Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 468/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 235(1)
journal: Dz.U. 2023 poz 1465
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 225/23 w sprawie ze skargi P. w W. na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 22 marca 2023 r. nr DNS-HP.9020.2.1.2020.MP w przedmiocie choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. w W. na rzecz Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Wyrokiem z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 225/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P. w W. (strona skarżąca) na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (organ odwoławczy, organ II instancji, organ) z dnia 22 marca 2023 r. w przedmiocie choroby zawodowej.

II. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie w dniu 10 grudnia 2019 r. wydał decyzję o stwierdzeniu u P. C. (b. pracownik, uczestnik) choroby zawodowej. Od decyzji tej P. w W. złożył odwołanie. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 27 marca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie sygn. akt III SA/Lu 331/20 uchylił decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. stwierdził u b. pracownika chorobę zawodową wymienioną pod poz. 26 (choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa – borelioza) wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ I instancji ustalił m.in., że od dnia 6 listopada 2009 r. do chwili obecnej uczestnik prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na dokumentowaniu ujęć wód podziemnych oraz opracowywaniu dokumentacji geologiczno-inżynierskich wraz z pracami w terenie. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza była okresowo, wielokrotnie zawieszana. Uczestnik posiada również od 1999 r. gospodarstwo rolne o pow. 1,17 ha (obecnie są to tereny zalesione). W ramach prowadzonej działalności gospodarczej i gospodarstwa rolnego wykonywał prace związane z przebywaniem na polach, łąkach i terenach leśnych, podczas których występowało narażenie na pokłucie przez kleszcze. W okresie od 3 czerwca 2013 r. do 31 sierpnia 2017 r. uczestnik był zatrudniony w P. w W., w S. w L., gdzie początkowo pełnił obowiązki kierownika pracowni, następnie był kierownikiem pracowni, a od 1 lipca 2014 r. pracował jako główny specjalista. Do jego czynności zawodowych należała praca zarówno w biurze, jak i w terenie, gdzie wykonywał m.in. pomiary studni kopanych i wierconych, prowadził inwentaryzację źródeł, obserwację hydrogeologiczną i geologiczną na obszarach porośniętych trawą, zakrzewionych i zadrzewionych, a więc w środowisku żerowania kleszczy. Pracodawca w ocenie ryzyka zawodowego z dnia 15 marca 2016 r. dotyczącej pracy w terenie jako jedno z zagrożeń wskazał "kontakt z owadami m.in. kleszcze". Organ I instancji wyjaśnił, że sporządzona pierwsza karta oceny narażenia zawodowego została doprecyzowana i w konsekwencji ustalono, że w okresie od 1 czerwca 1985 r. do 2 września 1985 r., od 30 sierpnia 1986 r. do 16 kwietnia 2002 r., od 5 maja 2003 r. do 30 września 2004 r. oraz od 6 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2017 r. występowało narażenie zawodowe P. C. na czynniki biologiczne - krętki Borrelia burgdorferi przenoszone przez kleszcze. Następnie organ I instancji wskazał, że W. w R., będący jednostką orzeczniczą I stopnia, w wyniku przeprowadzonego wywiadu z uczestnikiem ustalił, iż podczas zatrudnienia w P. w W. został on ukąszony przez kleszcza w okolice lewego ramienia, zmian skórnych rumieniowych nie obserwowano, natomiast pajęczak został usunięty przez uczestnika samodzielnie. Uczestnik zgłosił się do Poradni Chirurgicznej, gdzie na własną prośbę miał przepisaną antybiotykoterapię. W październiku 2016 r. pojawiły się bóle stawów obu nadgarstków, poranna sztywność z drętwieniem rąk, wypadanie przedmiotów z rąk, bóle lewego stawu barkowego i lewego stawu kolanowego, bóle kręgosłupa i osłabienie. W grudniu 2016 r. uczestnik zgłosił się do lekarza rodzinnego, a w styczniu 2017 r. wykonano badania laboratoryjne w kierunku boreliozy, uzyskując dodatni wynik Western-blot w obu klasach przeciwciał, w ważnych diagnostycznie antygenach. Kolejne badania serologiczne wykazały takie same wyniki zarówno w testach przesiewowych, jak i w testach potwierdzenia. Przeprowadzone postępowanie diagnostyczno-orzecznicze w jednostce orzeczniczej I stopnia obejmowało badania laboratoryjne z uwzględnieniem poziomu przeciwciał przeciwko Borrelii burgdorferi w klasie IgM i IgG metodą CLIA i Western-blot, EKG, konsultacje specjalisty neurologa, ortopedy i specjalisty chorób zakaźnych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie podał, że u P.C. obserwowano cechy infekcji wywołanej przez krętki Borrelii. Dodatnie były również wykładniki serologiczne, potwierdzające zakażenie w przeprowadzonych badaniach laboratoryjnych. Reasumując, W. w R., na podstawie całości zgromadzonej dokumentacji wydał orzeczenie lekarskie nr 78/2019 z dnia 29 października 2019 r., w którym rozpoznał u uczestnika chorobę zawodową pod postacią boreliozy. Ponadto organ I instancji wskazał, że uczestnik w toku postępowania podał, że do ukąszenia przez kleszcza doszło w czasie zatrudnienia w P. w W., w trakcie wykonywania prac terenowych z początkiem lipca 2016 r. Zgodnie z zestawieniem delegacji przedstawionym przez skarżącego, uczestnik w dniach 5 i 6 lipca 2016 r. przebywał na delegacji, wykonując zadania związane z weryfikacją ujęć wodociągowych w miejscowości Z.. Uwagi zawarte w zestawieniu wskazują, że była to praca terenowa. W dniu 7 lipca 2016 r. uczestnik zgłosił się do Poradni Chirurgicznej w C. Sp. z o.o. w L. z powodu ukąszenia przez kleszcza. W. w R. zwrócił uwagę, że w udostępnionych kartach 18 czerwca 2016 r. i 17 maja 2017 r. brak jest części dotyczącej badania podmiotowego, zawierającego informacje o aktualnie zgłaszanych skargach badanego, przebytych chorobach i ich leczeniu, urazach, chorobach przewlekłych, zabiegach operacyjnych, leczeniu w poradniach specjalistycznych oraz wywiadu rodzinnego, informacji o nałogach. Standardowa karta badania profilaktycznego w badaniu podmiotowym zawiera pozycję dotyczącą chorób zakaźnych i pasożytniczych, w tej pozycji umieszcza się informacje np. o przebytej boreliozie, jej leczeniu oraz innych schorzeniach zakaźnych. Badanie podmiotowe stanowi integralną część każdorazowo prowadzonego badania profilaktycznego, niezależnie od tego, czy jest to badanie wstępne, okresowe, czy kontrolne. Badanie podmiotowe uwzględnia zmiany, jakie nastąpiły od poprzedniego badania, aktualnie zgłaszane problemy zdrowotne. W związku z powyższym, jednostka orzecznicza I stopnia wyjaśniała, że nie może odnieść się do kwestii, czy uczestnik sygnalizował objawy choroby, później kwalifikowane przez niego jako skutek ukąszenia przez kleszcza, ponieważ zostało pominięte badanie podmiotowe w karcie badania profilaktycznego (brak takowej rubryki w druku karty badania profilaktycznego) zarówno w badaniu wstępnym jak i okresowym. W. wyjaśniał, że w Poradni Chorób Zakaźnych rozpoznano u uczestnika chorobę z Lyme, prowadzono antybiotykoterapię doustną, terapię pozajelitową. Lekarz specjalista w dziedzinie chorób zakaźnych po wykonaniu diagnostyki różnicowej (wykluczeniu innych układowych schorzeń układu ruchu) i prowadzonej terapii antybiotykiem rozpoznał u uczestnika boreliozę stawową oporną na antybiotykoterapię. Organ I instancji podał również, że rolą organów inspekcji sanitarnej rozstrzygających o rozpoznaniu choroby zawodowej nie jest ustalenie, w którym konkretnie zakładzie pracy doszło do ukąszenia przez kleszcza i powstania schorzenia mającego związek z narażeniem zawodowym, a jedynie ustalenie, w których zakładach pracy istniało narażenie zawodowe, mogące z wysokim prawdopodobieństwem stanowić przyczynę rozwoju analizowanej jednostki chorobowej u pracownika. Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, że nie kwestionuje okoliczności posiadania przez uczestnika lasu, jednak nie jest to jednak okoliczność wystarczająca dla uznania wysokiego prawdopodobieństwa pozazawodowej etiologii schorzenia, zwłaszcza przy uwzględnieniu pozostałych istotnych okoliczności faktycznych. W ocenie organu I instancji niebudzące wątpliwości, potwierdzone narażenie zawodowe uczestnika na ukąszenia przez kleszcze, w powiązaniu z potwierdzonym w dokumentacji medycznej faktem ukąszenia przez kleszcza, bezpośrednio po wykonaniu obowiązków zawodowych w terenie na podstawie delegacji pracodawcy, pozwala z wysokim prawdopodobieństwem uznać związek przyczynowo-skutkowy między rozpoznanym schorzeniem, a wykonywaną pracą zawodową.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 22 marca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji wskazał, że w ramach postępowania odwoławczego zwrócono się do W. w R. o dodatkowe doprecyzowanie wydanych w sprawie opinii uzupełniających. W ocenie organu II instancji w aktach postępowania, jak i w decyzji organu I instancji znajdują się dokumenty i informacje, które świadczą o zastosowaniu się organu administracyjnego do zaleceń Sądu, a w konsekwencji nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a. Organ II instancji wskazał, że dokumentacja medyczna oraz informacje, dotyczące przebiegu zatrudnienia uczestnika wykazują z dużym prawdopodobieństwem, że do rozwoju choroby przyczyniła się okoliczność ukłucia przez kleszcza podczas wykonywania obowiązków służbowych w terenie w okresie od 5 do 6 lipca 2016 r. Ponadto w uzupełnionej karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 30 lipca 2021 r. zostały w pkt 15 wykazane okresy narażenia zawodowego na ukłucie przez kleszcze i związaną z tym możliwość zakażenia krętkiem Borelii, co w odniesieniu do opinii wydanych przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą, zajmującą się stroną medyczną rozpoznanego schorzenia i jej związkiem z wykonywaną pracą zostało rozpatrzone i stwierdzone. Wskazano, że dla rozpoznania choroby zawodowej analizie podlegają warunki pracy pracownika. Przy ustaleniu, że w środowisku pracy istnieje ekspozycja na narażenie, należy przyjąć wysokie prawdopodobieństwo zawodowego pochodzenia choroby. Zatem istnienie narażenia zawodowego w środowisku pracy stwarza domniemanie związku między wykonywaną pracą a stwierdzoną chorobą zawodową. Dla takiego orzeczenia nie ma znaczenia potencjalne występowanie czynników narażenia poza miejscem pracy, choćby narażenie w poprzednich miejscach pracy. Tego rodzaju okoliczności mogą stać się przyczyną odmowy orzeczenia choroby zawodowej, ale tylko w przypadku, gdy w postępowaniu zostanie wykazane, że choroba zawodowa wystąpiła niezależnie od przyczyn narażenia stwierdzonych w środowisku pracy. Dowód co do takich okoliczności nie ciąży na organie, który prowadzi postępowanie o stwierdzenie choroby zawodowej, co oznacza, że wystarczającym zakresem postępowania wyjaśniającego w takim postępowaniu jest ustalenie okoliczności stanowiących prawdopodobieństwo pojawienia się choroby, a nie jest nim objęte ustalanie konkretnego miejsca, czasu i przyczyny narażenia, która spowodowała chorobę. Organ II instancji podkreślił, że decydujące o rozpoznaniu choroby zawodowej są badania przeprowadzone w jednostkach do tego uprawnionych - w niniejszej sprawie w W. w R. tj. jednostce orzeczniczej I stopnia. Jeżeli podczas procesu diagnostycznego, jednostka orzecznicza I stopnia w sposób bezsporny, rozpoznaje schorzenie znajdujące się w wykazie chorób zawodowych (borelioza) i orzeka chorobę zawodową, organ inspekcji sanitarnej nie podważa przeprowadzonych w wiarygodny sposób badań lekarskich. Na podstawie regulacji prawnej zawartej w § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia, inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu lub o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, opierając się na orzeczeniu lekarskim wydanym przez uprawnionego lekarza oraz postępowaniu epidemiologicznym (karcie oceny narażenia zawodowego). W związku z powyższym – w ocenie organu II instancji decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie jest prawidłowa pod względem merytorycznym i oparta została na właściwych podstawach prawnych.

Na ww. decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.

III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, wskazał, że wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 331/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 27 marca 2020 r. oraz decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2019 r. w przedmiocie choroby zawodowe. Sąd I instancji oceniając zaskarżoną decyzję uznał, że ocena prawna i zalecenia zawarte w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zostały przez organy administracyjne wypełnione. WSA wskazał, że kwestionowanie przez skarżącego faktu ukąszenia uczestnika przez kleszcza w dniu 6 lipca 2016 r. ("rzekome ukąszenie przez kleszcza na początku lipca 2016 r.") stoi w sprzeczności z materiałem dowodowym, z którego w ocenie Sądu wprost wynika, że do takiego ukąszenia w konkretnym dniu doszło. Trudno bowiem zakwestionować racjonalność działania uczestnika, który po ukąszeniu przez kleszcza udał się najszybciej jak to było możliwe do placówki medycznej. Dodatkowo w dokumentacji medycznej z tego dnia lekarz wyraźnie wskazał, że wystąpiło zaczerwienienie i niewielki obrzęk w miejscu po ukąszeniu kleszcza. Dlatego też fakt ukąszenia przez kleszcza został udowodniony i trudno z tym polemizować. Zdaniem Sądu I instancji, zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawy do poczynienia przez organy ustaleń, które uprzednio zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zakwestionowane. WSA wskazał, że nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten ustanawia jedną z podstawowych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, czyli zasadę prawdy obiektywnej. Jej rozwinięciem jest art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie natomiast do treści art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze oraz odzwierciedlenia zebranego materiału dowodowego w uzasadnieniu faktycznym decyzji. W ocenie Sądu I instancji, organy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, jak również uwzględniając wyjaśnienia lekarza orzecznika zasadnie oceniły, że w przypadku uczestnika mamy do czynienia z chorobą zawodową w postaci boreliozy. Jednocześnie skarżący nie wskazuje konkretnych nieścisłości czy braków w materiale dowodowym, ktore przemawiałyby za uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi, lekarz orzecznik potwierdził postawioną uprzednio przez lekarza specjalistę chorób zakaźnych boreliozę. W związku z tym twierdzenia skarżącego, że zakażenie się bakterią Borrelia burgdorferi nie jest jednoznaczne z byciem chorym na boreliozę – w przypadku uczestnika – nie znajduje żadnego uzasadnienia. WSA podniósł, że zarzuty naruszenia prawa materialnego ocenić należy jako niezasadne. Za chorobę zawodową zgodnie z dyspozycją art. 235(1) Kodeksu pracy uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235(2) Kodeksu pracy). Oznacza to, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą (jej rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania). Stwierdzenie choroby zawodowej wymaga wystąpienia łącznie dwóch przesłanek: po pierwsze – choroba została wymieniona w wykazie chorób zawodowych, po drugie – choroba została spowodowana (z pewnością lub z wysokim prawdopodobieństwem) działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem jej wykonywania. Reasumując Sąd I instancji podkreślił, że okoliczność ukąszenia uczestnika przez kleszcza w dniu 6 lipca 2016 r. podczas wykonywania pracy zawodowej u skarżącego oraz późniejsze zdiagnozowanie u pracownika boreliozy, a także bezspornie wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym przesądzają, że do powstania choroby zawodowej doszło właśnie w warunkach określonych w art. 235(1) Kodeksu pracy. Okoliczności tej nie zmienia podnoszony przez skarżącego fakt zarówno prowadzenia własnej działalności gospodarczej przez pracownika oraz posiadania lasu. Z materiału dowodowego wynika, że w okresie udokumentowanego ukąszenia uczestnika przez kleszcza, jego działalność gospodarcza pozostawała zawieszona (od 1 czerwca do 6 grudnia 2016 r. – k. 336), natomiast fakt posiadania lasu i wykonywania w nim prac, a w konsekwencji narażenia na ukąszenia, nie wpływa na prawidłowość ustaleń, że do ukąszenia przez kleszcza doszło w dniu 6 lipca 2016 r. podczas prac terenowych, wykonywanych na rzecz skarżącego.

IV. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła strona skarżąca, zaskarżając go w całości oraz zarzucając mu naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 235(1) Kodeksu pracy (k.p.), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd, że:

- okoliczność ukąszenia uczestnika przez kleszcza w dniu 6 lipca 2016 r. podczas wykonywania pracy zawodowej u skarżącego oraz późniejsze zdiagnozowanie u pracownika boreliozy, a także bezspornie wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym przesądzają, że do powstania choroby zawodowej doszło w warunkach określonych w art. 235(1) k.p.,

- okoliczności tej nie zmienia podnoszony przez skarżącego fakt zarówno prowadzenia własnej działalności gospodarczej przez pracownika oraz posiadania lasu, bowiem z materiału dowodowego wynika, że w okresie udokumentowanego ukąszenia uczestnika przez kleszcza, jego działalność gospodarcza pozostawała zawieszona (od 1 czerwca do 6 grudnia 2016 r).,

- fakt posiadania lasu i wykonywania w nim prac, a w konsekwencji narażenia na ukąszenia, nie wpływa na prawidłowość ustaleń, że do ukąszenia przez kleszcza doszło w dniu 6 lipca 2016 r. podczas prac terenowych, wykonywanych na rzecz skarżącego,

podczas gdy w niniejszej sprawie nie można mówić ani o spełnieniu przesłanki bezsporności spowodowania choroby zawodowej, o której mowa w art. 235(1) k.p., ani o spełnieniu przesłanki spowodowania choroby zawodowej z wysokim prawdopodobieństwem, istnienie narażenia zawodowego w środowisku pracy mające stwarzać domniemanie związku między wykonywaną pracą a stwierdzoną chorobą zawodową podlega obaleniu przeciwdowodem, przeciwdowody mające na celu obalenie tego domniemania zostały wielokrotnie przedstawione przez skarżącego, a zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie musi oznaczać bezczynności przedsiębiorcy w sytuacji, gdy art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców zawiera katalog dozwolonych działań przedsiębiorcy w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności nie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, w ten sposób że oceniając zaskarżoną decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (Organ) z dnia 22 marca 2023 r. (Decyzja), utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (Organ I instancji) z dnia 29 lipca 2022 r. nr 19/2022 (Decyzja I instancji), stwierdzającą chorobę zawodową, choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa - borelioza u byłego pracownika, Sąd uznał, że:

- ocena prawna i zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 listopada 2020 r. (Wyrok z dnia 4 listopada 2020 r.) zostały przez organy administracyjne wypełnione,

- z materiału dowodowego wprost wynika, że do ukąszenia uczestnika przez kleszcza doszło w konkretnym dniu, tj. w dniu 6 lipca 2016 r.,

- fakt ukąszenia uczestnika przez kleszcza w dniu 6 lipca 2016 r. został udowodniony i trudno z tym polemizować, ponieważ nie ma żadnych przesłanek, aby podważać autentyczność dokumentacji medycznej z tego dnia, jak też prawdziwość poczynionych przez lekarza obserwacji,

podczas gdy wbrew zawartym w Wyroku z dnia 4 listopada 2020 r. wskazaniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie:

1) pomimo podjętych przez Organ I instancji i Organ czynności mających na celu uzupełnienie materiału dowodowego, nadal nie można uznać, że orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie (WOMP) zostało udokumentowane i uzasadnione w sposób pełny;

2) w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym w WOMP pomimo obserwowania u uczestnika cech infekcji wywołanej krętkami Borrelii, nie wymieniono rodzaju obserwowanych w tym postępowaniu cech infekcji;

3) pomimo wskazania przez Sąd w Wyroku z dnia 4 listopada 2020 r. podstawy prawnej umożliwiającej Organowi I instancji i Organowi uzupełnienie materiału dowodowego do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, tj. § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Rozporządzenie), zgodnie z którym jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału, Organ I instancji i Organ nie skorzystali wyczerpująco z przysługujących mu w tym względzie uprawnień, zwłaszcza odnośnie uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

4) pomimo faktu licznych zwolnień lekarskich uczestnika w okresie poprzedzającym lipiec 2016 r., w tym 76 dni na zwolnieniu lekarskim w roku 2015, WOMP uznał, że dokumentacja medyczna z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miała znaczenia dla sprawy, nie wyjaśniając, dlaczego tak uważa; kwestia powodów tych licznych zwolnień może mieć istotne dla sprawy znaczenie, tym bardziej, że z informacji pochodzących od kierownik Pracowni Skarżącego w L. wynika, że skargi uczestnika na stan zdrowia, w szczególności na różne dolegliwości stawowe i kręgosłupowe, zaczęły się od początku jego zatrudnienia przez Skarżącego, a z wyjaśnień WOMP wynika, że w Poradni Chorób Zakaźnych rozpoznano u uczestnika boreliozę stawową oporną na antybiotykoterapię, co skarżący podnosił w szczególności w odwołaniu z dnia 18 sierpnia 2022 r. od decyzji nr 19/2022 o stwierdzeniu choroby zawodowej z dnia 29 lipca 2022 r. wydanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (Odwołanie);

5) WOMP nie wyjaśnił wątpliwości związanych z dokumentacją medyczną, pozwalającą uznać ukłucie przez kleszcza podczas wykonywania przez uczestnika obowiązków służbowych w ramach delegacji w dniach 5 i 6 lipca 2016 r. za zdarzenie rzeczywiście mające miejsce, w tym niejasności, dlaczego uczestnik zgłosił się z tym przypadkiem do poradni chirurgicznej, o czym mowa jest w decyzji nr 13/2019 o stwierdzeniu choroby zawodowej z dnia 10 grudnia 2019 r. wydanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, co budzi wątpliwości w świetle informacji zawartej w tej decyzji, że uczestnik wcześniej usunął sobie pajęczaka, w miejscu ukłucia nie występował charakterystyczny rumień, a lekarz z poradni chirurgicznej nie skierował uczestnika na konsultację do odpowiedniego specjalisty - lekarza chorób zakaźnych;

6) WOMP nie wyjaśnił wystarczająco wątpliwości, czy uczestnik jest tylko zakażony krętkami Borrelii, czy również jest chory na boreliozę nie wskazując, jakie konkretnie objawy kliniczne świadczą o zachorowaniu, a także nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny, czy do zakażenia uczestnika nie mogło dojść przed lipcem 2016 r., czyli w okolicznościach innych niż związanych z pracą na rzecz skarżącego;

3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w z art. 75 § 1 w zw. z art 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie przez Sąd, że:

- organy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, jak również uwzględniając wyjaśnienia lekarza orzecznika zasadnie oceniły, że w przypadku uczestnika mamy do czynienia z chorobą zawodową w postaci boreliozy,

- skarżący nie wskazuje konkretnie, jakie nieścisłości czy braki w materiale dowodowym przemawiałyby za uchyleniem zaskarżonej Decyzji,

- wbrew zarzutom lekarz orzecznik potwierdził postawioną uprzednio przez lekarza specjalistę chorób zakaźnych boreliozę,

- twierdzenia skarżącego, że zakażenie się bakterią Borrelia burgdorferi nie jest jednoznaczne z byciem chorym na boreliozę - w przypadku uczestnika - nie znajduje żadnego uzasadnienia,

podczas gdy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności nie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy, tj. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, a także o orzeczenie o kosztach postępowania. Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

V. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zarzutów kasacyjnych w odniesieniu do pełnego zakresu rozstrzygnięcia w związku z zaskarżeniem wyroku niższej instancji w całości.

Weryfikacja zasadności postawionych zarzutów wykazała, że wniesiona skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.

2. W pierwszej kolejności oddaleniu podlegał najpoważniejszy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji zasady związania oceną prawną wynikającą z prawomocnego wyroku dotyczącego tożsamej sprawy (art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.). Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie kontrolowany Sąd Wojewódzki – nie uwzględniając wytycznych wskazanych w wyroku WSA w Lublinie z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 331/20 – oddalił skargę, podczas gdy nie zostały wyjaśnione, zgodnie z powyższymi wytycznymi, istotne w sprawie okoliczności faktyczne.

Dokonując oceny zasadności ww. zarzutu, należało stwierdzić, że stanowisko zajęte w skardze kasacyjnej jest błędne, a podniesione zastrzeżenia co do sposobu wykonania wytycznych proceduralnych sformułowanych w ww. wyroku z dnia 4 listopada 2020 r. stanowią bezzasadną polemikę, wykraczającą poza zakres ocen i wskazań w nim wyrażonych.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 331/20, Sąd Wojewódzki, podważając prawidłowość postępowania wyjaśniającego przed organami administracji sanitarnej oraz zupełność orzeczenia lekarskiego nr 78/2019 z dnia 29 października 2019 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, stwierdził, że jednostka orzecznicza I stopnia – W. w R. (WOMP) nie wskazała szczegółowej dokumentacji medycznej oraz powiązanych z nią okresów, które były przedmiotem analizy w toku postępowania diagnostycznego w tej jednostce. W szczególności nie wskazano, czy twierdzenia b. pracownika o ukąszeniu przez kleszcza w trakcie wykonywania prac terenowych na zlecenie strony skarżącej jako pracodawcy oraz o wizycie lekarskiej w związku z tym zdarzeniem znajdują potwierdzenie w dokumentacji lekarskiej. Sąd Wojewódzki zwrócił ponadto uwagę na fakt, że w aktach postępowania administracyjnego znajdują się jedynie wyniki badań laboratoryjnych (k. 150-153) oraz zaświadczenie z Instytutu Medycyny Wsi (k. 183), natomiast brak jest innej dokumentacji medycznej pracownika, co – wobec jej niewskazania w orzeczeniu lekarskim – wpływa na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Podniesiono także niepełność orzeczenia lekarskiego w zakresie cech obserwowanych objawów infekcji wywołanej wniknięciem do organizmu bakterii Borrelia burgdorferi (poza wymienionymi bólami stawów w nadgarstkach i poranną sztywnością oraz drętwieniem rąk). Sąd I instancji wskazał także na konieczność odniesienia się do twierdzeń b. pracodawcy w zakresie oceny możliwości uznania chorób współistniejących u b. pracownika za przyczyny występujących u niego dolegliwości, oraz znaczenia absencji b. pracownika w 2015 r. (łącznie 92 dni). W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że konieczne jest wystąpienie do jednostki orzeczniczej I stopnia o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego, celem wyjaśnienia w sposób wszechstronny i przekonujący wyżej omówionych okoliczności. Ubocznie nakazano także wyjaśnić okresy prowadzenia, zawieszenia i wznowienia działalności gospodarczej prowadzonej przez b. pracownika, a także odnieść się do załączonych do skargi dowodów w postaci dokumentów oraz – ewentualnie – innych jeszcze dowodów zgłoszonych przez strony.

Zestawiając treść powyższych wskazań z uzupełnionymi ustaleniami faktycznymi skarżonego organu oraz oceną legalnościową Sądu Wojewódzkiego ponownie orzekającego w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazania te zostały zrealizowane w pełnym zakresie.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 7 lipca 2016 r. w toku badania fizykalnego lekarz stwierdził u b. pracownika w miejscu po usuniętym kleszczu zaczerwienienie i niewielki obrzęk (k. 373). Rana po ukąszeniu została przez lekarza oczyszczona, przepisano również stosowne środki lecznicze. Brak jest zatem wiarygodnych podstaw do kwestionowania faktu ukąszenia kleszczowego w dniu poprzedzającym badanie lekarskie (6 lipca 2016 r.), czego nie podważa błędne stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że do ukąszenia doszło w dniu 5 lipca 2016 r. Wiążące wytyczne zostały również wykonane w zakresie uzupełnienia orzeczenia lekarskiego nr 78/2019 WOMP z dnia 29 października 2019 r. W piśmie z dnia 16 marca 2022 r. WOMP wyjaśnił, że b. pracownik przedłożył dokumentację medyczną z placówek, w których uzyskiwał świadczenia w okresie od lipca 2012 r do kwietnia 2018 r. (k. 500). Z dokumentacji tej wynika, że przed dniem 5 lipca 2016 r. b. pracownik korzystał ze świadczeń medycznych w Poradni Lekarza Rodzinnego, Poradni Diabetologicznej oraz Poradni Ortopedycznej, natomiast po dniu 7 lipca 2016 r. korzystał także ze świadczeń w Poradniach Neurologicznej, Reumatologicznej oraz Chorób Zakaźnych. Brak jest zatem podstaw do wysuwania twierdzeń, że w okresie przed ukąszeniem kleszczowym ww. zgłaszał problemy zdrowotne związane z zaburzeniami neurologicznymi i reumatycznymi, na które zaczął się uskarżać, a następnie leczyć, po dniu 7 lipcu 2016 r. W piśmie WOMP z dnia 6 czerwca 2022 r. doprecyzowano również, że do dnia 1 marca 2017 r. w dokumentacji z Poradni Lekarza Rodzinnego brak jest wpisów dotyczących chorób zakaźnych i pasożytniczych, a także innej dostępnej dokumentacji medycznej dotyczącej wcześniejszych badań laboratoryjnych potwierdzających diagnostykę w kierunku boreliozy (k. 537). W kolejnym piśmie WOMP z dnia 9 stycznia 2023 r. (k. 622) uzupełniono powyższe wnioski. Realizując wytyczne z cyt. wyroku z dnia 4 listopada 2020 r., WOMP w piśmie z dnia 16 marca 2022 r., stanowiącym uzupełnienie orzeczenia lekarskiego nr 78/2019 z dnia 29 października 2019 r., niezależnie od szczegółowego wskazania dokumentacji medycznej będącej podstawą ustaleń i ocen medycznych, wyjaśnił, że podczas postępowania diagnostyczno-orzeczniczego nie obserwowano u b. pracownika w badaniu przedmiotowym rumienia wędrującego typowego dla wczesnej postaci boreliozy, natomiast zaobserwowano objawy ze strony układu ruchu, które mogą odpowiadać przewlekłemu zapaleniu stawów i struktur okołostawowych. Stwierdzono jednak wyraźnie, że brak rumienia wędrującego nie wyklucza ww. choroby, tym bardziej, że w październiku 2016 r. pojawiły się dolegliwości ze strony układu ruchu. W związku z powyższym w Poradni Chorób Zakaźnych poszerzono diagnostykę z uwagi na objawy ze strony układu ruchu w kierunku chorób reumatologicznych oraz skierowano pacjenta do Poradni Reumatologicznej. W dokumentacji medycznej z 2017 r. stwierdzono u b. pracownika obrzęk obu dłoni, natomiast przeprowadzona diagnostyka różnicowa w Poradni Reumatologicznej (sierpień 2017 r.) zakończyła się zaleceniem dalszego leczenia w Poradni Chorób Zakaźnych i Neurologicznej, gdyż badany "nie spełnia kryteriów określonej choroby układowej tkanki łącznej czy zapalenia stawów". W dokumentacji z Poradni Reumatologicznej znajduje się także zaświadczenie, w którym stwierdzono u ww. wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa, protruzje krążków międzykręgowych, z uciskiem na korzenie rdzeniowe, bóle głowy oraz boreliozę. W Poradni Chorób Zakaźnych prowadzono doustną antybiotykoterapię z uwagi na zgłaszane dolegliwości w zakresie układu ruchu oraz obrzęki rąk. Poszerzono wówczas diagnostykę o badanie przeciwciał VLsE/C6 (wskaźnik pozwalający monitorować skuteczność terapii antybiotykiem wynosił wówczas 161,51 Ru/ml - wynik pozytywny >32Ru/ml). Badany otrzymał zlecenie na kontynuację terapii dożylnej antybiotykiem (Biotrakson) przez okres 21 dni, a następnie włączono do leczenia Zinnat na okres 30 dni. Uzyskano minimalną poprawę i krótkotrwałe zmniejszenie subiektywnych dolegliwości. Przeciwciała przeciw VLsE/C6 ponownie oznaczono po roku i nadal wykazały one wysokie wartości. W zaświadczeniu lekarskim z dnia 14 grudnia 2018 r. wydanym przez lekarza specjalistę w dziedzinie chorób zakaźnych stwierdzono rozpoznanie: borelioza stawowa oporna na antybiotyki. Nie ulega zatem wątpliwości, że w sensie formalnym wiążące wytyczne wynikające z prawomocnego wyroku z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 331/20, również w tym zakresie zostały zrealizowane. Ponadto strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, że wnioski końcowe Sądu Wojewódzkiego, który wydał zaskarżony wyrok, na tle zagadnienia oceny wykonania wytycznych z poprzedniego wyroku są merytorycznie błędne. Dotyczy to także kwestii związanych z zakresem czasowym wykonywania działalności gospodarczej przez b. pracownika (jak wskazano w zaskarżonym wyroku, w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 6 grudnia 2016 r. działalność gospodarcza b. pracownika była zawieszona, natomiast sam fakt posiadania lasu i wykonywania w nim prac, nie wpływa na prawidłowość ustaleń co do ukąszenia kleszczowego w dniu 6 lipca 2016 r. podczas prac terenowych, wykonywanych na rzecz strony skarżącej kasacyjnie) oraz jego absencji chorobowej w 2015 r. (okoliczność przebywania na zwolnieniach lekarskich sama w sobie nie podważa ustaleń WOMP oraz skarżonego organu co do występowania u b. pracownika boreliozy).

3. Nie zasługiwały również na uwzględnienie poddane łącznej i końcowej ocenie zarzuty kasacyjne w zakresie naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 235(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (k.p.).

Zarzuty te sprowadzają się w pierwszej kolejności do zakwestionowania prawidłowości pozytywnej oceny legalności procesowej zaskarżonej decyzji oraz przyjętych przez skarżony organ ustaleń faktycznych co do występowania u b. pracownika choroby zakaźnej (boreliozy), istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznaną chorobą zawodową a świadczeniem pracy w warunkach narażenia zawodowego oraz zawodowej etiologii stwierdzonego schorzenia, a w dalszej kolejności – do próby podważenia pozytywnej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy w świetle art. 235(1) k.p.

Oddalając powyższe zarzuty kasacyjne, należało mieć przede wszystkim na względzie, że z definicji legalnej pojęcia choroby zawodowej (art. 235(1) k.p.) wynika logicznie konstrukcja domniemania związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie. Jeżeli do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że nawet w sytuacji, w której istnieją inne (także konkurencyjne) czynniki etiologiczne powstania choroby zawodowej, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia. Jest to domniemanie wzruszalne i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym (por. np. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., II OSK 7/05), z którego będzie wynikać, że źródłem powstania schorzenia są czynniki pozazawodowe (wyrok NSA z dnia 16 tycznia 2024 r., II GSK 583/23, LEX nr 3689285). Obalenie domniemania może jednak nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych (zob. wyrok NSA z dnia 16 tycznia 2024 r., II GSK 583/23, LEX nr 3689285; wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18, LEX nr 2799398; por. także np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18; wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., II OSK 1743/09; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 222/09). W takim wypadku konieczne jest uzyskanie kwalifikowanych ustaleń z zakresu specjalistycznej wiedzy medycznej, które z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem wykluczą możliwość powstania spornego schorzenia w wyniku działania narażenia zawodowego. Nawet jednak w takiej sytuacji organy orzekające w sprawach chorób zawodowych mają obowiązek rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na tle specjalistycznej oceny etiologicznej na korzyść pracownika (byłego pracownika), który był zatrudniony w warunkach narażających na zachorowanie (por. np. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA/1982/1/33; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18).

W świetle przedstawionego wyżej prawidłowego wzorca wykładni art. 235(1) k.p. Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do zakwestionowania jednoznacznej konkluzji diagnostycznej wynikającej z orzeczenia lekarskiego nr 78/2019 (uzupełnionego dalszymi pismami) oraz sposobu zastosowania przez kontrolowane organy konstrukcji domniemania związku przyczynowego i zawodowej etiologii stwierdzonego schorzenia. Wobec nieprzedłożenia przez strony postępowania dalszych dowodów brak było również podstaw do kontynuowania postępowania wyjaśniającego w celu poszukiwania czynników wskazujących na pozazawodową etiologię schorzenia.

W tym kontekście należało również uwzględnić, że orzeczenie lekarskie w postępowaniu orzeczniczym w sprawach chorób zawodowych korzysta jako dokument urzędowy z domniemania wiarygodności i autentyczności, a zatem zakresem tego domniemania objęte są także twierdzenia i wnioski medyczne z przeprowadzonych badań specjalistycznych. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (rozporządzenie RM z 30 czerwca 2009 r.), jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy (w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika) jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W przedmiotowej sprawie organy administracji sanitarnej, wobec braku racjonalnych wątpliwości co do wniosków wynikających z karty oceny narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskiego, trafnie uznały, że materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji i nie zachodzi konieczność podejmowania dalszych czynności dowodowych. Nawet jednak gdyby organy uznały, ze zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, to i tak zgodnie z powyższym przepisem – w zakresie ocen i wniosków medycznych – byłyby uprawnione jedynie do zażądania od lekarzy orzeczników dodatkowego uzasadnienia lub do wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację.

W związku z powyższym przypomnienia wymaga fakt, że w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym pozycja pracodawcy (byłego pracodawcy) jest inna niż pozycja pracownika (byłego pracownika). Zgodnie bowiem z § 6 ust. 6 rozporządzenia RM z 30 czerwca 2009 r. orzeczenie lekarskie przesyła się właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz lekarzowi kierującemu na badania, a w przypadku gdy orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia – również jednostce orzeczniczej I stopnia. Z przepisu tego wynika, że orzeczenie lekarskie nie jest przesyłane pracodawcy, co świadczy o tym, że w części orzeczniczej postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej udział pracodawcy nie jest obligatoryjny. Ponadto zgodnie z § 7 ust. 1 cyt. rozporządzenia jedynie pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia.

Nie do przyjęcia jest zatem pogląd strony skarżącej kasacyjnie, która zdaje się prezentować stanowisko, że pomimo jednoznacznych wniosków wynikających z orzeczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie choroby zawodowej, wydanego przez uprawnionego lekarza na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia RM z 30 czerwca 2009 r.), dopuszczalna jest dalsza weryfikacja etiologii schorzenia, które odpowiada normatywnym cechom kategorii danej choroby zawodowej. Niezależnie zatem od tego, że zgodnie z § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego (w tym danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika), specjalistyczna ocena co do kompletności tak zgromadzonego materiału należy do właściwego państwowego inspektora sanitarnego, który przed wydaniem decyzji jest uprawniony do żądania od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjęcia innych czynności niezbędnych do uzupełnienia tego materiału. Jeżeli jednak na podstawie jednoznacznego i formalnie niewadliwego orzeczenia lekarskiego, spójnego i zupełnego formularza oceny narażenia zawodowego oraz innych zgromadzonych dowodów właściwy organ może sformułować wniosek, że rozpoznana choroba zawodowa została spowodowana bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, a więc pomiędzy powstaniem choroby a warunkami pracy (tzw. narażeniem zawodowym) istnieje związek przyczynowo-skutkowy, to prowadzone postępowanie diagnostyczno-orzecznicze podlega zakończeniu. W tej fazie postępowania przestają być zatem uzasadnione dalsze wnioski dowodowe, chyba że zostanie przekonująco wykazane, że ich uwzględnienie jest konieczne w celu weryfikacji przeprowadzonych badań lekarskich lub pomocniczych albo dokonanej oceny narażenia zawodowego. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, że istnieją uzasadnione podstawy do sprawdzenia uzyskanych wyników postępowania diagnostyczno-orzeczniczego.

4. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej (punkt pierwszy wyroku) oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (punkt drugi wyroku).