Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1085/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 września 2023 roku, nr SKO.421.655.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Człuchowa z dnia 30 czerwca 2023 r., nr MOPS-DŚR-524.000455.2023.


UZASADNIENIE

D. B. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 20 września 2023 r., nr SKO.421.655.2023, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Człuchowa (dalej jako: Burmistrz) z dnia 30 czerwca 2023 r., nr MOPS-DŚR-524.000455.2023, o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z 19 kwietnia 2023 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, D. B. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Człuchowie z dnia 7 kwietnia 2021 r., z którego wynikało, że jej syn jest niepełnoprawny w stopniu znacznym od 19 grudnia 2016 r., a niepełnosprawność istnieje od 20-go roku życia. Orzeczenie zostało wydane do dnia 30 kwietnia 2023 r.

W dniu 10 maja 2023 r. strona oświadczyła, że zrezygnowała z pracy, aby opiekować się synem. Do akt sprawy dołączyła świadectwo pracy z dnia 11 kwietnia 2023 r. Ponadto strona oświadczyła, że syn nie uczył się w roku szkolnym 2012/2013.

Dnia 23 czerwca 2023 r. Centrum Kształcenia Ustawicznego w Człuchowie poinformowało, że syn wnioskodawczyni w dniu 18 września 2013 r., złożył dokumenty do Liceum ogólnokształcącego na semestr pierwszy do klasy pierwszej w roku szkolnym 2013/2014. Natomiast w dniu 14 stycznia 2014 r. porzucił szkołę i został skreślony z listy słuchaczy.

W dniu 29 czerwca 2023 r. wnioskodawczyni dostarczyła do organu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 27 listopada 2013 r., 13 listopada 2014 r., 17 listopada 2016 r. i 3 grudnia 2020 r., z których wynika, że całkowita niezdolność do pracy syna powstała 1 listopada 2013 r. i pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Burmistrz - decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r. - odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095 ze zm.), dalej jako ustawa covidowa, zgodnie z którym, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Następnie stwierdził, że syn wnioskodawczyni nie spełnia wymaganego kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.".

W odwołaniu od tej decyzji strona wskazała, że od września 2013 r. syn rozpoczął naukę w CKU w C., jednak w październiku uległ wypadkowi, na skutek którego został osobą niepełnosprawną. Ani syn, ani wnioskodawczyni nie dostarczali zwolnień lekarskich do szkoły. Syn otrzymał rentę socjalną, przyznaną do listopada 2024 r. W opiece nad synem wnioskodawczyni pomagała mama, co umożliwiało stronie dalszą pracę. Jednakże w marcu 2023 r. matka przeszła zawał mózgu i sama wymagała opieki, a zatem nie mogła już pomagać, i dlatego skarżąca zrezygnowała z pracy. Strona nie zarejestrowała się w urzędzie pracy. W lipcu 2023 r. mama skarżącej zmarła. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie ma możliwości podjęcia pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad synem.

Na skutek rozpoznania odwołania, decyzją z dnia 20 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przedłożonym orzeczeniem z dnia 7 kwietnia 2023 r., zaliczającym syna wnioskodawczyni do znacznego stopnia niepełnosprawności, zostało ono wydane do 30 kwietnia 2023 r. Wprawdzie ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych (Dz.U. z 2023 r. poz. 852), wprowadzono nowe terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności, lecz z akt sprawy nie wynika, aby we właściwym organie został złożony kolejny wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna. W aktach sprawy znajduje się natomiast Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2020 r., nr akt [...], w którym wskazano, że syn wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 listopada 2024 r., a całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Jednakże orzeczenie to, w świetle art. 3 pkt 20 i 21 u.ś.r., odpowiada umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności i choć jest ważne do 30 listopada 2024 r., to w realiach sprawy syn wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia uprawniającego do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona podniosła, że w kwietniu 2023 r. złożyła w imieniu syna wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Została przy tym poinformowana, że komisja może odbyć się nawet dopiero we wrześniu, natomiast dotychczasowe orzeczenie - na mocy ustawy covidowej - jest ważne do 30 września 2024 r. Strona dodała, że jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy ze względu na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na całodobowo sprawowaną opiekę.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia 18 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania z trybie uproszczonym, natomiast przy piśmie z dnia 29 grudnia 2023 roku nadesłała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 14 grudnia 2023 roku, zaliczające jej syna do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, z zaznaczeniem, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 19 grudnia 2016 roku (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 14 grudnia 2023 roku - k. 22 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku.

Dokonując kontroli rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 września 2023 r. i Burmistrza Miasta Człuchowa z dnia 30 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, Sąd doszedł do przekonania, że decyzje te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa, które uzasadniało wyeliminowanie tych aktów z obrotu prawnego.

Kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.", w szczególności na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy, który (w brzmieniu przed dniem 1 stycznia 2024 r. mającym zastosowanie w sprawie) stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika więc, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Jednocześnie - do dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązywał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., który miał zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w dniu 19 kwietnia 2023 r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten stanowił podstawę decyzji odmownej organu I instancji, jednakże nie budzi wątpliwości Sądu, że przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki wieku, w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznego wnioskodawcy (zob. m.in. wyroki NSA z dnia: 26 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1639/21; z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 943/22; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 2170/21; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19; z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt 1079/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dlatego też w niniejszej sprawie fakt, iż niepełnosprawność syna wnioskodawczyni powstała później, niż po ukończeniu przez niego 18-go roku życia, nie mógł stanowić podstawy do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Uchybienia tego nie dostrzegło jednak Kolegium, co należy uznać również za wadę postępowania odwoławczego.

Dalej zauważyć trzeba, że podstawową przesłanką przyznania omawianego świadczenia jest fakt, iż podopieczny wnioskodawcy "legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Przy czym, z godnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zasadniczo ustala się na czas nieokreślony, z zastrzeżeniem przypadków, gdy orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W takiej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, iż kwestia legitymowania się, tj. posiadania ważnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, winna być aktualna zarówno w dacie składania wniosku, jak i w momencie orzekania przez organy pomocowe. Przy czym, zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. - znaczny stopnień niepełnosprawności oznacza :

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Także art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 44), dalej jako "ustawa o rehabilitacji zawodowej", przewiduje, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:

1) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

1a) niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;

3) częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3, oraz celowości przekwalifikowania, o którym mowa w art. 112 ust. 2 i 3 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni - występując w dniu 19 kwietnia 2023 r. do organów pomocowych z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Człuchowie z dnia 7 kwietnia 2021 r., zaliczające jej syna, nad którym sprawuje opiekę, do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 20-go roku życia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 19 grudnia 2016 r. Orzeczenie to miało charakter terminowy, do dnia 30 kwietnia 2023 r. Decyzja organu I instancji została wydana w dniu 30 czerwca 2023 r., a więc już po upływie ważności tego orzeczenia, choć - jak już wskazano, z jej treści nie wynikało, aby kwestia ważności tego orzeczenia stanowiła podstawę odmowy przyznania świadczenia.

Natomiast Kolegium, które uznało, że syn wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia uprawniającego do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką, zwróciło uwagę, iż orzeczenie z dnia 7 kwietnia 2023 r., zaliczające syna wnioskodawczyni do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, zostało wydane do 30 kwietnia 2023 r. Wskazało też, że ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych (Dz. U. z 2023 r. poz. 852) – w skrócie "ustawa z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k.", wprowadzono nowe terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności, lecz stwierdziło, iż z akt sprawy nie wynika, aby we właściwym organie został złożony kolejny wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna skarżącej i biorąc tę okoliczność pod uwagę oparło się na orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2020 r., nr akt [...], w którym wskazano, że syn wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 listopada 2024 r., co - w świetle art. 3 pkt 20 i 21 u.ś.r., odpowiada tylko umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 8 marca 2020 r.), zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Regulacja ta została dodana przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) zmieniającej cytowaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., z tym że w zakresie art. 15 ust. 1 pkt 2 wszedł w życie z dniem 8 marca 2020 r.

Należy też zauważyć, że przepis art. 15h ustawy covidowej został uchylony z dniem 6 sierpnia 2023 r. mocą art. 10 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 852). W ww. ustawie uchylającej, przedłużenie ważności dotychczasowych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności uregulował jednak przepis art. 23. (obowiązujący do 30 grudnia 2023 roku - art. 23 uchylony został przez art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. /Dz.U.2023.2768/ zmieniającej ww. ustawę z dniem 30 grudnia 2023 r.), który przewidział końcowe daty zachowania ważności dotychczasowych orzeczeń w zależności od wskazanego w orzeczeniach okresu ich ważności. Dla orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie tego przepisu (tak jak w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna skarżącej) ich ważność została zachowana do 30 września 2024 r., oczywiście z zastrzeżeniem, że nie dłużej niż do wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (vide art. 23 pkt 3 cyt. ustawy). Taki stan prawny obowiązywał w dacie rozpatrywania przez Kolegium odwołania skarżącej.

Trzeba także dodać, że – wbrew stanowisku Kolegium, przedłużenie ważności orzeczenia z dnia 7 kwietnia 2021 r., stanowiącego podstawę wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej, nie było uzależnione od złożenia przez nią wniosku o wydanie ponownego orzeczenia o niepełnosprawności syna.

Dokonując analizy ww. przepisu Sąd zwrócił bowiem uwagę, że przewiduje on dwie zasadnicze sytuacje, w których może dojść do przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanych na czas określony.

W przypadku pierwszej z nich wydłużeniu ulegają terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, których ważność upłynęła maksymalnie na 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy covidowej. Zatem orzeczenia, które utraciły ważność między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. zachowują swoją ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wprowadzona regulacja obejmuje zatem sprawy wszczęte a niezakończone wydaniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność wyłącznie z powodu wprowadzonego stanu epidemicznego, jak i stanu epidemii (art. 15h ust. 1 pkt 1). Natomiast druga sytuacja regulowana tym przepisem zakłada wydłużenie terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r. Wydłużenie ważności tej grupy orzeczeń nie jest warunkowane złożeniem wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem

SARS-CoV-2. Ustawodawca przewidział, że maksymalny termin ważności wydłużonych orzeczeń upływa w terminie do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (zob. M. Borski [w:] Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [w:] Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z COVID-19. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2020, art. 15(h)., Lex el.).

Z powyższego wynika więc, że na mocy art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy covidowej tylko wydłużenie orzeczeń, które utraciły moc między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. było obwarowane dodatkową przesłanką złożenia w tym terminie wniosku o wydanie ponownych przeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności. Warunek ten nie dotyczył natomiast orzeczeń, których ważność upływała po dniu 8 marca 2020 r., a z takim mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Wbrew więc twierdzeniom Kolegium, przedłużenie ważności orzeczenia z dnia 7 kwietnia 2021 r. stanowiącego podstawę wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie było uzależnione od złożenia przez nią wniosku o wydanie ponownego orzeczenia.

Błędna jest też ocena organu II instancji, że strona takiego wniosku nie złożyła, gdyż okoliczność taka wprost wynika z akt sprawy oraz skargi. Pismem z dnia 27 października 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Człuchowie poinformował bowiem Kolegium, że syn wnioskodawczyni w dniu 6 kwietnia 2023 r., a zatem przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, złożył wniosek o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Również w skardze strona powołała tę okoliczność. Mimo tej wiedzy, Kolegium w odpowiedzi na skargę nadal wskazywało, że "z akt sprawy nie wynika aby został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Człuchowie". Stwierdzenie to wskazuje, że Kolegium nie przeanalizowało akt sprawy przed przesłaniem skargi do Sądu, a odpowiedź na skargę stanowi sztampowy wzór takich odpowiedzi, opierający się na powtórzeniu argumentów decyzji, niezależnie od argumentacji przedstawionej w skardze.

Naruszenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 54 § 3 p.p.s.a. organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio.

Treść tego przepisu wskazuje zatem, że obowiązkiem organu, do którego skarga wpłynęła, jest takie zapoznanie się ze skargą i aktami sprawy, które pozwoli mu na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska lub stwierdzenie, że wydany akt dotknięty jest wadami, które jednak są możliwe do konwalidacji w trybie autokontroli, bez konieczności merytorycznego angażowania Sądu w usunięcie tych uchybień. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanym wypadku Kolegium obowiązków tych nie wypełniło, albowiem treść odpowiedzi na skargę wskazuje, że po otrzymaniu skargi organ ten w ogóle jej nie przenalizował i nie skonfrontował podnoszonych argumentów z aktami sprawy, w których znajdowała się już informacja o złożonym wniosku o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności odnośnie syna wnioskodawcy.

Jak już jednak wskazano, kwestia złożenia wniosku o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie miała znaczenia dla przedłużenia ważności orzeczenia, którym legitymował się syn wnioskodawczyni. Natomiast powyższe rozważania wskazują na brak wywiązywania się przez organ odwoławczy ze swoich obowiązków procesowych i dopełniają obraz naruszeń, jakich się on dopuścił. Co natomiast kluczowe, choć rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało, że ustawą z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k. wprowadzono nowe terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności, to de facto nie odniosło się do treści tych przepisów. Miały one natomiast niewątpliwe istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z przywołanym już art. 23 pkt 3 tej ustawy, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 15h ustawy covidowej, w brzmieniu dotychczasowym, którego okres ważności upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie tego przepisu, tj. do 6 sierpnia 2023 r. - zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r. - jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna wnioskodawczyni z dnia 7 kwietnia 2021 r. zostało wydane do dnia 30 kwietnia 2023 r. Na mocy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej jego ważność przedłużono do 30 sierpnia 2023 r., a następnie - na podstawie art. 23 pkt 3 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k., jego ważność ostatecznie została przedłużona do 30 września 2024 r. Na takie przedłużenie wskazywała zarówno skarżąca, jak i MOPS w piśmie z dnia 27 października 2023 r., do którego dołączono zaświadczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Człuchowie nr [...] z dnia 26 października 2023 r.

Z powyższego wynika więc, że syn wnioskodawczyni, zarówno na dzień składania przez nią wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w dacie orzekania przez organy I i II instancji, legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego ważność – na mocy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej i art. 23 pkt 3 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k. – upływała dopiero w dniu 30 września 2024 r. Tym samym spełniona została kluczowa przesłanka, od której ustawodawca uzależnił możliwość ubiegania się przez opiekuna o świadczenie pielęgnacyjne. Nie dotyczy ono bowiem opiekunów wszystkich osób niepełnosprawnych, a tylko takich, których podopieczni posiadają stosowny dokument, tj. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Tymczasem Kolegium nienależycie ustaliło tę kwestię, dokonując błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej i art. 23 pkt 3 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k.

Co więcej, Kolegium - błędnie przyjmując, że do przedłużenia ważności orzeczenia z dnia 7 kwietnia 2021 r. konieczne było złożenie wniosku o wydanie ponownego orzeczenia - uznało, że strona takiego wniosku nie złożyła, gdyż nie wynika to z akt sprawy. Nie ustaliło jednak w sposób prawidłowy, czy strona taki wniosek złożyła. Tym samym doszło również do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 79a § 1 k.p.a., który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Kolegium takiej informacji do skarżącej nie wysłało.

Należy przy tym przypomnieć, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z kolei, w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (uzasadnienie projektu ustawy

z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 28). Omawiany przepis i wynikający z niego obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia (Chróścielewski Wojciech (red.), Kmieciak Zbigniew (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, publ. LEX, 2019).

W związku z tym, w niniejszej sprawie, jeżeli Kolegium – wprawdzie błędnie – uznało, że dla przedłużenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna wnioskodawczyni konieczne było wystąpienie z wnioskiem o ponowne orzeczenie, a w aktach sprawy brak było informacji w tym zakresie, to powinno było zastosować tryb art. 79a § 1 k.p.a., gdyż de facto organ odwoławczy uznał, że taki wniosek stanowi przesłankę zależną od strony, której niewykazanie może skutkować wydaniem decyzji negatywnej. Gdyby organ odwoławczy zastosował ów przepis, dowiedziałby się nie tylko, że stosowny wniosek o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna został złożony, ale również, że na mocy odpowiednich przepisów ważność orzeczenia z dnia 7 kwietnia 2021 r. została przedłużona do 30 września 2024 r.

Wreszcie zauważyć należy, że Kolegium - nie zbadawszy w sposób należyty kwestii ważności orzeczenia z dnia 7 kwietnia 2021 r., przyjęło jako podstawę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2020 r., stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy syna wnioskodawczyni do dnia 30 listopada 2024 r. Orzeczenie to jest równoważne orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie uprawnia do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że organ odwoławczy - w konsekwencji niewywiązania się ze swoich obowiązków procesowych, nałożonych na niego przepisami art. 7- art. 10, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i art. 80 k.p.a., przyjął do badania spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dokument mniej korzystny dla wnioskodawczyni, mimo iż prawidłowe przeprowadzenie czynności wyjaśniających i dokonanie prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego pozwoliłoby na uwzględnienie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 7 kwietnia 2024 r., które miało walor ważności w dniu orzekania przez Kolegium.

W świetle tego Sąd doszedł do przekonania, że zarówno Burmistrz, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przeprowadzili postępowanie z naruszeniem - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wskazanych powyżej przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, a usunięcie tych naruszeń nie jest możliwe poprzez przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wyłącznie przez organ odwoławczy. Jak już bowiem wskazano, organ I instancji za podstawę odmowy przyznania świadczenia błędnie uznał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., z kolei Kolegium - badając kwestię legitymowania się przez podopiecznego wnioskodawczyni odpowiednim orzeczeniem - niezasadnie przyjęło do rozpatrzenia orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2020 r., mimo iż istniały podstawy do uwzględnienia ważnego jeszcze orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna wnioskodawczyni z dnia 7 kwietnia 2021 r. Oznacza to, że żaden z tych organów nie badał kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego między koniecznością rezygnacji przez opiekuna z pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki, od którego istnienia ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zaś zakresie konieczne jest przeprowadzenie kompleksowego i wnikliwego postępowania, obejmującego przede wszystkim charakterystykę schorzenia podopiecznego i czynności opiekuńczych. Wyjaśnieniu tych kwestii służy przede wszystkim wywiad środowiskowy, który wprawdzie w niniejszej sprawie został przeprowadzony w dniu 27 października 2023 r., lecz w ocenie Sądu nie zawiera on wystarczających ustaleń w powyższym zakresie. Konieczne jest więc ponowne przeprowadzenie tego dowodu, a następnie jego ocena przez orzekające organy, spełniająca wymogi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., której celem będzie ustalenie związku przyczynowo - skutkowego lub jego brak.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - uznając, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej oraz art. 23 pkt 3 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie u.o.k.i.k., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a także wskazane powyżej przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozstrzygając sprawę organy administracji publicznej uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a następnie przeprowadzą postępowanie wyjaśniające, w szczególności obejmujące wywiad środowiskowy, mające na celu wyjaśnienie przed wszystkim kwestii związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z żądaniem skarżącej, któremu organ się nie sprzeciwił.