Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1417/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 1,  ust. 2,  ust. 3,  ust. 4,  ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 119 pkt 2,  art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi D. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 czerwca 2023 r. nr SKO.OS/41.9/575/2023/11820/KS w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. nr SKO.OS/41.9/575/2023/11820/KS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania P. W.:

1) uchyliło w całości decyzję nr [...] Prezydenta Miasta R. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 17 kwietnia 2023 r. znak [...]

2) i orzekło co do istoty sprawy, tj. odmówiło nakazania P. W. oraz J. W. (dalej – Zobowiązani) właścicielom działki o nr ewidencyjnym [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie nieruchomości będącej własnością D. K. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca) i M. G. o nr ewidencyjnym [...] w sprawie zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 15 marca 2021 r. Skarżący zwrócił się do organu I instancji o przeprowadzenie postępowania w sprawie nawiezienia ziemi przez poszczególnych właścicieli działek, w tym właścicieli działki nr [...] i zbadanie, czy nawieziony materiał jest odpadem. Wskazał w nim, że działania te powodują szkodę w postaci zalewanie jego działki nr[...] . Pismem z dnia 4 maja 2021 r. Skarżący podtrzymał złożony wniosek, a pismem z dnia 30 maja 2021 r. doprecyzował go wskazując, że żąda na podstawie ustawy Prawo wodne nakazania właścicielom gruntu przywrócenia stanu poprzedniego oraz prawidłowego wykonania odprowadzania wód opadowych z uwagi na kierowanie ich na jego działkę.

W wyniku podjętych czynności wyjaśniających organ I instancji postanowieniem nr [...] z dnia 15 września 2021 r. znak [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Skarżącego, Kolegium postanowieniem z dnia 29 października 2021 r. nr SKO.OS.41.9/626/2021/14158/KK uchyliło w całości postanowienie organu I instancji.

Następnie po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Prezydent Miasta decyzją nr [...] z dnia 15 marca 2022 r. znak [...] nakazał Zobowiązanym wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, tj. zbiornika na wodę opadową i roztopową na terenie działki nr [...]. Rozstrzygnięcie to decyzją Kolegium z dnia 24 maja 2022 r. nr SKO.OS/41.9/224/2022/5771/KK zostało uchylone, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego Prezydent Miasta decyzją nr [...] z dnia 17 kwietnia 2023 r. nakazał właścicielom działki nr [...] zlokalizowanej przy ul. [...] R. wykonanie zabezpieczenia działki o nr [...] przed dopływem wód opadowych lub roztopowych z terenu wyżej położonej działki sąsiedniej o nr [...] poprzez:

– wykonanie muru oporowego wzdłuż zachodniej granicy działki o nr [...] w granicy z działką o nr [...] o wysokości minimum 10 cm nad istniejącą rzędną terenu przedmiotowej działki, posadowionego na podbudowie, poniżej strefy przemarzania (1 m poniżej gruntu na działce o nr[...]),

– wykonanie drenażu wzdłuż tego muru oporowego do zbiornika szczelnego na wody opadowe, zabudowanego na tej działce.

w terminie do dnia 30 września 2023 r. Organ I instancji zaznaczył, że wskazany nakaz nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta zaznaczył, że teren działki nr [...] został podwyższony względem działki Skarżącego w związku z czym spływ wód opadowych i roztopowych został ukierunkowany na działkę nr[...]. W tej sytuacji – zdaniem organu I instancji – zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy powyższymi zmianami na gruncie a szkodami na działce Skarżącego. Dlatego też nałożono obowiązek wykonania prac, które zaproponowane zostały przez biegłego w sporządzonej przez niego opinii. Organ I instancji za biegłym zauważył jednocześnie, że udokumentowanie "strat poniesionych przez Wnioskodawcę (działka[...]) jest niewystarczające."

W odwołaniu z dnia 11 maja 2023 r. Zobowiązany wyraził stanowisko, że w spawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. – dalej u.p.w.). W pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że organ I instancji nie wyjaśnił okoliczności wskazanych w decyzji kasacyjnej Kolegium. Ponadto dostrzegł brak dokładnego wykazania szkody na działce Skarżącego, a także zwrócił uwagę, iż w opinii hydrologicznej wyrażono pogląd, że kierowanie wód na działkę sąsiednią nie wyrządza bezpośredniej szkody. Zauważył również, że spływ powierzchniowy na nieruchomość Wnioskodawcy następuje nie tylko z terenów zabudowy jednorodzinnej, a tylko te zostały objęte postępowaniem i tylko do ich właścicieli skierowano nakazy. Wyraził stanowisko, że wykonanie muru oporowego wraz z drenażem doprowadzi do jeszcze większego zaburzenia stanu wody na gruncie.

Kolegium decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. uchyliło decyzję organu I instancji nr [...] z dnia 17 kwietnia 2023 r. i orzekło o odmowie nakazania Zobowiązanym przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W motywach decyzji organ odwoławczy uznał, że żaden dowód nie poświadcza wystąpienia szkody na działce nr [...] spowodowanej zachowaniem Zobowiązanych. Kolegium odwołało się do ustaleń zawartych w opinii biegłego, gdzie stwierdza się, że zmiany zagospodarowania terenu zabudowy terenu nie miały istotnego wpływu na zmianę stosunków wodnych na działce Wnioskodawcy. Wskazano, że podtopienia występowały wyłącznie w okresie nawalnych opadów. W dalszej części decyzji zauważono, że oględziny przeprowadzone w dniu 22 października 2022 r. nie potwierdziły wystąpienia zapadlisk. Nie stwierdzono także uszkodzenia drzewostanu na nieruchomości Skarżącego, zmniejszenia plonów, w tym potrzeby większych nakładów na środki ochrony uprawy. Kolegium zwróciło uwagę, że zaproponowane rozwiązanie ma zapobiegać odprowadzaniu wód opadowych pochodzących z opadów ponadnormatywnych, nie zaś stanowić zabezpieczenie dla zapewnienia bieżącego, niezakłóconego korzystania z nieruchomości w czasie "normalnych" opadów. Zatem – w ocenie organu odwoławczego - skoro na działce nie zaistniała szkoda to brak jest podstaw do zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w.

W skardze z dnia 10 lipca 2023 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawcy zarzucił decyzji Kolegium:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 234 ust. 3 w związku z art. 234 ust. 1 pkt 1 i art. 234 ust. 2 u.p.w.;

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z ujawnieniem nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nieznanego organowi, który wydał decyzję (załączone zdjęcia) oraz wyjściu na jaw istotnych dla sprawy okoliczności dotyczących szkód w uprawie orzecha włoskiego i koniecznością posiłkowania się wiadomościami specjalnymi w tym zakresie;

3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie wyczerpująco całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia, iż działanie właścicieli działki o nr [...] poprzez zmianę stanu wody na gruncie wywołało szkodę dla gruntu sąsiedniego należącego do Skarżącego;

– art. 7a ust. 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść Skarżącego, zaś przedmiotem postępowania administracyjnego było odebranie Stronie uprawnienia do domagania się od sąsiadów przywrócenia stanu poprzedniego na działce o nr [...] lub wykonanie urządzeń zapobiegających dalszym szkodom na terenie nieruchomości Skarżącego;

– art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

– art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie Strony przez organ w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na sytuację prawną strony;

– art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie Stronie przez organ zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy;

– art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, i w konsekwencji stwierdzenie, iż szkoda wyrządzona na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości Skarżącego, nie została udowodniona;

– art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa w związku ze szkodami w uprawach orzecha włoskiego wobec konieczności uzyskania wiadomości specjalnych oraz wobec braku stosownych kompetencji w tym zakresie przez biegłego w zakresie postępowań wodnoprawnych;

– art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powody których uznał, że nie została spełniona przesłanka wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości Skarżącego;

– art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, mimo że decyzja odpowiadała prawu.

Wobec tych zarzutów pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Ponadto w skardze zawarto żądanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu ze zdjęć przedstawiających fragment działki Skarżącego w sąsiedztwie działki, na której nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie na okoliczność wykazania szkody istniejącej każdorazowo po opadach deszczu na działce o nr [...]. Uzasadniono to tym, że dopuszczenie dowodu ze zdjęć nie spowoduje przedłużenia postępowania, natomiast ich przedstawienie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, których zdaniem Kolegium, nie rozwiała opinia biegłego w zakresie postępowania wodnoprawnego, stąd też konieczność powołania się na nowe dowody zaistniała dopiero na aktualnym etapie. Ponadto pełnomocnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa na okoliczność wpływu warunków gruntowo - wodnych na uprawę orzecha włoskiego, ustalenia jakie szkody mogą powstać w uprawie na skutek zaistnienia warunków, jak w przedmiotowej sprawie oraz czasokresu pojawienia się tychże szkód.

W uzasadnieniu skargi zanegowano stanowisko Kolegium. Podkreślono, że biegły z zakresu postępowań wodnoprawnych nie posiada stosownych kompetencji do wypowiadania się w materii upraw orzecha włoskiego. Stąd też, w ocenie pełnomocnika, zachodzi konieczność dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa, który zająłby stanowisko co do wpływu warunków gruntowo - wodnych na uprawę orzecha włoskiego. W ocenie pełnomocnika, Skarżący – wbrew twierdzeniu organów - wykazał wystąpienie szkód w formie fotografii obrazujących podmokły teren jego działki graniczący z nieruchomościami, na których doszło do zmiany stanu wody na gruncie; drzewa orzecha włoskiego rosnące na zalanym terenie; a także owoce w stanie gnilnym w czasie dojrzewania i w okresie zbiorów. Nadto Skarżący – według pełnomocnika - poruszył kwestię zjawiska zapadania się gruntu, którego biegły nie zauważył. W skardze ponadto wskazano, że wątpliwości budzą badania dotyczące chłonności gruntów zabudowanych wobec odmiennych wyników dla działki Skarżącego, a co nie zostało wyjaśnione w toku postępowania. W ocenie pełnomocnika, Kolegium nie dokonało ponownego rozpatrzenia sprawy, a jedynie w oparciu o ten sam materiał dowodowy poczyniło zupełnie sprzeczne ustalenia do tych dokonanych przez organ I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 29 września 2023 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z: wniosku Skarżącego do P S.A. z dnia 23 maja 2023 r. o naprawienie szkody w obiektach budowlanych; odpowiedzi P. z dnia 15 czerwca 2023 r.; notatki służbowej sporządzonej w imieniu KWK [...] z wizji lokalnej, która miała miejsce na działce Wnioskodawcy w dniu 18 lipca 2023 r. - na okoliczność wykazania, że stwierdzono istnienie szkód na działce Skarżącego, za które KWK [...] odmawia uznania swojej odpowiedzialności jako szkód niezwiązanych z ruchem kopalni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium dotycząca odmowy nakazania właścicielom działki o nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Według organu odwoławczego, w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie wykazano wystąpienia szkód, które byłyby następstwem podwyższenia terenu działki Zobowiązanych. Okoliczności tej – jak twierdzi Kolegium - nie udokumentował również Skarżący. W tej sytuacji – w opinii organu odwoławczego – brak jest podstaw do zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. Odmiennego zdania jest Skarżący, który stoi na stanowisku, że przedłożył fotografie, które dowodzą, że zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim powodują zalewanie jego nieruchomości, co w dalszej kolejności negatywnie wpływa na drzewostan orzecha włoskiego, a więc i zbiory.

Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że w myśl art. 234 ust. 1 u.p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Ponadto zgodnie z art. 234 ust. 2 u.p.w. na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli natomiast spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 u.p.w.). Nakaz ten nie zwalnia jednak z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 u.p.w.).

Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (zob. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5094/21, Lex nr 3363288). Zwrot normatywny zawarty w art. 234 ust. 3 u.p.w. "zmiana ta wpływa" wskazuje, że zarówno zmiana, jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 530/21, Lex nr 3332169). Oznacza to, że szkoda ta co do zasady powinna być rzeczywista, a nie czysto hipotetyczna. Szkodą natomiast jest m.in. pogorszenie się warunków wodnych na gruncie, np. poprzez wystąpienie większej ilości wody tam, gdzie poprzednio było jej znacznie mniej (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 162/23, Lex nr 3573687). Brak jest uzasadnienia w świetle aktualnej wykładni art. 234 ust. 3 u.p.w., aby dokonywać ustaleń na okoliczność istnienia prawdopodobieństwa wystąpienia takich szkód w przyszłości (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 632/22, Lex nr 3421222). Zatem zastosowanie art. 234 ust. 3 u.p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 350/22, Lex nr 3349259). Wymaga to precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że ustalenia poczynione w trakcie postępowania administracyjnego pozwalają opowiedzieć się za trafnością odmowy zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w.

W niniejszej sprawie organ I instancji przeprowadził kilkukrotne oględziny (w tym w dniu 22 listopada 2022 r. z udziałem biegłego - autora opinii) terenu działki nr [...] (stanowiącej współwłasność Skarżącego) oraz działek do niej przyległych, które – według Wnioskodawcy - mają negatywnie oddziaływać na tą pierwszą nieruchomość. Wspomniane działki graniczące z nieruchomością Skarżącego oznaczone są następującymi numerami: [...] (ul.[...]), [...](ul. [...]), [...](ul.[...]), [...](ul.[...]), [...](ul. [...]), [...](ul.[...]), [...](ul.[...]), [...](ul. [...]) i [...] (ul.[...]). W ich trakcie ustalono i co jest bezsporne, że na nieruchomościach tych są posadowione budynki mieszkalne jednorodzinne w zabudowie szeregowej. Stwierdzono również podczas oględzin, że teren położony przed tymi budynkami został podwyższony w przedziale od 0,18 m do 0,75 m. W przypadku działki nr [...] rzędna poziomu terenu wzrosła o ok. 47 cm. Granica tej działki zabezpieczona jest donicami betonowymi, co wynika z opinii, jak również potwierdza to dokumentacja fotograficzna sporządzona podczas oględzin w dniu 26 września 2022 r. Nie kwestionowane jest również to, że wody deszczowe na każdej z zabudowanych działek wprowadzane są do ziemi poprzez indywidulane systemy drenażowe. Zaznaczyć należy, że w trakcie oględzin nie ujawniono wskazywanych przez Wnioskodawcę szkód, w tym przede wszystkim występowania zastoin wody (zalewania działki).

Nadesłane przez Skarżącego i włączone do akt administracyjnych fotografie wskazują na występujące zastoiny wody w obszarze jego działki. W przypadku fotografii załączonych do skargi nie podano daty ich wykonania, co nie zmienia faktu, że potwierdzają one wskazaną okoliczność. Zatem nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, jakoby Wnioskodawca nie wykazał wystąpienia tego zjawiska. Inną sprawą jest ocena tej okoliczności, czy w istocie stanowi o wystąpieniu szkody. Zajmując się tym zagadnieniem wyrazić należy pogląd, że powierzchnia zastoin uwidoczniona na fotografiach jest bardzo niewielka. Skala tego zjawiska nie wyklucza korzystania z działki. Na marginesie podnieść należy, że normalnym następstwem opadów atmosferycznych jest to, że w zagłębieniach terenu tworzą się kałuże. Tym bardziej nie powinno to dziwić w niniejszym przypadku, gdzie występują mało dogodne warunki hydrogeologiczne wynikające z występowania w profilu litologicznym wyłącznie osadów słabo przepuszczalnych (zob. opinia hydrologiczna s. 7). W tych rejonach teren może być grząski. Wpływ na to z pewnością mają prace ziemne Skarżącego, który oświadczył, że pięć razy w roku dokonuje napowietrzenia gleby (protokół z oględzin przeprowadzonych w dniu 26 września 2022 r.). Wyjaśnić należy, że zabieg ten polega na rozluźnieniu zbitej struktury gleby, a więc jej spulchnieniu, co ma zapewnić łatwiejszy dostęp powietrza do jej głębszych warstw. Grunt poddany takim działaniom w połączeniu z wilgocią pochodzącą np. z opadów atmosferycznych, może prowadzić do powstania grząskiego podłoża.

O wystąpieniu szkody nie może stanowić również notatka urzędowa z dnia 18 lipca 2023 r. sporządzona przez przedstawiciela KWK[...]. Zawarto w niej stwierdzenie o zalewaniu działki Wnioskodawcy przez wody pochodzące z terenu sąsiedniego. Jednak twierdzenie to nie zostało w żaden sposób uzasadnione, ani poparte jakimikolwiek dowodami. Ponadto przedstawiciel KWK dokonywał oceny stanu działki pod kątem ugodowego naprawienia szkody górniczej. Z tych też przyczyn oświadczenie to pozbawione jest jakiejkolwiek wartości dowodowej.

Przyjąć zatem należy, że działania podejmowane przez organy, jak również fotografie przedłożone przez Skarżącego, nie dowodzą wystąpienia na jego nieruchomości szkody w postaci zalewania jej wodami opadowymi i roztopowymi kierowanymi z działek zabudowanych domami jednorodzinnymi. W konsekwencji badanie wpływu nadmiaru wody w glebie na uprawę orzecha włoskiego pozbawione jest racji. Dodatkowo podnieść należy, że w myśl art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że sąd administracyjny w ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji nie wyznacza biegłego dla sporządzenia stosownej opinii, gdyż wykraczałoby to poza zakres dyspozycji zacytowanego przepisu. Ponadto przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie jest dowodem z dokumentu, gdyż jest to zupełnie inna kategoria dowodu (zob. wyroki NSA: z dnia 30 czerwca 2023 r. sygn. akt III OSK 395/22, Lex nr 3611934; z dnia 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt III FSK 39/23, Lex nr 3631130). Zatem wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa nie mógł zostać uwzględniony.

Przechodząc do oceny, czy działania Zobowiązanych stanowią o naruszeniu stosunków wodnych i czy mają one negatywny wpływ na nieruchomość Skarżącego zauważyć należy, że według Wnioskodawcy, zjawisko zalewania jego działki występuje od lipcu 2020 r. W okresie tym nabywcy domów przystąpili do urządzania terenów przed ich domami – bezpośrednio przyległych do nieruchomości Skarżącego. W ramach tych prac obszar ten w mniejszym lub większym stopniu został podwyższony.

Zgodzić się należy ze Skarżącym, że taki stan rzeczy może prowadzić do zmiany stanu wody na gruncie. Patrząc w szerszym aspekcie przyjąć należy, że zurbanizowanie (zabudowanie) terenu wzdłuż zachodniej granicy działki nr [...] z pewnością wpłynęło na stosunki wodne, co też dostrzegł biegły w swej opinii. Ocena biegłego, która jest wypadkową wielu badanych czynników, nie przypisuje jednak odpowiedzialności za powstawanie zastoin wodnych właścicielom nieruchomości, w stosunku do których prowadzone jest postępowanie na podstawie art. 234 u.p.w. (opinia hydrologiczna s. 13). Takie stanowisko zasługuje na aprobatę.

Oprócz argumentacji zawartej w opinii hydrologicznej zwrócić należy uwagę i wyeksponować jeszcze dwa aspekty, które przemawiają za prawidłowością zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na ukształtowanie terenu samych działek i najbliższego obszaru. W tym celu poddać należy analizie mapę nadesłaną przez [...] Sp. z o.o. w R. przy piśmie z dnia 15 lutego 2022 r., na którą zwrócił uwagę biegły, jak i pełnomocnik Skarżącego. Wynika z niej, że spływ wód z działek zabudowanych budynkami jednorodzinnymi przy ul. [...] przy której znajduje się również działka Zobowiązanych, odbywa się z ich terenu w kierunku zachodnim poprzez działkę Skarżącego. Obrazują to nie tylko naniesione na mapę strzałki, ale nade wszystko układ poziomic. Zwraca uwagę, że działki objęte opracowaniem opinii zlokalizowane są w miejscu, do którego napływają wody z północy i południa i w rejonie tych nieruchomości następuje ich rozdzielenie na odpływ w kierunku wschodnim i zachodnim. Może to dowodzić, że w rejonie tych działek jest zwiększona ilość wody. Samo więc podwyższenie działki Zobowiązanych w tym kontekście pozostaje bez znaczenia dla stanu wody na gruncie, gdyż naturalny kierunek spływu wód został zachowany.

PWiK zaznaczył, że powyższa mapa ma charakter poglądowy i wymaga weryfikacji w terenie. Dlatego sięgnąć należy do innych źródeł dla zweryfikowania tych danych. Takim dokumentem jest: 1) mapa do celów projektowych stanowiąca złącznik do decyzji nr 82a Prezydenta Miasta R. z dnia 10 lipca 2008 r., która została przedstawiona przez Skarżącego w dniu 29 września 2022 r.; 2) mapa do celów projektowych będąca elementem postępowania inwestycyjnego dotyczącego zabudowy szeregowej. Podkreślić należy, że mapy te dotyczą stanu sprzed daty realizacji inwestycji zabudowy szeregowej. Z ich analizy wynika, że w południowej części działki Skarżącego rzędne przy zachodniej granicy są niższe o ok. 40-50 cm względem granicy wschodniej, gdzie szerokość działki wynosi ok. 20 m. Co oznacza spływ wód od zabudowy szeregowej przez nieruchomość Wnioskodawcy. Z kolei w części środkowej różnica w spadku terenu maleje od ok. 30 cm do nawet 5 cm bliżej północnej części działki. Z kolei w północnej części działki na odległości ok. 20-25 m w jej głąb tendencja jest odmienna. Otóż rzędne przy zachodniej granicy są wyższe od tych przy granicy wschodniej o ok. 60 cm przy samej północnej granicy. Różnica ta wynosi natomiast zaledwie ok. 20 cm w dalszej części działki i spada nawet do ok. 3 cm.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w obszarze działek objętych postępowaniem naturalny spływ wód odbywa się od strony nieruchomości zabudowanych budynkami szeregowymi poprzez działkę Skarżącego. Co więcej, nieruchomości w zabudowie szeregowej oddzielone są od siebie ogrodzeniem systemowym na podmurówce betonowej. Oznacza to, że odpływające wody pochodzą jedynie z terenu nieutwardzonego oraz połaci dachowych, w kierunku zgodnym z kierunkiem pierwotnym, tj. istniejącym przed zabudową działek przyległych do nieruchomości Skarżącego. Pod uwagę należy wziąć jeszcze to, że obszary z jakich mogą napływać wody są stosunkowo niewielkie i w większości przypadków w granicy znajdują się przeszkody, które utrudniają ewentualny spływ wód. W przypadku działki nr [...] ustawione są betonowe donice. Zwrócić również należy uwagę, że nie można wykluczyć, że na ukształtowanie terenu, w tym wskazywane przez Skarżącego "zapadliska", wpływ ma lokalizacja terenu w obszarze działalności kopalni węgla kamiennego. Konkludując stwierdzić należy, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych, które mogłyby wpływać negatywnie na nieruchomość Wnioskodawcy.

Dodać należy, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka negatywna dla wszczęcia postępowania z art. 234 ust. 5 u.p.w. Zgodnie z nią postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 u.p.w., nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Twierdzenie to wynika z faktu, że podnoszone przez Skarżącego okoliczności zostały przez niego zaobserwowane w lipcu 2020 r., kiedy to nieruchomości zabudowane budynkami mieszkalnymi szeregowymi zostały sprzedane przez dewelopera obecnym ich właścicielom. Oznacza to, że wskazany w art. 234 ust. 5 u.p.w. czasookres jeszcze nie upłynął.

Mając na względzie dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, respektując przy tym zasady wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Ustalony zaś w ten sposób stan faktyczny sprawy został poddany prawidłowej subsumpcji pod przywołane powyżej przepisy. W konsekwencji wszystkie zarzuty skargi uznać należało za bezzasadne. Ponadto Sąd nie dostrzegł z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego też prawidłowo na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i odmówiło nałożenia na Zobowiązanych nakazów wynikających z art. 234 ust. 3 u.p.w.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Skarżącego i Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania pozostałych stron o przeprowadzenie rozprawy, przy czym Strony zostały pouczone o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wspomnianego wniosku.