Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1002/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11a ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1474
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jedn.
article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 13 września 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 13 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. J. i A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1569/19 w sprawie ze skargi K. J. i A. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 11 czerwca 2019 r. nr 2132/2019 w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu Z. z dnia 4 marca 2019 r. nr GG.6821.3.2017.GO; 3. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz K. J. i A. M. solidarnie kwotę 1400 (tysiąc czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 sierpnia 2020 r. oddalił skargę K. J. i A. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 11 czerwca 2019 r. nr 2132/2019 w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z 8 sierpnia 1980 r. Naczelnik Gminy w W. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości niezabudowanej położonej we wsi W. gm. W. o pow. 8589 m2 oznaczonej na planie pomiarowym jako działka nr [...] stanowiącej własność M. J. na podstawie prawomocnego aktu własności ziemi z 27 czerwca 1980 r. Wywłaszczenia dokonano na podstawie art. 1, 2, 3 ust. 1, art. 15 i 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podając, że przedmiotowa nieruchomość niezbędna była pod budowę trasy [...].

Za wywłaszczoną nieruchomość ustalono odszkodowanie na rzecz M. J. w wysokości 39.767,00 zł.

Wnioskiem z 1 września 2017 r. K. J. i A. M. (następcy prawni M. J.), powołując się na art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., wystąpili do Starosty Powiatu Ż. o zwrot części nieruchomości położonej w miejscowości W. oznaczonej w ewidencji gruntów nr działek [...], [...] i [...], która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Gminy W. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia 8 sierpnia 1980 r. Wnioskodawcy wskazali, że część nieruchomości w kształcie trójkąta, wystarczająco dużego dla gospodarczego wykorzystania na zasadzie samodzielnej nieruchomości, nie jest wykorzystywana na żadną infrastrukturę drogową.

Pełnomocnik wnioskodawców pismem z 17 listopada 2017 r. sprecyzował wniosek wskazując, że dotyczy on zwrotu części działki nr [...], którą objęło wywłaszczenie.

Starosta Ż. decyzją z 4 marca 2019 r. orzekł o odmowie zwrotu na rzecz wnioskodawców części nieruchomości położonej w obrębie W. gmina W. oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] (obecnie część działki nr [...]) wywłaszczonej decyzją z 8 sierpnia 1980 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wnioskodawców Wojewoda Mazowiecki decyzją z 11 czerwca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu Ż. z 4 marca 2019 r. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że przeznaczenie nieruchomości na budowę drogi publicznej i uzyskanie jej własności na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, stanowi przesłankę negatywną do zwrotu tej nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., dalej: u.g.n.). Zwrot takiej nieruchomości czyniłby niemożliwym zastosowanie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, co pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z normą kolizyjną zawartą w art. 2 u.g.n. Stosownie bowiem do art. 2 u.g.n., ustawa nie narusza innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarowania nieruchomościami, w tym wymienionej w pkt 11 tego artykułu ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Organ odwoławczy podkreślił, że prawomocna decyzja Wojewody Mazowieckiego z 14 lipca 2005 r. wydana została w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych. Z załączonego materiału dowodowego wynika, że działka stanowiąca przedmiot roszczenia, tj. dz. [...] o pow. 0,8587 ha weszła w skład obecnej działki nr [...] o pow. 6,1427 ha stanowiącej odcinek autostrady A2 wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych. Zrealizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego - stanowi przeszkodę do realizacji roszczenia, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego z 11 czerwca 2019 r. wnieśli K. J. i A. M.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w dniu 28 lipca 2020 roku stawił się skarżący K. J., który poparł skargę. Jednocześnie oświadczył, że we wniosku chodziło o część nieruchomości poprzednio wywłaszczonej w zakresie gdzie nie ma autostrady. Ta część nieruchomości była sprecyzowana, ale nie została odzwierciedlona na załączniku mapowym. Dodał, że nie zwrócił się o zwrot ściśle określonej powierzchni gruntu, a także że nie naszkicował jej na żadnej z map.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako P.p.s.a.). W ocenie Sądu I instancji, organy administracji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania w sprawie art. 11 d ust. 9 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w związku z art. 9 a i 13 ust. 1 u.g.n. WSA wskazał, że sporna nieruchomość działka nr [...] (obecnie część działki nr [...]) została wywłaszczona decyzją z 8 sierpnia 1980 r. Naczelnika Gminy W. pod budowę drogi publicznej - trasy [...] odcinek [...]. Z akt sprawy wynika, że w przedmiotowa nieruchomość została objęta decyzją Wojewody Mazowieckiego z 14 lipca 2005 r. ustalającą lokalizację autostrady płatnej A2 dla odcinka 1 przebiegającego przez województwo mazowieckie - od granicy województwa łódzkiego do węzła "[...]". Wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości - oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] (obecnie część działki nr [...]) wpłynął 1 września 2017 r. Zdaniem Sądu I instancji, zasadnie zatem organy powołały się na utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, zawierającą wykładnię systemową, zgodnie z którą nieruchomości zajęte pod drogi publiczne nie mogą zostać zwrócone byłym właścicielom lub ich następcom prawnym - nawet wówczas gdy cel, na jaki je wywłaszczono, był inny niż budowa drogi. Z art. 2 u.g.n. wprost wynika, że przepisy tej ustawy powinny być tak stosowane, aby nie naruszały postanowień wynikających z innych ustaw. Do tych innych ustaw zalicza się także ustawę z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 2a ustawy o drogach publicznych, drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Przepis ten określa strukturę własnościową dróg publicznych w sposób niedopuszczający wyjątków. Tym samym art. 2a ustawy o drogach publicznych wprowadził zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane w jego treści. Drogi publiczne traktowane są zatem jako rzeczy o ograniczonym obrocie, a jedyną prawnie dopuszczalną formą zmiany właściciela jest przeniesienie własności pomiędzy podmiotami, o których mowa w art. 2a ustawy o drogach publicznych.

Następnie Sąd I instancji przytoczył treść art. 11 d ust. 9 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.), który stanowi, że z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, a tym samym wydania decyzji w przedmiocie realizacji inwestycji drogowej, nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela. Ponadto wskazał, że w art. 11 d ust. 10 tej ustawy przewidziano, że czynności prawne dokonane z naruszeniem powyższego zakazu są nieważne. Zdaniem Sądu I instancji, istotne w przedmiotowej sprawie jest, że w dacie wydawania decyzji lokalizacyjnej z 14 lipca 2005 r. w/w kwestię regulował w sposób identyczny art. 5 ust. 6 i 7 w/w ustawy. Powyższe oznacza zatem, że nawet gdyby wniosek o zwrot nieruchomości został rozpoznany pozytywnie, to czynność prawna w tym zakresie, a w konsekwencji przeniesienie własności tej nieruchomości - dotknięte byłoby sankcją nieważności.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 u.g.n. w zw. z art. 11d ust. 9 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, przez błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że decyzja Wojewody Mazowieckiego z 14 lipca 2005 r. nie pozwala na zwrot tej części nieruchomości, która nie stała się drogą publiczną ani funkcjonalną częścią pasa drogowego;

2. art. 136, art. 137 u.g.n. w zw. z art. 1, art. 2a, art. 4 pkt 1, 2, 8 ustawy o drogach publicznych, a także art. 77 oraz art. 80 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że działka będąca przedmiotem sprawy jest częścią drogi publicznej lub leży w funkcjonalnych granicach pasa drogowego;

3. art. 136 oraz 137 u.g.n. w zw. z art. 1 ustawy o drogach publicznych przez przyjęcie, że oznaczenie uchwałą z 2008 r. w planie zagospodarowania przestrzennego działki, jako przeznaczonej pod autostradę jest wystarczające aby uznać spożytkowanie wywłaszczonej działki na cel wywłaszczenia przeprowadzonego w 1980 r.

II. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez jego niezastosowanie oraz nieprawidłowe zastosowanie art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na przyjęciu, że strona ograniczyła swój wniosek tylko do działki nr [...] w myśl pisma z 2017 r., podczas gdy na rozprawie zostało wyjaśnione i sprecyzowane, jakie były okoliczności złożenia pisma z 17 listopada 2017 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W niniejszej sprawie pierwszorzędnego znaczenia nabiera wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt SK 37/19, który wszedł w życie 6 lipca 2021 r.

Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu skargi konstytucyjnej o zbadanie zgodności: 1) art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782, ze zm.) w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. Nr 80, poz. 721, ze zm.), z art. 2, art. 64 ust. 1-3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 23 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim ogranicza odesłanie do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko do spraw nieuregulowanych w rozdziale 3 ustawy z 10 kwietnia 2003 r., z art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - orzekł, że art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1363 oraz z 2021 r. poz. 784) rozumiany w ten sposób, że nie stanowi o nakazie odpowiedniego stosowania przepisów rozdziału 6, działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 oraz z 2021 r., poz. 11 i 234), jest niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto Trybunał Konstytucyjny postanowił umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu tego wyroku wyjaśniono, że decyzja administracyjna, o której stanowi art. 11a ust. 1 i n. specustawy, może być uznana za decyzję wywłaszczeniową, o której stanowi art. 112 u.g.n. Głównym jej skutkiem jest bowiem nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa albo określone jednostki samorządu terytorialnego kosztem osoby pozbawionej tej własności, za odszkodowaniem. Kwalifikacji tej decyzji jako decyzji wywłaszczeniowej nie musi sprzeciwiać się to, że nabycie odjętej własności przez wskazane podmioty następuje z mocy prawa (art. 12 ust. 4 specustawy). Decyzja na podstawie art. 11a ust. 1 specustawy jest bowiem warunkiem koniecznym i wystarczającym do potwierdzenia ustawowego skutku utraty przez jeden podmiot, a nabycia przez inny, własności nieruchomości. Różnica między decyzją prawokształtującą a decyzją ze specustawy polega na tym, że pierwsza wywołuje wprost skutek prawnomaterialny zgodnie z ustawą, natomiast druga wywołuje taki skutek pośrednio, uruchamiając mechanizm ustawy. Jednakże z funkcjonalnego punktu widzenia decyzja ze specustawy spełnia taką rolę jak decyzja o charakterze prawokształtującym, a skutki prawnomaterialne obydwu postaci decyzji ostatecznie czerpią moc z aktu normatywnego.

Trybunał wskazał przy tym, że specustawa nie zawiera przepisów (szczególnych) regulujących zwrot bezcelowo wywłaszczonej nieruchomości. Walor regulacji ogólnosystemowej dotyczącej zwrotu bezcelowo wywłaszczonych własności nieruchomości zasadniczo we wszystkich wypadkach takiego wywłaszczenia ma rozdział 6, działu III u.g.n. Z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji wynika natomiast reguła, w myśl której byłemu właścicielowi wyzutemu z własności wskutek bezcelowego wywłaszczenia przysługuje konstytucyjne roszczenie o zwrot własności jak każdemu innemu właścicielowi, który znalazł się w podobnej sytuacji. Jeżeli istnieje generalna, ogólnosystemowa regulacja zwrotu wywłaszczonych bezcelowo własności nieruchomości, a brak zarazem regulacji szczegółowej wobec określonego wypadku podobnego, to w myśl zasady równej ochrony własności, regulacja generalna powinna mieć zastosowanie do wypadku wprost nią nieobjętego, ale rodzajowo zbieżnego. Stosując powyższe zasady wobec poddanego kontroli art. 23 specustawy, należało uznać, że przepis ten rozumiany w ten sposób, że nie stanowi o nakazie odpowiedniego stosowania przepisów rozdziału 6, działu III u.g.n., mających pozycję przepisów generalnych w zakresie zwrotu wywłaszczonych bezcelowo własności nieruchomości, narusza konstytucyjną zasadę równej ochrony własności realizowanej przez konstytucyjne roszczenie o zwrot bezcelowo wywłaszczonej własności (art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji).

Poddając ocenie zarzut pominięcia określonej w petitum skargi konstytucyjnej materii prawnej w art. 216 ust. 1 u.g.n., Trybunał stwierdził natomiast, że trudno jest przyjąć, że zaniechanie zamieszczenia w przepisie przejściowym, jakim jest art. 216 ust. 1 u.g.n., aktów normatywnych, w tym specustawy, które weszły w życie po wejściu w życie tego przepisu, było wynikiem przeoczenia legislacyjnego. Przeciwnie, z natury przepisy przejściowe odnoszą się do ustaw dotychczasowych (dawnych), które ukształtowały określone sytuacje prawne, i wskazują, jakie przepisy i w jakim zakresie ustawy dotychczasowej lub nowej mają mieć do tych sytuacji zastosowanie. Prawodawca zatem celowo zawarł w art. 216 ust. 1 u.g.n. katalog aktów normatywnych, które weszły w życie przed dniem wejścia w życie tego przepisu, a nie później. Trybunał uwzględniał już zarzut niezgodności art. 216 ust. 1 u.g.n. w zakresie w jakim pomijał on określone akty normatywne, niemniej zawsze chodziło o akty, które wywołały określone skutki prawne przed wejściem w życie tego przepisu. Z tych względów postępowanie co do zarzutu stawianego art. 216 ust. 1 u.g.n. Trybunał Konstytucyjny umorzył ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Skoro zatem we wskazanym wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że decyzja administracyjna, o której stanowi art. 11a ust. 1 i n. specustawy nie stoi na przeszkodzie odpowiedniego stosowania przepisów rozdziału 6, działu III u.g.n., mających pozycję przepisów generalnych w zakresie zwrotu wywłaszczonych bezcelowo własności nieruchomości, to wadliwe jest stanowisko, że w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe orzekanie na podstawie przepisów działu III rozdziału 6 u.g.n. w przedmiocie zwrotu K. J. i A. M. nieruchomości położonej w miejscowości W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], objętej decyzją Wojewody Mazowieckiego z 14 lipca 2005 r. wydaną w trybie specustawy o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Z tego względu słusznie autor kasacji wskazał na wadliwe pominięcie przepisów art. 136 i 137 u.g.n., a także na naruszenie tym art. 2. u.g.n., które odnieść należało do pkt.11 tego artykułu.

Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt SK 37/19 i wypływające z niego wnioski przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą do merytorycznego zbadania żądania zwrotu w kontekście przesłanek z art. 136 i 137 u.g.n. W tym celu przeprowadzić winny w ramach postępowania dowodowego konieczne czynności celem wykazania, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia. Podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest bowiem ustalenie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co ma miejsce wtedy, gdy nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Jeśli zatem cel wywłaszczenia został osiągnięty to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości. Organy zobowiązane będą także ustalić jaki rzeczywiście jest zakres żądania o zwrot. W do tej zgromadzonym materiale nie został on w sposób wyraźny odznaczony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro stwierdzone braki w materiale dowodowym dotyczą relewantnych dla sprawy okoliczności, to słusznie autor kasacji wskazał, że doszło do naruszenia w stopniu istotnym dla wyniku sprawy przepisów zawartych w art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 200 P.p.s.a.