Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 280/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1775
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

J. C. (skarżący) wniósł skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (organ odwoławczy, Dyrektor OR ARiMR) z dnia [...] r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika następujący stan sprawy.

W dniu 31.05.2022 r. J. C. złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 do łącznej powierzchni 91,84 ha. Zgłoszone działki rolne zadeklarowane zostały w ramach następujących schematów pomocowych: jednolita płatność obszarowa, zwana dalej JPO, płatność za zazielenienie, zwana dalej PZZ, płatność dodatkowa, zwana dalej płatnością RDST. Uzupełniająca płatność podstawowa, zwana dalej płatnością UPP, płatność do krów, płatność do bydła.

Kierownik BP ARiMR w dniu 14.10.2022 r. wezwał wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień, ponieważ działki rolne na działce ew. nr [...] zadeklarowali również inni producenci rolni. W odpowiedzi J.C. podtrzymał swoją deklarację. Do pisma dołączył umowy na wykonywanie zadań ochronnych w Parku w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa tj. umowy z dnia [...] r., nr [...], dot. działki nr [...], gdzie współdzierżawcami gruntów są J.C., A.C., M. M., A. M. oraz J. M., oraz umowy z dnia [...] r., nr [...], dot. działki nr [...], kompleks gruntów współdzierżawią J.C. oraz A.C..

Następnie wnioskodawca załączył do akt postępowania dowód rejestracyjny ciągnika rolniczego oraz przyczepy, ww. umowy na wykonywanie zadań ochronnych w Parku, fakturę VAT nr [...] (kupno oleju napędowego), fakturę VAT nr [...] (kupno oleju napędowego), fakturę VAT nr [...] (kupno środków ochrony roślin), fakturę VAT nr [...] (sprzedaż 3,5t pszenżyta), fakturę VAT nr [...] (kupno materiału siewnego), fakturę VAT nr [...] (sprzedaż żyta), fakturę Vat nr [...] (opłata za dzierżawę gruntów), akt notarialny repetytorium [...] nr [...] (umowa darowizny), decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego, podatku od nieruchomości na rok 2022 nr [...], decyzję nr [...] (podatek od nieruchomości).

Ponadto,w dniu 30.06.2023 r. J.C. złożył oświadczenie, w którym wskazał, że w gospodarstwie, które prowadzi, zajmuje się produkcją roślinną oraz zwierzęcą. Produkcja roślinna polega na produkcji zbóż, słomy, siana, sianokiszonek lub kiszonek. Zboża (oraz nadmiar słomy i siana) sprzedajepozostawiając niewielką część potrzebną dla bydła. Produkcja zwierzęca polega na produkcji odsadów mięsnych, które sprzedawane są w wadze około 280 kg. Faktury na paliwo są fakturami zbiorczymi, nawozy stałe przechowywane są w fabrycznych opakowaniach lub specjalistycznych zbiornikach. Siedziba stada znajduje się na działce nr [...], a budynki inwentarskie na działce nr [...] (siedliskowa). Zwierzęta karmione są paszami wyprodukowanymi w gospodarstwie (siano, słoma, sianokiszonka, kiszonka, zboże). Strona wskazała, że decyzje podejmuje samodzielnie. Do oświadczenia załączył akt notarialny rep. [...] nr [...] (nabycie nieruchomości), zawiadomienie i odpis z Wydziału Ksiąg Wieczystych, akt notarialny rep. [...] nr [...] (umowa darowizny), umowę dostawy żyta z dnia [...] r. zawartą z P., umowę z dnia [...] r. nr [...] zawartą z H. sp. z o. o. (dostawy paliwa), oświadczenie z dnia [...] r. dot. O. sp. z o. o. ws. akceptacji przesyłania faktur w formie elektronicznej, rachunek za wodę wystawiony na rzecz J. C. przez Zakład Gospodarki Wodno - Ściekowej (adres [...]), informacja KRUS (2 szt.) ws. miesięcznych składek, faktury 34 szt. potwierdzające prowadzenie działalności rolniczej (zakup środków ochrony roślin, diagnostyka ciągnika, preparaty dla zwierząt, siatka, sprzedaż: słomy, żyta oraz pszenżyta, kupno materiału siewnego, karty informacyjne wizyty weterynaryjnej 8 szt., listę zdarzeń zwierząt znakowanych indywidualnie według stanu na dzień 30.06.2023 r., decyzję Burmistrza O. nr [...].

