Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1097/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 października 2022 roku, nr SKO Gd/3019/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

R. S. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) z 21 października 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję z dnia 26 kwietnia 2022 r. wydaną przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z upoważnienia Burmistrza N.- odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę H. S.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 31 maja 2021 r. strona zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie organ I instancji w dniu 7 lipca 2021 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek wniesionego odwołania, dnia 9 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją nr SKO/Gd/4436/21 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N., działając z upoważnienia Burmistrza N., po przeprowadzeniu postępowania i wypełnieniu wytycznych wskazanych przez organ odwoławczy w dniu 26 kwietnia 2022 r. ponownie wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmawiając jego przyznania.

W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył ustalony w sprawie stan faktyczny, w szczególności wnioski płynące z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i oświadczeń strony. W trakcie powtórnej analizy zgromadzonej w spawie dokumentacji, organ uznał, że gdyby wnioskodawca kontynuował zatrudnienie nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, to wykonywane czynności opiekuńcze mogłyby być realizowane poza godzinami pracy, ponieważ większość z nich obecnie wynika ze wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Organ I instancji podkreślił, że rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, a rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwił wnioskodawcy podjęcie lub wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Ponadto zwrócono uwagę na to, że matka wnioskodawcy może liczyć również na innych członków rodziny, jak np. córka i dorosła wnuczka zamieszkująca za ścianą, oraz drugi syn. Pracownik socjalny w sporządzonym wywiadzie środowiskowym wskazał, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba chora i niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie nawet niewielkiej aktywności zawodowej. Nadmienił także, że podczas rozmowy zaproponowano stronie i jego matce dodatkowe wsparcie w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania, jednak odmówiono tej formy pomocy. Ostatecznie organ I instancji odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w jego ocenie nie została spełniona przesłana z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez wzgląd na fakt, iż sprawowana przez wnioskodawcę opieka nie jest na tyle duża, żeby uniemożliwiła podjęcie lub wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Po rozpatrzeniu odwołanie skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją z 21 października 2022 r., nr SKO Gd/3019/22, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium - po przytoczeniu przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie oraz ustalonego na podstawie materiału dowodowego stanu faktycznego - wskazało, że nie budzi wątpliwości, iż przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Organ II instancji podkreślił, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucenia zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia). Brak perspektyw na zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w prosty sposób pozbawia osobę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo są kompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Pokreślono, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo rozstrzygnął sprawę dostrzegając, iż zakres świadczonej przez wnioskodawcę opieki nad matką nie jest tak znaczący, że uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Opieka nad matką sprowadza się głównie do pomocy w ubieraniu i rozbieraniu (a więc rano i wieczorem) oraz przygotowaniu ciepłego posiłku (np. obiad), a także towarzyszeniu do lekarza, co nie stanowi tak znaczącej pomocy, zarówno co do podejmowanych czynności, jak i czasu, który zajmują, aby uniemożliwiały wnioskodawcy zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Znaczna część opieki deklarowanej przez wnioskodawcę sprowadza się do czuwania na bezpieczeństwem matki, pozostawaniem do jej dyspozycji, co przy jej dużej samodzielności nie może stanowić uzasadnienia dla niepodejmowania zatrudnienia. Zdaniem Kolegium, jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz wnioskodawcy ma jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w tym samym domu (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie), to mogą one i powinny wspomóc wnioskodawcę w opiece nad matką. Kolegium nie kwestionowało, że strona sprawuje opiekę nad najbliższą osobą niepełnosprawną, jednak zakres tej opieki, także czasowy, nie pozwala na jej zakwalifikowanie jako "stałej" lub "długotrwałej". Ponadto, znaczna część czynności wskazywanych przez wnioskodawcę jako opieka nad matką dotyczy sprzątania, prania, robienia zakupów, czy przygotowania posiłków, co przy wspólnym zamieszkiwaniu stanowi czynności zwykłego prowadzenia domu także dla siebie (i być może także dla brata). Kolegium podkreśliło, że wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia ok. 8 lat temu, a matką opiekuje się od 4 lat. Zatem oczywistym jest, że rezygnacja z pracy nie była związana z opieką nad matką.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia.

W dniu 16 grudnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga strony reprezentowanej przez pełnomocnika na decyzję organu II instancji, której zarzucono naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. W związku z powyższym wniesiono m.in. o uchylenie decyzji organów I i II instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie wnioskodawcy organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem wnioskodawcy wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawcy potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co istotne, okoliczność, że matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Skarżący wskazał również, że Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez skarżącego całodobowej i kompleksowej opieki nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia). W dalszej części dokonano wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując na tej podstawie, że organ odwoławczy winien zbadać okoliczności odnoszące się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżący.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń zarówno prawa materialnego jak i procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2021 r. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pracownik socjalny podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 17 czerwca 2021 r. oraz 1 marca 2022 r. ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje w domu jednorodzinnym, którego jedną część zajmuje on wraz z matką oraz bratem, zaś drugą jego siostra wraz ze swoją rodziną. Na moment przeprowadzania drugiego z wywiadów środowiskowych ustalono, że u matki skarżącemu około 4 lata temu zdiagnozowano nowotwór piersi, w związku z czym przeprowadzono operacyjne usunięcie guzów z piersi oraz węzłów chłonnych po prawej stronie. Na skutek zabiegu niepełnosprawna ma przykurcz prawej ręki, a także znacznie ograniczony zakres korzystania z tejże kończyny górnej (problemy z jej podnoszeniem, prostowaniem, unoszeniem cięższych przedmiotów). Kobieta przeszła także radioterapię, która znacząco wpłynęła na jej organizm. Zdiagnozowano u niej również kostniaki czaszki (niezłośliwe guzy), osteoporozę. Matka skarżącego cierpi na migreny, nadciśnienie, zawroty głowy, omdlenia, opuchliznę nóg oraz pourazowy ból obojczyka. Nie korzysta z żadnej formy rehabilitacji czy sprzętu rehabilitacyjnego. Niepełnosprawna jest osobą chodzącą, samodzielnie przemieszcza się po domu, w czasie lepszego samopoczucie jest w stanie wyjść na spacer czy pójść do przychodni. W czasie pogorszonego samopoczucia wymaga asysty polegającej głównie na zaprowadzeniu do toalety. Jest samodzielna w wykonywaniu czynności fizjologicznych, sama spożywa przygotowane posiłki (prostsze jest w stanie wykonać sama), sama wykonuje podstawowe czynności pielęgnacyjne, w kąpieli i myciu całego ciała czasami pomaga jej córka, z którą wspólnie zamieszkuje. Z oświadczeń skarżącego oraz treści wywiadu środowiskowego wynika, że opieka nad matką polega przede wszystkim na czynnościach takich jak: przygotowywanie ciepłych posiłków, pomoc przy ubieraniu, podawanie leków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie, pranie, palenie w piecu, asystowanie przy przemieszczaniu się w czasie gorszego samopoczucia. Strona pozostaje do dyspozycji matki przez znaczną część doby. Skarżący wedle złożonego oświadczenia ostatnie zatrudnienie podejmował w 2012 r. Zrezygnował z niego – według jego oświadczenia - ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką. Zauważyć trzeba, że w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się również informacje o tym, że doraźnie pomoc matce skarżącego niosą również córka i wnuczka, które zamieszkują w tym samym domu co niepełnosprawna. Córka w zasadzie odpowiedzialna jest za asystowanie matce przy wykonywaniu trudniejszych czynności higienicznych. Skarżący może powierzyć rodzinie wspólnie z nim zamieszkującej sprawowanie pieczy nad niepełnosprawną podczas jego nieobecności, co pozwalało mu wykonywać dorywcze prace lokalne zajmujące około 2 h.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Niewątpliwie matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącego a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r.,

I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności matka wnioskodawcy zdolna jest do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się samodzielnie po domu, czasami nawet poza nim, a pomocy wymaga doraźnie, w czasie kiedy gorzej się czuje. Samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, nie potrzebuje ani pomocy, ani nadzoru w związku z codzienną higieną osobistą, w tym w zaspakajaniu potrzeb fizjologicznych. Matka skarżącego jest w stanie pozostać sama przez jakiś czas, co więcej - po godzinach pracy czy szkoły nadzór nad niepełnosprawną mogą również sprawować inni członkowie rodziny zamieszkujący w tym samym domu. Co prawda w orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niego należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21, LEX nr 3221221, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Po 834/21, LEX nr 3339198). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Należy jednak podkreślić, że na gruncie niniejszej sprawy rozważania dotyczące pomocy ze strony najbliższej rodziny nie są jedynie czysto teoretyczne, lecz posiadają oparcie w tym, że zamieszkujący wspólnie w jednym domu członkowie rodziny wspólnie sprawują opiekę nad niepełnosprawną matką i babcią, przy czym więcej obowiązków spoczywa w sposób naturalny na skarżącym przez wzgląd na to, że nie podejmuje on zatrudnienia.

Sąd podziela ocenę organów, iż zakres obowiązków spoczywających na skarżącym nie usprawiedliwia jego całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie i wymagały jego ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin, w szczególności że w wywiadzie środowiskowym odnotowano, iż strona była już w stanie w przeszłości podejmować dorywcze prace, które nie absorbowały większej części dnia, pozostawiając wówczas matkę samą lub pod opieką innych członków rodziny. Ponadto w dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącego uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad rodzicem, który przemawiałby za przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Warto również w tym miejscu nadmienić, że zgodnie z oświadczeniem strony skarżącej ostatnią pracę podejmował w 2012 r., natomiast wedle treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność u matki skarżącego istnieje od 8 lutego 2016 r., zaś w stopniu znacznym od 9 czerwca 2016 r. Pod wątpliwość należy wobec powyższego poddać okoliczność tego, że powodem rezygnacji skarżącego z pracy była konieczność podjęcia opieki nad matką w tak szerokim zakresie, który uniemożliwiał jej kontynuowanie, gdy między rezygnacją z zatrudnienia a wystąpieniem niepełnosprawności matki minęły aż 4 lata.

Na marginesie konieczne jest wskazanie na sposób wykładni przesłanki

z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ona bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku organu oraz strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie.