Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 317/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, art. 14, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 października 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 842/19 w sprawie ze skargi M. W. i P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 17 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 1 800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 30 lipca 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 207 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm. - dalej jako O.p.), art. 2 ust. 3 i 4, art. 3, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 14 ust. 1, art. 23a ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 471 ze zm. - dalej jako u.g.h.), Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w P. wymierzył solidarnie M.W. i P.P., wspólnikom byłej spółki cywilnej P., karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie APOLLO GAMES nr [...] w lokalu P. w K. przy ul. [...],[...] R.

II.

Po rozpatrzeniu odwołania M.W.i P.P. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie decyzją z 17 maja 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

III.

Wyrokiem z 24 października 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 842/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M.W. i P.P. na ww. decyzję.

WSA podzielił stanowisko organów, w tym to prezentowane odnośnie do kwestii przekształcenia spółki cywilnej P. w podmiot T. spółka jawna. Podstawą odpowiedzialności skarżących jest bowiem to, że brali oni udział w procesie urządzania gier hazardowych, poza kasynem gry. Im też przysługiwały prawa procesowe w postepowaniach dotyczącym wymierzenia kary.

Z uwagi na brak zdolności prawnej, zwłaszcza na gruncie przepisów u.g.h., spółka cywilna nie była stroną postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej. Postępowanie to od początku prowadzone było bowiem w stosunku do skarżących - osób fizycznych i zakończyło się wymierzeniem im solidarnie kary pieniężnej, jako osobom fizycznym - wspólnikom spółki cywilnej. W tej sytuacji przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną pozostawało bez wpływu na stronę procesową rozpatrywanej sprawy.

Skoro spółka cywilna nie miała zdolności prawnej na gruncie prawa administracyjnego, nie mogła zostać na nią nałożona kara, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił poglądu, że odpowiedzialność z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry należy kwalifikować w kategoriach obowiązku stanowiącego majątek spółki. Źródłem tej odpowiedzialności jest bowiem nie stosunek zobowiązaniowy, ale naruszenie przez określone osoby warunków urządzania gier na automatach. Oceny tej nie zmienia fakt, że umowę o świadczenie usług zawarli skarżący, jak wspólnicy spółki cywilnej, albowiem umowa ta rodziła jedynie skutki na gruncie prawa cywilnego, które pozostają poza zakresem niniejszej sprawy. Wprawdzie na podstawie wspomnianej umowy skarżący podjęli się czynności, kwalifikowanych na gruncie u.g.h., jako współorganizowanie gier, jednakże nie ma to wpływu na zasady ich administracyjnej odpowiedzialności z tego tytułu oraz zagadnienia procesowe, w prowadzonych w tym przedmiocie postępowaniach.

WSA zwrócił przy tym uwagę, że ustawa z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 505 ze zm. dalej k.s.h.) stanowi ze swej istoty regulację cywilnoprawną, normującą stosunki cywilnoprawne pomiędzy podmiotami (osobami prawnymi i fizycznymi, a także określonymi jednostkami organizacyjnymi, nieposiadającymi osobowości prawnej). K.s.h. nie zawiera, co do zasady, regulacji z zakresu prawa administracyjnego, za wyjątkiem art. 553 § 2, zgodnie z którym spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej.

Podobnie z art. 26 § 5 k.s.h. nie sposób wywodzić przejścia odpowiedzialności za delikt administracyjny na nowo powstały podmiot. Stoi temu na przeszkodzie nie tylko cywilnoprawnych charakter wskazanego przepisu, ale również to, że odpowiedzialność tego rodzaju, nawet w nieskonkretyzowanej formie, nie spoczywała na spółce cywilnej.

Sąd pierwszej instancji odwołał się również do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16, w której stwierdzono, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Ponadto Sąd ten sformułował wiążący pogląd, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Poza sporem w ocenie WSA pozostaje ustalony w sprawie zakres zaangażowania skarżących w proces organizowania gier na automatach, wynikający z zawartej przez nich umowy. Stanowili oni istotny element mechanizmu polegającego na organizowaniu gier na automatach. Na podstawie umowy z 2 stycznia 2015 r. świadczyli usługi na rzecz J. Sp. z o.o., która odpowiadała za logistyczną stronę przedsięwzięcia, w ramach którego, właściciel automatów udostępnił graczom automaty do gier. Rola skarżących polegała na świadczeniu usług w zakresie dystrybucji urządzeń do gry i zapewnienia sprawnego ich działania, za wynagrodzeniem ryczałtowym, liczonym od każdego aktywnego w danym miesiącu automatu, w kwocie 200 zł brutto. Bez ich udziału w przedsięwzięciu proces urządzania gier nie byłby możliwy. Nawet więc działanie na zlecenie J. Sp. z o.o. nie pozwala na wyłączenie odpowiedzialności skarżących, którzy, jak wynika z zawartej umowy, w szczególności załącznika do niej, mieli pełną świadomość, co do tego, że aktywnie uczestniczą w nielegalnym przedsięwzięciu. Mimo to podjęli się uczestnictwa w nim, we współpracy z innymi jego uczestnikami realizując niezwykle istotny fragment tej działalności, odnoszący się do faktycznie realizowanych czynności. Tak więc mając to na względzie, nie sposób jest pominąć ich udziału w przedsięwzięciu, jedynie w oparciu o formalną podstawę nawiązania współpracy z pozostałymi wspólnikami, jaką stanowiła umowa zlecenia. Istotą tej umowy, niezależnie od jej nazwy, było bowiem podjęcie współpracy z pozostałymi podmiotami, których działanie łącznie składało się na efekt w postaci stworzenia warunków umożliwiających zainteresowanym osobom korzystanie z gier na automatach poza kasynem gry. Zakres obowiązków skarżących nie ograniczał się więc do samego świadczenia usług stricte serwisowych.

Podnoszona przez skarżących kwestia tzw. zależności od zleceniodawcy również nie może stanowić okoliczności wyłączających ich odpowiedzialność za delikt administracyjny, gdyż w tym zakresie ocenie podlega ich faktyczny udział w całościowo rozumianym przedsięwzięciu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a nie wzajemne zależności poszczególnych, realizujących je podmiotów, wynikające z uregulowań prawa cywilnego.

Rozważając udział skarżących w mechanizmie urządzania gier organy słusznie zdaniem WSA powołały się na fakt wspólnego ich przystąpienia do mechanizmu współpracy podmiotów realizujących to przedsięwzięcie, na podstawie umowy, którą zawarli jako wspólnicy spółki cywilnej. Ten fragment aktywności gospodarczej realizowali wspólnie, a ich odpowiedzialność względem kontrahenta była solidarna. Tak więc taki sposób ujęcia ich działalności i jego prawna kwalifikacja nie może mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji.

Słusznie zatem skarżących uznano za "urządzających" gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Argumentem przemawiającym za wyeliminowaniem decyzji o karze z obrotu prawnego nie może być fakt, że skarżący został uniewinniony przez sąd karny od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. Wynika to przede wszystkim z tego, że zasady odpowiedzialności karnej i administracyjnej oparte są na innych regułach. Odpowiedzialność administracyjna, z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ma bowiem charakter zobiektywizowany i jest niezależna zarówno od ustalenia winy objętego nią podmiotu, jak i wykazania spełnienia przez niego określonych przesłanek, składających się na stronę podmiotową czynu, w ujęciu prawnokarnym. Natomiast w przypadku odpowiedzialności karnej, elementy te są niezwykle istotne. Jeżeli chodzi o stronę podmiotową czynu zabronionego o charakterze umyślnym, niezbędnym jest wykazanie, iż skarżący miał świadomość znamion określonego czynu zabronionego i działał w tym zakresie z zamiarem ich realizacji oraz nie zachodzą inne okoliczności odpowiedzialność tę wyłączające, takie jak działalnie w warunkach błędu.

Kolejnym warunkiem pociągnięcia określonej osoby do odpowiedzialności karnej jest przypisanie jej znamion winy, w odniesieniu do konkretnego czynu. To stanowi niezwykle istotny warunek zmaterializowania się odpowiedzialności karnej, nieznajdujący odpowiednika na gruncie prawa administracyjnego.

Z kopii wyroków wynika, że powodem uniewinnienia skarżącego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. było nie tyle wykluczenie zrealizowania przez niego znamion czynu zabronionego, składających się na urządzanie gier, ale niezrealizowanie przez niego znamion podmiotowych przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. Sąd wykluczając uznanie realizowanych przez skarżącego czynności za urządzenie gier, w rozumieniu art. 107 § 1 k.k.s. stwierdził, że mogłyby one zostać zakwalifikowane jako jedna z form zjawiskowych tego czynu, w postaci pomocnictwa do jego popełnienia przez inną osobę. Jednocześnie Sąd wykluczył możliwość pociągnięcia skarżącego do odpowiedzialności karnej, z uwagi na to, że działał on w warunkach usprawiedliwionego błędu (art. 10 § 4 k.k.s.), co do karalności swojego czynu. Błąd ten związany był z kontrowersjami prawnymi, co do możliwości powoływania się na określone regulacje u.g.h., wynikającymi z ewentualnego stwierdzenia technicznego ich charakteru.

Zasady odpowiedzialności administracyjnej, zgodnie z którymi wymierzono skarżącym karę w niniejszej sprawie, nie uwzględniają działania w ramach błędu, co do znamion określonego deliktu administracyjnego. Nie pozwalają też na rozróżnianie, w oparciu wzajemne relacje i zależności, ról poszczególnych podmiotów składających się na cały proces urządzania gier, wbrew przepisom ustawy, czy też stopniowanie odpowiedzialności za nie, ze względu na ich doniosłość i znaczenie. W tej więc sytuacji nawet wyłączenie odpowiedzialności karnej skarżących nie pozwala na stwierdzenie, że nie powinni oni odpowiadać na podstawie przepisów u.g.h.

Ponadto WSA podkreślił, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a., sąd administracyjny wiążą jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, co do popełnienia przestępstwa. Wyroki na które powołuje się skarżący, nie są wyrokami skazującymi, wobec czego poczynione w sprawie, w której zostały wydane ustalenia, nie są wiążące na gruncie przedmiotowej sprawy.

IV.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł P.P., zaskarżając go w całości, natomiast skarga kasacyjna M.W. została odrzucona postanowieniem NSA z 27 maja 2020 r.

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej P.P. zarzucił wyrokowi WSA:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a in concreto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 3 pkt 5 i art. 194 § 3 O.p., a także art. 133 § 1 O.p. w zw. z art. 189b k.p.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi i uznaniu za prawidłowe decyzji organów I i Il instancji, przy całkowitym uchybieniu art. 3 § 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a., poprzez uznanie za prawidłowe skierowanie decyzji, do osób, które na dzień wydania decyzji w obu instancjach nie były stroną w sprawie, tj. poprzez brak kontroli legalności decyzji administracyjnej będącej przedmiotem skargi oraz akceptację nieważności decyzji poprzez zlekceważenie postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie Wydział XII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z 08.12.2016 r. [...], na mocy którego doszło do zmiany formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej, a nie powstania nowego podmiotu, co więcej w sprawach tych nie badano udziału osobowego (np. skarżąca W. nigdzie nie jest wzmiankowana jako osoba biorąca udział w procederze). Ponadto, zgodnie ze wskazanym art. 189b k.p.a. stroną postępowania w sprawie wymierzenia kary może być podatnik w rozumieniu art. 133 § 1 O.p. w zw. z art. 189b k.p.a.;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego a in concreto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na:

- oddaleniu skargi bez wskazania definicji legalnej pojęcia "urządzający", co stanowi zaprzeczenie wszelkim wartościom konstytucyjnym - takie postępowanie może powodować dowolność w zakresie karania co jest sprzeczne z zasadą państwa prawa. Z natury prawa nałożenie sankcji winno być precyzyjnie określone, tak aby obywatel wiedział ze źródeł prawa co mu grozi i za co. Należy też zważyć, że w dacie orzekania przez WSA w Rzeszowie obowiązywała już ustawa Prawo przedsiębiorców, która w art. 8 potwierdzała obowiązującą regułę wykładni "co nie jest prawem zabronione, jest dozwolone", a w art. 11 nakazywała przyjazną interpretację przepisów. W tym stanie rzeczy przyjęta wykładnia rozszerzająca była niedopuszczalna;

- oddaleniu skargi w sytuacji gdy z materiału dowodowego wynika, że Skarżący jako podmiot zależny świadczył usługi na rzecz podmiotu zajmującego się całkowicie urządzaniem gier hazardowych, ergo nie mieścił się w definicji "urządzającego";

- zignorowaniu wyroków karnych, gdzie sądy karne dokonały wykładni pojęcia "urządzający" i uznały, że skarżący nie są takowymi w rozumieniu art. 89 u.g.h., tym samym wywód WSA w Rzeszowie na str. 11 uzasadnienia godzi w system prawa, poprzez naruszenie art. 189b k.p.a. w zw. z art. 1 pkt 5 k.p.a. i w zw. z art. 8, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 prawa przedsiębiorców;

- wewnętrzną sprzeczność logiczną, polegającą na oderwaniu odpowiedzialności administracyjnej od spółki cywilnej, na rzecz odpowiedzialności osobowej, bez wskazania konkretnych czynności, które wykonywali skarżący (np. p. W. nie wykonywała żadnych czynności związanych z zarzucanym czynem);

co spowodowało w konsekwencji orzeczenie przez WSA w Rzeszowie contra legem.

III. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego a in concreto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. w zw. z art. 89 u.g.h. oraz w zw. z art. 2a O.p. poprzez interpretację przepisów na niekorzyść skarżącego, w tym usunięcie niedających się jednoznacznie rozstrzygnąć rozbieżności definicyjnych na niekorzyść podatnika, skutkujące dookreśleniem w wyroku treści normy prawnej pociągającej za sobą sankcję dla obywatela.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenie, że w przedmiotowej sprawie skarżącym nie można wymierzyć kary administracyjnej wskazanej w zaskarżonych decyzjach oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

V.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VI.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Przypomnieć na wstępie należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a więc w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi sformułowanymi przez stronę wnoszącą ten środek odwoławczy. Sąd z urzędu bierze natomiast pod rozwagę tylko i wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 p.p.s.a. i które w niniejszej sprawie nie zachodzą.

Zasada związania podstawami skargi kasacyjnej zakreśla Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu granice kontroli zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, za które ten wykroczyć nie może.

W rozpatrywanym środku odwoławczym podniesione zostały zarzuty dotyczące obu podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W tego rodzaju sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a następnie zarzuty naruszenia prawa materialnego (por. wyroki NSA z 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; 26 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1842/08; 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13; 10 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 4608/21).

Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do podnoszonej w skardze kasacyjnej kwestii nieuwzględnienia przez WSA faktu przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną i wpływu tej okoliczności na odpowiedzialność za delikt administracyjny należy wskazać, że w myśl art. 26 § 4 k.s.h. spółka cywilna, może zostać przekształcona w spółkę jawną, a stosownie do § 5 z chwilą wpisu do rejestru spółka przekształcana staje się spółką jawną. Spółce tej przysługują wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Stosownie do mającego odpowiednie zastosowanie art. 553 § 2 i 3 k.s.h. spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej, a wspólnicy spółki przekształcanej uczestniczący w przekształceniu stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej.

Niniejsza sprawa dotyczy jednak wymierzenia kary pieniężnej osobom fizycznym, które prowadziły działalność w formie spółki cywilnej i którym przypisano odpowiedzialność za delikt z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Orzeczone kary nie odnoszą się jednakże do majątku wspólnego wspólników, ani też nie mieszczą się w ramach prawnych zakreślonych art. 553 § 2 k.s.h. Z tych względów przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną nie spowodowało przejścia obowiązku zapłacenia kar na spółkę powstałą w wyniku przekształcenia. W konsekwencji spółka jawna nie mogła stać się stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie nałożenia kary na osoby fizyczne będące wspólnikami spółki cywilnej. Zwłaszcza, że spółka cywilna, która jest umownym stosunkiem cywilnoprawnym o charakterze obligacyjnym zawiązanym w celu realizacji określonego zamierzenia gospodarczego, co do zasady nie może być podmiotem praw i obowiązków, a w ustawie o grach hazardowych brak jest unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej dla celów tej ustawy, w tym kształtujących odpowiedzialność za delikt administracyjny z art. 89 u.g.h.

Źródłem odpowiedzialności, o której mowa w przywołanym przepisie są natomiast okoliczności natury obiektywnej, tj. naruszenie przez osoby fizyczne, będące wspólnikami spółki cywilnej, warunków urządzania gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Za brakiem następstwa prawnego w odniesieniu do obowiązku obciążenia karą pieniężną przemawia więc również charakter prawny tego obowiązku, gdyż jest to sankcja administracyjna za naruszenie zakazów przewidzianych w przywołanej ustawie, która może być stosowana wobec podmiotów naruszających sankcjonowane przepisy ustawy o grach hazardowych, a o zasadności tego stanowiska należy wnioskować również na tej podstawie, że zasady odpowiedzialności, o której mowa w przywołanym przepisie, muszą być stosowane według stanu faktycznego i prawnego z daty zaistnienia deliktu administracyjnego (czynu), za który odpowiedzialność ta może być przypisana i egzekwowana (zob. wyroki NSA z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1089/18; z 23 sierpnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1066/18; z 27 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1540/18).

To więc nie spółka jawna (powstała z przekształcenia spółki cywilnej) a skarżący przed WSA, winni zostać uznani za odpowiedzialnych za urządzanie gier hazardowych na automatach. Opis osób odpowiedzialnych przyjęty przez organ I instancji nie stanowił przy tym prawnego powiązania odpowiedzialności tych osób ze spółką cywilną. Wskazuje jedynie na więź, w kontekście której doszło do naruszenia prawa (skarżący działali bowiem jako prowadzący działalność serwisową automatów w formie spółki cywilnej).

Niezasadny jest więc zarzut nr I skargi kasacyjnej.

VII.

W myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach z analizy których można i należy wnioskować o zakresie treściowym tego pojęcia. Na ich podstawie przyjąć więc należy, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, a w szczególności udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca graczom, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Nie może budzić wątpliwości, że dokonana przez WSA ocena ustaleń faktycznych pozwalała na prawidłowe zastosowanie wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. NSA podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji oraz organów, że skarżący stanowił istotny element mechanizmu polegającego na organizowaniu gier na automatach. Na podstawie umowy świadczył usługi na rzecz innej spółki, która odpowiadała z kolei za logistyczną stronę przedsięwzięcia, w ramach którego, właściciel automatów do gier udostępniał je graczom. Rola skarżącego polegała na świadczeniu usług w zakresie dystrybucji urządzeń do gry i zapewnienia sprawnego ich działania w tym pobierania z nich gotówki oraz przekazywania jej zleceniodawcy, za wynagrodzeniem ryczałtowym liczonym od każdego aktywnego w danym miesiącu automatu. Mając na uwadze przedstawione rozumienie pojęcia "urządzania gier", w ocenie NSA dokonana przez organy i zaakceptowana przez WSA subsumcja zachowania skarżącego względem regulacji wynikającej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest prawidłowa. Ogół ustaleń dotyczących roli obojga skarżących w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że byli oni urządzającymi gry w rozumieniu u.g.h., a tym samym stali się podmiotami podlegającymi karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Skarżący nie mieli podstaw, by nie wiązać własnych czynności z działalnością hazardową. Ilość obsługiwanych lokali oraz znajdujących się w nich automatów (co Sądowi wiadome jest z urzędu) wyklucza twierdzenia o usprawiedliwionym błędzie i braku dostatecznej jasności przepisów, jakie obecnie powołuje skarżący kasacyjnie.

Tym samym w sprawie organy oraz WSA trafnie zidentyfikował istotę problemu i przede wszystkim rolę skarżącego. Zawarta umowa stanowiła podstawę świadczenia usług na rzecz spółki, która wprost odpowiadała za logistyczną stronę przedsięwzięcia hazardowego. Bez udziału skarżącego (a ściślej obojga skarżących) nie byłoby możliwe prowadzanie gier hazardowych na automatach w terenie. Przypisanie stronie odpowiedzialności administracyjnej jako podmiotowi urządzającemu gry jest więc w pełni uzasadnione a przy tym odrębne od odpowiedzialności prawnokarnej.

Za niezasadne należy więc uznać zarzuty nr II i III skargi kasacyjnej.

Kwestia odpowiedzialności administracyjnej M.W. (skarżąca przed WSA) nie może być przedmiotem rozważań w tym postępowaniu, wskutek odrzucenia jej skargi kasacyjnej i uprawomocnienia się wyroku WSA w tej części.

Nie zachodzi także sytuacja rozstrzygania wątpliwości, w tym niedających się jednoznacznie usunąć rozbieżności definicyjnych, na niekorzyść skarżącego, przez co dojść miało jego zdaniem do dookreślenia w wyroku WSA treści normy prawnej pociągającej za sobą sankcję dla obywatela. Jeszcze raz podkreślić należy, że definicję "urządzającego gry na automatach" zrekonstruowano na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w kontekście całokształtu przepisów ustawy hazardowej oraz roli, jaką w procesie urządzania gier pełnił skarżący. Bez jego udziału nielegalne przedsięwzięcie nie mogłoby funkcjonować.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. "b" w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).