Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 113/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151; art. 119 pkt 2;
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4;
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7; art. 77 § 1; art. 80; art. 6; art. 8; art. 107 § 3;
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 5 grudnia 2022 r., nr SKO.II.41/1142/ŚR/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r., znak: SKO.II.41/1142/ŚR/2022, po rozpatrzeniu odwołania A. K. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Białopole z dnia 29 sierpnia 2022 r., znak: GOPS.5212.571.10.2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia 18 lipca 2022 r., skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Białopole o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką K. K., która legitymuje się Orzeczeniem KRUS OR/PT w C. z dnia 25 lutego 2020 r., nr GE-Z10111113, stwierdzającym jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r., Wójt Gminy Białopole odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na negatywną przesłankę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."). W treści uzasadnienia organ wyjaśnił, że w trakcie weryfikacji okoliczności dotyczących ustalenia zakresu sprawowanej opieki, pomimo trzykrotnej próby, nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania niepełnosprawnej, gdyż pracownik socjalny nikogo nie zastał lub zastał samą niepełnosprawną.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła odwołanie w którym zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W uzasadnieniu wyjaśniła, że jej matka jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki, którą ona sprawuje, poprzez pomoc w codziennych czynnościach tj. sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych. Dodała, że obecnie pobiera zasiłek dla bezrobotnych, ale w razie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z jego pobierania.

W trakcie postępowania Kolegium zwróciło się do organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania niepełnosprawnej (gm. Dorohusk) z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny podjął trzy próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z wnioskodawczynią, której jednak nie zastał w miejscu sprawowania opieki. Z przedstawionych wyjaśnień wynika, że w dniu 1 sierpnia 2022 r. nie było nikogo w domu, gdyż skarżąca zabrała matkę do siebie, zaś w dniach 4 sierpnia 2022 r. i 5 sierpnia 2022 r. matka skarżącej przebywała sama w domu (pismo Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Białopolu z dnia 8 sierpnia 2022 r., znak: OPS.8120.90.2022).

Następnie Kolegium pismem z dnia 20 października 2022 r. zobowiązało organ do ustalenia miejsca przebywania niepełnosprawnej i przeprowadzenia w miejscu sprawowania opieki wywiadu środowiskowego oraz ustalenia zakresu sprawowanej opieki.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z K. K. w dniu 10 listopada 2022 r. pracownik socjalny ustalił, że niepełnosprawna jest wdową i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Choruje przewlekle, ma zdiagnozowaną niewydolność serca, migotanie przedsionków, zaburzenia urojeniowe, zwyrodnienie stawów. Ponadto ma wszczepiony stymulator serca i cierpi na zawroty głowy oraz nietolerancję glukozy. Ze względu na schorzenia, które utrudniają jej prawidłowe funkcjonowanie wymaga opieki osoby drugiej. Opiekę sprawuje wnioskodawczyni, która mierzy matce ciśnienie, podaje leki, gotuje, sprząta, robi zakupy, pali w piecu, organizuje wizyty lekarskie, czuwa przy niej w nocy, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe. Niepełnosprawna samodzielnie porusza się, ubiera, dba o higienę osobistą i spożywa posiłki. Stan zdrowia nie pozwala na pozostawienie jej bez opieki i nadzoru innej osoby.

Ponadto pracownik ustalił, że niepełnosprawna od 16 września 2020 r. do chwili obecnej uczęszcza do Środowiskowego Domu Samopomocy "[...]" w D. , gdzie spędza czas w godzinach od 8.30 do 14.00. Od godziny 14.00 opiekę nad matką przejmuje córka A. K., która ją zabiera codziennie na noc do siebie (gm. B.) i rano przywozi z powrotem do domu (gm. D. ). Weekendy niepełnosprawna również spędza u córki.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu w kwestii stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, badanie, czy ustalony stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinno odbywać się przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, a więc z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na inną negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie brak związku przyczynowo-skutkowego miedzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż nie kwestionuje, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, jednakże opieka ta sprawowana jest tylko przez część doby i w weekendy. W pozostałym czasie matka skarżącej uczęszcza na zajęcia do Środowiskowego Domu Samopomocy "[...]" w D. w którym przebywa w godzinach od 8.30 do 14.00. W ramach uczestnictwa na zajęciach, matka skarżącej ma prawo do korzystania z przejazdów organizowanych przez jednostkę, jednego posiłku obiadowego w ciągu dnia, zaopatrzenia w niezbędny sprzęt rehabilitacyjny oraz pomoce techniczne do wykonywania niezbędnych czynności terapeutycznych, może skorzystać z konsultacji psychologa, lekarza psychiatry, pomocy pracownika socjalnego.

W ocenie Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie jest na tyle absorbujący i czasochłonny by uniemożliwiał jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, zważywszy, że niepełnoprawna od poniedziałku do piątku przez około 7 godzin dziennie ma zapewnioną opiekę w domu dziennego pobytu. Kolegium stwierdziło, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Dodatkowo Kolegium podniosło, że niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej datuje się od co najmniej lutego 2020 r. (data orzeczenia o niepełnosprawności), tymczasem skarżąca do 1 kwietnia 2022 r. pracowała zawodowo, a obecnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i do 5 października 2022 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Powyższe, zdaniem organu przemawia za stanowiskiem, że rezygnacja z zatrudnienia, czy też obecne jej niepodejmowanie nie jest podyktowane koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Wnosząc skargę do sądu, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 u.ś.r., poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że:

- wyłącznie czynności związane bezpośrednio z troską o fizyczny stan osoby niepełnosprawnej oraz pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym, które winny być sprawowane całą dobę wyczerpuje treść przepisu, przy jednoczesnym pominięciu tak istotnych okoliczności, jak wyręczanie osoby niepełnosprawnej od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią i jednocześnie bez znaczenia jest czy inne osoby bliskie spokrewnione w tym samym stopniu mogą potencjalnie tę opiekę sprawować;

- umieszczenie w placówce zapewniającej opiekę przez 4,5 godziny dziennie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, przy jednoczesnej wprost z ustawy wynikającej przesłance negatywnej przyznania tego świadczenia, tylko w sytuacji pobytu osoby niepełnosprawnej w takiej palcówce przez całą dobę powyżej 5 dni w tygodniu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. b u.ś.r.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w związku z okolicznością, że od kwietnia 2022r. jest jedyną osobą, która może zająć się matką i od tego momentu tylko na niej spoczywa obowiązek opieki nad nią, postanowiła nie podejmować zatrudnienia. Opieka ta z uwagi na zmienności stanu zdrowia matki wygląda różnie. Czasami jest to opieka całodobowa wymagająca czuwania przy matce również w nocy, natomiast w ciągu dnia wykonuje czynności opiekuńcze w postaci kontroli ciśnienia, podawania leków, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, palenia w piecu, sprzątania, prania, organizowania wizyt lekarskich i towarzyszenia podczas wizyt u specjalistów.

Wyjaśniła, że z uwagi na zaburzenia psychiczne - urojenia, a aktualnie również z uwagi na pogorszający się stan serca, zawroty głowy i zasłabnięcia matka nie może sama przebywać w domu. Zdaniem skarżącej twierdzenia organu co do stanu zdrowia i braku konieczności sprawowania ciągłej opieki nad matką, w sytuacji gdy legitymuje się ona orzeczeniem stwierdzającym niezdolność do samodzielnej egzystencji jest ingerowaniem ze strony organu w ustalenia i kompetencje Komisji Lekarskiej przyznającej takie orzeczenie. Skarżąca podniosła również brak uprawnień organu do wypowiadania się w zakresie opieki z uwagi na pobyt w ciągu dnia jej matki w Środowiskowym Domu Samopomocy społecznej "[...]" w D. , bowiem czasami ze względu na stan zdrowia matki jest zabierana wcześniej z placówki.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył organ, skarżąca natomiast nie oponowała.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo jednak powyższych wywodów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna.

Ocenie Sądu podlegała sporna między stronami kwestia ustalenia, czy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia pozostaje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz czy zakres sprawowanej opieki obiektywnie uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy chociażby w ograniczonym zakresie.

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny bądź osoba będąca rodziną zastępczą, jeśli nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Co szczególnie istotne, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że u.ś.r. nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Dla jego przyznania musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką.

W postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, stwierdził, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.), nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza nadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. w CBOSA).

Nie ma zatem racji skarżąca podważając kompetencje organów orzekających w niniejszej sprawie do oceny, czy w konkretnej sytuacji zakres wymaganej opieki nad osobą niepełnosprawną jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie jest to ocena stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, której dokonuje w sposób wiążący organ orzekający w sprawie stopnia niepełnosprawności. Skoro jednak świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, gdy zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej z uwagi na potrzebę sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ocena tej kluczowej przesłanki przyznania świadczenia jest wręcz obowiązkiem organów orzekających w tych sprawach.

Możliwość weryfikacji wątpliwości w tym zakresie została przewidziana przez ustawodawcę wprost w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., a w świetle tego przepisu środkiem umożliwiającym taką weryfikację jest rodzinny wywiad środowiskowy.

Mając powyższe na uwadze, należy zatem rozważyć zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, fakt posiadania orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji przez podopieczną skarżącej nie gwarantuje bowiem automatycznie uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA).

Kolegium, opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, w szczególności na wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 10 listopada 2022 r., uznało, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej.

Sąd podziela ocenę Kolegium uznając ją za trafną i opierającą się na prawidłowo oraz wszechstronnie ocenionym materiale dowodowym, nie naruszającą zasad postępowania dowodowego, w szczególności zasady prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), czy swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Podstawowym argumentem, który przesądza o rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie, jest niekwestionowana przez strony okoliczność, że matka skarżącej w ciągu dnia, w godz. od 8.30 do godz. 14, przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy "[...]" w D. , co daje realną możliwość połączenia przez skarżącą pracy zawodowej z opieką nad niepełnosprawnym rodzicem.

W tym kontekście zwrócenia uwagi wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia natomiast wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne, ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy.

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, matka skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, proste czynności higieny osobistej również wykonuje samodzielnie, ewentualnie z pomocą córki, nie wymaga czynności pielęgnacyjnych a jedynie pomocy i nadzoru w wykonywaniu niektórych z nich. Większość pomocy (mierzenie matce ciśnienia, podawanie leków) skarżąca świadczy popołudniami, po powrocie matki z zajęć w środowiskowym domu samopomocy. Natomiast, czynności tj. przygotowanie posiłku, sprzątanie, robienie zakupów, palenie w piecu, opłacanie rachunków, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych (k. 13 wywiadu środowiskowego) składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21; wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 858/21, dostępne w CBOSA). Czynności te, przy właściwej organizacji, dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem pracy zawodowej.

Powyższe prowadzi zatem do konkluzji, że zakres samodzielności matki skarżącej, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd nie kwestionuje osobistego zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką, nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej. To zaś oznacza, że obiektywnie nie istnieje powód usprawiedliwiający oświadczenie skarżącej o braku możliwości podejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką.

Odnosząc się zaś do pisma kierownika Środowiskowego Domu Samopomocy "[...]" w D. informującego, o przypadkach absencji matki skarżącej lub wcześniejszego opuszczania przez nią zajęć z powodu pogorszenia stanu zdrowia, to Sąd wskazuje, że takie pojedyncze sytuacje nie wpływają na fakt, że co do zasady matka skarżącej od kilku lat korzysta z zajęć przez ponad 5 godzin dziennie i ma w tym czasie zapewnioną opiekę, posiłek i dojazd. Sporadyczne nieobecności nie podważają okoliczności korzystania z tej formy pomocy przez matkę skarżącej.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do uznania, że skarżąca - z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość podjęcia pracy. Mając na uwadze, że matka skarżącej przez część dnia ma zapewnioną opiekę w środowiskowym domu samopomocy, skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki w taki sposób, aby pogodzić je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem Kolegium, że zakres faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

W tym miejscu należy jedynie przypomnieć, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej stanu jej zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (por. przykładowo wyroki WSA w Krakowie z 10 października 2022 r., III SA/Kr 699/22; z 12 września 2022 r., III SA/Kr 335/22, dostępne CBOSA).

W ocenie Sądu nie można zatem zarzucić Kolegium ani naruszenia przepisów postępowania, w szczególności dokonania wadliwych ustaleń faktycznych w sprawie, czy błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, jak również naruszenia przepisów prawa materialnego. Skoro prawidłowe ustalenia doprowadziły do wniosku, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co musiało skutkować wydaniem decyzji odmownej.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ani art. 6 K.p.a. (zasada legalizmu) czy też art. 8 K.p.a. (zasada budzenia zaufania obywateli do organów państwa). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyczerpującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego (zakresu sprawowanej opieki) oraz prawnego (podstaw prawnych rozstrzygnięcia), a więc nie narusza art. 107 § 3 K.p.a. Nie został również naruszony obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków stron postępowania (art. 9 K.p.a.).

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.