Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2060/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 115a
journal: Dz.U. 1990 nr 30 poz 179
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1610
law: Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra  właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 782/21 w sprawie ze skargi K.J. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia 25 stycznia 2021 r. nr 229 w przedmiocie odmowy wyliczenia i wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 782/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.J. (dalej jako "skarżący") na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu (dalej jako "organ" albo "organ odwoławczy") z dnia 25 stycznia 2021 r. nr 229 w przedmiocie odmowy wyliczenia i wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w [...] (dalej "organ pierwszej instancji") z dnia 22 grudnia 2020 r. nr PPL-K-2528/2020.

U podstaw rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Pismem z dnia 23 listopada 2018 r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ponowne obliczenie i wypłatę ekwiwalentu pieniężnego w wyższej, niż dotychczas wysokości, z uwzględnieniem treści art. 114 ust. 1 pkt 2 i art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r. poz. 360 ze zm.), dalej "ustawa o Policji", oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., wydanego w sprawie o sygn. akt K 7/15, opublikowanego w dniu 6 listopada 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. pod poz. 2102). W uzasadnieniu pisma skarżący wskazał, że służbę w Policji pełnił do dnia 4 czerwca 2010 r.

Decyzją z dnia 22 grudnia 2020 r. nr PPL-K-2528/2020 wydaną na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 i art. 115a ustawy o Policji w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1610), dalej "ustawa o szczególnych rozwiązaniach", organ pierwszej instancji odmówił wypłacenia wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania, Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w Radomiu decyzją z dnia 25 stycznia 2021 r. nr 229 utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy, powołując się na art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, wskazał, że od 1 października 2020 r. w stosunku do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r. stosuje się wyłącznie dotychczasowe przepisy dotyczące ustalania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe (a więc z obowiązującym współczynnikiem ułamkowym 1/30 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego), chyba że sprawa dotycząca wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy została wszczęta i niezakończona przed dniem 6 listopada 2018 r. Organ wskazał, że skarżący nabył prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy z dniem zwolnienia ze służby, a więc przed 6 listopada 2018 r. W tym stanie decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy uznał za zgodną z prawem.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uwzględniając wniesioną skargę i uchylając wydane w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, że że z dniem opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 2018 r., poz. 2102), czyli od dnia 6 listopada 2018 r., część art. 115a ustawy o Policji (w brzmieniu uwzględniającym współczynnik ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym) została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie może stanowić podstawy orzekania o wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop (przywołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2021 r.; sygn. akt III OSK 2832/21). Oznacza to, że niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą i nie może być podstawą orzeczenia w procesie stosowania prawa niezależnie od tego czy rozstrzygnięcie dotyczy stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału, czy też zaistniałego po tej dacie. Sąd zauważył, że po wydaniu ww. wyroku z dniem 1 października 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach. Sąd meriti przytoczył art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, zgodnie z którym ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z treści przytoczonej powyżej regulacji wynika, że ustawodawca w art. 9 ust. 1 zdanie drugie cyt. ustawy o szczególnych rozwiązaniach, w przypadku ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r., nakazał przyjąć zasady wynikające z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r., a więc te, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 października 2018 r. za sprzeczne z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP. Przyjęcie za prawidłową wykładnię przepisów przejściowych zastosowaną przez organ oznaczałoby istnienie zjawiska tzw. "wtórnej niekonstytucyjności", które polega na tym, że ustawodawca powtarza rozwiązania normatywne uznane już raz za niekonstytucyjne. Oznaczałoby to, że ustawodawca przepisami przejściowymi próbuje ograniczyć zakres zastosowania wyroku Trybunału, a nadto narusza konstytucyjną zasadę powszechnej mocy obowiązującej wyroków TK, które wiążą również ustawodawcę. Dlatego wykładnię ww. przepisów, dokonaną przez organy policji, Sąd uznał za błędną. Zasady, o których mowa w ww. art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach oznaczają bowiem konieczność wzięcia pod uwagę, przy wykładni przepisu art. 115a ustawy o Policji, wyroku TK z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15, na co wielokrotnie już zwracały uwagę wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny, jak również sam ustawodawca w uzasadnieniu projektu ww. nowelizacji ustawy o Policji dokonanej ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. Wskazał bowiem, że projekt przewiduje wprowadzenie rozwiązań prawnych mających na celu wdrożenie wyroku TK z dnia 30 października 2018 r., sygn. K 7/15. Skoro wyrok TK usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 115a ustawy o Policji, to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 9 ust. 1 powołanej ustawy sformułowaniem "na zasadach wynikających z przepisów ustawy" oznacza, iż należy stosować art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), która została uznana za sprzeczną z przepisami ustawy zasadniczej i którą należy wypełnić treścią wyroku TK.

Sąd pierwszej instancji nakazał organowi, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy wziął pod uwagę, iż obowiązek ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r., co oznacza obowiązek obliczenia według zasad podanych w tej ustawie w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem TK z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest zatem wynagrodzenie za jeden dzień roboczy, przy czym należy pamiętać, że przepis art.115a ustawa o Policji odwołuje się do ostatniego uposażenia należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, bez odniesienia do jakiegokolwiek okresu rozliczeniowego służby. Oznacza to, że w niniejszej sprawie ilość dni urlopu przysługującego skarżącemu za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. należy pomnożyć przez wysokość wynagrodzenia przysługującego mu za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby. Racjonalnym jest przy tym posłużenie się w tym względzie aktualnie obowiązującym współczynnikiem ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wynoszącym 1/21, albowiem przyjęta przez ustawodawcę wartość średnia została uznana za ekwiwalentną względem 1 dnia urlopu wypoczynkowego i w pełni realizuję zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Rozpatrując wniosek skarżącego organ winien dokonać ponownego ustalenia wysokości przysługującego ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy według podanych powyżej zasad i określić różnicę pomiędzy kwotą wymaganą, a już wypłaconą.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w Radomiu zaskarżając wydany wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi Komendant zarzucił:

1. - z odwołaniem się do art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 115a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 171 z późn. zm.) poprzez jego zastosowanie z pominięciem dyspozycji art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, a tym samym błędne przyjęcie, że wypłata rzeczonego ekwiwalentu za okres przypadający przed dniem 6 listopada 2018 r. winna nastąpić w oparciu o zasady wytyczone w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15;

b) art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach poprzez dokonanie jego autentycznej wykładni podczas gdy ów przepis pozostaje jasny, a jego literalne brzmienie nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych (także w ocenie Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Warszawie), a tym samym nie wymagał on wykładni a jedynie zastosowania przez organ;

c) art. 188 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego zastosowanie, tj. w stanie faktycznym dopuszczenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadania, orzeczenia o zgodności art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy prerogatywa ta pozostaje zastrzeżona do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego;

d) art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że uzasadnienie wyroku z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 ma moc powszechnie obowiązującą podczas, gdy przez orzeczenie mające moc powszechnie obowiązującą w rozumieniu przywołanego powyżej art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej należy rozumieć elementy sentencji orzeczenia sądu konstytucyjnego nie zaś także uzasadnienie wyroku;

e) art. 193 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2393), w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy z uzasadnienia skarżonego wyroku w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że Sąd pierwszej instancji rozważał zgodność art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych z Konstytucją, a więc winien był w stanie faktycznym w oparciu o w. przepisy zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności rzeczonego art. 9 ust. 1 z Konstytucją i nie podejmować wcześniej zawieszonego postępowania co najmniej do dnia udzielenia odpowiedzi na postawione Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie przez WSA w Białymstoku w sprawie zarejestrowanej w Trybunale o sygn. P 7/21;

2. - z odwołaniem się do art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 151 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi skarżącego i uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, podczas gdy uwzględniwszy dyspozycję art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 k.p.a. zasadnym pozostawało oddalenie skargi z uwagi na prawidłowe zastosowanie przez organ art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach;

b) art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 k.p.a. poprzez wskazanie przez Sąd pierwszej instancji w wyroku oceny prawnej i dalszego postępowania sprzecznego z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, tj. zasadą legalizmu, podczas gdy organy obu instancji zastosowały prawo - przepis prawa, którego domniemanie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej nie zostało obalone;

c) art. 128 § 1 pkt 4 P.p.s.a. poprzez podjęcie postępowania zawieszonego pomimo braku ustania przyczyn jego wcześniejszego zawieszenia;

d) art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 107 ust. 1 i 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż roszczenie skarżącego uległo przedawnieniu; na podstawie art. 107 ustawy o Policji skarżący kasacyjnie organ podniósł zarzut przedawnienia.

Wskazując na powyższe zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto organ wniósł o:

- zwrócenie się przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego, aby ten orzekł o zgodności art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach z Konstytucją w zakresie jakim wyłączył on stosowanie art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2020 r. do spraw dotyczących ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych po dniu 6 listopada 2018 r. w odniesieniu do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r.;

- uwzględnienie wniosku postawionego powyżej na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 192 P.p.s.a. i zawieszenie postępowania do chwili wydania rzeczonego rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do dnia udzielania odpowiedzi na postawione Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie przez WSA w Białymstoku w sprawie zarejestrowanej w Trybunale pod sygn. P 7/21;

- zasądzenie na jego rzecz od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie organ oświadczył nadto, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy i wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesione zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną sporządzonej przez skarżącego osobiście skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie organ skarżący kasacyjnie złożył stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie(art. 174 pkt 1 P.p.s.a.),

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia. W niniejszej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania zostały jednak sformułowane jako zarzuty naruszenia prawa będącego konsekwencją naruszenia prawa materialnego. Z tego powodu w pierwszej kolejności należało ocenić skuteczność zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego sprowadza się do zanegowania interpretacyjnych skutków prawnych wejścia w życie wyroku TK z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 6 listopada 2018 r. poz. 2102) oraz przyjętej przez Sąd pierwszej instancji wykładni rozwiązania prawnego zawartego w art. 9 ust. 1 cyt. ustawy.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, "Przepis art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 (to jest ustawy o Policji – uwaga Naczelnego Sądu Administracyjnego) w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r.". Ustawą zmienianą w art. 1 ustawy nowelizującej, do której odsyła art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, jest ustawa o Policji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego warstwa językowa przepisu art. 9 ust. 1 cyt. ustawy, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, nie prowadzi do jednego i niewątpliwego znaczenia tego przepisu. Możliwe jest dokonanie przynajmniej dwóch interpretacji tego przepisu, przy czym obu sprzecznych względem siebie. Według pierwszej, możliwe byłoby przyjęcie, że ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Według drugiej - ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres po dniu 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym po dniu 6 listopada 2018 r.

Nie do zaakceptowania jest dokonana przez organy Policji literalna wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, która uniemożliwia zastosowanie zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wobec funkcjonariuszy, którzy ubiegają się o ekwiwalent za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. Aprobata dla pierwszego rodzaju ustalenia znaczenia przepisu art. 9 ust. 1 cyt. ustawy oznaczałaby również przyzwolenie na naruszanie podstawowych zasad i aksjologii Konstytucji RP przez samego ustawodawcę. Przyjęcie takiego założenia jest niemożliwe ze względu na przyjęte rozwiązania formalnoprawne w Konstytucji, zasadę racjonalności ustawodawcy, a także wynik wykładni celowościowej wypływający z materiałów towarzyszących procesowi ustawodawczemu dotyczącemu przepisu art. 9 ust. 1 cyt. ustawy.

Skład orzekający w przedmiotowej sprawie aprobuje - podobnie jak Sąd pierwszej instancji - prokonstytucyjną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w związku z art. 115a ustawy o Policji, za którą opowiedział się w szczególności jej autor, tj. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (zob. stanowisko Sejmu RP z 9 czerwca 2022 r. nr BAS-WAK-842/21), a wielokrotnie dokonywaną przez sądy administracyjne w sprawach wszczętych przez funkcjonariuszy Policji w zakresie wypłaty wyrównania należnego ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Należy zatem uznać, że ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r.

Odwołanie się bowiem przez ustawodawcę do zasad, a nie do niekonstytucyjnego przelicznika w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym nie może być interpretowane jako powtórzenie niekonstytucyjnych przepisów ustawy o Policji, wbrew wyrokowi Trybunału i nakazanie stosowania do obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z okresu przed dniem 6 listopada 2018 r., (czyli sprzed daty publikacji orzeczenia TK) uregulowań, które utraciły moc w wyniku ww. wyroku. Przyjęcie za prawidłową wykładnię przepisów przejściowych zastosowaną przez organ oznaczałoby, że w drodze regulacji intertemporalnych próbuje się ograniczyć zakres zastosowania wyroku Trybunału, co narusza konstytucyjną zasadę powszechnej mocy obowiązującej wyroków TK, które wiążą również ustawodawcę. Zabieg taki implicite prowadzi do wtórnej niekonstytucyjności, czyli powtarzania przez ustawodawcę rozwiązań normatywnych (zakresu normowania) już raz uznanych za niekonstytucyjne. Takie rozumienie jest niemożliwe do przyjęcia, gdyż pozostaje w sprzeczność ze znaczeniem, do którego prowadzi zastosowanie reguł wykładni systemowo-aksjologicznej, a także wykładni funkcjonalno-celowościowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego narzędzia interpretacji prawa pozwalały na dokonanie wykładni zgodnej z Konstytucją, a stanowisko Sądu pierwszej instancji co do wtórnej niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 1 cyt. ustawy było nieuprawnione, choć samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zasady, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach – jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji - wymagają uwzględnienia przy wykładni art. 115a ustawy o Policji wyroku Trybunału z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15. Skoro orzeczenie Trybunału usunęło z systemu prawnego niekonstytucyjne brzmienie art. 115a ustawy o policji w zakresie współczynnika 1/30, to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach sformułowaniem "na zasadach wynikających z przepisów ustawy" oznacza, że należy stosować art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), która została uznana za sprzeczną z przepisami ustawy zasadniczej i którą należy wypełnić treścią wyroku TK.

Reasumując, uznać należy, że wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres sprzed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r., co implikuje obowiązek obliczenia go według zasad podanych w tej ustawie w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest zatem wynagrodzenie za 1 dzień roboczy, przy czym należy mieć na uwadze, iż przepis art. 115a ustawy o Policji odwołuje się do ostatniego uposażenia należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, bez odniesienia do jakiegokolwiek okresu rozliczeniowego służby.

W świetle powyższych wywodów nieskuteczne okazały się zarzuty naruszenia art. 115a ustawy o Policji, art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W świetle powyższych wywodów nieskuteczny okazał się również zarzut naruszenia art. 193 Konstytucji RP oraz art. 33 ust. 3 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sprowadzające się do zarzucenia Sądowi pierwszej instancji dokonania kontroli zgodności konstytucyjności art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, podczas, gdy o zgodności przepisu ustawy z Konstytucją RP orzeka Trybunał Konstytucyjny. Zwrócić należy uwagę na różnicę pomiędzy kompetencją do kontroli konstytucyjności przepisu prawa, a kompetencją do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu prawa. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości są niezawiśli i podlegają wyłącznie Konstytucji oraz ustawom, przy czym Konstytucję zobowiązani są stosować bezpośrednio – art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Podległość Konstytucji oraz obowiązek jej bezpośredniego stosowania, w wymiarze praktycznym, zobowiązuje sądy do strzeżenia konstytucyjności prawa. Realizacja tego obowiązku – w uproszczonym schemacie – sprowadza się do stosowania przepisów Konstytucji wprost, bądź współstosowania ich z przepisami aktów niższej rangi w ramach tzw. prokonstytucyjnej wykładni prawa. W istocie więc stosując każdy przepis prawa, sąd ma obowiązek skontrolować, czy wydobyta z niego norma prawna jest zgodna z Konstytucją. Jeżeli weryfikacja ta wypada pozytywnie, sądowa kontrola konstytucyjności przepisu się kończy, jeżeli wypada negatywnie, sąd albo stosuje inne metody wykładni celem wyinterpretowania z przepisu normy skorelowanej z postanowieniami Konstytucji, albo ma obowiązek zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji RP (szerzej zob. B. Nita, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, Państwo i Prawo 2002, nr 9, s. 45 i 46). Na gruncie niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji dokonał prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie, eliminując ten wariant rozumienia art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, który uznał za sprzeczny z Konstytucją RP. Jak podano wyżej wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, w związku z art. 115a ustawy o Policji dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest zbieżna ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Częściowo odmienna argumentacja przytoczona przez Sąd pierwszej instancji na uzasadnienie swojego stanowiska nie skutkowała wadliwością rezultatu wykładni, nie mogła tym bardziej skutkować przekroczeniem kompetencji w ramach sprawowanej władzy sądowniczej. W konsekwencji zbędne było zwrócenie się przez Sąd pierwszej instancji z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie zarzuty procesowe zostały postawione wyłącznie jako konsekwencja naruszeń materialnoprawnych, to wobec niezasadności tych ostatnich, nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 151 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 153 P.p.s.a. w zw. art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. należy wskazać - abstrahując od tego, iż treść art. 141 § 4 P.p.s.a. i ugruntowane na tle jego wykładni poglądy orzecznictwa wskazują, że w ramach zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie kwestionować prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, bowiem przepis ten jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia, a w ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej - że sformułowane przez Sąd pierwszej instancji wskazania co do dalszego postępowania są bezpośrednią logiczną konsekwencją rezultatu wykładni art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w związku z art. 115a ustawy o Policji, którego to rezultatu strona skarżąca kasacyjnie skutecznie nie podważyła zarzutami naruszenia prawa materialnego.

Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 107 ust. 1 i 3 pkt 1 i 2 ustawy o Policji, przez nieuwzględnienie okoliczności, że roszczenie skarżącego uległo przedawnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wykładni art. 107 ust. 1 ustawy o Policji z której wynika, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych, w tym prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, tj. zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, z dniem rozwiązania stosunku prawnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględnieniu żądaniu policjanta nie stoi na przeszkodzie przepis art. 107 ust. 1 ustawy o Policji przewidujący, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny i jego ogłoszeniem skarżąca - co oczywiste - nie mogła wystąpić z żądaniem wypłacenia wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Dopiero z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt K 7/15, a więc od 6 listopada 2018 r., powstało po stronie byłego funkcjonariusza Policji zwolnionego ze służby po 19 października 2001 r. roszczenie o wypłatę wyrównania należnego ekwiwalentu. Z chwilą wejścia w życie powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego rozpoczął się bieg terminu przedawnienia roszczeń wynikających z tego wyroku. Przedawnienie żądania wyrównania ekwiwalentu nie stanowiło podstawy oddalenia tego żądania. Zatem nierozpoznanie tej kwestii przez Sąd pierwszej instancji nie może być postrzegane jako naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a.

Mając na względzie powyższe zapatrywania Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw aby w oparciu o art. 193 Konstytucji RP oraz art. 33 ust. 3 ustawy o organizacji i trybie postępowania przez Trybunałem Konstytucyjnym przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach z Konstytucją RP. Podkreślenia wymaga, że przesłanką do wystąpienia z pytaniem opartym na art. 193 Konstytucji RP jest powzięcie przez Sąd uzasadnionych wątpliwości co do zgodności danego przepisu z Konstytucją RP bądź ratyfikowaną przez Polskę umową międzynarodową, w sytuacji, w której odpowiedź na to pytanie ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie taka potrzeba nie zaistniała, skoro w drodze dopuszczalnych metod wykładni możliwe było odczytanie treści normy zakodowanej w art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Z kolei wykorzystanie metody wykładni prokonstytucyjnej (systemowej i celowościowej) nie może być traktowane jako naruszenie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Wprawdzie z treści art. 178 ust. 1 i art. 188 Konstytucji RP wynika, że sądy administracyjne nie są upoważnione do oceny konstytucyjności przepisów ustawowych, nie zwalnia to ich jednak z wynikającego z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP obowiązku uwzględnienia norm konstytucyjnych w procesie wykładni przepisów rangi ustawowej (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2010 r.; sygn. akt I FSK 88/10), które tym samym nie może być utożsamiane z ingerowaniem w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto to wątpliwości Sądu (których nie da się wyeliminować w drodze wykładni), a nie strony postępowania, mogą uzasadniać przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi. Jak podkreślano już w orzecznictwie sąd nie może stawiać pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP dopóty, dopóki sam nie wyrobi sobie poglądu prawnego w kwestii niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. W przeciwnym razie należałoby stanąć na stanowisku, że w danej sprawie sąd de facto uchyla się od dokonania autonomicznej (samodzielnej) wykładni i zastosowania prawa ad casum. Oznaczałoby to równocześnie także i to, że sąd zwraca się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym nie po to, aby przedstawić umotywowany zarzut niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ale po to, aby uzyskać od Trybunału Konstytucyjnego stanowisko w kwestii prawidłowej wykładni wskazanych norm prawnych, które mają stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia sądowego, co oczywiście nie należy do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r.; sygn. akt I OSK 78/14).

Finalnie, za nieskuteczny uznać należało zarzut naruszenia art. 128 § 1 pkt 4 P.p.s.a., przez podjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawieszonego postępowania, pomimo nieustania przesłanki zawieszenia. Wskazać w tym miejscu należy, że dalsze zawieszenie postępowania, w sytuacji gdy od wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt K 7/15 upłynęły już 4 lata, było nieuzasadnione i godziło - jak zasadnie podniósł Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - w konstytucyjne gwarancje obywatela do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Nadto istotnym jest wskazanie, że art. 128 § 1 pkt 4 in fine P.p.s.a. stanowi, że w przypadku postępowania zawieszonego z powodu tzw. kwestii prejudycjalnej (gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania) sąd może przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć zawieszone postępowanie przed uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie. Sposób konstrukcji wskazanej regulacji determinuje uznanie, że w realiach rozpatrywanej sprawy Sąd pierwszej instancji miał podstawy aby podjąć zawieszone postępowanie i w jego następstwie wydać orzeczenie w sprawie bez konieczności oczekiwania na rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego zadanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku. Na marginesie wskazać należy, że postępowanie w sprawie o sygn. akt P 7/21, na skutek cofnięcia pytania prawnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zostało przez Trybunał Konstytucyjny umorzone postanowieniem z dnia 15 lutego 2024 r. (publ.: OTK-A 2024/20).

Uznając z powyższych względów, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważyły prawidłowości wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł - jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku - o jej oddaleniu.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia (orzeczenie jak w punkcie drugim sentencji wyroku). Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 204 pkt 2 P.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się - zgodnie z art. 205 § 1 P.p.s.a. - poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Co istotne, niezbędność kosztów postępowania podlega ocenie sądu orzekającego i jest uzależniona od konkretnych okoliczności sprawy. Sąd orzekający powinien bowiem każdorazowo rozważyć, czy czynność, która spowodowała koszty była w ujęciu obiektywnym potrzebna do realizacji praw strony oraz czy i do jakiego poziomu poniesione koszty stanowiły także z obiektywnego punktu widzenia wydatek konieczny (zob. w tej materii m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r.; sygn. I OZ 498/08).

W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący nie poniósł jakichkolwiek kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym, a złożona przez niego odpowiedź na skargę kasacyjną została sporządzona osobiście. Z kolei w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r. (sygn. akt II FPS 4/12; publ. ONSAiWSA 2013/3/38) przyjęto, że artykuł 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 P.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.