Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 785/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 pkt 1, art. 2 ust. 6
journal: Dz.U. 2023 poz 103
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
article: art. 2 pkt 2 i art. 16 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 212 poz 12  art. 5, art. 13 ust. 2, art. 32
law: Dyrektywa Rady nr 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek  masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z  przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami
journal: Dz.U.UE.L 2022 nr 71 poz 1
law: Decyzja wykonawcza rady (UE) nr 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającą istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w  rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkująca wprowadzeniem tymczasowej ochrony

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 24 października 2023 r. nr SKO 4532.315.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 5 września 2023 r. nr DZSW/ZP/009478/2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. Z. obywatelki U. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 24 października 2023 r. nr SKO 4532.315.2023 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia (dalej: Prezydent, organ pierwszej instancji, MOPS) z dnia 5 września 2023 r. nr DZSW/ZP/009478/2023 odmawiającą prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 28 marca 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia.

Z weryfikacji statusu skarżącej w rejestrze PESEL wynikało, że na dzień 29 marca 2023 r. posiada status cudzoziemca U. jako osoby, która opuściła U. w związku z konfliktem zbrojnym z datą 21 listopada 2022 r.

Decyzją z 29 marca 2023 r. wniosek skarżącej został uwzględniony a zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia - przyznany na okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.

Wobec wygaśnięcia ww. prawa skarżąca w dniu 1 września 2023 r. złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. We wniosku tym oświadczyła, że nie przebywa za granicą, nie pobiera ani nie ubiega się o dodatek pielęgnacyjny, a przyznany jej wcześniej zasiłek pielęgnacyjny wygasł, a także że nie uzyskuje na terenie U. świadczenia o podobnym charakterze.

Decyzją z 5 września 2023 r. wydaną na podstawie m.in. art. 16, art. 19, art. 24, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) oraz art. 2 ust.1, art. 26 ust. 1 pkt 1) i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.; dalej: ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy) upoważniony przez Prezydenta pracownik MOPS odmówił przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. W uzasadnieniu odwołał się do brzmienia art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy argumentując, że wymienione tam świadczenia rodzinne związane są przedmiotowo z wychowaniem dzieci i przeznaczone na pomoc w pokryciu wydatków związanych z wychowaniem dzieci, zatem do tego rodzaju świadczeń nie można zaliczyć zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby dorosłej jak w przypadku skarżącej.

W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ustaliło, że skarżąca jest obywatelką U. i legalnie przebywa na terytorium RP na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, nie posiada zezwolenia na pobyt czasowy ani karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Wskazało, że zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie rodzinne może być w tej sytuacji przyznane skarżącej wyłącznie na zasadach art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy jako mających status lex specialis względem art. 1 pkt 2 u.ś.r. Powołując się na wykładnię literalną i systemową przepisu art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy stwierdziło, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ nie zamieszkuje na terytorium RP z dzieckiem czy dziećmi, a ponadto ubiega się o zasiłek pielęgnacyjny dla siebie. Organ odwoławczy argumentował, że zasiłek pielęgnacyjny uregulowany w przepisie art. 16 u.ś.r. nie należy do grupy świadczeń rodzinnych przysługujących na dzieci, lecz do grupy świadczeń opiekuńczych, które stanowią formę wsparcia dochodowego osoby niepełnosprawnej, w tym osoby dorosłej. Argumentował, że ustawodawca przewidział – kształtując wyjątek od zasad określonych w u.ś.r. – że wsparcie dla obywateli Ukrainy, którzy opuścili kraj w związku z konfliktem zbrojnym będzie dotyczyło jedynie rodzin z dziećmi. Przepis art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w zakresie, w jakim przewiduje wyłącznie prawo do świadczeń rodzinnych związanych z wychowaniem i utrzymywaniem dzieci nie narusza przepisów prawa międzynarodowego (w tym Konwencji MOP nr 102 o minimalnych normach zabezpieczenia społecznego, Paktu Praw ONZ z 1966 r., Europejskiej Karty Socjalnej Rady Europy z 1961), ani przepisów dyrektywy nr 2001/55/WE z 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz ośrodków wspierających równowagę wysiłków między państwami członkowskim związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami. Z dyrektywy tej nie wynika, by na państwie członkowskim ciążył obowiązek zapewnienia osobom korzystającym z tymczasowej ochrony do świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego na różnych zasadach w odniesieniu do obywateli własnych oraz obywateli państw członkowskich UE i EOG. Tym bardziej żaden z przepisów ww. dyrektywy nie zobowiązuje państwa członkowskiego do zapewnienia osobom korzystającym z ochrony tymczasowej dostępu do świadczeń rodzinnych, jak i świadczeń opiekuńczych związanych z zapewnieniem opieki długoterminowej, adresowanej do osób niesamodzielnych.

W skardze na tę decyzję skarżąca wniosła o: 1) uchylenie decyzji organów obu instancji w całości, 2) przyznanie wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wypłatą zaległości od miesiąca września 2023 r., 3) przyznanie, że w sprawie występuje rażące naruszenie prawa. W uzasadnieniu zakwestionowała wykładnie przepisu art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy przedstawionej przez organ odwoławczy. Wskazała, że z przepisu tego wprost nie wynika, że zamiarem ustawodawcy było ograniczenie prawa do świadczeń rodzinnych pozostających w związku z wychowaniem i utrzymaniem dzieci. Ustawa o świadczeniach rodzinnych jest o wiele szersza, a ustawodawca nie ogranicza jej stosowania w stosunku do osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Skarżąca podkreśliła, że pierwszą decyzją MOPS przyznał jej zasiłek pielęgnacyjny w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Odmawiając przyznania zasiłku w tej sprawie złamał zasadę z art. 8 § 1 k.p.a. Skarżąca na poparcie skargi odwołała się do interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich u Wojewody Dolnośląskiego oraz w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej w zakresie stanowiska prezentowanego przez MOPS we Wrocławiu w podobnych sprawach i podjęte wskutek tego działania tych organów, które potwierdzają zasadność skargi.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli sądowej obejmuje orzekanie w sprawach wskazanych w art. 3 § 2-3 p.p.s.a. Granice orzekania wyznacza art. 134 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu lub czynności.

Kontrola legalności w granicach sprawy dotyczy odmowy przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia.

Wedle organu odwoławczego skarżącej nie służy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1) i ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ponieważ wszystkie uprawnienia do świadczeń rodzinnych tam wskazane ograniczone są do świadczeń rodzinnych, które związane są przedmiotowo z wychowaniem dzieci i przeznaczone na pomoc w pokryciu wydatków związanych z wychowaniem dzieci, na co wskazuje wykładnia literalna i systemowa tego przepisu.

Zdaniem skarżącej, w nowelizacji art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ustawodawca nie dokonał ograniczenia wypłaty świadczeń rodzinnych wyłącznie do tych, które dotyczą dzieci. Uważa, że właściwą wykładnię tego przepisu prezentuje Rzecznik Praw Obywatelskich, Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej oraz Wojewoda Dolnośląski w powszechnie dostępnym stanowisku w tym zakresie, które uwzględnia prawo skarżącej do wnioskowanego zasiłku. Poza tym skarżąca w oparciu o ten sam przepis i w tym samym stanie faktycznym uzyskała prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wcześniejszą decyzją MOPS.

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Warunki i tryb ustalania niektórych uprawnień obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny określa ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy (art. 1 ust. 3 pkt 4).

W sprawie jest bezsporne, że skarżąca jest obywatelką U. przybyłą do Polski w związku konfliktem zbrojnym na terytorium U., ma status cudzoziemca UKR i podlega regulacjom ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w brzmieniu obowiązującym w sprawie, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2024 r.

Przyjęty termin pobytu uznania za legalny jest wynikiem zastosowania decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz.U. UE L 71/1 z 04.03.2022; dalej decyzja wykonawcza nr 2022/382). Zgodnie z motywem 11 decyzji wykonawczej nr 2022/382 jej przedmiotem jest wprowadzenie tymczasowej ochrony dla obywateli Ukrainy zamieszkujących w Ukrainie, wysiedlonych w dniu 24 lutego 2022 r. lub po tej dacie w wyniku inwazji wojskowej rosyjskich sił zbrojnych, która rozpoczęła się tego dnia. Tymczasową ochronę należy również wprowadzić dla obywateli państw trzecich innych niż Ukraina, wysiedlonych w dniu 24 lutego 2022 r. lub po tej dacie, którzy przed dniem 24 lutego 2022 r. korzystali w Ukrainie ze statusu uchodźcy lub równoważnej ochrony. Ponadto ważne jest również zachowywanie jedności rodzin i unikanie sytuacji, w której członkowie tej samej rodziny mają różne statusy. Zatem konieczne jest również wprowadzenie tymczasowej ochrony dla członków rodzin tych osób, w przypadku gdy ich rodziny już przebywały i mieszkały w Ukrainie w czasie, kiedy wystąpiły okoliczności prowadzące do masowego napływu wysiedleńców. Kolejne grupy osób, do których zastosowanie ma ww. decyzja określają dalsze motywy.

W motywie 17 decyzji wykonawczej nr 2022/382 Rada wskazała, że Niniejsza decyzja jest zgodna z krajowymi programami dotyczącymi tymczasowej ochrony, które można uznać za wdrażające dyrektywę 2001/55/WE, i może być stosowana w uzupełnieniu do tych programów. Jeżeli program krajowy danego państwa członkowskiego jest korzystniejszy niż rozwiązania określone w dyrektywie 2001/55/WE, państwo członkowskie powinno mieć możliwość dalszego stosowania programu, ponieważ zgodnie z tą dyrektywą państwa członkowskie mogą przyjąć lub utrzymać bardziej korzystne warunki dla osób objętych tymczasową ochroną. Jeżeli program krajowy jest jednak mniej korzystny, państwo członkowskie powinno zapewnić dodatkowe prawa przewidziane w dyrektywie 2001/55/WE.

W motywie 21 Rada przypomniała i wyjaśniła, że Zgodnie z dyrektywą 2001/55/WE czas trwania tymczasowej ochrony powinien początkowo wynosić jeden rok. Jeżeli ochrona nie zostanie zakończona zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, okres ten powinien być przedłużany automatycznie o kolejne okresy sześciomiesięczne przez czas nie dłuższy niż jeden rok. Komisja będzie stale monitorować i analizować sytuację. Komisja może w każdej chwili zaproponować Radzie zakończenie tymczasowej ochrony w oparciu o fakt, że sytuacja w Ukrainie pozwala na bezpieczny i trwały powrót osób, którym przyznano tymczasową ochronę, lub przedłużenie tymczasowej ochrony maksymalnie do jednego roku.

Rada UE wskazała źródła finansowania pomocy wysiedleńcom z Ukrainy, o które mogą wystąpić państwa członkowskie udzielające im ochrony (motyw 21 i 22 decyzji wykonawczej nr 2022/382).

Z art. 13 ust. 2 Dyrektywy Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami (Dz.U. UE L 212 z 7.8.2001, str. 12—23; dalej: dyrektywa nr 2001/55/WE) wynika, że Państwa Członkowskie ustanawiają przepisy, mające na celu zapewnienie osobom korzystającym z tymczasowej ochrony niezbędnej pomocy w zakresie pomocy społecznej i uzyskania środków do życia, jeżeli nie posiadają one wystarczających środków, jak również w zakresie opieki medycznej. Bez uszczerbku dla ust. 4 niezbędna pomoc w zakresie opieki medycznej obejmuje przynajmniej opiekę w nagłych wypadkach oraz podstawowe leczenie chorób. Przepisy dyrektywy nr 2001/55/WE zostały implementowane – a powinny spełniać reguły wdrożenia dyrektywy wskazane w art. 32 - do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (obecne brzmienie opublikowane w Dz.U. z 2023 r., poz. 1504), z której z art. 107 ust. 1 wynika, że ochrony czasowej udziela się na podstawie i w granicach określonych w decyzji Rady Unii Europejskiej, przez okres określony każdorazowo w tej decyzji.

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy stanowi lex specialis względem ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z art. 2 ust. 6, zgodnie z którym obywatela Ukrainy uznaje się za osobę korzystającą w RP z ochrony czasowej w rozumieniu art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP oraz dalszych przepisów, które ustanawiają zakres pomocy społecznej z uwzględnieniem zasad wynikających z ww. przepisów dyrektywy nr 2001/22/WE.

Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 7 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy obywatelowi Ukrainy, o którym mowa w ust. 1, jako osobie korzystającej w RP z ochrony czasowej, przysługują uprawnienia określone w niniejszej ustawie (o pomocy obywatelom Ukrainy).

Zakres pomocy społecznej wynika m.in. z art. 26 ust. 1 pkt 1), zgodnie z którym obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium RP - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".

Zgodnie z art. 2 pkt 2) u.ś.r. – w brzmieniu obowiązującym w sprawie - świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 3) u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 rok życia.

Przepis art. 26 ust. 1 pkt 1) ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy został znowelizowany ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185; dalej : ustawa zmieniająca) – art. 1 pkt 16 lit. a. Do dnia wejścia w życie tej nowelizacji (28 stycznia 2023 r.) przepis ten brzmiał: "Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: 1) świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". W wyniku nowelizacji dodane zostało zastrzeżenie: "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej"

Organy obu instancji ze zmiany tej wyprowadzają wniosek, że ustawodawca począwszy od 28 stycznia 2023 r. ograniczył katalog świadczeń rodzinnych do tych, które służą wyłącznie potrzebom i wsparciu dzieci, co więcej – wyłączył z nich świadczenia opiekuńcze, do których – wedle nomenklatury ustawowej – zaliczany jest zasiłek pielęgnacyjny.

Przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1) ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy pomija wskazane regulacje prawa unijnego i prawa krajowego - których celem jest zapewnienie wykonania dyrektywy nr 2001/55/WE - jak również pomija cel nowelizacji tego przepisu.

Z pierwotnego brzmienia – sprzed nowelizacji – przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ) ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy jasno wynika, że obywatelom Ukrainy przebywającym na terytorium RP, których pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, służy prawo do wszystkich świadczeń rodzinnych uregulowanych w u.ś.r. Ustawodawca krajowy przyjął korzystniejszy program ochrony tymczasowej niż rozwiązania z dyrektywy nr 2001/55/WE i – zgodnie z decyzją wykonawczą nr 2022/382 – powinien mieć możliwość ją utrzymać, co z kolei zapewniają wskazane w tej decyzji źródła finansowania tego programu. Przyznał – w ramach zabezpieczenia społecznego, tj. świadczenia rodzinne, a więc w szerszym zakresie niż wynika to z ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, do czego był uprawniony na podstawie dyrektywy nr 2001/55/WE a zwłaszcza decyzji wykonawczej nr 2022/382. Taką intencję ustawodawczą potwierdza również uzasadnienie do projektu ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (druk sejmowy nr 2069, IX kadencja Sejmu RP).

Zmiana brzmienia tego przepisu od dnia 28 stycznia 2023 r. nie powoduje zmiany katalogu świadczeń rodzinnych, do których uprawnieni są obywatele Ukrainy na podstawie przedmiotowej ustawy.

Przyjęte przez SKO metody wykładni prawa tego przepisu – literalna i systemowa - nie oddają rzeczywistego sensu tej regulacji w kontekście jego celu. Oznacza to, że wykładnia literalna jest niewystarczająca. Natomiast wykładnia systemowa została błędnie przeprowadzona przez SKO, ponieważ nie uwzględnia wszystkich uwarunkowań prawa unijnego i krajowego.

Sens tej regulacji – art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – mimo nowelizacji jest niezmienny: zapewnienie zabezpieczenia społecznego uprawnionym obywatelom Ukrainy poprzez udzielenie świadczeń rodzinnych wedle odpowiednio stosowanych zasad i trybu z u.ś.r. Wynika z uzasadnienia projektu ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, a cel zmiany - z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej. Celem zmiany było uszczelnienie systemu i zapobieżenie wyłudzaniu świadczeń przez osoby niezamieszkujące/nieprzebywające w Polsce. Projektodawca wyjaśnił, że "Zmiana art. 26, polegającą na nadaniu nowego brzmienia ust. 1 pkt 1 i ust. 3b pkt 6 oraz dodaniu ust. 3g-3i, która ma na celu uszczelnienie świadczeń socjalnych. Ww. przepisy umożliwią uzyskiwanie z rejestru Straży Granicznej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz, przez organy właściwe i wojewodów realizujących świadczenia rodzinne na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, także daty/historii przekraczania granicy przez obywatela Ukrainy, tj. zarówno daty każdorazowego wjazdu, jak i wyjazdu z Polski. Powyższe dane są niezbędne w celu eliminacji przypadków nieuprawnionego pobierania przez obywateli Ukrainy, którzy opuścili terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczeń rodzinnych, świadczenia wychowawczego, świadczenia dobry start, rodzinnego kapitału opiekuńczego oraz dofinansowania opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. W dzisiejszym stanie prawnym Straż Granicza udostępnia datę finalnej utraty prawa do legalnego pobytu w Polsce. Udostępnienie daty wjazdu i wyjazdu z Polski pozwoli na wzmocnienie obecnego systemu kontroli przyznanych świadczeń przez wstrzymanie przez ZUS oraz gminne organy właściwe wypłaty świadczenia bezpośrednio po opuszczeniu Polski. Przewidywany przepis przewiduje, że wypłata świadczenia i dofinasowanie podlega wstrzymaniu w przypadku każdego wyjazdu z terytorium Polski. W przypadku gdy osoba której wstrzymano świadczenie albo dofinansowanie wjedzie na terytorium Polski świadczenie albo dofinasowanie będzie ponownie wypłacane od miesiąca od którego wstrzymano wypłatę, o ile nadal spełnione są warunki uprawniające do tych świadczeń." – druk sejmowy nr 2845, IX kadencja Sejmu.

Wynika z tego, że po nowelizacji obowiązującej od 28 stycznia 2023 r. obywatelom Ukrainy służy prawo do świadczeń rodzinnych pod warunkiem, że przebywają na terytorium RP, a w przypadku, gdy świadczenia rodzinne są kierowane na potrzeby dzieci – wyjazd z Polski uprawnionego rodzica/opiekuna albo dziecka powoduje wstrzymanie (lub utratę) prawa do świadczenia rodzinnego.

Przyjęte ww. nowelizacją uzależnienie prawa do świadczeń rodzinnych od zamieszkiwania z dziećmi na terytorium RP nie powoduje jednoczesnego ograniczenia katalogu (rodzajów) świadczeń rodzinnych wyłącznie do tych, które są skierowane i służą potrzebom wyłącznie dzieci, wykluczając tym samym – bez wyraźnej regulacji – prawo do takich świadczeń osób dorosłych. Ustawodawca ograniczenie takie miałby obowiązek wyraźnie ustanowić, czego niewątpliwie nie uczynił i zamiaru takiego nie miał. Jak wynika z uzasadnienia projektu nowelizacji, zamiarem ustawodawcy było jedynie uszczelnienie świadczeń socjalnych, tak by otrzymywały je korzystające z ochrony tymczasowej.

W tym stanie rzeczy zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia nie został wyłączony z katalogu świadczeń rodzinnych, do których mają prawo obywatele Ukrainy spełniający warunki ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i odpowiednio przepisów u.ś.r.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną, w tym wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, przedstawioną w uzasadnieniu wyroku i rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia wykładnię tę zastosuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2) p.p.s.a.