Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 1821/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
658
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 221, art. 227, art. 231 § 1, art. 239 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 § 2 pkt 8, art. 3 § 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Sylwester Golec, , po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 maja 2023 r. sygn. akt I SAB/Łd 11/23 w sprawie ze skargi P.D. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu w przedmiocie zawiadomienia o załatwieniu skargi postanawia: 1) uchylić zaskarżony wyrok w całości, 2) odrzucić skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 30 maja 2023 r., sygn. akt I SAB/Łd 11/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę P.D. (dalej "strona" lub "skarżący") na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu (dalej "SKO" lub "organ") w przedmiocie wypłaty zwrotu podatku akcyzowego.

1. Przebieg postępowania administracyjnego

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu (dalej także "organ egzekucyjny") prowadził wobec strony postępowanie egzekucyjne obejmujące 12 tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Gminy B. na należności z tytułu opłaty za odbiór odpadów komunalnych za okresy od lipca 2013 r. do grudnia 2019 r., na podstawie których to tytułów wykonawczych dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, tj. wierzytelności z tytułu zwrotu podatku akcyzowego wynikającego z decyzji Burmistrza Gminy B. z 10 sierpnia 2022 r. w kwocie 1 zł.

W związku z brakiem wypłaty ww. kwoty strona pismem z 14 listopada 2022 r. zatytułowanym "skarga", skierowanym do SKO wyraziła swoje niezadowolenie z powodu nieprzekazania należnej jej kwoty pomocy publicznej. Z adnotacji urzędowej Prezesa SKO z 5 grudnia 2022 r. wynika, że ww. pismo skarżącego jest kolejnym złożonym w tej samej sprawie, zarzuty zostały rozpatrzone przez organ w odpowiedzi udzielonej 4 sierpnia 2022 r. i uznane za bezzasadne. W związku z powyższym Prezes SKO, działając na podstawie art. 239 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.), dalej "k.p.a.", podtrzymał swoje poprzednie stanowisko z adnotacją w aktach sprawy — bez zawiadamiania skarżącego.

2. Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Pismem z 21 lutego 2023 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność organu w sprawie niewypłacenia kwoty 1 zł pomocy publicznej przyznanej w decyzji Burmistrza Gminy B. z 10 sierpnia 2022 r. w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, w ramach limitu na 2022 rok. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Burmistrz Gminy B. bez wydania stosownej decyzji i wiedzy strony wskazaną kwotę przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu. W związku z powyższym skarżący zażądał zwrotu tych środków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi strony, wskazując, że skarga na bezczynność winna podlegać rozpatrzeniu w trybie określonym w dziale VIII k.p.a. zatytułowanym "Skargi i wnioski". Natomiast w sprawach dotyczących postępowania skargowego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

3. Wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w pierwszej kolejności wyjaśnił kwestię jej dopuszczalności pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 52 § 1 p.p.s.a. W tym zakresie wskazał, że pismem z 14 listopada 2022 r. skarżący wystąpił do SKO za pośrednictwem organu pierwszej instancji z ponagleniem w trybie art. 37 k.p.a. Organ uznał, że jest to skarga w rozumieniu Działu VIII k.p.a., a ponadto, że dotyczy ona sprawy już wcześniej rozstrzygniętej w tym samym trybie i na podstawie art. 239 § 1 k.p.a. podtrzymał swoje poprzednie stanowisko z adnotacją w aktach sprawy — bez zawiadamiania skarżącego. Następnie 21 lutego 2023 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, za pośrednictwem organu, skargę na bezczynność SKO. W rezultacie, zdaniem sądu, bezsporne jest, że przed wniesieniem skargi na bezczynność skarżący wyczerpał przysługujący mu środek zaskarżenia, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do istoty sprawy, sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi bezczynność SKO ani żadnego innego organu, bowiem zgodnie z literą prawa doszło do zajęcia wierzytelności wynikającej z decyzji z 10 sierpnia 2022 r. w prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu postępowaniu egzekucyjnym.

4. Skarga kasacyjna

Od powyższego wyroku strona wywiodła skargę kasacyjną, w której zarzuciła naruszenie:

– art. 133 § 1, art. 106 § 4 i art. 106 § 5 w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegające na niewzięciu pod uwagę przy wydawaniu wyroku wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, przez pominięcie stanowiska pełnomocnika skarżącego zawartego w piśmie z 30 maja 2023 r., w którym wskazywano na przyczyny zaistnienia bezczynności organu, a która polegała na braku przekazania skarżącemu informacji o stanie sprawy, co doprowadziło sąd do nieprawidłowego oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.;

– art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie przez sąd stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, polegające na ograniczeniu się do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organ administracji, co nie zrealizowało celów sądowej kontroli administracji publicznej, w szczególności przez brak wskazania w uzasadnieniu przyczyn braku uwzględnienia stanowiska pełnomocnika z pisma z 30 maja 2023 r., co powoduje brak możliwości poddania kontroli instancyjnej w pełnym zakresie wyroku sądu;

– art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. w zw. z art. 237 § 3 k.p.a. przez nieprawidłowe ustalenie, że w sprawie nie doszło do bezczynności, podczas gdy zastosowanie znajdowała instytucja z art. 237 § 3 k.p.a. i organ miał obowiązek zawiadomienia skarżącego o sposobie załatwienia skargi, czego nie uczynił, a co stanowiło rażące naruszenie prawa, a w konsekwencji nieprawidłowe oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W kontekście tak sformułowanych podstaw kasacyjnych strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy. Zawarła także wniosek o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, które nie zostały opłacone w całości ani w części, wg norm przepisanych, a w wypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej — o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Stosownie do art. 189 p.p.s.a., jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.

Sąd administracyjny ma obowiązek badania dopuszczalności skargi lub przedmiotowości postępowania z urzędu na każdym etapie rozpoznawanej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 8 grudnia 2009r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSA WSA 2010/3, poz. 40, uznał, że w świetle art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. jest dopuszczalne zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 p.p.s.a., polegające na uchyleniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzuceniu skargi, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego.

W rozpoznanej sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 189 p.p.s.a., co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi.

5.2. Jak wynika z akt sprawy Pan P.D. dnia 13 czerwca 2022 r. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę. Zarzucił w niej, że pomoc publiczną przyznaną decyzją Burmistrza B. decyzją z 17 lutego 2022 r. przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z 27 czerwca 2022 r. zawiadomiło P.D., że przekazał tę skargę według właściwości Wojewodzie Ł., stosownie do treści art. 231 § 1 k.p.a.

Dnia 14 listopada Pan P.D. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu ponownie skargę na niewypłacenie pomocy publicznej, przyznanej decyzją Burmistrza B. z 10 sierpnia 2022 r.

Tenże organ na podstawie art. 239 § 1 k.p.a. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, sporządził w tym zakresie w dniu 5 grudnia 2022 r., adnotacje urzędową, bez zawiadomienia skarżącego.

Następnie P.D. 21 lutego 2023 r wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu pismo zatytułowane “zażalenie" na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu w sprawie skargi niewypłacenia kwoty 1 zł pomocy publicznej, przyznanej w decyzji Burmistrza B. z 10 sierpnia 2022 r. i złożonej skargi do SKO w dniu 14 listopada 2022 r.

Z powyższego wynika, że skarżący, wnosząc do Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę w dniu 13 czerwca 2022 r. a następnie 14 listopada wniósł skargę przewidzianą w dziale VIII kodeksu postępowania administracyjnego “Skargi i wnioski". Potwierdza to zresztą pełnomocnik skarżącego w swojej skardze kasacyjnej.

5.3. W związku z tym wyjaśnić należy, że w ramach postępowania skargowego - regulowanego działem VIII k.p.a. "Skargi i wnioski" - realizowane jest zagwarantowane każdemu w art. 63 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo składania petycji, skarg i wniosków. Postępowanie skargowo-wnioskowe ma charakter odrębny od postępowania administracyjnego, a do czynności podejmowanych w tym postępowaniu nie stosuje się przepisów działu II k.p.a., ponieważ w odróżnieniu od postępowania administracyjnego, postępowanie skargowo-wnioskowe nie kończy się wydaniem decyzji administracyjnej. Tryb skargowo-wnioskowy (art. 221 i następne k.p.a.) jest jednoinstancyjnym postępowaniem o charakterze uproszczonym, którego zakończenie, czyli zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi lub wniosku, nie daje podstaw do uruchomienia dalszego trybu instancyjnego, a więc nie tylko postępowania odwoławczego, ale także postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem zaś skargi powszechnej, przewidzianej w art. 227 i następnych k.p.a., może być zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Postępowanie w sprawie tego typu skarg cechuje się tym, że nie ma w nim stron postępowania, nie rozstrzyga się o indywidualnych prawach, a więc nie wydaje się aktów adresowanych do strony skarżącej, a jedynie zawiadamia się ją o czynnościach wewnętrznych, zmierzających do wyjaśnienia okoliczności podniesionych w skardze.

Czynności podejmowane przez organy administracji publicznej w trybie przepisów działu VIII k.p.a. (art. 221-256 k.p.a.), odnoszące się do skarg i wniosków, nie podlegają kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach dotyczących postępowania skargowego określonego w dziale VIII k.p.a. skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje (przykładowo wyrok NSA z 31 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1578/10 oraz postanowienia NSA: z 10 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 3074/12, z 18 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 2621/13, z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1955/17, z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 3207/17, z 28 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2896/18).

Stronie w takim przypadku nie przysługuje także skarga na bezczynność. Wyłącza to art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika bowiem, że kontroli sądowej podlegają również bezczynność w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.skarga przysługuje na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, "z wyłączeniem" aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy wymienionych ustaw.

Stronie nie przysługuje także skarga na bezczynność na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Dokonując wykładni art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., należy mieć względzie, że w oparciu o ten przepis kontrolą są objęte bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących jedynie aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków stron, co wyklucza możliwość złożenia skargi do sądu na bezczynność w zakresie rozpoznania skargi złożonej w trybie art. 227 k.p.a., gdyż ze swej istoty będąca przedmiotem skargi czynność nie kształtuje uprawnień lub obowiązków stron w powyższym rozumieniu, a tym samym nie może mieć miejsca bezczynność organu w zakresie rozpoznania skargi.

5.4. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.

5.5. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.

Sylwester Golec Arkadiusz Cudak Ryszard Pęk