Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2165/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

W. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2019 r. uchylającą decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r. stwierdzającą nieważność i wydanie z naruszeniem prawa decyzji Naczelnika [...] z [...] grudnia 1976 r. o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego należącego do A. W.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Naczelnik [...] decyzją z [...] grudnia 1976 r. przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne położone w [...] b. gm. kat. [...], składające się z działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. 5,2125 ha, stanowiące własność A. W. Decyzja ta została uzupełniona decyzją Naczelnika [...] z [...] marca 1978 r. w zakresie prawa byłego właściciela dożywotniego użytkowania gruntów obejmujących działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] oraz zabudowań na działkach nr: [...], [...], [...] i [...].

A. W. (spadkobierca A. W.) wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1976 r. w części dot. działki nr [...] (obecnie działki nr [...] i nr [...]) z obrębu [...], powstałej z przejętej działki nr [...]. Skarżący podniósł, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż to on był właścicielem przejętego gospodarstwa, a nie A. W. Następnie wniosek ten został podtrzymany przez spadkobiercę wnioskodawcy – W. W. Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2018 r. stwierdził nieważność decyzji Naczelnika [...] z [...] grudnia 1976 r. o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego stanowiącego własność A. W. położonego w [...] b. gm. kat. [...] w części dotyczącej przejęcia nieruchomości odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], powstałej z przejętej działki nr [...] i wydanie z naruszeniem prawa ww. decyzji w części dotyczącej przejęcia nieruchomości odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], powstałej z przejętej działki nr [...].

Od powyższej decyzji odwołało się Miasto [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2019 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika [...] z [...] grudnia 1976 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że podstawą prawną decyzji kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne [(Dz. U. Nr 21, poz. 118) – zwanej dalej: "ustawą z 1974 r."]. Zgodnie z tym przepisem Państwo mogło przejąć gospodarstwo rolne za rentę, gdy:

wykazywało niski poziom produkcji;

obejmowało co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych;

właściciel gospodarstwa rolnego osiągnął określony wiek wynoszący w przypadku mężczyzn 65 lat, a w przypadku kobiet 60 lat, albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Organ wskazał, że akta sprawy zawierają wypis z rejestru gruntów [...], poz. rej. [...] (według stanu na dzień 18 października 1976 r.) oraz zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w [...] z [...] grudnia 1976 r. potwierdzające, że przejmowane gospodarstwo rolne objęte było Księgą Wieczystą Nr [...] i stanowiło własność A. W. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji Naczelnik stwierdził, że produkcja rolna gospodarstwa pozostaje na poziomie niższym niż średnia na terenie b. gm. kat. [...]. Zadłużenie A. W. wobec Państwa, mające związek z prowadzonym gospodarstwem wynosi 109 570 zł, co stanowi 42 % jego wartości. Jednocześnie organ wskazał, że wysokość renty wynosi 825 zł. W aktach sprawy znajduje się arkusz inwentaryzacyjny "nieużytkowych lub źle użytkowanych gruntów rolnych" spisany w dniu 18 kwietnia 1974 r. Z dokumentu tego wynika, że A. W. miał wówczas 76 lat, był samotny (syn mieszkał w mieście). Gospodarstwo posiadało ogółem pow. 5,30 ha, w tym grunty orne stanowiły pow. 5 ha. Na jego terenie znajdował się zniszczony dom (bez dachu), stanowiący jednocześnie budynek gospodarczy dla zwierząt. Zespół kontrolny określił stan zamieszkania jako krytyczny. Stwierdził brak maszyn. Kontrolerzy wskazali, że właściciel jest chory i "nie rokuje nadziei na poprawę". Złe zagospodarowanie gruntów trwa od 1969 r. Poziom gospodarowania jest niższy od średniego poziomu we wsi o 80 %. Zadłużenie gospodarstwa wobec Państwa wynosi 109 570 zł. W ocenie zespołu kontrolnego gospodarstwo powinno być przejęte na rzecz Państwa za rentę, ponieważ właściciel osiągnął wiek emerytalny, a gospodarstwo wykazuje bardzo niski poziom produkcji rolnej. Minister podkreślił, że Naczelnik [...] przy wydaniu decyzji z [...] grudnia 1976 r. brał pod uwagę istniejący ówcześnie stan rzeczy, znajdujący potwierdzenie w istniejącym materiale dowodowym. Ocena tego materiału nie pozwala obecnie na twierdzenie, że organ ten dopuścił się naruszenia prawa. W szczególności w świetle wskazanych dokumentów jako właściciel spornej nieruchomości figurował A. W. W chwili wydania kwestionowanej decyzji nie istniał jakikolwiek dokument, który wskazywałby, że prawo własności nieruchomości przysługuje komuś innemu. Dopiero postanowieniem z [...] października 1993 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy dla [...] w [...] stwierdził, że A. W. (syn A.) stał się z mocy samego prawa z dniem 4 listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości stanowiącej m. in. działkę nr [...] (powstałą z działki nr [...]). Okoliczność ta może być ewentualnie rozpatrywana w kontekście przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (jako nowy dowód, nieznany organowi, który wydał decyzję), nie zaś jako przesłanka stwierdzenia nieważności. Niewątpliwie zatem w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r. na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

W. W. w skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2019 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił wydanie tej decyzji z naruszeniem:

1) przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a.") przez brak jego zastosowania, błędną interpretację i przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 1976 r.,

- art. 158 § 1 i § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 K.p.a. przez brak jego zastosowania, błędną interpretację i przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia, iż decyzja z 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa,

- art. 158 § 1 i § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 K.p.a. przez brak jego zastosowania, błędną interpretację i przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia, iż decyzja z 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa,

- art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez brak uwzględnienia oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku z 21 września 2004 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt IV SA 4767/03),

- art. 145 § 1 pkt. 5 K.p.a. przez przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania, podczas kiedy to postępowanie winno dotyczyć stwierdzenia nieważności wydanej decyzji administracyjnej,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że 29 grudnia 1976 r. właścicielem działki [...] w części odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] był A. W. w sytuacji, gdy był nim A. W. co jasno wynika z wcześniejszych ostatecznych i prawomocnych decyzji administracyjnych oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2004 r. (sygn. akt IV SA 4767/03); niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenia uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a.;

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.) przez brak uznania, iż nabycie przez A. W. nieruchomości położonej w [...], składającej się m.in. z działki nr [...], obr. [...] o pow. 0,1280 ha, która powstała z części dawnej działki nr [...] nastąpiło z mocy prawa w dniu 4 listopada 1971 r., a późniejsze postanowienie z [...] października 1993 r. Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział I Cywilny zapadłe w sprawie o sygn. akt [...] - ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza, że A. W. stał się z mocy samego prawa z 4 listopada 1971 właścicielem ww. nieruchomości.

W motywach skargi zawarto argumentację uzasadniającą postawione zarzuty.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania [...] S.A. z siedzibą w [...] w piśmie procesowym z 16 stycznia 2020 r. wniósł o oddalenie skargi. Według uczestnika skarga nie posiada usprawiedliwionych podstaw, bo zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2019, poz. 2325, ze zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2019 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Kontrolowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja została wydana w jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, tj. w postępowaniu nieważnościowym uregulowanym w art. 156 – art. 158 K.p.a. Z kolei przedmiotem przeprowadzonego przez organ postępowania nieważnościowego była decyzja o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego za rentę - korzystająca z przymiotu ostateczności.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. Lex nr 196696) wyraził pogląd, że "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań". Skoro przedmiotem kontroli Sądu była decyzja wydana w postępowaniu nadzorczym, a nie w postępowaniu zwykłym, to należało mieć na uwadze, że działanie organu w trybie art. 156 K.p.a. wymagało innego podejścia do sprawy niż w postępowaniu zwykłym. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 czerwca 2018r. (sygn. akt I OSK 1894/16) podkreślił, że "organ administracyjny ocenia bowiem kwestie czysto prawne dotyczące ewentualnych wad decyzji, z tego względu organ nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu zwykłym. Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie jest bowiem merytoryczne, ponowne rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. Postępowanie to jest zatem ograniczone do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowane rozstrzygnięcie. [...]. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, mając na względzie, iż ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z racji ich wyczerpującego wyliczenia nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane dosłownie lub nawet ścieśniająco". Podkreślenia też wymaga, że zaistnienie wad nieważności ocenia się według stanu faktycznego oraz prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji i nie można ich domniemywać. Podstawą nieważnościową szczególnie rozważoną w sprawie była podstawa z punktu 2 art. 156 § 1 K.p.a., czyli wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z brzmienia normy art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wynika, że nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233). Zatem, naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mogące mieć istotny wpływ i mające wpływ - na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą. Ponadto rażące naruszenie prawa to taki stan, w którym przy prawidłowym zastosowaniu danych przepisów nie byłoby możliwym wydanie decyzji o danej treści, mając na uwadze stan faktyczny i prawny z daty wydania takiej decyzji. Sąd podzielił stanowisko Ministra, że takiego stopnia "rażącego" naruszenia prawa nie można przypisać decyzji z 1976 r. Dokonując oceny zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., organ rozstrzygający w tym zakresie był obowiązany ustalić zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny na dzień wydania decyzji, w stosunku do której toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji. W kontekście powyższych rozważań istotą kontrolowanego przez Sąd postępowania nieważnościowego była ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu zwykłym zakończonym decyzją z 29 grudnia 1976 r., organ je prowadzący - mógł na gruncie obowiązujących przepisów prawa, czyli ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, podjąć rozstrzygnięcie o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego A. W. za rentę. Momentem czasowym oceny zaistnienia przesłanki nieważnościowej wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. była zatem data wydania decyzji o przejęciu, czyli 29 grudnia 1976 r.

Podstawą materialną decyzji z 1976 r. był art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r. Przepis ten stanowił, że gospodarstwo rolne może być przejęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidzkich.

Z akt sprawy (archiwalnych) wynika, że A. W., który zainicjował postępowanie nieważnościowe był synem M. i A. (zamiennie: J.) małż. W.. M. W. zmarła w 1965r. Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego [...] z [...] listopada 1969 r. ([...]) spadek po M. W. nabyli łącznie z gospodarstwem rolnym mąż A. W. i syn A. W. po połowie. A. W. był też odrębnym właścicielem nieruchomości objętej [...] położonej w gm. Kat. [...] składającej się z działek: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Jako, że w spadku po M. W. postało gospodarstwo rolne położone w [...] składające się z nieruchomości obj. Lwh [...] gm kat. [...] - "pbud [...], pgr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1 ha 45 arów 6 m²" i "Lwh [...] – pgr [...] i [...] o powierzchni 37 arów 63 m²" - to zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] z [...] kwietnia 1979 r. (...[...]) o dziale spadku i zniesieniu współwłasności - całą nieruchomość spadkową stanowiącą ww. gospodarstwo rolne przydzielono na wyłączną własność A, W.. W międzyczasie, na podstawie Aktu własności ziemi z [...] grudnia 1976 r. ([...]) A. W. stał się z mocy prawa właścicielem działek wymienionych w powyższym postanowieniu o dziale spadku ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]), a nadto i działek [...], [...], [...], [...] i [...] - o łącznej powierzchni 3,2566 ha. Według rozstrzygnięcia decyzji z [...] grudnia 1976r. "przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne położone w [...] b. gm. kat. [...] obejmujące działki z: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wraz z zabudowaniami o łącznej powierzchni 5,2125 ha stanowiące własność Ob. A. W., syna K., ur. [...] listopada 1901 r., zam. [...]". Decyzją z [...] marca 1987 r., Nr [...] stwierdzono nieważność ww. Aktu własności ziemi - jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, z racji uznania zgodnie z postanowieniem z [...] października 1969 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. W., że część gospodarstwa odziedziczył syn (A.), co oznacza, że A. W. (ojca A.) nie można było uznać za samoistnego posiadacza nieruchomości spadkowych po żonie, na których został uwłaszczony. Sąd Rejonowy dla [...] Wydział [...] postanowieniem z [...] października 1993r. stwierdził, że A. W. (syn A. i M.) stał się z mocy samego prawa z dniem 4 listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości położonej w [...] składającej się m. in. z działki nr [...] obr. [...] o pow. 1280 m², która powstała z części dawnej działki nr [...].

W sprawie przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania nieważnościowego była decyzja z [...] grudnia 1976 r. w część, tj. działki [...] (dawnej część działki [...]). Z wyżej przedstawionej dokumentacji sprawy wynika, że w chwili wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa - działka nr [...] stanowiła odrębną własność A. W., zatem nie była objęta Aktem własności ziemi z [...] grudnia 1976 r. (unieważnionym później). Fakt bycia jej właścicielem przez A. W. potwierdzają dokumenty w postaci: zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w [...] z [...] grudnia 1976 r., Dz. Ko. [...] (dot. [...]); wypis z rejestru gruntów [...] Przedsiębiorstwa Geodezyjnego w [...] – jednostka ewid. M. [...], obręb [...], nr jedn. rej. [...], według stanu na dzień 18 października 1976 r. wraz z pismem [...] Przedsiębiorstwa Geodezyjnego w [...] z 18 października 1976 r. znak [...]; arkusz inwentaryzacyjny nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych z 18 kwietnia 1974 (77) r., protokół przejęcia gruntów rolnych we władanie Skarbu Państwa z 9 stycznia 1978 r. znak [...] - wchodzące w zakres materiału ówcześnie zgromadzonego w sprawie. Przed wydaniem decyzji z [...] grudnia 1976 r. nie było dokumentu, który wskazywałby, że właścicielem ww. działki zamiast A. W. był A. W..

Powyższe oznacza, że ówcześnie rozstrzygający w sprawie organ nie zadziałał wbrew temu co wynikało z materiału sprawy, którym dysponował w 1976 r. Rozstrzygnął sprawę opierając się na okolicznościach wówczas wynikających z akt sprawy. Przedstawiony materiał, jako materiał dowodowy zgromadzony przez organ w toku postępowania zwykłego, obecnie kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym, był miarodajny dla oceny legalności decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym. I ocena tego materiału, która doprowadziła organ do uznania, że właścicielem gospodarstwa rolnego (rolnikiem) w zakresie ww. jego części był A. W., była prawidłowa. Co obecnie nie pozwala na twierdzenie, że organ rozstrzygający sprawę w 1976 r. dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Powyższe dowiodło bowiem, że postępowanie, które doprowadziło do wydania decyzji w 1976 r. oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona nie stanowi zaprzeczenia stanu prawnego sprawy zakreślonego wyżej przywołaną podstawą prawną jej wydania. Niezasadne byłoby obciążanie organu administracji odpowiedzialnością za rażące naruszenie prawa, jeżeli w dacie wydania takiej decyzji o takim naruszeniu nie mogło być mowy.

Późniejsze zaistnienie nowych okoliczności faktycznych czy prawnych, które - gdyby zaistniały wcześniej - mogłyby doprowadzić do wydania w postępowaniu zwyczajnym decyzji o innej treści, nie spełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w dacie wydania wymienionej decyzji. Zatem stwierdzenie postanowieniem z [...] października 1993 r. (sygn. akt [...]) przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...], że A. W. (syn A.) stał się z mocy samego prawa z dniem 4 listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości stanowiącej m. in. działkę nr [...] (powstałą z działki nr [...]), choć ma charakter deklaratoryjny, to nie mogło doprowadzić do przeciwnego rozstrzygnięcia w sprawie. Nie można bowiem zarzucić organowi, który wydał decyzję z 1976 r., że działał w warunkach rażącego naruszenia prawa, tym samym wydał decyzję o przejęciu m. in. działki nr [...] ewidentnie sprzeczną ze stanem sprawy wynikającym z dokumentacji wtedy zgromadzonej i wbrew obowiązującym przepisom prawa.

Organ wydający decyzję [...] grudnia 1976 r. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, gdyż - jak zostało wykazane - nie miał wiedzy, że A. przysługuje prawo własności do działki [...] (potwierdzone w 1993 r.). Okoliczność ta - jako istotna, nowa, nieznana organowi w dniu rozstrzygania sprawy ([...] grudnia 1976 r.), bo niewynikająca z ówcześnie zgromadzonego materiału dowodowego, może być ewentualnie rozpatrywana w kontekście przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a nie nieważnościowej z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Na potwierdzenie zasadności zajętego przez organ stanowiska, w tak przedstawiających się okolicznościach sprawy, można przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2018 r. (sygn. akt I OSK 906/16), w którym zgodzono się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (jako Sądu pierwszej instancji) i Samorządowego Kolegium Odwoławczego (jako organu właściwego w kontrolowanej przez ww. Sądy sprawie), że "do rażącego naruszenia prawa nie może dojść ze względu na fakt, że w dacie orzekania [...] 1999 r. organ nie mógł mieć wiedzy o nowych okolicznościach, które powstały po wydaniu decyzji".

Wszystko to dowodzi bezzasadności zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Mając na względzie przedmiot zaskarżonej decyzji, trafności też należy odmówić zarzutowi naruszenia art. 158 § 1 i § 2 w zw. z art. 156 § 1 i § 2 K.p.a. Oceny podniesionego zarzutu można byłoby dokonać wtedy gdyby organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.), a nie uchylił i orzekł co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.). Zatem to stanowisko skarżącego odnosi się do rozstrzygnięcia i uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wyeliminowanej z obrotu prawnego przez zaskarżoną decyzję. Dalej organ odwoławczy w postępowaniu nieważnościowym nie stosował regulacji prawa materialnego ówcześnie obowiązującego, w tym i art. 1 ust. 1 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zatem nie można wskazywać na jego naruszenie w sprawie. Z kolei na art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. powołał się jedynie w kontekście postanowienia z 1993 r. i okoliczności z niego wynikającej, wskazując informacyjnie na ewentualność wzięcia jej pod uwagę w trybie wznowieniowym. Postępowanie organu czyni zadość również art. 7 w zw. art. 77 § 1, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. Jak podkreślono we wcześniejszych rozważaniach w postępowaniu nieważnościowym nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania sprawy. W postępowaniu tym organ ma się skupić na ustaleniu - czy zaistniała przesłanka nieważnościowa i w ramach takiego charakteru postępowania nieważnościowego nie uchybił zasadom ogólnym i dowodowym postępowania administracyjnego. Nadto, Sąd nie stwierdził naruszenia art. 153 P.p.s.a. Według tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrok z 12 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 239/17) podkreślił, że "z treści przepisu art. 153 P.p.s.a. wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez sąd wiążą organy administracji publicznej i sąd jedynie w tej samej sprawie. Powinna więc to być sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym (zob. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 345/12, Legalis). W kontekście tego zarzutu skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2004 r. (sygn. akt IV SA 4767/03) uchylający zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2002 r. nr [...], którą uchylono decyzję Wojewody [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika [...] z [...] grudnia 1976 r. w części dotyczącej działki nr [...] i odmówiono wszczęcia postępowania nieważnościowego na wniosek A. W.. Sprawa rozstrzygnięta tym wyrokiem dotyczyła decyzji o charakterze procesowym i Sąd skierował uwagę organu na fakt, że ww. decyzja była już przedmiotem kontroli wojewodów i Ministra Rolnictwa i zawarte w nich ustalenia faktyczne oraz oceny prowadziły do wydania decyzji stwierdzających jej nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa w części określonych parcel. Powyższego stwierdzenia Sądu nie można było jednak traktować jako wiążącej oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania, według skarżącego obejmujących i przedmiotowe postępowanie. Sąd w tym stwierdzeniu zwrócił uwagę na ustalenia faktyczne i oceny, które doprowadziły do wydania decyzji stwierdzających nieważność czy z naruszeniem prawa w sprawach dotyczących innych działek jako składowych przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Zatem to te elementy miały decydować o takim, a nie innym rozstrzygnięciu. Natomiast w przedmiotowym postępowaniu obejmującym kontrolą decyzję z 1976 r. w zakresie dotyczącym działki nr [...] (obecnie nr [...] i [...]), powstałej z przejętej działki nr [...], stan faktyczny i związana z nim ocena prawna nie dały podstaw organowi do jednego z powyższych rozstrzygnięć. Zauważyć też można, że decyzje, na które zwrócił uwagę ww. Sąd nie były poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

Wobec wykazanej zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę.