Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1422/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renta Czeluśniak Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 lipca 2023 r., znak SKO.NP/4115/208/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. S. (dalej "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 5 lipca 2023 r. (znak SKO.NP/4115/208/2023) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z 12 maja 2023 r. (znak MGOPS.ŚR.5222.0089.SP.05.2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niepodejmowanie aktywności zawodowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, T. D.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Skarżąca pismem z 23 stycznia 2023 r. skierowanym do Burmistrza Miasta S. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do akt sprawy skarżąca dołączyła orzeczenie lekarza orzecznika KRUS stwierdzające stałą niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji od 8 grudnia 2020 r.

W toku postępowania organ przeprowadził wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalił m.in., że matka skarżącej jest wdową oraz mieszka w jednym domu wraz z dwiema wnuczkami i ich rodzinami. Pozostaje w stałym leczeniu neurologicznym i ze względu na swój wiek i stan zdrowia wymaga opieki i pomocy innych osób w funkcjonowaniu. Jest osobą leżącą, przy pomocy skarżącej jest w stanie przemieścić się na toaletę oraz fotel. Skarżąca mieszka w domu obok niepełnosprawnej matki i aby całodobowo się nią zajmować, zainstalowała w jej pokoju kamery. Skarżąca ma dwóch braci, także zamieszkałych w S. Jeden jest emerytem i zajmuje się wnukiem, a drugi dalej jest aktywny zawodowo. Skarżąca oświadczyła, że jest jedyną osobą, która może opiekować się matką.

W złożonych oświadczeniach skarżąca opisała poszczególne czynności opiekuńcze realizowane przez nią w ciągu dnia (k. 10 a.a.) oraz wskazała, że wspólnie z mężem posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,45 ha przeliczeniowego (k. 13 a.a.) Gospodarstwo to jest wydzierżawione na podstawie ustnej umowy. Oświadczyła, że nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej oraz nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż stan zdrowia jej matki na to nie pozwala. Ponadto organ pozyskał do akt informację z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, że skarżąca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów (k. 17 a.a.).

Burmistrz S. decyzją z 30 stycznia 2023 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Kolejno organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi też związek przyczynowo-skutkowy związany z rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ zaakcentował, że w okresie w którym matka skarżącej została uznana za niepełnosprawną, skarżąca była aktywna zawodowo – wykonywała prace w gospodarstwie rolnym oraz była zatrudniona na stanowisku kasjera-sprzedawcy od 7.11.2006 r. do 31.10.2022 r. Ponadto czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą mają charakter typowych czynności codziennych i nie uniemożliwiają całkowicie podjęcia aktywności zawodowej. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że skarżąca ma dwóch braci, także zobowiązanych do alimentacji wobec matki.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 15 marca 2023 r. uchyliło decyzję organu z 30 stycznia 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazało, że organ nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przez co wydał decyzję błędną. Nadto Kolegium wskazało, że organ powinien uzupełnić materiał dowodowy tj. ustalić, czy wnioskodawczyni obecnie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, w tym w gospodarstwie rolnym, zwrócić się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z pytaniem czy mąż skarżącej wnioskował o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz ewentualnie, za jakie lata. Organ powinien także ustalić, czy skarżąca wydzierżawiła gospodarstwo rolne, czy może zajmuje się nim jej mąż, jak sugerowała w złożonym oświadczeniu. Kolejno powinien wyjaśnić, jakich czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych wymaga matka skarżącej w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy w postaci dokumentów medycznych.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz pozyskał do akt sprawy:

1. informację z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) że mąż skarżącej jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów i w latach 2004-2022 składał wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich; ostatni wniosek złożył w 2022 r. (k. 25 a.a.),

2. informację z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w Dąbrowie Tarnowskiej (dalej: KRUS), że mąż skarżącej podlegał ubezpieczeniu jako rolnik z mocy ustawy w szczegółowo wymienionych okresach; ostatni to 1.05.2011 r. – 20.11.2011 r. (k. 27 a.a.),

3. historię wizyt lekarskich z przychodni rodzinnej za lata 2017-2023 (k. 32 a.a.) oraz oświadczenie skarżącej datowane na 27 marca 2023 r., że:

- nie pracuje w gospodarstwie rolnym męża,

- grunty orne, które jako jedyne wchodzą w skład gospodarstwa są wydzierżawione na podstawie ustnej umowy,

- jej mąż jest tylko właścicielem gospodarstwa, a dzierżawcy wykonują w nim prace i zbierają plony,

- orzeczenie lekarza orzecznika KRUS z 12.01.2021 r. jest jedynym posiadanym przez jej matkę,

- stan zdrowia matki w ostatnim czasie uległ znacznemu pogorszeniu, konieczny był zakup materaca przeciwodleżynowego i sprowadzenia łóżka ortopedycznego umożliwiającego jej podnoszenie. Aktualnie matka wymaga całkowitej opieki, jest niechodząca, niekontaktowa i nie reaguje na bodźce zewnętrzne (k. 31 a.a),

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, Burmistrz S. wskazaną na wstępie decyzją z 12 maja 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia opisał ustalenia wywiadu środowiskowego, treść dokumentów uzyskanych od ARiMR i KRUS oraz oświadczeń skarżącej, w tym o rezygnacji z o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od 24.11.2022 r. (por. wyżej) oraz ocenę czynności życia codziennego wg skali Barthel (wynik oceny – 15 punktów). W ocenie organu, brak było związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Skarżąca bowiem w okresie kiedy jej matka została uznana za osobę niepełnosprawną, była aktywna zawodowo – wykonywała prace w gospodarstwie rolnym oraz była zatrudniona w okresie od 7.11.2006 r. do 31.10.2022 r. na stanowisku kasjer-sprzedawca w J. S.A.

Kolejno organ wskazał, że przez "zaprzestanie gospodarstwa rolnego" należy rozumieć zaprzestanie działalności gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia. Prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Ponadto przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej prac, ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Organ zaznaczył, że rezygnacja z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie spowodowała że wnioskodawczyni utraciła jakiekolwiek dochody z gospodarstwa rolnego, nie ma także związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaną opieką. Organ odniósł się także do faktu posiadania przez skarżącą dwóch braci zamieszkałych w niedalekiej odległości od domu matki. Wskazał, że skarżąca i jej bracia mogliby tak zorganizować i podzielić swój czas i obowiązki, aby naprzemiennie opiekować się matką, gdyż wynika to z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców Obowiązek taki może również polegać na świadczeniu określonej sumy pieniężnej lub dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia. Z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia ich fakt, że wykonują pracę zarobkową bądź pracę w gospodarstwie rolnym, czy też pobierają własne świadczenia.

Ponadto w ocenie organu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą (pomoc w myciu, ubieraniu się, w czynnościach higienicznych, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, mają charakter czynności codziennych i chociaż w znacznym stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej.

Końcowo organ odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/1. Wskazał, że mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych za zakresowo niekonstytucyjny, nie istnieją obecnie inne regulacje dotyczące możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, który ma miejsce w niniejszej sprawie.

W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

– art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;

– art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek istnieje;

– art. 17 ust. 1b ustawy poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. K38/13;

– art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznej przyczyny rezygnacji z zatrudnienia przez odwołującą, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony.

Skarżąca podkreśliła m.in, że wbrew stanowisku organu zakres czynności opiekuńczych nie sprowadza się do typowych czynności życia codziennego. Matka skarżącej jest w bardzo ciężkim stanie wymagającym wsparcia i opieki świadczonej w sposób ciągły, co wyłącza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Pogorszenie stanu zdrowia matki wymusiło całkowitą rezygnację z zatrudnienia zarówno w gospodarstwie rolnym, jak i na stanowisku kasjer-sprzedawca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 5 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że na podstawie powołanego wyroku TK kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym, w ocenie organu, przesłanka na której oparł się organ I instancji odmawiając skarżącej świadczenia, nie powinna być uwzględniona w sprawie.

