Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 294/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 27 września 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2023 roku, nr SKO Gd/4718/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 stycznia 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 28 lipca 2022 r. I. S. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Uzasadniając wniosek wskazała, że jej matka – H. L. (ur. 22 listopada 1942 r.) - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie. Z orzeczenia wynika, że matka wnioskodawczyni wymaga stałej opieki innej osoby. Wnioskodawczyni sprawuje tę opiekę i pomaga jej w codziennym funkcjonowaniu. Wnioskodawczyni wyjaśniła ponadto, że pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką. Do wniosku dołączyła oświadczenie o rezygnacji z należnego stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego z momentem przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z 26 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Luzino odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, H. L.

Organ ustalił, że H. L. jest wdową, natomiast na I. S., jako jej córce, ciąży obowiązek alimentacyjny. Opieka, którą skarżąca sprawuje nad matką, chorującą na cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, niewydolność oddechową, trwałe migotanie przedsionków, tarczycę oraz zakrzepicę żylną, polega m.in. na pomocy w utrzymywaniu higieny osobistej, podawaniu leków, sprzątaniu, robieniu zakupów, wyjściu z matką na spacer. Zdaniem organu, zakres opieki ustalony podczas wywiadu środowiskowego nie jest tak szeroki, by można uznać go za stałą opiekę, która uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. H. L. jest bowiem osobą w dużym stopniu samodzielną. Prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym: sprzątanie, pranie, palenie w piecu, zakupy, opłacanie rachunków, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, nie są czynnościami o charakterze nadzwyczajnym, nie wymagają rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną, stanowią codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad matką ograniczają się do pomocy w kąpieli, odprowadzaniu do toalety, ubieraniu, czy przygotowywaniu tylko dla niej posiłków, nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162) – dalej jako "u.ś.r.".

Jak wskazał organ, zgodnie z oświadczeniem strony z dnia 28 lipca 2022 r., H. L. wymaga na co dzień pomocy, "w przypadku gorszego samopoczucia potrzebuje asysty przy wstawaniu, pójściu do toalety", zostaje w domu w czasie gdy skarżąca musi np. zrobić zakupy i wtedy w razie potrzeby pójścia do toalety pomaga jej niepracujący wnuk. Posiłki H. L. spożywa samodzielnie, natomiast porusza się przy asekuracji osoby drugiej, nie jest osobą leżącą, wymagającą z tego tytułu całkowitej, całodobowej opieki, np. mycia, karmienia, przebierania, zakładania pampersów, przeciwdziałania odleżynom.

Organ stwierdził dalej, że z kopii orzeczenia o niepełnosprawności H. L. z 15 października 2018 r. wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 września 2018 r. W tym kontekście zauważono, że ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w okresie od 17 kwietnia 1999 r. do 30 kwietnia 2001 r. na umowę o pracę w sklepie wielobranżowym w W., w zawodzie sprzedawcy. Zdaniem Wójta uznać zatem należy, że stan zdrowia matki i konieczność opieki nie były przyczyną rezygnacji od dnia 1 maja 2001 r. z zatrudnienia przez wnioskującą, bowiem nie podejmowała ona zatrudnienia od ponad siedemnastu lat przed ustaleniem stopnia niepełnosprawności matki H.L. Nie ma więc związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozwiązaniem umowy o pracę oraz datą ustalenia stopnia niepełnosprawności matki, nie została tym samym spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 30 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że H. L. zmarła w dniu 14 stycznia 2023 r. Oceniając, czy wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci matki Kolegium, podzielając w całości ustalenia organu pierwszej instancji, doszło do wniosku, że nie istniał związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię (niepodejmowaniem przez nią pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu, skoro czynności wykonywane przez I.S. w związku ze sprawowaną opieką nad matką nie wypełniały całego dnia, to zakres tej opieki nie uniemożliwiał jej podjęcia zatrudnienia choćby na część etatu. W rezultacie brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium zauważyło też, że także przed podjęciem się opieki nad matką skarżąca była nieaktywna zawodowo, nie podejmowała zatrudnienia, stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy. Mimo niesprawowania opieki nad matką, nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej (przez 10 lat do czasu uzyskania świadczenia związanego z opieką na mężem, przez 17 lat do czasu opieki nad matką). W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie występuje okoliczność rezygnacji strony z aktywności zawodowej, by opiekować się niepełnosprawną matką.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia albo niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę. Z uwagi na powyższe wniesiono o wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. ) dalej jako "p.p.s.a." - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 stycznia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Luzino z 26 sierpnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że okoliczność, iż matka skarżącej zmarła 14 stycznia 2023 r., a więc w toku postępowania administracyjnego zainicjowanego złożonym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie skutkuje bezprzedmiotowością tego postępowania. Data śmierci stanowi natomiast datę końcową czasokresu, na jaki może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne w razie pozytywnego zakończenia sprawy. W związku z powyższym Kolegium prawidłowo uznało, że zobowiązane jest ustalić, czy wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci matki.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, bezsprzecznie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką. Nadto, w sprawie niesporne jest, że matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie w dniu 15 października 2018 r. ze wskazaniem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (symbol przyczyny niepełnosprawności 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia)). W orzeczeniu wskazano na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające życie H. L., zgodnie z zaleceniami specjalisty.

W ocenie Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organy orzekające w sprawie ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką – w świetle przedstawionej przez organy argumentacji budzi wątpliwości co do jej zasadności.

Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie organy oceniły, że nie zachodzi związek przyczynowo –skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad matką nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca zamieszkiwała wraz z synem pod tym samym adresem co jej matka. W tym samym domu zamieszkiwał także nadużywający alkoholu i agresywny były mąż skarżącej, chorujący na schizofrenię paranoidalną. Matka skarżącej chorowała na niewydolność oddechową, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2, nadczynność tarczycy, zakrzepicę żylną. Była ponadto diagnozowana pod kątem dny moczanowej. W związku z opieką nad matką skarżąca wykonywała szereg opisanych szczegółowo czynności, takich jak: podawanie leków (3 razy dziennie), pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, mycie protez, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów), przygotowanie ubrania, badanie poziomu cukru i podawanie insuliny (2 razy dziennie), przygotowanie i podawanie posiłków (3 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (2-3 razy dziennie), sprzątanie, palenie w piecu, pranie. W przypadku dobrego samopoczucia podopiecznej chodziła z nią na spacery. Nadto, skarżąca realizowała recepty, robiła zakupy, umawiała wizyty lekarskie i opłacała rachunki. Niewątpliwie przy tym matka skarżącej potrzebowała także opieki w nocy. Organy ustaliły także, że H. L. miała problemy z poruszaniem się, z toalety korzystała jedynie przy asekuracji córki, przez większość czasu odpoczywała w pozycji siedzącej, w której również wymagała asekuracji, nie wymagała natomiast stosowania pieluchomajtek oraz środków przeciwodleżynowych. Powyższe okoliczności potwierdza zarówno wywiad przeprowadzony w dniu 24 marca 2022 r. w celu ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak również wywiad środowiskowy z dnia 12 sierpnia 2022 r.

Zdaniem Sądu, sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polegała opieka skarżącej nad matką, która była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności były konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika jednocześnie, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego matka skarżącej mogła wykonywać samodzielnie.

Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności H. L., wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwiał skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Wskazać przy tym należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać również należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

Zdaniem Sądu za niezrozumiałe należy także uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie skarżąca opiekowała się matką w zasadzie przez większość dnia, sprawując nad nią ciągły nadzór z uwagi na stan jej zdrowia a także z obawy przed nadużywającym alkoholu byłym mężem, chorującym na schizofrenię paranoidalną, który jest agresywny w stosunku do domowników.

Wbrew stanowisku organu, nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to zwłaszcza osób dotkniętych chorobami psychicznymi czy – jak w niniejszej sprawie – chorobami układu oddechowego i krążenia, które znacznie utrudniały matce skarżącej poruszanie się. Błędne zatem jest wnioskowanie Kolegium, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżącą, to opiekun może podjąć zatrudnienie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wprost, że pomimo, iż H. L. nie była osobą leżącą, to i tak wymagała całodobowej opieki, którą w sposób należyty zapewniała jej córka.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez organy w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To samo dotyczy uznania przez organy, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymuszał niepodejmowania zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organy oceniły nadto, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, albowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej przez skarżącą ma charakter stały i trwa od wielu lat.

W związku z tym wskazać należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie a także w dacie orzekania przez organy. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo - skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.

W świetle powyższego, przedstawiona przez organy argumentacja budzi wątpliwości co do jej zasadności, tym bardziej że, jak organy zauważyły same, skarżąca w związku z opieką nad matką miała od 2018 r. przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodnie zaś z treścią art. 16 ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2022 r., poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie sposób nie zauważyć, że brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ pierwszej instancji, przyznając skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy uznał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały przez wnioskującą spełnione w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką. Organy pomocowe rozpatrujące wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uznały natomiast, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą nad matką opieką a rezygnacją przez z nią z zatrudnienia.

Zdaniem Sądu powyższe świadczy o naruszeniu zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. i powiązanego z tą regułą normy art. 107 § 3 k.p.a. W obrocie prawnym nie powinno zaś dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania.

Odmienna ocena prawna sytuacji skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu komentowanych świadczeń rodzinnych i zgłoszonego przez skarżącą żądania przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi nadto naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Z brzmienia art. 8 § 1 k.p.a. wynika bowiem, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.).

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego opisanym powyżej. Przy czym Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2023 r.

W punkcie drugim sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie adwokata, ustalone zgodnie

z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na zgodny wniosek stron.