Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 528/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 29 sierpnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. i A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1621/22 w sprawie ze skargi M. J. i A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 listopada 2022 r. IV SA/WA 1621/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.J. i A.J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) z 24 maja 2022 r. nr DNI.sp.621.14.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Skarżący zaskarżyli powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :

I. na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. naruszenie przepisu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż Skarżący nie legitymują się interesem prawnym w kwestionowaniu decyzji Wojewody Poznańskiego (Wojewoda) z 30 czerwca 1992 r., albowiem rozstrzyga ona wyłącznie o likwidacji Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w [...] użytkującego grunty Skarbu Państwa, podczas gdy w rzeczywistości ww. decyzja przesądza o prawie własności Skarżących (a uprzednio ich dziadka J.S.), ponieważ na jej podstawie przekazano na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (Agencja) działkę, która należy do Skarżących, a zatem - wbrew poglądowi Sądu I instancji - Wojewoda Poznański zaingerował w prawo własności Skarżących,

2. naruszenie przepisu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i w konsekwencji błędne uznanie, iż decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. nie stanowi decyzji administracyjnej, podczas gdy w rzeczywistości ww. decyzja stanowi merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące prawa własności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...] i to właśnie na podstawie tej decyzji dokonano wpisu Agencji jako właściciela ww. nieruchomości, a zatem przedmiotowa decyzja bezsprzecznie orzekała o prawie własności Skarżących,

II. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rażące naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez nienależyte i niewyczerpujące zebranie oraz rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy, w tym zaniechanie przeprowadzenia istotnych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy dowodów, jak i brak dopuszczenia oraz przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez Skarżących, w szczególności poprzez:

a. pominięcie przeprowadzenia dowodu z odpisu księgi wieczystej o numerze [...] na okoliczność podstawy wpisu Agencji jako właściciela nieruchomości w postaci działki nr [...] oraz prawnorzeczowych skutków stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia 30 czerwca 1992 r. nr 26/92,

b. pominięcie przeprowadzenia dowodu z decyzji Ministra z [...] 2017r. (znak: [...]) na okoliczność, iż część nieruchomości stanowiącej dawne [...] w [...], obejmująca zespół [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o reformie rolne oraz na okoliczność, iż - na gruncie ww. dekretu - własność przedmiotowej nieruchomości nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, a zatem Wojewoda nie był uprawniony do rozporządzenia ww. nieruchomością i przekazania jej na rzecz Agencji co świadczy o niezgodności z prawem stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania decyzji Wojewody z 30 czerwca 1992 r. nr 26/92.

Skarżący wnieśli o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,

2. zasądzenie na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania I instancji oraz II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący podnieśli, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. nr 26/92 nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Za całkowicie chybione uznali także wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko jakoby przedmiotowa decyzja nie rozstrzygała kwestii dotyczącej prawa własności, a jedynie zawierała rozstrzygnięcie w zakresie likwidacji Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w [...]. W ocenie Skarżących ww. orzeczenie zawiera rozstrzygnięcie merytoryczne, albowiem na jego podstawie przekazano na rzecz Agencji działkę, która należy do Skarżących, a zatem - wbrew poglądowi Sądu I instancji - zaingerowano w ich prawo własności.

Skarżący podkreślili, że Sąd I instancji bezzasadnie pominął fakt, iż to na mocy decyzji z 1992 r. nastąpiło przekazanie Agencji składników zlikwidowanego przedsiębiorstwa. Protokół zdawczo - odbiorczy z 1 lipca 1992 r. stanowił jedynie integralną część decyzji Wojewody. Bezspornym jest przy tym, iż sporządzenie przedmiotowego dokumentu było wyłącznie czynnością o charakterze materialno - technicznym, która nastąpiła po wydaniu właściwego orzeczenia merytorycznego oraz faktycznym dokonaniu - na podstawie uprzednio zapadłej decyzji - czynności przekazania. Powyższa czynność zatem jedynie potwierdzała już wyrażoną przez organ wolę, co do przekazania na rzecz Agencji mienia w postaci działki nr [...] położonej w [...], a tym samym, iż sporządzenie takiego protokołu nie wywoływało prawnorzeczowych skutków przeniesienia własności nieruchomości.

Oznacza to w ocenie Skarżących, że decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. jest decyzją administracyjną, o której mowa w przepisie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, gdyż stanowi ona przejaw władztwa organu, który na jej podstawie orzekł o prawach jednostki, w szczególności o prawie własności Skarżących.

Skarżący podkreślili, że Sąd I instancji pominął fakt, iż w dniu wydania decyzji z 30 czerwca 1992 r. zgłosili oni już swoje roszczenia wobec nieruchomości stanowiących przedmiot tej decyzji. Zatem ww decyzja jest nie tylko decyzją w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, a nadto, iż odnosi się ona do kwestii własności gruntów, które pozostawały w zarządzie Kombinatu.

W ocenie Skarżących szereg uzasadnionych wątpliwości budzi również to, iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie odniósł się do tego, że decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. stanowiła podstawę wpisu Agencji jako właściciela w dziale II księgi wieczystej prowadzonej pod numerem [...]. Skarżący zasygnalizowali, że podstawę wpisu do rejestru ksiąg wieczystych mogą stanowić wyłącznie dokumenty urzędowe, a więc podstawą wpisu do rejestru mogła być jedynie decyzja z 1992 r. a nie - stanowiący jej integralną część - protokół zdawczo - odbiorczy. Powyższe ma zatem istotne znaczenie dla przedmiotu niniejszego postępowania oraz oceny żądań zgłoszonych przez skarżących.

Skarżący podkreślili, że decyzja jest nieważna, albowiem na jej podstawie Wojewoda dokonał rozporządzenia nieruchomością w postaci działki nr [...], mimo iż nie był do tego uprawniony, gdyż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z 1944 r. Powyższe również świadczy o tym, iż decyzja Wojewody z 1992 r. rozstrzyga kwestie własności.

Skarżący wskazali, że art. 19 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi stanowi, iż z przekazania mienia sporządzany jest protokół zdawczo - odbiorczy. Już z samego brzmienia przepisu art. 19 przywołanego aktu wyraźnie wynika, iż sporządzenie protokołu jest wyłącznie potwierdzeniem faktycznego dokonania czynności przekazania, a nie podstawą prawną nabycia własności i dokonania tej czynności. Nie ulega nadto wątpliwości, iż protokół zdawczo - odbiorczy nie wywołuje żadnych skutków o charakterze prawnorzeczowym.

Wykładnia powyżej przywołanego przepisu oraz ocena całokształtu okoliczności sprawy prowadzi w ocenie Skarżących do konkluzji, iż decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992r. zawierała merytoryczne rozstrzygnięcie w zakresie prawa własności nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]. Potwierdza to odpis z księgi wieczystej tej nieruchomości oraz postanowienie Sądu wieczystoksięgowego, który jako podstawę wpisu w dziale II księgi wieczystej wskazał właśnie decyzję Wojewody z 30 czerwca 1992 r.

Skarżący za całkowicie chybione uznali stanowisku Sądu I instancji, iż w niniejszej sprawie nie legitymują się interesem prawnym. W ich ocenie bezspornym jest bowiem, iż decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. rozstrzygała kwestię własności nieruchomości, w stosunku do której - w momencie wydawania tej decyzji w 1992 r. - swoje roszczenie skuteczne zgłosili już Skarżący.

Skarżący przypomnieli, że decyzją z 21 lutego 2017 r. Minister prawomocnie oraz ostatecznie potwierdził, że część nieruchomości stanowiącej dawne [...] w [...], obejmującej zespół [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej, w związku z czym - na gruncie ww. dekretu - własność przedmiotowej nieruchomości nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa.

W ocenie Skarżących Sąd pierwszej instancji zupełnie pominął fakt, iż decyzja Wojewody w rzeczywistości odnosiła się do własności nieruchomości do której prawa przysługiwały Skarżącym (a uprzednio ich dziadkowi J.S.), albowiem dotyczyła ona likwidacji przedsiębiorstwa państwowego, w skład którego wchodziła wyżej opisana nieruchomość. Z uwagi na tak wydaną decyzję, 1 lipca 1992 r. - a więc w momencie, gdy Skarżący podjęli już stosowne kroki mające na celu odzyskanie ich własności - nastąpiło przekazanie Agencji (obecnie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) składników majątku zlikwidowanego przedsiębiorstwa. Jednym z ww. składników była właśnie działka nr [...]. Mając na względzie, iż przedmiotowa działka nigdy nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej - co wynika wprost z treści znajdującej się w aktach sprawy decyzji Ministra z 21 lutego 2017 r. - jednoznacznie stwierdzić należy, iż w rzeczywistości nigdy nie powinno dojść do jej przekazania Agencji. Oczywistym jest również to, iż Wojewoda nie był uprawniony do rozporządzania ww. nieruchomością, a wydana przez niego w 30 czerwca 1992r. decyzja jest nieważna.

