadal śpi na wersalce, z której wystają druty. Nie może sobie pozwolić na okulary, które wyceniono jej na ponad dwa tysiące złotych, dlatego posługuje się lupą. Skarżąca podała, że obecnie nie pracuje, bo nie daje rady, a jej organizm jest wyczerpany niedożywieniem przez lata. Podniosła, że przez długi okres czasu Grodzki Urząd Pracy nie miał dla niej żadnej oferty pracy, ani szkolenia. Zdaniem skarżącej, skoro MOPS wiedział, że podjęła zatrudnienie, to należało jej przyznać zasiłek na buty i odzież, a nie zabierać pieniądze. W ocenie skarżącej, wyznaczanie na wywiad godzin południowych w czasie pracy nie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego i nie prowadzi do rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Nadto skarżąca podniosła, że osobie zadłużonej, z zajętym kontem bankowym, zaległościami czynszowymi, zagrzybionym mieszkaniem, niewykupionymi lekarstwami, okularami, odbiera się wszystko, zanim wypłacono jej wynagrodzenie, okrojone przez komorników. Skarżąca podkreśliła, że nie otrzymała żadnego wezwania. Nie jest jej winą, że w bloku skrzynki pocztowe są zamknięte i gdy listonoszowi nikt nie otworzy domofonem, to awiza przykleja on na bramie. Skarżąca dodała nadto, że pomimo spłaty zadłużenia podatku za mieszkanie, komornik UMK nie zwolnił jej konta bankowego z zajęcia. W oparciu o powyższą argumentację skarg, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji i poprzedzających decyzji organu I instancji oraz o wypłatę przyznanych zasiłków.

W odpowiedziach na skargi organ II instancji, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawach. W zakresie zarzutów skarg, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonych decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skarg.

Pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargi pismami z dnia 8 listopada 2023r., zarzucając zaskarżonym decyzjom:

1. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonych decyzji, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca celowo unikała pracowników socjalnych oraz uniemożliwiła im przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, jak również starała się ukryć fakt podjęcia przez nią dodatkowego zatrudnienia, celem otrzymywania przez nią w dalszym ciągu zasiłków celowych, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że:

- skarżąca przez cały okres czasu rzetelnie i bezproblemowo współpracowała z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej, a w szczególności brała udział w programach aktywizujących osoby bezrobotne, jak również podejmowała się oferowanych jej szkoleń i staży, natomiast podjęcie przez nią dodatkowego zatrudnienia wynikało z długotrwałego braku ofert pracy kierowanych do skarżącej i braku środków finansowych na pokrycie kosztów jej utrzymania;

- pracownicy socjalni nie próbowali kontaktować się telefonicznie ze skarżącą, a organ I instancji nie uprawdopodobnił nawet podejmowania przez niego prób kontaktu ze skarżącą;

- skarżąca niezwłocznie po podjęciu dodatkowego zatrudnienia, we własnym zakresie, poinformowała o tym fakcie pracowników opieki społecznej - już w lipcu i sierpniu 2022r.;

- skarżąca poinformowała, że w godzinach od 8-16 będzie nieobecna w swoim miejscu zamieszkania, z uwagi na realizację obowiązków służbowych, a mimo to pracownik socjalny wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w godzinach pracy skarżącej;

- skarżąca poinformowała pracowników opieki społecznej, że wywiad środowiskowy w jej miejscu zamieszkania może odbyć się bez problemu w godzinach popołudniowych i nie będzie go utrudniać;

- skarżąca nie została prawidłowo poinformowana o planowanym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło jej przygotowanie się na wizytę pracowników opieki socjalnej, a w szczególności zagwarantowanie jej obecności w mieszkaniu w trakcie przeprowadzenia wywiadu;

- warunki życiowe i mieszkaniowe skarżącej są bardzo złe - skarżąca żyje w skrajnym ubóstwie, a mieszkanie komunalne przez nią zajmowane jest w bardzo złym stanie technicznym (zagrzybione), co ma bezpośredni wpływ na pogorszenie się stanu zdrowia skarżącej;

- uzyskiwane przez skarżącą dochody są niewystarczające do pokrycia przez nią wszystkich niezbędnych i podstawowych kosztów miesięcznego utrzymania, a w szczególności pokrycia kosztów wyżywienia;

- skarżąca jest osobą schorowaną, leczy się kardiologicznie, ma problemy ze wzrokiem, nadciśnieniem oraz problemy z kręgosłupem, a odebranie jej przez organ zasiłków celowych prowadzi do tego, że skarżąca nie może przeznaczyć żadnych środków na poczet zakupu niezbędnych lekarstw;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 oraz art. 8 k.p.a., poprzez dokonanie niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym sprawy ustaleń i wydanie orzeczenia naruszającego podstawowe prawa konstytucyjne skarżącej, a w szczególności prawa do równego traktowania przez władzę publiczną oraz prawa do godności, poprzez bezpodstawne pozbawienie skarżącej środków finansowych, niezbędnych do pokrycia podstawowych kosztów jej miesięcznego utrzymania, w postaci zasiłku celowego, co narusza zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, utrzymując w mocy decyzję stojącą w oczywistej sprzeczności z interesem społecznym oraz słusznym interesem obywateli;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7a k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i brak rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść skarżącej, w zakresie w jakim organ I i II instancji bezzasadnie przyjął, że skarżąca celowo unika przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, jak również ukrywa fakt podjęcia pracy zarobkowej, podczas gdy, organ I i II instancji nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie powyższych okoliczności; a co w konsekwencji doprowadziło do:

4. naruszenia art. 39 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie, że przyznanie zasiłku celowego lub uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, uwarunkowane jest w szczególności i w głównej mierze wysokością osiąganych dochodów przez skarżącą, podczas gdy ww. przepis nie uzależnia przyznania zasiłku celowego od spełnienia określonych kryteriów majątkowych i materialnych przez osobę wnioskującą, a jest uzależnione od ogólnej sytuacji zdrowotnej, osobistej i majątkowej wnioskującego, jak również możliwości finansowych organu;

5. naruszenia art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego zastosowanie i uchylenie decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego, podczas gdy, organ I instancji nie wykazał w żaden sposób, aby skarżąca marnotrawiła, korzystała w sposób sprzeczny z przyznanych jej środków finansowych, jak również, aby dokonywała ich celowego zniszczenia, jak również organ I instancji nie wykazał, aby skarżąca rzeczywiście i celowo nie współdziałała z organem, albowiem samo zawiadomienie o wyznaczonym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i brak możliwości jego przeprowadzenia, z uwagi na niezawinione okoliczności leżące po stronie skarżącej (przebywała wówczas w pracy, o czym wcześniej informowała pracowników socjalnych), jest okolicznością niewystarczającą dla uznania celowego braku współdziałania skarżącej z pracownikami socjalnymi.

W świetle powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i zobowiązanie właściwego organu do wydania w określonym terminie decyzji rozstrzygających sprawę co do jej istoty, uwzględniającej odwołania skarżącej w całości i utrzymanie przyznanych jej zasiłków celowych, względnie o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu organowi. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając w dniu 14 listopada 2023r. na posiedzeniu jawnym sprawy o sygn. akt od III SA/Kr 471/23 do III SA/Kr 479/23, połączył je do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt III SA/Kr 471/23. Ze względu bowiem na występującą w nich tą samą skarżącą, jak i tożsamy stan faktyczny, pozostawały one ze sobą w związku, który uzasadniał zastosowanie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W piśmie z dnia 29 listopada 2023r. SKO w Krakowie powtórzyło wywody, zawarte uprzednio w zaskarżonych decyzjach i odpowiedziach na skargi, podtrzymując tym samym swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu na skutek złożonych skarg były decyzje organu pomocy społecznej uchylające decyzje przyznające skarżącej świadczenie w formie zasiłków celowych z powodu braku jej współpracy z pracownikami socjalnymi, utrudnianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz w związku z podjęciem przez skarżącą pracy zarobkowej i tym samym zmianą jej sytuacji zawodowej i dochodowej.

W myśl art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z kolei art. 106 ust. 4 u.p.s. stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.

Jak stanowi art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W świetle powyższych regulacji nie budzi wątpliwości fakt, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stanowi podstawę, m.in. do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, a podstawowym dowodem pozwalającym na to, jest obligatoryjny dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu skutkować musi odmową przyznania świadczenia (por. wyrok z dnia 22 stycznia 2020r., II SA/Ke 897/19, CBOSA).

Podkreślić należy, że pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej), a jednoznaczna odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obliguje organ do odmownego załatwienia wniosku, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. (wyrok NSA z 29.05.2020 r., I OSK 1966/19, CBOSA).

W ocenie Sądu, nieprzeprowadzenie wywiadu z powodu okoliczności leżących po stronie skarżącej, musi być zakwalifikowane, jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skoro skarżąca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniały jej zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy (wyrok NSA z 24 kwietnia 2020r., I OSK 2886/19, CBOSA, por. także wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 lutego 2023r., sygn. akt III SA/Kr 1425/22).

Bezsporne w sprawie jest, że w dniu 29 sierpnia do skarżącej zostało wysłane wezwanie aby przebywała w miejscu zamieszkania w dniu 21 września 2022r. w godzinach od 11.00 do 12.00, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zebrania niezbędnej dokumentacji. Skarżąca jednak nie odebrała przesyłki poleconej, która była dwukrotnego prawidłowo awizowania. W dniu 21 września 2022r. pracownik socjalny nie zastał skarżącej pod wskazanym adresem zamieszkania. Powyższe wezwanie zwierało pouczenie o konsekwencjach niezastosowania się do dyspozycji wskazanej w wezwaniu, tj. o możliwości uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczenia z pomocy społecznej.

Podkreślić należy, że skarżąca od wielu lat jest stałą beneficjentką pomocy społecznej. Miała zatem pełna świadomość, że ma obowiązek zawiadomienia MOPS-u o każdej zmianie swojej sytuacji majątkowej, osobistej lub zdrowotnej. Pouczenie o takim obowiązku znajduje się na każdej decyzji przyznającej skarżącej zasiłek. Pomimo tego skarżąca nie poinformowała pisemnie MOPS-u o zmianie swojej sytuacji zawodowej tj. o podjęciu zatrudnienia ani o osiąganych dochodach.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w sierpniu 2022r. organ powziął informację, że skarżąca od dnia 20 lipca 2022r. podjęła zatrudnienie i została wyrejestrowana z GUP. Na skutek tej informacji organ wszczął postepowanie w sprawie wstrzymania skarżącej pomocy finansowej.

Wskazać należy, że zawiadomieniem z dnia 29 sierpnia 2022r. organ wezwał skarżącą do doręczenia dodatkowych dowodów w sprawie, tj. o przedłożenie zaświadczenia lub oświadczenia o zarobkach uzyskanych w miesiącu lipcu 2022r. i sierpniu 2022r., jednak mimo pouczenia o konsekwencjach niezastosowania się do dyspozycji wskazanej w wezwaniu, skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów w tym zakresie, wręcz przeciwnie w dniu 29 września 2022r. złożyła do organu pismo, że wycofuje zgodę na przetwarzanie danych osobowych, w związku z czym, organ nie wystąpił pisemnie do zakładu pracy skarżącej z wnioskiem o podanie wysokości jej dochodów.

Dlatego Sąd nie dał wiary w zapewnienia skarżącej (złożonych w piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2023 r.), że cały czas rzetelnie i bezproblemowo współpracowała z MOPS, niezwłocznie poinformowała MOPS o podjęciu zatrudnienia już w lipcu oraz sierpniu 2022 r., informowała pracowników socjalnych aby przeprowadzili wywiad środowiskowy w godzinach popołudniowych, ponieważ w godz. od 8-16 pracuje i nie ma jej w domu. Tym bardziej, że skarżąca oprócz gołosłownych zapewnień nie dołączyła do akt, żadnego pisma, w którym informowałaby organ o podjęciu zatrudnienia, osiąganych dochodach lub w jakich godzinach pracownicy socjalni mogą przeprowadzić u niej w domu wywiad środowiskowy.

Cofnięcie przez skarżącą zgody na przetwarzanie danych osobowych dla MOPS-u, uniemożliwiło organom skuteczne prowadzenie postępowania i dały podstawę do zmiany decyzji wcześniej przyznających skarżącej świadczenia z pomocy społecznej.

Podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej nie tylko przyznaje wnioskodawcom określone uprawnienia, ale również nakłada na nich określone obowiązki, które przede wszystkim mają doprowadzić do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w jakiej znaleźli się beneficjenci. Brak wykonania tych obowiązków, jak również brak współpracy z organami pomocy społecznej może skutkować wydaniem decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy lub odebranie przyznanej już pomocy.

W rozpatrywanej sprawie, postawa skarżącej prezentowana w toku prowadzonych przez organy pomocy społecznej postępowań administracyjnych, potwierdza słuszność ich stanowiska, zwłaszcza, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie, na koszt podatników osób, czy rodzin, które nie chcą we własnym zakresie podjąć kroków, które umożliwią im wyjście z trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Dlatego osoby zwracające się z wnioskiem o przyznanie pomocy ze środków publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współpracowania z pracownikiem socjalnym, nałożony na mocy art. 4 u.p.s. Osoby, które takiej współpracy nie podejmują muszą liczyć się z możliwością odmowy przyznania im świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 202r., sygn. akt III SA/Kr 1003/19, wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2018r., sygn. akt III SA/Kr 1106/17).

Podkreślić należy, że ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o tego typu świadczenia z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym.

Nie ulega wątpliwości, że możliwość tę należy rozpatrywać indywidualnie w każdym przypadku. W kontrolowanych sprawach, specyfika spraw administracyjnych, prowadzonych przez organy pomocy społecznej z wniosków skarżącej polega na tym, że skarżąca wykazuje tylko postawę roszczeniową a nadto uniemożliwia organowi rzeczywiste ustalenie jej sytuacji zawodowej, materialnej i życiowej. Skarżąca od wielu lat objęta była wsparciem ośrodka pomocy społecznej. Od lat większą część jej opłat regulował MOPS i wielokrotnie przyznawano jej pomoc, o którą się ubiegała. W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2021r. skarżąca otrzymała pomoc finansową na łączną kwotę ponad 12.000 zł, natomiast w okresie od dnia 1 stycznia do 30 września 2022r. na łączną kwotę ponad 9.000 zł. Oznacza to, że skarżąca (wbrew osobistym przekonaniom) w powyższym okresie skarżąca otrzymywała znaczna pomoc finansową od MOPS-u.

Słusznie zatem organy obu instancji uznały, że w przedmiotowych postępowaniach skarżąca wykazała brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej sytuacji, utrudniała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie odbierała telefonów od pracownika socjalnego, ani kierowanej do niej korespondencji oraz uniemożliwiła MOPS uzyskanie informacji na temat jej dochodów czy chociażby aktualnego stanu zdrowia.

Ponadto skarżąca nie poinformowała pracownika socjalnego o zmianie swojej sytuacji zawodowej, tj. o podjęciu zatrudnienia i nie przedstawiła żadnych dokumentów w zakresie osiąganych dochodów z tytułu podjętej pracy.

W świetle powyższego Sąd uznał działania organów obu instancji za zgodne z prawem, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a także okoliczności wiadome organowi z urzędu oraz postawę skarżącej.

Skargi nie mogły z powyższych względów odnieść zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skarg.