Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 310/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12a, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 23a ust. 9
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 stycznia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3643/2023/25236 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 6 listopada 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 6 listopada 2023 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 12a, art. 20 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 30 ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7, ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) skierowaną do M. P. (dalej: Strona, Skarżąca):

- w pkt 1 decyzji – ustalono, iż w okresie od 1 lutego 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. oraz od 1 sierpnia 2018 r. do 31 października 2018 r. Strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w wysokości 570,00 zł w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę K. F. w wysokości 95,00 zł miesięcznie przyznanego na podstawie decyzji ostatecznej nr [...] z dnia 19 października 2017 r.,

- w pkt 2 decyzji – zobowiązano Stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 570,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż okolicznością powodującą utratę prawa do świadczeń rodzinnych w wymienionym okresie był fakt, iż córka K. stała się pierwszym dzieckiem uprawnionym do zasiłku rodzinnego, ponieważ na mocy decyzji nr [...] z dnia 21 października 2022 r. Wojewoda Śląski odmówił w powyższym okresie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: J. P. i M. P. Wyjaśnił, iż na podstawie decyzji ostatecznej z dnia 19 października 2017 r. nr [...] ustalono na wniosek Strony z dnia 31 sierpnia 2017 r. prawo do świadczeń rodzinnych:

- na syna M. P. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 124,00 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2018 r. w wysokości 100,00 zł,

- w postaci zasiłku rodzinnego na córkę J. P. w kwocie 124,00 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2018 r. w wysokości 100,00 zł,

- w postaci zasiłku rodzinnego na córkę K. F. w kwocie 95,00 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad jednym dzieckiem w kwocie 80,00 zł w okresie od 1 listopada 2017 r. do 6 listopada 2017 r. i dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 95,00 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.

Następnie z uwagi na fakt, iż od 1 lutego 2018 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego na dzieci: J. P. i M. P. uchylono decyzję pierwotną w części dotyczącej uprawnień do świadczeń rodzinnych.

W dniu 7 listopada 2022 r. wpłynęła do organu wskazana już decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 21 października 2022 r. przyznająca świadczenia rodzinne na dzieci: M. P. i J. P. w okresie do 1 maja 2018 roku do 31 lipca 2018 r. jednocześnie odmawiająca prawa do świadczeń rodzinnych na ww. dzieci w okresie od 1 lutego 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. oraz od 1 sierpnia 2018 r. do 31 października 2018 r. Wobec tego, iż w ww. okresie odmówiono Stronie prawa do wymienionych świadczeń rodzinnych, Stronie nie przysługiwało w tym okresie prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę K. F., która stała się pierwszym dzieckiem uprawnionym do zasiłku rodzinnego, a jak stanowi art. 12a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka na trzecie i na następne dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego. Organ końcowo wskazał, iż ustalona kwota to iloczyn miesięcznie pobieranych nienależnie świadczeń rodzinnych oraz liczby miesięcy (95,00 zł x 6 miesięcy). Decyzja została doręczona w dniu 10 listopada 2023 r.

W odwołaniu wniesionym w ustawowym terminie Odwołująca się, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazała, iż rodziną wielodzietną są osoby, które mają zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych zdolność tworzenia rodziny, a ponadto zgodnie z art. 3 ust. 16a tej ustawy wychowują co najmniej troje dzieci. Podkreśliła, iż w świetle tej definicji Strona tworzy rodzinę wielodzietną, gdyż wychowuje trójkę dzieci. Podkreśliła, że spełniła wszystkie warunki ubiegania się o zasiłek rodzinny, skutkiem czego zasiłek ten otrzymała, a następnie dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Zwróciła uwagę, że w przypadku tego dodatku, pomoc publiczna przypisana jest do dziecka wychowywanego jako trzecie, czwarte i kolejne z pominięciem pierwszego i drugiego, na które dodatek ten nie przysługuje. I to wyłącznie na to trzecie, czwarte i kolejne dziecko powinien przysługiwać zasiłek rodzinny, co ma miejsce w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/3643/2023/25236 z dnia 11 stycznia 2024 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania i przywołaniu podstawy normatywnej rozstrzygnięcia, organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy w sposób zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie wystąpiła przesłanka skutkująca powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ w związku z decyzją Wojewody Śląskiego Nr 7526/PSXII/2022 z dnia 21 października 2022 r., nie przysługiwało w ww. okresie na K. F. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, gdyż stała się ona pierwszym dzieckiem uprawnionym do zasiłku rodzinnego. Kolegium wyjaśniło, iż nie jest wystarczające, aby dana rodzina ubiegająca się o zasiłek rodzinny miała troje dzieci, konieczne jest bowiem spełnienie warunku uprawnienia do zasiłku rodzinnego na te dzieci. Decyzja została doręczona w dniu 16 stycznia 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nadanej w ustawowym terminie, w dniu 14 lutego 2024 r.), zarzuciła opisanej wyżej decyzji organu odwoławczego naruszenie:

1) art. 17 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., polegające na ich niezastosowaniu i tym samym naruszeniu przepisów o właściwości poprzez uznanie, iż organem wyższego stopnia jest Kolegium, podczas gdy organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody jest Minister Rodziny i Polityki,

2) art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428), polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu w sytuacji, gdy przepis ten ma zastosowanie w sprawach wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., a nie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń,

3) art. 65 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieprzekazanie przez Kolegium odwołania do organu właściwego tj. wyższego stopnia jakim w stosunku do wojewody jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości i rozważenie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji w całości, ewentualnie umorzenie postępowania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Podała, iż art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze - ale przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą tego przepisu, a zatem ma tu zastosowanie reguła ogólna wynikająca z art. 17 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a. Zdaniem Skarżącej Kolegium powinno zastosować art. 65 k.p.a. - jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, ponawiając stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zauważył, że zgodnie z art. 17 pkt 1 k.p.a. organem wyższego stopnia w stosunku do Prezydenta Miasta R. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, a więc organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. z dnia 6 listopada 2023 r. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, a nie - jak twierdzi pełnomocnik strony skarżącej - Minister Rodziny i Polityki Społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Sądy administracyjne nie orzekają bowiem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego.

Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że kwoty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej za okres wskazany w sentencji decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 12a tej ustawy, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 1). Dodatek przysługuje w wysokości 95,00 zł miesięcznie na trzecie i na następne dzieci uprawnione do zasiłku rodzinnego (ust. 2). Należy zauważyć, że nie każda rodzina wielodzietna w rozumieniu potocznym będzie rodziną wielodzietną w rozumieniu przepisów tej ustawy. Podkreśla się, że komentowany dodatek ma na celu wspieranie rodzin wielodzietnych w rozumieniu ustawy, przy czym pomocą publiczną w formie omawianego dodatku objęte jest tylko dziecko trzecie i kolejne dzieci, i tylko do zasiłku rodzinnego na te dzieci organ właściwy może przyznać przedmiotowy dodatek (zob. A. Kawecka w: K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023). Dodatek ten ma charakter akcesoryjny, co oznacza, że może być przyznany tylko temu, kto jest uprawniony do zasiłku rodzinnego, i jako jeden z dodatków do zasiłku rodzinnego stanowi jedynie dopełnienie realizacji pomocy finansowej państwa, jaką są zasiłki rodzinne. Zatem w przypadku braku prawa do zasiłku rodzinnego nie można mówić o prawie do określonego dodatku. Określenie rodziny wielodzietnej jest pojęciem węższym i za rodzinę wielodzietną może być uznana rodzina, w przypadku gdy w jej skład wchodzi co najmniej troje dzieci spełniających warunki do uzyskania na nie zasiłku rodzinnego (zob. M. Lewandowicz-Machnikowska w: R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz–Machnikowska, Świadczenia rodzinne..., s. 164). Rodzina jest zatem rodziną wielodzietną w rozumieniu ustawy, gdy w rodzinie co najmniej na trójkę dzieci pobierany jest zasiłek rodzinny. Nie jest zatem wystarczające, aby dana rodzina ubiegająca się o zasiłek rodzinny miała troje dzieci, konieczne jest bowiem spełnienie warunku uprawnienia do zasiłku rodzinnego na te dzieci (zob. Ł. Maszewski w: Świadczenia rodzinne..., red. P. Rączka, komentarz do art. 12a, s. 279 w: K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023).

Skoro w odniesieniu do syna M. P. oraz córki J. P. za okresy wyszczególnione w decyzji z dnia 21 października 2022 r. nr [...] tj. w okresie od 1 lutego 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. i od 1 sierpnia 2018 r. do 31 października 2018 r., odmówiono prawa do zasiłku rodzinnego, to tym samym w ww. okresie dzieci te nie mogą być uwzględniane przy obliczeniu ilości dzieci w rodzinie, zatem rodzina ta nie stanowiła rodziny wielodzietnej na gruncie przepisów mających zastosowanie w sprawie. W konsekwencji zawężenie kręgu dzieci, którym w rodzinie w danym okresie zasiłkowym przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego, powodujące, że tych uprawnionych dzieci jest mniej niż troje, skutkuje utratą uprawnienia do powyższego dodatku. Nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw przeciwna argumentacja formułowana jeszcze na etapie postępowania przed organem odwoławczym.

Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 1 omawianej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 1 tego przepisu, który stał się podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek: zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone; osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21, P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest zatem świadomość o braku prawa do jego pobierania, poprzedzona uprzednim pouczeniem w tym przedmiocie.

Stosownie do akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do tego zasiłku oraz dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej zostało przyznane Stronie na mocy decyzji organu z dnia 19 października 2017 r. nr [...] (karta nr 44 akt administracyjnych). Następnie wobec informacji, że w sprawie uprawnień Strony do wskazanych zasiłków oraz dodatków, od 1 lutego 2018 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do dzieci J. P. i M. P., organ decyzją z dnia 14 lipca 2022 r. nr [...] uchylił własną decyzję z dnia 19 października 2017 r. przyznającą zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do tego zasiłku w części dotyczącej przyznanych uprawnień rodzinnych na dzieci: M. P. i J. P. za okres od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 31 października 2018 r., wskazując na właściwość rzeczową wojewody (karta nr 65 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia 21 października 2022 r. nr 7526/PSXII/2022 Wojewoda Śląski przyznał w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 lipca 2018 r. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci: M. P. i J. P., natomiast odmówił w okresie od 1 lutego 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. i od 1 sierpnia 2018 r. do 31 października 2018 r. (karta nr 79 akt administracyjnych).

W związku z takim rozstrzygnięciem Wojewody, organ decyzją objętą niniejszym postępowaniem ustalił, iż w ww. okresie Strona pobrała nienależne świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Wydane w sprawie decyzje organów rozpoznających sprawę nie naruszają przepisów o właściwości. Zgodnie z przywołanym tokiem sprawy, zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dotyczyło wyłącznie dzieci: J. P. i M. P., także decyzja Wojewody z dnia 21 października 2022 r. dotyczyła jedynie prawa do świadczeń rodzinnych na ww. dzieci. Natomiast dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej dotyczył trzeciego dziecka – K. F. W oparciu o treść art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, należało stwierdzić, iż prawo do dodatku dla rodziny wielodzietnej nie jest tego rodzaju sprawą. To nie wojewoda był w rozpoznawanej sprawie organem właściwym w pierwszej instancji. Decyzja Prezydenta Miasta zapadła w rozpoznawanej sprawie jest jedynie konsekwencją decyzji wojewody o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego – wobec brzmienia art. 12a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Niezasadne pozostają zatem zarzuty skargi w kwestii właściwości organu.

Z uzasadnień decyzji organów administracji publicznej nie wynika natomiast, że organy w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych badały okoliczność dotyczącą stanu świadomości Strony. Brak bowiem jakichkolwiek rozważań, czy pobranie w ww. okresie świadczenia nastąpiło w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego.

Uwzględniając poczynione wyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia, czy Skarżąca w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji pobierała dodatek w sposób świadomy w tym znaczeniu, że zdawała sobie sprawę, iż świadczenie to jej nie przysługuje, a co z tym związane czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż miała świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19), konieczna stała się analiza zastosowanych w sprawie pouczeń, na gruncie rozpoznawanej sprawy – pouczenia zawartego w treści decyzji z dnia 19 października 2017 r. Zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12, z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2814/16, z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1870/21). Organy nie rozważały natomiast kwestii, czy w istocie Skarżąca przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrała. Organy orzekające w sprawie nie odniosły się do kwestii oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o okolicznościach mających wpływ na kwestię uprawnienia do przyznanego dodatku, nie zwróciły uwagi na zawarte w decyzji pouczenie, ani też nie oceniły czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" Strony i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego. Powyższe pozostaje w związku z zasadą prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także zasadą informowania stron określoną w art. 9 k.p.a.

Uwzględniając przywołaną już regulację art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnił wskazane naruszenie prawa, pomimo, że nie zostało ono objęte zarzutami wniesionej skargi. Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustali czy pobrany dodatek w spornym okresie nosi znamiona nienależnie pobranego w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika Strony będącego adwokatem ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.).

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.