Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1398/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 6m ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 1439
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.
article: art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 146 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, , po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 177/22 w sprawie ze skargi W. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Opolu z dnia 31 marca 2022 r., nr SKO.40.2863.2021.po w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, 2) zasądza od W. z siedzibą w K. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu kwotę 775 (słownie: siedemset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 17 sierpnia 2022 r., I SA/Op 177/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi W. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 31 marca 2022 r. w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie organy nie podjęły wszystkich niezbędnych czynności w celu ustalenia prawidłowego adresu siedziby Wspólnoty Mieszkaniowej. Zdaniem sądu organ pierwszej instancji niezasadnie uznał, że adresem siedziby Wspólnoty Mieszkaniowej jest [...], [...] K. podany w złożonej 1 kwietnia 2021 r. deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Analizując powyższy dokument nie może umknąć uwadze, że w części G. deklaracji (adnotacje organu) uwidoczniona jest pieczątka Wspólnoty Mieszkaniowej, gdzie wskazano adres: ul. [...], [...] K. z podaniem nr NIP i REGON. W ocenie sądu wiążącym źródłem informacji co do adresu skarżącej winny być przede wszystkim dane zamieszczone w rejestrze REGON.

Sąd podkreślił, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji dysponował wiedzą, że adres: K. [...] nie jest adresem, pod którym mieści się siedziba skarżącej lecz jest miejscem siedziby spółki C. wykonującej czynności zarządcze na rzecz Wspólnoty. Mimo to bezkrytycznie przyjął, że organ pierwszej instancji nie miał żadnych przesłanek do powzięcia wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu. W ocenie sądu nie może mieć znaczenia podnoszona przez organ odwoławczy okoliczność, że w niniejszym postępowaniu przed organem pierwszej instancji ani skarżąca ani C. sp. z o.o., nie kwestionowały skuteczności doręczenia korespondencji, w tym: postanowienia o wszczęciu postępowania i decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p., w zakresie, w jakim uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu wskutek uznania, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, czym naruszył wskazane przepisy postępowania i wadliwe przyjęcie, że doręczenie pism, w tym decyzji podatkowej, pod adresem wskazanym w złożonej deklaracji jako siedziba W., było nieprawidłowe i doprowadziło do nieskutecznego doręczenia pism w prowadzonym postępowaniu.

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskrżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 20 grudnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy albowiem organy obu instancji, wbrew odmiennym wywodom sądu pierwszej instancji, prawidłowo przyjęły, zgodnie z wymogami art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p., że korespondencja w niniejszej sprawie była prawidłowo i skutecznie kierowana do strony postępowania, którą jest W. w K., to po pierwsze i po drugie na adres przez nią wskazany w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].

Zgodzić się należy z wywodem sądu pierwszej instancji, że przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie organ powinien ustalić rzeczywisty adres siedziby podatnika (chyba, że wskazany został inny adres dla doręczeń), korzystając w tym celu z odpowiednich rejestrów, a także z wszelkich dostępnych mu danych i informacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tym rzeczywistym adresem (wskazanym przez stronę) był adres podany w deklaracji. Uszło uwadze sądu, że zgodnie z art. 6m ust. 1b ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2020 r., poz. 1439 ze zm.) rada gminy określając wzór deklaracji może wymagać podania następujących danych:

1) imię i nazwisko lub nazwę właściciela nieruchomości oraz adres miejsca zamieszkania lub siedziby;

2) adres nieruchomości;

3) dane stanowiące podstawę zwolnienia z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi;

4) numer telefonu właściciela nieruchomości;

5) adres poczty elektronicznej właściciela nieruchomości;

6) inne informacje niezbędne do wystawienia tytułu wykonawczego;

7) informacje dotyczące posiadania kompostownika przydomowego i kompostowania w nim bioodpadów stanowiących odpady komunalne.

Powyższe dane identyfikacyjne są niezbędne nie tylko do zapewnienia prawidłowego obliczania wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ale przede wszystkim w szybkim i skutecznym komunikowaniu się z właścicielem nieruchomości w innych sprawach, w tym wszczynających określone postępowanie administracyjne.

W takiej sytuacji trudno oczekiwać od organu by każdorazowo przed wszczęciem postępowania prowadził szeroko zakrojone czynności w celu ustalenia innego adresu strony, np. poprzez sprawdzanie we właściwym rejestrze i weryfikowanie tego. Tym niemniej jak wykazał skarżący organ dane strony zawarte w rejestrze REGON nie gwarantowały skuteczności doręczenia korespondencji. Adres tam podany zawierał jedynie nazwę ulicy i numer budynku wielorodzinnego, bez wskazania konkretnego lokalu, co de facto nie spełniało kryteriów prawidłowego adresu. Stąd podzielić należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z 30 listopada 2010 r., II FSK 1281, uznający trafność rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, że organ podatkowy stosując się do wymogów art. 165 § 1 i art. 151 o.p. prawidłowo wydał i doręczył postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego na adres wskazany przez spółkę w złożonych deklaracjach podatkowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek poszukiwania adresu strony powstałby dopiero wówczas, gdyby w toku postępowania organ powziął wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu, czy też skuteczności doręczenia korespondencji. W sprawie niniejszej takich wątpliwości organ nie miał, a strona z całą pewnością miała możliwość zapoznania się z pismami kierowanymi do niej w toku postępowania, w tym i decyzją organu pierwszej instancji. Wynika to nie tylko z zachowania przez nią terminu do wniesienia odwołania od decyzji, lecz także z treści złożonego przez nią odwołania.

Strona nie powiadomiła również organu o ewentualnej zmianie adresu, pod którym należałoby ewentualnie dokonywać doręczeń, czy też nie wskazała, że postanowienie wszczynające postępowanie zostało doręczone na niewłaściwy adres i nie wskazała jaki jest adres właściwy do doręczeń, mimo, że z treści art. 146 § 1 o.p. wynika, iż w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń. Nadto strona nie wskazała "nowego" adresu w złożonym środku zaskarżenia. W świetle powyższego zasadnie organy uznały, że wszystkie pisma w sprawie były prawidłowo kierowane na adres wskazany w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Co istotne, w toku postępowania podatkowego przed organem pierwszej instancji ani strona, ani jej zarządca nie zgłaszali obiekcji co do doręczania pism na adres do korespondencji wskazany w deklaracji, a wszystkie kierowane w toku postępowania pisma procesowe zostały odebrane za potwierdzeniem odbioru. Ponadto ze zgromadzonym materiałem dowodowym zapoznał się także członek zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 12 stycznia 2017 r., II FSK 3866/14, który uznał za błędne stanowisko, że w świetle art. 146 § 1-2 o.p. obowiązek zawiadamiania o zmianie adresu uruchamia się dopiero po wszczęciu postępowania podatkowego, a naruszenie przepisów ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników w zakresie aktualizacji danych nie ma żadnego przełożenia na prowadzenie postępowania podatkowego. Wprost przeciwnie ma i to na każdym etapie postępowania, a nawet przed jego wszczęciem, jeżeli zachodzi wątpliwość co do rzeczywistego adresu do doręczeń.

Podsumowując zwrócić należy uwagę, że obowiązkiem osób prawnych i jednostek organizacyjnych jest taka organizacja pracy, by doręczenie pism w godzinach pracy i w lokalu ich siedziby lub innym wskazanym miejscu było zawsze możliwe (por. wyrok NSA z 24 maja 2004 r., FSK 40/04, wyrok WSA w Krakowie z 21 kwietnia 2016 r., I SA/Kr 232/16). Jednocześnie w sytuacji wskazania innego adresu do doręczeń niż siedziba firmy, przez osobę upoważnioną do odbioru pism należy rozumieć nie tylko osobę, która ma specjalne upoważnienie, ale również każdą osobę, która ze względu na funkcję wykonywaną w organizacji adresata jest regulaminowo lub zwyczajowo uprawniona do odbioru pism, np. pracownik zarządcy nieruchomości.

Przyjęcie stanowiska zajętego przez sąd pierwszej instancji, że jedynym i prawidłowym adresem do kierowania korespondencji jest siedziba strony wynikająca z właściwego rejestru, w istocie, tak jak w sprawie niniejszej uniemożliwiałoby skuteczne komunikowanie się organu ze stroną. Wspólnoty mieszkaniowe bowiem jako jednostki organizacyjne o niesformalizowanej organizacji, nie posiadają co do zasady stałego miejsca siedziby, a podawany przez nie adres w rejestrze REGON faktycznie nie istnieje.

Bezprzedmiotowe jest ustalanie, czy spółka C. była pełnomocnikiem strony, skoro zarówno strona, jak i organy obu instancji tego faktu nie potwierdziły.

Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji, uznając prawidłowość doręczenia, odniesie się do pozostałych zarzutów skargi, w tym zwłaszcza dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Mirella Łent