Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 308/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1, 2, 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, ,sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 15 marca 2024 r., nr 14/P-II/E/2024 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 5 lutego 2024 r., numer EP/48/T/2022; 2. zasądza od Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku na rzecz skarżącego D. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Białymstoku (dalej powoływany jako "wierzyciel", "PPIS") na mocy upomnienia nr [...] z dnia

6 czerwca 2022 r. wezwał D. W. (dalej powoływany także jako: "zobowiązany", "skarżący") do zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w celu poddania dziecka A. W., ur. [...] lutego 2019 r. (dalej powoływanego także jako "dziecko") obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (wszystkie dawki), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, błonicy, tężcowi, krztuścowi (wszystkie dawki), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (wszystkie dawki), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B (wszystkie dawki), odrze, śwince, różyczce (I dawka). Obowiązek należało wykonać w ciągu miesiąca od daty doręczenia ww. upomnienia. Zobowiązany podjął korespondencję w dniu 8 czerwca 2022 r., ale w wyznaczonym terminie nie wykonał obowiązku.

2. Wierzyciel w dniu [...] sierpnia 2022 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i zobowiązał skarżącego do poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w upomnieniu. Jednocześnie zwrócił się do Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku (dalej powoływany jako "organ egzekucyjny", "PPWIS") o wszczęcie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym wskazując jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia.

3. W dniu 13 września 2022 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 26 września 2023 r. nr [...] odmówił umorzenia ww. postępowania.

4. W dniu 14 października 2022 r. zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie. Organ pismem z dnia 21 października 2022 r. przesłał powyższe zażalenie do Ministerstwa Zdrowia. PPWIS w dniu 14 listopada 2022 r. wystosował do zobowiązanego zawiadomienie o zamiarze wszczęcia postępowania egzekucyjnego, informując stronę o przysługującym prawie zapoznania się

z zebranymi materiałami i dowodami oraz możliwości zgłoszenia ewentualnych uwag w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Korespondencja została podjęta przez stronę w dn. 28 listopada 2022 r.

5. Z uwagi, iż organ egzekucyjny nie otrzymał informacji o wykonaniu obowiązku przez zobowiązanego, postanowieniem z 19 stycznia 2023 r. nr [...] nałożył grzywnę w wysokości 1000 zł oraz wezwał do poddania dziecka ww. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

6. W dniu 9 lutego 2023 r. do PPWIS wpłynęło zażalenie na to postanowienie, zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz wniosek

o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniesione zażalenie w dniu 14 lutego 2023 r. zostało przekazane Ministrowi Zdrowia. Zarzuty strony przekazano wierzycielowi do rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2023 r. nr [...]zawiesił postępowanie egzekucyjne w całości z dniem 18 września 2023 r. do czasu zawiadomienia organu przez wierzyciela o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu, a postanowieniem z dnia 14 marca 2023 r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

7. Zobowiązany zgłosił następujące zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego:

(1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego

z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm., dalej jako: u.z.z.c.l.), poprzez brak wskazania podstawy prawnej obowiązku

i pominięcie przez wierzyciela w treści obowiązku konieczności stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym i ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień;

(2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień oraz brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia mimo stawienia się przez zobowiązaną na badania kwalifikacyjne, w związku czym małoletni został skierowany do poradni specjalistycznej; wierzyciel nie wskazał jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązana, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku aby zobowiązana nie miała żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinna ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku;

(3) naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych

w art. 27 u.p.e.a, t.j.: a) brak podania przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym; b) błędne wskazanie przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

8. Wierzyciel określił swoje stanowisko w sprawie zarzutów zobowiązanego

w postanowieniu z 5 lutego 2024 r. nr [...]. W postanowieniu tym oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

9. W następstwie wniesionego przez zobowiązanego zażalenia na

ww. postanowienie wierzyciela organ egzekucyjny utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia 15 marca 2024 r. nr [...]..

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia PPWIS stwierdził, że postanowienie wierzyciela odpowiada obowiązującemu prawu, gdyż wbrew twierdzeniom strony koresponduje ze wszystkimi zgłoszonymi zarzutami, zawiera uzasadnienie faktyczne, odnoszące się bezpośrednio do stanu sprawy.

W pierwszym zgłoszonym zarzucie zobowiązany wskazał, że nałożony na niego obowiązek został błędnie określony, tj. wierzyciel pominął obowiązek wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.c.l.). PPWIS wyjaśnił, że przepisem prawnym wprost nakładającym obowiązek szczepień jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l., który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.c.l. w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Dalej ww. ustawa wskazuje, że wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (art. 17 ust. 1) oraz osoby/grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (art. 17 ust. 2) określić ma w drodze rozporządzenia Minister Zdrowia.

Stwierdzono, że jako podstawę prawną obowiązku w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 29 sierpnia 2022 r. wierzyciel wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l. i zdaniem organu egzekucyjnego jest to właściwa podstawa prawna, która wskazuje, że rodzice małoletniego A. W. są obowiązani poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym przez Ministra Zdrowia. Zdaniem PPWIS tak określony obowiązek nie wyklucza innych ustawowych obostrzeń dotyczących realizacji szczepień takich, jak np. przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego, wydanie zaświadczenia ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania, czy ułożenie indywidualnego kalendarza szczepień. Zdaniem PPWIS wierzyciel nie pominął obowiązku wykluczenia przeciwwskazań,a jedynie zwięźle wskazał na jakiej podstawie rodzice mają obowiązek zaszczepić dziecko.

W odniesieniu do drugiego zarzutu braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień oraz braku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia organ egzekucyjny stwierdził, że wierzyciel wnikliwie odniósł się do poczynionego zarzutu, słusznie zauważając, że treść zgłoszonego zarzutu nie koresponduje z powołaną podstawą prawną (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.) mówiącą o braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Skarżący podał, iż matka wraz z małoletnim Adamem stawiła się na badanie kwalifikacyjne u lekarza POZ w dniu 10 czerwca 2022 r., w trakcie którego dziecko zostało skierowane do specjalisty – alergologa. W aktach sprawy brak jest dowodów dokumentujących sytuację, jakoby u małoletniego syna strony odroczony został termin realizacji obowiązku (pomijając sytuację zaistnienia czasowych przeciwwskazań, np. krótkotrwałych infekcji, które nie mogą rzutować na brak realizacji obowiązku przez okres kilku lat).

Zwrócono uwagę, że kwalifikacyjne badanie lekarskie do szczepień ochronnych przeprowadza wyłącznie lekarz posiadający niezbędną wiedzę z zakresu szczepień ochronnych, znajomość wskazań oraz przeciwwskazań do szczepień,

a także niepożądanych odczynów poszczepiennych (art. 17 ust. 6, 10 pkt 3 u.z.z.c.l.;

§ 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). PPWIS podkreślił, że proces kwalifikacji niebezpodstawnie określany jest "lekarskim badaniem kwalifikacyjnym" – uprawnienie do wyrokowania czy pacjenta można zaszczepić czy też nie posiada jedynie lekarz. Organ administracji jakim jest powiatowy inspektor sanitarny ani tym bardziej rodzic, który nie jest jednocześnie lekarzem sprawującym podstawową opiekę medyczną nad dzieckiem nie posiada uprawnień do ingerowania w proces kwalifikacji, tym samym do oceniania czy też kwestionowania decyzji lekarza. Wskazano, że skoro lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną nad małoletnim dzieckiem wykazał je w przekazywanym do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdaniu jako osobę uchylającą się od szczepień – PPIS nie ma podstaw do kwestionowania decyzji lekarza.

Do dnia wystawienia upomnienia, strona nie przedstawiła lekarzowi sprawującemu podstawową opiekę zdrowotną nad dzieckiem jakichkolwiek zaświadczeń potwierdzających leczenie specjalistyczne dziecka i stwierdzających przeciwwskazania do szczepień. Podniesiono, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Obowiązek wynikający wprost z przepisu prawa staje się wymagalny, jeżeli dana osoba – zobowiązany – znalazła się w sytuacji określonej w hipotezie normy prawa nakładającej obowiązek (przy założeniu, że norma prawa nie określa terminu wykonania obowiązku). Wymagalność tego konkretnego obowiązku wynika wprost z u.z.z.c.l., stąd też wierzyciel wystosował adekwatne upomnienie, wystawił tytuł wykonawczy, co oznacza, że nadszedł czas jego wykonania.

Zauważono, że ustawodawca pozostawił uznaniowym decyzjom lekarza podstawowej opieki zdrowotnej określenie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i wytycznymi zawartymi w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, czy szczepienie obowiązkowe może zostać przeprowadzone i kiedy powinno zostać przeprowadzone. Lekarz sprawozdający organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej stan zaszczepienia osób objętych przez niego opieką zdrowotną przekazuje jednocześnie informację o osobach, które pomimo wezwania do zaszczepienia, nie poddały się szczepieniom obowiązkowym we wskazanych terminach. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych aktualizuje się

w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu tych osób albo ich opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się wyznaczonym w nim terminie badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia i samemu szczepieniu, pod warunkiem jednak, że

w wyniku badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono istnienia przesłanek zdrowotnych do czasowego łub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo ew. przedstawienia zaświadczenia o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych.

Chwila, w której wymagane jest poddanie się (poddanie osoby pozostającej pod opieką) szczepieniu obowiązkowemu nie wynika zdaniem PPWIS z treści samego komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, który stanowi jedynie skierowaną do lekarzy wytyczną merytoryczną dotyczącą przeprowadzania szczepień ochronnych, ale z uznaniowego, opartego o aktualną wiedzę medyczną działania lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Szczepienie może bowiem być przeprowadzone zarówno w terminach opisanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, jak też w innych terminach określonych przez lekarza wezwaniu do poddania się szczepieniom, zwłaszcza wtedy, gdy z przyczyn zdrowotnych bądź organizacyjnych istnieje konieczność przesunięcia terminu przeprowadzenia szczepienia lub ze wskazań zdrowotnych zasadne jest wykonanie szczepienia wg odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta schematu (tzw. indywidualne kalendarze szczepień) i w innych terminach, niż zalecane w danym roku w komunikacie przez Głównego Inspektora Sanitarnego.

Ustosunkowując się do trzeciego zarzutu dot. przystąpienia do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., t.j.: brak podania przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz błędne wskazanie przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny wskazał, że podstawą zarzutu stanowią jedynie enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przypadki. Zgodnie

z powyższym brak podania przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku

o charakterze niepieniężnym oraz błędne wskazanie przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji nie może stanowić zarzutu w sprawie i stanowi jedynie polemikę, co do której PPWIS nie jest kompetentny zajmować stanowisko. Podstawą wniesienia zarzutu nie może być obecnie

(po zmianie przepisów od 30 lipca 2020 r.) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, braki formalne tytułu wykonawczego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

10. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do WSA w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonała obowiązku, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym,

2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz.U. z 2020 r. poz. 2194),

3) naruszenie art. 7a, 77 i 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

4) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że PPWIS w ogóle nie ustosunkował się do podnoszonych przez skarżącego wad badania kwalifikacyjnego. Jednocześnie skarżący podniósł zarzut braku wymagalności obowiązku, z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Natomiast PPWIS odnosząc się do tego zarzutu szeroko omówił kwestie związane z lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, jednakże rozważania te można odnieść do każdej sprawy związanej z obowiązkiem szczepień.

Podano, że tytule wykonawczym nie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji, co jest również istotnym uchybieniem. Żaden z organów tej kwestii nie badał. Co więcej z uzasadnienia skarżonego postanowienia wynika jedynie, że organ egzekucyjny w całości podziela stanowisko wierzyciela w każdym zakresie. Skarżący dodał również, że nie zostało mu doręczone upomnienie,

o którym mowa w art. 15 ust. 1 u.p.e.a.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

11. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej wskazanych.

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy – osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Rozporządzenie to uchylone zostało z dniem 1 października 2023 r. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, od 1 października 2023 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia

z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

4. Odnośnie zarzutu zobowiązanego dotyczącego pominięcia przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, sąd zauważa, że jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Nałożenie obowiązku szczepień w żaden sposób nie przeczy potrzebie wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym.

Słusznie też zauważa organ, że zarzut naruszenia przez wierzyciela art. 17 ust. 4 ustawy poprzez uznanie, że brak jest obowiązku wystawienia zaświadczenia

o przeprowadzonym badaniu lekarskim kwalifikacyjnym, nie mieści się w graniach zarzutów wyznaczonych regulacją art. 33 u.p.e.a.

Należy zauważyć, że z przepisów prawa jasno wynika, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu

z rodzicem, a nie rodzic, który sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych z powodu własnych przekonań. Ustawa nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

Z akt sprawy wynika, że skarżący, pomimo informowania, a następnie wystosowanego upomnienia nie poddał dziecka szczepieniu i to stanowiło przyczynę niewykonania obowiązku, nie zaś przeciwwskazania medyczne. Sam skarżący również nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Z akt sprawy nie wynika też, aby skarżący i jego małżonka podejmowali jakiekolwiek inne działania w kierunku zaszczepienia syna, czy też stwierdzenia istnienia przeciwwskazań medycznych do jego zaszczepienia. W ocenie sądu powyższe jednoznacznie świadczy o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.

Jeżeli zaś chodzi o zarzut dotyczący braku indywidualnego kalendarza szczepień, sąd stwierdza, że z akt sprawy nie wynika by skarżący był zainteresowany ułożeniem takowego kalendarza oraz aby taka potrzeba istniała.

5. W skardze skarżący wskazuje, że upomnienie, które otrzymał nie zawierało numeru PESEL. W tym zakresie Sąd wskazuje na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku zapadłym w sprawie II GSK 2029/23, które w pełni podziela, zgodnie z którym brak wskazania numeru PESEL strony zobowiązanej w treści upomnienia nie dyskwalifikuje tego dokumentu, ani też jego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym, albowiem stanowi on wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, przypomnienie o wykonaniu obowiązku i wezwanie do dobrowolnego jego wykonania (zob. również wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1170/23). Jeżeli przy tym – tak jak w niniejszej sprawie – strona skarżący nie kwestionuje faktu doręczenia upomnienia, a co więcej, że numer PESEL był znany wierzycielowi, co znajduje swoje potwierdzenie w jego zamieszczeniu w tytule wykonawczym, to nie ma podstaw, aby zasadnie można było podważać brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz jego skuteczność.

Wobec powyższego sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu

o niezasadności zarzutów: określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa oraz braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia (art. 33 § 2 pkt 6 lit. "c" u.p.e.a.).

6. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), doszedł jednak do wniosku, że postanowienia wydane w obu instancjach naruszają prawo materialne.

Wpływ na taką konstatację miał wspomniany już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł: "I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172)

w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są

w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".

W uzasadnieniu Trybunał zaznaczył, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów – po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.

Z wyroku TK wynika również, że Program Szczepień Ochronnych wydawany przez GIS w formie komunikatu, wskazuje wiek dziecka, kiedy należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie. Osiągnięcie przez dziecko określonego wieku aktualizuje obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym. Wynika to z obowiązywania § 5 rozporządzenia MZ, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są przeprowadzane zgodnie z PSO na dany rok. Komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu nie można uznać, że PSO na dany rok nie wprowadza nowości normatywnej. Ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu nie sprecyzowano tych kwestii. W uzasadnieniu orzeczenia TK zwrócono również uwagę, że w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Przechodząc zaś do istoty oceny zgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją wskazano, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji. W realiach sprawy dochodzi jednak do pewnego paradoksu: w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji – termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie

z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia.

Konkludując: w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być wyłącznie unormowane rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera równocześnie skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka dwutorowość nie jest (...) dopuszczalna na poziomie komunikatu. Powinna wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwalało zatem na taką rekonstrukcję normy, aby wydać przez TK wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów.

Ponadto TK, odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazał, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też – w realiach niniejszej sprawy – ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). W wypadku niezrealizowania ciążącego na jednostce obowiązku musi ona liczyć się z poważnymi konsekwencjami. Z tego względu musi być w stanie precyzyjnie ustalić treść ciążącego na niej obowiązku. Sytuacja, gdy jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. W rezultacie – termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Omawiany wyrok TK został wykonany przywołanym już wyżej rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077).

7. Stan prawny ukształtowany stwierdzeniem niekonstytucyjności wskazanej regulacji prawnej nie pozostaje bez wpływu na ocenę wymagalności spornego w sprawie obowiązku. Zauważona przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utraty przez nie mocy obowiązującej, co jednak nie oznacza bezzasadności obowiązku szczepień.

W sprawie tej do skarżącego wystosowano upomnienie o obowiązkowym szczepieniu syna na podstawie m.in. rozporządzenia MZ z 18 sierpnia 2011 r.

i zgodnie z PSO. Następnie w sierpniu 2022 r. wystawiony został tytuł wykonawczy, zawierający w treści obowiązku odniesienie do PSO. Z kole w listopadzie 2022 r. skarżący został zawiadomiony o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia wykonania ww. obowiązku. Wszystkie te czynności nawiązywały w istocie do PSO – komunikatu GIS, który nie stanowi źródła prawa i jak stwierdził TK nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

8. Wobec więc tego, że przepisy będące podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć uznane zostały za niezgodne z Konstytucją, konieczne jest ponowne zweryfikowanie przez wierzyciela i organ wymagalności obowiązku, już nie na podstawie PSO ogłaszanego komunikatem, tylko z uwzględnieniem nowych regulacji przyjętych po wspomnianym wyroku TK. Istotne będzie odniesienie się przez organ do regulacji przyjętej w nowym rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r., zawierającym załącznik nr 1 "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci

i młodzieży" oraz komunikatu GIS wydawanego w obecnym stanie prawnym, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem art. 11, art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a.

9. Reasumując, wobec naruszenia art. 17 ust. 10 i 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r., jak też art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a., sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.