Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 837/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: 134 par. 1, art. 64a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 1, art. 206
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89, art. 84 ust. 1, art. 83f ust. 1 pkt 3b i 4
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
article: art. 138 par. 2, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 16 pkt 65 lit. a
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. J., E. J., B. J. i M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. J., E. J., B. J. i M. J. solidarnie kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. J. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Wójt Gminy D., działając na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 1 i art. 85 ust. 1 – 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2020 r., poz. 55 ze zm.- dalej jako "u.o.p.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), wymierzył A. J. i E. J. oraz B. J. i M. J. solidarnie karę administracyjną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 47 sztuk drzew z gatunku: olcha szara (31 sztuk), grab pospolity (9 sztuk), czereśnia ptasia (5 sztuk), klon jawor (1 sztuka), buk pospolity (1 sztuka), zgodnie z załącznikiem do decyzji - tabelą nr [...], z działki o numerze ewidencyjnym [...] obręb K., Gmina D. (podzielonej w dniu 27 stycznia 2021 r. na działki o numerach [...] i [...], przy czym obszar objęty wycinką stanowi część działki nr [...]).

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 3 listopada 2020 r., po otrzymaniu zgłoszenia o wycince drzew na terenie działki nr [...] obręb K., przeprowadził oględziny, w wyniku których "stwierdził możliwość dokonania nielegalnej wycinki" drzew. Co prawda w dniu 11 sierpnia 2020 r. do organu wpłynęło zgłoszenie właścicieli tej działki jednak dotyczyło czyszczenia rowu melioracyjnego polegającego na wycince krzewin głogu oraz drobnej roślinności, zatem analizowany zakres wycinki przeprowadzonej na początku listopada 2020 r., znacząco wykroczył poza zakres tego zgłoszenia.

W oparciu o informację z rejestru gruntów organ ustalił, że obszar działki nr [...] obręb K., która została podzielona w dniu 27 stycznia 2021 r. na działki [...] i [...] w części stanowi grunty rolne (RIIIb, RIVa, RIVb), pastwiska (PsIV), lasy (LsVI) oraz grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych (Lzr-RIIIb). Większa część działki użytkowana jest rolniczo, w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się tereny rolne.

Ponadto organ ustalił, że przedmiotowa działka położona jest w obszarze chronionego krajobrazu "K. Pas Nadmorski". Zgodnie z zapisem zawartym w uchwale nr [...] Sejmiku Województwa Z. z dnia 15 września 2009 r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Zach. Nr 66, poz. 1804 z późn. zm.), na obszarze chronionego krajobrazu pn. "K. Pas Nadmorski", obowiązuje m. in. zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych (...).

W toku postępowania właściciele działki złożyli w dniu 1 grudnia 2020 r. oświadczenie, że celem wycinki krzewów i drzew było "odchwaszczenie jak i uatrakcyjnienie terenu", zaś prace jakie zlecili były zgodne z protokołem wydanym przez Urząd Gminy w D. z dnia 9 sierpnia 2020 r. Ponadto wyjaśnili, że nielegalne usunięcie drzew było skutkiem bezprawnego działania firmy "L. ", której zostały zlecone prace wycinkowe. Także podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w terenie dnia 9 grudnia 2020 r. właściciele nieruchomości potwierdzili cel wycinki podany w pisemnym oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2020 r.

Jak wskazał organ, w dniu [...] stycznia 2021 r. odbyła się rozprawa administracyjna, na którą stawili się A. J. oraz T. J. - pełnomocnik B. J.. Z przedstawionej przez A. J. chronologii wydarzeń wynikało, że część prac związanych z przedmiotową wycinką została wykonana przed zgłoszeniem zamiaru wycinki drzew z działki. W dniu 7 sierpnia 2020 r. T. J. dokonał częściowej zapłaty. A. J. przyznał, że od momentu zgłoszenia wycinki nie kontrolował zleconych prac i nie był na przedmiotowej nieruchomości. Stwierdził również, że głównym celem zlecenia było wyczyszczenie rowu melioracyjnego, zaś wycinka miała służyć przywróceniu do użytkowania rolniczego. Obecne na rozprawie strony stwierdziły, że właściciel firmy ". " miał trzymać się ustaleń z protokołu i przekroczył swoje uprawnienia.

