Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 889/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2023 r., nr SKO Gd/6456/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącej, przeprowadzony został wywiad środowiskowy, w którym wskazano, że skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i wymagającą opieki matką. Skarżąca była aktywna zawodowo w okresach od 1 sierpnia 1998 r. do 13 marca 2001 r., od 1 kwietnia 2001 r. do 30 kwietnia 2016 r., od września 2016 roku do marca 2017 r. oraz ostatnio prowadziła działalność gospodarczą od 9 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2022 r. (oświadczyła, że zrezygnowała z uwagi na konieczność opieki nad matką). Matka skarżącej jest wdową i ma sześcioro dzieci. Ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności od 10 listopada 2009 r., choruje na nadciśnienie tętnicze, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, żylaki, chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, kręgosłupa i barku, wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa, nadwzroczność, stan po cholecystektomii, nadto ma endoprotezę kolana. Po mieszkaniu porusza się przy chodziku, poza mieszkaniem potrzebuje pomocy. Samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, przyjmuje leki. W połowie czerwca matka przewróciła się i od tego czasu córka opiekuje się nią w większym zakresie. Skarżąca pomaga matce w kąpieli i smarowaniu kremami (2 razy w tygodniu), myciu głowy (1 raz w tygodniu). Codziennie przygotowuje ubrania, pomaga w ubraniu i przygotowaniu do snu, mierzy ciśnienie, podaje leki, przyrządza posiłki, sprząta, pierze, w okresie grzewczym pali w piecu. Nadto skarżąca opłaca rachunki i organizuje przyjazd masażystki (1 raz w miesiącu), robi zakupy i chodzi na spacery (20 razy w miesiącu), wykupuje recepty i załatwia sprawy urzędowe (2 razy w miesiącu). Nadto pomaga w wizytach lekarskich, zawozi do sklepu, pomaga w poruszaniu się poza mieszkaniem. Jest cały czas przy matce, poza wyjściem na zakupy, jeśli musi wyjść w swojej sprawie, prosi o pomoc sąsiadkę.

Decyzją z 9 listopada 2022 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Wejherowa, odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką K. D. Organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), nie da się bowiem ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Organ I instancji stwierdził przy tym, że istnieje wymagany na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W toku postępowania odwoławczego, zainicjowanego odwołaniem strony, przeprowadzono kolejny wywiad środowiskowy z 20 lipca 2023 r., w którym wymieniono m.in. dodatkowo czynność wymiany pieluchomajtek i prowadzenie do toalety. Nadto wskazano na większą częstotliwość takich czynności, jak kąpiel 1 raz dziennie, mycie głowy 2 razy w tygodniu.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, decyzją z 3 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Kolegium zwróciło uwagę, że pogorszenie stanu zdrowia matki nastąpiło od 27 września 2022 r., zaś wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono 1 września 2022 r. Matka skarżącej jest jednak osobą w znacznym stopniu samodzielną: porusza się po mieszkaniu przy pomocy chodzika, myje twarz, korzysta z toalety, spożywa posiłki (smaruje masłem pieczywo i nakłada produkty), przyjmuje leki, umawia wizyty lekarskie. W przypadku biegunek zakładane są jej dwa razy dziennie pampersy. Matka nie wymaga stałej obecności córki. Czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nie wykluczają podjęcia przez nią aktywności zawodowej, choćby na niepełny etat. W rezultacie nie znalazły potwierdzenia w zebranym materialne dowodowym informacje podane w złożonym w toku postępowania zaświadczeniu lekarskim o koniecznej całodobowej opieki. W ocenie Kolegium opiekę można zorganizować tak, by nie kolidowała z aktywnością zawodową.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie:

prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. przez niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką, podczas gdy czynności opiekuńcze świadczone matce skarżącej - osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji - wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia, przy czym nie można bagatelizować również faktu, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych, zaspokajania normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej, oraz zapewnienie jej egzystencji, której nie jest w stanie sama sobie zapewnić, skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego, a tym samym wykonywana opieka jest stała w sensie trwałości i długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, co jednoznacznie wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą;

prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że sprawowanie opieki nad matką nie wymusza na skarżącej niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, co potwierdzone zostało w orzeczeniu o niepełnosprawności, a także w zaświadczeniu lekarskim oraz raporcie medycznym.

Mając powyższe zarzuty na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Strona skarżąca wskazała, że od ubiegłego roku stan zdrowia matki skarżącej uległ pogorszeniu. Potwierdza to w jej ocenie zaświadczenie lekarskie z 31 maja 2023 r., w którym wprost wskazano, że wymagana jest całodobowa opieka. Matka skarżącej straciła równowagę i przewróciła się w czasie, kiedy skarżąca była w pracy, a pomoc uzyskała dopiero po dłuższym czasie. Nie była w stanie samodzielnie podnieść się bez udziału drugiej osoby. Jednakże do tych okoliczności Kolegium wprost nie odniosło się w treści zaskarżonej decyzji. Kolegium, wydając decyzję opierało się natomiast wyłącznie na ogólnikowym katalogu czynności, a zdaniem skarżącej na takiej podstawie nie można z góry przesądzić, że podejmowane czynności nie stoją na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę.

Strona skarżąca podkreśliła, że Kolegium wbrew logicznemu myśleniu przyjęło, że matka skarżącej może poruszać się po mieszkaniu przy chodziku, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, czy przy spożywaniu posiłków i leków. Pominięte zostały liczne okoliczności. Organ pominął, jak wynika z wywiadu, że skarżąca musi pomóc mamie wstać z łóżka, czy fotela, ażeby ta mogła pójść do łazienki. Nadto skarżąca musi przygotować i odgrzać posiłki, a także zanieść do stołu, ażeby jej matka mogła go zjeść. Tym samym przygotowanie dzień wcześniej obiadu, czy rano śniadania nie spowoduje, że matka będzie w stanie je spożyć. Matka skarżącej z uwagi chorobę wątroby wymaga stosowania odpowiedniej diety i gotowania odpowiednich posiłków. Co więcej przez połowę miesiąca matka skarżącej ma biegunki, z uwagi na przewlekłe zapalenie wątroby i w tym czasie, nie jest wystarczające zmienianie pampersów dwa razy dziennie, jak przyjmuje organ, a kilka razy dziennie, a także wymagane są częstsze kąpiele, ażeby utrzymać higienę. Skarżąca podkreśliła, że problemy matki z równowagą mają miejsce coraz częściej. Z wywiadu wynika także, że nastąpiło ograniczenie sprawności stawów biodrowych związanych z większym bólem (...) "zwiększył się ból i sprawność lewego barku (...)". Nadto, czego nie uwzględniło Kolegium, matka skarżącej wymaga całodobowej opieki z uwagi na to, że zapomina i błądzi, a tym samym pozostawianie jej na cały dzień bez opieki wiąże się z zagrożeniem dla niej samej, ale także innych osób.

Strona skarżąca wskazała także, że czynności takie jak przygotowywanie odpowiednich posiłków, sprzątanie mieszkania, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich i zawożenie na wizyty, które nie są sporadyczne, zawożenie na rehabilitację, zakup lekarstw, chodzenia na spacery, czy pozostałe czynności wymienione w wywiadzie, tj. m.in. utrzymywanie higieny osobistej, mycie protez, ćwiczenia fizyczne, stanowią czynności bardzo absorbujące, wymagające większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, i w ocenie skarżącej wykluczają możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Skarżąca pozostaje także w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Zdaniem strony skarżącej Kolegium nie uwzględniło przy tym, że sprawowana opieka nie musi być opieką całodobową, ma natomiast spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości.

W ocenie skarżącej, dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matką. Matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną, choruje m.in. na nadciśnienie tętnicze, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, jest po endoprotezie kolana prawego, na chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, kręgosłupa oraz barku, wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa, stan po usunięciu pęcherzyka żółciowego, żylaki kończyn dolnych, nadwzroczność, pozostaje pod kontrolą specjalistów, a wizyty lekarskie nie odbywają się sporadycznie, jak przyjmuje Kolegium, a dość często. Ze względu na stan zdrowia, a w szczególności z uwagi na jego pogorszenie, które wiąże się z intensyfikacją czynności podejmowanych przy matce, skarżąca nie miała innej możliwości, aniżeli rezygnacji z pracy zawodowej, której nie byłaby w koniecznym wymiarze pogodzić z opieką nad matką. Skarżąca zamknęła działalność gospodarczą 31 sierpnia 2022 r. Wcześniej matka skarżącej była w lepszym stanie zdrowia, skarżąca zatem pracowała pomimo tego, że nie było jej łatwo pogodzić wszystkie obowiązki - w chwili obecnej nie jest to już możliwe.

Skarżąca wskazała także, że pomimo wątpliwości, co do zaświadczenia lekarskiego, Kolegium nie podjęło żadnych czynności wyjaśniających. Skarżąca przedłożyła raport medyczny, odnoszący się do zaświadczenia lekarskiego z 31 maja 2023 r., wskazując, że wynika z niego, iż matka skarżącej choruje od 30 lat, wymaga rehabilitacji, wielokrotnych wizyt lekarskich u różnych specjalistów. Ponadto porusza się przy pomocy chodzika i osoby drugiej, a także zapomina i błądzi, co wymaga całodobowej opieki osoby drugiej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022 r., poz. 615), zwanej dalej jak wcześniej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji zdaniem Sądu przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym przychyla się zatem do stanowiska Kolegium w zakresie braku podstaw do uznania, że na gruncie niniejszej sprawy podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić ww. art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Prawidłowa jest natomiast, w ocenie Sądu, ocena pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika z przytoczonego wyżej już art. 17 ust. 1 u.ś.r., wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust.1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Natomiast, to sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką, z uwagi na rodzaj i zakres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

Z ustaleń faktycznych wynika, że matka skarżącej ma 83 lata, jest wdową. Mieszka ze skarżącą i jej mężem. Legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na choroby układu oddechowego i krążenia oraz niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 10 listopada 2009 r.

Jak wynika z wywiadu matka skarżącej choruje na nadciśnienie tętnicze, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, żylaki, chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, kręgosłupa i barku, wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa, nadwzroczność, stan po cholecystektomii, nadto ma endoprotezę kolana. Po mieszkaniu porusza się przy chodziku, poza mieszkaniem potrzebuje pomocy. Samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, przyjmuje leki. Opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje skarżąca. W ocenie Sądu, zgodzić należy się jednak z organami, że matka strony jest w pewnym stopniu samodzielna. Nadto czynności jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad matką opieki nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca pomaga matce w kąpieli, smarowaniu kremami, myciu głowy. Codziennie przygotowuje ubrania, pomaga w ubraniu i przygotowaniu do snu. Nadto mierzy ciśnienie, podaje leki, przyrządza posiłki. Skarżąca organizuje przyjazd masażystki i chodzi na spacery, wykupuje recepty i załatwia sprawy urzędowe, pomaga w wizytach lekarskich, zawozi do sklepu, pomaga w poruszaniu się poza mieszkaniem. Nadto wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, palenie w piecu, zakupy, opłacanie rachunków). Część prac nie musi być przy tym wykonywana codziennie lub jest wykonywana sporadycznie (np. zakupy, pranie, prasowanie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich i masażystki, załatwianie spraw urzędowych). Czynności te mogłyby być wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca mieszka z matką, zatem czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonuje także dla siebie i męża. Także czynności wykonywane codziennie, jak przygotowanie posiłków, czy podanie leków, pomiar ciśnienia i poziomu cukru, przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy. Przygotowanie posiłków można zorganizować tak, aby nie kolidowało to z wykonywaniem pracy zarobkowej (obiad można przygotować i podać po pracy). Skarżąca może przed rozpoczęciem pracy pomagać matce przy porannej toalecie, przygotować i podać śniadanie, leki, zmierzyć ciśnienie. W godzinach wieczornych przygotować i podać kolację i lekarstwa, zmierzyć ciśnienie, pomagać w kąpieli, ścieleniu łóżka i położeniu się spać. Czynności wykonywane rano i wieczorem, przy odpowiedniej organizacji, nie kolidowałyby z wykonywaną pracą zawodową. Także czynności takie, jak wymienione w oświadczeniu z 8 listopada 2022 r., jak wspólne spędzanie czasu z matką, czy wychodzenie z nią na spacery, nie mogą zostać uznane na gruncie niniejszej sprawy za uniemożliwiające skarżącej aktywność zawodową.

Skarżąca w złożonej skardze oświadczyła, że matka ma problemy z układem pokarmowym powodujące częste biegunki. Jednakże zauważyć trzeba, że nie znajduje to odzwierciedlenia w zebranym w toku postępowania przed organem I instancji materiale. Przeciwnie, w dniu wywiadu pracownik socjalny wskazał, że matka skarżącej nie wymagała prowadzenia do toalety czy wymiany pieluchomajtek (k. 17 akt administracyjnych). Także w wywiadach znajdujących się w przedłożonej w postępowaniu odwoławczym dokumentacji medycznej nie wskazano na biegunki (samopoczucie dość dobre lub dobre, dolegliwości nie zgłasza). W dokumentacji medycznej nie znajdują przy tym odzwierciedlenia oświadczenia o kłopotach z pamięcią matki skarżącej i zaburzeniach równowagi. W zaświadczeniu z 24 lipca 2023 r. lekarz podał natomiast, że pacjentka z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby rozpoznanym w 2018 r., wymaga leczenia i pozostaje pod opieką poradni.

Odnosząc się do okoliczności zaakcentowanych w skardze, dotyczących dolegliwości matki skarżącej związanych z biegunkami zauważyć wypada, że informacje z tym związane, wskazujące na charakter tego schorzenia, częstotliwość prowadzenia do toalety, czy wymiany pieluchomajtek ewoluowały w toku postępowania administracyjnego. Skarżąca podała informację o biegunkach i czynności prowadzenia do toalety i wymiany pieluchomajtek piętnaście dni w miesiącu, 2 razy dziennie dopiero w wywiadzie przeprowadzonym w trakcie postępowania przed Kolegium w dniu 20 lipca 2023 r. W wywiadzie podała także m.in., że matka korzysta z chodzika i codziennie pomaga jej w kąpieli i dwa razy w tygodniu myje głowę. Strona skarżąca w pierwszym wywiadzie nie wskazała na konieczność używania pampersów, w toku drugiego wywiadu podpisała oświadczenie, z którego wynika, że w przypadku biegunek ok. 15 dni w miesiącu matka korzysta z pieluchomajtek a wymiana pampersów następuje 2 razy dziennie. Z kolei w skardze skarżąca kwestionuje ustalenia Kolegium, że wymiana pampersów ma miejsce dwa razy dziennie, gdyż jej zdaniem, nie jest to wystarczające – konieczna jest zmiana kilka razy dziennie.

Powyższe, zmieniające się w toku postępowania oświadczenia skarżącej, wskazujące na wzrost częstotliwości wcześniej deklarowanych czynności związanych z opieką nad matką, powodują znaczne wątpliwości Sądu co do ich wiarygodności. Zarzucając organom błąd w ustaleniach faktycznych skarżąca pomija, że sama modyfikuje te ustalenia na różnych etapach postępowania. Co więcej, Kolegium, wydając decyzję 3 sierpnia 2023 r., nie mogło wziąć pod uwagę zaświadczenia pt. "Raport medyczny" datowanego na dzień 5 września 2023 r., a dołączonego do skargi. Sąd wskazuje, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy, znajdujące potwierdzenie w przeprowadzonych dowodach, stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna. Takich okoliczności jednak w sprawie nie stwierdzono.

W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo zinterpretowało przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie jest na tyle absorbujący, by uniemożliwiał jej podjęcie pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze.

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), skargę jako bezzasadną oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ww. ustawy, na wniosek skarżącej zgłoszony w skardze, przy braku sprzeciwu organu.