Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1010/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 września 2023 r. nr SKO Gd/2059/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. T. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 8 września 2023 r. nr SKO Gd/2059/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2022 r. B. T. (lat 64) wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. T. (lat 72), który legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie z dnia 7 grudnia 2022 r. o uznaniu go za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego wynika, że A. T. porusza się przy pomocy kul. Pracownik socjalny odwołał się do oświadczenia skarżącej o czynnościach, jakie podejmuje w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, które załączone zostało do wywiadu środowiskowego. W oświadczeniu tym skarżąca wskazała, że do jej codziennych obowiązków należy pomoc mężowi przy wstaniu z łóżka, ubieraniu się, jedzeniu, poruszaniu się po domu i poza domem, myciu, przygotowywaniu posiłków, podawaniu lekarstw oraz zmianie opatrunków. Mąż skarżącej może poruszać się samodzielnie po domu po płaskich powierzchniach, w razie konieczności przy pomocy kul. Posiłki konsumuje samodzielnie, jest w stanie sam umyć twarz, załatwić potrzeby fizjologiczne oraz się ogolić. Od czasu do czasu na siedząco pomaga żonie w drobnych czynnościach kuchennych. Wszystkie inne czynności sprawiają mu problemy. Skarżąca podała, że codziennie rano pomaga mężowi wstać z łózka, ubrać się i umyć. Następnie robią śniadanie. Skarżąca musi pilnować, aby mąż pijąc herbatę jej nie upuścił ze względu na niedowład w dłoniach. Po śniadaniu skarżąca podaje mężowi leki na serce, wziewki na płuca, leki przeciwbólowe, następnie sprząta, gotuje itp. W międzyczasie dotrzymuje mężowi towarzystwa. Mąż wymaga asekuracji przy korzystaniu z toalety. Trudności męża wynikają z wypadku przy pracy, który miał miejsce "przed laty", w wyniku czego doszło do złamania miednicy i urazu kręgosłupa, co powoduje ból i problemy w poruszaniu się. Wizyty u lekarza odbywają się przeważnie raz w tygodniu. Mąż skarżącej ma również ranę na nodze, która nadal jest niezagojona ze względu na zakażenie bakteryjne. Opatrunki skarżąca zmienia rano i wieczorem. Wieczorem skarżąca pomaga mężowi przy kąpieli, następnie podaje leki nasenne i przeciwbólowe. W ciągu dnia skarżąca musi pozostawać blisko męża, gdyż ma on migotanie przedsionków, co w każdej chwili grozi zawałem. Pomaga również mężowi przy schodzeniu ze schodów (mieszkanie jest na drugim piętrze). Pracownik socjalny w ramach wniosków wskazał, że ze względu na fakt pobierania przez skarżącą od 1 października 2019 r. rodzicielskiego świadczenie uzupełniającego trudno jednoznacznie potwierdzić zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem od wielu lat, co nie pozwala jej na podjęcie dodatkowej pracy. Stan zdrowia A. T. wymaga wzmożonej i całodobowej opieki.

Decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. Burmistrz Miasta Kościerzyna odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ten wskazał, że B. T. ostatnią aktywność zawodową wykazywała do 22 września 2019 r., a od 1 października 2019 r. pobiera rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Zdaniem organu, brak aktywności zawodowej skarżącej wiąże się z osiągnięciem wieku emerytalnego, a tym samym nie ma związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Od decyzji odwołanie złożyła B. T. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez odwołującą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego pozbawiają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zarzucono naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy w zw. z art.32 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania wnioskowanego świadczenia przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą dwóch świadczeń. Zarzucono także naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez brak ustalenia różnicy wysokości rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w stosunku do świadczenie pielęgnacyjnego, naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy poprzez niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją zatrudnienia przez skarżąca a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, jak również naruszenie art. 6 ,art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r." świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jak wynika z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r. poz.1051), celem tego świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci. Zatem jednym z warunków przyznania świadczenia jest rezygnacja bądź niepodjęcie zatrudnienia w związku z koniecznością wychowywania dzieci.

Rezygnacja z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest również jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem w jakimś stopniu zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 3051/12 i z dnia 18 maja 2020 r. I OSK 1662/19). Skoro B. T. zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością wychowywania dzieci i zwróciła się w roku 2019 r. z wnioskiem o przyznanie świadczenia z tego tytułu, to trudno przyjąć, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła ponownie w 2023 r., a jej przyczyną była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca uzyskując rodzicielskie świadczenie uzupełniające zrezygnowała z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęła ze względu na wychowywanie dzieci. Powodem rezygnacji z zatrudnienia nie była zatem konieczność opieki nad osobą chorą lecz wychowywanie dzieci. Takie stanowisko zostało potwierdzone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2021r. sygn. akt I OSK 680/21, które Kolegium w pełni aprobuje.

Strona reprezentowana przez pełnomocnika w skardze na tak wydaną decyzję zarzuciła Kolegium naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania przez skarżącą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania skarżącej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, tym samym niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Błędne jest również przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rodzicielskie świadczenie uzupełniające skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca podkreśla, że przeszkodą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić fakt pobierania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Nie jest to negatywna przesłanka, której nie można usunąć w toku postępowania, ponieważ skarżąca pozostaje uprawniona do zawieszenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Skarżąca jest osobą zdolną do pracy a przyczyną braku jej aktywności zawodowej na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne była konieczność opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca całodobowo świadczy opiekę mężowi. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki zachodzi.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego oparta została na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W orzecznictwie wypracowano jednak stanowisko, że przypadku zbiegu prawa do świadczeń wnioskodawca ma prawo dokonania wyboru świadczenia, z którego chce skorzystać. Omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, w tym między innymi do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.

W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowiska. Skutkiem przyjęcia powyższego poglądu jest istniejące po stronie skarżącej prawo do wyboru jednego ze świadczeń, w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r., o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1051).

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Co przy tym istotne, o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować po uprzednim ustaleniu, że strona spełnia wszystkie pozytywne przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą w jego przyznaniu jest fakt pobierania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Od weryfikacji pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy w tej sprawie jednak się uchyliły. Przypomnieć w związku z tym należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz.1359) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Oczywistym jest, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec tego, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że skoro skarżąca zwróciła się w roku 2019 r. z wnioskiem o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, którego celem, zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci, to trudno przyjąć, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła ponownie w 2023 r., a jej przyczyną była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z treści art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wynika, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może zostać przyznanie matce, która spełnia łącznie następujące warunki: urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia (...) lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat, jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osiągnęła wiek 60 lat, nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Celem ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym jest zabezpieczenie sytuacji dochodowej osób, które z uwagi na urodzenie i wychowanie co najmniej czworga dzieci nie podejmowały zatrudnienia i w związku z tym nie nabyły uprawnień do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Natomiast przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., odnoszona jest do stanu aktualnego na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień orzekania. Nabycie uprawnień do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie wyklucza zatem przyjęcia, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoba uprawniona nie podejmuje zatrudnienia właśnie ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym, należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, podjęcia zatrudnienia, jednakże nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Oznacza to, że rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą w okresie przed złożeniem wniosku w tej sprawie ze względu na wychowywanie dzieci nie wyklucza przyjęcia, że aktualnie skarżąca zatrudnienia nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem. Przy czym związek przyczynowo-skutkowy powinien zostać oceniony przez wymiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz konkretne potrzeby męża, wynikające z posiadanych przez niego schorzeń. W sprawie tej organy oceny takiej nie dokonały, koncentrując się wyłącznie na fakcie pobierania przez skarżącą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). W sprawie nie przeanalizowano materiału dowodowego pod kątem tego, czy wymiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz konkretne potrzeby męża, wynikające z posiadanych przez niego schorzeń, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. W ramach tych wskazań Kolegium przyjmie, że sam fakt pobierania przez skarżącą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie wyklucza możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i zbada, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym w szczególności informacje wynikające z wywiadu środowiskowego co do wymiaru sprawowanej przez skarżącą opieki i potrzeb osoby niepełnosprawnej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).