Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1206/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 5 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1106/21 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 7 lipca 2021 r. nr SKO.NP/4115/221/2021 w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie od M.K. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 3 lutego 2022 r. sygn.akt III SA/Kr 1106/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 7 lipca 2021 r. nr SKO.NP/4115/221/2021 w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w punkcie I. uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie 2 w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "od 1 kwietnia 2021 r." oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej M.K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Burmistrz B. decyzją z dnia 21 maja 2021 r. nr 524/00131/SP/2020, odmówił skarżącej M.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J.K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 7 lipca 2021 r. nr SKO.NP/4115/221/2021 uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J.K. na okres od 1 kwietnia 2021 r. na czas nieoznaczony.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w dniu 27 listopada 2020 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania stałej opieki nad matką J.K. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 15 listopada 2013 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z ustaleniem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Organ odwoławczy dokonał analizy spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia wyjaśniając, że M.K. nie może podjąć zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z wywiadu środowiskowego wynika, że J.K. jest osobą w wieku 90 lat, niepełnosprawną w znacznym stopniu, wymaga koniczności stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. J.K. jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga pomocy w przypadku konieczności skorzystania z wózka inwalidzkiego. Ma zdiagnozowaną cukrzycę typu 2, miażdżycę, zwyrodnienie stawów biodrowych, osteoporozę, schorzenie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze. Nie jest w stanie funkcjonować bez opieki córki, która pomaga przy podnoszeniu, wykonywaniu toalety, zmianie pampersów, przygotowywaniu posiłków (miksowaniu ich} i karmieniu, dbaniu o czystość i załatwianiu spraw bieżących (rachunki, wizyty lekarskie). J.K. budzi się kilkanaście razy w nocy i zachodzi potrzeba czuwania, aby w tracie snu nie spadła z łóżka. Z oświadczenia skarżącej wynika ponadto, że pomoc i opieka polega na: dbaniu o czystość i higienę, smarowaniu kremami przeciw odparzeniem, przygotowywaniu ubrań i ubieraniu, przewracaniu na bok i smarowaniu odleżyn, mierzeniu poziomu ciśnienia i poziomu cukru, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, załatwieniu spraw urzędowych, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu opału i paleniu w piecu, prowadzeniu ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie i myślenie, układaniu do snu, wykonywaniu masaży i oklepywaniu oraz czuwaniu podczas snu. Uprawnionym jest zatem stwierdzenie, że M.K. pełni opiekę nad matką 24 godziny na dobę i nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Orzekając o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 kwietnia 2021 r. Kolegium wyjaśniło, że w tej dacie zostało uchylone wcześniej przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na podstawie decyzji z 19 kwietnia 2021r. w związku z wnioskiem skarżącej, decyzja przyznająca to świadczenie została uchylona od 1 kwietnia 2021 r. W tej dacie ustała zatem sytuacja zbiegu świadczeń, co uprawnia do przyznania żądanego świadczenia.

Co do wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego organ II instancji podał, że w 2021 r. przysługiwać będzie skarżącej w wysokości po [...] zł miesięcznie. Z kolei w dalszym okresie będzie wypłacane zgodnie z wysokością świadczenia ogłoszoną w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi M.K., wskazał, że w rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Art. 27 ust. 5 przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką – J.K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji matka skarżącej wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga pomocy w przypadku konieczności skorzystania z wózka inwalidzkiego. Ma zdiagnozowaną cukrzycę typu 2, miażdżycę, zwyrodnienie stawów biodrowych, osteoporozę, schorzenie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze. Nie jest w stanie funkcjonować bez opieki córki, która pomaga m.in. przy podnoszeniu, wykonywaniu toalety, zmianie pampersów, przygotowywaniu posiłków (miksowaniu ich) i karmieniu, dbaniu o czystość i załatwianiu spraw bieżących (rachunki, wizyty lekarskie). Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej pomoc i opieka nad matką polega na: dbaniu o czystość i higienę, smarowaniu kremami przeciw odparzeniem, przygotowywaniu ubrań i ubieraniu, przewracaniu na bok i smarowaniu odleżyn, mierzeniu poziomu ciśnienia i poziomu cukru, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, załatwieniu spraw urzędowych, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu opału i paleniu w piecu, prowadzeniu ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie i myślenie, układaniu do snu, wykonywaniu masaży i oklepywaniu oraz czuwaniu podczas snu. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się, zdaniem Sądu I instancji, do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 kwietnia 2021 r., pomimo, że wniosek skarżącej został złożony 27 listopada 2020 r. Zdaniem Kolegium, dopiero w dniu 1 kwietnia 2021 r. ustała sytuacja zbiegu świadczeń, co uprawniało do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie bowiem decyzji Burmistrz [...] z dnia 19 kwietnia 2021 r., decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona od dnia 1 kwietnia 2021 r.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga bowiem, że do wniosku z 27 listopada 2020 r. skarżąca dołączyła, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczenie, w którym napisała, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już wyżej wskazywano, art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestała pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy.

Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma data złożenia kompletnego wniosku.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, zaskarżając wyrok w całości. Skarżące kasacyjnie Kolegium zarzuciło Sądowi I instancji naruszenie:

- przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż możliwe jest przyznanie świadczenia 2 pielęgnacyjnego za okres, za który już uprzednio przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do ustalenia Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a nie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawie wymagającej rezygnacji z innego świadczenia, od miesiąca, w którym przestanie przysługiwać konkurencyjne świadczenie, podczas gdy, w niniejszej sprawie, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przestało przysługiwać Wnioskodawczyni od dnia 1 kwietnia 2021 r. w związku z wydaniem przez Burmistrza [...] decyzji z dnia 19 kwietnia 2021 r. znak: 524/1/00002/SZO/ZK/2020/2021 o uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż przepisy te dają możliwość rozliczenia świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W oparciu o przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M.K. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie, natomiast istota sporu sprowadza się wyłącznie do ustalenia początkowej daty, od której powinno być przyznane skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca miała bowiem przyznany wcześniejszą decyzją specjalny zasiłek opiekuńczy, a zatem w takiej sytuacji dochodziło do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.

W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/ Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).

W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że decyzją z 19 kwietnia 2021 r. Burmistrz [...] - działając za podstawie art. 155 K.p.a. – uchylił decyzję 14 października 2020 r. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy.

W związku z tym, skoro do dnia 19 kwietnia 2021 r. funkcjonowała w obrocie prawnym, decyzja przyznająca M.K. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad matką, to nie było prawnie możliwe wydanie - w czasie obowiązywania tej decyzji - innej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącej konkurencyjne świadczenie. Zaakcentować przy tym trzeba, że decyzja z dnia 19 kwietnia 2021 r. nie została przez stronę zaskarżona. M.K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie kwestionowała treści tej decyzji. Skutkiem tego decyzja, uchylająca przyznane skarżacej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, stała się ostateczna oraz prawomocna. Okoliczność ta zaś miała w rozpoznawanej decydujące znaczenie.

Zaznaczyć trzeba, że na podstawie art. 16 § 1 K.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wydanie przez Burmistrza [...] wyżej wspomnianej decyzji z 19 kwietnia 2021 r. uchylającej wcześniej przyznane skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie - jak twierdziła strona - złożenie przez nią wniosku z dnia w listopadzie 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z późniejszym oświadczeniem o wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając zaś na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., należało przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką począwszy od 1 kwietnia 2021 r., gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od daty wcześniejszej. W tym bowiem okresie skarżącej przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych też powodów skład orzekający nie podzielił wykładni prawa materialnego przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a podzielił pogląd wyrażony w m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1586/21, z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1859/21, z dnia 3 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 211/21, z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 189/22, z dnia 3 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 630/22, z dnia 9 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 656/22 oraz z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 703/22 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji należało uznać, że zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. okazały się zasadne.

Biorąc powyższe pod uwagę i uznając jednocześnie, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 188 w zw. z art. 151 i w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze charakter sprawy.