Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 52/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SENTENCJA

Dnia 6 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2022 roku nr UP-941/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 10 października 2022 roku o nr 2154/2022, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz K. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 2 grudnia 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 10 października 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania C. Sp. z o.o.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

C. Sp. z o.o. prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...]. W związku z tym, że spółka nie wywiązywała się z obowiązku opłacenia składek na jej koncie powstały zaległości. W okresie, kiedy powstało zadłużenie – K. K. pełniła funkcję Prezesa Zarządu.

17 czerwca 2022 r. ZUS wydał decyzję, którą przeniósł na K. K. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek spółki C Sp. z o.o. za okres kiedy strona pełniła funkcję Prezesa Zarządu. Decyzja jest prawomocna od 22 lipca 2022 r.

25 lipca 2022 r. wpłynął do ZUS wniosek K. K. o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z 17 czerwca 2022 r. Strona podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji, ponieważ samotnie wychowuje 11-letniego syna z niepełnosprawnością, nie jest w stanie podjąć pracy, ponieważ syn wymaga opieki. Jedynym źródłem utrzymania strony są zasiłki opiekuńcze przyznane z powodu choroby dziecka. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że z trudem zapewnia podstawowe potrzeby dziecka, które wymaga nieustannej opieki, uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych i dodatkowych zajęciach dydaktycznych. Oznajmiła, że syn ma orzeczenie o niepełnosprawności z powodu epilepsji oraz chorób psychicznych, w związku z tym ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne oraz zasiłek pielęgnacyjny. Syn strony ma także orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania, które są od lat przyznawane z powodu ograniczeń w funkcjonowaniu zwłaszcza z powodu afazji i nawracających napadów epileptycznych, z tego powodu syn musi być pod nieustanną opieką. Strona dodała, że spółka, w której była prezesem została założona w 2013 r., na początku jej drogi zawodowej, w czasie kiedy studiowała Zarządzanie i Marketing, z myślą, że będzie samodzielnie prowadzić firmę po skończeniu studiów. Jednak z powodów zdrowotnych syna nie była w stanie pracować, ani zarządzać firmą. Strona oświadczyła, że z mężem żyje w separacji praktycznie od momentu, gdy rozpoczęły się problemy z synem, więc nie może liczyć na jego pomoc w zakresie opieki. Oznajmiła, że nie mieszka z mężem i jest w nieformalnej separacji, ma podpisaną umowę przedmałżeńską o odrębności majątkowej. Wnioskodawczyni wskazała nadto, że w związku z problemami zdrowotnymi syna i brakiem możliwości wykonywania przez nią pracy, faktyczny zarząd w spółce C. pełnił jej ojciec M. K., który prowadził spółkę C1 Sp. z o.o., od której to spółka C. wydzierżawiała obiekt i sprzęty do prowadzenia swojej działalności. Były to spółki powiązane współzależne, więc ojciec strony sprawował nadzór i faktyczny zarząd nad obiema spółkami. Formalnie zarząd w spółce C. został zmieniony w 2019 r., kiedy to stało się już pewne, że strona nie będzie mogła wrócić do pracy zawodowej. Wnioskodawczyni poinformowała, że zadłużenie spółki powstało w okresie, w którym faktycznie nie zarządzała spółką i nie jest w stanie z otrzymywanych zasiłków spłacić zobowiązania powstałego w tamtym okresie. Nadmieniła także, że nie posiada żadnego majątku osobistego, nieruchomości i żadnych wartościowych ruchomości.

Decyzją z 10 października 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek wynikających z decyzji z 17 czerwca 2022 r. orzekającej o odpowiedzialności K. K. za zobowiązania płatnika C. Spółka z o.o. w łącznej kwocie 87 564,17 zł, w tym z tytułu:

a) ubezpieczenia społecznego - w łącznej kwocie 71 609,58 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/2017 - 09/2017, 11/2017 - 02/2019 w kwocie 40 583,98 zł,

- odsetek za zwłokę w kwocie 14 242,00 zł naliczonych na dzień 25 lipca 2022 r. przypadających od ww. składek,

- odsetek za zwłokę w kwocie 10 853,00 zł naliczonych na dzień 25 lipca 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/2017 - 09/2017, 11/2017 - 02/2019,

- kosztów egzekucyjnych za okres 06/2017, 09/2017, 02/2018, 04/2018, 08/2018 - 09/2018,11/2018 - 02/2019 w kwocie 5 930,60 zł,

b) ubezpieczenia zdrowotnego w kwocie 7 689,30 zł, w tym z tytułu:

- odsetek za zwłokę w kwocie 6 207,00 zł naliczonych na dzień 25 lipca 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/2017 - 09/2017, 11/2017 - 02/2019,

- kosztów egzekucyjnych za okres 06/2017, 09/2017, 02/2018, 04/2018, 07/2018 - 09/2018,11/2018 - 02/2019 w kwocie 1 482,30 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w łącznej kwocie 8 265,29 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/2017 - 09/2017,11/2017 - 02/2019 w kwocie 5 759,49 zł, - odsetek za zwłokę w kwocie 2 021,00 zł naliczonych na dzień 25 lipca 2022 r. przypadających od ww. składek,

- kosztów egzekucyjnych za okres 06/2017, 09/2017, 02/2018, 04/2018, 07/2018 - 09/2018, 11/2018 - 02/2019 w kwocie 484,80 zł.

27 października 2022 r. K. K. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada majątku oraz sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem. Podkreśliła, że wszczęcie w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego będzie bezcelowe. Poinformowała, że organ prawidłowo ustalił, że pobiera jedynie świadczenia socjalne, ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 2.200,00 zł, samodzielnie wychowuje małoletniego syna z orzeczoną niepełnosprawnością (wymagającego szeregu różnych terapii oraz specjalistycznej opieki) oraz z uwagi na konieczność opieki nad synem nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Podniosła, że organ pomimo wskazania ww. okoliczności nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Strona podkreśliła, że w jej przypadku potencjalne wszczęcie egzekucji będzie skutkowało oczywistą jej bezskutecznością, ponieważ nie posiada żadnego majątku. Podniosła, że organ nie dokonał żadnej oceny ewentualnego postępowania egzekucyjnego i jego skuteczności. Oznajmiła, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Pabianicach M. K. wszczęła postępowanie egzekucyjne, którego K. K. jest stroną, a w ramach którego wierzyciel dochodzi zapłaty kwoty wraz z odsetkami w łącznej wysokości 2.000.000,00 zł oraz postępowanie jest aktualnie zawieszone. Podkreśliła, że wszelkie dostępne środki przeznacza na utrzymanie syna oraz jego rehabilitację i terapię. Oznajmiła, że samotnie wychowuje syna co wyklucza podjęcie pracy zarobkowej oraz od kilku lat mieszka w niewielkim mieszkaniu opiekując się dzieckiem. Poinformowała, że nie posiada udziałów w spółkach, nieruchomości oraz ruchomości oraz dodała, że sytuacja życiowa uniemożliwia jej spłatę należności w układzie ratalnym.

Przywołaną na wstępie decyzją z 2 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 10 października 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania C. Sp. z o.o.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 25 lipca 2022 r. wynika, że strona jest zamężna, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy. Wnioskodawczyni pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 314,00 zł netto miesięcznie, korzysta ze świadczenia wychowawczego 500+ w wysokości 500,00 zł miesięcznie, świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł netto miesięcznie. Strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 11-letnim synem F. O.-K., ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat - 450,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 175,00 zł, kosztów leczenia - 1.400,00 zł oraz innych - 150,00 zł, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności, posiada sprzęt gospodarstwa domowego o łącznej wartości 2.500,00 zł. W małżeństwie wnioskodawczyni panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz nieformalna separacja.

Dalej Zakład wskazał, że na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że od 22 marca 2019 r. strona jest zgłoszona do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki i pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie. Strona nie jest właścicielką nieruchomości, nie jest właścicielką ruchomości, postępowanie egzekucyjne wobec strony nie zostało wdrożone, a okres dochodzenia należności na podstawie art. 24 ust 5d u.s.u.s. jeszcze nie upłynął.

Następnie przytaczając treść art. 28 ust. 2 i art. 30 u.s.u.s. organ odwoławczy podniósł, iż przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Wobec faktu, że wniosek dotyczy zaległości, za które K. K. odpowiada na podstawie wydanej decyzji o odpowiedzialności, przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w tej sprawie. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można bowiem zdaniem organu stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności wobec strony za zobowiązania Spółki nie zostało wdrożone.

Zakład wskazał, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 84/16 postępowanie w przedmiocie umorzenia ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ bada, czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują to organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności. Natomiast w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia organ przystępuje do drugiego etapu, a więc w tym etapie ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie wybrane przez siebie orzeczenie.

Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że strona powołała się na trudną sytuację zdrowotna syna oraz fakt opieki nad nim. Do akt sprawy przedłożyła obszerną dokumentację dotyczącą stanu zdrowia swojego dziecka, w tym orzeczenie o niepełnosprawności oraz o potrzebie indywidualnego nauczania oraz kształcenia. Jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do działania wyłącznie w granicach prawa i przyznanych mu przez ustawodawcę kompetencji. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednak przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) dotyczą wyłącznie składek za osoby prowadzące działalność gospodarczą, które same opłacają składki na własne ubezpieczenie. ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wydanie decyzji o umorzeniu następuje zatem wyłącznie po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a ZUS nie ma podstaw prawnych do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.

Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego złożyła K.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, tj.: art. 7, art. 77, art. 107 oraz art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w:

a. braku wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentów wskazujących na sytuację rodzinną i finansową skarżącej, potwierdzających:

- brak osiągania przez K. K. jakiegokolwiek dochodu;

- brak dysponowania przez nią majątkiem umożliwiającym skuteczne prowadzenie egzekucji chociażby w znikomym zakresie;

- konieczność sprawowania stałej opieki nad małoletnim synem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności, co bezpośrednio wiąże się z brakiem możliwości podjęcia przez w/w pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze;

- brak możliwości wyegzekwowania od ponad roku od K. K. jakichkolwiek należności w ramach postępowania prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pabianicach M. K. pod sygn. akt [...], gdzie kwota zaległości przekracza 2.000.000,00 zł;

które to okoliczności w sposób jednoznaczny wskazują, iż w niniejszej sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające umorzenie należności orzeczonych względem K. K. z uwagi na nieściągalność, bowiem oczywistym jest, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

b. braku przeprowadzenia w niniejszej sprawie samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, w szczególności poprzez porównanie spodziewanych kosztów egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku, podczas gdy już pobieżna analiza w/w okoliczności potwierdza brak możliwości prowadzenie względem skarżącej skutecznej egzekucji przedmiotowych wierzytelności chociażby w części;

2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego wadliwe niezastosowanie oraz uznanie przez organ, iż w sprawie niniejszej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności wynikających z wydanej względem skarżącej decyzji, w sytuacji gdy:

a. K. K. nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem;

b. skarżąca nie posiada możliwości podjęcia pracy zarobkowej;

c. przeciwko niej w sposób bezskuteczny prowadzona jest od ponad roku egzekucja kwoty ponad 2.000.000,00 zł.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zakład podniósł, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt. 1 u.s.u.s nie wystąpiła. Wobec faktu, że zadłużenie dotyczy zaległości, za które skarżąca odpowiada na podstawie wydanej decyzji z 17 czerwca 2022 r. dot. przeniesienia na nią odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek spółki C. sp. z o.o. za okres, kiedy pełniła funkcję Prezesa Zarządu - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt. 2, 3, 4, 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosiła wnioskodawczyni przekracza kwotę upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Z dokumentów załączonych do skargi wynika jedynie, że jest obecnie prowadzona z wniosku J. S. egzekucja o zapłatę kwoty należności głównej 1.800.000,00 zł solidarnie w stosunku do K. K., J. K.i M. K., która jest spłacana poprzez zajęcie wynagrodzenia J. K. - siostry skarżącej. Ponieważ postępowanie egzekucyjne jest w toku, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia, zwłaszcza w sytuacji kilku dłużników, a po wydaniu decyzji nie nastąpiły żadne okoliczności mogące stanowić podstawę zmiany stanowiska ZUS w tym zakresie.

W ocenie organu w sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia długu, Z uwagi na ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł przesłanek do umorzenia należności. Zakład zatem stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygniecie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ dodał, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W swoich wnioskach skarżąca nie powoływała się na swój stan zdrowia. Wskazywała, że opiekuje się małoletnim synem z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, co potwierdzają stosowne dokumenty złożone do sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie neguje kłopotów zdrowotnych syna dłużniczki i podchodzi do niech ze zrozumieniem. Wykazana sytuacja z całą pewnością jest dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Organ podkreślił, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu, co nie ma miejsca w omawianej sprawie. Źródłem utrzymania zobowiązanej są: świadczenie wychowawcze 500+ w wysokości 500,00 zł miesięcznie, świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie oraz zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 314,00 zł netto miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że jest mężatką. Wskazała jednak, że prowadzi dwuosobowe - wraz z synem - gospodarstwo domowe. Nie wskazała jednak w jaki sposób jej mąż partycypuje w kosztach wychowania, leczenia i opieki nad małoletnim synem, pomimo ustawowego obowiązku spoczywającego na nim.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego rozstrzygnięcia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: "p.p.s.a.". Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Mając powyższe na uwadze sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna.

Tytułem wstępu do rozważań godzi się zauważyć, że w celu ustalenia istnienia wyżej opisanych przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w tym wszelkich okoliczności związanych z wnioskodawcą: określenie jego dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami, stanu jego majątku, wysokości zadłużenia, a także sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 - dalej: "k.p.a."), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja powinna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności.

Wyjaśnienia wymaga, że odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek i odsetek od tych składek obliguje organy orzekające do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny. Organ obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy uwzględniających sytuację strony skarżącej. Kontrola sądowa decyzji obejmuje natomiast zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

W ocenie sądu proces decyzyjny organu w niniejszej sprawie został przeprowadzony z naruszeniem powyższych reguł.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W niniejszej sprawie Zakład prawidłowo wskazał, że w przypadku zadłużenia, którego dotyczy przedmiotowe postępowanie, czyli składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanych przez płatnika składek, analizie podlegają przesłanki zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Uznał on przy tym, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s., wobec czego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności dającej podstawę do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek. Niemniej jednak w ocenie sądu o ile należy podzielić stanowisko organu co do przesłanek z punków1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c i 5 u.s.u.s., o tyle zasadny okazał się zarzut skargi odnośnie naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Stanowisko organu w tym zakresie należy uznać bowiem za przedwczesne, wobec braku dostatecznej argumentacji. Organ przyjął, że nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności wobec strony za zobowiązania spółki nie zostało wdrożone.

Tymczasem, wbrew stanowisku organu, w orzecznictwie na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że to Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ powinien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (por. wyroki NSA z 16 lutego 2022 r. I GSK 1237/21, z 18 maja 2022 r. I GSK 1489/21; dostępne w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zakład, który ma obowiązek ustalenia przesłanek opisanych w tym przepisie, powinien więc wyjaśnić, w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Innymi słowy, organ powinien po pierwsze rozważyć, w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków, po wtóre powinien oszacować wydatki egzekucyjne. Następnie powinien zestawić te kwoty ze sobą i wyciągnąć stosowne wnioski. Takich symulacji nie przeprowadzono, a to oznacza, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., który to przepis zawiera wymogi uzasadnienia decyzji. Przede wszystkim organ nie poczynił jakichkolwiek rozważań, czy majątek skarżącej nadaje się w ogóle do egzekucji. Zważywszy bowiem na ustaloną w toku postępowania okoliczność, że skarżąca nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego - nie sposób stwierdzić, na jakich podstawach organ opiera swój wniosek o możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek w kwocie 87 564,17 zł i to w stopniu przekraczającym wydatki egzekucyjne. Choć trafnie organ stwierdził, że w sprawie nie było informacji od naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, dokonując powyższej samodzielnej oceny powinien on jednak wziąć pod uwagę, że obecnie jest prowadzona z wniosku J. S. egzekucja o zapłatę kwoty należności głównej 1.800.000,00 zł solidarnie w stosunku do K.K., J. K. i M. K., która jest spłacana poprzez zajęcie wynagrodzenia J. K. – tj. siostry strony skarżącej. Może to świadczyć, że organ prowadzący egzekucję nie znalazł majątku skarżącej nadającego się do egzekucji.

Co więcej, organ zaniechał również oszacowania wysokości kosztów egzekucyjnych, co powoduje, że ocena spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny. Bez określenia przewidywanych kosztów egzekucyjnych organ nie jest bowiem w stanie dokonać rzetelnej analizy, czy ewentualnie wyegzekwowane należności będą w oczywisty sposób przekraczać wydatki związane z egzekucją.

Podsumowując, brak stosownego uzasadnienia stanowiska o nieistnieniu w przypadku strony skarżącej przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i ograniczenie oceny do arbitralnego stwierdzenia, że nie można stwierdzić, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oznacza, że decyzja w tym zakresie uchyla się spod kontroli sądu.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania w kwocie 497 zł sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na wysokość zasądzonych kosztów postępowania sądowego składają się: wynagrodzenie adwokata za postępowanie przed sądem administracyjnymi w pierwszej instancji 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.

Rozstrzygając ponownie sprawę organ uwzględniając rozważania sądu wyeliminuje wskazane powyżej uchybienia. Ustali i przedstawi w uzasadnieniu decyzji pełną i wyczerpującą ocenę sytuacji skarżącej w odniesieniu do prawidłowo ustalonej przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

a.l.