Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 494/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. U. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 21 kwietnia 2023 r., SKO.421.261.2023 utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Słupska z dnia 27 lutego 2023 r., nr 5210/30463/ZP/2023 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

D. U. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Słupska w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 1 lipca 2021 r. D. U. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Słupsku wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego żądając przyznania tego świadczenia od marca 2019 r. Do wniosku dołączył wyrok Sądu Rejonowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt V U 311/18 ustalający znaczny stopień niepełnosprawności wnioskodawcy od marca 2019 r. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lutego 2015 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 6 lipca 2021 r. Prezydent Miasta Słupska przyznał wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 lipca 2021 r. bezterminowo w kwocie 215,84 zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta Słupska, decyzją z dnia 12 listopada 2021 r. orzekł o przyznaniu D. U. zasiłku pielęgnacyjnego od 1 lipca 2021 r. bezterminowo w kwocie 215,84 zł miesięcznie.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł o jej zmianę przez przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od marca 2019 r., to jest zgodnie z datą ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności wynikającą z wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2021 r.

Decyzją z dnia 5 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2022 r., wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Gd 239/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu skargi D. U. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 5 stycznia 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 12 listopada 2021 r. w częściach dotyczących daty, od której przyznano wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny. W ocenie Sądu, nieprzyznanie skarżącemu świadczenia za okres poprzedzający 1 lipca 2021 r. było przedwczesne, gdyż organy nie uwzględniły instytucji przywrócenia terminu prawa materialnego przewidzianej w art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd nakazał organowi pierwszej instancji, po uprawomocnieniu się wyroku, zawiadomić skarżącego o uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.") i wyznaczyć mu termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu. W przypadku złożenia przez skarżącego stosownego wniosku i przywrócenia terminu organ winien objąć zakresem swojego rozstrzygnięcia przyznanie skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego wyłącznie za okres 1 marca 2019 r. – 30 czerwca 2021 r.

W piśmie z dnia 14 listopada 2022 r. MOPS zawiadomił wnioskodawcę o uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. i wyznaczył trzydziestodniowy termin do złożenia wniosku o jego przywrócenie.

W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca, w piśmie z dnia 17 listopada 2022 r., złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenia prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. W ocenie strony, uchybienie terminu było skutkiem długotrwałego procesu przed sądem powszechnym, na co wnioskodawca nie miał wpływu. Dodatkowo wskazał, że WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 21 lipca 2022 r. przywrócił mu wskazane uprawnienie.

W dodatkowym piśmie z dnia 28 listopada 2022 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, wnioskodawca ponownie wskazał, że uchybienie terminu było spowodowane przewlekłością postępowania przed Sądem Rejonowym w Słupsku Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnił, że nie miał wiedzy, że może składać wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego bez wyroku z dnia 16 lutego 2021 r. Do pisma dołączył orzeczenie lekarskie z dnia 13 sierpnia 2019 r. wystawione przez biegłego lekarza specjalistę lek. med. E. K. oraz wyrok Sądu Rejowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt V U 311/18 z dnia 16 lutego 2021 r., opatrzony klauzulą z datą "14 lipca 2021 r.", z której wynika, że wyrok jest prawomocny w zakresie pkt I-V i 1-9.

Prezydent Miasta Słupska postanowieniem z dnia 6 grudnia 2022 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego uznając, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu w złożeniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie D. U. wniósł o jego uchylenie i przyznanie wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego. Wniósł także o przeprowadzenie dowodu z pisma Sądu Rejonowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt V U 311/18 z dnia 4 stycznia 2023 r. stwierdzającego, że odpis wyroku z 16 lutego 2021 r. wraz z pisemnym uzasadnieniem został doręczony wnioskodawcy w dniu 27 maja 2021 r. i od tej daty należy liczyć trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazał, że przedmiotowy wniosek został złożony w dniu 1 lipca 2021 r., a zatem w terminie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, postanowieniem z dnia 26 stycznia 2023 r. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zobowiązało organ do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wnioskodawcą i ustalenia, czy stwierdzone przed kilku laty upośledzenie umysłowe i stan po przebytym udarze mózgu, utrudniają porozumienie ze skarżącym i ograniczają jego postrzeganie rzeczywistości. W konsekwencji, czy prawdopodobnym jest, że stan umysłowy i psychiczny D. U. w okresie od lutego do lipca 2021 r. mógł być przyczyną niedotrzymania przez niego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Na skutek ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta Słupska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, postanowieniem z dnia 27 lutego 2023 r. odmówił D. U.przywrócenia terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie organu, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że w okresie od lutego do 22 czerwca 2021 r. wnioskodawca nie kontaktował się z pracownikiem socjalnym, co powoduje, że pracownik socjalny nie jest w stanie ustalić, czy stwierdzone kilka lat temu upośledzenie umysłowe i stan po przebytym udarze mózgu utrudniały porozumienie ze skarżącym i ograniczały jego postrzeganie rzeczywistości w okresie od lutego do lipca 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, przywołując treść i wykładnię przepisu art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") organ odwoławczy wskazał, że z nadesłanych przez wnioskodawcę - na wezwanie organu do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu - dokumentów wynika, że wnioskodawca jest osobą z lekkim upośledzeniem umysłowym i przeszedł w 2014 r. udar mózgu. D. U. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyczynę niepełnosprawności oznaczono symbolem 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia, w tym m.in. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zakaźne choroby płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej, nowotwory płuc i opłucnej, wrodzone i nabyte wady serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatię, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami. Organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy z wnioskodawcą, celem ustalenia, czy stwierdzone przed kilku laty lekkie upośledzenie umysłowe i stan po przebytym udarze mózgu, utrudniają porozumienie ze stroną i ograniczają jej postrzeganie rzeczywistości. Pracownik socjalny stwierdził, że w czasie rozmowy ze skarżącym nie napotkał większych problemów z porozumieniem.

Zdaniem Kolegium, z zebranego materiału dowodowego nie wynika by wnioskodawca cierpiał na jakąkolwiek chorobę psychiczną, która mogłaby uzasadniać przyjęcie braku jego winy w uchybieniu terminu. Wnioskodawca nie ma problemów z dotrzymywaniem terminów, o czym świadczy fakt, że w toku niniejszego postępowania wielokrotnie składał kolejne środki zaskarżenia w ustawowych terminach. W czasie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie potwierdzono także, by miał trudności z komunikacją, czy postrzeganiem rzeczywistości. Wnioskodawca, pomimo kierowanych do niego wezwań, nie przedstawił również żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby, ze niedotrzymanie przez niego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. na złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło bez jego winy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. U. wniósł o uchylenie w całości postanowienia organu drugiej instancji, przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem, przeprowadzenie dowodu z pisma skarżącego z dnia 16 stycznia 2023 r. oraz z pisma Sądu z 4 stycznia 2023 r. na okoliczność złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w terminie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie w sprawie pełnomocnika. Zdaniem skarżącego, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium niewłaściwie oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy i błędnie uznało, że uchybił terminowi do złożenia wniosku, podczas gdy z pisma Sądu z dnia 4 stycznia 2023 r. wynika, że odpis wyroku z uzasadnieniem w sprawie sygn. akt V U 311/18 otrzymał w dniu 27 maja 2021 r. i od tej daty należy liczyć trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 6 czerwca 2023 r. skarżący zarzucił dodatkowo Kolegium, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ skoncentrował się na stanie zdrowia psychicznego wnioskodawcy, pomijając całkowicie podnoszone przez stronę argumenty związane z brakiem uchybienia terminu, w szczególności dotyczące kwestii daty otrzymania przez niego wyroku w sprawie V U 311/18.

W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2023 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącego zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 24 ust. 2a u.ś.r. w związku z art. 363 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że skarżący nie dotrzymał trzymiesięcznego terminu na złożenie wniosku licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, który należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt V U 311/18, t.j. od dnia 11 czerwca 2021 r. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji, przeprowadzenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt V U 311/18 oraz z zawiadomienia Sądu Rejonowego w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 stycznia 2023 r. o terminie doręczenia wyroku w sprawie V U 311/18 wraz z uzasadnieniem, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego (utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji) był art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Przepis ten stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (art. 58 § 3 k.p.a.). Jak wynika zatem z treści przytoczonego przepisu to na stronie postępowania spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek wskazanych w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. Należy zauważyć, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego.

Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Tym samym, przy ocenie winy, należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i jeśli przeszkoda ta powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu choćby w postaci lekkiego niedbalstwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1370/18).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się również, że przeszkoda o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 110/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11). Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć nadto charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Przy ocenie winy strony lub jej braku w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej, należy brać również pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1645/16).

Postanowienie organu odwoławczego będące przedmiotem skargi zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, którego celem było ustalenie czy w sprawie pojawiły się jakieś przeszkody uniemożliwiające D. U. złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w terminie, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.").

Z ustaleń dokonanych przez organ odwoławczy wynika, że choroby, jakimi dotknięty jest skarżący (lekkie upośledzenie umysłowe, stan po przebytym udarze mózgu), nie utrudniają porozumienia się ze stroną oraz jej postrzegania rzeczywistości. W tym zakresie ocenę Kolegium należy uznać za trafną.

Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, że D. U. "nie przedstawił również żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby, że niedotrzymanie przez niego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. na złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło bez jego winy" (s. 4 uzasadnienia postanowienia Kolegium).

Skarżący konsekwentnie podtrzymywał swoje stanowisko, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło z tego powodu, że nie wiedział on o wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku. Już we wniosku o przywrócenie terminu z dnia 17 listopada 2022 r. (data wpływu do organu I instancji) skarżący wskazał, że uchybienie terminowi, o którym mowa w art. 24 ust.2a u.ś.r., wynikało z długotrwałego procesu w sprawie, a "wyrok przekroczył art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co ww nie miał żadnego wpływu". W kolejnym piśmie z dnia 28 listopada 2022 r. D. U.powołał się na przewlekłość postępowania przed Sądem Rejonowym V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku dołączając do pisma odpis wyroku tegoż Sądu z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt: V U 311/18 zaopatrzony w klauzulę prawomocności w zakresie punktów I – V [tj. dotyczącym m.in. stwierdzenia znacznego stopnia niepełnosprawności (pkt I), momentu jej powstania (49. rok życia – pkt IV) oraz ustalenia stopnia niepełnosprawności (pkt V)] z datą 14 lipca 2021 r. W aktach organu I instancji znajduje się jeszcze zawiadomienie z Sądu Rejonowego V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku, z którego wynika, że odpis wyroku z dnia 16 lutego 2021 r. wraz z pisemnym uzasadnieniem został doręczony D. U. w dniu 27 maja 2021 r. (pismo z dnia 4 stycznia 2023 r.).

Analizując przesłanki przywrócenia terminu organ II instancji ustalił, że nie wystąpiła żadna z "typowych" okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu takich jak: zły stan zdrowia czy wypadek komunikacyjny uniemożliwiających dokonanie czynności. Jednocześnie jednak organ orzekający nie odniósł się do zgłaszanej przez skarżącego okoliczności, że niedochowanie terminu wynikało z przedłużającego się postępowania przed sądem cywilnym i braku wiedzy o wyroku Sądu Rejonowego V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt: V U 311/18.

Należy zaznaczyć, że D. U. wniósł do Sądu Rejonowego V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Pomorskim w Gdańsku z dnia 15 listopada 2018 r., nr: WZON.9531.1.1304.2018. Sąd wyrokiem z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt: V U 311/18 zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że ustalił wobec ubezpieczonego D. U.: I. znaczny stopień niepełnosprawności; II. symbol przyczyny niepełnosprawności – 07-S; III. orzeczenie wydaje się na stałe; IV. niepełnosprawność istnieje od 49-go roku życia; V. ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od marca 2019 r. oraz ustalił wskazania dotyczące: 1. odpowiedniego zatrudnienia – całkowicie niezdolny do pracy; 2. szkolenia, w tym specjalistycznego – nie dotyczy; 3. zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej – nie; 4. Uczestnictwa w terapii zajęciowej – tak; 5. konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne – nie dotyczy; 6. Korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji – tak; 7. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - tak; 8. konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – nie dotyczy; 9. spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – tak; 10. prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju – nie. Z odpisu wyroku zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wynika, że jest on prawomocny w zakresie pkt I-V i 1-9. Na klauzuli widnieje data "14.07.2021", ale nie jest jasne czy jest to data stwierdzenia prawomocności czy data wydania odpisu wyroku. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 2 listopada 2021 r. wynika natomiast, że wyrok Sądu Rejonowego V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt: V U 311/18 cyt.: "jest prawomocny w zakresie punktów 1 – 9 od dnia 24 lutego 2021 r., natomiast co do punktu 10 wyroku złożona została apelacja". Z przywołanego pisma nie wynika natomiast kiedy wyrok Sądu Rejonowego stał się prawomocny co do punktów I – V (pismo podpisane przez Starszą Sekretarz Sądową A. L. – w aktach organu administracji).

W zakresie ustalenia daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt: V U 311/18, Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną przyjętą w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt: III SA/Gd 239/22. W wyroku tym Sąd przyjął, że "wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r. prowadzi do uznania, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 16 lutego 2021 r. (sygn. akt V U 311/18), którym to ustalono skarżącemu stopień niepełnosprawności uzasadniający przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, to jest od dnia 24 lutego 2021 r.". Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżeni, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z powyższego wynika, że Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną co do momentu prawomocności wskazanego orzeczenia sądu powszechnego wyrażoną w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt: III SA/Gd 239/22.

W ustalonym stanie faktycznym sprawy rozstrzygnięcia wymaga czy możliwe jest przypisanie D. U. winy w tym, że złożenie przez niego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło z uchybieniem terminu. Stosownie bowiem do treści uzasadnienia wskazanego wyżej wyroku WSA w Gdańsku wniosek ten powinien być złożony w ciągu trzech miesięcy od dnia 24 lutego 2021 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2023 r., VII SA/Wa 1091/23).

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie do obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności i zdarzenia zaliczyć należy nie tylko te, które wiążą się z klęskami żywiołowymi czy stanem zdrowia. Mogą to być wszelkie okoliczności w danej, konkretnej sprawie uniemożliwiające dokonanie czynności procesowej. Istotne jest, by okolicznościom tym można było przypisać charakter "zewnętrznych", to jest niezależnych od strony i niemożliwych przez nią do przezwyciężenia.

Rozstrzygając w kwestii przywrócenia terminu organy administracji publicznej nie zbadały czy skarżący miał realną możliwość złożenia takiego wniosku we wskazanym terminie. Z akt sprawy wynika bowiem, że wyrok z uzasadnieniem doręczono w dniu 27 maja 2021 r. Organy nie ustaliły czy skarżącemu doręczono wyrok zaopatrzony w klauzulę prawomocności czy też bez niej. Z akt sprawy nie wynika także czy przed tą datą skarżącemu doręczono wyrok sądu I instancji ani też czy miał on jakąkolwiek informację o prawomocności wyroku. Po doręczeniu wyroku skarżący miał prawo uznać, że od tego momentu ma trzy miesiące na złożenie wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Na podkreślenie zasługuje, że skarżący nie czekał do końca tego terminu tylko stosunkowo wcześnie (1 lipca 2021 r.) złożył wniosek o ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Także po doręczeniu zawiadomienia o uchybieniu terminu do złożenia wniosku i wyznaczeniu trzydziestodniowego terminu do złożenia wniosku o jego przywrócenie (16 listopada 2021 r.) skarżący już następnego dnia (17 listopada 2021 r.) taki wniosek złożył. Powyższe okoliczności wskazują, że D.U. z należytą starannością podchodził do realizacji swoich procesowych uprawnień.

Z uwagi na wątpliwości co do kwestii prawomocności wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku i jednoznacznego ich przesądzenia w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2022 r. należy przyjąć, że D. U. działał w usprawiedliwionym przekonaniu co do terminu złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Stąd też złożenie takiego wniosku po upływie terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., ale przed upływem terminu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu wyroku z uzasadnieniem nie może być uznane za zawinione opóźnienie. Pominięcie przy ocenie zachowania przesłanek przywrócenia terminu okoliczności dowiedzenia się przez skarżącego o wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku stanowiło naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., a także przepisów dotyczących dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony tj. art. 7 k.p.a. i nakazujących wyczerpujące zebranie materiału dowodowego tj. art. 77 § 1 k.p.a. Uzasadnia to twierdzenie, że strona skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a zarzut nie dochowania w tej mierze należytej staranności nie znajduje uzasadnienia. Tym samym strona skarżąca spełniła jedną z ustawowych przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. warunkujących przywrócenie uchybionego terminu. Jednocześnie, co w sprawie bezsporne wraz ze zgłoszonym żądaniem strona dokonała uchybionej czynności procesowej (art. 58 § 2 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, jako podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.