Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 190/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda~Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 124 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. i J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 566/21 w sprawie ze skargi A. S. i J. S. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 7 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 566/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A.S. i J.S. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 7 czerwca 2021 r. nr WIN-III. 7581.67.2021.EK w przedmiocie niezwłocznego zajęcia części nieruchomości (k. 47, 64-70 akt II SA/Ol 566/21).

Skargę kasacyjną wywiedli A.S. i J.S., reprezentowani przez adw. A.K., zaskarżając wyrok II SA/Ol 566/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie - art. 124 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 1997 r. nr 115 poz. 741 ze zm. [, dalej ugn]) w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zakresie, w jakim Sąd naruszył konstytucyjne prawa własności skarżących przez ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, będącej ich własnością, w sytuacji, gdy ograniczenie nie jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego, czym Sąd naruszył zasadę proporcjonalności, a także zasadę ochrony praw nabytych.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi przez uchylenie decyzji Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z 10 czerwca 2021 r. nr WIN-III.7581.69.2021.EK i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu Iławskiego z 15 kwietnia 2021 r. nr WGN.6821.1.147-1.2020; na podstawie art. 9 ugn o wstrzymanie wykonania decyzji I instancji w całości; na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 200 § 1 ppsa, o zasądzenie od Wojewody Warmińsko-Mazurskiego solidarnie na rzecz skarżących [zwrotu] kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego; na podstawie art. 176 § 2 ppsa zrzekł się rozprawy (k. 76-81 akt II SA/Ol 566/21).

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać.

Skarżący kasacyjnie nie stawiają zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Wojewodę, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 ppsa tj. na naruszeniu prawa materialnego.

Zarzut niewłaściwego zastosowania art. 124 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z "1997 r. nr 115 poz. 741" ze zm.) nie został skonstruowany dostatecznie starannie. Autor skargi kasacyjnej wskazał jako wzorzec kontroli art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu pierwotnym Dz.U. z "1997 r. nr 115 poz. 741" ze zm., który to tekst pierwotny wszedł w życie dnia 1 stycznia 1998 r. (art. 242 ugn), a z dalszymi 5 zmianami obowiązywał do dnia 7 czerwca 2000 r., gdy wszedł w życie jednolity tekst w brzmieniu Dz. U. z 2000 r. nr 46 poz. 543.

W istocie wzorcem kontroli winna być ustawa o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu j.t. Dz.U. 2020 r. poz. 1990 (ów jednolity tekst wszedł w życie dnia 12 listopada 2020 r.) ze zmianami: z 2019 r. poz. 2020; z 2021 r. poz. 11 i 234 - w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji (art. 133 § 1 ppsa; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 r., s. 343-344, uw. 1). Mimo tej niedoskonałości, zarzut ów nadawał się do rozstrzygnięcia (uchwała I OPS 10/09).

Istotą sprawy jest to, czy zaskarżony wyrok oparty jest na prawidłowym zastosowaniu art. 124 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.: z 2019 r. poz. 2020; z 2021 r. poz. 11 i 234) w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP) w zw. z art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. nr 36 poz. 175 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd autora skargi kasacyjnej, że wykładnia prokonstytucyjna jest prawem i obowiązkiem każdego sądu. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Zarzut naruszenia art. 124 ust. 1 ugn nie zasługiwał na uwzględnienie. W zakresie normatywnym, istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, art. 124 ust. 1 stanowił: "Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości [...] przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji [...] energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel [...] nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.".

Sąd I instancji trafnie uznał, że współwłaściciele [w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej - uw. NSA] nie wyrazili zgody na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w rozumieniu art. 124 ust. 1 ugn; wnioskowana inwestycja - założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej dwutorowej linii WN 110 kV - stanowi inwestycję celu publicznego w rozumieniu art. 6 pkt 2 ugn. Art. 124 ust. 1 ugn obejmuje zarówno roboty inwestycyjne celu publicznego realizowane od podstaw, jak i polegające na przebudowie już istniejącej inwestycji celu publicznego w zakresie przekraczającym zwykłe prace konserwatorskie, bieżące remonty czy usuwanie awarii. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, trafnie aprobowanych zaskarżonym wyrokiem, owa inwestycja liniowa zgodna jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta Iławy, uchwalonym przez Radę Miejską w Iławie uchwałą nr LIII/446/18 z dnia 23 kwietnia 2018 r., opublikowaną dnia 15 czerwca 2018 r. w Dz.Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego pod poz. 2746 (dalej Plan).

Podnoszony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argument, że "z uchwały Rady Miasta w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie wynika, aby Rada Miasta rozważała inny przebieg linii [...] w szczególności zlokalizowanie inwestycji w całości na terenach leśnych zamiast na terenach z przeznaczeniem zabudowy mieszkaniowej", skarżący mogli podnosić wyłącznie w toku procedury planistycznej bądź w ewentualnej skardze na uchwałę o miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, nie zaś w kontrolowanym postępowaniu, w którym organ wydający decyzję na podstawie art. 124 ust. 1 ugn związany był planem miejscowym. W istocie autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu, podnosząc zachowanie proporcjonalności w treści planów miejscowych, koncentruje się wokół zarzutów, które mogły być badane wyłącznie w toku procedury planistycznej bądź w skardze na uchwałę o Planie (s. 3 akapit 3 i 3; s. 4 akapit 1 i 2; s. 5 akapit 1 i 2 skargi kasacyjnej) i kwestionując lokalizację inwestycji liniowej, choć lokalizacja ta wynikała z postanowień Planu. Wskazany w skardze kasacyjnej wyrok NSA z 19.6.2008 r. II OSK 437/08 dotyczył wprost skargi na uchwałę Rady Miasta [...] z [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia zarzutów do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (cbosa), nie zaś decyzji podjętej na podstawie art. 124 ust. 1 ugn.

Normy prawne, będące podstawą orzekania w każdym z tych postępowań nie są relewantne w kontrolowanym postępowaniu. Ustawowy wymóg zachowania zgodności ograniczenia wynikającego z decyzji o czasowym zajęciu nieruchomości z planem miejscowym (jak było w kontrolowanym postępowaniu - uw. NSA) lub z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (której - wobec istnienia Planu - w kontrolowanym postępowaniu nie było), odnosi się przede wszystkim do określenia w tych dokumentach planistycznych celu, dla realizacji którego następuje czasowe zajęcie nieruchomości (celu publicznego). Dokumenty planistyczne określają terytorialny zasięg dopuszczalności lokalizacji inwestycji infrastrukturalnej, jako celu publicznego. Dopuszczalność ograniczenia korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 ugn uwarunkowana jest zgodnością z planem miejscowym oznacza konieczność dokonania oceny tej zgodności przez pryzmat istniejących ustaleń tego planu w zakresie przeznaczenia nieruchomości [...]. W szczególności ocena decyzji wydanej na podstawie art. 124 ugn nie może uwzględniać okoliczności dotyczących ustalenia lokalizacji inwestycji i ewentualnych nieprawidłowości jakie zaistniały, przy ustalaniu tej lokalizacji, ponieważ lokalizacja ta jest przedmiotem odrębnej decyzji, która nie może być podważana w procedurze wydawania decyzji o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości w celu wykonania inwestycji (odpowiednio - wyrok NSA z 15.5.2014 r. I OSK 2587/12, akceptowany przez M. Wolanina w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 739-741, nb 4). Podobnie w odrębnym postępowaniu skarżący mogli kwestionować ustalenia Planu.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie wskazuje się, że unormowanie zawarte w art. 124 ust. 1 ugn jest szczególnym rodzajem wywłaszczenia polegającym na ograniczeniu prawa własności, o jakim mowa w art. 64 ust. 3 Konstytucji RP (przykładowo wyroki z: 6.11.2014 r. I OSK 221/14; 4.3.2016 r. I OSK 1353/14; 17.1.2018 r. I OSK 1683/17, cbosa). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia ochrony konstytucyjnie chronionego prawa własności, gdyż ograniczenie to następuje zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (na co trafnie wskazał Sąd I instancji - s. 6-8 uzasadnienia wyroku II SA/Ol 566/21). Interes inwestora realizującego inwestycję celu publicznego, jak i słuszny interes skarżących, której prawo własności nieruchomości zostało ograniczone zgodnie z ustaleniami Planu, pozwalały na zastosowanie art. 124 ust. 1 ugn przy realizacji przedmiotowej inwestycji. Wydanie decyzji na podstawie art. 124 ust. 1 ugn w sytuacji, gdy współwłaściciele nieruchomości nie wyrażali na to zgody - ma charakter wyjątkowy i wymaga przekonywującego wykazania, że interes społeczny przemawiający za realizacją tej inwestycji jest ważny i znaczący, oraz że wymaga ograniczenia uprawnień skarżących i tymi wskazówkami kierowały się organy obu instancji rozpoznające wniosek na podstawie art. 124 ust. 1 ugn.

Kontrolowany wyrok nie narusza zasady ochrony praw [słusznie - uw. NSA] nabytych, bowiem nie każda zmiana stanu prawnego, wywołująca ograniczenie, a nawet odebranie praw słusznie nabytych, rzeczywiści i niewadliwie narusza zasadę zaufania oraz zasadę ochrony praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji RP; wyrok TK z 25.6.2005 r. P 25/02, aprobowany przez W. Sokolewicza i M. Zubika w: red. L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wyd. Sejmowe 2016, t. I, s. 132-135, uw. 35).

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ustabilizował się pogląd, że w przypadku prawa własności art. 31 ust. 3 Konstytucji winien pełnić rolę podstawową, natomiast art. 64 ust. 3 traktować należy wyłącznie jako konstytucyjne potwierdzenie dopuszczalności wprowadzenia ograniczeń tego prawa (wyrok TK z: 12.1.1999 r. P 2/98, OTK 1999/1/2, dalej wyrok P 2/98, pkt III.2; podobnie przykładowo m. in. 25.2. 1999 r. K 23/98, OTK 1999/2/25, pkt III.2; 11.5.1999 r. P 11/98, OTK 1999/4/74, pkt III.4.A; 26.3.2002 r. SK 2/01, OTK-A 2002/2/15, pkt III.5, aprobowane przez L. Garlickiego i S. Jarosz-Żukowską w: red. L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wyd. Sejmowe 2016, t. II, s. 616, uw. 36). O ile bowiem art. 64 ust. 3 ogranicza się jedynie do wskazania przesłanki formalnej (ustawa) i nieprzekraczalnej granicy ingerencji (istota prawa własności), o tyle art. 31 ust. 3 wymienia - jak przyjmuje także TK - taksatywne kryteria dopuszczalności ograniczeń korzystania ze wszystkich konstytucyjnych wolności i praw - także prawa własności, do których należą: ustawowa forma ograniczenia, istnienie konieczności ograniczeń (brak innych środków skutecznie służących temu celowi), funkcjonalny związek ograniczenia z realizacją wartości wskazanych enumeratywnie w art. 31 ust. 3 (w szczególności porządek publiczny; P 2/98, pkt III.2.3; wyrok z 8.10.2013 r. SK 40/12, OTK-A 2013/7/97, pkt III.3.4.1; tamże, s. 616-617, uw. 36).

Koncepcja wyłączności ustawy dla normowania prawnego statusu jednostki nie jest kwestionowana w doktrynie i orzecznictwie. Regulacja ustawowa musi odpowiadać dwóm wymaganiom "jakościowym": musi się cechować odpowiednim stopniem precyzji (określoności); musi się cechować odpowiednim stopniem kompletności - na poziomie ustawy muszą zostać unormowane wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa lub wolności (wyrok TK z 18.2. 2014 r. K 29/12, OTK-A 2014/2/11, pkt III.3; L. Garlicki i K. Wojtyczek - op. cit. t. II, s. 78-79, uw. 28). Art. 124 ust. 1 ugn wymagania te spełnia, a wyrok II SA/Ol 566/21 nie stanowi przykładu wykładni rozszerzającej tego przepisu.

Prawa konstytucyjnie chronione nie mają charakteru absolutnego, co w świetle art. 21 ust. 2 Konstytucji oznacza dopuszczalność ograniczenia prawa własności ze względu na ważny interes publiczny. Prawo własności może podlegać ograniczeniom, jeśli środki zastosowano zgodnie z prawem i w celu realizacji interesu społecznego. Według Trybunału pojmowanie własności jako prawa absolutnego prowadziłoby w wielu wypadkach do naruszenia praw innych podmiotów. Własność nie stanowi "prawa nieskończonego" (ius infinitum), tzn. wartości absolutnej nie podlegającej żadnym ograniczeniom. Mogłoby to także obrócić się przeciwko samym właścicielom rzeczy. Trybunał podkreślił, że treść prawa własności i zakres ochrony tego prawa zamykają się w określonych przez prawo granicach, mających swą podstawę w przepisach ustawy zasadniczej. Identyczne stanowisko wielokrotnie zajmował Europejski Trybunał Praw Człowieka, który uznając własność za jedno z praw podstawowych, dopuszczał ingerencję organów państwa skutkujące jego pozbawieniem lub ograniczeniem wykonywania związanych z nim atrybutów, jeśli środki zastosowano zgodnie z prawem i w celu realizacji interesu powszechnego.

W uzasadnieniu wyroku P 2/98 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że interpretacja zakazu naruszania istoty ograniczanego prawa lub wolności nie powinna sprowadzać się jedynie do płaszczyzny negatywnej, akcentującej odpowiednie miarkowanie dokonywanych ograniczeń. Należy widzieć w nim również stronę pozytywną, związaną z dążeniem do wskazania - choćby przykładowo - pewnego nienaruszalnego rdzenia danego prawa lub wolności, który pozostawać winien wolny od ingerencji prawodawcy nawet w sytuacji, gdy działa on w celu ochrony wartości wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wskazanie istoty prawa lub wolności winno uwzględniać przy tym kontekst sytuacji, w której dochodzi do ograniczenia danego uprawnienia. Trybunał stwierdził, że - przynajmniej gdy chodzi o prawa majątkowe objęte zakresem art. 64 Konstytucji - naruszenie istoty prawa nastąpiłoby w razie, gdyby wprowadzone ograniczenia dotyczyły podstawowych uprawnień składających się na treść danego prawa i uniemożliwiały realizowanie przez to prawo funkcji, jaką ma ono spełniać w porządku prawnym opartym na założeniach wskazanych w art. 20 Konstytucji (pkt III pkt 3.5 uzasadnienia wyroku P 2/98).

W doktrynie wskazuje się, że nakaz ochrony własności i prawa dziedziczenia wynika także z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Na tle, podmiotowo zorientowanego, ujęcia art. 64 stanowi on jedynie konsekwencję czy dopełnienie treści zawartych w art. 21 ust. 1 Konstytucji. Art. 21 ust. 1 nie tylko nakaz ten eksponuje, ale też nadaje mu znacznie szerszy zakres, bo odnosi go nie tylko do konkretnej własności konkretnych podmiotów, ale również do samej zasady własności jako fundamentu porządku społecznego Rzeczypospolitej (L. Garlicki i M. Zubik – op. cit., t. II, s. 576-578, uw. 8). Adresatem obowiązków wynikających z prawa ochrony własności i innych praw majątkowych, zagwarantowanych w art. 64, są władze publiczne (wszystkie organy, instytucje i osoby urzędowe pozostające w strukturze państwa bądź samorządu) na czele z ustawodawcą (wyrok TK 9/14, pkt III.5.5.1, aprobowany przez L. Garlickiego i S. Jarosz-Żukowską - op. cit., t. II, s. 606, uw. 29).

Przesłanka "konieczności ograniczenia w demokratycznym państwie", sformułowana w art. 31 ust. 3 Konstytucji stanowi w pewnym sensie odpowiednik wypowiadanych w orzecznictwie postulatów kształtujących treść zasady proporcjonalności. Z jednej strony stawia ona przed prawodawcą każdorazowo wymóg stwierdzenia rzeczywistej potrzeby dokonania w danym stanie faktycznym ingerencji w zakres prawa bądź wolności jednostki. Z drugiej zaś winna ona być rozumiana jako wymóg stosowania takich środków prawnych, które będą skuteczne, a więc rzeczywiście służące realizacji zamierzonych przez prawodawcę celów. Chodzi tu o środki niezbędne, w tym sensie, że chronić będą określone wartości w sposób, bądź w stopniu, który nie mógłby być osiągnięty przy zastosowaniu innych środków. Niezbędność to również skorzystanie ze środków jak najmniej uciążliwych dla podmiotów, których prawa lub wolności ulegną ograniczeniu. Ingerencja w sferę statusu jednostki musi więc pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, których ochrona uzasadnia dokonane ograniczenie (wyrok P 2/98). Do tego stanowiska nawiązał Sąd Najwyższy wskazując na brak nadrzędności interesu publicznego nad interesem właścicieli nieruchomości, co oznacza, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale udowodnić, że on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (wyrok SN z 18.11.1993 r. III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181).

W wyroku P 2/98, Trybunał Konstytucyjny dokonując interpretacji zakazu naruszania istoty ograniczanego prawa wskazał, przynajmniej, gdy chodzi o prawa majątkowe objęte zakresem art. 64 Konstytucji, że naruszenie istoty prawa ma miejsce wówczas, gdy wprowadzone ograniczenia dotyczą podstawowych uprawnień składających się na treść danego prawa i uniemożliwiają realizowanie przez to prawo funkcji, jaką ma spełniać w porządku prawnym opartym na założeniach wskazanych w art. 20 Konstytucji. Bez wątpienia w świetle art. 140 kc podstawowym uprawnieniem wynikającym z prawa własności jest nie tylko rozporządzanie rzeczą, ale także możliwość np. czerpania pożytków czy korzystania z niej w innych prawnie dozwolonych formach (L. Garlicki i S. Jarosz-Żukowska - op. cit., t. II, s. 626-628, uw. 42-43).

Art. 1 ust. 2 Pierwszego Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przyznaje państwu "prawie nieograniczoną władzę" nakładania ograniczeń wykonywania prawa własności - w szczególności w drodze ograniczania wynikającego z planów zagospodarowania przestrzennego (post. EKomPCz z: 18.7.1986 r. w sprawie N. przeciwko Austrii; 29.2.1988 r. w sprawie Ericsson i inni p. Szwecji; wyroki ETPCz z: 25.10.1989 r. w sprawie Allan Jacobson p. Szwecji; w sprawie Pine Valley Developments Limited i inni, aprobowane przez A. Wróbla w: red. L. Garlicki, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz do artykułów 19-59 oraz do Protokołów dodatkowych, C.H. Beck 2011, t. II, s. 511-519, nb 52-55 i aprobowane przez Komentatora poglądy doktryny i orzecznictwa).

Dokonana w świetle powyższych uwag analiza zaskarżonego wyroku pozwala na przekonanie, że organy obu instancji prawidłowo wyważyły interes współwłaścicieli nieruchomości i interes ogólny (publiczny) - zapewnienie prawidłowego dostępu do energii elektrycznej (linii wysokiego napięcia) mieszkańcom i lokalnym podmiotom gospodarczym, przyczyniając się wydatnie i trwale do ograniczenia ubóstwa energetycznego. Interes ten jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymagał ograniczenia uprawnień współwłaścicieli nieruchomości w korzystaniu z niewielkiego fragmentu nieruchomości skarżących (na działce nr [...] o powierzchni 0,0558 ha - w części obejmującej pas technologiczny o pow. 0,0055 ha; na działce nr [...] o powierzchni 0,0618 ha - w części obejmującej pas technologiczny o pow. 0,0081 ha).

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalono.