Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 923/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Nowecki, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.), sędzia WSA Tomasz Sałek, Protokolant st. ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2023 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 18 stycznia 2022 r. nr BP.702.1506.2021.0328.BEPO.307 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego Z. Z. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD", "organ") decyzją z 18 stycznia 2022 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. dalej: "K.p.a."), art. 13i ust. 4a w zw. z art. 13k ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 2, ust. 5 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1376, ze zm., dalej: u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 32), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 919, ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z 28 kwietnia 2021 r. nr [...], o nałożeniu na Z. Z. (dalej: "Strona", "Skarżący"), karę pieniężną w wysokości 750 zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 20 października 2020 r. funkcjonariusze Inspekcji Transportu Drogowego przeprowadzili kontrolę mobilną pojazdu ciężarowego o nr rej. [...] poruszającego się z przyczepą o nr rej. [...], którym kierował Z. Z. (dalej: "Strona", "Skarżący"). W trakcie kontroli ustalono na podstawie okazanych dokumentów oraz informacji pobranych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, że dopuszczalna masa całkowita (dalej: "dmc") pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] wynosiła 11990 kg, dmc przyczepy o numerze rejestracyjnym [...] wynosiła 13000 kg, a więc łączna dmc kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 24990 kg. Zespół pojazdów należał zatem do kategorii 2 – zgodnie z art. 13ha ust. 3 pkt 2 u.d.p.

Na podstawie danych uzyskanych z systemu elektronicznego poboru opłat stwierdzono, że kierujący pojazdem o numerze rejestracyjnym [...]poruszającym się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 25 września 2020 r. naruszył obowiązek wynikający z art. 13i ust. 4a u.d.p., co zostało zarejestrowane przez:

urządzenie kontrolne nr S07_0332,0_PEF_0 (139), pod numerem ewidencyjnym ER 2020269012860013935E o godzinie 02:21:26 na odcinku drogi krajowej [...]Z. (połączenie z drogą krajową nr [...]) – C. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]);

urządzenie kontrolne nr S07_0434,3_PEF_0 (146), pod numerem ewidencyjnym ER 2020269061150014697E o godzinie 03:41:55 na odcinku drogi krajowej [...]węzeł G. – K. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]);

urządzenie kontrolne nr S07_0434,3_PEF_0 (1146), pod numerem ewidencyjnym ER 2020269197250114679E o godzinie 07:28:45 na odcinku drogi krajowej [...]węzeł G. – K.(skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]);

urządzenie kontrolne nr S07_0332,0 _PEF_0 (1139) pod numerem ewidencyjnym ER 2020269251850113973E o godzinie 08:59:45 na odcinku drogi krajowej [...]Z. (połączenie z drogą krajową nr [...]) – C.(skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]).

GITD wskazał, że wygenerowano zapisy ewidencyjne o treści: "Niewłaściwa klasa pojazdu". Do urządzenia viabox o numerze [...] wprowadzono nieprawidłowe dane o kategorii pojazdu. Podczas przejazdu za pośrednictwem ww. urządzenia viabox wnoszona była opłata elektroniczna dla pojazdu samochodowego o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 t, tj. wg. kategorii 1.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony od decyzji GITD z 28 kwietnia 2021 r., organ wyjaśnił, że na podstawie pisma informacyjnego Szefa Krajowej Administracji Skarbowej - Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów z 21 czerwca 2021 r. ustalono, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zarejestrowany w systemie jako pojazd o dmc poniżej 12 t, ale powyżej 3,5 t/zespół pojazdów o dmc co najmniej 12 t (z możliwością zmiany w urządzeniu pokładowym viabox kategorii pojazdu w przypadku podłączenia przyczepy/naczepy i przekroczenia progu kategorii pojazdu), klasa emisji spalin EURO 5. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po przejeździe, jest to umowa przedpłacona, typu pre-pay.

GITD dodał, że w dniu naruszenia nie stwierdzono nieprawidłowości w funkcjonowaniu ESPO oraz urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej, a użytkownik pojazdu o nr rej. [...] nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viabox oraz systemu, nie dokonywał także wymiany i zwrotu urządzenia pokładowego. Użytkownik pojazdu uiścił opłaty za wskazane przejazdy bez zadeklarowanej przyczepy odpowiednio w wysokości 0,79 zł i 1,40 zł. Natomiast po zmianie kategorii pojazdu z zadeklarowaną przyczepą należne opłaty wynosiły odpowiednio 1,07 zł i 1,90 zł.

GITD wyjaśnił, że na podstawie załączonego do pisma operatora systemu szczegółowego wykazu opłat naliczonych i pobranych zarejestrowanych na koncie użytkownik ustalił, że za ww. przejazd po ww. odcinkach dróg płatnych:

węzeł B. – C. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]) uiszczona została opłata elektroniczna w wysokości 0,79 zł;

B. – F. uiszczona została opłata elektroniczna w wysokości 1,40 zł;

F. – B. uiszczona została opłata elektroniczna w wysokości 1,40 zł;

C. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]) – węzeł B. uiszczona została opłata elektroniczna w wysokości 0,79 zł.

W analizowanej sprawie opłatę za przejazd odcinkiem drogi płatnej naliczono w oparciu o dane rejestracyjne pojazdu zarejestrowane w danym momencie w systemie oraz aktualne ustawienie urządzenia viabox definiujące, czy podróżuje on z przyczepą czy bez przyczepy.

Organ dodał, że jak wskazał operator systemu prawidłowa wysokość opłaty elektronicznej jaką powinien uiścić kierujący za przejazdy zespołem pojazdów po ww. odcinkach dróg płatnych:

węzeł B. – C. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]) wynosiła 1,07 zł;

B. – F. wynosiła 1,90 zł;

F. – B. wynosiła 1,90 zł;

Czosnów (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]) – węzeł B. 1,07 zł.

Organ dokładnie opisał przebieg postępowania administracyjnego, w tym stanowisko Strony podniesione w nadesłanych wyjaśnieniach oraz dowody, których przeprowadzenia domagała się Strona.

GITD następnie po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa stwierdził, że przepisy ustawy o drogach publicznych nie przewidziały wyłączenia odpowiedzialności administracyjnej w rozpatrywanej sprawie administracyjnej, a więc jakiekolwiek fakty wskazujące na przyczyny naruszenia obowiązku wymienionego w art. 13i ust. 4a u.d.p. nie mają wpływu na treść decyzji administracyjnej.

Zdaniem GITD, z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że skontrolowany zespół pojazdów poruszał się po płatnych odcinkach drogi krajowej z naruszeniem obowiązku wprowadzenia do urządzenia viaBOX prawidłowych danych o kategorii pojazdu. Skarżący jako kierujący pojazdem miał obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych, zaś brak wiedzy czy świadomości w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych, w tym co do konieczności wprowadzenia odpowiednich danych do urządzenia służącego do poboru opłaty, nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Obowiązkiem kierującego pojazdem jest przestrzeganie przepisów, na każdym odcinku pokonywanej trasy przejazdu.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Strony GITD wskazał, że nie są one zasadne. Biorąc pod uwagę ww. przepisy wyjaśnił, że każdy przejazd po drodze płatnej z naruszeniem obowiązku określonego w art. 13i ust. 4a u.d.p., o ile został stwierdzony w innej dobie, jako odrębne naruszenie winien stać się przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego. Dlatego też za każde takie naruszenie zarejestrowane przez urządzenie kontrolne w postaci przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej w pełnej wysokości, jest wymierzana kara przewidziana w art. 13k ust. 3 pkt 2 u.d.p. Na podstawie protokołu kontroli mobilnej organ ustalił, że stwierdzone naruszenia miały miejsca w różnych dobach, a zatem za każde z nich należało wymierzyć stosowną karę administracyjną.

Ponadto GITD wyjaśnił, że nie mógł zostać uwzględniony wniosek Skarżącego o połączenie spraw do wspólnego rozpoznania na podstawie art. 62 K.p.a., ponieważ postępowania wszczęte wobec Strony dotyczą różnych stanów faktycznych, bowiem ich przedmiotem jest wykonywanie z niewłaściwie ustawionym viaBOXem różnych przejazdów w różnych dniach. Ponadto art. 62 K.p.a., ma zastosowanie w przypadku postępowań dotyczących różnych stron.

Zdaniem GITD nie było również podstaw do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 189e K.p.a. (w związku z działaniem siły wyższej) lub art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. (w związku ze znikomą szkodliwością czynu). Organ uznał, że przyczyna powstania naruszenia miała ścisły związek z działaniem samego kierowcy, a więc nie była zewnętrzna, zaś kwestia ewentualnej niewiedzy kierowcy w zakresie konieczności zadeklarowania przyczepy nie może skutkować zakwalifikowaniem zaistniałego naruszenia jako zdarzenia będącego skutkiem wystąpienia siły wyższej. Podstawowym obowiązkiem kierującego pojazdem jest wprowadzenie do urządzenia viaBOX, przed każdym przejazdem, danych dotyczących pojazdu bądź zespołu pojazdów. Wobec tego w ocenie GITD, argumentacja kierowcy, że nie miał on dostępu do instrukcji obsługi viaBOX, jak również że to pracodawca zakazał mu obsługi viaBOXa, nie usprawiedliwia bezczynności kierowcy w tym zakresie, gdyż podstawową zasadą jest, że pracownik powinien wykonywać tylko te polecenia, które nie prowadzą do naruszenia prawa. GITD nie podzielił także stanowiska Skarżącego, że waga naruszenia prawa była znikoma. Zwrócił uwagę, że opłata za przejazd po drogach publicznych została wprowadzona w celu zapewnienia środków na realizację zadań związanych z rozbudową i utrzymaniem infrastruktury drogowej, a budowa dróg stanowi szczególnie ważny interes publiczny. Wobec tego GITD uznał, że uiszczenie opłaty w niepełnej wysokości stanowi naruszenie dobra chronionego prawem, ponieważ uszczuplanie dochodów państwa w zakresie środków przeznaczonych na inwestycje drogowe wywiera istotny wpływ w sferze dobra publicznego, jakim jest poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego, a tym samym oddziałuje negatywnie na wszystkich obywateli. Organ dodał, że wskutek zaniedbania przez Stronę ciążącym na nim obowiązkom doszło do wielokrotnego naruszenia przepisów prawa, co sprawia, że skala naruszeń musi zostać oceniona jako znaczna. GITD wskazał też, że odnotowane zachowanie Skarżącego nie zostało przerwane przez samego Skarżącego, tylko zakończyło się ingerencją kontrolą organu, uświadamiającą Skarżącemu nieprawidłowe ustawienie urządzenia do poboru opłaty elektronicznej.

Odnosząc się do wniosków dowodowych Skarżącego, GITD postanowił nie uwzględnić wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu lekarskiego na okoliczność potwierdzenia złego stanu zdrowia wymagającego nakładów finansowych, w tym pozostałych dokumentów w tej kwestii, wskazując, że okoliczności, które mają by nimi wykazane nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnośnie wniosku o przeprowadzenie dowodu z wykazu transakcji dla skontrolowanego pojazdu oraz umowy podpisanej przez pracodawcę z operatorem systemu organ wyjaśnił, że stanowiły dowód w postępowaniu i podlegały szczegółowej analizie. Natomiast podnoszony przez Stronę fakt, że w dniu naruszenia pojazdem poruszali się także inni kierowcy zdaniem organu nie wpływa na rozstrzygnięcie sprawy. GITD wyjaśnił przy tym, że w sytuacji, gdy pojazd pozostawał w dyspozycji wielu kierowców, to każdy z nich jest odpowiedzialny za odpowiednie ustawienie urządzenia viaBOX w danym dniu, gdy prowadzi pojazd, w zależności od tego, czy pojazd porusza się z przyczepą, czy bez przyczepy. GITD uznał, że podpisanie umowy z operatorem systemu przez pracodawcę Skarżącego nie wyklucza odpowiedzialności Skarżącego za popełnione naruszenie. Z faktu podpisania umowy nie można wywieść, że jedynie pracodawca posiadał wiedzę co do zasad obsługiwania urządzenia viaBOX. Organ zwrócił uwagę, że informacja o obowiązku właściwego przełączenia urządzenia znajdowała się również na stronie internetowej operatora systemu viaTOLL, tak samo jak instrukcja obsługi viaBOXa.

Zdaniem GITD nie było też podstaw do przeprowadzenia dowodu w postaci zobowiązania pracodawcy kto, kiedy w jakim zakresie zainstalował viaBOX jak również z przesłuchania inspektora Inspekcji Transportu Drogowego na okoliczność tego, że Skarżący nie posiadał wiedzy o nieprawidłowym ustawieniu viaBOXa. GITD stwierdził, że nie kwestionuje braku wiedzy Skarżącego w tym zakresie, jednak nie jest to okoliczność, która ma znaczenie dla odpowiedzialności Skarżącego.

Organ nie uwzględnił też wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt osobowych Skarżącego na okoliczność braku szkoleń i pouczeń odnośnie do obsługi viaBOXa, bowiem szkolenia organizowane przez pracodawcę nie są jedyną formą uzyskania wiedzy w tym zakresie. Zdaniem GITD nie bez znaczenia jest fakt, że Skarżący od wielu lat jest zawodowym kierowcą i posiada uprawnienia do kierowania pojazdów ciężarowych z przyczepą.

Odnosząc się do żądania Strony wyjaśnienia przesłanek faktycznych i prawnych skontrolowania kierowcy po ponad 120 dniach nieprawidłowego funkcjonowania urządzenia viaBOX, GITD wyjaśnił, że zgodnie z art. 13n u.d.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie naruszeń) organ mógł wszcząć postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust. 1-2d u.d.p., jeżeli od dnia popełnienia naruszenia nie upłynęło 6 miesięcy – i termin ten został zachowany. Organ dodał, że inspektorzy podczas kontroli mobilnej dokonują m.in. manualnego sprawdzenia urządzenia viaBOX, co miało miejsce w tej sprawie i potwierdziło brak zadeklarowania przyczepy. Inspektorzy mają dostęp do informacji zarejestrowanych w systemie elektronicznego poboru opłat również do naruszeń wygenerowanych w systemie dla danego pojazdu.

Mając na uwadze okoliczności podniesione przez Skarżącego, dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej oraz przesłane zaświadczenie lekarskie świadczące o problemach zdrowotnych, GITD wyjaśnił, że Strona może ubiegać się o udzielenie ulgi, przy czym postępowanie o udzielenie ulgi jest odrębnym postępowaniem administracyjnym. Organ poinformował, że Strona może wystąpić z wnioskiem o umorzenie kary w całości lub w części, rozłożenie kary pieniężnej na raty lub odroczenie terminu jej płatności.

Skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję GITD z 18 stycznia 2022 r., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

– prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 81 i art. 75 § 1 K.p.a., przez ich nieuwzględnienie i niezastosowanie, a także art. 62, art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a., przez ich błędną interpretację i niezastosowanie;

– prawa materialnego, mającego wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., przez jego pominięcie i niezastosowanie, a także art. 231 § 1 Kodeksu karnego przez jego niezastosowanie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację popierająca zarzuty skargi powtarzając argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 7 marca 2023 r. Skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze i wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd rozpoznając skargę uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Rozpoznawana sprawa jest kolejną sprawą ze skargi Skarżącego na decyzję GITD nakładającą karę pieniężną w wysokości 750 zł i została oparta na tych samych podstawach, które były przedmiotem analizy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wielu innych wyrokach dotyczących Skarżącego w tym: z 27 lutego 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 946/22, sygn. akt VI SA/Wa 947/22, sygn. akt VI SA/Wa 948/22 i sygn. akt VI SA/Wa 949/22 oraz z 28 lutego 2023 r. sygn. VI SA/Wa 930/22, sygn. akt VI SA/Wa 951/22, sygn. akt VI SA/Wa 952/22, sygn. akt VI SA/Wa 953/22, sygn. akt VI SA/Wa 954/22 i sygn. akt VI SA/Wa 955/22.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w powołanych wyżej wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wychodząc od analizy regulacji prawnej, należy wskazać, że obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej wynika z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., zgodnie z którym "Korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony (...)". Według art. 13ha ust. 1 u.d.p., "Opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6", to jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Z art. 13ha ust. 3 u.d.p., jak i przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6 tej ustawy wynika, że powyższa opłata elektroniczna pobierana jest za przejazd po płatnych drogach krajowych lub ich odcinkach pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Zgodnie natomiast z art. 13i ust. 3 u.d.p., podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

Na wysokość opłaty elektronicznej ma wpływ m.in. kategoria pojazdu, którym wykonywany jest przejazd. Z art. 13ha ust. 2 u.d.p., wynika bowiem, że opłatę elektroniczną ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu. Wspomniane kategorie pojazdów ustawodawca określił w art. 13ha ust. 3 u.d.p.. W świetle tego przepisu, kategoria 1 obejmuje pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton, kategoria 2 – pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej co najmniej 12 ton, zaś kategoria 3 – autobusy.

W art. 13i ust. 4a u.d.p. ustawodawca określił, że kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie, o którym mowa w ust. 3 i 3a lub w art. 16l ust. 1, jest obowiązany do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3. Z przepisu tego wynika zatem, że kierujący pojazdem z zainstalowanym urządzeniem umożliwiającym uiszczanie opłaty elektronicznej z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat ma obowiązek ustawienia w tym urządzeniu właściwej kategorii tegoż pojazdu. Niewykonanie tego obowiązku jest zagrożone karą pieniężną, stosownie do art. 13k ust. 2 pkt 1 u.d.p. ("Za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 13i ust. 4a, wymierza się karę pieniężną"). Z art. 13k ust. 5 u.d.p. wynika, że karę tę wymierza się kierującemu pojazdem samochodowym. Wysokość tej kary została określona w art. 13k ust. 3 u.d.p. i wynosi 250 zł w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy lub 750 zł w pozostałych przypadkach. Przy czym z art. 13k ust. 6 pkt 2 u.d.p. wynika, że na kierującego pojazdem nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za naruszenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 (tj. niedopełnienie obowiązku określonego w art. 13i ust. 4a u.d.p.) stwierdzone w trakcie jednej doby. Karę tę nakłada się w drodze decyzji administracyjnej (art. 13k ust. 9 u.d.p.). Do jej wymierzenia właściwy jest GITD, co wynika z art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) u.t.d., który stanowi, że w sprawach związanych z wykonywaniem zadań i kompetencji Inspekcji organem właściwym jest Główny Inspektor Transportu Drogowego – w sprawach związanych z kontrolą uiszczania opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Z powyższych regulacji wynika, że przejazd pojazdów określonych kategorii po wskazanych w rozporządzeniu z 2011 r. drogach publicznych lub ich odcinkach podlega opłacie elektronicznej, która może być uiszczana za pomocą zainstalowanego w pojeździe urządzenia oferowanego przez podmiot pobierający opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat. Wysokość tej opłaty zależy m.in. od kategorii pojazdu. W szczególności stawka opłaty za kilometr dla pojazdu kategorii 1 (tj. pojazdu o dmc większej niż 3,5 t, ale mniejszej niż 12 t) jest niższa niż stawka dla pojazdu kategorii 2 (tj. pojazdu o dmc co najmniej 12 t). Na kierującym pojazdem ciąży obowiązek ustawienia właściwej kategorii pojazdu na urządzeniu do poboru opłat znajdującym się w pojeździe. Za niedopełnienie tego obowiązku GITD w drodze decyzji administracyjnej nakłada karę pieniężną. Wysokość tej kary wynosi 750 zł, jeśli przejazd był wykonany pojazdem innym niż zespół pojazdów o łącznej dmc powyżej 3,5 t złożonym z samochodu osobowego o dmc nieprzekraczającej 3,5 t oraz przyczepy. Kara ta może zostać nałożona na kierującego pojazdem tylko za jedno naruszenie stwierdzone podczas jednej doby. Dodatkowo z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że warunkiem nałożenia kary pieniężnej za uchybienie związane z uiszczaniem opłaty elektronicznej jest ustalenie, że płatny odcinek drogi publicznej był prawidłowo oznakowany tabliczką T-34, informującą, że za przejazd odcinkiem drogi publicznej tak oznakowanym pobiera się opłatę elektroniczną (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1934/15).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, żeby GITD przyjął inne znaczenie powyższych przepisów. Wykładnia ta determinowała zakres ustaleń faktycznych, jakie należało poczynić w sprawie, aby zastosowanie tych przepisów mogło być uznane za prawidłowe. W świetle powyższej wykładni prawa materialnego, w trakcie postępowania administracyjnego konieczne było ustalenie, czy:

– przedmiotowy pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi, a jeśli tak, to czy odcinek ten był prawidłowo oznakowany,

– pojazd ten był wyposażony w urządzenie viaBOX służące do uiszczania opłaty elektronicznej,

– pojazd zaliczał się do jednej z trzech kategorii pojazdów, których przejazd po drodze publicznej wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej, a jeśli tak, to czy kierujący pojazdem ustawił na urządzeniu viaBOX właściwą kategorię pojazdu,

– Skarżący był kierującym pojazdem w momencie przejazdu po płatnym odcinku drogi.

Zdaniem Sądu wskazanych ustaleń i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego GITD dokonał bez mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stanowisko GITD znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które w zakresie wskazania i oceny okoliczności świadczących o zaistnieniu naruszenia odpowiada wymaganiom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że GITD zapewnił Skarżącemu prawo czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), z którego to prawa Skarżący korzystał, składając m.in. wyjaśnienia na piśmie. Organ zawiadomił również Skarżącego o prawie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a zatem nie doszło do naruszenia art. 81 K.p.a. GITD nie naruszył też art. 75 § 1 K.p.a. W ocenie Sądu GITD prawidłowo również ocenił, że wnioski dowodowe Skarżącego dotyczące m.in. jego akt osobowych znajdujących się u pracodawcy, czy przesłuchania innych kierowców korzystających z tego samego zespołu pojazdów – nie miały znaczenia z punktu widzenia odpowiedzialności Skarżącego za naruszenie obowiązku z art. 13i ust. 4a u.d.p., a zatem przeprowadzenie tych dowodów nie przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy. Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 9 K.p.a., uznając że pisma i decyzje kierowane do Skarżącego w toku postępowania administracyjnego zawierały stosowne informacje i wymagane pouczenia.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 62 K.p.a., zgodnie z którym w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Sąd podziela pogląd prezentowany w doktrynie prawa administracyjnego, że wskazany przepis znajduje zastosowanie w sprawach tożsamych pod względem przedmiotowym (treść żądania uprawnienia lub treść obowiązku oraz podstawa prawna i stan faktyczny), lecz różnych pod względem podmiotowym (różne strony) (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 348; A. Wróbel, komentarz do art. 62 kpa [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023). W konsekwencji GITD nie miał podstaw do prowadzenia jednego postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnych za różne naruszenia, których miał się dopuścić ten sam podmiot. Nie oznacza to jednak, że pewne okoliczności wspólne dla wszystkich stwierdzonych naruszeń nie powinny być brane pod uwagę w poszczególnych postępowaniach w kontekście rozważania zastosowania art. 189f § 1 K.p.a., o czym będzie mowa poniżej.

Bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia przez GITD art. 231 § 1 K.k., w myśl którego, funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyjaśnić należy, że przepis ten dotyczy odpowiedzialności karnej funkcjonariusza publicznego, zatem o tego rodzaju odpowiedzialności nie rozstrzyga organ administracji publicznej. GITD nie miał zatem kompetencji do stosowania tego przepisu.

W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy odnosi się do okoliczności istotnych z punktu widzenia przedstawionej wyżej wykładni prawa materialnego. GITD dokonał także prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, ustalając że:

– w dniu wskazanym w zaskarżonej decyzji zespół pojazdów złożony z samochodu ciężarowego o nr rej. [...] i przyczepy o nr rej. [...]

[...] poruszał się płatnym odcinkiem drogi publicznej, wskazanym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2011 r. (zob. wydruk informacji z urządzenia kontrolnego wraz z fotografiami wskazanego zespołu pojazdów),

– odcinek drogi, po której został wykonany tej przejazd był prawidłowo oznakowany tabliczkami T-34 (zob. znajdujące się w aktach pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad),

– w kontrolowanym zespole pojazdów było zainstalowane urządzenie viaBOX służące do uiszczania opłaty elektronicznej, które było sprawne, posiadało możliwość przejścia w tryb jazdy "pojazd z przyczepą" i nie było wymieniane, zaś w dniu przejazdu system do uiszczania opłat elektronicznych działał prawidłowo (zob. pismo Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 21 czerwca 2021 r.),

– łączna dmc wskazanego zespołu pojazdów wynosiła 24,99 t (zob. dane pobrane z Centralnej Ewidencji Pojazdów), a zatem zespół pojazdów kwalifikował się do kategorii 2,

– opłaty za przejazdy zostały uiszczone dla pojazdu kategorii 1 (pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton – zob. art. 13ha ust. 3 pkt 1 udp), co potwierdzają wydruki z systemu viaTOLL,

– kierującym zespołem pojazdów w momencie wykonywania przejazdów z nieprawidłowo wprowadzoną do urządzenia viaBOX kategorią pojazdu był Skarżący, co potwierdza wydruk z tachografu.

Z uwagi na powyższe stwierdzić należało, że GITD prawidłowo przyjął, iż odpowiedzialność administracyjna wynikająca z tych przepisów ma charakter obiektywny, a zatem podnoszone przez Skarżącego okoliczności (związane np. nieznajomością obsługi urządzenia viaBOX) nie mogły skutkować oceną, że do naruszeń nie doszło.

W ocenie Sądu za niezasadny należało także uznać postawiony w skardze zarzut niezastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., który stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Przepis ten nie miał bowiem zastosowania w niniejszej sprawie, która dotyczy nałożenia kary pieniężnej za nienależyte wykonanie obowiązku określonego w art. 13i ust. 4a u.d.p., a więc w ustawie innej niż u.t.d.

Przed wymierzeniem administracyjnej kary pieniężnej w niniejszej sprawie organ miał jednak obowiązek dokonania oceny, czy w tej sprawie znajdują zastosowanie przepisy działu IVa K.p.a., w tym normy przewidujące odstąpienie od nałożenia kary w przypadku ziszczenia się wskazanych w nich przesłanek.

Sąd uznał za prawidłowe stanowisko GITD, że nie było podstaw do zastosowania art. 189e K.p.a., zgodnie z którym, w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak również z oświadczeń Skarżącego, nie wynika, że naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej nastąpiło wskutek działania siły wyższej. Natomiast niewiedza Skarżącego w zakresie prawidłowej obsługi urządzenia viaBOX, czy ewentualne polecenia pracodawcy, nie mogą zostać uznane za działanie siły wyższej, a więc zdarzenia niespodziewanego, którego skutkom nie można było zapobiec.

Jednakże w ocenie Sądu, niektóre z okoliczności podnoszonych przez Skarżącego winny natomiast zostać ocenione przez GITD w ramach analizowania, czy zachodzą przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Zatem bez wnikliwego rozważenia przez organ takich okoliczności nie można mówić o dochowaniu zasady zaufania do organów władzy publicznej określonej w art. 8 § 1 K.p.a.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie GITD naruszył art. 8 § 1 i art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście nie można pominąć okoliczności, że zarówno naruszenia, za których popełnienie nałożono karę administracyjną w niniejszej sprawie, jak i kilkadziesiąt innych naruszeń, za które Skarżącemu wymierzono kary pieniężne w innych sprawach - zostały ujawnione przez organ w trakcie jednej kontroli mobilnej w dniu 20 października 2020 r. W trakcie tej kontroli z systemu elektronicznego poboru opłat pobrano informacje o incydentach (naruszeniach) polegających niewłaściwej klasyfikacji pojazdu przypisanego do urządzenia viaBOX, które miały miejsce od 17 czerwca 2020 r. (co wynika z pozostałych spraw Skarżącego) do dnia kontroli (20 października 2020 r.). Ustalenia kontroli skutkowały wprawdzie wszczęciem postępowań administracyjnych odnośnie do każdego ze stwierdzonych naruszeń z osobna, niemniej jednak okoliczności ujawnienia tych naruszeń w trakcie jednej kontroli i to nawet na kilka miesięcy wstecz w stosunku do daty kontroli mobilnej uzasadniają – na potrzeby oceny przesłanek z art. 189f § 1 K.p.a. – traktowanie wszystkich tych naruszeń tak, jakby było to naruszenie wieloczynowe, które potencjalnie mogło być spowodowane jednym, wspólnym czynnikiem i które zostało zaprzestane, gdy tylko podmiot zobowiązany do określonego zachowania uświadomił sobie, że jego działanie lub zaniechanie naruszało prawo. Z uwagi na powyższe nie ulega wątpliwości, że m.in. w niniejszej sprawie należało rozważyć, czy usprawiedliwione jest zastosowanie art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a., czyli odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na znikomą wagę naruszenia prawa i zaprzestanie przez stronę naruszania prawa.

W ocenie Sądu za co najmniej przedwczesne należało natomiast uznać stanowisko GITD, że w sprawie nie zachodzą przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika wprawdzie, że GITD co do zasady (hipotetycznie) dopuścił możliwość zastosowania art. 189f K.p.a. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku wprowadzenia prawidłowych danych do urządzenia służącego do uiszczania opłaty elektronicznej, jednak uznał, że nie zostały spełnione przesłanki, które warunkują odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej na podstawie tego przepisu.

Zaznaczenia wymaga, że wprawdzie ustawodawca nie wskazał okoliczności, którymi organ powinien kierować się przy dokonywaniu oceny czy w danej sprawie mamy do czynienia ze znikomym naruszeniem prawa, czy nie, jednakże – jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 3 marca 2022 r. (sygn. akt VI SA/Wa 70/22) – w piśmiennictwie trafnie przyjmuje się, że w tym zakresie można odwołać się do rozwiązań obowiązujących w prawie karnym, gdzie stopień ciężkości naruszenia przez sprawcę prawa mierzony jest tzw. stopniem społecznej szkodliwości czynu, którego "znikomość" również stanowi negatywną przesłankę do wszczęcia lub dalszego prowadzenia postępowania karnego (por. S. Dudziak, Zasady wymiaru administracyjnych kar pieniężnych po nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorząd Terytorialny 2018, nr 6. s. 23-32); z kolei z art. 115 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1138 ze zm.). Z powyższego wynika, że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Ponadto oceniając czy dane naruszenie można określić mianem "znikomego" należy odwołać się do przesłanek wymierzenia kary administracyjnej określonych w art. 189d pkt 1 K.p.a. (por. A. Wróbel, komentarz do art. 189f kpa [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022), a zatem wagi i okoliczności naruszenia prawa. Natomiast przy ocenie wagi naruszenia prawa należy kierować się tym, czy konkretne naruszenie prawa wywołało (lub mogło wywołać) skutki faktyczne lub prawne w obszarze konkretnych dóbr prawnie chronionych, tj. dóbr chronionych przez naruszoną normę sankcjonowaną, wskazując że jeżeli konkretne naruszenie prawa:

– wywołało (lub mogło wywołać) poważne negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych, to przyjąć należy, że waga naruszenia prawa jest znaczna,

– wywołało (lub mogło wywołać) sporadyczne negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych, to przyjąć należy, że waga naruszenia prawa nie jest znaczna,

– wywołało jednostkowe i nieznacznie negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych lub skutków tych w ogóle nie wywołało i wywołać nie mogło, to przyjąć należy, że waga naruszenia prawa jest znikoma (A. Cebera, J. G. Firlus, komentarz do art. 189f kpa [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019).

Należy zauważyć, że w zakresie przesłanki "znikomej wagi naruszenia prawa" GITD odniósł się do wskazanych przez Skarżącego argumentów, m.in. że nie przechodził szkoleń w zakresie obsługi viaTOLL oraz że pracodawca zakazał mu dotykania urządzenia viaBOX. W zaskarżonej decyzji przyjął jednak, że opłata elektroniczna stanowi przychód Krajowego Funduszu Drogowego, który jest podstawowym źródłem finansowania inwestycji na drogach krajowych, zaś uszczuplanie dochodów państwa w zakresie środków przeznaczonych na inwestycje drogowe wywiera istotny wpływ w sferze dobra publicznego jakim jest poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego (s. 16 zaskarżonej decyzji). Ponadto wielokrotne popełnienie naruszenia przemawia przeciwko przyjęciu zaistnienia w sprawie przesłanki znikomości naruszenia, a odnotowane zachowanie Skarżącego nie zostało przerwane przez niego, tylko zakończyło się ingerencją kontrolną organu, uświadamiającą Skarżącemu nieprawidłowe ustawienie urządzenia do poboru opłaty elektronicznej (s. 16-17 zaskarżonej decyzji). Nadto skontrolowanie Skarżącego przez Inspekcję Transportu Drogowego dopiero po ponad 120 dniach nieprawidłowego używania urządzenia viaBOX było dopuszczalne w świetle art. 13n u.d.p., a inspektorzy mają dostęp do informacji zarejestrowanych w systemie elektronicznego poboru opłat, w tym również do naruszeń wygenerowanych w systemie dla danego pojazdu, a przyczyny, z powodu których Skarżący naruszył obowiązek wynikający z art. 13i ust. 4a u.d.p., nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy (s. 20 zaskarżonej decyzji).

Zdaniem Sądu powyższe podglądy GITD świadczą o przyjęciu przez ten organ błędnej wykładni art. 189f K.p.a., która z kolei zaważyła na ocenie wskazanych przez Skarżącego okoliczności mogących świadczyć o znikomości naruszenia prawa w tej sprawie, w dodatku częściowo bez weryfikacji tych okoliczności, co naruszało również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Za nieprawidłowe należało uznać stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym nie można mówić o znikomej wadze naruszenia, skoro opłaty elektroniczne mają na celu zapewnienie środków na zadania związane z rozbudową i utrzymaniem infrastruktury drogowej. Zdaniem Sądu taka argumentacja nie jest trafna, ponieważ co do zasady każdy obowiązek administracyjnoprawny, którego naruszenie jest zagrożone karą pieniężną, ma na celu ochronę określonego dobra publicznego, a mimo to w art. 189f § 1 K.p.a. ustawodawca przyjął, że od nałożenia kary pieniężnej należy odstąpić w razie spełnienia przewidzianych prawem przesłanek. Argumentacja przyjęta przez GITD prowadzi w istocie do wniosku, że odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej nigdy nie będzie mogło nastąpić w odniesieniu do naruszenia obowiązków związanych z uiszczaniem opłat elektronicznych, co nie jest zgodne ogólnym z założeniem ustawodawcy przyjętym w art. 189f § 1 K.p.a.

Wskazana wyżej, prawidłowa wykładnia art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. determinuje zakres ustaleń faktycznych, jakich organ administracji powinien dokonać, aby możliwa była zgodna z prawem ocena, czy naruszenie prawa przy popełnianiu deliktu administracyjnego zagrożonego administracyjną karą pieniężną było znikome. Zdaniem Sądu, mając na uwadze tę wykładnię należy przyjąć, że przy ocenie znikomości naruszenia prawa w rozumieniu art. 189f K.p.a. należy uwzględnić okoliczności popełnienia naruszenia, wagę naruszonych obowiązków, motywację sprawcy naruszenia, częstotliwość niedopełnienia przez sprawcę wcześniej (tj. przed naruszeniami stwierdzonymi w trakcie kontroli mobilnej) obowiązku wprowadzenia do urządzenia viaBOX prawidłowych danych o kategorii pojazdu. Obowiązek poczynienia ustaleń w tym zakresie oraz dokonania oceny zgromadzonego w tym zakresie materiału dowodowego spoczywał na GITD na podstawie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stanowisko GITD w tym zakresie powinno też znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które musi odpowiadać wymaganiom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

W konsekwencji oceniane w całokształcie okoliczności, że naruszenie przez Skarżącego obowiązku wprowadzenia do urządzenia viaBOX prawidłowych danych o kategorii pojazdu: 1) nie zdarzyło się przed naruszeniami stwierdzonymi w trakcie kontroli mobilnej 20 października 2020 r., 2) nie wiązało się z osiągnięciem przez Skarżącego jakiejkolwiek korzyści lub uniknięcia jakiejkolwiek straty - mogą świadczyć o znikomości naruszenia, uzasadniającej zastosowanie w danej sprawie art. 189f § 1 K.p.a. Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji GITD nie przeanalizował w ogóle, czy tego rodzaju okoliczności mogą uzasadniać odstąpienie od nałożenia kary, a w konsekwencji nie weryfikował, że zachodziły one w tej sprawie. Taka weryfikacja powinna nastąpić w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Ponadto GITD przy analizie spełnienia przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej pominął okoliczność, że: 1) zarówno do naruszeń, których dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie, jak i kilkudziesięciu innych naruszeń obowiązku z art. 13i ust. 4a u.d.p. przez Skarżącego, co do których również wszczęto postępowania administracyjne w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych – doszło w takich samych okolicznościach faktycznych, 2) organ informację o wszystkich tych uchybieniach pobrał w tym samym momencie (w trakcie kontroli mobilnej) z systemu elektronicznego poboru opłat, 3) za wszystkie te naruszenia (do których dochodziło w okresie kilku miesięcy) GITD wymierzył w zbliżonym czasie kilkadziesiąt administracyjnych kar pieniężnych.

