Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SAB/Lu 6/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy: article: art. 36 § 1 i 2; art. 61 § 4
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. S. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie rozpoznania wniosku o rozgraniczenie nieruchomości I. stwierdza, że Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku K. S. z dnia [...] kwietnia 2022 r. o rozgraniczenie nieruchomości; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wójta Gminy do załatwienia wniosku K. S. z dnia 28 kwietnia 2022 r. o rozgraniczenie nieruchomości w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; IV. przyznaje od Wójta Gminy na rzecz K. S. sumę pieniężną w wysokości [...] zł ([...] złotych); V. oddala skargę w pozostałej części; VI. zasądza od Wójta Gminy na rzecz K. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

K. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie rozpoznania wniosku o rozgraniczenie nieruchomości.

Jak wynika ze skargi i akt sprawy, K. S. (dalej skarżąca, wnioskodawczyni) działając przez swojego pełnomocnika, pismem z dnia 28 kwietnia 2022 r. wniosła o rozgraniczenie nieruchomości, to jest działki o nr ewidencyjnym 369, położonej w obrębie C., gm. K., powiat [...], województwo lubelskie, wskazując, że prawo własności do tej działki przysługuje K. J. i jego żonie R. J., oraz działki nr ew. 370, będącej we współwłasności skarżącej, A. S. oraz W. S.. Wniosek wpłynął do organu w dniu 13 maja 2022 r. Skarżąca podkreśliła, że do dnia złożenia niniejszej skargi ( tj. do dnia 7 marca 2024 r.) organ jednak nie podjął w sprawie żadnych czynności, a gdyby nie podejmowane próby kontaktu telefonicznego przez pełnomocnika skarżącej to również i brak byłoby jakichkolwiek informacji ze strony organu co do choćby znaku sprawy.

Skarżąca wskazała, że organ na zasadzie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz.572), dalej k.p.a. nie zawiadomił pozostałych stron postępowania o wpłynięciu wniosku z dnia 28 kwietnia 2022 r., a tym samym organ nie umożliwił stronom wypowiedzenia się w przedmiocie zasadności złożonego wniosku. Zarówno A. S. jak i W. S. o złożeniu wniosku nie zostali poinformowani, nie została im także doręczona treść wniosku. Adwokat do przedmiotowego postępowania jako pełnomocnik wyżej wymienionych osób zgłosiła się dopiero pismem z dnia 19 czerwca 2022 r., a zatem po upływie 1,5 miesiąca od daty wpływu wniosku do organu administracji. W tym czasie organ do wszystkich uczestników powinien skierować zawiadomienia o złożeniu wniosku w sprawie, co jednak nie nastąpiło ani do tej daty ani także do dnia kierowania niniejszej skargi. W sprawie nie doszło także do doręczenia stronom postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, jeżeli takowe w sprawie zostało wydane. Brak jest także informacji co do wyznaczenia przez organ geodety, który wykonałby czynności związane z rozgraniczeniem nieruchomości, lub choćby podjęcia przez organ starań w celu jego wyznaczenia. Za bezczynnością postępowania organu w przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżącej, przemawia fakt, że żadna ze stron postępowania nie otrzymała zawiadomienia o podjętych czynnościach. Następnym obligatoryjnym etapem, który powinien zostać wykonany przez organ w niniejszej sprawie jest etap wysłania zapytania ofertowego, w ramach którego organ wyłania uprawnionego geodetę. Organ tymczasem nie skierował do stron informacji odnośnie złożonych przez geodetów ofert w celu wypowiedzenia się stron co do wybranego przez organ geodety ani także nie poinformował stron ewentualnie o braku złożenia ofert przez geodetów, do których zapytania ofertowe zostały złożone. Ponadto, próby telefonicznego uzyskania informacji o stanie sprawy podejmowane przez pełnomocnika wnioskodawczyni również nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, bowiem w większości przypadków pełnomocnik była informowana, że w sprawie podejmowane są czynności, mimo, iż oficjalnie wnioskodawczyni nie otrzymała nawet postanowienia o wszczęciu postępowania.

Pismem z dnia 24 stycznia 2023 r. skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. ponaglenie na niezałatwienie sprawy administracyjnej w terminie. Ponaglenie to zostało doręczone Wójtowi w dniu 27 stycznia 2023 r. Podczas kontaktu telefonicznego z pracownikiem urzędu gminy pełnomocnikowi skarżącej wskazano, że ponaglenie to "widzieli", jednak do dnia złożenia przedmiotowej skargi (tj. 7 marca 2024 r.) ponaglenie to do właściwego organu nie zostało przekazane.

Skarżąca podkreśliła, że organ drastycznie naruszył przepisy prawa z jednoczesnym brakiem racjonalnego uzasadnienia, stąd też zasadnym jawi się uznanie, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca wywodziła również, że ponosi szkodę związaną z faktem, że wobec wszczęcia postępowania koniecznym było zawieszenie postępowania toczącego się między stronami o naruszenie przez K. J. posiadania nieruchomości, która to sprawa toczy się przed Sądem Rejonowym w R., I Wydział Cywilny, sygn. akt I C [...]. Postępowanie to zawieszone jest od 1,5 roku i jego zawieszenie ma trwać do czasu zakończenia przedmiotowego postępowania rozgraniczeniowego, w którym to jednak występuje rażąca bezczynność organu.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o:

1) zobowiązanie Wójta Gminy do rozpoznania wniosku skarżącej o rozgraniczenie nieruchomości w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej p.p.s.a.;

2) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.,

3) wymierzenie Wójtowi Gminy grzywny w maksymalnej wysokości, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.,

4) przyznanie od Wójta Gminy na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...] zł, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 i § 7 p.p.s.a.;

5) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Z akt sprawy wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej też jako Kolegium) postanowieniem z dnia 21 marca 2024 r., na podstawie art. 123 § 1, art. 37 § 1 pkt 1 i § 6 pkt 2 lit. b) k.p.a.,

1) uznało ponaglenie za uzasadnione;

2) wyznaczyło Wójtowi Gminy dodatkowy termin 30 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia na załatwienie sprawy;

3) zarządziło wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających ww. naruszeniu w przyszłości;

4) stwierdziło, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że dopiero w dniu 20 marca 2024 r. do Kolegium wpłynęło (za pośrednictwem Wójta Gminy) ponaglenie skarżącej, złożone w Urzędzie Gminy K. w dniu 27 stycznia 2023 r., na bezczynność Wójta Gminy w prowadzeniu postępowania w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości położonych w obrębie C., gm. K., oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...]. W ocenie Kolegium, zarzucana organowi bezczynność w załatwieniu sprawy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości. Obowiązkiem Wójta Gminy było niezwłoczne wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego w formie postanowienia, ewentualnie wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, a następnie podjęcie dalszych czynności procesowych zmierzających do załatwienia sprawy w ustawowym terminie. Tymczasem, organ przez okres 22 miesięcy nie tylko nie załatwił sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej, lecz nawet nie wszczął postępowania w przedmiocie rozgraniczenia i nie podjął jakichkolwiek czynności procesowych. Nie zostało również wydane postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Nadto, organ nie poinformował stron postępowania o tym, że sprawa nie może zostać załatwiona w ustawowym terminie i nie wskazał nowego terminu jej załatwienia (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.), zaś postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego z dnia 14 marca 2024 r. zostało wydane dopiero po blisko 14 - stu miesiącach od wniesienia przez stronę ponaglenia.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy (Wójt, organ) wniósł o jej oddalenie.

Wójt wskazał, że na skutek skargi na bezczynność, organ niezwłocznie podjął działania mające na celu w pierwszej kolejności wyjaśnienie zaistniałej sytuacji, ukaranie osób winnych zaniechań, w szczególności załatwienie sprawy z wniosku skarżącej. Przeprowadzono audyt, z którego ustaleń wynikało, że pracownik Urzędu Gminy K. nie przeprowadził postępowania w sprawie, wskutek czego sprawa nie została zakończona decyzją. W stosunku do pracownika wyciągnięte zostały konsekwencje służbowe. Wójt podniósł również, że pracownik, w którego zakresie obowiązków leżało rozpoznanie wniosku, był przez długi czas nieobecny, przebywał bowiem na zwolnieniu lekarskim wskutek zawału serca, a następnie poważnego wypadku samochodowego. Organ podkreślał, że Urząd Gminy K. jest niewielką jednostką, zatrudnia małą liczbę pracowników. Rotacja pracowników jest jednocześnie duża, z racji licznych urlopów macierzyńskich. Dodatkowo, złożenie wniosku przez skarżącą zbiegło się z okresem, w którym obciążenie Urzędu było duże z uwagi na wybuch wojny w Ukrainie.

Wójt podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie dopuścił się działania z rażącym naruszeniem prawa i stosownie do wytycznych Kolegium uznającego ponaglenie za uzasadnione podjął stosowne czynności wyjaśniające i ustalił osoby winne stanu bezczynności. Wójt podjął tego typu czynności bezpośrednio po otrzymaniu skargi. Co istotne, bezczynność nie była zawiniona, co więcej nie świadczyła o złej woli organ. Powyższe okoliczności, zdaniem organu, przemawiają przeciwko uwzględnieniu skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie w pełnym zakresie.

Stosowanie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 może również orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Skarżąca wyczerpała tryb przedskargowy, o którym mowa w art. 53 § 2b p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 i § pkt 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4a.

Tym samym zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci - bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Dla uznania jednak bezczynności lub przewlekłości konieczne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione.

Bez wątpienia, w świetle regulacji ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm. - art. 30 i art. 33 tej ustawy) Wójt zobowiązany jest do rozpoznania wniosku skarżącej o rozgraniczenie nieruchomości.

Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Zasada ta jest równocześnie jedną z gwarancji realizacji zasady zaufania do działań organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz elementem prawa do dobrej administracji. Jej konsekwencją jest przy tym reguła, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawę bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a.). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Z kolei z art. 36 § 1 k.p.a. wynika, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).

Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a., bezczynność ma miejsce wtedy, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Z kolei przewlekłość ma miejsce wtedy, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest bezczynność Wójta Gminy w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 28 kwietnia 2022 r. o rozgraniczenie nieruchomości. Stanowisko Wójta Gminy w odpowiedzi na skargę koncentruje się na ostatnim etapie tego postępowania i wskazaniu jakie działania zostały podjęte na skutek wniesienia skargi na bezczynność. Istota jednak niniejszego postępowania sądowego zainicjowanego skargą na bezczynność organu wymaga zbadania, czy organ administracji wywiązał się z obowiązku terminowego załatwienia konkretnej sprawy do momentu złożenia skargi. Pamiętać przy tym należy, że po pierwsze celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności, jednakże bez przesądzenia o treści czy skutkach tych działań. Rola sądu administracyjnego badającego skargę na bezczynność ogranicza się bowiem do sprawdzenia, czy organ podjął stosowne działanie, do którego był zobowiązany i nie może polegać na merytorycznym rozstrzyganiu sprawy. Po drugie zaś z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w określonym w prawie terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności.

Na podstawie analizy akt sprawy niniejszej stwierdzić należy, że od chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o rozgraniczenie do momentu złożenia ponaglenia na bezczynność organu, Wójt nie podjął żadnych elementarnych czynności, zarówno w zakresie wszczęcia postępowania, ustalenia kręgu stron, wyboru w trybie ofertowym uprawnionego geodety, jak i nie informował stron o okolicznościach faktycznych i prawnych w tej sprawie.

Słusznie podnosi skarżąca, że nawet złożenie przez nią ponaglenia z dnia 24 stycznia 2023 r., które wpłynęło do organu w dniu 27 stycznia 2023 r. (data nadania 25 stycznia 2023 r., k. [...] akt sądowych) nie "zmobilizowało" organu do niezwłocznego podjęcia stosownych czynności w sprawie, a na dzień złożenia skargi (7 marca 2024 r.) ponaglenie nie zostało nawet przekazane do rozpoznania organowi wyższego stopnia. Jak wynika z akt sprawy ponaglenie wpłynęło do Kolegium dopiero w dniu 20 marca 2024 r.

Sekwencja tych zdarzeń została szczegółowo opisana również w postanowieniu Kolegium z dnia 21 marca 2024 r. Jak trafnie zauważyło Kolegium, postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego z dnia 14 marca 2024 r. wydane zostało dopiero po niespełna 14 miesiącach od wniesienia przez stronę ponaglenia, a przez okres 22 miesięcy organ nie tylko nie załatwił sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej, lecz nawet nie wszczął postępowania w przedmiocie rozgraniczenia (nie zawiadomił o nim wszystkich stron.). W aktach sprawy znajdują się wprawdzie wydruki z wiadomości mailowych dwóch geodetów z 7 czerwca 2023 r. (a więc już po dacie złożenia ponaglenia), mające dotyczyć zapytania ofertowego z 31 maja 2023 r., jednakże nie wynika z nich w jakim trybie zostały one podjęte, skoro postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości nie zostało formalnie wszczęte. Z argumentacji skargi wynika również, co nie zostało przez organ podważone, że skarżąca żadnej wiedzy o jakichkolwiek czynnościach nie miała. Dopiero postanowieniem z dnia 15 marca 2024 r. (a więc już po wniesieniu skargi i wydaniu w dniu 14 marca 202 4r. postanowienia o wszczęciu postępowania) organ upoważnił jednego z geodetów do wykonania czynność technicznych związanych z rozgraniczeniem objętych wnioskiem nieruchomości. Ze skargi wprost wynika, że skarżąca próbując uzyskać informacje o sprawie była "zbywana" przez pracowników organu, oraz że organ nie informował stron ani o zwłoce w załatwieniu sprawy ani o jej przyczynie. Gdyby zaś organ zachował tryb z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. i zawiadomił skarżącą o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy wskazując nowy terminu załatwienia sprawy, pouczając o prawie wniesienia ponaglenia i przedstawiając w zawiadomieniu rzeczową argumentację dotyczącą przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie, to mógłby uwolnić się od zarzutu bezczynności. Tak się jednak nie stało.

W tych okolicznościach, zdaniem sądu, zarzucana organowi bezczynność w załatwieniu sprawy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, zaś sekwencja zdarzeń uzasadnia stwierdzenie, że zaistniała bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt I i II wyroku.

Oceniając charakter stwierdzonej bezczynności, sąd miał na względzie, że: "Za rażące naruszenie prawa należałoby uznać działanie bezsporne, ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Za wyczerpujące powyższe pojęcie przyjdzie uznać stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób jednoznaczny. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. W judykaturze trafnie wskazuje się, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków strony skarżącej i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 czerwca 2022 r. sygn. akt III SAB/Kr 26/22 oraz powołany w nim wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt II OSK 2557/21 – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

W tym rozumieniu rażącego naruszenia prawa sąd zwraca uwagę w szczególności na niczym nieusprawiedliwione odstępy czasu pomiędzy złożeniem wniosku o rozgraniczenie, a podjęciem pierwszej sformalizowanej czynności procesowej w postaci postanowienia o wszczęciu postępowania, a także złożeniem ponaglenia przez skarżącą, a jego przekazaniem do rozpoznania organowi wyższego stopnia. Okoliczności wskazane przez organ w odpowiedzi na skargę nie mogą stanowić normatywnej podstawy uzasadnienia niezałatwienia sprawy w terminie, a aktywność organu po złożeniu skargi nie może sanować stanu przed jej złożeniem. Zresztą organ wskazywanych przez siebie okoliczności "usprawiedliwiających" nawet nie starał się uprawdopodobnić. Trudności kadrowe organu administracji publicznej ani też zwiększony zakres obowiązków pracowników nie stanowią usprawiedliwienia dla prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny (tu zaniechaniem jego prowadzenia). Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych. Okoliczności te w żaden sposób również nie usprawiedliwiają zaniedbania obowiązków nałożonych na organ art. 36 § 1 i 2 k.p.a.

Podkreślić należy, że organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a., a dla jej stwierdzenia nie jest niezbędne wykazanie lekceważenia obowiązków ani uporczywego niepodejmowania czynności w prowadzonym postępowaniu, czy też złej woli organu w załatwieniu sprawy.

Na dokonaną przez sąd ocenę nie bez wpływu pozostają także okoliczności ostatniego etapu postępowania administracyjnego (po wydaniu postanowienia przez Kolegium i po wniesieniu skargi do sądu). Mianowicie sąd, po bezskutecznej próbie doręczenia korespondencji, ustalił na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu, iż jedna ze stron postępowania o rozgraniczenie nieruchomości – R. M. J. zmarła w dniu 7 stycznia 2018 r. (k. [...] akt sądowych). Ponadto, zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2024 r. sąd wezwał organ do wyjaśnienia, czy, a jeżeli tak to jakie czynności zostały podjęte w sprawie z wniosku skarżącej K. S. z dnia 28 kwietnia 2022 r. o rozgraniczenie nieruchomości (działki 370 z działką 369 położnych w obrębie ewidencyjnym [...] gm., K. ), po wydaniu przez Kolegium postanowienia z dnia 21 marca 2024 r. o uznaniu za uzasadnione złożonego w tej sprawie ponaglenia i wyznaczeniu Wójtowi Gminy dodatkowego terminu 30 dni na załatwienie sprawy, w szczególności poprzez wskazanie i udokumentowanie zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, jeżeli takowe zostało wydane.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Wójt poinformował, że na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., postanowieniem nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia przebiegu granic nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym działek 370 z działką oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania. Ponadto powołanym postanowieniem, na podstawie art. 100 § 1 k.p.a., nałożył na skarżącą obowiązek wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej R. M. J. w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się postanowienia oraz dostarczenia do organu prowadzącego postępowanie postanowień o stwierdzeniu nabycia praw do spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia, celem dalszego procedowania sprawy o rozgraniczenie nieruchomości.

Nie można zatem pominąć okoliczności, że od momentu wpływu w dniu 13 maja 2022 r. wniosku o rozgraniczenie nieruchomości do chwili wniesienia do sądu skargi na bezczynność, organ I instancji w zasadzie nie procedował, chociażby w kierunku ustalenia stron postępowania, a tym samym nie powziął informacji o śmierci osoby dotychczas uznawanej przez organ za stronę postępowania. Świadczy o tym chociażby treść postanowienia z dnia 14 marca 2024 r. (niespełna dwa lata po złożeniu wniosku) o wszczęciu postępowania, z którego wynika, że stroną postępowania w dalszym ciągu powinna być R. M. J.. Nie można też nie dostrzec, co już wyżej sygnalizowano, że nawet wniesienie przez skarżącą ponaglenia czy skargi nie wywołało skutku chociażby w postaci prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania. Zdaniem sądu, oceniając opisany tok czynności podejmowanych przez Wójta (a w zasadzie ich brak), nie może być wątpliwości, że jego bezczynność jest oczywista, a jej skala niedopuszczalna. Tak znaczna zwłoka w rozpoznaniu sprawy nie znajduje żadnego uzasadnienia w okolicznościach sprawy.

Dlatego w ocenie sądu zaistniała bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w pkt II wyroku.

Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, uwzględniwszy skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, może z urzędu lub na wniosek strony orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a, tj. dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, które - według znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 106) - w 2023 r. w czwartym kwartale wyniosło [...] zł.

W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości oraz o przyznanie jej od organu sumy pieniężnej w wysokości [...] zł. Sąd nie jest jednak związany wnioskiem ani postulowaną w nim wysokością grzywny lub sumy pieniężnej, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Ponadto podkreślenia wymaga, iż powyższe uprawnienie sądu administracyjnego ma charakter fakultatywny. Zastosowanie art. 149 § 2 p.p.s.a. odbywa się zgodnie z uznaniem sądu stosującego te środki. Uznanie sądowe cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych oraz zasad doświadczenia życiowego.

Zauważyć też trzeba, że środki wskazane w art. 149 § 2 p.p.s.a. są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Grzywna jest dodatkowym środkiem, który powinien być stosowany w sytuacji, gdy bez tej dodatkowej sankcji (dolegliwości finansowej) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. nie precyzuje natomiast charakteru przyznawanej stronie skarżącej kwoty pieniężnej, stanowiąc jedynie o "sumie pieniężnej".

Spośród przewidzianych w ustawie instytucji dyscyplinujących organy administracji publicznej, mając na względzie okoliczności sprawy, podjęte przez organ działania po wniesieniu skargi i przywołaną w skardze argumentację, sąd uznał zasadność przyznania skarżącej od organu administracji publicznej sumy pieniężnej, ponieważ ta, w przeciwieństwie do grzywny, pełni również rolę kompensacyjną, której realizacja w niniejszej sprawie jest w pełni zasadna. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, również spełnia funkcję represyjną oraz prewencyjną. Jej celem jest więc zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy, jak również przeciwdziałanie bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Jest to zatem dodatkowa gwarancja terminowego załatwienia sprawy, a jednocześnie dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów strony skarżącej. Ponadto w uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała okoliczności, które uzasadniały przyznanie jej sumy pieniężnej, w szczególności odnoszące się do doznanej szkody poprzez zawieszenie od 1,5 roku postępowania toczącego się między stronami przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania.

W ocenie sądu, zasadne było przyznanie skarżącej od organu sumy pieniężnej w kwocie [...]zł (pkt IV wyroku). W tym przypadku sąd uznał, że przyznanie sumy pieniężnej w tej wysokości jest adekwatne i wystarczające do osiągnięcia celu w postaci zdyscyplinowania organu do załatwienia sprawy, dlatego też w pozostałej części skargę oddalił, o czym orzeczono w pkt V wyroku.

Podkreślić również należy, że celem sumy pieniężnej nie jest wypłata należnego odszkodowania za bezprawne działanie władzy publicznej, którego skarżąca może niezależnie dochodzić na drodze sądowej, lecz jedynie zadośćuczynienie niedogodności spowodowanej bezprawną bezczynnością organu administracji publicznej. Kwota ta ma być swego rodzaju rekompensatą i zadośćuczynieniem za krzywdę moralną spowodowaną bezczynnością organu i za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakie strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (por. wyrok w sprawie sygn. akt III OSK 2716/23, CBOSA).

Mając również na uwadze charakter sprawy i jej stan na dzień wyrokowania, jak też zakres czynności, które należy podjąć w postępowaniu rozgraniczeniowym (zob. m.in. art. 33 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne) skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż zasadnym będzie zakreślenie organowi dwumiesięcznego terminu do załatwienia wniosku skarżącej z dnia 28 kwietnia 2022 r. o rozgraniczenie nieruchomości od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, o czym orzeczono w pkt III wyroku.

O kosztach postępowania (punkt VI wyroku) sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023, poz. 1964 ze zm.). Na koszty postępowania składa się wpis od skargi ([...] zł) wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) i opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa ([...] zł).

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.