Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 431/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, 17 ust. 1b, 27  ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, 77  par. 1, 80, 107 par. 3 i 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c, art. 135, art. 206
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 stycznia 2024 r., znak: SKO-NP-4115-417/23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. J., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r., znak: SKO-NP-4115-417/23, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Szczawnica z dnia 26 września 2023 r., znak: MGOPS-5231/56-4/22, o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 26 września 2023 r., znak: MGOPS-5231/56-4/22, Burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych a następnie wskazał, iż w dniu 30 sierpnia 2023 r. do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczawnicy wpłynął wniosek skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Organ ustalił, że matka skarżącej legitymuje się Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu nr [...] z dnia 21 lutego 2022 r., którym została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jednocześnie z orzeczenia tego wynika, iż, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 24 stycznia 2022 r. Tym samym, w ocenie organu pierwszej instancji, nie został spełniony podstawowy warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że matka skarżącej posiada również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nr [...] z dnia 10 lutego 2022 r. o trwałej niezdolności

do samodzielnej egzystencji od dnia 1 marca 2020 r.

Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., K 38/13, który wypowiadał się co do konstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ pierwszej instancji wskazał, że wydanie wyroku, jego zdaniem, nie daje podstaw do uznania aby zaniechać bądź wykluczyć możliwość stosowania przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest bowiem ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1bustawy o świadczeniach rodzinnych odnoszącej się do wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

Oceniając dokonane ustalenia w drodze wywiadu środowiskowego sytuacji rodzinnej, zakresu i charakteru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca prowadzi wraz ze swoją rodziną oddzielne gospodarstwo domowe i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy z tyt. opieki nad matką od dnia 12 lutego 2022 r. do 31 października 2023r. w kwocie 620,00 zł miesięcznie. Matka skarżącej jest wdową w wieku 86 lat, zajmuje część domu jednorodzinnego jest osobą chorą przewlekle, nie poruszającą się samodzielnie, częściowo pampersowaną, wymaga stałej pomocy oraz nadzoru w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca wykonuje czynności związane z opieką takie jak: pomoc przy codziennej higienie osobistej, przygotowywanie posiłków i leków, załatwianie spraw urzędowych oraz spraw związanych z leczeniem, zajmuje się robieniem zakupów, dba o utrzymanie czystości w mieszkaniu. Skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej nie nabyła prawa do świadczeń emerytalnych, jednakże z uwagi na pogarszający się stan zdrowia mamy, 1 lutego 2022 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarcze] (wykreślenie działalności gospodarczej w dniu 11 lutego 2022 r.). Nie jest również w stanie podjąć zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Oświadczyła, że rodzice matki oraz małżonek nie żyją. Osobami zobowiązanymi do alimentacji są także pozostałe dzieci matki oprócz skarżącej, tj. B. L., zam. w T., J. J. zam. w Niemczech. Niemcy. Skarżąca oświadczyła, że nie zna jednak dokładnych adresów sióstr gdyż nie utrzymywały one kontaktów z matką przez wiele lat.

Mając na uwadze wyżej przytoczone unormowania prawne organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia wymagań określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. gdyż zgodnie z orzeczeniem, którym legitymuje się matka skarżącej nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. W takim przypadku. organ jest zobowiązany do literalnego odczytywania prawa, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Jednocześnie organ podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami wydanie rozstrzygnięcia w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych następuje po ustaleniu, czy w danej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia wynikające z obowiązujących przepisów. Na dzień wydania niniejszej decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu i mimo, że jest on niezgodny z Konstytucją RP to nadal obowiązuje kryterium określone w art. 17 ust. 1b ustawy, a co za tym idzie przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżącej byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca, działając przez pełnomocnika, zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.,sygn. akt K 38/13, a przez to również naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła uchylenie tej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i powołało treść ust. 1, ust. 1a i 1b, ust. 5 tego przepisu.

Kolegium podkreśliło, że biorąc pod uwagę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym się legitymuje matka skarżącej, podstawą odmowy przyznania przez organ pierwszej instancji przedmiotowego świadczenia było uznanie, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem u matki skarżącej niepełnosprawność powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy.

Odnosząc się do tego uzasadnienia prawnego decyzji organu pierwszej instancji Kolegium stwierdziło, że została ona wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), został uznany za niezgodny z Konstytucją. Doszło więc do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powyższym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, że wynikające z art. 17 ust. 1b zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucją RP. W tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Kolegium podkreśliło, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki NSA: z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt l OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt l OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt l OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt l OSK 1853/16; z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt l OSK 1578/16; z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt l OSK 1512/16; z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt l OSK 2407/16; z dnia 29 kwietnia 2019 r, sygn. akt l OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt l OSK 8/19. pub. CBOSA). Organy administracji wydając decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną dopuszczają się naruszenia zarówno prawa materialnego jak też art. 6 k.p.a. Zdaniem Kolegium okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie mogła stanowić w przedmiotowej sprawie, samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niniejszej ustaleniu podlegają bowiem pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i czy nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Kolegium podkreśliło że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż odwołująca się brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i załączonych oświadczeń złożonych przez skarżącą oraz orzeczeń o niepełnosprawności, wynika, że matka skarżącej (l. 86) jest wdową, zajmuje część domu jednorodzinnego, pozostałą część zajmuje wnuczka z rodziną. Sytuacja zdrowotna wymagającej opieki matki skarżącej jest trudna. Jak wynika z treści uzasadnienia orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, przeszła ona udar niedokrwienny prawej półkuli mózgu z następowym częściowym niedowładem połowiczym lewostronnym. W 2017 r. była hospitalizowana po upadku, z powodu znacznego osłabienia i pogorszenia chodu. W badaniu obrazowym stwierdzono wodogłowie normotensyjne. Wg druku OL-9 od czasu udaru postępująca niesprawność psychoruchowa, chodzi z pomocą osób trzecich, dezorientacja czasoprzestrzenna, wymaga stałej opieki. Pomoc w codziennym funkcjonowaniu pomimo oddzielnego zamieszkiwania świadczy skarżąca, która oświadczyła, iż w lutym 2022 r. z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką zamknęła własną działalność gospodarczą i do chwili obecnej nie podejmuje zatrudnienia, nie może również podjąć pracy w niepełnym wymiarze godzinowym. Matka skarżącej, jak ustalono, jest osobą chorą przewlekle, nie poruszającą się samodzielnie, częściowo pampersowana. Skarżąca sprawuje nad nią stałą opiekę i pomoc. Jest to m. in. opieka higieniczna (mycie ciała, czesanie, pomoc w załatwianiu potrzeb fizjologicznych), zmiana bielizny osobistej i pościelowej, ubieranie, robienie zakupów, utrzymanie w czystości zajmowanych pomieszczeń, pranie, prasowanie, przygotowanie i podanie leków, załatwianie spraw urzędowych oraz spraw związanych z leczeniem. Czynności te zajmują skarżącej większą część dnia. Niejednokrotnie nocuje ona u matki i dogląda jej w tym czasie. Skarżąca oświadczyła, że osobami zobowiązanymi do alimentacji na rzecz matki są córki, tj. B. L., zam. w T. oraz J. J., zam. w Niemczech. Jednak nie zna dokładnych adresów sióstr, albowiem nie utrzymywały one kontaktów z matką przez wiele lat. Skarżąca do wniosku dołączyła szczegółowo rozpisane czynności jakie wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad matką.

Mając to na uwadze Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna.

Z powyższego wynika, zdaniem Kolegium, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt l OSK 2454/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie w wyroku z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 135/19, pub. CBOSA).

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykonywanie opieki przez osobę obciążoną wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie, oprócz skarżącej są jeszcze inne osoby (rodzeństwo) obciążone - w tym samym stopniu, co skarżąca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich, co wynika z art. 129 § 2 i z art. 135 § 1 k.r.o. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej, a uchylanie się od wykonywania takiego obowiązku stanowi - w określonych sytuacjach - przestępstwo (por. art. 209 Kodeksu karnego).

Kolegium podniosło, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącą, opieki nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga. Biorąc pod uwagę jednak zakres wykonywanych czynności opiekuńczych, jak i to, iż są jeszcze dwie osoby zobowiązane do współuczestniczenia w opiece nad niepełnosprawną matką oraz że można uzyskać pomoc w opiece w postaci usług opiekuńczych, uznało, że istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową choćby w ograniczonym zakresie. Wspomniane usługi opiekuńcze są realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo i mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Wskazało Kolegium, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Ponadto w niniejszej sprawie, oprócz odwołującej się są jeszcze dwie osoby jej siostry obciążone - w tym samym stopniu, co skarżąca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich.

Okoliczności, że jak twierdzi skarżąca, iż nie zna dokładnego adresu zamieszkania sióstr, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" ich obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

Przywołana regulacje prawne dają możliwość wyegzekwowania od dziecka ciążącego na nim zobowiązania do współuczestnictwa w opiece nad chorą matką. Zamieszkiwanie osób zobowiązanych do zapewnienia opieki niepełnosprawnemu rodzicowi w innej miejscowości niż rodzic nie zwalnia ich z tego obowiązku, bowiem opiekę tę można zapewnić w sposób pośredni poprzez opłacenie osób które opiekę tę będą za nich świadczyć. Z akt nie wynika ażeby odwołująca podjęła jakiekolwiek działania mające na celu ustalenie dokładnego miejsca pobytu sióstr i zobowiązania ich do współudziału w opiece nad matką w sposób bezpośredni lub pośredni. Z uwagi na to, że to na dzieciach niepełnosprawnej W. K. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek zapewnienia jej pomocy i opieki a z akt nie wynika, ażeby w stanie faktycznym istniały obiektywne okoliczności (niepełnosprawność w stopniu znacznym, trudna sytuacja finansowa) uniemożliwiające im wspólne zabezpieczenie opieki uznać należy iż na chwilę obecną w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium podkreśliło, że w pełni akceptuje poglądy zawarte w orzeczeniu WSA w Krakowie z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn., akt III SA/Kr 1199/21 (por także wyroki WSA w Krakowie które zapadły w podobnych stanach faktycznych: z dnia : 24 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1222/21 oraz wyrok z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1343/21

Wskazało również na poglądy reprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyrokach: np. z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 21 października 2021 r., sygn. III SA/Kr 588/21, z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. III SA/Kr 809/21, z dnia 15grudnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 634/21 iż dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1056/21 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Okoliczność obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym pozostałych dzieci opiekowanej w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym ma bowiem znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Skarżąca Zaprzestała wykonywania prowadzonej działalności gospodarczej z dniem 31 stycznia 2022 r. (data wykreślenia wpisu z rejestru: 11 lutego 2022r.) i była w stanie pogodzić opiekę nad niepełnosprawną matką z aktywnością zawodową. Przyznanie w tym stanie faktycznym świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach matki skarżącej. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

Nie negując sprawowania opieki przez skarżącą Kolegium stwierdziło, że nie jest ona uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie, a tym samym w sprawie ma zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów:

1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną osobą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust l pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie

co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia

pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie do końca z przyczyn w niej podniesionych.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd dopatrzył się jednak naruszenia przepisów postępowania, które skutkować musiały, zdaniem Sądu, uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jego matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu nr [...] z dnia 21 lutego 2022 r., którym została ona zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jednocześnie z orzeczenia tego wynika, iż, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 24 stycznia 2022 r. Nadto, legitymują się także orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr [...] z dnia 10 lutego 2022 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 1 marca 2020 r.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu nie mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zgodzić się należało jedynie ze stanowiskiem Kolegium, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Zasadnie podniosło Kolegium, że przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Niemniej jednak ważne jest jednoznaczne ustalenie przesłanek pozytywnych do przyznania przedmiotowego świadczenia i braku jednocześnie przesłanek negatywnych, wykluczających jego przyznanie, co trafnie podkreśliło Kolegium.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja została wydana jednak przedwcześnie, bez wnikliwej, rzetelnej i jednoznacznej oceny samodzielności funkcjonowania w życiu codziennym matki skarżącej, a więc okoliczności, które niewątpliwie rzutują na stwierdzenie istnienia, bądź nie, związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej w związku

z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także bez przekonywującego wykazania, że pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji rzeczywiście nie mogą wspomóc skarżącej, jak twierdzi, w sprawowaniu opieki nad matką.

Oczywiście, że w świetle regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy ma uprawnienie do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego niż to uczynił organ pierwszej instancji wobec dewolucji kompetencji na skutek wniesionego odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Nie można jednakże tracić z pola widzenia przy ocenie prawidłowości działania organu odwoławczego w tym zakresie kwestii, czy zgromadzono w sprawie wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia materiał dowodowy, czy też wymagał on uzupełnienia o istotne dla treści rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, okoliczności, a także i tego, czy organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji przy kompletnym i wystarczającym dla podjęcia rozstrzygnięcia materiale dowodowym, ocenił te dowody prawidłowo każdy z osobna, jak nakazuje to fundamentalna naczelna zasada postępowania administracyjnego – zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) – dokonania dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez każdy z organów w danej instancji.

Patrząc przez ten pryzmat na zaskarżoną decyzję, po pierwsze pomimo dokonanych ustaleń i co do zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, a także kwestii istnienia innych oprócz skarżącej osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki skarżącej, organ pierwszej instancji nie dokonał oceny dowodów, wybierając jako prawną konsekwencję negatywnego rozstrzygnięcia dla skarżącej – niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych – na którą to niewłaściwą argumentację polegającą na błędnej wykładni i nieprawidłowym zastosowaniu tego przepisu i niemożności odmowy przyznania świadczenia tylko na jego podstawie – na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium. Umknęło jednak uwadze Kolegium to, że możność dokonania odmiennej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ustalenia istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności są kompletne, wystarczające i zostały poddane ocenie także przez organ niższego szczebla.

W ocenie Sądu zbyt pobieżnie i bez właściwego zastanowienia się, postąpiło Kolegium w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Sąd nie podziela kategorycznej oceny Kolegium w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że zakres i charakter czynności opiekuńczych skarżącej wobec jej matki jest tego rodzaju, że umożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie czasu pracy.

Samo Kolegium podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "...jak wynika z treści uzasadnienia orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji (matka skarżącej), przeszła (...) udar niedokrwienny prawej półkuli mózgu z następowym częściowym niedowładem połowiczym lewostronnym. W 2017 r. była hospitalizowana po upadku, z powodu znacznego osłabienia i pogorszenia chodu. W badaniu obrazowym stwierdzono wodogłowie normotensyjne. Wg druku OL-9 od czasu udaru postępująca niesprawność psychoruchowa, chodzi z pomocą osób trzecich, dezorientacja czasoprzestrzenna, wymaga stałej opieki."

Oczywiście rację ma Kolegium argumentując, że "...czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu." Tyle tylko, że należy to odnieść do stanu zdrowia, a co za tym idzie możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny (tu matki skarżącej) z uwzględnieniem okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy. Przy tym, wyraźnie podkreślić należy, że nie chodzi tu o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, czy też orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje, bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą.

Żaden z organów nie odniósł się na ile dysfunkcje ruchowe wymagającej opieki matki skarżącej, jak i inne dolegliwości chorobowe w tym konkretnym przypadku wpływają na jej samodzielne funkcjonowanie w życiu codziennym, czy stan związany z dezorientacją czasoprzestrzenną matki skarżącej wymaga, czy też nie, stałego jej dozoru, a więc czy rzeczywiście wyklucza to jakąkolwiek pracę zawodową skarżącej, choćby nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wymagał też uzupełnienia w celu potwierdzenia aktualnego stanu zdrowia (na dzień orzekania przez organ odwoławczy) matki skarżącej.

W ten kontekst istnienia związku przyczynowo – skutkowego wpisuje się także aspekt związany z istnieniem pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki – sióstr skarżącej. Organy nie powinny poprzestawać na przyjęciu oświadczeń w tym zakresie wnioskującej osoby i argumentować, że samo istnienie tych osób jest przesądzające o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy, lecz twierdzenia w tym względzie winny również zweryfikować, choćby poprzez wezwanie pełnomocnika, czy skarżącego podmiotu, jeżeli działa w sprawie samodzielnie, by wykazał jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sama skarżąca) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). Pogłębionych ustaleń wymagała wymagały więc i te kwestie, czy skarżąca próbowała skontaktować się z siostrami i czy domagała się pomocy od nich, także finansowej na organizację opieki nad matką.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.

Takiego stanu rzeczy nie da się jednak, w ocenie Sądu bez cienia wątpliwości ustalić na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego. Również jednoznacznego stwierdzenia wymagała kwestia związana, że stwierdzeniem Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "...Nie negując sprawowania opieki przez skarżącą Kolegium stwierdziło, że nie jest ona uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie, a tym samym w sprawie ma zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych."

Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującym do 1 stycznia 2024 r., w przypadku zbiegu uprawnień, m. in. świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten ma zatem niewątpliwie zastosowanie w przypadku zbiegu uprawnień, tymczasem Kolegium najpierw stwierdziło, że "W przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie..." po czy stwierdziło, że "...a tym samym w sprawie ma zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych" zaprzeczając więc samemu sobie. Z materiału dowodowego dotąd zgromadzonego wynika, że skarżącej zostało przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzją z dnia 2 listopada 2022 r., znak: MGOPS-5252/2/22, na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Jak trafnie podkreślił NSA w wyroku z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1494/23 "Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak ustalenia przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona więc ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. i tym samym rezygnacja z przysługującego zasiłku, poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia, prowadzące w konsekwencji do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej pomoc w formie już przyznanej i pobieranej. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych, nie może więc prowadzić do modyfikacji, czy pominięcia tych norm. W konsekwencji oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków ich przysługiwania na datę rozstrzygnięcia." Wobec tego organy winny ocenić, czy w końcu mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień do konkurencyjnych świadczeń, biorąc także pod uwagę i regulacje prawne w tym względzie i datę końcową do której przysługiwało skarżącej świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i datę złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a co za tym idzie, czy art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie miał zastosowanie, także i ze względu na zmiany regulacji prawnych w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych (kwestie intertemporalne) oceniając przy tym również, czy skutecznie skarżąca dokonała wyboru świadczenia i czy zasadne jest stanowisko przedstawione co do tej kwestii w piśmie procesowym pełnomocnika z dnia 18 września 2023 r., znajdujące się w aktach administracyjnych.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, doszło więc naruszeń przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezebranie wystarczającego dla załatwienia materiału dowodowego, jak i błędnej oceny zebranego dotychczas materiału dowodowego, co skutkować musiało uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Kolegium mogło więc, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W związku z powyższym skarga musiała wywrzeć zamierzony skutek.

W ponownym rozpatrzeniu sprawy organy, zobowiązane będą do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., uzupełniając materiał dowodowy o dokumenty (medyczne, potwierdzające wskazane choroby w tym dot. samodzielnego funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym w skali Barthel) obrazujące aktualny stan zdrowia matki skarżącej, zweryfikują twierdzenia skarżącej w zakresie możliwości rodziny skarżącej w organizacji opieki nad matką, wzywając uprzednio pełnomocnika skarżącej o wyjaśnienie i wykazanie okoliczności z tym związanych, a dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy poddadzą całościowej ocenie z uwzględnieniem aspektu związanego z istnieniem związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez skarżącą a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w kontekście niweczącym jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, oceniając przy tym wnikliwie zakres i charakter czynności opiekuńczych w odniesieniu do wskazanych dysfunkcji matki skarżącej, w szczególności tych związanych z brakiem jej orientacji czasoprzestrzennej oraz ponownie rozważą kwestie związane z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

W punkcie II sentencji wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.

Sąd uznał bowiem, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej poczynił niewielki nakład pracy w niniejszej sprawie. Istotnie działał również w imieniu skarżącej w toku postępowania administracyjnego przed organami składając pismo popierające wniosek o przedmiotowe świadczenie, wypełniony i podpisany przez skarżącą na odpowiednim formularzu, ale jego aktywność, a zwłaszcza model działania w tego rodzaju sprawach, w tym w niniejszej, sprowadzał się co najwyżej do powołania kilkunastu orzeczeń sądów administracyjnych, bez odniesienia się do konkretnych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy w trzech pismach procesowych w toku postępowania przed organami, brakiem podniesienia w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oprócz aspektów błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy do istotnych okoliczności dla treści rozstrzygnięcia, podobnie jak w uzasadnieniu skargi do sądu administracyjnego, gdzie stawiając organom zarzuty niewłaściwego działania skoncentrował się także na przywołaniu orzeczeń sądów administracyjnych bez szerszej argumentacji odnoszącej się do istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Takie działanie pełnomocnika traktować należało za przejaw braku zaangażowania się i nikłego wkładu w wyjaśnienie jej istoty, co dawało Sądowi podstawę do zastosowania powyższego przepisu art. 206 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.