W ocenie Skarżących należyte i wyczerpujące zgromadzenie, a następnie przeprowadzenie przez Sąd I instancji postępowania dowodowego niewątpliwie wykazałoby trafność podniesionej przez nich argumentacji oraz zasadność zgłoszonych przez nich żądań.

Skarżący zasygnalizowali również, że pismem z 4 października 1991 r. Skarżący M.J. - w imieniu swoim, brata oraz ojca - wystąpił do Urzędu Rejonowego w [...] z wnioskiem o zwrot majątku ziemskiego po J.S. zmarłym [...] 1950 r. w [...]. Niewątpliwym jest więc, iż Wojewoda na etapie prowadzenia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 30 czerwca 1992 r. winien był zbadać czy nieruchomość, do której ta decyzja się odnosi, nie jest przedmiotem jakichkolwiek już zgłoszonych roszczeń. Organ nie podjął jednak stosownych działań, czego konsekwencją było wydanie decyzji nr 26/92, mimo iż - co podkreślono powyżej - na rok przed wydaniem tego rozstrzygnięcia wnioskodawcy wystąpili z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości.

W takim stanie sprawy jednoznacznie uznać należy w ocenie Skarżących, iż Wojewoda nie był uprawniony do wydania decyzji z 30 czerwca 1992 r. oraz rozporządzenia własnością nieruchomością, która była przedmiotem uprzednio zgłoszonych roszczeń, które były Wojewodzie bez wątpienia znane. Skarżący podkreślili, że wydanie przez Ministra decyzji z 21 lutego 2017 r. skutkuje odpadnięciem podstawy prawnej decyzji w oparciu o którą wpisano Agencję jako właściciela przedmiotowej nieruchomości i koniecznością stwierdzenia jej nieważności. Wyjaśnili, że decyzja Ministra z 21 lutego 2017 r. stwierdzająca, iż nieruchomość w postaci działki nr [...] nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, iż brak było podstaw prawnych do przejęcia przez Skarb Państwa na gruncie ww. dekretu przedmiotowej nieruchomości. Konsekwencją powyższego jest zatem nieważność decyzji Wojewody z 30 czerwca 1992 r., która - wbrew stanowisku Sądu I instancji - przeniosła własność ww. nieruchomości na rzecz Agencji.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wnioskiem z 23 grudnia 2020 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 30 czerwca 1992 r. przekazującej na rzecz Agencji (ob. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) nieruchomość w postaci działki nr [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę wieczystą nr [...].

Decyzją z 23 marca 2022 r. utrzymaną w mocy decyzją z 24 maja 2024 r. Minister umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. uznając, że decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r., której podstawę prawną stanowił art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464, dalej "ustawa z 19 października 1991 r.") nie była decyzją w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. gdyż była wyrazem woli właściciela gruntu (Skarbu Państwa) podjętej w sferze dominium. W związku z tym nie mają do niej zastosowania przepisy K.p.a.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r. decyzję o likwidacji przedsiębiorstwa państwowego w celu przekazania ówczesnej Agencji majątku przedsiębiorstwa podejmował organ założycielski z własnej inicjatywy, na wspólny wniosek dyrektora przedsiębiorstwa i rady pracowniczej (taka sytuacja miała miejsce w badanej sprawie), czy też na wniosek Agencji. Minister wskazał, że jedynym skutkiem wydanej decyzji Wojewody - jak stanowił jej § 1 - była likwidacja z dniem [...] 1992 r. Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w [...] (Kombinat). Zaskarżona decyzja nie przekazywała Agencji żadnych nieruchomości Skarbu Państwa. Z uzasadnienia tej decyzji wprost wynika, że faktyczne przekazanie majątku przedsiębiorstwa miało nastąpić w formie protokołu zdawczo - odbiorczego sporządzonego przez podmiot przekazujący i Agencję. Protokół taki został sporządzony już po wydaniu decyzji, 1 lipca 1992 r. W ocenie organu nie miało przy tym znaczenia, że w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej nr [...], podstawę wpisu Agencji, jako właściciela nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, stanowiła decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r., bowiem nie mogła być ona uznana za decyzję w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a.

Stanowisko organu podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę. W ocenie Sądu decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. w żaden sposób nie odnosiła się do kwestii własności gruntów Kombinatu, w szczególności nieruchomości, których dotyczy skarga. Sąd wyjaśnił, że zarządzenia i postanowienia organu założycielskiego wydawane w sprawach dotyczących łączenia, podziału i likwidacji przedsiębiorstw państwowych nie mają charakteru decyzji administracyjnych w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu Wojewódzkiego rozstrzygnięcia z 30 czerwca 1992 r. nie można uznać za decyzję w rozumieniu K.p.a., którą można obecnie wzruszyć w postępowaniu nadzwyczajnym żądając stwierdzenia jej nieważności.

Sąd uznał również, że niezależnie od powyższego Skarżący nie mają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w kwestionowaniu decyzji Wojewody z 30 czerwca 1992 r., albowiem rozstrzygała ona wyłącznie o likwidacji Kombinatu użytkującego grunty Skarbu Państwa. W żaden sposób nie odnosiła się ona natomiast do kwestii własności gruntów, które pozostawały w zarządzie tego przedsiębiorstwa.

Sąd Wojewódzki wskazał końcowo, że jak słusznie zauważył uczestnik postępowania, z decyzji z 21 lutego 2017 r. wynika, że tylko część działki [...] nie podpadała pod działanie dekretu PKWN.

W skardze kasacyjnej zostały podniesione zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, co obliguje Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej jednak sprawie odniesienie się do nich wymaga w pierwszej kolejności przeanalizowania zasadności naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest zarzutu objętego punktem I. 1 petitum skargi kasacyjnej.

W zarzucie tym Skarżący zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 28 k.p.a. w związku z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992 r. nie ingerowała w prawo własności Skarżących.

Ustosunkowanie się do powyższego zarzutu wymaga poczynienia uwagi o charakterze ogólnym dotyczącej charakteru Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Ustawa z 19 października 1991 r. (w brzmieniu obowiązującym na datę wydania decyzji Wojewody) przewidywała utworzenie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, będącej państwową osobą prawną (art. 3 ust. 1). Skarb Państwa, na mocy art. 5 ustawy z 19 października 1991 r. powierzył Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia określonego w art. 1 i 2 ustawy na zasadach w niej określonych oraz w stosunku do nieruchomości przeznaczonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego na cele nie związane z prowadzeniem gospodarki rolnej, a przejętych przez Agencję na podstawie art. 1 pkt 2 - na zasadach określonych w przepisach o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Mienie o którym mowa w art. 1 i art. 2 ustawy to :

1. nieruchomości rolne w rozumieniu Kodeksu cywilnego oraz inne nieruchomości położone na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, zwane w dalszej treści ustawy "nieruchomościami", z wyłączeniem gruntów znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych,

2. inne nieruchomości oraz składniki mienia Skarbu Państwa pozostałe po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz przejęte przez Skarb Państwa z innych tytułów,

3. nieruchomości znajdujące się:

a. w zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych,

b. w użytkowaniu lub faktycznym władaniu osób fizycznych, osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych,

c. wchodzące w skład Państwowego Funduszu Ziemi, utworzonego na podstawie przepisów o przeprowadzaniu reformy rolnej,

4. nieruchomości przejmowane na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnych lub z innych tytułów.

W świetle art. 12 ustawy z 19 października 1991 r. mienie Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 1 i 2, przejęte w trybie ustawy, jak również nieruchomości nabywane przez Agencję w drodze umów prawa cywilnego tworzą Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa którym dysponuje Agencja na zasadach określonych w ustawie.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 22 kwietnia 1994 r. III CZP 189/93 : "Po pierwsze - nie można utożsamiać Agencji ze Skarbem Państwa. Występuje ona bowiem w obrocie prawnym samodzielnie, jako odrębny od Skarbu Państwa podmiot, któremu ustawa przyznała osobowość prawną (art. 33 k.c.). Ponieważ cechą osoby prawnej jest zdolność do tego, by być podmiotem praw i obowiązków, przeto Agencji przysługuje zdolność prawna. (...). Według panującej powszechnie w doktrynie tzw. teorii organów osobą prawna działa "sama przez organy". Działania te oraz ich skutki przypisuje się zatem samej osobie prawnej, której wobec tego przysługuje pełna, nieograniczona zdolność do działania. Agencja ma zdolność do działania. Agencja ma zdolność sądowa. Może pozywać i być pozywana. Po drugie - Agencja nie ma własnych zadań, lecz realizuje zadania wynikające z polityki rolnej państwa (art. 6 cyt. ustawy). Po trzecie - Agencja wykonuje prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz państwa w stosunku do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa; Skarb Państwa jest nadal właścicielem nieruchomości tworzących Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa (art. 5, 12 cyt. ustawy). Agencja dysponuje Zasobem na zasadach określonych w ustawie (art. 12 ust. 3 cyt. ustawy) oraz nim gospodaruje (art. 24 ust. 1 cyt. ustawy). Jest więc jedynie instytucją powierniczą Skarbu Państwa, gdyż na zewnątrz występuje jako wyłączny dysponent określonego prawa, działając we własnym imieniu i ponosząc "własną" odpowiedzialność za te działania. Agencja jest państwową osobą prawną. Po czwarte - Agencja wyposażona została nie tylko w samodzielność prawną (art. 3 ust. 1 cyt. ustawy), ale także w samodzielność gospodarczą (art. 20 cyt. ustawy). Po piąte - mienie nabyte przez Agencję w celu zapewnienia funkcjonowania Biura Prezesa i Oddziałów terenowych Agencji stanowi jej własność i nie wchodzi w skład Zasobu (art. 5 ust. 4 i art. 12 ust. 2 cyt. ustawy)."

Z cytowanej uchwały wynika, że w ocenie Sądu Najwyższego Skarb Państwa pozostaje właścicielem nieruchomość przekazanych Agencji, wchodzących w skład Zasobu, którymi Agencja jedynie zarządza.

Stanowisko to podtrzymane zostało w dalszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Tytułem przykładu zacytować można uzasadnienie wyroku z 3 lipca 2019 r. II CK 467/18 w którym wskazano, że "Niewątpliwie Agencja (obecnie Ośrodek), jako odrębna od Skarbu Państwa osoba prawna obejmuje w zarząd mienie Skarbu Państwa o cechach określonych w art. 1 ustawy z 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i sprawuje zarząd tym mieniem na rzecz Skarbu Państwa, a zatem powierniczo. Agencja wyposażona jest w podmiotowość prawną, odrębną od podmiotowości Skarbu Państwa, zaś w "powierzeniu" Agencji przez Skarb Państwa wykonywania prawa własności i innych praw rzeczowych należy widzieć oświadczenie woli rodzące skutki cywilnoprawne (uchwała Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1994 r., III CZP 189/93, OSNC 1994/6/121; postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2000 r., IV CKN 29/00, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2017 r., IV CSK 161/17, niepubl.).

Przyjęta w analizowanej ustawie konstrukcja powiernictwa daleka jest od tradycyjnych wzorów prawa rzymskiego, nie odpowiada także w pełni istniejącym w systemach kontynentalnym i anglosaskim konstrukcjom prawnym uznawanym za mające powierniczy charakter. Agencja (Ośrodek) formalnie jest autonomiczną osobą prawną, oczywiście o charakterze państwowym, jednakże jej status jest niezwykle złożony. Kluczową odmiennością pozycji Agencji w odniesieniu do klasycznej instytucji powiernictwa jest to, że Agencja nie jest właścicielem nieruchomości państwowych, albowiem własność pozostaje przy powierzającym, którym jest Skarb Państwa.

Powiernictwo Agencji (Ośrodka) jest ukształtowane w całości ustawowo, to znaczy treść stosunku powiernictwa (prawa i obowiązki Skarbu Państwa i Agencji) jest w całości określona przez ustawę i nie pozostaje przedmiotem umowy zawieranej między Skarbem Państwa a Agencją. Za utrwalone w orzecznictwie uznać trzeba stanowisko, że zgodnie z regulacjami ustawowymi Agencja (Ośrodek) zobowiązana jest do wykonywania określonych praw Skarbu Państwa, do objęcia nieruchomości we władanie i realizowania faktycznego władztwa nad tymi nieruchomościami, pobierania pożytków itd., bez jednoczesnej utraty własności tych nieruchomości przez Skarb Państwa. Pełni zatem Agencja (Ośrodek) ustawowe zastępstwo Skarbu Państwa w wykonywaniu prawa własności, wobec osób trzecich występując jako wyłączny dysponent danego prawa (działa w imieniu własnym, ale na rachunek powierzającego) (uchwała Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1994 r., III CZP 189/93, OSNC 1994/6/121; wyrok Sądu Najwyższego z 10 września 1999 r., III CKN 331/98, OSNC 2000/3/57; wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2017 r., II CSK 145/17, OSNC-ZDA 2018/D/62; wyrok Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2017 r., IV CSK 161/17, niepubl.)."

Podzielając w pełni stanowisko wyrażone w przywołanym wyżej orzecznictwie Sądu Najwyższego Sąd kasacyjny wskazuje dodatkowo, że w art. 13 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r. wskazane zostało, że przejęcie przez Agencję praw i obowiązków wynikających z wykonania prawa własności w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 ustawy, nastąpi niezwłocznie po utworzeniu Agencji, nie później jednak niż po upływie 2 lat. Wyjaśniono również, że Agencja obejmuje we władanie składniki mienia Skarbu Państwa, na zasadach określonych w ustawie, wstępując w prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do Skarbu Państwa i osób trzecich. Użycie w przywołanych przepisach określenia "przejęcia praw i obowiązków wynikających z wykonywania prawa własności" oraz "Agencja obejmuje we władanie składniki mienia" potwierdzają słuszność stanowiska, w świetle którego Agencja nie jest właścicielem przekazywanego jej mienia. Właścicielem tego mienia pozostaje Skarb Państwa.

Oznacza to również, że podjęta przez organ założycielski decyzja o likwidacji określonego państwowego przedsiębiorstwa rolnego, której następstwem było w myśl art. 14 ust. 3 ustawy z 19 października 1991 r. przekazanie Agencji majątku oraz wierzytelności i zobowiązań zlikwidowanego przedsiębiorstwa, nie prowadziła do zmiany właściciela danej nieruchomości. Właścicielem tejże nieruchomości pozostawał bowiem dalej Skarb Państwa.

Zatem wbrew twierdzeniu Skarżących decyzja Wojewody z 30 czerwca 1992r. nie ingerowała ich prawo własności, nie prowadziła bowiem do żadnych zmian właścicielskich.

Czyni to niezasadnym zarzut objęty punktem I.1 petitum skargi kasacyjnej.

Skarżący zarzut objęty punktem I. 2 petitum skargi kasacyjnej to jest zarzut naruszenia art. 1 pkt 1 k.p.a. uznali za zarzut naruszenia prawa materialnego. W ocenie Sądu kasacyjnego, zarzut ten stanowi w istocie zarzut o charakterze procesowym. Przywołany przez Skarżących jak wzorzec kontroli przepis art. 1 pkt 1 k.p.a. stanowi, że kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco.

Brzmienie przywołanego przepisu wskazuje zatem, że nie ma on charakteru materialnoprawnego, ale procesowy, określa bowiem przedmiotowy zakres obowiązywania kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten nie reguluje możliwości przyznana stronie określonych uprawnień czy też nałożenia na nią obowiązków. Zatem postawienie tego zarzutu wymagałoby powiązania go z przepisem p.p.s.a., który naruszył Sąd Wojewódzki nie dostrzegając naruszenia art. 1 pkt 1 k.p.a. Uchybienie to jednak nie wyłącza w świetle stanowiska zajętego przez NSA w uchwale z 26 października 2009 r. I OPS 10/09 konieczności odniesienia się do tego zarzutu przez Sąd kasacyjny.

Jak wskazuje się w doktrynie, zgodnie z art. 1 pkt 1 k.p.a. "przedmiotem postępowania administracyjnego ogólnego są sprawy indywidualne rozstrzygane decyzją administracyjną. Sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. mogą zaistnieć wyłączenie w takim stanie prawnym, w jakim o prawach lub obowiązkach jednostki stanowi się w przepisach pośrednio, a nie kształtuje się ich lub stwierdza bezpośrednio (z mocy prawa). Sprawa będzie nosiła miano administracyjnej, gdy właściwy i kompetentny do podjęcia decyzji stosowania prawa i ustanowienia nią jednostkowej normy prawnej będzie organ administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym lub funkcjonalnym. (..) Organ administracji powołany będzie do załatwienia indywidualnej sprawy decyzją administracyjną w przypadku sporu o prawo lub w razie nieustalenia prawa określonej osoby o tym zaś, że może on zastosować prawną formę działania władczą, tzn. wydać indywidualny akt administracyjny w procesowej formie decyzji, stanowią przepisy prawa materialnego, z których imiennie oznaczone osoby wywodzą swój interes prawny lub obowiązek." (B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2008, str. 14-15).

Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku podzielił stanowisko organów, w świetle którego decyzja z 30 czerwca 1992 r. nie mogła być uznana za decyzję w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Sąd kasacyjny również stanowisko to w pełni podziela.

Decyzja z 30 czerwca 1992 r. podjęta została przez organ założycielski, to jest Wojewodę, jej przedmiotem była likwidacja państwowego przedsiębiorstwa rolnego. Nie był to więc akt indywidualny o charakterze władczym, którego celem byłoby ukształtowanie praw i obowiązków podmiotu zewnętrznego w stosunku do określonego organu administracji państwowej, ale akt o charakterze właścicielskim, w następstwie którego zarządzanie określonym mieniem właściciela (w tym przypadku Skarbu Państwa) przekazano ustanowionemu w drodze ustawy powiernikowi (Agencji).

Podsumowując, również zarzut objęty punktem I.2 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania to jest art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące zebranie oraz rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy, w tym zaniechanie przeprowadzenia istotnych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy dowodów, jak i brak dopuszczenia oraz przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez Skarżących, to jest odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości oraz ostatecznej decyzji Ministra stwierdzającej - jak stwierdzą Skarżący - niepodpadanie działki objętej protokołem sporządzonym po wydaniu decyzji z 30 czerwca 1992 r. pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się odpis przywoływanej przez Skarżący decyzji dotyczącej niepodpadania określonych w niej nieruchomości pod dekret o reformie rolnej.

Rzeczywiście, ani organy ani Sąd pierwszej instancji nie odnieśli się wprost do owej decyzji. Było to jednak następstwem przyjętej przez organy i podzielonej przez Sąd Wojewódzki wykładni art. 15 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r., w świetle której decyzja z 30 czerwca 1992 r. nie stanowiła decyzji w rozumieniu przepisów k.p.a, a ponadto nie stanowiła ingerencji w prawo własności Skarżących.

Stanowisko to, jak już wyjaśniono, uznać należy za prawidłowe.

Istnienie bowiem w obrocie prawnym decyzji o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej nie podważa prawidłowości stanowiska, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu, nie stanowiącego decyzji administracyjnej w rozumieniu k.p.a. (a będącego wyłącznie decyzją organu założycielskiego o zlikwidowaniu, w trybie przewidzianym ustawą, państwowego przedsiębiorstwa rolnego, której następstwem było przekazanie mienia tegoż przedsiębiorstwa w zarząd Agencji) jest bezprzedmiotowe. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania, to jest decyzji administracyjnej, która mogłaby zostać wyeliminowana z obrotu w drodze zastosowania trybów nadzwyczajnych przewidzianych przepisami k.p.a.

Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust.1 lit. e dekretu o reformie rolnej, to ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN, rozstrzygająca definitywnie i wiążąco dla sądów powszechnych kwestie nabycia (lub nie nabycia) przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości mogłaby stanowić odpowiedni dokument, o którym mowa w art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wykazujący niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym w razie wadliwego ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (por stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 10 kwietnia 2024 r. I OSK2316/23). Jednak niniejsze postępowanie nie dotyczyło kwestii wykazania niezgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale możliwości uznania aktu z 30 czerwca 1992 r. za decyzję administracyjną w rozumieniu k.p.a. W konsekwencji rozstrzygnięcie zawarte w decyzji wydanej na podstawie dekretu o reformie rolnej pozostawało bez wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu zaniechania przeprowadzenia dowodu z odpisu księgi wieczystej zwrócić należy uwagę, że wbrew stanowisku Skarżących kwestia wpisów w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla spornej działki była analizowana przez organ drugiej instancji.

Minister w uzasadnieniu decyzji wskazał "Wbrew temu, co podniosła strona skarżąca, zaskarżona decyzja nie przekazywała Agencji żadnych nieruchomości Skarbu Państwa. Z uzasadnienia tej decyzji wprost wynika, że faktyczne przekazanie majątku przedsiębiorstwa miało nastąpić w formie protokołu zdawczo - odbiorczego sporządzonego przez podmiot przekazujący i Agencję. Protokół taki został sporządzony już po wydaniu decyzji, w dniu 1 lipca 1992 r. Nie ma przy tym znaczenia, że w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej nr [...], podstawę wpisu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, stanowiła decyzja Wojewody Poznańskiego z 30 czerwca 1992 r."

Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w przywoływanej już uchwale z 22 kwietnia 1994 r. III CZP 189/23 wniosek Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o jej wpis do działu drugiego księgi wieczystej należy traktować jako wniosek o uzupełnienie istniejącego już wpisu Skarbu Państwa przez dodanie słów: "Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa", po wykreśleniu wpisanego uprzednio organu reprezentującego Skarb Państwa (§ 17 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. Nr 29, poz. 128).

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "przechodząc do rozważań dotyczących potrzeby wpisania Agencji w dziale drugim księgi wieczystej, można bronić trzech poglądów. Pierwszy zakłada zbędność jakichkolwiek wpisów Agencji, skoro właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa i on jest wpisany w dziale drugim księgi wieczystej jako właściciel. Drugi natomiast wysuwa potrzebę wpisu w miejsce Skarbu Państwa Agencji i, wreszcie, trzeci, dostrzega konieczność wpisu Agencji w dziale drugim księgi wieczystej obok właściciela - Skarbu Państwa.

Według § 24 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 29, poz. 128) w dziale drugim łamie 3 księgi wieczystej wpisuje się właściciela - uprawnionego z tytułu własności lub użytkowania wieczystego stosownie do § 17 cyt. rozporządzenia. Paragraf 17 ust. 1 pkt 1 zd. pierwsze omawianego rozporządzenia nakazuje zaś określić w księdze wieczystej uprawniony Skarb Państwa przez wymienienie Skarbu Państwa, ze wskazaniem organu reprezentującego Skarb Państwa. Uregulowanie to prowadzi do wniosku, że wymienione wyżej dwa pierwsze poglądy należy odrzucić. Pozostaje zatem jedynie trzeci pogląd. Skarb Państwa - jak z dotychczasowych rozważań wynika - jest nadal właścicielem nieruchomości, Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa zaś jako podmiot wykonujący prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa, dysponujący Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa i gospodarujący tym Zasobem, powinna być wpisana w dziale drugim księgi wieczystej obok Skarbu Państwa Potrzeba wpisania Agencji w dziale drugim księgi wieczystej obok właściciela - Skarbu Państwa wynika nie tylko z przyczyn jurydycznych, lecz często praktycznych. Agencja wchodzi w stosunki cywilnoprawne, działa na rzecz Skarbu Państwa, ale we własnym imieniu (art. 24 i 27 cyt. ustawy); uczestnictwo zaś w obrocie nieruchomościami wymaga ujawnienia jej w dziale drugim księgi wieczystej obok Skarbu Państwa jako podmiotu działającego na rzecz Skarbu Państwa; w tym zakresie doprowadza się do bardziej dokładnego oznaczenia Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości. Gdyby już w dziale drugim księgi wieczystej był wymieniony obok właściciela inny organ reprezentujący Skarb Państwa, to wniosek Agencji o jej wpis w księdze wieczystej obok Skarbu Państwa powinien obejmować zarazem wniosek o wykreślenie organu dotychczas reprezentującego Skarb Państwa. Wskazanie zaś w dziale drugim księgi wieczystej Agencji jako organu reprezentującego Skarb Państwa powinno nastąpić po uprzednim wykreśleniu dotychczas wpisanego innego organu."

Rzeczywiście, Sąd Najwyższy wskazał następnie, że powyższe rozważania nie dotyczą sytuacji, gdy Agencja jest właścicielem nieruchomości, albowiem jej mienie nie wchodzi do Zasobu (art. 5 ust. 4 i 12 cyt. ustawy), a wpis w dziale drugim księgi wieczystej nastąpi na rzecz Agencji jako właściciela, a nie organu reprezentującego Skarb Państwa. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest jednak, że jako podstawę wpisu Agencji w dziale II księgi wieczystej wskazano decyzję z 30 czerwca 1992 r. Decyzja ta, jak już jednak wielokrotnie wskazywano, dotyczyła likwidacji państwowego przedsiębiorstwa rolnego. Na skutek jej wydania mienie owego przedsiębiorstwa przekazane zostało we władnie i zarząd Agencji, przy jednoczesnym pozostawieniu uprawnień właścicielskich Skarbowi Państwa.

Podkreślić również należy, że w świetle przywołanego przez Sąd Najwyższy art. 5 ust. 4 ustawy z 19 października 1991 r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie powzięcia uchwały, to jest 22 kwietnia 1994 r.) własność Agencji stanowiło mienie nabyte przez nią ze środków własnych, w celu zapewnienia funkcjonowania Biura Prezesa i oddziałów terenowych Agencji. W niniejszej sprawie Skarżący nigdy nie twierdzili, by działka [...] w [...] nabyta została przez Agencję z jej środków własnych, w celu zapewnienia funkcjonowania Biura Prezesa i oddziałów terenowych.

W konsekwencji, sam fakt wpisania w dziale II księgi wieczystej Agencji jako właściciela nieruchomości na podstawie decyzji z 30 czerwca 1992 r. również pozostaje bez wpływu na uznanie, że postępowanie w sprawie stwierdzenia jej nieważności jest bezprzedmiotowe.

W tym miejscu odwołać się można do postanowienia Sądu Najwyższego z 9 maja 2000 r. IV CKN 29/00, w którym podkreślono, że wykładnia ustawy z 19 października 1991 r. nie należy do najłatwiejszych i zwrócono uwagę, że w początkowym okresie jej obowiązywania traktowano nieraz Agencję jako właściciela nieruchomości państwowych. W sprawie poddanej pod rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego znalazło to wyraz w akcie notarialnym. Tym niemniej, w ocenie Sądu Najwyższego niezależnie od użytego w tym akcie sformułowania, z mocy ustawy Skarb Państwa pozostawał właścicielem dysponowanych przez Agencję nieruchomości, a Agencja tylko instytucją powierniczą. Wyjątek stanowią nieruchomości nabyte przez Agencję w celu zapewnienia funkcjonowania Biura Prezesa i oddziałów terenowych.

W konsekwencji, uznając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.