Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1350/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Anna Kopeć WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: specjalista Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2024 r. sprawę ze skargi A.B., M. B. i W. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 22 lipca 2024 r. znak: WS-VI.7534.2.12.2024.BK w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. znak: GS -14.6821.26.2023.JP Prezydent Miasta Krakowa, na podstawie art.129 ust.5 pkt 3) ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: DZ.U. 2023.344 ze zm.) orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. B., M. B. i W. B. za część parceli I. kat. [...] o pow. 1183 m2 b. gm. kat. G. , stanowiącej własność W. B. i M. B., wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z 6 marca 1963 r. znak: USW Wł. 134/1/62 na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że części parceli I. kat. [...] b. gm. kat. G. stanowiącej własność W. B. i M. B., zostały wywłaszczone dwoma orzeczeniami Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie: pierwszym z dnia 20.09.1959 r. Nr Sa V/1/86/58 na rzecz Skarbu Państwa na cele budownictwa mieszkaniowego, a w szczególności pod budowę osiedla mieszkaniowego "N. - P." oraz drugim z dnia z 6 marca 1963 r. znak: USW Wł. 134/1/62 na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie. M. B. zmarł w dniu 2.11.1975 r., a spadek po nim nabyła żona brata spadkodawcy M. B. oraz bratanek W. B.. M. B. zmarła w dniu [...].2003 r., a spadek po niej nabyli synowie W. B. i W. B.. W. B. zmarł w dniu [...].2005 r., a spadek po nim nabyły jego dzieci: A. B. i M. B..

Spadkobiercy właścicieli wywłaszczonej parceli l.kat.[...] wystąpili z wnioskiem o zwrot nieruchomości w dniu 7.05.2020 r. W toku sprawy wystąpili oni z wnioskiem o odszkodowanie, sprecyzowanym w piśmie z dnia 11.05.2023 r., w którym określono podstawę prawna żądania – art.129 ust.1 oraz ust.5 pkt 3 w zw. z art.130 u.g.n.

Organ ustalił, że ze względu na pożar w magazynach Archiwum Urzędu Miasta Krakowa w dniach 6-17 lutego 2021 r. nie jest obecnie możliwy dostęp do jego zasobów. Jednakże już w 2020 r. odnotowano brak akt Prezydium rady Narodowej w m. Krakowie sygn. USW Wł.134/1/62. Ze sprawy dotyczącej wywłaszczenia parceli l.kat. [...] objętej lwh [...], dokonanej w/w orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia z 6 marca 1963 r. znak: USW Wł. 134/1/62 uzyskano jedynie zawiadomienie Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 9.10.1962 r. o wszczęciu na wniosek Sądu Wojewódzkiego w Krakowie postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, fragment dokumentu "Opis nieruchomości", z którego wynika, że został sporządzony na zlecenie Sądu Wojewódzkiego z dnia 10.03.1962 r. elaborat biegłych, w którym podano, że parcela l.kat.[...] lwh [...] – poz.3 – stanowi łąkę. Organ uzyskał także fragment protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, w którym odnotowano prawidłowość zawiadomienia M. B. i W. B. oraz ich niestawiennictwo, orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 5.10.1963 r. o odszkodowaniu za parcelę l. kat. [...] obj. lwh [...] na rzecz spadkobierców po A. S., pismo przekazujące do Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia odwołanie od tego orzeczenia, orzeczenie Komisji Odwoławczej do spraw Wywłaszczenia z dnia 31.03.1964 r. Organ ustalił, że ani w Sądzie Okręgowym w Krakowie, ani w Archiwum Zakładowym Starostwa Powiatowego w Krakowie, ani w Archiwum Narodowym w Krakowie, jak również w IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów związanych z odszkodowaniem za wywłaszczoną parcelę l.kat.[...] lwh [...]. Pomimo wezwania również spadkobiercy wywłaszczonych właścicieli parceli nie przedłożyli żadnych informacji i dokumentów. Pełnomocnik wnioskodawców w piśmie z dnia 23.08.2023 r. złożył jedynie oświadczenie, że według wiedzy jego mocodawców na rzecz W. B. i M. B. nie zostało ustalone ani wypłacone odszkodowanie.

Zdaniem organu, na podstawie dokonanych ustaleń można przyjąć, że na rzecz wywłaszczonych zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie. Brak bowiem podstaw do przyjęcia, że odszkodowanie ustalono na rzecz właścicieli parceli l.kat.[...], a właściciele parceli l. kat[...] zostali pominięci. Brak jest również dowodów, że odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone. Mając na uwadze, że wywłaszczenie miało miejsce ponad 60 lat temu, że wnioskodawcy nie są bezpośrednimi spadkobiercami wywłaszczonych właścicieli, że nie mają wiedzy o okolicznościach wywłaszczenia, nie można uwzględnić żądania jedynie na podstawie oświadczenie ich pełnomocnika, że spadkobiercy dawnych właścicieli nie mają wiedzy aby za wywłaszczenie ustalone zostało odszkodowanie, ani też by zostało ustalone ale nie

wypłacone.

Dlatego też organ uznał, że sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została załatwiona przed złożeniem wniosku i odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania.

W odwołaniu od tej decyzji A. B., M. B. i W. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Prezydenta Miasta Krakowa, zarzucili:

1. naruszenie art.7 k.p.a. w zw. z w z art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 oraz art. 130 ust. 2 u.g.n. poprzez pominięcie w toku postępowania i w treści wydanej decyzji słusznego interesu obywateli (prawo do odszkodowania),

2. naruszenie art. 8 i 11 k.p.a w z art. 129 ust.1 i ust. 5 pkt 3 oraz art. 130 ust. 2 u.g.n. poprzez działanie w sposób nie budzący zaufania obywateli do organów administracji i uchybienie zasadzie przekonywania poprzez wydanie decyzji odmownej pomimo braku wykazania przez organ, że po wywłaszczeniu wydano decyzje o odszkodowaniu ewentualnie dokonano jego wypłaty, co wobec odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania ciąży na organie a nie na stronie,

3. brak wskazania w oparciu o jakie dowody dowolnie przyjęto, iż dokument w postaci decyzji ustalającej odszkodowanie lub dokument potwierdzający jego wypłatę kiedykolwiek istniał,

4. pominięcie, iż jednak odnaleziono dokumenty dotyczące odszkodowań nieruchomości objętych Iwh [...], (parcela I kat. [...]) [...], co wskazuje na okoliczność, że gdyby takowe zostały wydane co do nieruchomości oznaczonych pierwotnie [...] Iwh [...] to również zostałyby odnalezione,

5. dowolne założenie, że rozprawa 22.11.1962 roku miała swój finał w postaci orzeczenia merytorycznego (wszak nie musiała w jej wyniku zapaść decyzja), zresztą rozprawa miała być wywłaszczeniowo-odszkodowacza, a istnieje jedynie sama decyzja wywłaszczeniowa – brak decyzji odszkodowawczej,

6. dowolne założenie, że wydano decyzję o odszkodowaniu ewentualnie dokonano jego wypłaty,

7. pominięcie, iż pełnomocnik strony zgłosił wnioski restytucyjne w maju 2020 roku, a więc na wiele miesięcy przed pożarem w archiwum Urzędu Miasta Krakowa, więc ta okoliczność jako zaistniała później i zupełnie niespodziewana nie była motywacją działań stron zmierzających do odzyskania własności ewentualnie uzyskania odszkodowania.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. znak: WS-VI.7534.2.12.2024.BK, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. B., M. B. i W. B. od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 26 lutego 2024 r. znak: GS -14.6821.26.2023.JP, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powielił w całości uzasadnienie decyzji wydanej przez organ I instancji.

Ustosunkowując się do zarzutu odwołania pominięcia, "iż jednak odnaleziono dokumenty dotyczące odszkodowań nieruchomości objętych Iwh [...], (parcela I kat. [...], co wskazuje na okoliczność, że gdyby takowe zostały wydane co do nieruchomości oznaczonych pierwotnie [...] Iwh [...] to również zostałyby odnalezione" wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Dokumenty te zostały odnalezione w związku z wszczętym w 2015 r. postępowaniem o zwrot parceli l. kat[...]. Wówczas nie toczyło się postępowanie o zwrot parceli l.kat.[...] i dlatego dokumentów z nią związanych organ nie poszukiwał.

Organ odwoławczy nie podzielił także zarzutu dowolnego założenia przez organ. ustalenie co do faktu wypłacenia odszkodowania powinno być oparte na całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. , "że rozprawa 22.11.1962 roku miała swój finał w postaci orzeczenia merytorycznego (wszak nie musiała w jej wyniku zapaść decyzja), zresztą rozprawa miała być wywłaszczeniowo-odszkodowacza, a istnieje jedynie sama decyzja wywłaszczeniowa – brak decyzji odszkodowawczej". Stwierdził, że "skoro odwołujący się sami wskazują, że po przeprowadzeniu rozprawy nie musiała zapaść decyzja, to tym bardziej w tym kontekście budzi zdziwienie, że poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości mając świadomość wydania decyzji o wywłaszczeniu nie podjęli żadnych działań (przez co najmniej 12 lat od wywłaszczenia, a w stosunku do W. B. przez 42 lata), mających na celu wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania z tego tytułu, a uczynili to dopiero ich spadkobiercy".

Odnosząc się do pozostałych zarzutów organ odwoławczy przytoczył stanowiska sądów administracyjnych wyrażone w sprawach II SA/Gl 1038/17, I SA/3087/2001 (prawidłowo: II SA/3087/01), II SA/Lu 568/14, IV SA/Wa 46/08, w których wyrażono pogląd, że w przypadku braku dowodów bezpośrednio potwierdzających wypłatę, ustalenie co do faktu wypłacenia odszkodowania powinno być oparte na całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. NSA w wyroku z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA/3087/2001 wskazał, że w prowadzonym po 50 latach postepowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie można przyjąć, że dokument, którego nie udało się odnaleźć nie istniał. Należy wówczas ocenić materiał dowodowy na podstawie dowodów pośrednich. Organ przytoczył pogląd, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. W sytuacji, gdy strona poinformowała, że nie posiada żadnych dokumentów w sprawie, orzekający organ uprawniony był do rozpoznania sprawy na podstawie materiału dotychczas zgromadzonego.

Oceniając zebrany przez Prezydenta Miasta Krakowa materiał dowodowy, Wojewoda przyjął, że pomimo braku dokumentu świadczącego o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za część parceli l. kat[...], b. gm. kat. G. , stanowiącej własność W. B. i M. B., wywłaszczoną orzeczeniem PRN w m. Krakowie z 6 marca 1963 r., postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania zostało ostatecznie zakończone przed złożeniem przedmiotowego wniosku.

Skarżący A. B., M. B. i W. B. wnieśli skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W skardze powtórzyli zarzuty przedstawione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że w ocenie organu odwoławczego, który przyjął za własne ustalenia organu i instancji, przy uwzględnieniu dokumentów i informacji przedstawionych podczas prowadzonego postępowania administracyjnego, szczegółowo i wnikliwie opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uzasadnione jest przyjęcie, iż z tytułu wywłaszczenia części parceli I. kat. [...] o pow. 1183 m

, b. gm. kat.. na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 6 marca 2 1963 r. znak: USW Wł. 134/1/62, zostało ustalone odszkodowanie pieniężne na rzecz W. B. i M. B., które zostało następnie wypłacone ww. osobom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Badając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd stwierdził, że wydane one zostały zgodnie z prawem.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był przepis art.129 ust.5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2023.344 t.j.) stanowiący, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis ten stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za dokonane w przeszłości pozbawienie prawa do nieruchomości, w których nie ustalono odszkodowania. Niejako "uaktualnia" on regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło (tak: wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., I OSK 820/21).

Bezspornym w sprawie jest, że część parceli I. kat. [...] o pow. 1183 m2 b. gm. kat. G. , stanowiącej własność W. B. i M. B. została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z 6 marca 1963 r. znak: USW Wł. 134/1/62 na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie. Zgodnie z obowiązującym aktualnie przepisem art.128 ust.1 ustawy wywłaszczenie własności nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.

Tak więc dla rozstrzygnięcia sprawy rzeczą organu administracji było ustalenie, czy za w/w część parceli I. kat. [...] o pow. 1183 m2 b. gm. kat. G. zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie.

W orzecznictwie wskazuje się, że aby skutecznie odmówić zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., organ administracji powinien wykazać wszelkimi dostępnymi dowodami, że odszkodowanie z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości zostało faktycznie ustalone. W sytuacji jednak, kiedy z uwagi na znaczny upływ czasu nie wszystkie fakty są możliwe do odtworzenia w kontekście wydania w przeszłości decyzji odszkodowawczej, ocena zaistnienia przesłanek materialnych musi być dokonywana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, jednak prawidłowo zebranego i ocenionego, zgodnie z postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 519/21).

Zgodnie z art.7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej). Zasada ta jest realizowana przede wszystkim przez przepisy normujące postępowanie dowodowe, zwłaszcza przez art. 77 § 1, nakazujący organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, oraz art. 80, nakazujący ocenę faktu udowodnienia poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego. Stylistyka przepisu art.7 k.p.a. podkreśla znaczenie aktywności strony w realizacji zasady prawdy obiektywnej. W orzecznictwie wskazuje się, że ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy (wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., I OSK 1711/17). Na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (wyrok NSA z 29 września 2020 r., II OSK 1452/20, LEX nr 3075574). Tak więc strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. Podobnie strona powinna przedłożyć dowody, gdy ich przekazanie zależy wyłącznie od jej woli. W takich sytuacjach nieskuteczne będzie, co do zasady, późniejsze kwestionowanie przez stronę zachowującą się biernie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji i podnoszenie zarzutu niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów mających potwierdzić istnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji pasywnej postawy strony w przypadku, gdy już przeprowadzone dowody nie potwierdzają jej twierdzeń (wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., III OSK 1641/21, LEX nr 3477611).

W kontekście twierdzeń skargi podnoszących, że to organ jest zobligowany do przedstawienia dowodu wypłaty odszkodowania wskazać należy, że organy administracji publicznej nie mają obowiązku "wieczystego" przechowywania akt spraw dotyczących wywłaszczenia nieruchomości i postępowań odszkodowawczych. W konsekwencji brak stosownych dokumentów nie może automatycznie przesądzać o każdorazowym obowiązku ustalania i wypłacania w takiej sytuacji odszkodowania w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Przepis ten nie może stanowić źródła nieuzasadnionego dochodu tylko z tego powodu, że w danej sprawie z uwagi na upływ czasu, wystąpiły trudności z ustaleniem występującego w niej stanu faktycznego. Przepis ten ma bowiem za zadanie umożliwiać urzeczywistnienie zasady słusznego odszkodowania należnego z tytułu wywłaszczenia, w tym także tego, które nastąpiło w okresie obowiązywania w państwie poprzedniego ustroju społeczno-politycznego. Wykładnia tego przepisu, zgodnie z którą przepis ten może być stosowany także do stanów faktycznych powstałych przed jego wejściem w życie, przemawia za tym by działania organów administracji publicznej, podejmowane w poprzednim ustroju społeczno-politycznym, były oceniane w sposób bardzo ostrożny (tak: wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1483/21). Sąd podziela przy tym pogląd głoszący, że brak dokumentów z uwagi na upływ okresu ich archiwizacji nie stanowi potwierdzenia przesłanek warunkujących zastosowanie normy wyrażonej w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Prowadzone na podstawie tego przepisu postępowanie wyjaśniające ma w istocie na celu weryfikację twierdzeń wskazujących na spełnienie tego rodzaju przesłanek (por. wyrok NSA z 10 września 2020 r., I OSK 182/20).

Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. rozumowanie organu, w wyniku którego ustala on istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki, wiedzy oraz doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu rozpoznając i rozstrzygając niniejszą sprawę organy administracji nie naruszyły dyspozycji art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 kpa. Rozumowanie, w wyniku którego organy ustaliły istnienie określonych okoliczności faktycznych było zgodne z prawami logiki, a zatem nie wykroczyły one poza granice swobodnej oceny dowodów.

Podkreślenia wymaga, że skarżący, którzy wystąpili z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość z której zostali wywłaszczeni ich poprzednicy prawni w toku postępowania administracyjnego nie podejmowali żadnej inicjatywy dowodowej. Pomimo wezwania przez organ I instancji spadkobiercy wywłaszczonych właścicieli parceli nie przedłożyli jakichkolwiek informacji i dokumentów związanych z przedmiotem sprawy. Z kolei pełnomocnik wnioskodawców w piśmie z dnia 23.08.2023 r. złożył jedynie oświadczenie, że według wiedzy jego mocodawców na rzecz W. B. i M. B. nie zostało ustalone ani wypłacone odszkodowanie. Skarżący nie podali jednakże nawet tego, skąd posiedli wiedzę, że przedmiotowe odszkodowanie nie zostało wypłacone.

Tymczasem treść tego oświadczenia pozostaje w sprzeczności z treścią udzielonych przez skarżących pełnomocnictw. Wszyscy udzielili ich bowiem w 2020 r. w sprawie "zwrotu nieruchomości", "ewentualnie uzyskania odszkodowania należnego spadkodawczyni M. B. i M. B. z tytułu wywłaszczonych nieruchomości" lub "waloryzacji tego odszkodowania". Zauważyć w związku z tym pozostaje, że waloryzacja oznacza urealnienie już ustalonego, a niewypłaconego odszkodowania przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników. Dotyczy ona okresu między datą, kiedy decyzja o ustaleniu odszkodowania stała się ostateczna, a datą wypłaty odszkodowania. Zabezpiecza ona zatem interes wierzyciela przez danie mu gwarancji, że mimo opóźnienia w zapłacie odszkodowania otrzyma je w odpowiedniej wysokości. Tak więc żądanie waloryzacji odszkodowania pozostaje w sprzeczności z tezą, że na rzecz W. B. i M. B. nie zostało ustalone odszkodowanie.

Zwrócić należy uwagę, że jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych parcela I. kat. [...] objęta lwh [...] na podstawie umowy sprzedaży z dnia 5 kwietnia 1941 r. stanowiła własność W. B. i M. B. po połowie (k.92 a.a.). Umową z dnia 28 sierpnia 1958 r. W. B., w obecności swojej żony M. B., darował swój udział w tej nieruchomości ich synowi W. B. (lat 16 – k.93).

W księdze wieczystej nr [...] w dniu 15 stycznia 1959 r. umieszczono wpis o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie części parceli [...] o powierzchni 1250 m2 na cele Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych K. – Miasto w K., a w dniu 30 października 1962 r. wpis o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie części parceli [...] o powierzchni 1241 m2 na cele budowy budynków sądowych. Stosownie do art.53 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz.U.1946.57.320) o dokonaniu wpisu zawiadamia się osobę, na której rzecz wpis nastąpił, oraz osoby, których prawa zostały wpisem dotknięte. Tak więc domniemywać należy, że W. B. i M. B. zostali chociażby w ten sposób zawiadomieni o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Nadto, z rozdzielnika zawiadomienia z dnia 9 października 1962 r. (k.56 a.a.) wystosowanego przez PRN w Krakowie wynika, że M. B. i W. B. zostali zawiadomieni o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 12 listopada 1962 r., podczas której miały się odbyć oględziny nieruchomości, ich opis, dokonanie ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania. W protokole rozprawy (k.39 a.a.) odnotowano, że zawiadomienie o wszczęciu postepowania wywłaszczeniowego i o rozprawie "zostało doręczone stronom prawidłowo – dowody w aktach". Nadto, w protokole odnotowano, że wnioskodawca wywłaszczenia wystąpił do właścicieli z ofertą celem ugodowego nabycia nieruchomości, przeprowadził rokowania, które jednak nie dały wyniku. W protokole podano także, że dla parceli l. kat [...] lwh [...] nie sporządza się ich opisu, gdyż opis tej nieruchomości został zamieszczony w elaboracie biegłych wykonanym na zlecenie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 10 marca 1962 r.

Treść protokołu koresponduje z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.1961.18.94 t.j.) stanowiącymi, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem (art.7), we wniosku o wywłaszczenie należy m.in. wskazać cel wywłaszczenia z uzasadnieniem konieczności nabycia nieruchomości na ten cel, dotychczasowy sposób zagospodarowania i użytkowania nieruchomości z opisem, co się na nieruchomości znajduje, wyniki rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości z wymienieniem ceny żądanej przez właściciela i ofiarowanej mu przez wnioskodawcę albo przeszkody do prowadzenia rokowań (art.15), o wszczęciu postępowania organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamia za dowodem doręczenia właściciela (posiadacza) nieruchomości i osoby, którym służą na nieruchomościach prawa rzeczowe ograniczone (art.16), odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej (art.21), odszkodowanie może polegać na żądanie właściciela na dostarczeniu nieruchomości zamiennej (art.10), organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej może odroczyć ustalenie odszkodowania na czas do trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o wywłaszczeniu i wydać odrębne orzeczenie o odszkodowaniu (art.22 ust.2). Powyższe potwierdza tezę o zgodnym z prawem działaniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie. Dlatego też nie można z faktu nieodnalezienia orzeczenia wywłaszczeniowego dotyczącego przedmiotowej części parceli l. kat [...] wnioskować faktu, że orzeczenie takie nie zostało wydane.

W orzeczeniu wywłaszczeniowym z dnia 6 marca 1963 r. podano, że ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości nastąpi w ciągu 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o wywłaszczeniu, jak również że "nie orzeczono o przyznaniu prawa do nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania za nieruchomość obj. lwh[...], ponieważ inwestor nie dysponuje nieruchomością zamienną." Zapis ten, jak wynika z treści orzeczenia, dotyczy parceli l. kat. [...] obj. lwh [...]. Wynika stąd, że właściciele tej parceli wiedzieli o postępowaniu wywłaszczeniowym i brali w nim udział, skoro nawet złożyli żądanie przyznania nieruchomości zamiennej.

Wywłaszczony w 1963 r. orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z 6 marca 1963 r. współwłaściciel nieruchomości M. B. zmarł w 1975 r. Spadek po nim nabyła żona jego brata M. B. oraz syn jego brata W. B.. M. B. zmarła w dniu [...].2003 r., a spadek po niej nabyli synowie W. B. i W. B. (ur. w [...] – k.19 a.s.). W. B. zmarł w dniu [...].2005 r., a spadek po nim nabyły jego dzieci: A. B. (ur. w [...] r. – k.19 a.s.) i M. B. (ur. w [...] r. – k.19 a.s.). Brak jest jakichkolwiek dowodów, że wywłaszczony w 1963 r. W. B. do dnia śmierci w 2005 r. (przez 42 lata) czynił jakieś kroki w celu ustalenia bądź wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Brak jest również jakichkolwiek dowodów, że wywłaszczony w 1963 r M. B. w okresie 12 lat od daty wywłaszczenia do swojej śmierci czynił jakieś kroki w celu ustalenia bądź wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Uprawnione jest zatem twierdzenie organu, że nie czynili tego, gdyż odszkodowanie zostało ustalone.

Organ I instancji uzyskał dowód pośredni w postaci orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia 5.10.1963 r. o odszkodowaniu za parcelę l. kat. [...] obj. lwh [...], która objęta była tym samym orzeczeniem wywłaszczeniowym PRN, co parcela l. kat. [...]6 obj. lwh [...], za której wywłaszczenie skarżący domagali się ustalenia i wypłaty odszkodowania. Prawidłowy jest zatem wniosek organu, że również odnośnie do przedmiotowej części parceli l. kat. [...] zapadło orzeczenie odszkodowawcze. Potwierdza to również wynik kwerendy w Sądzie Okręgowym w Krakowie. W piśmie z dnia 13.06.2023 r. Sąd poinformował, że w okresie od 1963 r do 1975 r. w zamkniętym zespole akt sądowych Wydziału II Nieprocesowego Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa nie odnaleziono sprawy wpłaty oraz wypłaty z depozytu sądowego na rzecz W. B. oraz M. B..

Zwrócić w związku z tym należy uwagę, że stosownie do art.26 ust.2 i 3 powoływanej już ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.

Skonstatować zatem pozostaje, że wobec nieodnalezienia sprawy depozytowej związanej z przedmiotowym odszkodowaniem, okoliczność ta potwierdza wniosek organu, że odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone bezpośrednio osobom wywłaszczonym.

Jak już wyżej podniesiono z faktu braku dowodu dokonania wypłaty odszkodowania, zwłaszcza w sytuacji złożenia wniosku o odszkodowanie po 60 latach od chwili wywłaszczenia, nie można wyprowadzać wniosku że odszkodowanie to nie zostało ustalone i wypłacone. Sądy administracyjne wielokrotnie stwierdzały, że założenie, iż jedynym dowodem wypłacenia odszkodowania jest dowód z dokumentu, stwarzałoby możliwość ponownego występowania o wypłacenie odszkodowania już po upływie przewidzianego prawem okresu przechowywania dokumentów księgowych (bankowych). Takie stanowisko wyrażone zostało między innymi przez NSA w wyrokach z dnia 10 września 2020 r. sygn. I OSK 182/20, z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. I OSK 588/18, z 14 maja 2013 r. sygn. II OSK 991/12, WSA w Lublinie z 9 kwietnia 2015 r. sygn. II SA/Lu 568/14. Zbliżone stanowisko zaprezentował także tutejszy Sąd m.in. w wyrokach z 5 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1010/23, II SA/Gl 1021/23.

Prawidłowe jest zatem wnioskowanie organu, że skoro wywłaszczenie miało miejsce ponad 60 lat temu, wnioskodawcy nie są bezpośrednimi spadkobiercami wywłaszczonych właścicieli oraz że nie mają wiedzy o okolicznościach wywłaszczenia, jak również, że ani M. B., ani W. B., ani wreszcie M. B. nie starali się o ustalenie odszkodowania - to nie można uwzględnić żądania jedynie na podstawie oświadczenie ich pełnomocnika, że spadkobiercy dawnych właścicieli nie mają wiedzy, aby za wywłaszczenie ustalone zostało odszkodowanie, ani też by zostało ustalone ale nie wypłacone.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy rozpoznające sprawę wywiązały się ze swojego ustawowego obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Rozpoznając wniosek złożony wiele lat po okresie przez który właściwe państwowe jednostki organizacyjne miały obowiązek przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości albo przekazania nieodebranych odszkodowań do depozytu sądowego, organ pierwszej instancji orzekający w sprawie poszukiwał takich dokumentów na wiele sposobów, co szczegółowo przedstawił w uzasadnieniu decyzji. W sytuacji, gdy tego rodzaju dokumentacja, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji wywłaszczeniowej i odszkodowawczej oraz zniszczeniu dowodów wypłaty.

Jakkolwiek zatem organy administracji orzekające w niniejszej sprawie były w stanie zgromadzić tylko dowody pośrednie, to nie można im zarzucić, że nie zebrały one pełnego materiału dowodnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Rozpatrzyły one cały zebrany materiał dowodowy poprzez uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu oraz wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu wszystkich dowodów. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie oceny zgromadzonego materiału dowodowego zostało logicznie uzasadnione

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.