Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 152/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art.134 par.1, art.151, art.153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.17 ust.1, ust.1b, ust.3, ust.5 pkt 1 lit. a, art.24 ust.2, art.27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 18 stycznia 2021 r., W. N. (dalej jako: "strona", "wnioskodawczyni", "skarżąca"), wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – W. N.

Decyzją z 3 lutego 2021 r., Burmistrz T. (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz.2000 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, ust. 6, art. 20 ust. 3, art. 23b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż strona ma ustalone prawo do emerytury z KRUS, jak i z ZUS. Ponadto niepełnosprawność męża wnioskodawczyni powstała po 75 roku jego życia.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu, strona podniosła fakt sprawowanej opieki i powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnośnie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wyraziła gotowość rezygnacji z emerytury na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z 1 marca 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że fakt sprawowania przez stronę opieki nad mężem nie budzi wątpliwości i zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest ona osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie

z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom posiadającym prawo do emerytury. Zdaniem organu odwoławczego, powyższy przepis należy interpretować

w jego literalnym brzmieniu, gdyż żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu. Skarżąca otrzymuje emerytury z KRUS i ZUS i nawet rezygnacja z ich pobierania nie jest wyborem świadczenia korzystniejszego w świetle art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Skarżąca na powyższą decyzję wywiodła skargę, w której wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnej pomniejszonego o wysokość otrzymywanej emerytury.

W uzasadnieniu skarżąca wyraziła niezrozumienie dla sytuacji, w której różnicuje się sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Zmuszona jest ona do sprawowania opieki nad mężem przez całą dobę i czuje się ukarana za swą aktywność zawodową.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 300/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał skargę za uzasadnioną i uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia tutejszy Sąd powołał się na cel świadczenia pielęgnacyjnego i stwierdził, że pozbawienie prawa do takiego świadczenia osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie, powoduje że cel ten nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany. Bowiem, sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne Sąd wskazał, że

w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. O ile zatem jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania emerytury, organ winien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszeniu prawa do emerytur i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu ich wypłat.

Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt

I OSK 1971/21, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Kolegium, wskazując, że wykładnia literalna art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powodowałaby dyskryminację osób, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej, podejmując się opieki nad osobą niepełnosprawną, a mają ustalone prawo do emerytury, w stosunku do tych osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury. Zatem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy umożliwić wybór jednego z tych świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kolegium decyzją z 19 grudnia 2022 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, odmawiającą przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Podano, że postanowieniem z 26 października 2022 r., Kolegium poinformowało stronę

o niezałatwieniu sprawy w terminie z uwagi na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie organ odwoławczy zobowiązał stronę do przedłożenia informacji, czy w dalszym ciągu sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a w przypadku, gdy tę opiekę sprawuje – organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury zarówno w KRUS, jak

i ZUS i uzależnieniu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia ostatecznej decyzji o zawieszeniu emerytury i wstrzymaniu wypłaty emerytury zarówno w KRUS, jak i ZUS. Kolegium zobowiązało stronę do przedłożenia (po jej otrzymaniu) decyzji o zawieszeniu emerytury i wstrzymaniu wypłaty emerytury, jeżeli taką decyzję podejmie. Pismem z 28 listopada 2022 r., strona poinformowała, że jej mąż zmarł 8 listopada 2021r. Wniosła też o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem za okres od złożenia wniosku do dnia śmierci męża w wysokości różnicy pomiędzy wysokością otrzymywanych w 2021 r. emerytur a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, że nie jest w stanie zawiesić prawa do emerytury, ponieważ emerytury już pobrała. Następnie, przy piśmie z 7 grudnia 2022 r., strona przesłała zaświadczenie

z 29 listopada 2022 r. o wysokości emerytury za 2021 r. oraz decyzję Prezesa KRUS

o wysokości emerytury od 1 marca 2021 r. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej prawo do świadczenia emerytalnego jest możliwe jedynie wówczas, gdy osoba taka zawiesi posiadane prawo do świadczenia emerytalnego. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca pobierała emeryturę. Dopiero zawieszenie emerytury,

w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało również, że nie jest możliwa wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), gdyż byłoby to sprzeczne z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu

o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Ponadto, Kolegium zaznaczyło, że w myśl art. 103 ust. 3 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty zgodnie z art. 134 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zatem, jak wskazało Kolegium, strona musiałaby złożyć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wnioski o zawieszenie wypłaty emerytur wstecz - na czas od stycznia 2021 r. do listopada 2021 r., a więc na okres, w którym emerytury już pobrała. Natomiast w świetle przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest możliwe zawieszenie wypłaty już pobranej emerytury.

W skardze na powyższą decyzję, skarżąca opisała dokładnie przedmiotową sprawę i wskazując na zmianę swojej sytuacji rodzinnej oraz brak możliwości zawieszenia emerytury wstecz, wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia

w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy otrzymywaną emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione wraz z argumentacją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw.

z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego

i prawnego istniejącego w dacie wydania orzeczenia. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego

w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie

art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika

z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę (k. 59 akt sądowych). W zakreślonym terminie skarżąca nie wniosła

o przeprowadzenie rozprawy.

Podnieść również należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 300/21, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z 1 marca 2021 r., utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego

w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 197/21, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Kolegium od powyższego wyroku tutejszego Sądu.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna dotyczy więc prawidłowości zastosowania w konkretnej sprawie określonych przepisów prawa, pozostających w logicznym związku z treścią rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 3065/12, dostępny w CBOSA). Wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153, są natomiast konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcia popełnienia błędów. Wytyczają one kierunek,

w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości

w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 278/14, dostępne

w CBOSA).

Z powołanego przepisu wynika bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 263/10 (dostępny w CBOSA), organ administracji rozpatrując sprawę ponownie powinien zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych wydanych w innych sprawach. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną

i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Zgodnie bowiem

z art. 153 p.p.s.a. sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu, również nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny skonkludował, że sąd pierwszej instancji, odczytując normę prawną zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zasadnie uznał za celowe uzupełnienie wykładni językowej i zastosowanie wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Literalne odczytanie tego przepisu, nakazujące wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, w istocie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości. Zatem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy umożliwić wybór jednego z tych świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Zaznaczono, że o uprawnieniu strony do wyboru świadczenia korzystniejszego w przypadku zbiegu prawa do różnych świadczeń stanowią instytucje uregulowane w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak i art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2020 r., poz. 53, dalej jako: "u.e.r.f.u.s.") i art. 33

ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.

z 2020 r., poz. 174 ze zm.), które mogą być uwzględnione przy zastosowaniu wykładni systemowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Skoro zatem przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien uniemożliwiać stronie uzyskania świadczenia korzystniejszego, ale powinien podjąć takie czynności, aby strona mogła

z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia.

W ocenie składu orzekającego tutejszego Sądu, organ odwoławczy, rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, prawidłowo zastosował się do wskazanej powyżej oceny prawnej i przeprowadził odpowiednie czynności w celu ustalenia istnienia przesłanek uprawniających skarżącą do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia

w tej sprawie.

Przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Należy przy tym dodać, że powyższa regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka

w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. Przy czym, jak już zostało wskazane w przytoczonych powyżej wyrokach sądów administracyjnych, wydanych w niniejszej sprawie, prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W myśl prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., obecnie szeroko prezentowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie (por. wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 3425/18; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 27 maja 2020r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20;

z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, dostępne w CBOSA). Wskazuje się przy tym, że choć emerytura jest prawem niezbywalnym, uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), u.ś.r., którą należy wiązać nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału, organ odwoławczy, stosownie do wytycznych zawartych w prawomocnym orzeczeniu tutejszego Sądu z dnia 13 lipca 2021 r., postanowieniem z 26 października 2022 r. poinformował skarżącą o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, jak również o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. W wyniku przeprowadzonego dodatkowego postępowania wyjaśniającego ustalono, że mąż skarżącej zmarł 8 listopada 2021r., zaś skarżąca nie zawiesiła przysługującego jej prawa do emerytury i nieprzerwanie pobiera emeryturę.

W tej sytuacji Kolegium zasadnie uznało, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia za okres opieki nad niepełnosprawnym mężem do daty jego śmierci, ani też wypłacenie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wypłaconą kwotą emerytury a wynikającą z przepisów u.ś.r. kwotą świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie budzi wątpliwości, że skoro świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia przysługuje w związku z (faktycznym) sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to prawo do tego świadczenia – pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia – obejmuje cały okres sprawowania przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną opieki, po złożeniu przez tego opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest możliwe uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że nie zostało zawieszone prawo skarżącej do emerytury. Nie jest bowiem możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia w przypadku, gdy pobierane jest świadczenie emerytalne. Dopiero w dacie zawieszenia tego uprawnienia można uznać, że odpadła przesłanka negatywna opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pobierania świadczenia.

Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem sądów administracyjnych, skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń (emerytalnego i pielęgnacyjnego), to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21, dostępny w CBOSA).

Wskazać również należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek

z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji

z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (zob. NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, dostępny w CBOSA).

W przypadku emerytury wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Przy czym, w myśl obowiązujących przepisów u.e.r.f.u.s. nie jest możliwe zawieszenie wypłaty już pobranej emerytury.

Tym samym, skarżąca nie spełnia przesłanek przesądzających o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w okresie objętym wnioskiem pobierała emeryturę. Ustalone prawo do emerytury, a w konsekwencji posiadanie uprawnień do świadczenia emerytalnego i ich pobieranie, wyłącza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia i jedynie zawieszenie prawa do emerytury, w przepisanym trybie, pozwala na skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w u.ś.r. Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja pobierania dwóch świadczeń, co wyklucza nie tylko przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ale także – systemowo - art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 95 i art. 96 ustawy

o emeryturach i rentach.

Zasadnie zatem uznał organ odwoławczy, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe, gdyż nie zawiesiła ona prawa do świadczenia emerytalnego, a zawieszenie z mocą wsteczną nie jest możliwe.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że Sądowi w składzie orzekającym w niniejszej sprawie znane są wyroki sądów administracyjnych, w których sądy przyznawały świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy między wysokością otrzymanej emerytury a ustaloną w obowiązujących przepisach kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże Sąd nie podziela powyższego stanowiska.

W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby

w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto, praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania, np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki NSA: z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20 oraz

z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt 2375/19, dostępne w CBOSA).

W świetle powyższych rozważań uznać należy, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji.