Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 176/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1, par. 2, par. 4, art. 59, art. 7, art. 8, art. 11,
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 17 par. 1c, art. 18, art. 17c
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi Fundacji W. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2023 r. nr 2401-IEE.7191.25.2023.2/BKZ/ UNP: 2401-23-265930 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ odwoławczy") z 24 listopada 2023 r. nr 2401-IEE.7191.25.2023.2/BKZ/ UNP: 2401-23-265930 wydane na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 - dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 - dalej: "u.p.e.a.") wydane po rozpoznaniu wniosku Fundacji W w K. (dalej: "Fundacja", "Skarżąca", "Wnioskodawczyni") w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Wskazane postanowienie zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny") na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzycieli: ZUS o. w C., ZUS o. w K1., ZUS o. w Z., Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w K., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, ZUS o. w T., Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O., Głównego Inspektora Transportu Drogowego, Prezydenta Miasta K2. prowadził egzekucję administracyjną z majątku M.R. (pierwotny zobowiązany). Łączna kwota główna dochodzonych należności wynosiła 1.145.719,46 zł.

Naczelnik zawiadomieniem z 15 stycznia 2021 r. w toku egzekucji zajął wierzytelność pieniężną jaka przysługiwała zobowiązanemu M.R. od Fundacji (dłużnik zajętej wierzytelności).

Naczelnik postanowieniem z 18 maja 2023 r. określił Fundacji jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty (161.082,69 zł) w związku z brakiem realizacji ww. zajęcia. Organ egzekucyjny w oparciu o analizę operacji na rachunku bankowym Fundacji stwierdził, że po dokonaniu zajęcia dokonywała ona opiewających w sumie na 161.082,69 zł przelewów na rzecz zobowiązanego M.R.. Do przekazywania środków pomiędzy Fundacją a pierwotnie zobowiązanym dochodziło w okresie od 7 marca 2021 r. do 27 kwietnia 2023 r. Organ egzekucyjny w uzasadnieniu przedstawił zestawienie obciążeń rachunku bankowego Fundacji na dobro rachunku bankowego prowadzonego dla M.R.. Naczelnik uznał, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od wykonania zajęcia i przekazywał środki pierwotnie zobowiązanemu, zamiast organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zaznaczył, że Fundacja nie reagowała na kierowane do niej wezwania o wywiązanie się z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności.

Następnie Naczelnik w oparciu o ww. postanowienie z 18 maja 2023 r. wystawił wobec Fundacji tytuł wykonawczy z 31 sierpnia 2023 r. Tytuł wykonawczy miał za przedmiot nieprzekazaną przez dłużnika kwotę zajętej wierzytelności określoną ww. postanowieniem.

Naczelnik na podstawie wspomnianego tytułu wykonawczego z 31 sierpnia 2023 r. uruchomił egzekucję administracyjną obowiązku obciążającego pierwotnie zobowiązanego, a skierowaną do majątku Fundacji. W ramach egzekucji zawiadomieniami z 4 i 5 września 2023 r. zajęto wierzytelności u dłużników zajętych wierzytelności: K, A S.A., Miasto K.

Fundacja w piśmie z 15 września 2023 r. uzupełnionym pismem z 18 września 2023 r. wniosła do DIAS zażalenie na postanowienie Naczelnika z 18 maja 2023 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do przywrócenia zażalenia.

Skarżąca zwróciła się o uznanie, że postanowienie Naczelnika z 18 maja 2023 r. nie zostało skutecznie doręczone do dnia wniesienia zażalenia. Równocześnie z ostrożności, wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 18 maja 2023 r. żądając jego uchylenia i umorzenia postępowania zakończonego tym postanowieniem.

Fundacja zwróciła się o przeprowadzanie dowodów z dokumentów, a to: żądania dosyłania nr [...] przesyłek pocztowych, zaproszenia od Mera B. z dnia 25 maja 2023 r., kserokopii z paszportu prezesa Fundacji W M.R., serwisu fotograficznego (stanu skrzynek listowych po adresem siedziby Fundacji M). Nadto wniosła o wyznaczenie rozprawy administracyjnej, stosownie do art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 89 ust. 1 k.p.a. celem przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków M.B., M.R. dla wykazania faktów: braku skutecznego doręczenia skarżącej skarżonego postanowienia z dnia 18 maja 2023 r.; podjęcia przez skarżącą działań zmierzających do zapewnienia prawidłowego odbioru korespondencji; braku winy skarżącej w niedoręczeniu korespondencji zawierającej skarżone postanowienia; nieprzeprowadzenia jakichkolwiek czynności kontrolnych u skarżącej po wysłaniu pism z dnia 15 stycznia 2021 r. i 16 marca 2021 r.; nieistnienia wierzytelności M.R. wobec Fundacji, które mogłyby być przedmiotem skutecznego zajęcia dokonanego pismami z dnia 15 stycznia 2021 r. i 16 marca 2021 r. w toku postępowania egzekucyjnego w administracji.

Skarżąca zarzuciła, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane z naruszeniem:

1) art. 71a § 4 i § 9 w zw. art. 71b u.p.e.a i art. 89 § 1 u.p.e.a. sprowadzającym się do wydania skarżonego postanowienia:

a. bez przeprowadzenia jakichkolwiek czynności kontrolnych u skarżącego (jako trzeciodłużnika);

b. z ograniczeniem się wyłącznie do formalnej przesłanki wysłania zajęcia wierzytelności bez badania, czy i z jakiego tytułu zobowiązanemu (M.R.) przysługują wobec trzeciodłużnika (skarżącej) wierzytelności lub prawa majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji.

2) art. 7, art. 7a § 1, art. 7b, art. 8 § 1, art. 9, art. 13 § 2, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80, art. 81 i art. 81a k.p.a. poprzez:

a. niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego,

b. błędne przyjęcie, że Skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności.

3) art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dochodzenie przedawnionych wierzytelności objętych tytułami wykonawczymi z 31 lipca 2007 r., szczegółowo wskazanych w pkt 1-57 zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z dnia 15 stycznia 2021 r.

W odniesieniu do kwestii doręczenia postanowienia Fundacja podniosła, że w Urzędzie Pocztowym w K., właściwym dla adresu siedziby, 12 kwietnia 2023 r. złożyła żądanie dosyłania nr [...] przesyłek kierowanych do Skarżącej na adres: "[...] ul. [...], [...] K.". Żądanie to obejmowało okres od dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia 12 kwietnia 2024 r. i nie wyłączało przekierowywania przesyłek rejestrowych przesyłanych w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji.

Fundacja wskazała, że przesyłka rejestrowa zawierająca postanowienie z 18 maja 2023 r. nie była dwukrotnie awizowana, w dniach 22 maja 2023 r. i 30 maja 2023 r. Skarżąca podniosła, że na kopercie znajdującej się w aktach postępowania brak jakichkolwiek wzmianek o przekierowaniu przesyłki rejestrowanej na adres wskazany w zleceniu dosyłania, co według niej jednoznacznie dowodzi, że nie doszło do skutecznego awizowania przesyłki, a w konsekwencji do skutecznego jej doręczenia w trybie doręczenia zastępczego.

Skarżąca zakwestionowała również dokumentację doręczenia wskazując, że na treści koperty mającej zawierać skarżone postanowienie brak jest wzmianek pozwalających ustalić: (1) gdzie miałyby zostać umieszczone zawiadomienia o nadejściu przesyłek rejestrowanych; (2) imię i nazwisko listonosza dokonującego awizacji korespondencji. Zdaniem Fundacji wyklucza to możliwość uznania, że doszło do skutecznego doręczenia skarżonego postanowienia w tzw. trybie doręczenia zastępczego (per awizo).

Fundacja podniosła, że skrzynki pocztowe znajdujące się pod adresem siedziby rejestrowej nie są utrzymywane w stanie umożliwiającym pozostawienie tam zawiadomienia o korespondencji i odbiór zawiadomień przez adresata. Na potwierdzenie czego przedłożyła serwis fotograficzny. Skarżąca wskazała, że skrzynka nr 5 jest permanentnie nie zamykana przez osoby doręczające korespondencję, korespondencja jest niejako "mieszana" wraz z różnego rodzaju materiałami charakterze reklamowym / marketingowym doręczanymi równolegle z przesyłkami przez pracowników Poczty Polskiej jak również przez osoby trzecie działające na zlecenie innych podmiotów.

Nadto wskazała, że prezes skarżącej przebywał - w ramach wykonywania obowiązków statutowych Fundacji - poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium Republiki Ukrainy w ramach misji humanitarnej mającej na celu łagodzenie po stronie ludności cywilnej (w szczególności dzieci) skutków konfliktu zbrojnego toczonego na terenie Republiki Ukrainy.

Skarżąca podniosła, że Naczelnik nie zastosował art.15 zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2021 r poz. 20958 ze zm. – dalej: "u.s.covid"). W tym kontekście Fundacja zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 9 k.p.a.

Dalszą część swojego pisemnego wystąpienia Fundacja poświęciła na argumentację zmierzającą do podważenia poprawności postanowienia organu egzekucyjnego oraz poprzedzającego go postępowania.

Dyrektor postanowieniem z 24 listopada 2023 r. odmówił wnioskodawczyni przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika z 18 maja 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia DIAS przywołał m.in. art. 58 § 1 k.p.a. oraz powstałe na jego tle orzecznictwo wskazując, że brak winy w uchybieniu terminu stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy.

DIAS nie uwzględnił braku przekierowania korespondencji na adres wskazany w żądaniu dosyłania nr [...], jak również stanu skrzynek pocztowych jako powodów dla pozytywnego rozpoznania złożonego żądania. Wskazał, że w siedzibie organu egzekucyjnego Fundacja nie złożyła żadnego dokumentu, z którego wynikałby inny adres, na który miałaby być kierowana korespondencja. Wskazał, że do zażalenia nie dołączono dokumentu potwierdzającego dyspozycję o przekierowywanie korespondencji, do czego Skarżąca nawiązała we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Fundacja nie złożyła żadnej reklamacji do Poczty Polskiej w sprawie braku doręczenia przesyłki pocztowej rejestrowanej zawierającej postanowienie Naczelnika. Dyrektor zaznaczył, że zdjęcie otwartej skrzynki pocztowej nie może stanowić przesłanki do przywrócenia terminu procesowego.

Dyrektor wyjaśnił, że dowód doręczenia spornej przesyłki zawierał adnotacje o zawiadomieniach (awizo) o przesyłce, które zostały umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej. Organ odwoławczy ocenił dowód doręczenia jako kompletny i wiarygodny powołując się przy tym na to, że w świetle art. 76 § 1 k.p.a. stanowi on dokument urzędowy korzystający ze zwiększonej mocy dowodowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 15zzzzzn2 u.s.covid Dyrektor wskazał, że przepis ten "nie obowiązuje" w sprawie, gdyż Minister Zdrowia podjął decyzję o zniesieniu z dniem 15 maja 2022 r. stanu epidemii, obowiązującego w Polsce od 20 marca 2020 r., i zastąpił go stanem zagrożenia epidemicznego od 16 maja 2022 r. Wobec czego od 16 maja 2022 r. na organie nie ciążył już obowiązek określony powołanym przez Fundację przepisem obowiązującym w stanie epidemii.

Organ odwoławczy stwierdził, że Fundacja nie dochowała należytej staranności dla dokonania skutecznej czynności złożenia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego i nie uprawdopodobniła przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu.

Fundacja pismem z 5 stycznia 2024 r. wniosła skargę własną na postanowienie Dyrektora zaskarżając je w całości. Strona zarzuciła, że postanowienie DIAS wydane zostało z "rażącym naruszeniem":

art. 59 § 2 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. sprowadzającym się w praktyce do:

a) oddalenia wniosku o przywrócenie terminu wyłącznie w oparciu o "awizo korespondencji" kierowanej do skarżącej, z całkowitym pominięciem argumentacji dotyczącej wadliwości awizowania korespondencji i jej sprzeczności z przepisami prawa szczegółowo wskazywanymi w treści wniosku o przywrócenie terminu;

b) pominięcia dowodów wnioskowanych przez skarżącą, w szczególności dowodów z osobowych źródeł dowodowych , tj. świadków M.B. i M.R., wnioskowanych w treści wniosku o przywrócenie terminu;

c) uznania, że przywrócenie terminu do dokonania czynności wymaga "udowodnienia" podczas gdy literalne brzmienie art. 59 § 2 k.p.a. wskazuje – jako na przesłankę przywrócenia terminu do dokonania czynności- wyłącznie "uprawdopodobnienie" faktu braku winy;

2. art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2023 r. poz. 201 – dalej: "u.i.SARS") poprzez jego niezastosowanie;

3. art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 89 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy wbrew wnioskowi skarżącej.

Wobec powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o:

1) zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika z 18 maja 2023 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie Dyrektorowi wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika celem ponownego rozpoznania tego wniosku;

2) przyznanie skarżącej kosztów postępowania wywołanego skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Uzasadniając skargę wskazano, że Dyrektor przy wydaniu zaskarżonego postanowienia nie zrealizował wszystkich wnioskowanych dowodów, w tym nie przeprowadził dowodów z osobowych źródeł dowodowych. Organ wydał zaskarżone postanowienie z całkowitym pominięciem szczegółowej argumentacji powołanej przez Fundację w zażaleniu wskazującej na brak skutecznego doręczenia skarżącej korespondencji w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Skarżąca w tym miejscu nawiązała do zgłaszanych przez nią zastrzeżeń odnośnie poprawności dokumentu potwierdzenia odbioru przesyłki, oraz znaczenia dla skuteczności doręczenia złożenia przez nią żądania dosyłania przesyłek na adres inny niż adres siedziby.

Skarżąca zarzucając organowi naruszenie art. 98 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 wskazała, że przepis ten wykluczał przyjęcie tzw. fikcji doręczenia, o której mowa w art. 44 k.p.a. w odniesieniu do przesyłek, których termin odbioru przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga wniesiona została na postanowienie, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – zwana dalej: "p.p.s.a."). W związku z powyższym podlega ona rozpoznaniu, w ramach sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej.

Istota sporu pomiędzy Skarżącą a organem administracji sprowadza się do tego, czy zgłaszane przez Skarżącą okoliczności związane m.in. z przebiegiem doręczenia oraz organizacją odbioru korespondencji uzasadniały przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 18 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ administracji, jeżeli przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Zastosowanie przepisów odesłania ograniczone jest do kwestii, które nie zostały unormowane w u.p.e.a., co wynika ze zwrotu "jeżeli przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej". Powołany przepis odsyłający powoduje, że do administracyjnego postępowania egzekucyjnego przenikają nie tylko regulacje szczegółowe k.p.a., ale przede wszystkim zamieszczone w nim zasady ogólne. Do zagadnień nie unormowanych w ustawie egzekucyjnej należą m.in. procedura doręczenia pism. Art. 17c u.p.e.a. zawiera bowiem ogólne "kierunkowe" wskazania, co do dróg doręczeń pism w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto przepis ten adresowany jest wyłącznie do organu egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 17 § 1 zdanie trzecie u.p.e.a. - zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.

Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. termin należy przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Równocześnie należy dopełnić czynności, dla której był określony termin – art. 58 § 2 Kpa. Przywrócenie terminu może zatem nastąpić jeżeli łącznie spełnione zostały poniższe przesłanki:

1. strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu,

2. wniosek złożony został nie później niż 7 dni od ustania przyczyny wskazanej jako powód uchybienia terminowi,

3. wraz z wnioskiem dopełniono czynności dla której termin został ustanowiony,

4. strona uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło bez jej winy.

Organ administracji rozstrzygając o przywróceniu terminu powinien zbadać i wypowiedzieć się odnośnie wymienionych wyżej węzłowych okoliczności. Zagadnienia oznaczone nr 1-3 mają charakter formalny. Sprowadzają się do stwierdzenia, czy strona złożyła wniosek, czy uczyniła to zachowaniem 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia terminu, czy dopełniono czynności o której przywrócenie zwraca się strona. Po uzyskaniu pozytywnej odpowiedzi na te pytania organ przejść może do kwestii uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu.

W zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru nie odniósł się wprost do zachowania przez stronę warunków dla skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu z art. 58 § 2 zdanie pierwsze k.p.a. Nie wskazał, jaką okoliczność uznał za stanowiącą przyczyny uchybienia terminowi, kiedy ustała i czy strona wniosła wniosek w ciągu siedmiu dni od dnia jej ustania.

Osobną kwestią jest ocena skuteczności doręczenia przesyłki zawierającej skarżony akt, co ma kluczowe znaczenie dla wskazania początkowego i końcowego momentu terminu, któremu uchybiła strona. Jest to okoliczność o charakterze obiektywnym. Ustalenia w tym zakresie nastąpić powinny w ramach postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu, a to wobec kategorycznego brzmienia art. 134 k.p.a. Sąd wyjaśnia, że nie istnieją przeszkody prawne dla równoległego wydania postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia oraz wydania postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu.

Przywrócenie terminu procesowego objętego regulacją art. 58 k.p.a. wymaga uprawdopodobnienia przez stronę, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy oraz dopełnienia czynności dla której termin był ustanowiony. Za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia z 2 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 605/20 wskazać przychodzi, że: "Uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie może ograniczać się jedynie do niczym nie popartych, samych twierdzeń strony. Dokonując oceny zawinienia strony w uchybieniu terminowi należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu należy oceniać w kategoriach zachowania reguł starannego działania, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy." (powołane orzeczenia dostępne poprzez Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie wskazuje się, że dla uprawdopodobnienia braku winy, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., wymagane jest, aby zaistniała przeszkoda nie była możliwa do przezwyciężenia. Tylko w sytuacji, gdy strona dołożyła wszelkiej staranności i dbałości o swoje interesy, a niedopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, w danych warunkach nie do przezwyciężenia, można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Dopuszczenie się przez stronę chociażby lekkiego niedbalstwa, wyklucza możliwość przywrócenia terminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 3835/21, wyrok WSA w Gliwicach z 26 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 617/22).

W aspekcie procesowym inicjatywa oraz ciężar uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi spoczywa na wnioskodawcy. Organ administracji nie ma obowiązku poszukiwania argumentacji potwierdzającej brak winy w uchybieniu przez stronę terminowi. Strona powinna zaoferować albo pozostawać w gotowości do zaoferowania organowi administracji dowodów pozwalających na uznanie za uprawdopodobnione okoliczności z jakich o braku winy w uchybieniu terminowi. Nie jest przy tym wystarczające gołosłowne powoływanie się na zdarzenia bądź względy mające świadczyć o braku zawinienia w uchybieniu terminu.

Powyższe nie oznacza, że organ administracji rozstrzygając o przywróceniu terminu może pozostawać całkowicie bierny. W szczególności organ może podjąć czynności dla zweryfikowania okoliczności zgłaszanych przez stronę dla poparcia wniosku o przywrócenie terminu. Organ administracji powinien mieć na uwadze wiążący charakter wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. dyrektywy prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Organ administracji powinien umożliwić stronie zrealizowanie jej uprawnień procesowych. Jeżeli wnioskodawca powołuje się na dokument, który został wymieniony jako załącznik do wniosku o przywrócenie terminu jednak faktycznie nie został do niego dołączony, to prawidłowa reakcja organu powinna polegać na wezwaniu strony do jego przedłożenia, pod rygorem pominięcia przy rozpoznaniu wniosku wywodzonych z tego dokumentu okoliczności. Uwaga ta dotyczy jednak dokumentów, które mogą mieć znaczenie dla ustalenia przesłanek przywrócenia terminu. Jeżeli zatem okoliczność jaka miałaby zostać uprawdopodobniona dokumentem powoływanym przez stronę nie miałby znaczenia dla rozstrzygania o przywrócenia terminu, to wówczas bezzasadne będzie wzywanie do jego przedłożenia.

Nawiązując do zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić przychodzi, że występowanie przesłanek przywrócenia terminu nie wymaga udowodnienia. Ustawodawca w art. 58 § 1 k.p.a. wskazał na potrzebę uprawdopodobnienia, czyli stanu gdy jakaś okoliczność faktyczna jest wysoce prawdopodobna, chociaż niekoniecznie pewna (wykazana ponad wszelką wątpliwość). Postępowanie wyjaśniające w tym przypadku ma charakter uproszczony i zawężony do badania kryteriów przywrócenia terminu. Czynności wyjaśniające dokonywane na potrzeby zastosowania art. 58 k.p.a., z istoty rzeczy nie powinny równać się swoją intensywnością głównemu postępowaniu rozpoznawczemu. Nie bez znaczenia jest wynikający z art. 12 § 1 k.p.a. nakaz sprawnego prowadzenia postepowania.

Powyższe nie pozostaje bez wpływu na dobór środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.), przy badaniu warunków do przywrócenia terminu. Skorzystanie z zeznań świadków przy badaniu warunków do przywrócenia terminu nie jest wykluczone, ale stosowane powinno być w ostateczności (ultima ratio). Zeznania świadków mogą być zastąpione np. złożeniem przez nich pisemnego oświadczenia, albo ustaleniem istotnych okoliczności faktycznych innymi sposobami np. dokumentami. W tym kontekście nieuzasadnione było oczekiwanie przez stronę, że organ administracji przeprowadzi rozprawę administracyjną (art. 89 i następne k.p.a.). Postępowanie administracyjne ma charakter gabinetowo-inkwizycyjny, co zwykle korzystnie wpływa na jego tempo. Postępowanie to odbywa się z reguły bez rozprawy. Sens przeprowadzenia rozprawy administracyjnej pojawia się bowiem wówczas, gdy w sprawie gdzie występują strony o sprzecznych interesach, lub jej przeprowadzanie podyktowane jest szczególnie skomplikowaną materią sprawy (art. 98 § 2 k.p.a.). Sąd występowania takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdził.

Fundacja na poparcie swojego wniosku podniosła, nie wywiązywanie się przez Pocztę Polską z dyspozycji dosyłania korespondencji, jako okoliczność mającą świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Skarżąca nie poparła dokumentem swoich twierdzeń o złożeniu stosownego żądania dosyłania w placówce pocztowej, pomimo że wymieniła takowy pośród załączników do pisma z 15 września 2023 r. Organ nadzoru rozpoznając wniosek strony nie wezwał strony do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej złożenie takiej dyspozycji oraz jej zakresu.

Okoliczność ta była istotna dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Ważne było wyjaśnienie, czy rzeczywiście obowiązkiem Poczty Polskiej jako operatora pocztowego było dosyłanie przesyłek rejestrowanych nadawanych w ramach postępowania administracyjnego. Należało zweryfikować, czy Poczta Polska zastrzegła, że usługa dosyłania nie obejmuje określonej kategorii przesyłek np. w postępowaniach sądowych i postępowaniach administracyjnych. Gdyby bowiem okazało się, że Strona została pouczona przez operatora pocztowego o tym, że dosyłanie przesyłek nie znajduje zastosowania do takiej korespondencji, to traciłaby na aktualności jej argumentacja w tym zakresie. Tok rozumowania strony skarżącej sprowadza się bowiem do twierdzenia, że z uwagi na złożenie dyspozycji dosyłania oczekiwała ona, że wszystkie przesyłki pocztowe, w tym również doręczane w postępowaniu administracyjnym, będą trafiać pod wskazany przez nią adres. Jeżeli Fundacja wiedziała albo powinna była wiedzieć, że nie mogła oczekiwać ze strony operatora takiego działania, to jej zachowanie polegające na nieodbieraniu korespondencji kierowanej na adres siedziby traktować należałoby, co najmniej jako niedbalstwo. Alternatywnie Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu powinien był zamieścić wyjaśnienia, z których jasno wynikałoby, że dyspozycja dosyłania przesyłek nie mogłaby obejmować pism doręczanych w badanym postępowaniu .

Nie budzi zastrzeżeń Sądu ocena znaczenia drugiej zgłaszanej przez Fundację okoliczności mającej świadczyć o braku winy, a mianowicie stanu skrzynek na korespondencję. Nieprawidłowości w tym zakresie miały wedle Skarżącej powodować "mieszanie" korespondencji z materiałami reklamowymi/marketingowymi. Trafnie zauważył Dyrektor, że załączone do wniosku fotografie nie pozwalają na przyjęcie, iż skrzynka na korespondencję przypisana do lokalu nr 5 jest uszkodzona, czy też pozostawała otwarta w okresie, w jakim nastąpić miało doręczenie. Brak jest również wskazania, że Fundacja interweniowała w tej sprawie, aby przeciwdziałać wskazywanym przez nią nieprawidłowościom w stanie skrzynek na korespondencję.

Zauważyć przy tym należy, że "mieszanie" się, korespondencji adresowanej z materiałami bezadresowymi nie stanowi zjawiska nadzwyczajnego, niecodziennego czy trudnego do przewidzenia. Elementem zwykłego funkcjonowania jednostek jest sprawdzanie wpływu, odbieranie i segregacja korespondencji. Przeoczenia w tym zakresie należy klasyfikować jako formę niedbalstwa, a to jak już objaśniono wcześniej nie może przemawiać, za uznaniem braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej.

Prawidłowo również organ nadzoru odniósł się do zarzutu naruszenia art. 15zzzzzn2 ust. 1 u.s.covid. Przepis ten stanowił, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

Zgodnie z ust. 3 tego przepisu w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienie terminu.

Z powołanego przepisu wprost wynika, że znajduje on zastosowanie do zdarzeń, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Natomiast stan epidemii został ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. i trwał do 16 maja 2022 r. w związku z jego odwołaniem na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r. poz. 1027). Postanowienie Naczelnika wydane zostało 18 maja 2023 r., a zatem ponad rok po ustaniu stanu epidemii. W przypadku uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia na to postanowienie nie mogła znaleźć zastosowania regulacja art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 u.s.covid.

Chybiony okazał się zarzut skargi dotyczący art. 98 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, zgodnie z którym nieodebranych pism podlegających doręczeniu za potwierdzeniem odbioru przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, których termin odbioru określony w zawiadomieniu o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, nie można uznać za doręczone w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz przed upływem 14 dni od dnia zniesienia tych stanów, nie znajdował zastosowania w sprawie.

Przepis art. 98 ust. 1 ww. ustawy wyklucza przyjęcie tzw. fikcji doręczenia, o której mowa w art. 44 k.p.a., w odniesieniu do przesyłek, których termin odbioru przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Wyjątki od tej reguły, w których możliwe było stosowanie (bez ww. ograniczeń) przepisów dotyczących tzw. fikcji doręczenia, wymienione zostały w ust. 2 tego przepisu. Stosownie do powołanego art. 98 ust. 2 pkt 4 lit. d) przepis art. 98 ust. 1 u.i.SARRS nie stosuje się do przesyłek wysyłanych do ani wysyłanych przez organ administracji publicznej. Przywołana jednostka redakcyjna art. 98 ust. 2 pkt 4 została dodana art. 5 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1423 ze zm.), z mocą obowiązującą od 20 sierpnia 2020 r.

Niewątpliwie przesyłka zawierająca postanowienie Naczelnika z 18 maja 2023 r. stanowiła przesyłkę, o której mowa w art. 98 ust. 2 pkt lit. d) u.i.SARS oraz została wysłana po 20 sierpnia 2020 r. Wbrew zarzutom skargi nie mogło dojść do naruszenia art. 98 ust. 1 tej ustawy, gdyż przepis ten nie miał zastosowania. Regulacja art. 98 ust. 1 u.i.SARS nie mogła stanowić przeszkody, dla uznania spornego pisma za doręczone.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 58 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na przedwczesnym uznaniu, że wnioskodawczyni w z związku z "żądaniem dosyłania korespondencji" nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu przedawnienia oraz brak przeprowadzenia i zamieszczenia w uzasadnieniu postanowienia wyczerpujących wyjaśnień, w tym zakresie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru uwzględni wskazania wynikające z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Organ nadzoru powinien wezwać stronę do przedłożenia dokumentów na jakie ta powołuje się dla wykazania braku winy w uchybieniu terminowi, pod rygorem ich pominięcia. Ewentualnie lub uzupełniająco organ nadzoru może poczynić samodzielnie ustalenia w zakresie istnienia i treści żądania dosyłania korespondencji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia jako wydanego z istotnym naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygając o kosztach Sąd na zasadzie art. 200 w zw. z art. 210 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. zasądził na rzecz strony skarżącej od organu tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 100 zł stanowiącą uiszczony wpis od skargi.