Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 221/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak, Sędziowie NSA Ewa Karpińska, Marek Kołaczek (sprawozdawca), Protokolant Anna Charchuła, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku;


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. w kwocie [...] zł.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano przepis art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.).

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności odniósł się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tych ramach wyjaśnił, że organ I instancji określił R. S. należny podatek dochodowy od osób fizycznych za 2002 r., albowiem ustalił, że podatniczka uzyskała w tym roku dochód w wysokości [...] zł z tytułu wypłaconego przez jej męża zabezpieczenia w związku z zasądzonym obowiązkiem partycypowania w kosztach utrzymania rodziny (postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). Organ I instancji wskazał, że podatniczka otrzymywała jedno świadczenie przeznaczone na zabezpieczenie potrzeb rodziny (na nią i małoletnie dziecko), bez wyliczenia kwot przypadających na poszczególnych członków rodziny.

Zdaniem organu I instancji, w świetle art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 90 z 1993 r. poz. 416 ze zm.) dochód z tego tytułu winien być wykazany i poddany opodatkowaniu w składanym po zakończeniu roku zeznaniu podatkowym jako dochód z innych źródeł. Tymczasem podatniczka nie złożyła zeznania za ten rok podatkowy wobec czego organ podatkowy w decyzji określił wysokość należnego podatku dochodowego za ten rok.

W odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego podatniczka wyeksponowała fakt, że postanowienie Sądu z dnia [...] 1999 r. dotyczy obowiązku partycypowania męża w kosztach utrzymania rodziny. Podniosła, że mąż opisując przekazy pieniężne wskazywał, iż pieniądze mają być przeznaczone na utrzymanie małoletniego syna Ł. S.. Ponadto strona stwierdziła, że wypłacone jej kwoty zostały już opodatkowane jako dochody męża, wobec czego nie stanowiły jej przychodu.

Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. Uzasadniając zajęte w sprawie stanowisko podniósł, że zgodnie z art. 9 ust. l ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r., Nr 90, poz.416 z późn. zm.), opodatkowaniu tym podatkiem podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21 i zwolnionych od podatku na podstawie odrębnych przepisów. Powołany przepis statuuje zatem naczelną zasadę powszechności opodatkowania dochodów osób fizycznych, dopuszczającą odstępstwa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, wyraźnie uregulowanych. Z kolei brak takiej regulacji w przypadku dochodów uzyskanych przez podatniczkę, stoi na przeszkodzie do ich zwolnienia od opodatkowania.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zgodnie z opisanym wyżej orzeczeniem sądowym, mąż podatniczki zobowiązany został do ponoszenia części kosztów utrzymania rodziny, poprzez łożenie do rąk odwołującej się określonej kwoty pieniędzy, przy czym sąd określił, iż chodzi tu o obowiązek wynikający z przepisu art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.). W ramach tej regulacji, małżonek podatniczki został zobowiązany do partycypacji w kosztach utrzymania rodziny, a więc zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb zbiorowych rodziny jako całości, jak i poszczególnych jej członków. Zważywszy ponadto, że we wspomnianym orzeczeniu sąd nie zobowiązał męża strony do przekazywania alimentów na rzecz małoletniego dziecka, stwierdzając iż przyznana kwota przeznaczona jest "łącznie na powódkę i dziecko", oraz że umożliwi ona podatniczce "zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb materialnych siebie i syna", brak było podstaw do przyjęcia (czego domagała się strona w odwołaniu), że doszło w tym przypadku do wypłaty alimentów, i to wyłącznie na rzecz dziecka podatniczki.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, bez znaczenia dla sprawy pozostaje z kolei okoliczność, czy w zaskarżonej decyzji zasadnie użyto - w którymkolwiek z możliwych znaczeń - zwrotu "świadczenie", dla nazwania kwot otrzymywanych przez stronę od małżonka. Najistotniejszy jest tu bowiem fakt, że na mocy orzeczenia sądowego strona otrzymywała w 1999 r. określone kwoty pieniędzy, które zobowiązany był świadczyć do jej rąk małżonek, z przeznaczeniem na koszty utrzymania rodziny oraz że były to przychody nie podlegające zwolnieniu od podatku dochodowego na mocy odpowiednich przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak też przepisów rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, tj. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 35, poz. 173 z późn. zm.).

W skardze do Sądu Administracyjnego podatniczka wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej.

W uzasadnieniu skargi wyraziła pogląd, że w 2002 r. nie uzyskiwała żadnego dochodu. Podniosła, że w tym roku pozostawała we wspólności ustawowej z mężem, który był jedynym żywicielem rodziny i tylko on uzyskiwał dochody z pracy zarobkowej. Podatniczka i ich nieletni syn Ł. pozostawali na jego utrzymaniu. Podniosła, że ponieważ mąż przestał wywiązywać się z tego obowiązku, Sądu Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] 1999 r. sygn. akt [...] wydał postanowienie w trybie art. 443 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego zabezpieczając wykonanie przez małżonka obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny w ten sposób, że zobowiązał J. S. do łożenia do rąk R. S. kwoty [...] zł miesięcznie.

Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z tym, że otrzymane przez nią środki z przeznaczeniem na zaspokajanie potrzeb rodziny musi wykazać w zeznaniu i opodatkować ponieważ środki te wchodzą do wspólności majątkowej małżeńskiej i stanowią wspólny dorobek (wspólny dochód).

R. S. zarzuciła, że wspomniane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego alimenty miała otrzymywać dopiero od [...] 2002 r. Ponadto wyjaśniano jej, iż otrzymane kwoty są darowiznami, od których również płaci się podatek, a nadto wskazała, że pominięto odliczenie wydatków mieszkaniowych i nie zwolniono części przychodu jako alimentów na rzecz syna, wbrew intencji jej męża. W konsekwencji podatniczka stwierdziła, że nie może być mowy o jakimkolwiek dochodzie z innych źródeł, zwłaszcza gdy wszystkie pieniądze zarobione przez małżonków stanowią ich wspólny dochód.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Administracyjny po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga jest uzasadniona.

Słusznie organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r., Nr 90, poz.416 z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21 i zwolnionych od podatku na podstawie odrębnych przepisów.

Zauważyć należy, iż alimenty, wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, stanowią wymienione w art. 20 ust. 1 wspomnianej ustawy przychody pochodzące ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy podatkowej i nie zostały zwolnione z opodatkowania.

W tych okolicznościach istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie jaki charakter posiadały środki otrzymywane w 1999 r. przez skarżącą na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] 1999 r. sygn. akt [...] i czy stanowiły one przychody podlegające opodatkowaniu.

Poza sporem pozostaje, że postanowienie to wydane zostało na podstawie art. 443 § 1 kpc, które zabezpieczało na czas toczącego się postępowania przyczynianie się do zaspokojenia potrzeb rodziny w ten sposób, że zobowiązywało J. S. do łożenia do rąk powódki kwoty [...] zł miesięcznie, poczynając od [...] 1998 r. do czasu prawomocnego zakończenia procesu.

Art. 443. § 1 Kpc stanowił, że Sąd na żądanie jednego z małżonków lub z urzędu orzeka postanowieniem o obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny przez czas trwania procesu oraz o sposobie roztoczenia w tym czasie pieczy nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, a na żądanie jednego z małżonków - także o zakresie i sposobie korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania w czasie trwania procesu oraz o wydaniu małżonkowi, opuszczającemu wspólne mieszkanie, potrzebnych mu przedmiotów.

Postanowienia wydawane na podstawie art. 443 k.p.c. spełniają w postępowaniu rozwodowym tę samą rolę procesową, co postanowienia zabezpieczające w postępowaniu zwykłym. Podobnie bowiem, jak postanowienia zabezpieczające, chronią one stronę przed poczynaniami przeciwnika procesowego zmierzającymi do jej pokrzywdzenia. Ponadto w obu omawianych postępowaniach istnieje ścisła zależność od roszczenia głównego, gdyż postanowienia zapadające na podstawie art. 443 k.p.c. można wydawać jedynie w toku procesu rozwodowego. Artykuł 443 k.p.c. jest przepisem specjalnym (lex specialis). Wynika z tego konieczność tłumaczenia tej normy w sposób ścieśniający, z uwzględnieniem przede wszystkim wykładni werbalnej i gramatycznej. Z tekstu omawianego przepisu wynika, że za pomocą postanowień wydanych na podstawie art. 443 k.p.c. można regulować tylko cztery kwestie:

1. spoczywający na małżonkach obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny podczas procesu;

2. sposób roztoczenia pieczy nad wspólnymi dziećmi w tym czasie;

3. zakres i sposób korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania;

4. wydania temu z małżonków, które opuszcza wspólne mieszkanie, potrzebnych mu przedmiotów.

Odnośnie spoczywającego na małżonkach obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny podczas procesu należy wskazać, że zgodnie z art. 133 k.r.o. na rodzicach ciąży obowiązek alimentowania dziecka trwa dopóty, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Alimenty dochodzone na podstawie art. 443 k.p.c. powinny być zasądzone w jednej globalnej kwocie dla całej rodziny, a nie dla każdego członka rodziny osobno (tak orzeczenie SN z dnia 17 czerwca 1958 r., 3 CZ 148/58 (RPE 1959, nr 1m, s. 339).

Zasądzenie alimentów powinno mieć miejsce niezależnie od tego, czy pozwany płaci pewne sumy dobrowolnie. Nie można też czekać z rozstrzygnięciem tej kwestii do czasu zakończenia procesu o zaprzeczenie ojcostwa dziecka (patrz orzeczenia SN: z dnia 3 kwietnia 1951 r., C 98/5k (OSN 1952, poz. 38) oraz z dnia 17 stycznia 1956 r., C 2943/52 (NP 1953, nr 7, s. 10), oraz z dnia 9 stycznia 1953 r., I CZ 192/55 (NP 1957, nr 6, s. 123) (Komentarz do art. 443 kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U.64.43.296), [w:] Z. Krzemiński, Rozwód. Komentarz do przepisów, Zakamycze, 2001, wyd. III).

W tych okolicznościach należy przyznać rację skarżącej, że nie jest pozbawiony znaczenia fakt, iż pozostawała z mężem w związku małżeńskim i łączyła ich małżeńska wspólność ustawowa. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Określenie, iż każde z małżonków ma się przyczyniać do zaspokojenia potrzeb rodziny oznacza, że realizacji tego obowiązku można dochodzić drogą prawną. Orzeczenie sądowe zatem w tym przedmiocie nie oznacza, że zakończyła (ustała) majątkowa wspólność ustawowa, a świadczenia otrzymywane z tytułu wynagrodzenia za pracę, renty czy emerytury, stanowią majątek odrębny małżonków. Zabezpieczenie potrzeb rodziny w trakcie trwania związku małżeńskiego w drodze orzeczenia sądowego stanowi bowiem realizację obowiązku wobec rodziny i jest tylko przesunięciem środków majątkowych w ramach tej samej majątkowej wspólności (wyrok NSA z dnia 1.04.1998 r. sygn. Akt I SA/Gd 1216/97).

Wywody te - zdaniem Sądu Administracyjnego - mają istotne znaczenie dla zastosowania przez organy podatkowe przepisów prawa podatkowego. Wynika z nich jednoznacznie, że otrzymywana przez skarżącą część zarobków jej męża nie może stanowić jej przychodu, skoro świadczenie to - wobec trwania małżeństwa - jest niewątpliwie wspólnym dorobkiem małżonków.

Ponadto należy zauważyć, że świadczenie, które otrzymywała skarżąca na podstawie art. 443 k.p.c. określało jedną globalną kwotę dla całej rodzinny. Obejmowało zatem zarówno alimenty na rzecz małoletniego syna stron jak i alimenty na rzecz skarżącej. Potwierdzeniem powyższego jest analiza wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...], w którym między innymi zasądzono alimenty na rzecz małoletniego dziecka stron w kwocie po [...] zł miesięcznie zaś na rzecz powódki w kwocie po [...] zł miesięcznie i wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] 2002 r. sygn. akt [...], którym obniżono alimenty na rzecz powódki do kwoty po [...] zł. Zatem nie ulega kwestii, że w skład otrzymywanych przez skarżącą na podstawie postanowienia Sądu wydanego w trybie art. 443 k.p.c środków wchodziły także alimenty na rzecz dzieci, które są zwolnione z opodatkowania.

W tych okolicznościach, gdyby nawet przyjąć, że opisana wcześniej wykładnia przepisów prawa podatkowego jest za daleko idąca, to na pewno sprzeczne z prawem obyło opodatkowanie również alimentów na rzecz małoletniego dziecka skarżącej i jej męża.

W takiej sytuacji organy podatkowe nie miały podstaw prawnych, by zakwalifikować całość otrzymywanego przez skarżącą świadczenia jako źródło przychodu określone w art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. a, c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Odnośnie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.