Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 489/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2023 r., SKO Gd/4477/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej M. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wejherowa, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie, w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 26 lipca 2021 r. M.D. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, B. D.

Z akt sprawy wynika, że B. D. (ur. 17 września 1952 r.), jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 stycznia 2016 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 59-go roku życia r. natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 30 września 2011 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe.

Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 24 lutego 2022 r. wynika, że B. D. jest osobą schorowaną, częściowo sparaliżowaną, pampersowaną, wymagającą stałej opieki. Z uwagi na stan kolan B. D. nie jest w stanie się samodzielnie poruszać, nie wychodzi na zewnątrz, po mieszkaniu porusza się przy asekuracji córki, w ciągu dnia przeważnie siedzi lub leży. Wnioskodawczyni przychodzi do matki w godzinach 9.00-15.00 oraz 18.00-22.00. Na noc wraca do miejsca zamieszkania. Pozostaje z matką w stałym kontakcie telefonicznym i w razie konieczności przychodzi do niej.

Ze złożonego oświadczenia wynika, że M. D. wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. pranie, prasowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Pomaga matce przy czynnościach higienicznych – kąpieli, zmiana pieluchomajtek, prowadzenie do toalety oraz przy czynnościach, przy których niepełnosprawna sobie nie radzi: przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki. Ponadto realizuje recepty, podaje leki, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich, załatwia sprawy urzędowe. W ciągu dnia wykonuje wszelkie niezbędne czynności, a w nocy pozostaje do dyspozycji niepełnosprawnej matki. Skarżąca mieszka w odległości kilkuset metrów od podopiecznej

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Wejherowa, decyzją z 20 lipca 2022 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, B. D. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako "u.ś.r."). Organ wyjaśnił, że na podstawie dostarczonych przez wnioskodawczynię dowodów nie jest w stanie ocenić, czy zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką pozostaje w bezpośrednim związku z istniejącą niepełnosprawnością, uniemożliwiającą samodzielne funkcjonowanie, a nie tylko dotyczy czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, czy też stanowi pomoc w jej codziennym funkcjonowaniu.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 11 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy podjęciem się przez skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej.

W ocenie Kolegium z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24 lutego 2022 r. oraz wywiadu przeprowadzonego w dniu 27 marca 2023 r. na wniosek organu II instancji wynika, że B. D. w 2011 r. doznała udaru krwotocznego i najpierw była leczona w Szpitalu w W., a następnie w Szpitalu Miejskim w G.. Z udostępnionej w trakcie wywiadu karty informacyjnej ze Szpitala Miejskiego w G. wynika, że B. D. w okresie od 22 października 2011 r. do 16 listopada 2011 r. przebywała na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej z rozpoznaniem - niedowład połowiczny lewostronny, stan po udarze krwotocznym półkuli prawej, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość i niedobór witaminy B12. Innych chorób B. D. nie ma. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 27 marca 2023 r. ustalono, że B. D. nie jest osoba leżącą - w ciągu dnia prawie cały czas siedzi. Z toalety korzysta trzymając w jednej ręce kulę, a drugą rękę podtrzymuje jej córka. W ciągu dnia niepełnosprawna jest sama w domu przez ok. 4-5 godzin. W nocy jest również sama. Samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, umyje twarz chusteczką nawilżającą, samodzielnie wykona telefon do córki. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że jest codziennie u mamy, która budzi się ok. 9.00. W zależności od tego, w jakich godzinach syn M. D. idzie do szkoły, ta przychodzi do mamy o godz. 10.00 lub o 11.00 i wtedy wykonuje wszystkie czynności związane z opieką tj.: myje całe ciało, myje włosy, prowadzi do toalety, wymienia pieluchomajtki, przygotowuje ubrania, pomaga przy ubieraniu, mierzy ciśnienie, przyrządza posiłki, pierze, sprząta, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, robi zakupy, załatwianie sprawy urzędowe, pomaga w wyjściu na spacery. Według oświadczenia wnioskodawczyni czynności opiekuńcze wobec mamy są wykonywane w godzinach od 10.00 lub 11.00 do godz. 15.00, a następnie od godz. 19.00 do godz. 21.00. Jest w stałej gotowości aby pomóc mamie, u której istnieje zagrożenie ponownego udaru krwotocznego do mózgu. M. D. wynajmuje mieszkanie w pobliżu miejsca zamieszkania mamy, tak aby mogła w krótkim czasie udać się do mamy, jeśli zaistniałaby taka potrzeba.

Odnośnie przebiegu dotychczasowego zatrudnienia wnioskodawczyni (ur. 30 listopada 1993 r.), mającej wykształcenie zawodowe - kwalifikacje zawodowe pomoc kuchenna organ ustalił, że łącznie przepracowała ona 2 lata, ostatnie zatrudnienie w 2013 r., natomiast opiekę nad matką rozpoczęła 2015 r. W wywiadzie z dnia 27 marca 2023 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że w związku ze sprawowaniem opieki nad mamą nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet na części etatu. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki, to córka podjęłaby zatrudnienie jako kucharka.

W ocenie Kolegium choć samodzielność B. D. jest ograniczona, jednak zakres sprawowanych czynności opiekuńczych i czasokres ich wykonywania nie wyklucza podjęcie przez córkę zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podkreślił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zależy od woli osoby występującej o jego przyznanie lecz od ściśle określonych warunków m.in. charakteru, zakresu i faktu osobistego, ciągłego sprawowania opieki, która uniemożliwia aktywność zawodową.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na zaniechaniu wykładni systemowej oraz celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Zdaniem skarżącej w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo- skutkowy istnieje albowiem w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego MOPS w Wejherowie wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Wejherowa z dnia 20 lipca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka momentu powstania niepełnosprawności przy nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem.

W sprawie niesporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 stycznia 2016 r., w którym stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności oraz istnienie niepełnosprawności od 59. roku życia. Orzeczenie wydano na stałe.

Jednakże, zdaniem Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organy administracji publicznej orzekające w sprawie ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką budzi wątpliwości co do jej zasadności, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Należy przy tym zauważyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wskazując przy tym, że "zakres czynności opiekuńczych i czasokres ich wykonywania nie wyklucza podjęcia przez odwołującą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy".

W ocenie Sądu dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ odwoławczy ocena budzi uzasadnione wątpliwości co do jej zasadności.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że B. D. jest osobą schorowaną i jej stan zdrowia stale się pogarsza (pierwsza decyzja odmawiająca przyznania świadczenia została uchylona przez organ odwoławczy i w ponownym postępowaniu M.D. wskazała, że stan zdrowia matki od ostatniego wywiadu środowiskowego się pogorszył – ze względu na stan kolan nie jest ona w stanie samodzielnie się poruszać, przeważnie siedzi). B.D. nie wychodzi na zewnątrz, po domu porusza się o kuli i przy pomocy córki, jest osobą pampersowaną, wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych (kąpiel, masaże). Córka przygotowuje jej posiłki, sprząta i pierze, realizuje recepty, dawkuje leki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie i jest obecna podczas ich przebiegu. Skarżąca zamieszkuje w odległości kilkuset metrów od matki, ale przez cały czas pozostaje w kontakcie telefonicznym i razie potrzeby przychodzi co niej. Z ustaleń organów administracji publicznej wynika, że opieka nad matką trwa w godz. 9.00 – 10.00 do godz. 21.00 – 22.00 z trzy- czterogodzinną przerwą w trakcie której wnioskodawczyni i pozostaje "pod telefonem".

W świetle powyższego, w ocenie Sądu nie można zgodzić się z opinią Kolegium, że mimo ograniczonej samodzielności matki "zakres czynności opiekuńczych oraz czasokres ich wykonywania nie wyklucza" możliwości podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Konfrontacja potwierdzonej w orzeczeniu niepełnosprawności B. D., wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, stan zdrowia i ograniczenia ruchowe przesądzają o tym, że stała i długotrwała opieka nad niepełnosprawnyą jest nie tylko zalecana, ale i konieczna, a zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Należy także podkreślić, że twierdzenia o możliwości podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy nie znajdują żadnego potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W orzecznictwie sądowym pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Podkreślić także należy, że nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to w szczególności osób niepełnosprawnych w następstwie wypadków komunikacyjnych, udarów czy dotkniętych chorobami nowotworowymi, których – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - stan zdrowia stopniowo się pogarsza.

Wobec powyższego konieczne było uznanie w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką przez znaczną część dnia oraz - co najważniejsze - pozostaje w gotowości do niesienia pomocy za każdym razem gdy jest ona niezbędna. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez Kolegium ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To samo dotyczy uznania przez organ odwoławczy, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie jest tak znaczny by nie mogła ona podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżąca oświadczyła, że byłaby zdolna do podjęcia zatrudnienia, jednak ze względu na konieczność sprawowania długoterminowej opieki nad matką, nie ma możliwości podjęcia przez nią aktywności zawodowej.

Podsumowując należy stwierdzić, że na obecną chwilę skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby skarżącą wnioskowanego świadczenia (decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy dotyczyła okresu od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r., a pełnomocnik skarżącej wniosła o jej uchylenie w razie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – k. 2 i 10 akt organu I instancji). Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności ujawnione w sprawie Sąd uznał, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno- reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.