Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 852/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1; art. 17 ust. 1b; art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 stycznia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 5 października 2023 r. nr 406.1308/E-14/XV/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 5 października 2023 r. nr 406.1308/E-14/XV/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej: "Prezydent"), z upoważnienia którego działał pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie

w Białymstoku (dalej: "MOPR") z 8 września 2023 r. nr 010066/SP/09/2023, odmawiającą przyznania J. S. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. M. S.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 2 czerwca 2023 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez niego osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – M. S.

W związku z powyższym wnioskiem MOPR zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych skarżącego dotyczących pobieranych świadczeń, tj. ich rodzaju, daty przyznania uprawnienia i ewentualnej daty ich utraty. W odpowiedzi ZUS poinformował, że skarżący pobiera rentę

w okresie od 22 września 2013 r. do 31 maja 2025 r.

Dnia 21 czerwca 2023 r. doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Wskazano w nim, że skarżący prowadzi wspólnie z żoną i pełnoletnim synem gospodarstwo domowe, zaś na tej samej posesji, pod tym samym adresem, lecz w odrębnym budynku zamieszkuje matka skarżącego. Posiada ona znaczny stopień niepełnosprawności, jest wdową. Uległa wypadkowi komunikacyjnemu w 2008 r., porusza się przy pomocy kul łokciowych. Dodatkowo cierpi także na schorzenia przewlekłe, tj. nadciśnienie, dnę moczanową, migotanie przedsionków, cukrzycę, niewydolność krążeniowa, artretyzm RZS. Zaznaczono, że skarżący opiekuje się matką stale od 2012 r. Opieka jest sprawowana całodobowo, przez 7 dni w tygodniu, zaś ze względu na stan zdrowia matki skarżącego wymagana jest pomoc osób trzecich. Wnioskodawca także otrzymuje od 2012 r. rentę inwalidzką z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zaznaczono, że skarżący ma także brata, który jest osobą niepełnosprawną

w stopniu znacznym i sam wymaga opieki. Ponadto M. S. ma też troje dorosłych wnucząt, które ze względu na swój tryb życia nie są w stanie sprawować opieki nad swoją niepełnosprawną babcią. Skarżący złożył także stosowne oświadczenia dot. zakresu pomocy, jaką świadczy swojej mamie.

Decyzją Prezydenta z 29 czerwca 2023 r., nr 006509/SP/06/2023, odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2023 r. do bezterminowo.

Od decyzji tej odwołanie wniósł skarżący, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niezasadne uznanie, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po 18 roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie rodzinne, a także poprzez pominięcie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium decyzją z 3 sierpnia 2023 r., nr 406.970/XI/E-17/23, uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

SKO wskazało, że zgodnie z wyrokiem TK w sprawie o sygn. akt K 38/13 kryterium różnicujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z Konstytucją, a więc art. 17 ust. 1b u.ś.r. powinien być stosowany, ale bez części uznanej za niekonstytucyjną. Według TK opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jak podmioty należące do tej samej kategorii. Kolegium stwierdziło, że zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem wpływu wyroku TK doprowadziło do jego błędnego zastosowania.

W dalszej części odniesiono się do wyroku TK z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym nie wyeliminowano z obrotu prawnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo m.in. do renty. Zaznaczono, że osoby takie mogą mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne na takich samych warunkach jak emeryci, tzn. jego przyznanie uzależnione jest od zawieszenia prawa do renty (lub emerytury). Trybunał w swoim orzeczeniu miał podkreślić, że nie ma przeciwskazań ustawowych do tego, aby osoba która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmowała zatrudnienie. Konkluzja jest taka, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pobierająca rentę

z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, co zostało również podkreślone w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wywody te w ocenie Kolegium powinien przedstawić w treści decyzji organ pierwszej instancji, tak jak powinien też poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Stwierdzone uchybienia

w ocenie organu drugiej instancji wykraczają poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent decyzją z 8 września 2023 r., nr 010066/SP/09/2023, odmówił skarżącemu świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną

w kwocie 2.458,00 zł, na okres od 1 czerwca 2023 r. do bezterminowo.

Organ pierwszej instancji w wykonaniu zaleceń przedstawionych przez Kolegium w treści uzasadnienia wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. renty. Oceniono, że z akt sprawy wynika, iż skarżący taką rentę pobiera ze względu na częściową niezdolność do pracy, a więc zatrudnienie jest niepodejmowane nie ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matką, ale ze względu na dysfunkcje, które naruszają sprawność organizmu w stopniu istotnym uniemożliwiającym wykonywanie pracy zgodniej z wykształceniem i kwalifikacjami, a także wydanym w związku z tym orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy oraz ustalonym prawem do renty.

Dalej stwierdzono, że realizując wskazania zawarte w decyzji SKO, MOPR

w dniu 11 sierpnia 2023 r. wystosował wezwanie w celu uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez umożliwienie skarżącemu dokonania wyboru jednego ze świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego albo renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z czego skarżący się nie wywiązał.

Również od decyzji z 8 września 2023 r. skarżący wniósł odwołanie. W jego treści zarzucono organowi naruszenie: 1) art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego

w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką; 2) art. 17 ust.

1 pkt 4 u.ś.r., poprzez niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej M. S. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy, przez ustalenie stronie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez SKO od dnia 1 czerwca

2023 r.

Uzasadniając swoje stanowisko strona skarżąca podniosła, że art. 17 ust.

5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być odczytywany w ten sposób, że zawarte w nim wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazano, że brak jest podstawy uzasadniającej zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tego opiekuna, który ma ustalone prawo do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Powołano się na konieczność korygowania skutków wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej

i funkcjonalnej. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdy ówczesna wysokość tego świadczenie była niższa od przyznanej renty. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i renty musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej rentę w sytuacji ekonomicznej gorszej, niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do tej renty. Przyjęcie odmiennego poglądu skutkowałoby naruszeniem konstytucyjnej zasady równości. Taki stan rzeczy ma skutkować brakiem przeszkód w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W dalszej części stwierdzono, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że skoro skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to nie jest

w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Organ jest jedynie uprawniony do badania, czy konkretna osoba jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 5 października 2023 r., nr 406.1308/E

-14/XV/23, Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 8 września 2023 r. Zaznaczono, że SKO podziela argumentację zastosowaną wcześniej przez ten organ w decyzji z 3 sierpnia 2023 r.

W ocenie organu drugiej instancji osią sporu jest ustalenie na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez TK wyroku

z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, czy odwołującemu się przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, mimo że niepełnosprawność osoby objętej opieką powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia. Dalej wskazano, że

z powyższego wyroku wynika, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w przypadku osób, których niepełnosprawność powstała później niż w czasie wskazanym jako kryterium wieku określonym w tym przepisie jest niezgodny z Konstytucją RP. Powołano się także na stosowne orzecznictwo w tym zakresie. W związku z powyższym konieczne było dokonanie wykładni art. 17 u.ś.r. z pominięciem części przepisu, której niekonstytucyjność stwierdziło TK.

Kolejna kwestia sporna w ocenie Kolegium to fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Powołano się na art.

17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo m.in. do renty. W tym kontekście odwołano się do wyroku TK z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym TK nie wyeliminowało z obrotu prawnego tego przepisu, zaś wskazano w nim, że sformułowanie "renty" jest ogólne i dlatego należy uznać, że ustawodawca miał na myśli zarówno renty z tytułu całkowitej jak i częściowej niezdolności do pracy, stąd też przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest możliwe na takich samych warunkach, jak w przypadku osób pobierających emeryturę, tzn. jest uzależnione od zawieszenia prawa do renty lub emerytury. Zaznaczono, że w tym samym wyroku TK stwierdzono, że nie ma ustawowych przeciwskazań do tego, aby osoba, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmowała zatrudnienie. Ustawodawca zaś przewidział wobec takich osób jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia (tj. renty), który polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. TK stwierdził też, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, a z kolei w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby na rozwiązanie tej sytuacji, dzięki np. wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Z kolei sprzeczna z zasadą równości ma być jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Dalej Kolegium odwołało się do linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji wezwaniem z 11 sierpnia 2023 r. dał skarżącemu możliwość wyboru świadczenia pielęgnacyjnego lub renty, ale skarżący wyboru takiego nie dokonał.

Skargę od powyższej decyzji Kolegium, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wywiódł skarżący pismem z 30 października 2023 r. Podniesiono w niej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

W związku z tak sformułowanym zarzutem strona skarżąca wniosła

o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO, a także o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych,

a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu podniesiono, że organ drugiej instancji błędnie oraz

z pominięciem wyroku TK z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 uznał, że

w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. skarżący zobligowany jest do zawieszenia pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, aby móc pobierać świadczenie pielęgnacyjne. Wskazano, że osoba taka jak skarżący, uznana za częściowo niezdolną do pracy cały czas obiektywnie pozostaje zdolna do podjęcia zatrudnienia w niepełnym zakresie. Podejmując się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, może tym samym pozbawić się potencjalnej możliwości zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej. W związku z tym w ocenie skarżącego brak jest podstaw prawnych do wykluczenia z możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osób w stosunku do których została orzeczona częściowa niezdolność do pracy i które legitymują się z tego tytułu prawem do renty.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wyrażone

w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek

o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wynika stąd, że sąd ma nie tylko prawo, ale też obowiązek oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w całokształcie, w tym może uwzględnić nieprawidłowość niepodniesioną w zarzutach skargi.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach. W przypadku uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie w całości albo w części, zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji w oparciu o wskazane wyżej kryteria wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.

Przedmiot niniejszego postępowania sprowadza się do oceny zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Kwestia ta została rozstrzygnięta w ostatecznych decyzjach na etapie postępowania administracyjnego, których podstawą materialnoprawną jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.")

w brzmieniu sprzed wejścia w życie zasadniczych zmian obowiązujących od

1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto kluczowe znaczenie z punktu widzenia przedmiotowej sprawy mają dwie regulacje, których wykładnia w kontekście zapadłych rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego ukształtowała sytuację skarżącego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W myśl art. 17 ust. 1b u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z kolei w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia

8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Stan faktyczny w kontrolowanej sprawie co do zasady jest bezsporny, jedynie nie doprecyzowano, czy skarżący opiekuje się matką stale od 2010 r. czy od 2012 r. (w oświadczeniu o sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną z 23 marca 2023 r. wskazano 2010 r., zaś w formularzu wywiadu środowiskowego z 21 czerwca 2023 r. podano 2012 r.). Z akt sprawy wynika poza tym, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnim synem, zaś na tej samej posesji, pod tym samym adresem, lecz w odrębnym budynku zamieszkuje matka skarżącego. Posiada ona znaczny stopień niepełnosprawności (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 12 maja 2010 r.) i jest wdową. Uległa wypadkowi komunikacyjnemu w 2008 r., porusza się przy pomocy kul łokciowych. Dodatkowo cierpi także na schorzenia przewlekłe, tj. nadciśnienie, dnę moczanową, migotanie przedsionków, cukrzycę, niewydolność krążeniową, artretyzm RZS. Opieka jest sprawowana całodobowo, przez 7 dni w tygodniu, zaś ze względu na jej stan zdrowia wymagana jest pomoc osób trzecich. Skarżący otrzymuje także od 2012 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS

z 24 maja 2022 r., decyzja o waloryzacji renty z 1 marca 2023 r. oraz informacja przesłana przez ZUS w piśmie z 16 czerwca 2023 r.). Skarżący ma również brata, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i sam wymaga opieki. Ponadto matka skarżącego ma też troje dorosłych wnucząt, które ze względu na swój tryb życia nie są w stanie sprawować opieki nad swoją niepełnosprawną babcią. Skarżący złożył także stosowne oświadczenia dot. zakresu pomocy, jaką świadczy swojej mamie, tj. pomoc przy poruszaniu się, pomoc przy przygotowaniu kąpieli oraz przy wejściu i wyjściu z wanny, pomoc przy spożywaniu posiłków, pomoc przy nakładaniu odzieży oraz obuwia i przy zapinaniu guzików, pomoc przy przyjmowaniu leków, pomoc przy załatwianiu spraw życia codziennego oraz przy prowadzeniu gospodarstwa domowego.

W świetle powyższego stanu faktycznego organy musiały ustalić przede wszystkim, czy zostały spełnione podstawowe ustawowe przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności organy w żaden sposób nie zakwestionowały faktu, iż skarżący jest jedną z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jako zstępny I stopnia w linii prostej (syn) skarżący należy do katalogu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wynika to z przepisów k.r.o., do których odsyła art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a mianowicie z art. 128 k.r.o., w myśl którego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych

w linii prostej oraz rodzeństwo.

Przechodząc do dalszych regulacji kształtujących sytuację skarżącego, nadmienić trzeba, że z akt sprawy wynika, iż niepełnosprawność M. S. istnieje od 3 stycznia 2008 r., czyli zaistniała już po ukończeniu przez nią 70 roku życia. Literalne brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyraźnie stanowi, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki musi zaistnieć nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub nie później niż do ukończenia 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Kierując się taką konstrukcją przepisów należałoby uznać, że skarżący nie spełnia kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego właśnie ze względu na wiek osoby, którą się opiekuje. Niemniej jednak, sytuacja opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych była przedmiotem rozważań TK, który w pkt 2 wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z takim stanowiskiem Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie przyjmowano stanowisko, iż data powstania niepełnosprawności osoby podlegającej opiece nie ma znaczenia dla możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby (por. wyroki NSA: z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1639/21; z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2269/22; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 2170/21; orzeczenie przytoczone w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowa wykładnia tego przepisu, oparta na wskazanym wyżej orzeczeniu TK nakazuje przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia w przypadku nauki w szkole, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać bez tej przesłanki. TK podkreśliło także, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest tylko w części niekonstytucyjny, to też nie zaistniała potrzeba usunięcia całego przepisu

z porządku prawnego. Wskazano jednak na konieczność dokonania zmian ustawodawczych, zaś do czasu ich wprowadzenia zalecono stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem normy prawnej uznanej za niekonstytucyjną. Biorąc pod uwagę rozważania organów obydwu instancji w świetle stanowiska TK i stan prawny obowiązujący w niniejszej sprawie, należy uznać, że prawidłowo uznano, iż skarżący spełnia również i tę przesłankę do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mimo ustalenia, że skarżący sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką, a w jego przypadku nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność M. S., ustalono także, że skarżący pobiera rentę tytułem częściowej niezdolności do pracy. W tym zakresie zastosowanie ma wspomniany wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., który w katalogu świadczeń, co do których ustalone prawo osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że tego świadczenia pielęgnacyjnego nie można jej przyznać. Ze względu na niedoprecyzowane pojęcie "renty" znajdujące się w tym przepisie, także i w tej materii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 wskazano, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto wskazano, że przepis ten w powyższym zakresie traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Także w tej materii organy obydwu instancji dokonały w sposób prawidłowy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., z uwzględnieniem wykładni systemowej

i celowościowej.

Dokonując wykładni powyższych przepisów Trybunał wskazał, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Taka osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym może faktycznie pracować, a mało tego, podkreślono też, że nie ma legislacyjnych przeciwskazań, aby taka osoba podjęła zatrudnienie, a ustawodawca przewidział jedynie wobec takich osób mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia, który polega na zmniejszaniu lub zwiększaniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Jak zauważył TK, sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym chociażby przytoczony wyżej mechanizm ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania świadczenia, wskazuje

na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Trybunał zauważył także, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. W orzecznictwie zauważa się, że stwierdzenie przez TK częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wykreowało nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić wyrok TK. Aktualnie w judykatach sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Z kolei wyboru tego świadczenia wnioskodawca może dokonać poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreśla się także, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym tylko prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (zob. wyroki NSA z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21; z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1665/22; z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1864/22).

W niniejszej sprawie na etapie wydawania decyzji z 8 września 2023 r. przez organ pierwszej instancji, pismem z 11 sierpnia 2023 r. wezwano skarżącego do przedłożenia oświadczenia złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej

o wyborze jednego ze świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub renty, a także w przypadku rezygnacji z renty – do przedłożenia zaświadczenia z organu rentowego potwierdzającego zawieszenie renty. Mimo skutecznego doręczenia przesyłki

z wezwaniem do biura kancelarii pełnomocnika skarżącego dnia 16 sierpnia 2023 r., strona skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów, mimo iż wyznaczono na to termin 21 dni. W związku z tymi okolicznościami organy obydwu instancji prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle takiego stanu rzeczy nietrafiony jest jedyny zarzut podniesiony w skardze przez stronę skarżącą, która prawidłowo przytoczyła rozstrzygnięcie TK zawarte

w wyroku o sygn. SK 2/17, ale jednocześnie pominęła kwestię wypracowanej przez sądownictwo administracyjne linii orzeczniczej w zakresie przyjęcia mechanizmów mających na celu wdrożenie w życie zaleceń TK, o którym wspomniał zarówno organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, a także sąd w niniejszym uzasadnieniu. Należało stwierdzić, że organy w sposób prawidłowy dokonały subsumcji przepisów prawa materialnego.

W ocenie Sądu w sprawie nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania. Wydanie kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia - art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ani też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.