Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 581/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145   par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lutego 2024 r., nr SKO.Al/4112/69/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. nr SKO.Al/4112/69/2023 działając na podstawie art. 27, art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 735) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego A. L., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Brzeszcz z 19 czerwca 2023 r., nr 4/2023, orzekającej o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej, tj. córki N. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z 28 marca 2023 r. skarżący zwrócił się do Burmistrza Brzeszcz o umorzenie w całości należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku, skarżący powołał się na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślił, iż nie był w stanie płacić zobowiązań alimentacyjnych z powodu wieloletniego uzależnienia od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, co było spowodowane depresją po śmierci matki oraz wejściem w tzw. "złe towarzystwo". Wskazał, że w okresie od 2016 r. do 2018 r. uczęszczał na terapie uzależnień w K., a w 2019 r. ponownie trafił na leczenie detoksykacyjne. Po latach leczenia i pobycie w więzieniu udało mu się odzyskać względną równowagę psychiczną oraz znaleźć zatrudnienie jako pracownik ochrony fizycznej w Przedsiębiorstwie [...] "P. na podstawie umowy o pracę od 28.12.2021 r. do 31.03.2024 r. oraz umowy zlecenie w Zakładach [...] "P." od 21.04.2022 r. do 30.06.2023 r. Wynagrodzenie otrzymane z umowy zlecenia zostało zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu M. B. w całości, natomiast z umowy o pracę w wysokości 3/5 wynagrodzenia. Nadto podkreślił, iż toczące się postępowanie egzekucyjne bardzo negatywnie wpływa na jego stan psychiczny, ponieważ po potrąceniu komorniczym pozostaje mu kwota ok. 1.000,00 zł, a praca w godzinach nadliczbowych jest dla niego dużym obciążeniem. Do wniosku przedłożył orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, aktualnie wydane do 30.09.2024 r. oraz faktury VAT na zażywane leki, których koszt wynosi ok. 600 zł. Twierdzi, że odstawienie leków powoduje znaczne obniżenie nastroju, brak motywacji i nawrót depresji. Aktualnie jest w związku małżeńskim, jednakże z żoną posiadają rozdzielność majątkową.

Po rozpoznaniu wniosku, Burmistrz Brzeszcz, decyzją z 19 czerwca 2023 r. odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz córki N. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu, organ I instancji wskazał, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu na podstawie następujących tytułów wykonawczych: wyroku Sądu Rejonowego w Pszczynie z dnia 21.03.2005 r., sygn. akt [...] zasądzającego od skarżącego alimenty w wysokości 200,00 zł miesięcznie w okresie od 07.10.1998 r. do 31.08.2004 r. oraz od 01.09.2004 r. w kwocie 300,00 zł miesięcznie, a także wyroku Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 21.05.2009 r., sygn. akt. [...] zasądzającego alimenty w wysokości 600,00 zł miesięcznie od 01.09.2008 r. Na wniosek skarżącego od 01.10.2022 r. postępowanie w zakresie alimentów bieżących zostało umorzone.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji szczegółowo przedstawił wysokość wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz córki w okresie (od 01.09.2005 r. do 30.09.2008 r.) oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (od 01.10.2008 r. do 30.09.2022 r.). Wyjaśnił, że od lutego 2022 r. regularnie na konto OPS w Brzeszczach wpływają wpłaty z kancelarii komorniczej M. B. na poczet wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rzecz osoby uprawnionej w wysokości ok. 1.300-1.800,00 zł. W latach wcześniejszych były to nieregularne wpłaty. Do końca lutego 2012 r. OPS nie otrzymał żadnej wpłaty. Pierwsze zaczęły wpływać od marca 2012 r. w wysokościach od ok. 300-1.500 zł do października 2013 r. Następna wpłynęła w lutym 2014 r. w wysokości 605,00 zł. Kolejne wpłaty zaczęły wpływać dopiero od czerwca 2015 r. do października 2017 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie. Od listopada 2017 r. ok. 100-200 zł miesięcznie, od lutego 2018 r. do lipca 2018 r. ok. 500,00 zł miesięcznie, w sierpniu 2018 r. — 280,99 zł, od września 2018 r. do stycznia 2022 r. ok. 100,00 zł miesięcznie.

Obecne zadłużenie skarżącego wobec OPS w Brzeszczach z tytułu wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej, tj. N. M. wynosi:

- tytułem wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 11.655,00 zł, tj. kwota 11.100.00 zł wraz z ustawowym zwiększeniem 5% w wysokości 555,00 zł,

- tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 77.477,62 zł, tj. kwota 55.828,27 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi na dzień 19.06.2023 r. w wysokości 21.649,35 zł.

- tytułem wystawionych kosztów upomnień: 49,60 zł.

Następnie organ I instancji, odniósł się do sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego. Podkreślił, że skarżący posiada lekki stopień niepełnosprawności, jest w wieku aktywności zawodowej, obecnie pozostaje w zatrudnieniu, a jego stan zdrowia nie uniemożliwia mu jego kontynuacji, o czym świadczy jednoczesne zatrudnienie na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia. Aktualnie istnieje więc realna możliwość spłaty zadłużenia. Załączone do wniosku karty informacyjne leczenia szpitalnego pochodzą z lat 2016-2019 r., obecnych kart nie wykazano, co może świadczyć o poprawie stanu zdrowia. Z otrzymanego w dniu 17.05.2023 r. protokołu przesłuchania strony wynika, że skarżący płaci 1.900,00 zł miesięcznie za wynajem pokoju z kuchnią + media. Nie pamięta jednak od kiedy i w jakiej wysokości są zasądzone alimenty, ponieważ nigdy nie brał udziału w rozprawach. Pomimo, że został poinformowany o możliwości uchylenia obowiązku alimentacyjnego nie występował o to. Jest w związku małżeńskim, jednak posiadają rozdzielność majątkową. Ww. nie posiada również na swoim utrzymaniu innych osób wymagających opieki. Z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej nie korzysta z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

Zdaniem organu I instancji, bez wątpienia sytuacja skarżącego nie jest komfortowa, jednakże źródłem tego problemu jest wcześniejszy tryb życia strony, a konkretnie zaniechania w regularnym płaceniu zobowiązań alimentacyjnych na dziecko. Trudna sytuacja dochodowa i rodzinna nie zwalnia skarżącego z wywiązywania się z tego obowiązku. Ciężka sytuacja finansowa i niewielkie dochody są bowiem cechą większości zobowiązanych, a tym samym nie mogą stawiać skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Trudna sytuacja dochodowa i rodzinna nie zwalnia dłużnika z obowiązku płacenia alimentów, gdyż zobowiązany jest winien łożyć na utrzymanie dziecka pomimo niskiego dochodu.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 30 § 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędna wykładnię, albowiem organ błędnie uznał, że sytuacja dochodowa i rodzinnaskarżącego nie pozwala na zastosowanie w stosunku do niego rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego włącznie z odsetkami w całości,

2. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego, polegające w szczególności na braku poczynienia należytych ustaleń w szczególności w zakresie aktualnego stanu zdrowia skarżącego, co skutkowało wydaniem decyzji o zaskarżonej w części treści,

3. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło organ do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych ustaleń faktycznych,

4. błędy w ustaleniach faktycznych polegające w szczególności na uznaniu, iż:

- niniejsza sprawa nie wyróżnia skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych podczas gdy na dotychczasowym etapie postępowania wskazane zostało, że skarżący nie ma stabilnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej i nadal boryka się z problemami zdrowotnymi, _ skarżący ma możliwość świadczenia pracy zarówno w oparciu o umowę o pracę, jak i umowę zlecenie, podczas gdy odwołujący podnosił, iż praca w godzinach nadliczbowych bardzo negatywnie odbija się na jego zdrowiu;

- w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w całości, podczas gdy przypadek odwołującego winno się zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Podkreślił, że organ I instancji słusznie stwierdził, że wniosek skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej jest bezzasadny.

Zdaniem Kolegium, w sprawie nie występują nadzwyczajne czy losowe okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych przez OPS w Brzeszczach tych świadczeń. A zatem w realiach niniejszej sprawy znajdujących oparcie w materiale dowodowym nie można stwierdzić, aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa i z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Skoro skarżący wnioskował o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej to powinien przedstawić argumenty i dowody, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. W związku z tym inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienia do zastosowania ulgi ciąży na stronie. Skarżący powinien więc podać okoliczności obrazujące całościowo jego sytuację materialną, dochodową i rodzinną, które podlegają swobodnej ocenie organów na podstawie art. 80 k.p.a.

W ocenie Kolegium, w sprawie nie występują nadzwyczajne czy losowe okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych przez OPS w Brzeszczach świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu jest prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych tj. wyroku Sądu Rejonowego w Pszczynie z dnia 21.03.2005 r., sygn. akt [...] zasądzającego alimenty w wysokości 200,00 zł miesięcznie w okresie od 07.10.1998 r. do 31.08.2004 r. oraz od 01.09.2004 r. w kwocie 300,00 zł miesięcznie, a także wyroku Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 21.05.2009 r., sygn. akt. [...] zasądzającego alimenty w wysokości 600,00 zł miesięcznie od 01.09.2008 r. Na wniosek wierzyciela od 01.10.2022 r. postępowanie w zakresie alimentów bieżących zostało umorzone. Zadłużenie skarżącego wobec OPS w Brzeszczach z tytułu wypłaconych świadczeń na rzecz córki - na dzień wydania decyzji przez organ I instancji - wynosiło odpowiednio: - tytułem wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 11.655,00 zł, tj. kwota 11.100.00 zł wraz z ustawowym zwiększeniem 5% w wysokości 555,00 zł, - tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 77.477,62 zł, tj. kwota 55.828,27 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi na dzień 19.06.2023 r. w wysokości 21.649,35 zł, - tytułem wystawionych kosztów upomnień: 49,60 zł. Łączne zadłużenie wynosi więc 89.182,22 zł, 3. od lutego 2022 r. egzekucja komornicza jest skuteczna, a na konto OPS w Brzeszczach wpływają regularne wpłaty tytułem zadłużenia względem organu wierzyciela z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. To oznacza, że zadłużenie sukcesyjnie maleje, stosownie do wpłacanych kwot. Skarżący od 2021 r. jest aktywny zawodowo i uzyskuje wynagrodzenie z umowy zlecenia oraz umowy o pracę/ Legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, aktualnie wydanym do 30.09.2024 r. Nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, czyli przy wykorzystaniu posiadanych środków finansowych i uzyskiwanych dochodów oraz przy wsparciu współmałżonki jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe. Pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada rozdzielność majątkową. Nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu. Nadto nie udokumentował przeciwskazań medycznych do pracy w godzinach nadliczbowych; nie przedstawił też aktualnej dokumentacji medycznej, wskazującej na problemy zdrowotne, które uniemożliwiałyby mu kontynuowanie zatrudnienia i uzyskiwanie regularnych dochodów.

Zdaniem SKO, odbycie kary pozbawienia wolności, różnego typu uzależnienia, zajęcia komornicze, niskie dochody, czy też lekki stopień niepełnosprawność nie mogą przesądzić o umorzeniu przedmiotowych należności, skoro skarżący jest w wieku produkcyjnym i jest zdolny do pracy i wykonuje pracę zawodową. A zatem sytuacja dochodowa skarżącego umożliwia mu regularne wywiązywanie się z obowiązku zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej. W rezultacie kolejne wpłaty będą przyczyniały się do zmniejszenia ogólnego stanu zadłużenia względem organu I instancji.

A zatem subiektywne przeświadczenie skarżącego, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia nie znajduję oparcia w materialne dowodowym i nie może być miarodajne dla obiektywnej oceny jego sytuacji osobistej, która obiektywnie nie jest aż tak zła, jak skarżący próbuje ją przedstawić. Kolegium nie kwestionuje, że praca w godzinach nadliczbowych może stanowić duże obciążenie dla organizmu człowieka, tym niemniej skarżący nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które wskazywałyby na przeciwskazania medyczne do podejmowania dodatkowej pracy.

Zdaniem Kolegium w chwili obecnej nie można kategorycznie stwierdzić, że skarżący nie ma szans na spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Przedwczesnym byłoby więc stwierdzenie, że nie ma żadnych perspektyw i rokowań na poprawę jego sytuacji w przyszłości i spłatę zadłużenia w całości w lub w znacznej części. W związku z tym umorzenie przedmiotowych należności byłoby przedwczesne i w tej sytuacji sprzeczne z interesem społecznym.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że w przypadku zmiany sytuacji dochodowej i rodzinnej, skarżący będzie mógł złożyć kolejny wniosek o zastosowanie jednej z ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 ww. ustawy.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazując, że w wyznaczonym przez WSA w Krakowie terminie złoży odpowiednie dokumenty i oświadczenia, które potwierdzą zasadność wniesienia skargi. Wyjaśnił również, że nie przedłożył ww. dokumentów, albowiem jest po ciężkiej operacji kręgosłupa i od 28 lutego 2024 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lutego 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Brzeszcz z 19 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej, tj. córki N. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.u.a.

Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 u.p.u.a. właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Stosownie natomiast do art. 30 ust. 2 cyt. ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W orzecznictwie istnieje rozbieżność, czy zawarte w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy pojęcie "świadczenia z funduszu alimentacyjnego" obejmują również zaliczki alimentacyjne wymienione w art. 28 ust. 1 pk 2 cyt. ustawy. Część orzecznictwa stoi na stanowisku, że norma art. 30 ust. 2 u.p.u.a., pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (por. wyrokach NSA z dnia 6 sierpnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 534/12 i z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2087/17).

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela jednak do odmienny, dominujący pogląd, że poza wyjątkiem wskazanym w art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.u.a. (a są to należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), umorzenie zaliczki alimentacyjnej nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ właściwy wierzyciela w oparciu o ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ma bowiem zastosowanie tylko do świadczeń wypłaconych na podstawie tej ustawy (por. wyroki z dnia 27 października 2010 r., I OSK 980/10; 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11; 12 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 1426/11; z 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1143/12; z 15 kwietnia 2014 sygn. akt I OSK 1565/13; z 4 marca 2015 r., sygn. I OSK 2006/13; z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2365/14; z 26 września 2017 r., sygn. akt I OSK 526/17; z 19 września 2017 r. sygn. akt OSK 3071/15; z 6 czerwca 2018, sygn. akt I OSK 2321/18, wyrok NSA z 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 418/20 - publ. CBOSA).

W konsekwencji należało przyjąć, że w zakresie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organy bezpodstawnie badały kwestię umorzenia kwoty z tego tytułu pod kątem przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Niemniej jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy albowiem niniejsze postępowanie dotyczy również kwestii umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a uchylenie zaskarżonej decyzji nastąpiło z przyczyn proceduralnych. Powyższy pogląd będzie miał natomiast znaczenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ.

Sąd zauważa, że użycie w treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów p sformułowania "może" wskazuje, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego.

Należy to odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibidem s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibidem s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasada równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych (szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013). Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony (zob. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57)." (P. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.). W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 1995 r., SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845).

W bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dotyczącym możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazuje się na to, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że sam fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 20 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1851/20).

Okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyrok WSA w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 747/22). Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 cyt. ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1363/22). Wskazuje się, że - co do zasady - każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczną, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd bądź ustalonych w ramach ugody alimentów. W tej sytuacji uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 lipca 2020 r.; sygn. akt I OSK 2861/19 oraz z dnia 15 maja 2018 r.; sygn. akt I OSK 2670/17; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl; por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 862/20; LEX nr 3156832). Kluczowe jest ustalenie czy ewentualne przeszkody w realizacji należności mają charakter trwały i nieodwracalny (Wyrok WSA w Krakowie z 22.11.2023 r., III SA/Kr 1184/23, LEX nr 3642509).

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy organy, w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego, nie dokonały kompletnych ustaleń dotyczących sytuacji zdrowotnej skarżącego. W trakcie rozprawy jako materiał dowodowy skarżący złożył dokumentację z poradni zdrowia psychicznego, z której wynika, że w 2023r. rozpoznano u skarżącego zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod mieszany. Organy rozpoznające sprawę nie posiadał tychże dokumentów, które pochodzą sprzed daty wydania decyzji przez organ I instancji. Z uwagi na wagę zaburzenia i możliwość jego wpływu na funkcjonowanie skarżącego w sferze społecznej i zawodowej, konieczne jest, aby organ ponownie ocenił stan faktyczny sprawy, a więc czy skutkuje to powstaniem wyjątkowej okoliczności uzasadniającej umorzenie należności z tytułu wypłaconych kwot z funduszu alimentacyjnego, oraz czy przedstawiona okoliczność ma charakter trwały i nieodwracalny.

W konsekwencji konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego i dokonania na nowo jego oceny w kontekście ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji.