Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1182/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt: SKO.ŚR/4111/165/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego A. M. 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 9 maja 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/165/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775), art. 17, art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania A. M. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia 24 stycznia 2023 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką Z. M.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 30 grudnia 2022 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 8 lipca 2005 r., nr akt: [...]. Przy czym z ww. orzeczenia wynika, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 28 kwietnia 2005r.

Wójt Gminy K. po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z 24 stycznia 2023 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matą.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący, domagając się uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co stanowi również naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Kolegium stanowisko Wójta Gminy K. odnośnie interpretacji ww. przepisu pozostaje błędne. Wskazówki co do kierunku wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. l b UŚR. której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Niezależnie od powyższego, SKO w Krakowie stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u. ś.r. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z T. M., który wprawdzie nie jest w stanie zapewnić opieki żonie, gdyż sam wymaga pomocy i opieki ze strony innych osób, trzy razy w tygodniu poddawany jest dializie, ma problemy z przemieszczaniem się, samodzielnym ubraniem się, wychodzeniem z domu itp., niemniej jednak nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, skład orzekający stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust, 1 pkt 4 u.ś.r. innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a u.ś.r.). Tylko więc posiadanie przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności. Fakt, że mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności. Stąd też dopóki skarżący nie wykaże, że jego ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie znajduje uzasadnienia dokonanie oceny charakteru oraz zakresu sprawowanej przez niego nad matką opieki oraz przyczyn niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia w kontekście przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Niezależnie od powyższe, organ odwoławczy podkreślił, że małżonkowie Z. i T. M. oprócz skarżącego mają także drugie dziecko - córkę D. K., która również powinna pomagać także córka pomimo faktu, że na co dzień wykonuje pracę zawodową lub mieszka pod innym adresem. Samo zamieszkiwanie pod innym adresem, posiadanie własnej rodziny czy wykonywanie pracy zawodowej (świadczącej nadto o uzyskiwaniu dochodu), nie stanowi żadnej wystarczającej podstawy do tego, by zwolnić córkę z udziału w zapewnieniu matce opieki i obowiązkiem tym obciążyć Państwo, które będzie rekompensować skarżącemu to, że nie może podjąć pracy.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie przez organ wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,

- art. 8 k.p.a. przez nieprowadzenie postępowania przez organ w sposób budzący zaufanie strony do władzy publicznej,

2. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez dokonanie jedynie literalnej wykładni tego przepisu i przyjęcie, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi podstawową przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postepowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Nadto skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z:

a) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności T. M. - na okoliczność spełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r.,

b) dokumentacji medycznej D. K., córki T. i Z. M. - na okoliczność braku możliwości sprawowania opieki nad rodzicami.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że rzeczywiście w dacie orzekania przez tut. organ odwoławczy ojciec skarżącego, legitymował się już orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o czym Kolegium nie powzięło informacji, to jednak kwestia nielegitymowania się przez męża osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie była jedynym motywem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, albowiem drugim powodem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było to, że osoba wymagająca opieki oprócz skarżącego ma jeszcze córkę, która również obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym względem matki, a który to obowiązek alimentacyjny wyprzedza pomoc Państwa w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rzeczywiście sprawującej opiekę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 maja 2023 r. a także poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia 24 stycznia 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką Z. M., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – był fakt istnienia osoby uprawnionej w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego przed skarżącym. Organ powołał się bowiem na to, że matka skarżącego ma męża, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i zgodnie z uchwałą NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Jedynie na marginesie organ wskazał, że dodatkowo istnieje jeszcze siostra skarżącego, na której w tym samy stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny, co na skarżącym. Nie podjęto przy tym w uzasadnieniu decyzji szczegółowej analizy, czy istnieją obiektywnej przeszkody w sprawowaniu przez nią opieki. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odniósł się do kwestii zdrowotnych siostry skarżącego.

Należy przy tym podkreślić, że organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołał się tylko na art. 17 1b u.ś.r. i nie pouczył skarżącego w trybie art. 10 §1 oraz art. 79a k.p.a. o konieczności przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających stopień niepełnosprawności męża matki skarżącego, ani co do istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki przez siostrę skarżącego.

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, co do której orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, a jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 05-R. W aktach brak kart informacyjnych ze szpitala, czy zaświadczeń o stanie zdrowia. Jedynie z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego ma niewydolność nerek, jest po operacji wszczepienia endoprotezy biodrowej, ma wszczepiony rozrusznik serca oraz usuniętą jedną nerkę. Porusza się w obrębie domu oraz ogrodu przy użyciu kuli ortopedycznej.

Z wywiadu środowiskowego, wynika, również że skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami oraz wykonuje typowe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również wykupuje leki.

Do akt sądowych z kolei zostało dołączone orzeczenie o znaczny stopniu niepełnosprawności T. M. (męża Z. M. i ojca skarżącego) wydane w dniu 22 lutego 2023r., a więc po wydaniu już decyzji przez organ I instancji, ale przed wydaniem decyzji przez organ II instancji, w którym stwierdza się, że znaczny stopień jego niepełnosprawności datuje się od 25 stycznia 2023r, a więc na dzień po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Dołączono również zaświadczenie lekarskie dot. D. K. (siostra skarżącego) o rozpoznaniu u niej nowotwora złośliwego szyjki macicy. Stwierdzono w nim, że w 2021r. przeszła ona operację w 2021r. i od tego czasu pozostaje pod kontrolą onkologiczną. Pozostaje również pod kontrolą kardiologiczną.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie nie zostało dokładnie zbadane przez organy, czy skarżący spełniła powyższe przesłanki, i czy zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. Należy bowiem zauważyć, że z wywiadu środowiskowego wynika jedynie, że wykonywane czynności maja charakter czynności dnia codziennego a matka skarżącego porusza się po domu. Nie wiadomo również jaki jest stan zdrowia matki skarżącego, a więc czy wymaga ona całodobowej, stałej opieki i czuwania ze strony osoby trzeciej. Kwestia ta powinna zostać zbadana w ramach postępowania administracyjnego w sposób sumienny.

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpatrywanej sprawie skarżący ma jeszcze siostrę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W jednolitym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko skarżąca. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.

Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osoba wymagająca opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl).

Dopiero na etapie postępowania sądowego zostało załączone zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia siostry. Organ powinien natomiast zbadać 2 ramach prowadzonego postępowania administracyjnego jaki faktycznie ten stan zdrowia jest, zwłaszcza że z wywiadu środowiskowego wynika, że mieszka ona w tej samej miejscowości co skarżący i pomaga w sprzątaniu, robi większe zakupy, organizuje pomoc medyczną. Zaświadczenie odnosi się natomiast do sytuacji, która miała miejsce w 2021r. Należy więc ustalić aktualny stan zdrowia siostry skarżącego pod kątem istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu przez nią opieki nad matka. Organ II instancji wypowiedział się na ten temat dopiero w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego, decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej zastosowanej w sprawie. To z uzasadnienia decyzji strona winna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie (Wyrok NSA z 15.09.2021 r., I GSK 431/21, LEX nr 3258240). Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (wyrok WSA w Opolu z 17 listopada 2011 r. II SA/Op 403/11, Lex 1087290; wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2014 r. VIII SA/Wa 839/13, Lex 1468443, wyrok NSA z 3 lipca 2019 r., I OSK 673/19, LEX nr 2737051). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się również, że odpowiedź organu administracji publicznej na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej ocen i rozważań, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. powinny zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1992 r., III SA 1838/91, ONSA 1992, Nr 2, poz. 45, wyrok NSA z 2 czerwca 2016 r., I FSK 1833/14, LEX nr 2116883.).

Niewątpliwie oparcie się organu w niniejszej sprawie na przesłance braku orzeczenia o znaczny stopniu niepełnosprawności męża matki skarżącego jest wadliwe. Orzeczenie takie istniało bowiem w momencie wydawania decyzji przez organ II instancji. Skarżący nie był jedynie prawidłowo poinformowany jakie dokumenty powinien dostarczyć w trybie art. 10 §1 oraz art. 79a k.p.a. Organy natomiast nie wypowiedziały się w odniesieniu do spełnienia przez skarżącego pozostałych przesłanek decydujących o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jak również nie zebrały stosownego materiału dowodowego, czym naruszyły art. 7, 77 i 80 k.p.a, zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

W niniejszej sprawie oczywiste jest, że naruszenie to mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Stąd konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie w tymże kierunku, a więc czy istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu przez siostrę skarżącego opieki nad swoją matką, jak również co do okoliczności samej konieczności sprawowania opieki w sposób stały lub długotrwały i czy faktycznie skarżący nie może w związku z tym podjąć zatrudnienia choćby na ½ etatu.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.). Sąd nie uwzględnił w tych kosztach 17 zł poniesionych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa z uwagi na fakt, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2111) nie podlega opłacie skarbowej udzielenie takiego pełnomocnictwa. Kwota ta nie należy więc do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw