Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 541/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13 k ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2068
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 189a § 2, art. 189e i 189f § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 144
journal: Dz.U. 2022 poz 1520
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędzia WSA Renata Nawrot, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 21 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Syndyk masy upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. (dalej: Skarżąca) wniosła skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej GITD lub Organ) z 21 lutego 2019 r. utrzymującą w mocy własną decyzję z 19 listopada 2018 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 zł. Jako podstawę prawną wskazano art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 189a § 2, art. 189e i 189f § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13 k ust. 4 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm., dalej: udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz. U. z 2018 nr., poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 58).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Podstawą faktyczną decyzji stanowiło ustalenie, że pojazdem [...] sp. z o.o. wykonano przejazd po drodze krajowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] sp. z o.o. w upadłości reprezentowana przez syndyka M. R. wskazano, że decyzja z dnia 19 listopada 2018 r. nakładająca karę pieniężną wydana została po dniu ogłoszenia upadłości, w związku z czym naruszono przepisy ustawy prawo upadłościowe mające charakter przepisów lex specialis w stosunku do m.in. przepisów innych ustaw. Podniesiono, że zaległości powstałe przed ogłoszeniem upadłości winny być zgłoszone do masy upadłości i tylko w takim trybie mogą być dochodzone. Zgodnie bowiem z art. 236 ust. 1 w/w ustawy wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu komisarzowi swoją wierzytelność. Zatem organ, by uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności, powinien zgłosić ja do sędziego – komisarza. Wobec powyższego syndyk wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.

Rozpoznając sprawę ponownie, Organ uznał za prawidłowe ustalenia, że w dniu 25 marca 2018 r. urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka węzeł G.– K,. zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego (autobusu) o nr rejestracyjnym [...] (będącego własnością [...] – spółka z o.o.) nie wyposażonego w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na właściciela autobusu kary pieniężnej w wysokości 1500 zł w drodze decyzji administracyjnej. Organ wskazał, że podniesione przez stronę okoliczności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, bowiem nie wypełniają przesłanek z art. 189e i 189 f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Podniósł, że fakt ogłoszenia upadłości strony nie ma w tym wypadku wpływu na bieg postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Za bezzasadny uznał też organ zarzut naruszenia art. 144 i 145 Prawa upadłościowego wskazując, że podmiotem praw i obowiązków pozostaje nadal upadły, który nie traci bytu prawnego, a jedynie zarząd majątkiem, natomiast syndyk staje się uprawnionym do sprawowania zarządu nad majątkiem upadłego i do reprezentowania go na zewnątrz, miedzy innymi w postępowaniu administracyjnym. Zasada ta nie została naruszona, gdyż zawiadomienie o wszczęciu postepowania zostało prawidłowo zaadresowane do Spółki jako strony postepowania, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył już syndyk. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 236 Prawa upadłościowego podniesiono, że nie podlegają zgłoszeniu wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości, w tym także zobowiązania będące długami masy upadłości, gdyż te nie są umieszczone na liście wierzytelności.

W skardze na tę decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Syndyk masy upadłości [...] spółka z o.o. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, ewentualnie o uchylenie obu decyzji, zasądzenie kosztów postępowania zarzucając:

1. naruszenie art. 144 ust. 1 oraz art. 145 Prawa upadłościowego poprzez brak przyjęcia, ze nałożona kara pieniężna, jako wierzytelność pieniężna podlega zgłoszeniu Sędziemu Komisarzowi w trybie przewidzianym w Prawie upadłościowym;

2. naruszenie klauzuli generalnej Prawa upadłościowego tj. art. 2 w zw. z art. 230, 342 i 343 Prawa upadłościowego ponieważ zmierza do nakazania syndykowi masy upadłości postępowania z funduszami masy upadłości wbrew przepisom prawa upadłościowego i do pokrzywdzenia innych wierzycieli;

3. naruszenie art. 91 ust. 1 oraz art. 236-240 Prawa upadłościowego poprzez ich niezastosowanie i tym samym błędne uznanie, że organ może wymierzyć upadłej spółce karę pieniężną podczas gdy w świetle wskazanej ustawy wierzyciel, w stosunku do zobowiązań niewynikających z czynności syndyka i dotyczących okresu sprzed upadłości nie ma prawa wyboru między zgłoszeniem wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, a dochodzeniem jej na innej drodze przeciw upadłej spółce lub syndykowi i do wszczynania przeciw upadłej spółce lub syndykowi postepowań administracyjnych;

4. naruszenie art. 146 ust. 3 Prawa upadłościowego ponieważ zmierza do wszczęcia bezprawnej egzekucji, a postępowanie upadłościowe będące egzekucją generalną, jest jedynym postępowaniem egzekucyjnym, jakie może być w tym czasie prowadzone;

5. naruszenie art. 138 § 1kpa z zw. z art. 15 kpa w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 kpa poprzez brak odniesienia się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących zaniechania wszechstronnej analizy sprawy i utrzymanie w mocy decyzji GITD z 19.11.2018 r. z pominięciem wskazanych w w/w wniosku przepisów Prawa upadłościowego.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 sierpnia 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 350/19 uchylił zaskarżoną decyzję. W wyroku tym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że upadła spółka - jako podmiot wobec którego przepis prawa materialnego nakładał obowiązek wymierzenia kary pieniężnej - winna być stroną spornego postępowania. Przyjął, że "postępowanie administracyjne dotyczące nałożenia administracyjnej kary pieniężnej po dniu ogłoszenia upadłości nie mogło z uwagi na charakter sprawy dotyczyć masy upadłości", czego organ nie wziął pod uwagę na skutek błędnej wykładni art. 144 p.u.n. WSA w tamtym wyroku wyraził także pogląd, że "temu podmiotowi winna też być, obok syndyka który wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, doręczona decyzja administracyjna z 21.02.2019 r., co nie miało miejsca".

Wyrok ten został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1487/19 i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. NSA za błędne uznał przytoczone wyżej stanowisko Sądu I instancji wyrażone w uchylonym wyroku. Uznał, że nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie okoliczność, że decyzja wydana w przedmiocie nałożenia kary "nie przysparza masie spadkowej aktywów, a zatem nie dotyczy masy upadłości". NSA wskazał, że w myśl art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1520), po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, przy czym postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Jest więc oczywiste, że przepis art. 144 ust. 1 nie obejmuje postępowań, które dotyczą majątku (mienia) niewchodzącego w skład masy upadłości. NSA wskazał, że przepisy te należy stosować do wszelkich postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości - zarówno jako jej pozycje czynne (aktywa) lub bierne (pasywa) - bez względu na to, czy chodzi o postępowanie będące już w toku, czy też o postępowanie, które ma być dopiero wszczęte. NSA powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z 16 stycznia 2009 r., sygn. akt III CSK 244/08, zgodnie z którym, z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór, przy czym brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Jednakże postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka i przeciw niemu, natomiast syndyk prowadzi je na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Przede wszystkim SN wskazał, że podstawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony.

NSA za błędny uznał pogląd wyrażony przez WSA w wyroku z 13 sierpnia 2019 r., że dla zastosowania art. 144 Prawa upadłościowego istotne znaczenie ma ustalenie, czy przedmiot postępowania odnosi się do masy upadłości - w znaczeniu takim, że "wydane w tym postępowaniu orzeczenie ma wpływ na wzrost aktywów upadłego (wzbogacenie masy spadkowej)".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę uznał skargę za niezasadną i jako taka podlegającą oddaleniu.

Odnosząc się do zarzutów skargi w pierwszej kolejności należy wskazać, że samo ogłoszenie upadłości nie stanowi przeszkody do wszczęcia czy kontynuowania postępowania administracyjnego. Wynika to wprost z art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego, zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. I tak właśnie zgodnie z tym przepisem było prowadzone postępowanie, przy czym zgodnie z art. 144 ust. 2 prawa upadłościowego syndyk prowadził to postępowanie na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.

Zgłoszenie wierzytelności sędziemu-komisarzowi w postępowaniu upadłościowym na podstawie art. 236 i następnych prawa upadłościowego i naprawczego jest formą jej dochodzenia w postępowaniu sądowym. Zgłoszenie wierzytelności spełnia analogiczną funkcję jak wytoczenie powództwa w procesie (A. Jakubecki, F. Zedler "Prawo upadłościowe i naprawcze", Komentarz, Wydawnictwo LEX 2011). Nie budzi więc wątpliwości to, że zgłoszenie, o którym mowa we wskazanym wyżej przepisie, w przypadku należności cywilnoprawnych, jeżeli nie wynikają one z prawomocnego wyroku, może spełniać funkcję, o której mowa wyżej. Stwierdzenia tego nie można jednak odnieść do należności publicznoprawnych. W przypadku należności publicznoprawnych, w tym takich jak przedmiotowa w sprawie kara administracyjna, ich ustalenie następuje w postępowaniu administracyjnym. Dopiero wydana w takim postepowaniu decyzja podlegająca wykonaniu rodzi obowiązek zapłaty, a więc odpowiada wierzytelności wobec upadłego podlegającej zgłoszeniu. Z żadnych przepisów nie wynika możliwość zastąpienia postepowania administracyjnego zmierzającego do ustalenia należności publicznoprawnej (kary administracyjnej, podatku itp.), a zatem zastąpienia organów administracji organami powołanymi w postępowaniu upadłościowym do określania czy ustalania należności publicznoprawnych. Ustalenie należności publicznoprawnych w postępowaniu administracyjnym nie sprzeciwi się przy tym celom postępowania administracyjnego wyrażonym w art. 2 prawa upadłościowego, to jest zaspokojeniu wierzycieli w jak najwyższym stopniu. W przypadku przedmiotowej wierzytelności nie zachodzi sytuacja zobowiązania, którego termin płatności nie nastąpił, o jakim mowa w art. 91 ust. 1 prawa upadłościowego, gdyż do dania wydania wykonalnej decyzji o nałożeniu kary nie istnieje w ogóle zobowiązanie. Nie jest też dopuszczalna egzekucja administracyjna takiej kary w trakcie postępowania upadłościowego, gdyż stoi temu na przeszkodzie art. 146 ust. 3 prawa upadłościowego, zgodnie z którym po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego. Dopiero podlegająca wykonaniu decyzja o nałożeniu kary będzie podstawą do zgłoszenia we właściwym trybie wynikającym z przepisów prawa upadłościowego (art. 236-art. 240) tej wierzytelności, która będzie podlegać zgodnie z art. 342 ust. 1 pkt 2 prawa upadłościowego zaspokojeniu w kategorii drugiej (inne należności, jeżeli nie podlegają zaspokojeniu w innych kategoriach, w szczególności podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne).

Zatem prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w odniesieniu do syndyka masy upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. nie naruszało wskazanych w skardze i omówionych wyżej przepisów prawa upadłościowego.

Sąd nie dopatrzył się też naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania (art. 138 § 1kpa z zw. z art. 15 kpa w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 kpa), gdyż wobec trafności zaskarżonej decyzji pewne niedostatki w odniesieniu się przez Organ do zarzutów Strony nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy mogą stanowić podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: ppsa).

Biorąc to wszystko pod uwagę, Sąd uznał że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej wyeliminowania z obiegu prawnego, i dlatego na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.