W zakresie realizacji ww. umów na wykonanie zadań ochronnych w Parku J.C. w piśmie z dnia [...].10.2023 r.wskazał, że zgodnie z zapisami ww. umów nie miał obowiązku zgłaszania rozpoczęcia realizacji zadań ochronnych w Parku. Do pisma dołączył rejestr działalności rolnośrodowiskowej oraz rachunek nr [...] z dnia [...]r. za przygotowanie dokumentacji przyrodniczej ornitologicznej (bez dowodu opłacenia). W dniu [...].10.2023 r. J.C. załączył do akt kserokopię pisma Dyrektora Parku, stanowiące zgodę na wejście w program RSK na działkach nr [...] i nr [...] oraz fakturę nr [...] (kupno przez J. C. ekspertyzy ornitologicznej).

Kierownik BP ARiMR załączył do akt kopię wniosków o przyznanie płatności obszarowych na rok 2022 wraz ze zgromadzonym wtrakcie postępowania administracyjnego materiałem dowodowym dotyczącym A. C.

Na podstawie zgromadzonego materiału Kierownik BP ARiMR stwierdził, że J.C. prowadzi jedno gospodarstwo rolne wraz ze swoją małżonką, która również złożyła wniosek o przyznanie płatności, pozorując samodzielność w funkcjonowaniu jako producent rolny.W ocenie organu wnioskodawcy multiplikują wnioski o płatności celem uzyskania wyższych płatności niż wynikające z przepisów prawa. W ten sposób stali się czynnymi uczestnikami procederu maksymalizowania wysokościww. dopłat.Działania wnioskodawcy w tym zakresiewyczerpały przesłanki obiektywne i subiektywne obligujące organ do zastosowania art. 60 rozporządzenia 1306/2013. W związku z tym, pomimo prowadzenia przez J. C. działalności rolniczej na deklarowanych gruntach,przyznanie wnioskowanych płatności byłoby sprzeczne z przepisami art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95.

W postępowaniu odwoławczym organ II instancji uznał, że Kierownik BP ARiMR prawidłowo rozstrzygnął sprawę, opierającją na właściwych przepisach prawa. Analiza akt sprawy oraz akt spraw małżonki wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że grunty rolne oraz zasoby zwierząt zgłoszone odrębnie do płatności przez J. C. i A. C. tworzą wspólne gospodarstwo rolne, ściśle powiązane pod względem infrastrukturalnym i funkcjonalnym.

Organ ustalił, że J.C. zarejestrowany jest jako producent rolny od dnia [...].04.2004 r., A.C. od dnia [...].05.2005 r. W dniu [...].11.2021 r. małżonkowie ustanowili (akt notarialny rep. [...] nr [...]) rozdzielność majątkową. Następnie A.C. w dniu 29.03.2022 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR zmianę aktualizacyjną wpisu w ewidencji producentów. Oświadczyła, że jest osobą fizyczną, producentem rolnym oraz pozostaje w związku małżeńskim, ale nie współposiada gospodarstwa rolnego wraz z małżonkiem ani z inną osobą niż małżonek. Zmieniła również numer rachunku bankowego.

Dalej organ ustalił, że adres siedziby gospodarstwa A. C. ([...]) do dnia [...].12.2022 r. pokrywał się z adresem siedziby gospodarstwa J. C. Następnie adres siedziby zmieniono na [...]. Z dokumentacji geodezyjno - kartograficznej wynika, że pod wymienionymi adresami znajdują się, obok siebie, dwa domy mieszkalne. Ten pod adresem [...] zlokalizowany jest, wraz z zabudowaniami gospodarczymi na działce ew. nr [...], a ten pod adresem [...] na działce ew. nr [...]. Działki te stanowią spójny obszar mieszkalny, połączony wspólnym ciągiem pieszo - jezdnym.

Ponadto, J.C. jak i A.C. są posiadaczami zwierząt gospodarskich (bydło). Siedziby stad A. C. oraz J. C. zarejestrowane są pod adresem [...]. A.C. pod tym adresem (pozostającym formalną siedzibą gospodarstwa małżonka) ma zarejestrowane dwie siedziby stada(siedziba gospodarstwa A. C. widnieje pod adresem [...]). Oboje małżonkowie ubiegają się w 2022 r.o płatność w ramach działania "Dobrostan zwierząt gospodarskich" (płatność DZ) w wariancie dobrostan krów mamek. Oboje złożyli oświadczenie o braku zmian w Planie złożonym w 2022 r. Organ wskazał, że analiza Planów obojga małżonków wskazuje, że zwierzęta posiadane formalnie odrębnie w rzeczywistości przebywają w tych samych budynkach. W Planie J. C. wskazano numer siedziby innego stada (A. C.), z którego zwierzęta przebywają w budynkach rolnika, a w Planie A. C. wskazano sytuację dokładnie odwrotną. Ponadto na str. 2 każdego z przedmiotowych Planów w pkt II.2.3.3. w rubryce "oznaczenie powierzchni zewnętrznych" wykazano te same działki tj. nr [...] oraz część [...], na której wg Planów przebywa 33 szt. bydła należące formalnie do wnioskodawcy oraz 37 szt. bydła (zapisy w pkt II.2.3.3. obu Planów), którego formalną właścicielką jest A. C. Działki nr [...] oraz nr [...], na których zlokalizowane są budynki gospodarcze przylegają bezpośrednio dodziałek nr [...] i [...].

Dalej, w piśmie z dnia [...].07.2023 r. A.C. oświadczyła, że nie ponosi kosztów energii elektrycznej, ponieważ nie jest jej potrzebna do prowadzenia gospodarstwa. Organ wskazał, że odbiorcą energii i formalnym płatnikiem (faktura nr [...] z dnia [...] r. wystawiona przez E. S.A.) jest J.C..

W zakresie dzierżawy działki nr [...], również zadeklarowanej do płatności przez A. C., organ ustalił, że tytułem użytkowania gruntów zlokalizowanych na działce nr [...] Park wystawiając fakturę z dnia [...] r. nr [...], zobowiązał J. C. do dokonania płatności za dzierżawę kompleksu wydzierżawionego na mocy umowy z dnia [...] r. nr [...]. J.C. przedstawił dowody opłaty w postaci dwóch przelewów: z dnia [...].06.2022 r. na kwotę 24 256,98 zł oraz z dnia [...].06.2022 r. na kwotę 2000 zł wskazując każdorazowo, iż opłata dotyczy uregulowania części ww. faktury. W piśmie z dnia [...].02.2024 r. A.C. poinformowała organ, że czynsz dzierżawny zapłaciła gotówką "dla przedstawiciela grupy wypasowej J. C., ponieważ faktura jest wystawiona na ww. osobę i nie posiadam potwierdzenia". Organ zauważył, że z ww. potwierdzeń nie wynika wprost, że płatność dotyczy gruntów deklarowanych przez A. C. Brak jest również informacji w zakresie tego dlaczego akurat taka, a nie inna kwota jest przekazywana na rzecz Parku i w jaki sposób ustalono konkretną wysokość czynszu dzierżawnego, który uiszczać miała A.C.

W ocenie organu odwoławczego zamiarem Państwa A. i J. C., pod kontrolą których w 2022 r. znajdował się areał 100,96 ha gruntów uprawowych, było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. W odniesieniu do 2022 r. J.C. zgłosił do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 91,84 ha gruntów rolnych, a A.C. zgłosiła obszar 9,41 ha (łączny obszar 101,25 ha), do płatności ONW - J.C. 91,84 ha, A.C. 9,12 ha (łączny obszar 100,96 ha), do płatności RSK, odpowiednio 29,83 ha, 9,12 ha (łączny obszar 38,95 ha). Organ przedstawił potencjalny zysk wynikający z zastosowania mechanizmów multiplikacji podmiotów w przypadku płatności RDST - 1.200,78 zł, płatności ONW – 2.020,08 zł oraz płatności zwierzęcych tj. płatności DZ - 2.303 zł, płatności do krów i do bydła – 6.623 zł.

Organ odwoławczy uznał, żegrunty deklarowane do płatności przez wnioskodawcę nie stanowią odrębnego i samodzielnego gospodarstwa rolnego. Grunty te wchodzą w skład zorganizowanej całościgospodarczej, gdyż jej działalność opiera się na infrastrukturze technicznej i potencjale należącym do obojga małżonków. W sprawie mamy do czynienia z jednym organizmem gospodarczym, w ramach którego w sposób pozornie odrębny funkcjonują Państwo J. i A.C.. Podmioty te nie są samodzielne na płaszczyźnie technicznej i ekonomicznej, a działalność rolnicza jest prowadzona w sposób tożsamy dla każdego z nich. J.C., przy pełnej akceptacji swoje małżonki A. C., czynnie uczestniczył w kreowaniu sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013. W związku z tym przyznanie wnioskowanej płatności stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013.

W skardze wniesionej do tut. Sądu pełnomocnik skarżącego zarzucił:

A. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez przerzucenie przez Organ w całości inicjatywy dowodowej na Stronę niniejszego postępowania, w sytuacji gdy z jednolitego orzecznictwa sądowo - administracyjnego (w tym m.in: wyroku NSA z dnia z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt. I GSK 2869/18, czy z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt. I GSK 2623/18), wynika że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne, wobec czego to na Organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności - potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków - czemu Organ I instancji nie zdołał sprostać, wyprowadził ogólnikową tezę, o rzekomym stworzeniu przez skarżącego sztucznych warunków (czego nie udowodnił), przerzucając w całości ciężar dowodowy w sprawie na Stronę,

2. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez uznanie przez Organ, że zgromadzone dowody potwierdzają, że w sprawie nie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi gospodarstwami rolnymi lecz jednym sztucznie podzielonym gospodarstwem rolnym, co zdaniem Organu nastąpiło celem stworzenia sztucznych warunków. Organ I instancji wyprowadza w/wym. wnioski przy pominięciu całego szeregu dowodów złożonych przez skarżącego i jego żonę Organowi I i II instancji, potwierdzających, że jego gospodarstwo rolne było niezależne od gospodarstwa żony uznanej za działającą w rzekomej koordynacji z nim,

3. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez uznanie przez Organ I instancji, że całokształt dowodów zgromadzonych w tym postępowaniu jak również dowody zgromadzone w innych postępowaniach prowadzonych przez ARiMR potwierdzają, że całokształt okoliczności sprawy (w tym sprawy żony skarżącego), uzasadnia stwierdzenie, że skarżący dokonał stworzeniasztucznych warunków w zamierzonej koordynacji z żoną, w sytuacji gdy Organ I i II Instancji (1) nie dysponował dowodami potwierdzającymi, aby skarżący w zamierzonej koordynacji z żoną stworzył sztuczne warunki celem skorzystania z systemu wsparcia, (2) Organ I Instancji prezentuje wadliwy, niespójny, sprzeczny z obiektywnymi faktami stan faktyczny, czego głównym powodem jest fakt, że ARiMR faktycznie nie wziął pod uwagę dowodów i wyjaśnień skarżącego i jego żony, a powyższe pozostaje kluczowe dla całościowej, pełnej rekonstrukcji ustaleń faktycznych, w tym potwierdzających, że skarżący prowadził samodzielne od żony gospodarstwo rolne i nie dokonał sztucznego podziału gospodarstwa rolnego celem uzyskania wsparcia,

4. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez niezebranie przez Organ I i II instancji w sposób wyczerpujący w całości materiału dowodowego w sprawie w sposób niezbędny do Jego rozpatrzenia i wyprowadzenia wniosku, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków albowiem Organ I i II instancji nie przeprowadził koniecznych dowodów jakie w tego rodzaju postępowaniach musząbyć przeprowadzane, w tym: Organ nie przeprowadził dowodu z oględzin na terenie Nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie (Organ nigdy nie był w gospodarstwie skarżącego, ani jego żony, jedynie analizował mapy na geoportalu, wobec czego, wniosek, że żona skarżącego nie prowadziła w sposób samodzielny działalności rolniczej nijak ma się do rzeczywistości i opiera się wyłącznie na domysłach Organu w tym przedmiocie). Organ nie przesłuchał w sprawie stron, ani żadnych świadków, nie dążył także do ustalenia ich kręgu, a jego twierdzenia w zakresie rzekomego nieprowadzenia w sposób samodzielny gospodarstwa rolnego przez żonę Skarżącego nie jest poparty obiektywnymi dowodami,

5. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez niewykazanie przez Organ administracji w niniejszej sprawie (mimo spoczywającego na nim ciężarze dowodowym), 1) aby doszło do spełnienia obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia, (2) dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia, Skarżący jako ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu, w sytuacji gdy to Organ zobowiązany jest wykazać, żewyłącznym ("jedynym") celem podziału gospodarstw rolnych było uzyskanie wyższych płatności, co nie znajduje jednoznacznego i niebudzącego wątpliwości potwierdzenia w materialne dowodowym,

6. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez niewykazanie przez Organ I instancji zgodnie ze standardami wynikającymi z orzecznictwa TSUE, m.in. standardami wyrażonymi w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt. C432/12 i nie udowodnienie przez Organ, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organ I instancji w sposób sprzeczny z wnioskami wypływającymi z w/wym. wyroku, nie udowodnił, aby pomiędzy osobami, które Organ uznał jako jednego rolnika istniała zamierzona koordynacja zmierzająca wyłącznie do uzyskania przez te osoby wyższych płatności z określonego systemu wsparcia, w tym nie wykazano, na czym rzekomo takowa koordynacja miałaby polegać. Organ I instancji celem uzasadnienia własnych twierdzeń w przedmiocie tego, że skarżący stworzył sztuczne warunki celem uzyskania większych płatności, opiera się wyłącznie na elemencie powiązań personalnych (rodzinnych) pomiędzy skarżącym, a jego żoną, nie udowadnia (wbrew standardom TSUE): istnienia rzekomo istniejącej koordynacji między tymi osobami, nie wskazuje, na czym mogłaby ona rzekomo polegać, dodatkowo nie udowodnił powiązań prawnych, ekonomicznych, wobec czego, Organ I instancji nie udowodnił, aby skarżący stworzył sztuczne warunki (a już na pewno nie udowodnił zgodnie z unijnymi standardami),

7. art. 3 ust. 1) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 27 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez oparcie się przez Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na ogólnych, powierzchownych ustaleniach, niejednokrotnie niczym nieudowodnionych hipotezach, pozostających często wynikiem niezrozumienia przez Organ konkretnej sprawy i zasad prowadzenia działalności rolniczej w konsekwencji czego Organ nie wykazał w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku Skarżącego miało miejsce sztuczne stworzenie warunków dokonanych wyłącznie do otrzymania płatności w ramach określonego rodzaju wsparcia

B. mając wpływ na zaskarżona decyzję naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) NR 352/78 (WE) NR 165/94 (WE) NR 2799/98, (WE) NR 814/2000, (WE) NR 1290/2005 I (WE) NR 485/2008 poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu:

(i) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, w przypadku gdy w sprawie nie stworzono sztucznych warunków w sprzeczności z celami prawodawstwa (Organ tego nie wykazał),

(ii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, gdy celem Skarżącego nie było uzyskanie korzyści z systemu wsparcia - jak sugerował Organ, a w każdym razie nie był to jedynyjego cel, co wyłącza zastosowanie klauzuli - sztucznych warunków - na gruncie wypracowanego orzecznictwa,

(iii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu korzyści wynikających z sektora prawodawstwa, w przypadku, gdy beneficjentem wnioskowanych korzyści miał być wyłącznie Skarżący, a nie, jak sugerował Organ również inne osoby, tj. jego żona,

2. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu:

(i) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu określonego rodzaju wsparcia, pomimo, że Skarżący nie podejmował działań skierowanych na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków wyłącznie w celu uzyskania tej korzyści,

(ii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu określonego rodzaju wsparcia, mimo, że działanie Skarżącego nie zmierzało do innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych po to tylko, by osiągnąć zamierzony przez Skarżącego skutek prawny,

(iii) polegające na nieprzyznaniu Skarżącemu określonego rodzaju wsparcia, mimo, że Skarżący ubiegając się o jego uzyskanie nie realizował obejścia prawa ani nie dokonał jego nadużycia, co nie mogło skutkować odmowąochrony prawnej Skarżącego, który nie dokonał sztucznego wykreowania okoliczności uzasadniających stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową, co nie może się wiązać z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez skarżącego,

3. art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. poprzez zastosowanie wyrażonej w przepisie klauzuli obejścia prawa w sposób sprzeczny z wyrokiem TSUE z dnia 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, co polega na:

(i) zastosowaniu tego przypisu mimo nie rozważenia przez Sąd elementu obiektywnego oraz elementu subiektywnego (na podstawie obiektywnych dowodów potwierdzających spełnienie elementu obiektywnego oraz elementu subiektywnego jednocześnie), gdy jak wynika zzacytowanego wyroku Sąd stosując klauzulę obejścia prawa, której zaistnienie skutkuje odmową wypłaty określonego rodzaju wsparcia, zobowiązany jest do rozważenia obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), oraz do zbadania drugiego elementu - rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu,

(ii) zastosowaniu tego przepisu mimo, że Organ nie oparł się na łącznym spełnieniu elementu obiektywnego oraz subiektywnego i stosując wobec Skarżącego klauzulę obejścia prawa oparł się tylko na elementach takich jak więź personalna pomiędzy wnioskodawcami, nie badając okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami,

4. art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, poprzez nieprzyznanie Skarżącemu płatności bezpośredniej pomimo, że Skarżący spełnił wszystkie niezbędne warunki do przyznania płatności w ramach określonego wsparcia bezpośredniego określone w przepisie uzasadniające przyznanie płatności, albowiem:

a) został jemu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, b) Skarżący spełnia warunki powierzchniowe od, których uzależniona jest możliwość przyznania płatności,

c) Skarżący prowadzi samodzielne i niezależne gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt a Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 ze zm.),

5. art. 8 ust. 1 pkt. 1-4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez nieprzyznanie tzw. "płatności obszarowych", o których mowa w przepisie pomimo, że:

a) Skarżący spełnił warunek powierzchniowy do ich przyznania jak również pozostawał właścicielem posiadanych gruntów rolnych, których powierzchnia uprawniała do przyznania płatności, a grunty rolne były przez Skarżącego samodzielnie uprawniane, co potwierdza materiał dowodowy sprawy,

b) Skarżący pozostaje uprawnionym beneficjentem do otrzymania tego rodzaju wsparcia ponieważ nie tylko pozostaje faktycznym posiadaczem gruntu w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego (pozostając również ich częściowym właścicielem) lecz również użytkuje je w znaczeniu rolniczym.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935z zm., dalej: P.p.s.a.) rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Stwierdzenie, że poddaną kontroli decyzję (postanowienie) wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności przyznawanych przez ARiMR w wysokości wyższej niż możliwej do uzyskania w ramach pojedynczego gospodarstwa.

Granice sprawywyznaczają przepisy prawa materialnego regulujące te kwestie, tj. art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1- dalej: rozporządzenie nr 2988/95) i art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, dalej:rozporządzenie nr 1306/2013).

Przypomnieć również należy, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, ponieważ niektóre z zasad postępowania określone w przepisach k.p.a, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022, poz. 1775), zwaną dalej "Ustawą", strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Ustawodawca uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z zm., dalej jako: K.p.a.), a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności, obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 K.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27.02.2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 K.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.

Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, jak tego oczekuje skarżąca, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyr. NSA z 29.03.2019 r. I GSK 1369/18).

W myśl art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz;

2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

2. Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli:

1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz

2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro.

Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 powyższej ustawy jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Przesłanką przyznania płatności JPO, w świetle brzmienia powyższych przepisów, jest niewątpliwie posiadanie działki rolnej w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne.

Obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie.

Natomiast obowiązek wykazania stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności ciąży na organie, który w tym wypadku wywodzi skutki prawne poprzez odmowę przyznania płatności.

W tym zakresie obowiązkiem organu administracjijest dokładne wyjaśnienie stanu, co wynika z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a). Z zasady tej wynika także obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 1999 r. - sygn. I SA 1551/98). Zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony a organ winien podjąć stosowne działania, w tym również żądania od strony przedstawienia dokumentów na poparcie jej twierdzeń, służące ustaleniu stanu faktycznego. Przepis art. 77 § 1 K.p.a nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do ustalenia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA w Warszawie - sygn. I SA 1110/01).

Podkreślić jednak w tym miejscu należy, że zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne (kom. Kodeks postępowania administracyjnego Piotr Przybysz LexisNexis str. 183). Zatem nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdynieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 1984, z.2, poz.98).

W dalszej części należy omówić podstawowe zagadnienie, konieczne do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia niniejszej sprawy tj.wskazanie rozumienia pojęcia stworzenia sztucznych warunków, a w konsekwencji wykładniart. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepis ten stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

W tej kwestii pomocne jest odwołanie się do orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku o sygn. akt C-434/12 (tekst wyroku dostępny na stronie internetowej www.curia.europa.eu dokonano wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2011 r. nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. UE L 2011.25.8), ale jego treść odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Trybunał wyjaśnił, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach elementu obiektywnego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danej sprawy pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Z kolei w ramach elementu subiektywnego należy rozważenie dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W powyższym względzie można oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna między osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji między tymi osobami.

Z kolei wyroku z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 (CURIA) TSUE uściślił (pkt 75) – że ze sztucznymi warunkami mamy do czynienia wówczas, "gdy (...) z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania".

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje się, że użyty zwrot dotyczący tego, że warunki zostały sztucznie stworzone, ma niedookreślony charakter, wobec czego w każdej sprawie należy indywidualnie badać jego znaczenie na tle stanu faktycznego konkretnej sprawy. Mimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyrok w sprawie o sygn. akt I GSK 563/19 - orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresiepłatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył (wyrok NSA, o sygn. akt II GSK 2576/14). Omawiana klauzula ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji zaistniałych na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanu faktycznego tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej manipulacji korzystniejszemu (wyrok NSA o sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania, prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w normalnym układzie rzeczy (wyrok NSA sygn. akt I GSK 917/18).

W orzecznictwie podkreśla się również, że stwierdzenie, iż doszło do sztucznego stworzenia przez beneficjenta warunków do uzyskania wnioskowanej pomocy unijnej możliwe jest dopiero w wyniku spójnego podsumowania zdarzeń wywołanych przede wszystkim działaniem zainteresowanej strony, ubiegającej się o tę pomoc. Konieczna jest także równoczesna wszechstronna i logiczna ocena tych wszystkich okoliczności wynikających z wniosku innego podmiotu czy podmiotów oraz ich innych działań, świadczących o zamiarze innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych ukierunkowanych wyłącznie na to, by osiągnąć zamierzony przez beneficjenta skutek prawny w postaci uzyskania środków pomocowych (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 182/23).

Dlatego już w tym miejscu uzasadnienia należy wskazać, że zarzuty zawarte w pkt a) 5, 6, 7 oraz b) 1 (ii) skargi są niezasadne.

Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zapoznaniu się z treścią zaskarżonej decyzji można stwierdzić, że organy wykazały, że skarżący wraz z małżonką uczestniczył w tworzeniu sztucznych warunków niezbędnych do uzyskania płatności. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w wypadku współtworzenia wspominanych warunków przez kilka podmiotów, dla ustalenia prawidłowego stanu faktycznego niezbędne jest przyjęcie globalnej perspektywy obejmującej wszystkie podmioty.

Podkreślić należy, że sztuczność wspomnianych warunków może polegać nie tylko na sztucznym wykreowaniu podmiotu mającego otrzymać płatność. Sztuczność warunków do uzyskania płatności może również polegać na działaniu zmierzającym do obejścia przepisów wprowadzających modulacje i degresywność płatności. Najczęstszym przypadkiem takiego działania jest rozdysponowanie gruntów pomiędzy dwa lub więcej podmiotów, tak aby suma płatności uzyskanych przez wszystkie z nich, była wyższa niż kwota płatności uzyskanych przez podmiot, który był pierwotnym posiadaczem gruntów.

Taka sytuacja ma właśnie miejsce w niniejszej sprawie. Z prawidłowo dokonanych w zaskarżonej decyzji ustaleń wynika, że skarżący i jego małżonka wspólnie prowadzą jedno gospodarstwo rolne, które zostało w sposób sztuczny podzielone. Fikcyjne rozdysponowanie gruntów i zwierząt pozwoliło im uzyskać płatności w kwocie wyższej niż kwota płatności możliwych do uzyskania przez jednego z małżonków.

O sztuczności podziału gospodarstwa świadczy przede wszystkim to, że poza samą deklaracją prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego A.C. nie podjęła realnych działań mających na celu rzeczywiste utworzenie takiego gospodarstwa. Wszystkie jej działania odbyły się wyłącznie w sferze formalnej, tj.: ustanowienie rozdzielności majątkowej (bez podziału majątku), zmiana aktualizacyjna w ewidencji producentów, założenie nowego konta bankowego czy złożenie wniosków o płatność.

Z kolei organ prawidłowo ustalił i ocenił szereg okoliczności świadczących o prowadzeniu przez skarżącego i jego małżonkę wspólnego gospodarstwa rolnego. Ustalił powiązania rodzinne,wskazał na spójny kompleks mieszkalno-produkcyjny, tożsamość siedzib stada i fikcyjne przemieszczanie się zwierząt oraz brak zaplecza gospodarczego w działalności rolniczej A. C.

Zaznaczyć należy, że ustanowiona rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami, na którą powołuje się A.C. w swoich wyjaśnieniach, odnosi się wyłącznie do ustroju małżeńskiego, w którym każda ze stron posiada odrębny majątek. Natomiast samo zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej jest niewystarczające dla przyjęcia, że małżonkowie nie posiadają wspólnego majątku. Konsekwencją jej zawarcia jest jedynie przekształcenie wspólności majątkowej małżeńskiej we współwłasność w częściach ułamkowych, która może zostać zniesiona po dokonaniu podziału majątku sądowego lub umownego (postanowienie SN z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt I CSK 6443/22, LEX nr 3688752). Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego z [...] listopada 2021 r. oraz oświadczenia złożonego przez J. C. na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r.(m.in. w sprawie I SA/Go 283/24), pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie C. nie dokonali podziału majątku. W rezultacie nadal są współwłaścicielami gospodarstwa i jego składników.

Prawidłowo również organ wskazał na wspólne adresy i siedziby zwierząt oraz płatności do zwierząt zgłaszanychprzez małżonków w tożsamych schematach pomocowych.

Istotna jest również bierność A. C., która mimo wezwań organu m.in. do przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadane zaplecze techniczne, kosztów materiału siewnego, nawozów oraz innych dokumentów potwierdzających niezależność i samodzielność funkcjonowania, nie zdołała udokumentowaćtej okoliczności. Nie wykazała ponoszonych kosztów prowadzenia własnej działalności rolniczej, a nawet wskazała, że nie ponosi kosztów energii elektrycznej, ponieważ nie jest jej ona potrzebna do prowadzenia gospodarstwa. W zakresie dzierżawy gruntów zgłoszonych do płatności nie potwierdziła uiszczenia opłaty tytułem czynszu dzierżawnego. Nie są wystarczające dla uznania, że A.C. prowadzi odrębne gospodarstwo rolne umowa dzierżawy gruntów rolnych (działki nr: [...], [...] i [...]) zawartą z E. I. czy oświadczenie W. G. o wykonywaniu nieodpłatnych zabiegów koszenia trawy i niedojadów w zamian zabiera biomasę.

Słusznie zatem organ wskazał na sztuczne kreowanie prowadzenia samodzielnego gospodarstwa przez A. C. przy wiedzy i zaangażowaniu skarżącego.

Zarówno J. jak i A.C. są stronami umów na wykonywanie zadań ochronnych w Parku w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa. Mimo deklarowanej rozdzielności gospodarstw, to J.C. dokonuje płatności za dzierżawę całości kompleksu. Z kolei A.C. nie okazała żadnych dowodów na wzajemne rozliczenia gospodarstw. Nie posiada ona własnego sprzętu rolniczego ani niezbędnego zaplecza.

W ocenie Sądu, nie ma bowiem uzasadnienia działanie skarżącego, polegające napodziale samodzielnie działającego gospodarstwa rolnego, na rzecz niezdolnego do funkcjonowania podmiotu. W tym działaniu nie ma żadnego racjonalnego wytłumaczenia, za wyjątkiem osiągnięcia korzystniejszej pozycji w porównaniu do sytuacji, jaką miałby skarżący, gdyby takich warunków wraz z małżonką nie stworzył. Zestawienie ww. działań z korzyściami finansowymi, uprawniało organ do stwierdzenia, że działania skarżącego i małżonki pozwalały na ominięcie mechanizmów zmniejszenia płatności i miały na celu korzyści sprzeczne z celami wsparcia. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo określił hipotetyczną wartość takich korzyści (wykazując to na tle poszczególnych płatności, decyzja k.28-31).

W sprawie organ prawidłowo przedstawił okoliczności wskazujące, że działania Państwa C. w konsekwencji doprowadziło do stworzenia sztucznych warunków. Z kolei strona skarżąca, dysponując w prawidłową dokumentacjądotycząca prowadzenia samodzielnego gospodarstwa z łatwością mogłaby wykazać, że odrębnie od małżonki uprawia dzierżawione grunty jak i samodzielnie hoduje zgłaszane do płatności bydło.

Skarżący nie przedstawił żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność prowadzenia dwóch odrębnych gospodarstw. Nie złożył żadnych dowodów świadczących o tym, że zgłoszone przez niego we wniosku o przyznanie płatności grunty oraz zwierzęta wchodzą w skład odrębnej względem działalności małżonki działalności rolniczej.

Bez znaczenia jest również okoliczność, że stronie skarżącej nadano numer identyfikacyjny producenta rolnego. Nadanie tego numeru nie oznacza bowiem, że producent ten nie będzie uczestniczył w tworzeniu w sposób sztuczny warunków koniecznych od uzyskania płatności. Numer ten nie przesądza również o permanentnej samodzielności prowadzonego gospodarstwa rolnego.

W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Dyrektor Oddziału Regionalnego wykazał, że skarżący wraz z współmałżonką współkreował sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Zdaniem Sądu działania skarżącegonie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz w art. 4 lit. a) rozporządzenia nr 1305/2013.Działanie skarżącego nie służyło podnoszeniu konkurencyjności. Wyjaśnić bowiem trzeba, że cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej. Po drugie, w aspekcie ogólnym, konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15 lutego 2017 r. II GSK 1518/15).

Zauważyć również należy, że konstrukcja stawek płatności (degresja szczeblowa) oraz próg kwotowy w przypadku jednolitej płatności obszarowej (współczynnik redukcji), służy promowaniu gospodarstw mniejszych, poprzez wsparcie dochodowe, co niewątpliwie sprzyjać ma pożądanemu przez prawodawcę wspólnotowego celowi jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Wprost mowa jest o tym w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 dotyczącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Mowa tam, że: "charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5 % część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150000 EUR. Aby zapobiec nieproporcjonalnym skutkom dla dużych gospodarstw o wysokiej liczbie pracowników, państwa członkowskie mogą zadecydować o uwzględnieniu kosztów zatrudnienia podczas stosowania tego mechanizmu. Aby takie zmniejszenie poziomu wsparcia było skuteczne, nie należy przyznawać żadnych korzyści rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki w celu uniknięcia jego skutków. Dochód uzyskany dzięki zmniejszaniu płatności dla dużych beneficjentów powinien pozostać w państwach członkowskich, w których został wytworzony i powinien zostać udostępniony jako wsparcie unijne dla środków finansowanych w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich".

Dokonany przez stronę skarżąca sztuczny podział gospodarstwa rolnego w celu uzyskania wyższych płatności stanowi zaprzeczenie wyżej przytoczonych celów. Podział ten zakłóca konkurencyjność poprzez próbę sztucznego uzyskania wyższych płatności, niż podmioty, które takich praktyk nie poczyniły i narusza przepisy służące ochronie interesów mniejszych rolników.

Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja zawierała wady przypisywane jej w skardze, a w szczególności aby doszło do istotnego naruszenia wskazanych w niej przepisów ustaw i rozporządzeń dotyczących wnioskowanej płatności, przepisów unijnych mających zastosowanie w sprawach stworzenia sztucznych warunków oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w skardze.

Z tych też powodów oraz na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę.