Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1014/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 sierpnia 2024 r. nr SKO Gd/1071/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. M. kwotę 960 zł (dziewięćset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 sierpnia 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 22 stycznia 2024 r. W przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 1 października 2023 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta Gdańska z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. W. Do wniosku załączono szereg dokumentów dotyczących przebiegu kariery zawodowej wnioskodawczyni, okresów składkowych i nieskładkowych, zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia matki oraz zakresu sprawowanej opieki. Wynikało z nich, że matka legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem stopniu niepełnosprawności z 4 lipca 2023 r., wskazującym symbole niepełnosprawności: 11-1 inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego; 07-S- choroby układu oddechowego i krążenia oraz 05-R- upośledzenie narządu ruchu. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 kwietnia 2023 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawności. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką od 2020 r., zaś ostatnie jej zatrudnienie ustało od maja 2020 r.

W piśmie z 31 października 2023 r., na wezwanie organu, strona złożyła dodatkowe obszerne wyjaśnienia. Podała, że mama jest po amputacji kończyny dolnej z silnymi bólami niedokrwiennymi drugiej kończyny dolnej, z rozsianym nowotworem piersi – jest w trakcie chemioterapii i radioterapii. Ze względu na guza mózgu umiejscowionego w okolicy odpowiedzialnej za widzenie prawie całkowicie utraciła wzrok na skutek zaniku nerwu wzrokowego. Mama ma też duże problemy z odkrztuszaniem, ponieważ płuca produkują dużo wydzieliny z powodu przerzutów do płuc, a wieloletnia astma powoduje skurcz oskrzeli tym samym utrudniając odkrztuszanie. Opisując czynności podała, że rano wykonuje czynności higieniczne w łóżku - mycie zmiana pampersów, pomoc pionizacji do pozycji siedzącej, oklepanie pleców by ułatwić odksztuszanie wydzieliny zebranej w nocy w oskrzelach, pomoc w ubraniu, przygotowanie i podanie leków, przesadzenie na wózek inwalidzki, pomoc w czynnościach higienicznych w łazience, posadzenie mamy na toaletę, ponieważ mama stara się korzystać z toalety. Dalej przygotowanie i podanie śniadania i reszty leków porannych. Do południa wnioskodawczyni prowadzi z mamą ćwiczenia oddechowe i lekką fizjoterapię, w południe przygotowanie i podanie obiadu, czasami pomoc w jedzeniu, podanie leków miedzy wszystkimi posiłkami w zależności od potrzeb wizyty w toalecie, zmiana pieluchomajtek z myciem. W zależności od pogody i stanu mamy spacery na zewnątrz, podwieczorek. Wieczorem przygotowanie i podanie kolacji, wieczornych leków, wieczorna toaleta, przebranie, transfer do łóżka. Codziennie wykonuje też masaże masażerem wokół miejsc wkłuć do chemii co ma zapobiegać tworzeniu się guzów utrudniających lub wręcz uniemożliwiających kolejne wkłucia. Wieczorny zastrzyk leku.

Do czynności codziennych należą: pomiar ciśnienia 2 razy dziennie minimum od jego wartości zależy jakie leki odwołująca podaje mamie i w jakich ilościach, kwestia konsultowana z lekarzem. Raz dziennie pomiar cukru. Raz dziennie spacer w zależności od pogody. Z powodu uporczywych biegunek, które towarzyszą chemioterapii 4-5 razy dziennie zmiana pampersów z myciem. W nocy także zdarzają się epizody biegunkowe. W nocy mama miewa silne bóle niedokrwienne kończyny dolnej jest to krytyczne niedokrwienie kończyny zagrożone amputacją. W związku z tym mama przyjmuje silne leki przeciwbólowe i zastrzyki, a kiedy to nie działa, jadą do Akademii Medycznej w Gdańsku. Spędzają tam kilkanaście godzin, a mamie trzeba towarzyszyć, ponieważ słabo widzi, słyszy, nie podpisze dokumentów, nie poda listy przyjmowanych leków.

Do czynności zamiennych wnioskodawczyni zaliczyła kąpiele wg potrzeb, średnio dwa razy w tygodniu przypadają wizyty u różnych specjalistów i na różne badania. Wizyty na oddziale dziennym onkologii to 1 pobyt ok. 7 godzin. Ponadto wizyty u specjalisty radioterapii (informacja o konieczności stawienia się jest przekazywana dzień przed), zabiegi radioterapii, badania TK, rezonans, laryngolog, okulista.

Wnioskodawczyni regularnie sprząta mieszkanie, pierze, prasuje, zmienia pościel, realizacja recept, środków chłonnych (pampersy, pieluchomajtki), zamawianie wizyt lekarskich domowych i wszystkich innych, bieżący kontakt z lekarzami monitorowanie stanu zdrowia mamy w miarę umiejętności strony. Mama spożywa posiłki samodzielnie, ale czasami trzeba jej pomóc, ponieważ palce w dłoniach strasznie jej się wykrzywiają i nie utrzyma sztućców. Opieka nad matką zajmuje 10-12 godzin dziennie i nie dotyczy tylko sfery fizjologicznej, ale także opieki mentalnej, wsparcia emocjonalnego.

Mama nie jest osobą wyłącznie leżącą, część dnia spędza na wózku inwalidzkim, jednak nie jest w stanie całkiem samodzielnie się na nim poruszać, a na samym wózku inwalidzkim może przemieszczać się sama tylko z pokoju do pokoju czy też do łazienki. Mama nie wstanie sama z łóżka i sama nie usiądzie na wózku inwalidzkim, nie usiądzie sama na toalecie, nie zmieni pieluchomajtek, nie umyje się, nie przygotuje posiłków, nie rozdzieli leków, nie wykona zastrzyków, nie zmierzy ciśnienia i cukru oraz nie odczyta ich wartości. Wymaga pomocy we wszystkich czynnościach higienicznych. Mama może zostać w domu jednak nie na dłużej niż dwie godziny.

Wnioskodawczyni podała, że do lutego 2023 r. opiekowała się obojgiem rodziców – tata również był pacjentem onkologicznym, ale zmarł. Ze względu na sprawowanie tej opieki nie mogła podjąć zatrudnienia, lecz zadeklarowała, że po ustaniu opieki nad mamą wróci do pracy związanej z zarządzaniem i marketingiem. Oświadczyła, że zatrudniona była w A. Sp. z o.o. do 2020 roku na podstawie umowy zlecenia w wymiarze 8 godzin tygodniowo. Firma ta od stycznia 2021 r. do chwili obecnej nie prowadzi działalności, w związku z tym funkcja prezesa sprowadza się do wysyłania w systemie S24 corocznych wymaganych dokumentów i sprawozdań co zajmuje 1 godzinę rocznie .

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 listopada 2023r. potwierdzono czynności podane przez stronę w jej wyjaśnieniach. Dodano, że mama wnioskodawczyni zostaje sama maksymalnie na dwie godziny, ma wtedy przy sobie telefon przeznaczony dla seniora z dużymi przyciskami. Mama nie jest w stanie sama funkcjonować bez dozoru i pomocy córki. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynikało, że mama wnioskodawczyni od 10 lat jest po amputacji prawej kończyny dolnej, ma silne bóle fantomowe, po przebytym nowotworze piersi z przerzutami. Ma raka płuca prawego, rozsiany rak piersi prawej, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu B, stan po amputacji kończyny prawej z powodowanej przewlekłym niedokrwieniem, zaćma, astma, miażdżyca naczyń kończyn dolnych hipercholesterolemia, otyłość, przerzut do piata potylicznego prawej półkuli mózgu.