W związku z powyższymi okolicznościami należy mieć również na względzie stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który przykładowo w uzasadnieniu wyroku z 1 marca 1994 r. sygn. U 7/93 (OTK w 1994 r., cz. I, poz. 5) stwierdził, że administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa. Kary te - stosowane automatycznie, z mocy ustawy mają bowiem przede wszystkim znaczenie prewencyjne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 kwietnia 1998 r., sygn. K 17/97, OTK ZU nr 3/1998, poz. 30). Przez zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywują adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2007 r. o sygn. P 19/06; OTK-A 2007/1/2). Tym samym administracyjna kara pieniężna nie jest wyłącznie represją za naruszenie prawa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 października 2009 r., sygn. Kp 4/09, OTK ZU nr 9/A/2009, poz. 134), ale przede wszystkim stanowi środek przymusu, który służyć ma zapewnieniu wykonywania obowiązków wobec państwa. Organ administracyjny musi bowiem posiadać skuteczne środki, które skłonią adresatów norm do oczekiwanego zachowania w sferach uznanych za szczególnie istotne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2010 r. o sygn. P 9/08; OTK-A 2010/3/26). Przede wszystkim na prewencyjną funkcję administracyjnej kary pieniężnej Trybunał Konstytucyjny położył również akcent w uzasadnieniu wyroku z 7 lipca 2009 r. o sygn. K 13/08 (OTK-A, 2009, nr 7, poz. 105), zaznaczając że nie ma rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że kara administracyjna ma również charakter dyscyplinująco-represyjny. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt II GSK 1296/17), stwierdzając, że o ile główną funkcją odpowiedzialności karnej jest funkcja represyjna, czyli odwet za popełniony czyn zabroniony, to główną funkcję odpowiedzialności administracyjnej stanowi szeroko pojęta prewencja.

Podzielając powyższe poglądy odnośnie charakteru administracyjnych kar pieniężnych, Sąd uznał, że GITD przy analizie przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej pominął, że kara administracyjna ma charakter przede wszystkim prewencyjny, gdyż jej zasadniczym celem jest skłonienie konkretnego podmiotu, który narusza prawo administracyjne (prewencja indywidualna), jak i innych potencjalnych sprawców deliktów administracyjnych (prewencja ogólna) do przestrzegania norm administracyjnoprawnych. W ocenie Sądu, trudno mówić o prewencyjnym charakterze kar pieniężnych, które są nakładane w tym samym czasie za naruszenia popełniane w okresie kilku miesięcy, a stwierdzane w jednej chwili przy okazji kontroli mobilnej - przez pobranie informacji o tych naruszeniach z systemu elektronicznego poboru opłat, które to informacje, co należy podkreślić, przez kilka miesięcy w tym systemie były umieszczone i nie spotkały się z niezwłoczną reakcją GITD.

W ocenie Sądu odmiennej oceny nie uzasadnia treść art. 13n u.d.p., która pozwala na wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia kary w okresie 6 miesięcy (obecnie 9 miesięcy) od popełnienia naruszenia, za które ta kara ma być wymierzona. Przepis ten nie może bowiem być interpretowany w taki sposób, że umożliwia GITD tzw. "rolowanie" kar administracyjnych wskutek tolerowania kilkumiesięcznego naruszania prawa przez dany podmiot, mimo że funkcjonariusze Inspekcji Transportu Drogowego mają swobodny dostęp do systemu elektronicznego poboru opłat, w którym na bieżąco ujawniane są nieprawidłowości dotyczące uiszczania opłat elektronicznych.

Zdaniem Sądu naruszenie przez Skarżącego obowiązku z art. 13i ust. 4a u.d.p. powinno spotkać się z możliwie niezwłoczną reakcją organu administracji mającego kompetencję do kontroli wykonania obowiązków związanych z uiszczaniem opłaty elektronicznej. Taka reakcja (w postaci administracyjnej kary pieniężnej) realizowałaby prewencyjną funkcję kary administracyjnej, co potencjalnie powstrzymałoby Skarżącego od popełnienia kolejnych naruszeń zapisanych w systemie elektronicznego poboru opłat, które były spowodowane tym samym stanem (nie)świadomości Skarżącego, tak jak kontrola mobilna 20 października 2020 r. powstrzymała Skarżącego od dalszego naruszania wspomnianego obowiązku. Natomiast nakładanie - wskutek jednorazowego pobrania informacji o naruszeniach, do których miało dojść w okresie kilku miesięcy - kilkudziesięciu kar pieniężnych nie realizuje prewencyjnej funkcji kary, lecz jest w zasadzie wyłącznie represją, która w okolicznościach takich, jak opisane w niniejszym wyroku, powinna zostać uznana na nieproporcjonalną.

Ze wskazanych wyżej powodów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu z uwagi na naruszenie wskazanych przepisów postępowania administracyjnego. Uchybienie, którego dopuścił się GITD mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby organ, uwzględniając prawidłową wykładnię art. 189f § 1 K.p.a., w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a następnie go ocenił, to mógłby dojść do wniosku, że w okolicznościach tej sprawy uzasadnione jest odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Ponownie rozpoznając sprawę, GITD uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, a także przeanalizuje zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w kontekście okoliczności, które są istotne w świetle przyjętej w wyroku wykładni art. 189f § 1 K.p.a., a w razie potrzeby uzupełni tenże materiał dowodowy. Ponadto w sposób wyczerpujący rozważy, czy związana m.in. z naruszeniami stwierdzonymi w tej sprawie okoliczność skumulowanej reakcji na szereg naruszeń, których miał się dopuścić Skarżący w okresie kilku miesięcy – uzasadnia odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej w tej sprawie, skoro kara taka pełnić ma w pierwszej kolejności funkcję prewencyjną, której realizacja nie musi wymagać wymierzania aż kilkudziesięciu kar pieniężnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2023 r. poz. 259) orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy, zasądzając od GITD na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł, na którą składał się uiszczony wpis sądowy od skargi.