Jednocześnie organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom, aby skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak bowiem wynika z informacji uzyskanej z AMiRR mąż skarżącej jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR, zaś w latach 2004-2022 r. ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich i uzyskiwał z tego tytułu wsparcie. Co więcej, ostatni wniosek o płatność złożył w roku 2022, pomimo że skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z uwagi na to, że gospodarstwo rolne stanowi współwłasność skarżącej i jej męża, a mąż jest nadal zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów, Kolegium przyjęło że skarżąca i jej mąż nie zaprzestali prowadzenia gospodarstwa rolnego i mają możliwość uzyskiwania z niego dochodów. SKO w Tarnowie powołało się także na przepisy ustawy o podatku rolnym, ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz rozporządzenia nr 1307/2013. Wskazało, że z przepisów tych wynika, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Kolegium zaakcentowało, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż ma możliwość swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Kolegium, zaprzestanie przez skarżącą aktywności zawodowej jak i jej niepodejmowanie nie miało związku koniecznością sprawowania opieki nad matką. Niezdolność matki do samodzielnej egzystencji powstała bowiem 8 grudnia 2020 r., natomiast zatrudnienie skarżącej ustało 31 października 2022 r., a jednocześnie skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Ponadto, w ocenie Kolegium czynności jakie odwołująca się wykonywała w ramach opieki nad matką, stanowiły typowe czynności dnia codziennego i opieka taka nie musiała być sprawowana w sposób ciągły.

Kolegium zwróciło uwagę także na przepisy k.r.o. dotyczące obowiązku alimentacyjnego (art. 128, art. 129 § 2) i podało, że nie dostrzegło obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego. Wywodziło SKO w Tarnowie, iż w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać zatrudnienie). Zaakcentowało, że realizowanie takiego obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na osobistych staraniach, ale może także na finansowaniu usług opiekuńczych. W ocenie Kolegium część obowiązków skarżącej mogli przejąć jej bracia, rodzeństwo, na którym spoczywa nie tylko obowiązek alimentacyjny, ale też moralny. Samo stwierdzenie, że pracują zawodowo czy zajmują się wnukami, nie mogło automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogli wesprzeć siostry (osobiście lub choćby finansowo) realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad chorą matką.

W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:

– art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

– art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;

– art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznej przyczyny rezygnacji z zatrudnienia przez odwołującą, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony.

Skarga żądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. Ponadto zawierała wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację zasadniczo zbieżną z tą zawartą w odwołaniu. Zaakcentowano, że matka skarżącej choruje na otępienie naczyniowe, niewydolność serca, grypę, chorobę Alzeimera, ból stawu, bezsenność oraz jaskrę, a opieka skarżącej nad matką zajmuje jej cały dzień.

W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

W piśmie z 15.12.2023 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, iż w dniu 13.12.2023 r. zmarła matka skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie naruszała ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu, nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała zatem oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Oceniając przyjęte przez organ administracji motywy zawarte w kontrolowanej decyzji, w pierwszej kolejności należy wskazać, iż Sąd nie podzielił wyrażonego przez SKO stanowiska, że z uwagi na to, iż gospodarstwo rolne stanowi współwłasność skarżącej oraz jej męża, a mąż jest zarejestrowany w systemie ewidencji producentów rolnych, można było przyjąć, że skarżąca i jej mąż nie zaprzestali prowadzenia gospodarstwa rolnego i mają możliwość uzyskiwania z niego dochodów. Dostrzec bowiem trzeba, że z oświadczeń skarżącej składanych w toku postępowania administracyjnego wynikała kategoryczna deklaracja, że nie pracuje ona w gospodarstwie rolnym męża. Powyższe, jak należy przyjmować, odnosiło się zarówno do wkładu fizycznego (tj. pracy fizycznej w tym gospodarstwie), jak też do zarządzania nim. W ocenie Sądu, z samego zaś faktu istnienia wspólności (współwłasności) gospodarstwa rolnego – nie sposób było jeszcze wywodzić, jak uczyniło to Kolegium w tej sprawie, że skarżąca jest zaangażowana w prowadzenie przedmiotowego gospodarstwa, tym bardziej wobec oczywistego faktu, że nie figuruje ona w ewidencji producentów rolnych. Okoliczność, iż status producenta rolnego ma mąż skarżącej, nie uprawniała jeszcze do sformułowania tezy o jakimkolwiek zaangażowaniu (pracy) skarżącej w to gospodarstwo. Mimo więc, iż niewątpliwie naiwnie brzmią twierdzenia skarżącej o ustnym dzierżawieniu gospodarstwa rolnego, to jednak w oparciu o akta sprawy, na podstawie których orzeka Sąd, nie sposób było jednak przyjmować, iż skarżąca realizuje pracę w spornym gospodarstwie, w szczególności wobec braku dowodów jasno wykazujących powyższą okoliczność.

Ogół natomiast okoliczności ocenianej sprawy nakazywał przyjąć, że trafne było stanowisko organu odwoławczego o braku występowania w przypadku skarżącej związku przyczynowo-skutkowego, w zaprezentowanym wyżej rozumieniu.

W ocenie Sądu, rozstrzygając sprawę organ odwoławczy prawidłowo oparł się na niewątpliwej okoliczności, iż poza skarżącą są jeszcze dwie inne osoby (bracia skarżącej) zobowiązane do alimentacji ich niepełnosprawnej matki, a po stronie tych osób nie zachodzą obiektywne okoliczności pozwalające przyjąć istnienie przeszkód we wsparciu skarżącej w opiece nad wymagającym pomocy rodzicem. Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22).

Zwrócić należy przy tym także uwagę na trafny pogląd wywiedziony przez NSA w wyroku z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22), w którym Sąd ten wprost akcentował, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że wymagający wsparcia niepełnosprawny, posiada jeszcze inne (poza wnioskodawcą) dorosłe dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad nim, do czego osoby te są zobowiązane zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Jak akcentował NSA w przywołanym wyroku, powyższe nie oznacza, że to Sąd wybiera, kto ma zapewnić opiekę niepełnosprawnemu, podkreśla jednak, że żądający świadczenia nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką.

W realiach rozpatrywanej sprawy dostrzec należy, iż rodzeństwo skarżącej (dwaj bracia – A. i W.) mieszkają w tej samej miejscowości, co skarżąca i ich niepełnosprawna matka. Jak celnie wskazał NSA w wyroku z 14 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 229/23) nie pozostaje bez wpływu na ocenę istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego to, czy w niewielkiej odległości od podlegającego opiece niepełnosprawnego rodzica mieszkają inne osoby zobowiązane do jego alimentacji (pozostałe jego dzieci). Ta bowiem okoliczność obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (podkreślenie Sądu).

Mając na uwadze przytoczone wyżej poglądy należy zauważyć, że mieszkający w tej samej miejscowości, co skarżąca oraz podlegający opiece rodzic – brat skarżącej A. jest emerytem, a zatem bez wątpienia dysponuje czasem, który może przeznaczyć na wsparcie siostry w opiece nad matką. Stan zdrowia tej osoby nie wyklucza przy tym możliwości włączenia się do opieki nad matką, skoro z akt jasno wynika, iż jest on zdolny do opieki nad wnukiem. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek alimentacyjny względem rodzica, wyprzedza taki obowiązek względem wnuka. Nadto, nie sposób doszukać się też jakichkolwiek obiektywnych przeszkód w partycypacji w opiece nad niepełnosprawną matką skarżącej – jej drugiego brata (W.), który – jak już wyżej wskazano – także zamieszkuje w tej samej miejscowości co skarżąca, a bliskość zamieszkania umożliwia mu niewątpliwie odciążanie siostry w opiece nad matką. Przytoczone wyżej uwarunkowania rodzinne prowadzą zatem do wniosku, że po stronie rodzeństwa nie istnieją przeszkody do tego, aby wszyscy zobowiązani do alimentacji niepełnosprawnego, tak zorganizowali konieczną opiekę, by żadne z nich nie musiało rezygnować z zatrudnienia.

Według Sądu, przy ocenie występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym, nieodzownym jest także uwzględnienie jeszcze innych, wynikających z akt uwarunkowań rodzinnych, w których funkcjonuje wymagająca opieki osoba niepełnosprawna. Z akt kontrolowanej sprawy wynika bowiem, iż z matką skarżącej mieszkają w jednym domu dwie jej wnuczki. Są one zatem domownikami niepełnosprawnej, które – siłą rzeczy – mają z nią codzienny i bezpośredni kontakt. Z uwagi na współzamieszkiwanie z niepełnosprawną, wskazane osoby są pierwszymi, które mogą udzielić stosownej pomocy osobie jej potrzebującej. Możliwości uzyskania przez skarżącą wsparcia w realizowanej opiece, a zapewnianego także przez domowników osoby niepełnosprawnej (osoby mieszkające z nią w jednym domu), nie sposób więc pomijać przy ocenie organizacji opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem, a zatem z perspektywy nieodzowności niepodejmowania aktywności zawodowej przez skarżącą.

Powyższe rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za nietrafne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.