Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1740/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1518/21 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 7 września 2021 r. sygn. akt SKO.NP/4115/303/2021 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 11 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1518/21 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 7 września 2021 r. sygn. akt SKO.NP/4115/303/2021 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez dokonanie błędnej wykładni, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczonej przez wnoszącą skargę kasacyjną nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, ponieważ nie obejmuje czynności ekstraordynaryjnych, podczas gdy, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, wnosząca skargę kasacyjną sprawuje nad matką opiekę w pełnym zakresie, pomagając również w czynnościach samoobsługowych; w rozumieniu ww. przepisu, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, w konsekwencji spowodowało niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną (rezygnację z pracy w gospodarstwie rolnym) a sprawowaniem przez nią opieki nad matką;

2. art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r. przez nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym twierdzenie organu, że wnosząca skargę kasacyjną nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym (z uwagi na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS) i wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną przesłanki faktycznego zaprzestania pracy w gospodarstwie (prowadzenia gospodarstwa) potwierdzonego przez nią stosownym oświadczeniem.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie jest zasady pogląd Sądu I instancji, że przedstawiony przez A. A. zakres opieki nie koliduje z pracą w gospodarstwie rolnym, ponieważ rolnik ma możliwość samodzielnego organizowania pracy w gospodarstwie rolnym. Tymczasem, akceptacja takiej argumentacji prowadziłaby do dyskryminacji rolników w stosunku do osób pozostających "w stosunku zatrudnienia".

Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, w sprawie występuje związek między niepodejmowaniem pracy w gospodarstwie a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką. Warunku "stałej" lub "ciągłej" opieki nie należy jednak rozumieć jako konieczności wykonywania jej bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Opieka ma być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie. Zakres opieki jest wyznaczony niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.

Ponadto, jak zauważyła wnosząca skargę kasacyjną, błędne jest stanowisko Sądu I instancji, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS jest równoznaczne z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W sprawie rozstrzygnięcie zostało oparte na "nieuzasadnionym domniemaniu" zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, wynikającego jedynie z faktu podlegania skarżącej ubezpieczeniu społecznemu w KRUS".

Rolnicy i domownicy ubezpieczeni w KRUS po złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym tracą status do ubezpieczenia społecznego rolników. Takie osoby KRUS wyłącza z ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wypłacający świadczenie zgłasza takie osoby do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS i opłaca za nie składki ubezpieczeniowe (tak NSA w wyroku z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20 z powołaniem się na uchwałę NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12).

Zatem, jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego (związanego z odprowadzaniem składek do KRUS), lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Ciężar dowodu wykazania faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na rolniku, który jest obowiązany złożyć oświadczenie w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia takiego oświadczenia jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników.

Po złożeniu oświadczenia i ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnosząca skargę kasacyjną straci tytuł do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia, w którym zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym (zgodnie z oświadczeniem). Zostanie więc wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników na skutek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (ze skutkiem od dnia zaprzestania pracy w gospodarstwie), a nie przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia.

W sprawie, wnosząca skargę kasacyjną złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Takie oświadczenie nie zostało przez organy skutecznie zakwestionowane.

Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, wymaganie od osoby sprawującej opiekę, aby przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uprzednio i bez żadnej pewności uzyskania prawa do tego świadczenia, pozbawiła się jedynego tytułu do ubezpieczenia społecznego (w tym ubezpieczenia zdrowotnego w toku postępowania), jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i może uniemożliwić skuteczne ubieganie się o przyznanie tego świadczenia.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy X. decyzją z 16 lipca 2021 r. nr ŚS.8252.4.1.2021 odmówił A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. B., która legitymuje się orzeczeniem z 17 listopada 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 7 września 2021 r. nr SKO.NP/4115/303/20211 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zdaniem SKO, skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej nad matką opieki uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub w gospodarstwie rolnym. W ocenie Kolegium zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem podejmowania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Sąd I instancji nie uwzględnił skargi A. A. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 7 września 2021 r. Sąd uznał, że zasadne jest stanowisko organu odwoławczego dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jako dającego się pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu, czynności, które wykonuje skarżąca w ramach opieki nad matką, nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można było pogodzić z wykonywaniem pracy, szczególnie, że pracę w gospodarstwie rolnym można samodzielnie organizować. Ponadto, gospodarstwo skarżącej nie jest duże i, jak wskazała sama skarżąca, jest je w stanie prowadzić mąż skarżącej po powrocie z pracy. W tej sytuacji Sad uznał, że nie sposób przyjąć, że rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą była związana z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji dokonanie wadliwej wykładni wskazanych przepisów, co w odniesieniu do drugiego z nich doprecyzowała w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Błędna wykładnia – zdaniem skarżącej kasacyjnie – polega na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, co w konsekwencji spowodowało niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną (rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym) a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Skarżąca zarzuciła także Sądowi I instancji oparcie rozstrzygnięcia na nieuzasadnionym domniemaniu o niezaprzestaniu przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym wywiedzionym jedynie z faktu podlegania skarżącej ubezpieczeniu społecznemu w KRUS.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Konieczne jest też przywołanie treści art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc to, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Nie można nie zauważyć, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między rezygnacją (niepodejmowaniem) z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, w tym ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy czym związek między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia/prowadzenia gospodarstwa rolnego (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma więc obowiązek ustalić czy istnieje związek między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Reasumując, należy podkreślić, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji zgodził się z organem odwoławczym, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia relacji między zakresem sprawowanej opieki ustalonym w oparciu o wywiad środowiskowy a możliwością pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazuje, że musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem podejmowania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Istotą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem rezygnacja z pracy zarobkowej lub pracy w gospodarstwie rolnym, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika też, że Sąd Wojewódzki uznał, że niezależnie od prawnego wymogu złożenia przez skarżącą oświadczenia zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r., obowiązkiem organu jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można więc przypisać Sądowi I instancji, że zaaprobował rozstrzygnięcie organu, w którym odmowa przyznania świadczenia opierała się jedynie na fakcie podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu KRUS (s. 6 uzasadnienia skargi kasacyjnej).

Można by zgodzić się, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zawarto wyczerpującego wywodu w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jednakże wobec zasadności stanowiska Sądu I instancji w powyższym zakresie, nie można przyjąć, że jest to uchybienie mające wpływ na wynik sprawy.

Jeśli chodzi zaś o tę część argumentacji skargi kasacyjnej, która została podana na poparcie zarzutu dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., która odnosi się do zaaprobowania przez Sąd I instancji niewłaściwego przyjęcia przez organ, że "zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia w/w dyspozycji ponieważ nie obejmuje czynności ekstraordynaryjnych, podczas gdy - jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – Skarżąca sprawuje nad matką opiekę w pełnym zakresie, pomagając matce nawet w czynnościach samoobsługowych, a w rozumieniu w/w przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej", to należy wskazać, że nie dotyczy ona w istocie błędnej wykładni.

Mając na uwadze sposób sformułowania powyższego zarzutu naruszenia prawa materialnego, konieczne jest wskazanie, że analiza argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu tych zarzutów prowadzi do wniosku, że zarzutem tym autor skargi kasacyjnej zwalcza stanowisko Sądu I instancji o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w tym o ocenie stanu zdrowia matki w kontekście jej samodzielności w czynnościach dnia codziennego. Istota sformułowanego zarzutu i jego uzasadnienie wskazują bowiem, że kwestią wątpliwą w uznaniu skarżącej kasacyjnie pozostaje fakt zaakceptowania przez Sąd I instancji dokonanej przez organy administracyjne oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Zarzut skargi kasacyjnej nie dotyczy tym samym błędnej wykładni powołanego przepisu, tj. sposobu rozumienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani nawet nie dotyczy błędnego zastosowania tego przepisu.

W rzeczywistości zatem zarzut ten zmierza do zakwestionowania prawidłowości oceny stanu faktycznego sprawy. Argumentacja skarżącej kasacyjnie wprost odnosi się do oceny okoliczności sprawy i elementów stanu faktycznego. W związku z tym należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12). Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Kwestionując ocenę stanu faktycznego nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, również w wyniku jego błędnej wykładni, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12, wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11). Jeżeli skarżąca uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12, wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09, wyroki NSA z 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09).

Nie została więc podważona wykładnia prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., należy wskazać, że z ustalonego przez organ administracyjny, a niekwestionowanego przez skarżącą, stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, a zatem w sprawie miał zastosowanie przepis art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wskazany więc w skardze kasacyjnej przepis nie był podstawą prawną decyzji zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego, a zatem nie mógł być stosowany przez Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej, oprócz zarzutu błędnej wykładni tego przepisu wyartykułowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (o czym była mowa powyżej), w jej petitum wskazano na: "Niezastosowanie normy przepisu art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (...)". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym w świetle brzmienia art. 174 P.p.s.a. zasadniczo nie jest dopuszczalne formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako zarzutu naruszenia przepisu prawa "przez jego niezastosowanie", czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004 r. sygn. akt OSK 284/04, wyrok NSA z 3 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1807/07; wyrok NSA z 14 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 1247/06; wyrok NSA z 28 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 31/07; postanowienie NSA z 2 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 294/12; wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 329/12; wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2255/12; wyrok NSA z 8 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3080/15). Przy czym nie dyskwalifikuje zarzutu skargi kasacyjnej wskazanie na niezastosowanie określonego przepisu jedynie wtedy, gdy strona skarżąca kasacyjnie jednocześnie wskazuje przepis, który w jej przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez nią wskazywanego - wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. Wymogu tego skarga kasacyjna nie spełnia.

Nawet gdyby przyjąć, że jest to omyłka autora skargi kasacyjnej i w rzeczywistości jego zamiarem było zarzucenie naruszenia art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., to ze względu na sposób sformułowania zarzutu, nie mógł on być również skuteczny. W skardze kasacyjnej podano bowiem, że naruszenie prawa materialnego polega na niezastosowaniu tego przepisu polegającym na nieznajdującym oparcia w materiale dowodowym twierdzeniu organu, że wnosząca skargę kasacyjną nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym (z uwagi na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS) i wydaniu decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną przesłanki faktycznego zaprzestania pracy w gospodarstwie (prowadzenia gospodarstwa) potwierdzonego przez nią stosownym oświadczeniem. Podobnie jak w przypadku poprzedniego zarzutu naruszenia prawa materialnego zarzut ten nie zmierza do wykazania błędnej wykładni ani błędnego zastosowania, ale dotyczy okoliczności stanu faktycznego i faktu zaakceptowania przez Sąd I instancji dokonanej przez organy administracyjne oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Uwagi powyższe odnoszące się do oceny zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy zatem odnieść również do tego zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Przypomnienia wymaga, że granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Ze względu na to, że konstrukcja art. 174 P.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r. sygn. akt II FSK 1688/07). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1420/14). Granice rozpoznania skargi kasacyjnej uniemożliwiają więc odniesienie się również do podniesionego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej problemu wymagania od osoby sprawującej opiekę, aby przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uprzednio i bez żadnej pewności uzyskania prawa do tego świadczenia, pozbawiła się jedynego tytułu do ubezpieczenia społecznego (w tym ubezpieczenia zdrowotnego w toku postępowania).

Wobec nieskuteczności zarzutów naruszenia prawa materialnego i niezgłoszenia w skardze kasacyjnej adnych zarzutów o charakterze procesowym, przyjęty przez Sąd I instancji stan faktyczny, wiązał Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji nie zostało zakwestionowane skutecznie stanowisko Sądu I instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną przez nią opieką nad matką – w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, że skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga kasacyjna nie zawiera więc usprawiedliwionych podstaw i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.