Organ powołując się na treść art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy wyjaśnił, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Zgodnie zaś z art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy o ochronie przyrody - bez zezwolenia można usuwać zadrzewienia w przypadku przywracania gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.

Zdaniem organu, odstępstwo z art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy o ochronie przyrody dotyczy tylko nieruchomości, które w całości są nieużytkowane. Nie jest więc dopuszczalne usuwanie zadrzewień na podstawie tego przepisu z nieruchomości, która w części jest już użytkowana, np. zadrzewień rosnących na miedzy na pastwisku, lub wzdłuż rzek, czy rowów melioracyjnych - na gruncie rolnym, który w części jest już uprawiany.

Odnosząc się do kwestii odpowiedzialności za wycinkę organ nie podzielił stanowiska skarżących jakoby odpowiedzialność z tego tytułu ponosił właściciel firmy ". gdyż zdaniem organu nie znajduje to oparcia w materiale dowodowym.

Wyjaśnienia A. J., dotyczące ustalenia że właściciel firmy L. zajmie się uzgodnieniami w urzędzie gminy i załatwieniem formalności - nie znajdują potwierdzenia w pisemnym zleceniu, zaś wskazana osoba nie została ustanowiona pełnomocnikiem stron w przedmiotowej sprawie. Uzgodnione w dniu 7 sierpnia 2020 r. czynności na działce miały dotyczyć drzew o średnicy do 40 cm, a nie tylko krzewów czy drobnej roślinności, którą potem, tj. 11 sierpnia 2020 r. zgłoszono w gminie. Z samych wyjaśnień stron wynika, że zlecenie zostało podpisane i częściowo opłacone już 7 sierpnia 2020 r., następnie zostały one powiadomione o wycince i dopiero w dniu 11 sierpnia 2020 r. dokonano zgłoszenia zamiaru wycinki krzewów i drobnej roślinności z dna rowu melioracyjnego. W zgłoszeniu właściciele nie wymienili zieleni, na której wycięcie wymagana jest zgoda organu.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że dla przyjęcia odpowiedzialność posiadacza, czy właściciela urządzeń za zniszczenie czy wycięcie drzew i krzewów przez osobę trzecią wystarczy, że ww. wiedzieli o tym i na to się godzili. Przy czym nie musi to być wyraźne przyzwolenie na usunięcie drzew i krzewów czy wręcz nakazanie ich wycinki, wystarczy, że posiadacz przewidywał taką możliwość i na nią się godził. Zdaniem Wójta, w analizowanym przypadku, w którym właściciele działki objętej wycinką - zlecili pisemnie prace właścicielowi firmy ". " - nie może być mowy, o tym że o przedmiotowej wycince nie wiedzieli.

Organ nie podzielił stanowiska stron co do zasadności potraktowania dokonanej wycinki zieleni na podstawie art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy o ochronie przyrody jako legalnej. Deklarowany przez właścicieli cel wycinki mający sprowadzać się do przywrócenia nieużytkowanego gruntu rolnego do użytkowania rolniczego nie był powoływany ani w piśmie z dnia 11 sierpnia 2020 r. ani później przy podejmowanych czynnościach. Wskazany cel strony zadeklarowały dopiero przed samym wydaniem decyzji. Twierdzenia stron organ ocenił jako mało wiarygodne i skierowane na zwolnienie od odpowiedzialności za nielegalne wycięcie drzew. Wcześniej strony deklarowały bowiem, że powodem wycinki było "odchwaszczenie i uatrakcyjnienie terenu".

W ocenie organu, nawet gdyby deklarowany zamiar przywrócenie tego terenu do użytkowania rolniczego był prawdziwy, to ze względu na rodzaj znajdującej się tam roślinności oraz charakter terenu, wycinka nie byłaby możliwa w trybie opisanym w art. 83f ust 1 pkt 3b ww. ustawy o ochronie przyrody.

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez A. J. i E. J. oraz B. J. i M. J., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie sporne jest to czy strony wiedziały i godziły się na wycinkę drzew dokonaną przez R. S., czy też osoba trzecia przekroczyła granice zlecenia. Organ I instancji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych w tym zakresie. Kolegium za zasadne uznało przesłuchanie R. S. (prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowo Usługowe ". " R. S.) na okoliczność zakresu umowy z dnia [...] sierpnia 2020 r. i to w reżimie przewidzianym w k.p.a. Z uwagi na rozbieżności w stanowiskach stron co do zakresu prac, Kolegium za niezbędne uznało także przesłuchanie osób dokonujących wycinki. Zaznaczyło, że dotychczasowe ustalenia są niejednoznaczne. Z umowy wynika, iż R. S. miał wyciąć drzewa do średnicy 40 cm, a z ustaleń organu wynika, że wycięto też drzewa przewyższające ten parametr. Zatem istotne jest ustalenie czy R. S. dokonywał wycinki drzew przewyższających ten parametr za zgodą i wiedzą odwołujących czy też nie. Zdaniem Kolegium, powinny zostać także rozwiane wątpliwości czy w przedmiotowym przypadku wycinka drzew była dokonywana w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.

Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego od tej decyzji przez A. J. i B. J., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 197/22 uchylił zaskarżoną decyzję.

Jak wynika z uzasadnienia powyższego wyroku, w sprawie nie wykazano, aby zaktualizowały się przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Kolegium nie wykazało bowiem, aby organ I instancji dopuścił się takich uchybień proceduralnych, które mogłyby być uznane za podstawę do uchylenia wydanej przez niego decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Zdaniem wspomnianego Sądu, mając na uwadze zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy brak było podstaw do wymagania od tego organu podjęcia czynności polegających na przesłuchaniu R. S., jak też jego pracownika celem ustalenia, czy dokonana wycinka drzew o parametrze wyższym aniżeli ten wynikający z umowy, czyli powyżej 40 cm nastąpiła za wiedzą i zgodą właścicieli, w sytuacji gdy odnośnie tej kwestii wskazane osoby złożyły już oświadczenia, a pracownik firmy, zajmujący się wycinką nawet dwukrotnie wypowiedział się w tej sprawie. Ponadto, w razie powziętych wątpliwości co do złożonych oświadczeń organ II instancji mógł sam wezwać strony do złożenia dodatkowych zeznań. Jeżeli bowiem zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania wyjaśniającego, to w pierwszej kolejności organ odwoławczy powinien rozważyć zastosowanie art. 136 k.p.a. Podobnie za nieuzasadnione Sąd przyjął nakazanie w decyzji kasatoryjnej wyjaśnienia wątpliwości, czy w przedmiotowej sprawie wycinka drzew została dokonana w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. W powyższym zakresie w aktach sprawy znajdują się wyjaśnienia A. J. oraz B. J. zawarte w piśmie z dnia 1 grudnia 2020 r., zgodnie z którymi celem wycinki było "odchwaszczenie i uatrakcyjnienie terenu". Właściciele zmienili deklarowany wcześniej powód wycinki drzew dopiero na etapie rozprawy administracyjnej, która odbyła się w dniu 19 stycznia 2021 r., podczas której oświadczyli, że wycinka miała służyć przywróceniu terenu do użytkowania rolniczego. To, że wyjaśnienia składane przez poszczególne osoby są rozbieżne, a wyjaśnienia zainteresowanych określonym rozstrzygnięciem zmienne, nie musi oznaczać konieczności uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji.

Dodatkowo, Sąd zwrócił uwagę, że analizowana działka nr [...] (aktualnie podzielona na działki o numerach [...] oraz [...]) położona jest na obszarze chronionego krajobrazu. Zgodnie z zapisem § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego aktu, na obszarach, o których mowa w załączniku nr 2 do uchwały (obejmujących m.in. teren gminy D.), ustawodawca lokalny wprowadził zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie wynikają one z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej i zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego lub wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub napraw urządzeń wodnych.

Podnoszona przez organ odwoławczy wadliwość dokonanej przez Wójta oceny stanu faktycznego w zakresie legalności dokonanej wycinki wobec nieuwzględnienia powyższego zapisu aktu prawa miejscowego była co najmniej przedwczesna.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 2, art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, uchyliło decyzję organu I instancji w części, tj. co do punktu 2 i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w tej części (w pkt 1) oraz utrzymało decyzję organu I instancji w pozostałej części (w pkt 2 rozstrzygnięcia).

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że odwołanie nie ma usprawiedliwionych podstaw jednakże, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego punktu 2 zaskarżonego rozstrzygnięcia z uwagi na brak podstaw prawnych do rozstrzygania o terminie płatności kary.

Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody pozwalające organowi I instancji wymierzyć stronom karę administracyjną za wycinkę 47 drzew, na które to nie uzyskano stosownego zezwolenia. Organ dowiódł, że strony nie były w posiadaniu zezwolenia na wycinkę drzew z gatunku olcha – 31 sztuk, grab pospolity – 9 sztuk, czereśnia ptasia – 5 sztuk, klon jawor – 1 sztuka, buk pospolity – jedna sztuka, a jedynie dokonały zgłoszenia na wycinkę krzewów znajdujących się w rowie melioracyjnym. Z oświadczeń R. S. wynika, że jego pracownikom nakazano wycinkę drzew w szerszym zakresie niż wynikało to z pierwotnej umowy pisemnej z 7 sierpnia 2020 r. Powyższe potwierdził pracownik A. G.. Kolegium uznało oświadczenia wymienionych za wiarygodne bowiem są spójne i przekonywujące. Organ odwoławczy nie dał natomiast wiary twierdzeniom A. J. i B. J. co do przekroczenia przez R. S. zakresu zlecenia, wskazując, że wielokrotnie w swoich oświadczeniach i zeznaniach wymienieni podawali inny cel wycinki (początkowo odchwaszczenie i uatrakcyjnienie terenu, a potem przywrócenie terenu do użytkowania rolniczego). Skoro R. S. wykonywał polecenia właścicieli zatem to oni powinni ponosić odpowiedzialność za wycinkę drzew.

Organ zaznaczył, że nieruchomość stron leży w obszarze chronionego krajobrazu, na którym obowiązuje zakaz likwidowania zadrzewień śródpolnych jeżeli nie wynika z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej, zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego, wodnego, czy też budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub napraw urządzeń wodnych. Z tego względu, strony były zobligowane do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew, które były objęte ochroną prawa miejscowego. W ocenie Kolegium, wskazywany przez odwołujących zamiar wycinki drzew w celu przywrócenia działce nr [...] możliwości użytkowania rolniczego jawi się wprost jako przyczyna pozorna, podyktowana wyłącznie chęcią uniknięcia odpowiedzialności za nielegalną wycinkę drzew.

Kolegium uznało ponadto, że w niniejszej sprawie nie ziściły się przesłanki do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia i poprzestania na pouczeniu. Usunięcie drzew w ilości 47 sztuk z obszaru chronionego krajobrazu nie może być uznane za znikome naruszenie prawa z uwagi na to, że wycięte drzewa stanowią nieodzowną wartość przyrodniczą. Odstąpienie od wymierzenia kary byłoby w tym wypadku nie do pogodzenia z zasadami równości wobec prawa, a w szczególności wobec osób, które sumiennie występują o zgody na wycięcie drzew oraz uiszczają z tego tytułu opłaty.

E. J., A. J., M. J. i B. J. wnieśli od opisanej wyżej decyzji Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

- art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez brak ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności i brak przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w zakresie wystarczającym dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, np. poprzez wyjaśnienie okoliczności zgłoszenia czynu niezgodnego z prawem na Policję oraz przeprowadzenia czynności wyjaśniających na okoliczność rozmowy co do zakresu zleconej wycinki,

- art. 83f ust. 1 pkt 3b) oraz art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody (dotyczących uzyskania zezwolenia) poprzez brak zastosowania,

- art. 189f) k.p.a. poprzez brak ustaleń w zakresie przesłanek umożliwiających odstąpienie od wykonania kary.

Strony podniosły, że oświadczenie A. G. (pracownika R. S.) o tym, że właściciel działki przy pierwszym spotkaniu kazał wyciąć wszystkie drzewa zostało złożone w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ administracji publicznej w zwykłej formie pisemnej i nie zawiera oświadczenia złożonego pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Ponadto, przedsiębiorca wprost w umowie zobowiązywał się do wycinki zgodnie z uzyskanym pozwoleniem, które w domyśle, miał uzyskać, co jednak nie nastąpiło. Powyższe oznacza, że R. S. dokonał czynności na własny rachunek i odpowiedzialność.

Skarżący dodali, że przepisów art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, dotyczących uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew, z uwagi na treść art. 83f ust. 1 pkt 3b) tej ustawy nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Na terenie przedmiotowej nieruchomości zlokalizowane są grunty rolne klasy RIIIb, RIVa oraz Ps. Grunty, na których zlokalizowane były usunięte drzewa zostały przywrócone do użytkowania rolniczego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko zawarte

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie choć z innych powodów niż te które w niej wskazywano.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (skarżący A. J. wyraził wolę uczestnictwa w rozprawie prowadzonej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku – w piśmie z dnia 1 grudnia 2022 r.).

Kontroli Sądu podlega decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. uchylająca decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] lutego 2021 r. w części tj. co do punktu 2 i umarzająca postępowanie w tej części oraz utrzymująca tę decyzję w pozostałej części – dotyczącej wymierzenia A. i E. J. oraz B. i M. J. solidarnie, administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 47 sztuk drzew z gatunku: olcha szara (31 sztuk), grab pospolity (9 sztuk), czereśnia ptasia (5 sztuk), klon jawor (1 sztuka), buk pospolity (1 sztuka), zgodnie z załącznikiem do decyzji - tabelą nr 1, z działki o numerze ewidencyjnym [...] obręb K., Gmina D. (podzielonej w dniu [...] stycznia 2021 r. na działki o numerach [...] i [...], przy czym obszar objęty wycinką stanowi część działki nr [...]).

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r., poz. 916).

Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy, usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek:

1) posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości;

2) właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 i 2320 oraz z 2021 r. poz.1509 i 2459), zwanej dalej "Kodeksem cywilnym" - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń.

Z kolei w myśl art. 88 ust. 1 pkt 1 wspomnianej ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia.

Zasady ustalenia wysokości kary określono w art. 89 tej ustawy wskazując m.in.,

że administracyjną karę pieniężną, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.

Jednocześnie w art. 83f) ust. 1 pkt 4 przewidziano, że przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów na plantacjach lub w lasach w rozumieniu ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, zaś zgodnie z pkt 3b) tego ustępu, nie znajdują one zastosowania również do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.

W niniejszej sprawie bezspornym jest przy tym, że z terenu nieruchomości należącej do skarżących – tj. działki nr [...] obręb K. (po podziale tej działki jest to część działki nr [...]) wycięto 47 sztuk drzew o wymiarach wskazanych w załączniku do decyzji, jak również, że strony nie posiadały na wycinkę drzew zezwolenia, zaś dokonane w dniu 11 sierpnia 2020 r. zgłoszenie dotyczyło jedynie czyszczenia rowu melioracyjnego polegającego na wycince krzewin głogu oraz drobnej roślinności. Dodatkowo, w protokole "przeprowadzonej wizji terenowej" z dnia 18 sierpnia 2020 r. "zezwolono na usunięcie drzew do 50 cm w obwodzie mierzonym na wysokości 5 cm", ze wskazaniem, że "w przypadku topoli, wierzby i klonu obwód ten wynosi 80 cm".

Według skarżących, wycinka została dokonana samowolnie bez zgody stron, przez prowadzącego zawodowo działalność m.in. w zakresie wycinki drzew – R. S. wobec czego to on powinien ponosić odpowiedzialność z tego tytułu. Ponadto, wycinka miała na celu przywrócenie gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, a zatem w myśl art. 83f ust. 1 pkt 3b) ustawy o ochronie przyrody nie wymagała zezwolenia.

Natomiast w ocenie organu wycinka wspomnianych drzew nie była możliwa bez zezwolenia bowiem rosły one na terenie chronionego krajobrazu, a wskazywany przez strony zamiar przywrócenia działce nr [...] użytkowania rolniczego jawi się jako pozorny, z uwagi na wcześniejsze powoływanie się na potrzebę jedynie odchwaszczenia i uatrakcyjnienia terenu. Zdaniem Kolegium niewątpliwym jest także, że wycinka nastąpiła na polecenie właścicieli działki.

Zdaniem Sądu, aby rozstrzygnąć czy organ zasadnie nałożył na strony karę pieniężną o jakiej mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody niezbędne jest w pierwszym rzędzie ustalenie czy na usunięcie przedmiotowych drzew wymagane było zezwolenie w rozumieniu przepisów tej ustawy.

Z uwagi na niepełny materiał dowodowy jednoznaczna odpowiedź na to pytanie w chwili obecnej nie jest możliwa. Jak wynika bowiem z dołączonej do akt administracyjnych mapy (k. 42), na działce nr [...] znajdują się nie tylko grunty orne klasy RIIIb oraz RIVa, ale także Lasy (Ls). Na mapie jedynie orientacyjne zaznaczono miejsce, na którym dokonano wycinki, brak jest w tej części stosownego oznaczenia pozwalającego na stwierdzenie, czy jest to teren lasu czy też są to grunty orne.

Tymczasem jak już wspomniano, zgodnie z treścią art. 83f pkt 4 ustawy o ochronie przyrody, przepisów dotyczących zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów nie stosuje się do drzew lub krzewów na plantacjach lub w lasach w rozumieniu ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach.

Powyższa kwestia jest zatem kluczowa dla sprawy i to niezależnie od tego, że wspomniany teren objęty został uchwałą nr [...] Sejmiku Województwa Z. z dnia [...] września 2009 r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu.

Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 pkt 3, na obszarach, o których mowa w załączniku nr 2 do uchwały wprowadza się zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie wynikają one z potrzeby ochrony przciwpowodziowej i zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego lub wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub naprawy urządzeń wodnych. Przepis ten, na który powołuje się także organ, obejmuje zadrzewienia śródpolne jednak nie dotyczy lasów.

Co więcej nawet ustalenie, że sporny teren nie stanowi terenu lasu, nie przesądzałoby jeszcze o potrzebie uzyskania zezwolenia na wycinkę przedmiotowych drzew. Z uwagi na treść zacytowanego wyżej przepisu istotnym byłoby ustalenie czy wycinka drzew nie wynikała z potrzeby utrzymania urządzeń wodnych. Jak wskazano bowiem w protokole "wizji terenowej" z dnia 19 sierpnia 2020 r. – zezwolono na usunięcie drzew "rosnących wzdłuż rowu melioracyjnego", stanowiącego urządzenie wodne (zgodnie z treścią art. 16 pkt 65 lit. a) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625), przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym: urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy). Pomimo zatem objęcia terenu ochroną, uchwała nie wykluczyła możliwości wycinki drzew w celu utrzymania urządzeń wodnych, które na działce nr [...] się znajdują.

Na marginesie dodać też należy, że uchwała ta przewiduje możliwość likwidowania zadrzewień śródpolnych również w wypadku gruntów rolnych. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 3 lit. a) tej uchwały, na części obszarów chronionego krajobrazu, o których mowa w załączniku nr 2, będących gruntami rolnymi, nie wprowadza się zakazu likwidowania zadrzewień śródpolnych obejmujących drzewa i krzewy do 20 lat niestanowiące siedlisk przyrodniczych w rozumieniu rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 r.

Z uwagi na powyższe kwestia wyjaśnienia na jakim faktycznie terenie dokonano wycinki przedmiotowych drzew ma bezsprzecznie kluczowe znaczenie. Wątpliwości w tym zakresie nie wyjaśniają przy tym zapisy obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy D. bowiem działka nr [...] położona jest na terenie oznaczonym symbolem RO-1 – (tereny produkcji rolnej), przeznaczonym dla zabudowy i zagospodarowania związanego z produkcją rolną i agroturystyką z dopuszczeniem zalesień (§ 57 ust 1 uchwały nr [...] Rady Gminy D. z dnia 30 czerwca 2005 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy D. na całym obszarze z wyłączeniem działek: obręb C.: nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb B.: nr ew. [...], [...], [...], [...], obręb K.: nr ew. [...], [...], [...], obręb Z.: nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]).

Jednocześnie do akt nie załączono ani wypisu z rejestru gruntów ani mapy, na podstawie których możliwe byłoby jednoznaczne stwierdzenie, czy fragment działki na którym rosły przedmiotowe drzewa stanowi grunty orne czy też lasy.

Rozpoznając obecnie sprawę, Sąd miał też na uwadze okoliczność, że wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r. Wojewódzki w Szczecinie uchylił wcześniejszą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. którą uchylono w całości decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] lutego 2021 r. przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Wyrok ten został jednak wydany po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego w oparciu o treść art. 64a p.p.s.a. Rozpoznając sprzeciw od tej decyzji, Sąd oceniał jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. nie odnosząc się do meritum sprawy oraz innych ewentualnych naruszeń prawa procesowego. Jego rolą było bowiem wyłącznie dokonanie oceny czy zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a., czy w realiach tej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty.

Oceniając przyczyny wydania tejże decyzji, Sąd stwierdził, że nie wykazano, aby zaktualizowały się przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie wspomnianego przepisu. Kolegium nie wykazało bowiem, aby organ I instancji dopuścił się takich uchybień proceduralnych, które mogłyby być uznane za podstawę do uchylenia wydanej przez niego decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając wówczas sprawę Sąd nie analizował zatem tych kwestii, co do których istotne wątpliwości powziął Sąd w składzie orzekającym aktualnie.

Nie czyniąc powyższych okoliczności przedmiotem ustaleń organy w konsekwencji w rozpoznawanej sprawie nie rozważyły całokształtu stanu faktycznego sprawy i nie wyjaśniły okoliczności istotnych w sprawie z punktu widzenia zaistnienia przesłanek do wydania decyzji określonej w art. 88 ustawy o ochronie przyrody.

Z uchybieniem przepisom art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. nie ustalono przede wszystkim, czy w tym wypadku w ogóle ma zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, czy usunięcie spornych drzew wymagało uzyskania zezwolenia w rozumieniu wspomnianego przepisu.

Wskazane uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Konsekwencją zaś niepełnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego jest też wadliwe zastosowanie przepisu art. 83 oraz art. 88 ustawy o ochronie przyrody. Tylko bowiem do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego możliwe jest zastosowanie właściwej normy prawa materialnego (jego subsumcja). Organy obu instancji przedwcześnie ustaliły istnienie wobec skarżących obowiązku uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew o jakim mowa w art. 83 tej ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawioną przez Sąd argumentację, w tym przede wszystkim wyjaśnić, czy do wycinki drzew na spornym terenie ma zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a uwzględniając wysokość uiszczonego solidarnie przez E. i A. J. oraz M. i B. J. wpisu od skargi, a także w pkt 3 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 206 p.p.s.a., uwzględniając wysokość opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) oraz jedną dziesiątą ([...] zł) wynagrodzenia radcy prawnego, wynikającego z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Sąd uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy zachodzą okoliczności szczególne, uzasadniające zastosowanie art. 206 p.p.s.a., który stanowi, że sąd w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu, ustalonej w celu pobrania wpisu. Przywołany przepis dopuszcza możliwość tzw. miarkowania przy zasądzaniu zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego. Zastosowanie tej normy ustawowej pozostawione zostało uznaniu sądu orzekającego i swobodnej ocenie w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd wziął pod uwagę, że w niniejszej sprawie pełnomocnik podjął działanie dopiero w dniu rozprawy, natomiast wcześniej nie dokonywał żadnych czynności, nie sporządził ani skargi ani jakichkolwiek pism czy odpowiedzi na zobowiązania sądu. Strona czynności te podejmowała samodzielnie, przy czym pełnomocnik popierając skargę wniesioną przez A. J. nie podniósł żadnych nowych okoliczności, zaś skarga została uwzględniona przez Sąd z innych powodów niż te, które wskazano w skardze.