Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 607/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 81c ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 682
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Asesor WSA Dominik Dymitruk (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P. z siedzibą w B. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 czerwca 2024 r. nr 626/2024 w przedmiocie nałożenia obowiązku dostarczenia oceny technicznej obiektu estakady stalowej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr 61/24; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu (dalej: DWINB, organ odwoławczy), zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2024 r. (nr 626/2024), uchylił postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. (dalej: PINB) z dnia 26 kwietnia 2024 r. (nr 61/24) nakładające na P. S.A. z siedzibą w B. (dalej: skarżąca) obowiązek dostarczenia – w terminie 14 dni – oceny technicznej obiektu estakady stalowej, kratownicowej, wraz z elementami słupów żelbetowych położonej w B. przy ul. [...], na działkach nr [...], AM-[...], nr [...], AM-[...] i nr [...], AM-[...], tj. estakady instalacyjnej, na której znajdują się rurociągi przemysłowe poprowadzone do zakładu V. Sp. z o.o.

Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w związku z uszkodzeniem estakady nad drogą przy ul. [...] w B., PINB dokonał w dniu 26 kwietnia 2024 r. kontroli obiektu, podczas której stwierdził uszkodzenie dolnego pasa kratownicy przestrzennej: brak krzyżulców w 2 polach pasa oraz niewielkie wyboczenie w płaszczyźnie tego pasa. W dniu kontroli nie stwierdzono zagrożenia bezpieczeństwa, jednakże w związku z brakiem elementów konstrukcji, wystąpieniem obciążenia obiektu uderzeniem pojazdu oraz przemieszczeniem elementów konstrukcji, powstały uzasadnione wątpliwości, co do stanu technicznego obiektu budowlanego (estakady stalowej, kratownicowej). Z uwagi więc na konieczność dokonania oceny stanu technicznego poszczególnych elementów estakady wraz połączeniami na słupach, postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2024 r. (nr 61/24) PINB, działając na podstawie art. 81c ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm.; dalej: p.b.), nałożył na skarżącą obowiązek dostarczenia oceny technicznej przedmiotowego obiektu. W uzasadnieniu tego postanowienia PINB stwierdził także, że obiekt ten jest wykorzystywany do przeprowadzenia nad doga (ul. [...]) dwóch rurociągów przemysłowych, tj. ciepłowniczego oraz azotu. Media te, wytwarzane przez skarżącą, są dostarczane do odrębnego zakładu - V. Sp. z o.o. W związku z tym – w ocenie PINB – właścicielem zarówno rurociągów, jak i estakady, jest dostawca, a więc strona skarżąca.

Na skutek rozpatrzenia zażalenia od powyższego postanowienia, DWINB, zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2024 r. (nr 626/2024), postanowienie PINB uchylił w całości.

W pierwszej kolejności, powołując się na materialnoprawne podstawy wydanego postanowienia, DWINB wyjaśnił, że wynikające z art. 81c ust. 2 p.b. uprawnienie do nałożenia obowiązku przedłożenia ocen i ekspertyz odnosi się jedynie do sytuacji, w której organ nie jest w stanie samodzielnie dokonać wyczerpujących ustaleń, np. co do rodzącego wątpliwości stanu technicznego obiektu budowlanego, czy też rzeczywistego zakresu robót budowlanych, a przedłożona dokumentacja i przeprowadzone przez organ czynności kontrolne nie zezwalają w tej mierze na sformułowanie niezbędnych ocen, od których uzależnione jest wydanie przez organ rozstrzygnięć kończących, co do istoty postępowanie główne. Równocześnie przyczyną wydania takiego postanowienia, może być sytuacja, w której organ nadzoru budowlanego samodzielnie nie może poczynić ustaleń faktycznych w celu wydania rozstrzygnięcia. Analizując natomiast zebrany w sprawie materiał dowodowy, DWINB wskazał, że organ pierwszej instancji przeprowadził jedynie kontrolę estakady z rurociągami ciepłowniczymi i azotu znajdującej się na dz. nr [...], AM-[...], [...], AM-[...] i [...], AM-[...] w B. przy ul. [...]. W protokole z tej kontroli PINB nie wyjaśnił, dlaczego nie można ustalić stanu technicznego tego obiektu, jak również z jakiego powodu powstały uzasadnione wątpliwości, co do stanu technicznego tego obiektu. Tym samym – zdaniem DWINB – w pierwszej kolejności organ nadzoru budowlanego powinien zebrać materiał dowodowy wszelkimi możliwymi środkami, a dopiero przy braku możliwości uzyskania dowodów ewentualnie zastosować art. 81c ust. 2 p.b. Dalej DWINB wyjaśnił, że w badanej sprawie PINB w ogóle nie wezwał właściciela, czy też zarządcy obiektu budowlanego do przedstawienia obowiązkowych protokołów z kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego i jego elementów, czy też protokołu z kontroli okresowej, sporządzanej co najmniej raz na 5 lat polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia.

Powołując się natomiast na treść księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, w której zawarta jest również dz. nr [...], AM-[...], będąca przedmiotem postępowania, DWINB stwierdził, że estakada z rurociągiem pary i rurociągiem azotu jest urządzeniem służącym innym obiektom. W związku z powyższym urządzenie to powinno być przedmiotem ww. kontroli prowadzonych w związku z obiektami budowlanymi objętych tą samą księgą wieczystą, bądź potraktowane jako osobny obiekt budowlany. Dalej wyjaśnił, że z księgi wieczystej wynika również, że właścicielem estakady i rurociągów po niej biegnących jest skarżąca, na co wskazują zapisy w dziale I-O Oznaczenie Nieruchomości, w którym w podrubryce 1.4.3 wskazano urządzenia, będące częścią składową nieruchomości, którymi m.in. są: rurociąg pary stalowy na estakadzie oraz rurociąg azotu stalowy na estakadzie, znajdujące się na dz. nr [...] (oznaczona ewidencyjnie jako [...]).

DWINB argumentował również, że co do zasady, o ile dany obiekt jest trwale związany z gruntem, stanowi on część składową gruntu i jako taki nie może być (odrębnym) przedmiotem własności lub innego prawa rzeczowego. W efekcie, obiekt ten stanowi własność właściciela gruntu niezależnie od ewentualnych zawartych umów i ustaleń, które strony ze sobą poczyniły. Jednakże przewidziano wyjątki od tej reguły, które zostały określone np. w art. 49 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.; dalej: k.c.). W badanej sprawie – jak dalej wywodzi DWINB – to skarżąca spółka jest równocześnie przedsiębiorstwem, w którego skład wchodzi rzeczona estakada wraz z rurociągami, co potwierdza również umowa przedstawiona do zażalenia, z której wynika, że jest ona dostawcą azotu z sieci zakładowej do odbiorcy, którym jest V. w B.

W ocenie DWINB, zarzuty zawarte w zażaleniu dotyczące kwestii własności badanej estakady, nie okazały się uzasadnione. Niezależnie jednak od tego rozstrzygnięcie PINB, jako przedwczesne, podlegało uchyleniu. DWINB stwierdził, że okoliczności faktyczne i zebrany materiał dowodowy nie pozwalają na zastosowanie art. 81c ust. 2 p.b. w sytuacji, gdy nie wyczerpano możliwości dowodowych mających na celu ustalenie stanu technicznego obiektu budowlanego, czy też urządzenia z nim związanego, jak również bez wyjaśnienia powstałych uzasadnionych wątpliwości co do stanu technicznego, które muszą wynikać z poczynionych ustaleń i innych okoliczności faktycznych.

W skardze do tutejszego Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia PINB oraz zasądzenie kosztów postępowania, skarżącą zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 49 § 1 k.c. i art. 191 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca jest właścicielem estakady stalowej, kratownicowej wraz z elementami słupów żelbetowych w B. przy ul. [...], na działkach nr [...], AM-[...], nr [...], AM-[...] i nr [...], AM-[...];

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez mające istotny wpływ na wynik sprawy zaniechanie przez DWINB podjęcia z urzędu czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy z jednoczesnym ograniczeniem aktywności organu wyłącznie do przeprowadzenia analizy materiałów źródłowych (akt sprawy) pomimo tego, że organ ten zobowiązany był do podjęcia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

Skarżącą argumentowała, że estakada stalowa kratownicowa położona jest na czterech słupach żelbetowych, dwa z nich posadowione są na działce nr [...], której wieczystym użytkownikiem jest skarżąca, i dwa z nich posadowione są na działce nr [...], której wieczystym użytkownikiem jest V. Sp. z o.o. Estakada stalowa kratownicowa w głównej mierze zlokalizowana jest nad drogą gminną stanowiącą działkę nr [...]. Treść księgi wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] (KW nr [...]) – zdaniem skarżącej – nie rozstrzyga o prawie własności całej estakady, w tym estakady stalowej kratownicowej, na której znajdują się rurociągi przesyłowe pary i azotu do V. Sp. z o.o. oraz wszystkich slupów żelbetowych na których jest ona położona. Nawet, o ile księgi wieczyste prowadzone dla działek nr [...] oraz nr [...] nie zawierają jakichkolwiek wpisów na temat urządzeń, to stan faktyczny jest taki, że estakada stalowa kratownicowa przebiega również nad tymi działkami, a dodatkowo na działce nr [...] będącej w użytkowaniu wieczystym V. Sp. z o.o. znajdują się dwa slupy żelbetowe podtrzymujące tą estakadę - co oznacza, że są one częścią składową tej działki.

Skarżący podniosła także, że estakada nie jest urządzeniem służącym do doprowadzania/odprowadzania pary i azotu. Jest natomiast budowlą w rozumieniu p.b. Na tej estakadzie mogą zostać umieszczone - celem przeniesienia ich nad drogą - jakiekolwiek inne niż przesyłające parę i azot, rurociągi, kable, czy jakiekolwiek inne rzeczy.

W dalszej kolejności skarżąca wyjaśniła, że nawet gdyby przyjąć, że estakada stalowa kratownicowa jest urządzeniem podlegającym dyspozycji art. 49 §1 k.c. - czemu wyraźnie jednak zaprzecza – to wskazać należy na końcowe zastrzeżenie w tym przepisie, uzależniające zastosowanie tego przepisu od przesłanki, aby objęte nim urządzenia wchodziły w skład przedsiębiorstwa. Przesłanka ta jest spełniona z chwilą podłączenia urządzeń wymienionych w art. 49 §1 k.c. do sieci należącej do przedsiębiorstwa. W stanie faktycznym będącym przedmiotem postępowania przesłanka ta, w odniesieniu do estakady stalowej kratownicowej, nie jest spełniona. Przedmiotowa estakada nie jest połączona z siecią skarżącej. Estakady, o której mowa w postanowieniu PINB, nie ma też w ewidencji środków trwałych skarżącej.

W tym zakresie skarżąca powołała się także na uzgodnione w umowie pomiędzy poprzednikiem prawnym skarżącej (Z. S.A.) a V. Sp. z o.o., granice dostarczania azotu. Takie uzgodnienie oznacza, że estakada stalowa kratownicowa musiała zostać wybudowana przez V. Sp. z o.o. - tak samo jak estakada znajdująca się na terenie działki nr [...] ,na której spółka ta ułożyła rurociągi doprowadzające ww. media do poszczególnych obiektów na tej działce. Wskazała również, że V. Sp. z o.o. pokryła koszty remontu tej estakady w 2019.

W odpowiedzi na skargę DWINB wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakresem kognicji sądów administracyjnych, jak wynika z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., objęte są m.in. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd, kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia DWINB z dnia 7 czerwca 2024 r., stwierdził, że zarówno zaskarżony akt, jak i poprzedzające go postanowienie PINB wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 81c ust. 2 p.b., stosownie do którego organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą nałożyć, w drodze postanowienia na osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz.

Wspomniany przepis w sposób enumeratywny wymienia zakres podmiotów, na które może zostać nałożony obowiązek przedstawienia odpowiedniego opracowania technicznego. Może to być zatem uczestnik procesu budowlanego prowadzonego na danej nieruchomości (którym zgodnie z art. 17 p.b. jest: inwestor, inspektor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant lub kierownik budowy albo kierownik robót) oraz właściciel lub zarządca obiektu budowlanego lub gruntu, na terenie którego obiekt został wzniesiony.

Wskazać również należy, że postanowienie wydane na podstawie art. 81c ust. 2 p.b. ma charakter dowodowy i jest to regulacja szczególna w stosunku do przepisu kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącego dowodu z opinii biegłego (art. 84 k.p.a.) (por. Z. Kostka, Prawo budowlane. Komentarz pod red. A. Glinieckiego, Warszawa 2016, str. 920, 923). Oznacza to, że postępowanie, w którym jest ono podejmowane, stanowi część innego już toczącego się postępowania przewidzianego w prawie budowlanym, bądź jest elementem wyjaśnienia przez organ okoliczności, które mogłyby uzasadniać wszczęcie takiego postępowania. Skoro art. 81c ust. 2 p.b. znajduje się w rozdziale dotyczącym organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, może więc być stosowany we wszystkich sprawach należących do właściwości tych organów administracji.

W kontekście wskazanego uregulowania należy podkreślić, że nałożenie obowiązku dostarczenia odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz uzależnione jest od istnienia przesłanki w postaci uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, bądź też co do stanu technicznego obiektu budowlanego. Nie budzi więc wątpliwości, że organ wydający postanowienie na podstawie powyższego przepisu powinien tę przesłankę wykazać w sposób jasny, precyzyjny i przekonujący oraz dać temu wyraz w uzasadnieniu swego aktu. Za skorzystaniem z rozwiązania zawartego w art. 81c ust. 2 p.b. muszą bowiem przemawiać nie jakiekolwiek wątpliwości, ale wątpliwości uzasadnione, czyli o charakterze kwalifikowanym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1774/19 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na użycie w powołanym przepisie nieostrych pojęć: "uzasadnione wątpliwości" oraz "odpowiednie ekspertyzy" zarówno określenie zakresu żądanej przez organ oceny technicznej lub ekspertyzy, jak i uzasadnienie podjętych działań w trybie tej normy, musi oparte być na szczegółowej analizie stanu faktycznego konkretnej sprawy oraz wymaga wyczerpującego uzasadnienia. Nadto organ powinien wykazać, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych, robót budowlanych lub stanu technicznego obiektu budowlanego oraz że znajdują one odzwierciedlenie w zgromadzonym materialne dowodowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 524/23 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Ld 358/23). Przepis art. 81c ust. 2 up.b., który faktycznie przerzuca na stronę koszty ustalenia stanu technicznego robót budowlanych, powinien być wykorzystywany tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy organy nadzoru budowlanego nie są w stanie - przy użyciu posiadanej wiedzy i środków, którymi dysponują - rozstrzygnąć powstałych wątpliwości. Niniejsza instytucja nie może być nadużywana, a zatem nie może być tak, że arbitralnym rozstrzygnięciem nakłada się na strony obowiązek bez żadnego, czy dostatecznego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2068/13 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 139/23). Podkreśla się także w orzecznictwie sądowym, że powołany przepis powinien być zatem stosowany jedynie wówczas, gdy wiedza pracowników organu nadzoru budowlanego i środki, którymi dysponują, nie będą wystarczające do samodzielnego poczynienia ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 751/18 oraz z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OSK 917/12).

Mając na względzie zaprezentowane wyżej stanowisko sądów administracyjnych, które Sąd w całości podziela, należy stwierdzić, że wydane przez PINB postanowienie z dnia 26 kwietnia 2024 r. nakładające na skarżącą obowiązek dostarczenia oceny technicznej obiektu estakady stalowej, na której znajdują się rurociągi przemysłowe, było przedwczesne, na co słusznie zresztą zwrócił uwagę organ odwoławczy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do sformułowania jednoznacznej oceny, że mamy do czynienia z uzasadnionymi wątpliwościami dotyczącymi stanu technicznego obiektu budowlanego, a tym samym zaszły podstawy do nałożenia obowiązku sporządzenia i dostarczenia kwestionowanej ekspertyzy technicznej.

W warunkach sprawy, w dniu przeprowadzonej przez PINB kontroli przedmiotowego obiektu budowlanego nie stwierdzono zagrożenia bezpieczeństwa, jednakże w związku z brakiem elementów konstrukcji, wystąpieniem obciążenia obiektu uderzeniem pojazdu oraz przemieszczeniem elementów konstrukcji, powstały – zdaniem PINB – uzasadnione wątpliwości, co do stanu technicznego obiektu budowlanego (estakady stalowej, kratownicowej). Słusznie wskazał w tym względzie organ odwoławczy, że protokół kontroli wspominanej estakady stanowi wyłączny dowód w sprawie, choć z jego treści nie wynika, z jakich powodów brak jest możliwości ustalenia stanu technicznego tego obiektu. Doprowadziło to zresztą DWINB do prawidłowej konkluzji o konieczności zwrócenia się przez PINB do właściciela obiektu do przedstawienia ewentualnej dokumentacji stanowiącej obowiązkowe protokoły z kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego i jego elementów, czy też protokoły z kontroli okresowej, sporządzanej co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia.

W przedmiotowej sprawie – jak już wyjaśniono – choć organ odwoławczy prawidłowo zrekonstruował przesłanki stosowania art. 81c ust. 2 p.b., odnosząc je także do stanu sprawy, to sam nie ustrzegł się naruszeń skutkujących koniecznością uchylenia postanowień organów obu instancji.

Biorąc pod uwagę, że wynikający ze wspominanego przepisu obowiązek może być nałożony tylko na enumeratywnie określone podmioty, sporne w sprawie okazało się ustalenie właściciela obiektu estakady stalowej jako adresata wydanych w sprawie postanowień. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw od uznania, że właścicielem wskazanego obiektu jest w rzeczywistości skarżąca.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że tytuł prawny do obiektu DWINB w zaskarżonym postanowieniu w sposób nieuzasadniony wywodzi z treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, w skład której wchodzi m.in. działka nr [...], AM-[...], będąca w użytkowaniu wieczystym skarżącej. Choć w okolicznościach sprawy na przedmiotowej działce posadowione są dwa słupy żelbetowe wspierające konstrukcję estakady, stanowią one wraz z samą estakadą jedynie fragment całego obiektu budowlanego. W przywołanej księdze wieczystej opisano znajdujące się m.in. na działce nr [...] urządzenia, w tym rzeczony rurociąg pary stalowy na estakadzie oraz rurociąg azotu stalowy na estakadzie. Okoliczność ta nie wywołuj jednak skutków prawnorzeczowych; nie korzysta z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym wyrażonym w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r. poz. 1984 z późn. zm., dalej: u.k.w.h.).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, Dział I księgi wieczystej służy do oznaczenia nieruchomości, a zatem do ujawnienia danych faktycznych identyfikujących nieruchomość zgodnie z dokumentami urzędowymi, a nie do ujawnienia praw do niej przysługujących. Danymi zawartymi w tym dziale są także informacje dotyczące budynków posadowionych na tej nieruchomości. Z tego względu wpisy w dziale I-O księgi wieczystej nie są objęte ani domniemaniem prawdziwości wpisów w księdze wieczystej (art. 3 u.k.w.h.), ani rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.). Wpis w dziale I nie odzwierciedla bowiem stanu prawnego nieruchomości, a jedynie jej faktyczny opis wynikający z dokumentów urzędowych będących podstawą wpisu (por. wyrok z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1432/20). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, że "Stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej jest wyłącznie treść wpisów obejmujących prawa. Tymczasem oznaczenie nieruchomości odzwierciedla jedynie treść dokumentów w tym względzie, przede wszystkim z zakresu ewidencji gruntów, nie tworzy natomiast stanu prawnego nieruchomości. Wyjątek dotyczy wpisu nieruchomości nie będącej w całości albo w części własnością osoby ujętej w dziale II księgi wieczystej. Wadliwość dotyczy wówczas prawa własności, a nie obszaru czy przeznaczenia gruntu" (por. postanowienie z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt II CKN 677/99, LEX nr 53134).

Rozważając w dalszej kolejności zagadnienia dotyczące stosunków własnościowych na tle art. 49 k.c., Sąd wskazuje także, że również i w tym zakresie stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu organu odwoławczego nie jest uzasadnione, albo też zostało wyrażone co najmniej przedwcześnie. Istota problemu zasadza się w tym bowiem przypadku na właściwym zdefiniowaniu urządzenia przesyłowego w rozumieniu powołanego przepisu, a dalej – po ewentualnym przesądzeniu, że rurociąg pary i azotu wraz z estakadą tworzą jedną instalację – ustalenie, czy urządzenie to weszło w skład przedsiębiorstwa przesyłowego, doprowadzając do zerwania z zasadą superficies solo cedit.

Mając na uwadze regulację ogólną dotyczącą urządzeń przesyłowych, przypomnienia wymaga, że art. 49 § 1 k.c. stanowi, iż urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Kierując się przyjmowaną w orzecznictwie szeroką wykładnią pojęcia "urządzenia" oraz "innych urządzeń podobnych" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt II CK 359/03, LEX nr 146060), zachodzi podstawa, by przyjąć, że estakada, wzniesiona w celu umieszczania na niej przewodów rurociągów, stanowi integralny element urządzenia przesyłowego. W okolicznościach niniejszej sprawy trwałe, fizyczne i funkcjonalne połączenie konstrukcji estakady z instalacjami przeznaczonymi do doprowadzania pary i azotu, przesądziło o tym, że zarówno estakada, jak i rurociągi należało uznać za części składowe całości w postaci rzeczy złożonej (art. 47 § 2 k.c.) i że dopiero ta całość wyczerpywała treść pojęcia "urządzenie". Funkcja, jaką mogły spełniać obydwa ww. elementy tylko w zespoleniu, oraz cel gospodarczy, dla osiągnięcia którego zostały one skonstruowane, wykluczały możliwość traktowania jako urządzenia w rozumieniu art. 49 k.c. jedynie rurociągów.

Dalej Sąd wskazuje, że powołane regulacje uzależniają zerwanie z zasadą superficies solo cedit od wejścia wymienionych w nim urządzeń w skład przedsiębiorstwa. Wejście w skład przedsiębiorstwa stanowi przesłankę, a nie skutek zastosowania art. 49 k.c., wobec czego powołany przepis, jak się uznaje, nie zajmuje się problemem przejścia własności urządzeń na przedsiębiorstwo, co może prowadzić do sytuacji, że będąc jego posiadaczem, przedsiębiorstwo przesyłowe nie będzie jego właścicielem, chyba że określone urządzenie ze względu na swoje powiązanie z siecią jako całością nie będzie mogło być uznawane za odrębną rzecz ruchomą, ale część składową jej instalacji.

I wreszcie, w analizowanej sprawie organ odwoławczy zaniechał właściwej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przedstawionej przez skarżącą umowy o dostarczanie azotu gazowego z dnia 1 lipca 1994 r. Poprzestając jedynie na konkluzji, że z postanowień jej wynika, iż skarżąca jest dostawcą azotu z sieci zakładowej do odbiorcy, organ odwoławczy pominął tę jej istotną część, która może rozstrzygać o własności rzeczonego obiektu budowlanego. Strony w § 2 ust. 1 i 2 tej umowy zastrzegły, że poprzednik prawny skarżącej będzie dostarczać azot jedynie do granicy swojego ogrodzenia, jak również przewidziały obowiązek przekazania przez odbiorcę dokumentacji technicznej instalacji azotu, będącej w eksploatacji dostawcy. Interpretacja wskazanych postanowień umownych może zatem wskazywać na fakt wzniesienia instalacji przez odbiorcę, co w razie przesądzenia, że na skutek art. 49 k.c. traci ona charakter części składowej nieruchomości, będzie miało istotny wpływ na ocenę jej stanu właścicielskiego. W tym jednak względzie konieczne jest przeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, które pozwoli wyjaśnić powstałe na tym tle wątpliwości, słusznie zresztą akcentowane przez samą skarżącą.

Z powyższych względów nałożenie na skarżącą obowiązku przedstawienia ekspertyzy technicznej dotyczącej oceny technicznej estakady stalowej naruszało prawo z jednej strony wobec braku ustalenia istnienia uzasadnionych wątpliwości jako przesłanki zastosowania art. 81c ust. 2 p.b., z drugiej zaś – braku należytej oceny tego, czy skarżąca może być adresatem wspomnianego obowiązku jako właściciel obiektu budowlanego.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., zaś w ponownie prowadzonym postępowaniu uwzględni reguły procesowe wyrażone w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Zasądzona kwota 597 zł odpowiada równowartości wpisu od skargi – 100 zł oraz wynagrodzenia pełnomocnika - 480 zł, a także opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.