Decyzją z 22 stycznia 2024 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że w toku postępowania nie zostały dostarczone dokumenty (poza oświadczeniem) wskazujące na zakończenie zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Brak rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki oraz data powstania niepełnosprawności, obligują do wydania decyzji odmownej.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 6 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W odwołaniu wskazano, że wyrejestrowanie wnioskodawczyni z ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia nastąpiło w dniu 27 marca 2023 r. Na podstawie danych elektronicznych ustalono, że wnioskodawczyni pełni funkcję Prezesa Zarządu A. Sp. z o.o., choć strona oświadczyła, że spółka nie prowadzi działalności i jest w stanie likwidacji. Ta okoliczność została uznana za niewyjaśnioną, ponieważ nie została ona potwierdzona przez wnioskodawczynię. Faktu powyższego nie potwierdzają też wydruki z Krajowego Rejestru Sądowego – wynika z nich, że wnioskodawczyni była wspólnikiem spółki z o.o. i na dzień składania wniosku posiadała 98 % udziału procentowego o łącznej wartości 4.900,00 zł. W dniu 7 kwietnia 2024 r. podjęta została uchwała nr 1 Zgromadzenia Wspólników o otwarciu likwidacji. Wnioskodawczyni pełni funkcje likwidatora.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.:Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.". Wnioskodawczyni, pełniąc funkcję likwidatora spółki, nie spełniła przesłanki z rezygnacji z zatrudnienia, co jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które ma na celu kompensowanie opiekunowi potencjalnie utraconego dochodu z pracy zarobkowej.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że nieodpłatne pełnienie przez skarżącą funkcji likwidatora w spółce przy jednoczesnej rezygnacji zatrudnienia w tej spółce z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, która zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji., zakres opieki nad nią nie jest na tyle duży, że wymagał rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, wyklucza wypełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia;

b) błędnej wykładni art. 3 pkt 22 u.ś.r., polegającej na przyjęciu, że w pojęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mieści się pełnienie nieodpłatnej funkcji likwidatora z ograniczoną odpowiedzialnością bez umowy o pracę, zlecenia czy innego tytułu prawnego oraz bez względu na rzeczywiste wykonywanie przez daną osobę pracy i wiążących się z tym obowiązków, podczas gdy dla zakwalifikowania aktywności jako zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej koniecznym jest jej rzeczywiste wykonywanie.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktu pozostawania spółki A. Sp. z.o.o. w likwidacji, albowiem okoliczność ta wprost wynika z KRS ww. spółki, a organ ustalił, że uchwałą z dnia 17 kwietnia 2024 r. otwarto likwidację spółki, a wnioskodawczyni stała się likwidatorem spółki.

Wobec tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub uchylenie w całości decyzji odwoławczej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasadzenie od organu zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że organ w ten sam sposób potraktował pełnienie w "aktywnej" spółce funkcji członka zarządu oraz pełnienie funkcji likwidatora w spółce, która jest w likwidacji, a zatem zaprzestała prowadzenia działalności i prowadzi procedurę zmierzającą do rozwiązania spółki. Jak podkreślił sam organ, świadczenie pielęgnacyjne kompensuje opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej, a w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc rekompensować utratę możliwości zarobkowych. Tymczasem pełnienie przez skarżącą funkcji likwidatora w spółce nie wiąże się ani z żadną realną, rzeczywistą odpłatnością, ani nawet odpłatnością potencjalną, czy spodziewaną. Ponadto likwidator w takim wypadku, co organ uznał za wiarygodne, nie świadczy żadnej pracy, a jego funkcja sprowadza się do wysyłania w systemie corocznych wymaganych dokumentów. W przypadku członka zarządu, który jednocześnie jest jedynym udziałowcem w tej spółce można próbować wywodzić i do tego w gruncie rzeczy sprowadza się argumentacja w powołanych przez organ wyrokach, że spółka, która jest "aktywna" i prowadzi działalność może potencjalnie przynosić zyski, a członek zarządu będący jednocześnie udziałowcem będzie miał udział w tych zyskach poprzez wypłatę mu dywidendy. W tym jednak wypadku spółka jest w procesie likwidacji, nie może być zatem mowy o prowadzeniu przez nią działalności i osiąganiu zysków, a co najwyżej formalnym rozwiązaniu spółki po upływie wymaganego terminu pozostawania w likwidacji.

Organ nie dokonał więc żadnego rozróżnienia tej sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się skarżąca od tych, które były przedmiotem powołanych przezeń orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych.

Ponadto zwrócono uwagę, że przepisy kodeksu spółek handlowych odnośnie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie zawierają żadnych rozwiązań w zakresie zasad wynagradzania członków zarządu. Z tego względu pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie stosunku organizacyjnego może mieć zarówno charakter odpłatny, jak i nieodpłatny. Zatem w przypadku sprawowania wspomnianej funkcji nieodpłatnie i bezumownie, nie można jej zaliczyć do "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zdefiniowanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Także powołanie osoby do pełnienia funkcji członka zarządu w spółce kapitałowej, a tym bardziej powołanie likwidatora zgodnie z art.68 § 1 Kodeksu pracy, nie stanowi jakiegokolwiek źródła nawiązania stosunku pracy w rozumienia przepisów prawa pracy. Pełnienie więc funkcji członka zarządu w spółce, a już tym bardziej funkcji likwidatora w spółce z.o.o. nie mieści się w ww. definicji zatrudnienia. Katalog z art. 3 pkt 22 jest zamknięty i nie może być rozszerzany, tymczasem dokonana przez organ wykładnia art. 3 pkt 22 ustawy jest prawotwórcza.

Z dostarczonych przez skarżącą dokumentów jednoznacznie wynika, że jej zatrudnienie ustało, co potwierdza fakt wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia w dniu 27 marca 2023 r. Powołanie się więc przez organ na brak rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia jest błędne, a wskazanie, że pełnienie przez nią funkcji prezesa, a aktualnie likwidatora A. Sp. z o.o., która jest w stanie likwidacji, jest równoznaczne z zatrudnieniem, jest nieprawidłowe.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 12 lutego 2025 r. pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że spółka została założona wyłącznie w celu samozatrudnienia, nigdy nie zatrudniała pracowników, nie zawierała żadnych umów, służyła wyłącznie wykonywaniu umowy zlecenia, która została rozwiązana przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Spółka jest aktualnie w likwidacji, proces nie został zakończony wyłącznie z uwagi na brak środków finansowych. Spółka pozostając w likwidacji nie jest źródłem żadnego potencjalnego dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W poddanej kontroli sprawie Sąd rozważał zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. (t j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323, dalej jako u.ś.r.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W związku z taką konstrukcją ww. przepisu i powołanych w nim przesłanek, w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę, w sposób rzeczywisty, uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej.

W rozważanym wypadku organy nie zakwestionowały tego, że opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest całodobowa i stała, że jej zakres na tyle angażuje opiekuna, iż nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet na część etatu. Również w ocenie Sądu opieka sprawowana przez wnioskodawczynię stanowi opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mama jest bowiem niewątpliwie osobą bardzo schorowaną, a charakterystyka jej schorzeń wskazuje, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez pomocy córki. Pomoc ta dotyczy każdej sfery życia chorej i ma ona na celu zarówno utrzymanie stanu zdrowia w niepogorszonym stanie, jak też zapewnienie godnych warunków życia dla osoby, która jest po amputacji kończyny dolnej, odczuwa silne bóle fantomowe oraz bóle niedokrwienne drugiej kończyny, jest w trakcie chemioterapii i radioterapii w związku z rozsianym nowotworem piersi i po tych zabiegach zmaga się z silnymi skutkami ubocznymi (biegunki). Chora nie jest w stanie zadbać sama o własną higienę, wymaga asysty przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, jest też pampersowana. Również samodzielne spożywanie posiłków niekiedy jest utrudnione ze względu na nagłe, niekontrolowane skurcze. Mama stale zmaga się z bólem fantomowym, a dodatkowo również druga dolna kończyna powoduje bóle niedokrwienne. Opieka nad taką osobą jest wymagająca zarówno psychicznie, jak i fizycznie, gdyż wymaga stałej gotowości do niesienia pomocy w stanach pogorszenia (szczególnie po obciążających zabiegach onkologicznych).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką jest na tyle szeroki i angażujący, że wyklucza łączenie opieki z aktywnością zawodową. Jeszcze raz przy tym podkreślić należy, że żaden z orzekających organów nie stwierdził, aby opieka nie wykluczała możliwości podjęcia przez skarżącą pracy.

Przyczyną odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia było uznanie, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia. Jak wskazywano, strona do maja 2020 r. pracowała na umowę zlecenia w spółce z o.o. jako prezes zarządu tej spółki (skarżąca złożyła oświadczenie w imieniu A. sp. z o.o., że umowa zlecenia obejmowała pracę w wymiarze 8 godzin tygodniowo). Przy czym, od stycznia 2021 r. spółka nie prowadzi działalności, a na podstawie Uchwały nr 1 Zgromadzenia Wspólników z 17 kwietnia 2024 r. otwarto jej likwidację, powierzając funkcję likwidatora właśnie skarżącej. Zdaniem Kolegium pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Posiadanie przez skarżącą udziałów w spółce z o.o. i jednoczesne pełnienie funkcji jej likwidatora wskazuje na fakt prowadzenia przez nią działań wypełniających definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ze stanowiskiem tym Sąd się nie zgadza.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że z odpisu pełnego KRS Spółki A.sp. z o.o. wynika, że w spółce tej wnioskodawczyni posiadała 98 udziałów o łącznej wartości 4 900,00 zł. Pełniła w tej spółce funkcję prezesa zarządu. W dniu 17 kwietnia 2024 r. została podjęta Uchwała nr 1 Zgromadzenia Wspólników o rozwiązaniu i likwidacji, a likwidatorem została A. M. Z oświadczenia skarżącej wynika, że spółka od 2021 r. nie prowadzi działalności, nie uzyskuje dochodu. Oświadczenia tego organy nie zakwestionowały, nie domagały się również od skarżącej przedłożenia sprawozdań finansowych spółki celem jego udowodnienia, uznać zatem należy okoliczność tę za niesporną między stronami. Wyrejestrowanie wnioskodawczyni z ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia nastąpiło w dniu 27 marca 2023 r. Nadto, na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że A. spółka z o.o. została założona wyłącznie w celu samozatrudnienia, spółka nigdy nie zawierała umów, nie zatrudniała pracowników. Proces likwidacji spółki nie został zakończony ze względu na brak środków finansowych.

Jak już wskazano, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom należącym do jednej ze wskazanych w tym przepisie kategorii, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast o tym, jak należy rozumieć pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej traktuje art. 3 pkt 22 ustawy wskazując, że jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przedstawionej definicji wynika więc, że nie wymieniono w niej takich stosunków prawnych, które odzwierciedlałyby sytuację prawną skarżącej, tj. posiadanie udziałów, pełnienie funkcji prezesa spółki z o.o. oraz likwidatora tej spółki.

Należy też zwrócić uwagę, że art. 3 pkt 22 ustawy mówi o zatrudnieniu i innej pracy zarobkowej. Z treści tego przepisu wynika, że zarobkowy charakter odnosi się do obu wskazanych w przepisie aktywności tj. zatrudnienia jak i innej pracy. Zarobek, zgodnie z internetowym słownikiem języka polskiego PWN to: zapłata za wykonaną pracę, możliwość zarobienia pieniędzy, zysk osiągnięty z transakcji handlowej. Zatrudnienie i inna praca zarobkowa to zatem aktywność służąca osiągnięciu zapłaty, zarobieniu pieniędzy, osiągnięciu zysku.

Sądowi znane są orzeczenia, w których wyrażany jest pogląd, że pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy. W wyroku z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2034/21 Naczelny Sąd Administracyjny wyrażając ten pogląd wskazał, że pełnienie funkcji prezesa jednoosobowego zarządu w spółce prawa handlowego zawiera się wypowiedzi normatywnej z art. 3 pkt 22 u.ś.r. "Ilekroć w ustawie jest mowa o: (...) zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej" oraz że świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane wyłącznie do osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W innych orzeczeniach rozwijając ten pogląd wskazuje się, że przy wykładni pojęcia zatrudnienia zasadne jest odwołanie się do definicji bezrobotnego wyrażonej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.Dz.U. z 2024 r., poz. 475 ze zm.), ponieważ pojęcie bezrobotnego oznacza, że osoba ta pozostaje niezatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, a więc innymi słowy jest gotowa do pracy. Orzecznictwo sądowe na gruncie tego przepisu wskazuje, że w sytuacji pełnienia przez daną osobę funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, rzeczywiste możliwości podjęcia przez nią pracy są co najmniej ograniczone w stosunku do tych, jakie istnieją, gdy bezrobotny nie wykonuje żadnego zajęcia. Wskazuje się też, że nie jest rzeczą organu administracji publicznej monitorowanie i wykazywanie, czy i w jakim wymiarze czasowym, i kiedy członek zarządu podejmuje działania na rzecz spółki, a tym samym badanie, czy mimo pełnionej funkcji mógłby podjąć zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem sprawowanie funkcji członka zarządu spółki kapitałowej stanowi okoliczność dającą podstawę do stwierdzenia utraty statusu osoby bezrobotnej na zasadzie rozumowania a contrario do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (przykładowo, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2024 r., III SA/Gl 1101/23). Wskazuje się też, że zawarta w art. 2 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia definicja innej pracy zarobkowej wskazuje, że użytego przez ustawodawcę przymiotnika "zarobkowa" nie należy utożsamiać z koniecznością uzyskania wynagrodzenia, ale z zajęciem, które zwyczajowo jest powszechnie odpłatne (por. wyrok NSA w sprawie sygn. akt I OSK 2594/16).

W ocenie Sądu odwoływanie się jednak przy interpretacji pojęcia zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych do poglądów orzecznictwa wyrażanych na gruncie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy powinno uwzględniać istotę świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest wsparcie osób, które rezygnują z aktywności zawodowej stanowiącej ich źródło utrzymania w celu opiekowania się bliską osobą niepełnosprawną. Na tę istotę również zwraca się uwagę w orzecznictwie na gruncie przepisów art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że rezygnacja z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej rozumiana jest jako rezygnacja ze źródła utrzymania. W uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Dokonując wykładni wskazanych przepisów - art. 3 pkt 22 ustawy nie wymienia prowadzenia gospodarstwa rolnego jako formy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – Naczelny Sąd Administracyjny argumentował, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów, za czym przemawia również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Wskazano również, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny zwracał więc uwagę na zarobkowy (w sensie – stanowiący źródło utrzymania) charakter aktywności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, dzięki czemu aktywność ta ma charakter zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Również w przywołanym wyżej wyroku z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2034/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że świadczenie pielęgnacyjne adresowane jest wyłącznie do osób, których źródłem utrzymania (podkreślenie Sądu) jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z powyższego wynika, że zarobkowy charakter aktywności zawodowej, tj. ukierunkowanie jej na pozyskiwanie środków utrzymania, jest istotną determinantą uznania, że owa aktywność mieści się w pojęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. W tej sprawie pełnienie przez skarżącą funkcji członka zarządu spółki, udziałowca, jak też od kwietnia 2024 r. jej likwidatora, nie ma charakteru zarobkowego w podanym rozumieniu.

W sprawie tej istotne są jej szczególne okoliczności faktyczne. Otóż spółka A. od stycznia 2021 r. nie prowadziła działalności gospodarczej, co jest bezsporne. Założona została wyłącznie w celu samozatrudnienia skarżącej. Nadto w dniu 17 kwietnia 2024 r. została podjęta uchwała Zgromadzenia Wspólników o rozwiązaniu spółki i jej likwidacji, co oznacza, że brak prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę nie ma charakteru tymczasowego. Spółka ta nie jest zatem dla skarżącej źródłem jakichkolwiek dochodów – ani z tytułu wynagrodzenia za pełnienie funkcji członka zarządu, ani z tytułu ewentualnej dywidendy, która mogłaby zostać wygenerowana przez spółkę zarządzaną przez skarżącą z zysku osiągniętego z prowadzenia działalności gospodarczej. Dochodu takiego również w związku z postawieniem jej w stan likwidacji przynieść nie może, w okresie bowiem likwidacji spółki dywidenda nie jest wypłacana.

Nadto skład orzekający w pełni podziela stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2839/19, zgodnie z którym należy zaakceptować ocenę, że skoro z treści art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie wynika wprost, aby posiadanie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością stanowiło o zatrudnieniu lub prowadzeniu innej działalności zarobkowej, to okoliczność posiadania udziałów w takiej spółce, nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela też pogląd, że posiadanie udziałów w spółce z o.o. jest formą prawa własności, a ewentualna dywidenda uzyskana z udziału jest skutkiem posiadania tego prawa własności i nie jest wynagrodzeniem uzyskanym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3380/11).

Również fakt pełnienia funkcji likwidatora ww. spółki nie świadczy o tym, że strona jest wykluczona z możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W orzecznictwie wskazuje się, że zawieszenie działalności gospodarczej należy uznać za faktyczną rezygnację z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 1625/22). Skoro zawieszenie działalności gospodarczej oznacza rezygnację z zatrudnienia, to tym bardziej rezygnacją taką jest otwarcie likwidacji spółki. Funkcja likwidatora nie wiąże się ani z zatrudnieniem za wynagrodzeniem, ani z prowadzeniem działalności gospodarczej, ale jest nakierowana na likwidację spółki i zakończenie jej bytu prawnego.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę okoliczności tej sprawy – w tym niekwestionowany znaczny zakres opieki, jaką skarżąca sprawuje nad swoją schorowaną matką, jak też fakt nieprowadzenia przez zarządzaną przez skarżącą spółkę działalności gospodarczej, postawienie tej spółki w stan likwidacji - odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie z powodu pełnienia tytularnej funkcji członka zarządu spółki z o.o., z którego to tytułu skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów, choćby pośrednich w postaci dywidendy, przeczyłoby istocie świadczenia pielęgnacyjnego. Taka interpretacja art. 3 pkt 22 ustawy prowadziłaby do absurdalnej sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, byłaby pozbawiona możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez sam fakt pełnienia funkcji członka zarządu, a następnie likwidatora spółki, z którego to tytułu nie uzyskuje i nie może uzyskać żadnych dochodów, czy to z tytułu wynagrodzenia, czy z tytułu dywidendy (należnej jako jednoczesnemu udziałowcowi). Z pewnością nie było to celem uregulowania zawartego w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił decyzję Kolegium (punkt 1 wyroku) uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni powyższe rozważania i rozpozna wiosek skarżącej przyjmując, że w okolicznościach tej sprawy pełnienie przez nią funkcji członka zarządu spółki, likwidatora spółki od kwietnia 2024 r., jak też fakt posiadania udziałów w spółce z o.o. – nie oznaczają pozostawania przez nią w zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej.

Sąd w pkt 2 wyroku zasądził również koszty postępowania na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, orzekając na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964), w kwocie 960 zł, tytułem wynagrodzenia pełnomocnika z uwzględnieniem podwójnej stawki minimalnej przewidzianej w przepisach.