Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1103/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61 pkt 1, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2022 poz 1634
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 70/23 w sprawie ze skargi F. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 czerwca 2022 r., nr SKO.413.6.2022 w przedmiocie ulgi płatniczej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 9 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 70/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę F. w L. (dalej: "Skarżąca" lub "Fundacja") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: "Organ") z dnia 20 czerwca 2022 r. w przedmiocie ulgi płatniczej.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżąca reprezentowana przez adwokata zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 61 pkt 1 i art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj: Dz.U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "u.f.p." lub "ustawa o finansach publicznych"), poprzez błędną wykładnię i niezasadne oddalenie skargi w przedmiocie rozłożenia na raty zobowiązania wraz z odsetkami wynikającego z ostatecznej decyzji nr 1/2022 Starosty L. z dnia 2 marca 2022 r., w sytuacji gdy strona postępowania F. w L. spełnia ustawowe kryteria wskazane w ww. przepisie, tj. za rozłożeniem płatności na raty przemawiają uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze Skarżącej;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postpowaniu przed sądami administracyjnymi (tj: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 7b, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj: Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej jako: "k.p.a.") poprzez niewłaściwą kontrolę prawidłowości działalności administracji publicznej, w tym prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego w zakresie zaistnienia przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych, które określają granice uznania administracyjnego, a także poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej w kontekście przekroczenia przez organ administracji publicznej granic uznania administracyjnego.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosła również o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za chybiony zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, tj: art. 61 pkt 1 i art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p., poprzez błędną wykładnię i niezasadne oddalenie skargi w przedmiocie rozłożenia na raty zobowiązania wraz z odsetkami wynikającego z ostatecznej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy, w ocenie Skarżącej, strona postępowania spełnia ustawowe kryteria wskazane w ww. przepisie, tj. za rozłożeniem płatności na raty przemawiają uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze Skarżącej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Fundacja stwierdziła, że obowiązek zwrotu dotacji jednorazowo spowoduje realne zagrożenie dla jej działalności. Kwota do zwrotu jest znaczna, a sytuacja finansowa Fundacji przez wydatki poniesione na zmianę sposobu użytkowania budynku, uległa znacznemu pogorszeniu. Konieczność jednorazowego zwrotu dotacji nie tylko zagrozi bytowi Fundacji, ale spowoduje jej upadłość. Fundacja jest miejscem pracy dla wielu osób, a nadto realizuje społecznie ważne cele, a mianowicie zapewnia edukację dla dzieci z niepełnosprawnościami. Okoliczności te nie powinny być bez znaczenia przy ocenie przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowano sposób wykładni wskazanego w zarzucie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko tego Sądu wyrażone w wyroku z 11.01.2022 r., sygn. akt: III OSK 4613/21 i przyjmuje za własne. W przywołanym judykacie uznano zatem, iż ,,(...)stosowanie instytucji umorzenia zaległości na podstawie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o finansach publicznych ze swojej istoty wymaga wykładni zawężającej, ponieważ stanowi wyjątek od obowiązku uiszczenia należności o charakterze publicznoprawnym. "Uzasadnione względy", o których stanowi ten przepis to właśnie względy szczególne, wyjątkowe, które w danym, konkretnym przypadku uzasadniają możliwość odstąpienia od obowiązku uiszczenia należności pieniężnej o charakterze publicznoprawnym. Ustawodawca posłużył się w tym przypadku kwantyfikatorem "w szczególności" wskazując możliwości płatnicze zobowiązanego jako jedno z dopuszczalnych kryteriów oceny zastosowania instytucji umorzenia należności’’. Zaprezentowany sposób wykładni wymienionej regulacji ma zatem zastosowanie także do ulgi w postaci rozłożenia na raty zapłaty zobowiązania wynikającego z decyzji Starosty z dnia 2 marca 2022 r. o zwrocie niewykorzystanej dotacji.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z argumentami przytoczonymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż wcześniej Fundacja nie wywiązywała się prawidłowo z układu ratalnego wynikającego z decyzji Starosty. Ponadto Fundacja nie wykazała z jakich dochodów zamierza spłacić zobowiązanie. Trafna jest również ocena sądu I instancji, który zaakceptował stanowisko orzekających w sprawie organów w zakresie okoliczności powstania przedmiotowych należności, które nie stanowiły zdarzeń nadzwyczajnych, niezależnych od Fundacji. Prawidłowo przyjął także Wojewódzki Sąd Administracyjny w ramach oceny organów dotyczącej możliwości płatniczych Fundacji, gdzie z akt sprawy nie wynika, aby obowiązek zwrotu dotacji spowodował niemożność prowadzenia przedmiotowej działalności. Fundacja uzyskuje dochody z różnych źródeł, w tym darowizn, posiada także stałe, znaczne zobowiązania leasingowe, co wskazuje na generowanie stałych comiesięcznych środków finansowych, które pozwalają na realizowanie tych płatności.

Jednocześnie, jak trafnie stwierdził sąd I instancji, który przytaczając treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. zauważył również, że "postępowanie o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności uregulowane w przepisie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. jest oparte na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje wprowadzony do treści tego przepisu zwrot "organ może". Oznacza to, że organ ma obowiązek zbadania i oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie wnioskowanych należności oraz istniejących między nimi wzajemnych relacji". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, iż wymieniony przepis nie nakłada jednak na organy obowiązku uznania każdego wniosku o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty zapłaty zobowiązania. Uznaniowy charakter decyzji wynika bowiem także z regulacji art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. Dlatego też należy podzielić stanowisko sądu I instancji, który stwierdził, że Organ prawidłowo zrealizował ciążące na nim obowiązki.

Nie można również podzielić zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7. art. 7b, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdzie Skarżąca podnosi niewłaściwą kontrolę prawidłowości działalności administracji publicznej, w tym prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego w zakresie zaistnienia przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych, które określają granice uznania administracyjnego, a także poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej w kontekście przekroczenia przez organ administracji publicznej granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się do sformułowanego zarzutu należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że ,,(...)zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.)’’ (Wyrok NSA z 26.04.2022 r., sygn. akt: II OSK 2401/19).

W tym względzie trzeba nadmienić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo wyjaśnił na czym polega kontrola sądowa rozstrzygnięć opartych na uznaniu administracyjnym, wskazując, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy decyzja została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem a także wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd I instancji trafnie zatem stwierdził, że konieczne jest badanie, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a ponadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny ponownie więc stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Organ prawidłowo zrealizował ciążące na nim obowiązki, z zachowaniem reguł obowiązujących w prowadzonym postępowaniu, a zatem w zakresie zaistnienia przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa nadto, że sąd I instancji wskazał na ugruntowane stanowisko w orzecznictwie sądowoadministracyjnym co do uznania administracyjnego. Uznanie to nie może oznaczać dowolności, a zatem wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale powinien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza więc, że również w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowo kontroli zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób więc podzielić także zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Paweł Borszowski (spr.) Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz