Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 257/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 22 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 7 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta Gdańsk o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Gdańsk a powiatem Braniewskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. umieszczonej w rodzinie zastępczej Pani A. S. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 9 grudnia 2024 r. Prezydent Miasta Gdańsk wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Gdańsk a powiatem Braniewskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. (dalej jako: "małoletnia") umieszczonej w rodzinie zastępczej Pani A. S.

W uzasadnieniu podniesiono, że małoletnia na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 9 października 2023 r., sygn. VI C 1002/22 umieszczona została w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku z 28 kwietnia 2024 r., sygn. IV Nsm 1688/22 małoletnia, w trybie zabezpieczenia, umieszczona została w spokrewnionej rodzinie zastępczej u swojej siostry A. S. Jak podano dalej, małoletnia od 2020 r. zamieszkuje wspólnie z biologiczną siostrą w G.

W odpowiedzi na wniosek podniesiono, że małoletnia nie mieszka na terenie gminy W., a w związku z tym Powiat Braniewski nie jest właściwy w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j.; dalej: "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki (...).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 i ust. 4 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22).

Zgodnie z art. 35 ust. 1 in principio upz umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Użyte w art. 191 ust. 1 upz pojęcie "umieszczenia po raz pierwszy w pieczy zastępczej" odnosi się zatem do stanu prawnego, a nie do stanu faktycznego. W konsekwencji, o "umieszczeniu" małoletniej w pieczy zastępczej w znaczeniu prawnym można mówić wobec wydania w tym przedmiocie stosownego orzeczenia. W niniejszej sprawie nastąpiło to niewątpliwie na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 9 października 2023 r., sygn. VI C 1002/22, który ograniczył władzę rodzicielską rodzicom małoletniej poprzez umieszczenie małoletniej w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Istotne jest zatem gdzie małoletnia miała miejsce zamieszkania przed tą datą.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).

Jak wynika z akt administracyjnych małoletnia od czerwca 2020 r. przebywa u swojej siostry – A. S. – w G., a zatem nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkani małoletniej w oparciu o ww. przepisy kc. W tej sytuacji zastosowanie znajdzie przepis art. 191 ust. 2 upz, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jak wynika z akt administracyjnych małoletnia zameldowana jest na pobyt stały pod adresem M. gm. O. (powiat l.) – i to ten powiat będzie właściwy w sprawie.

Wniosek Miasta Gdańska dotyczy sporu o właściwość pomiędzy Miastem Gdańsk a Powiatem Braniewskim. Skoro zaś w niniejszym sporze uczestniczą powiaty, z których żaden nie jest właściwy w sprawie, to wniosek o rozstrzygnięcie sporu podlega oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i 64 § 3 ppsa.