Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 733/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2025-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 2 pkt 33, art. 48e pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 725
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 1 października 2024 r. nr WOP.7721.114.2024.MW w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z 1 października 2024 r. nr WOP.7721.114.2024.MW Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta Suwałk z 5 września 2024 r. nr NB.5140.5.2024 nakazującą M.A. rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego o konstrukcji stalowej na działce nr geod. [...]., obręb [...], jedn. ewid. m. Suwałki [...] przy ul. [...] w S.

Decyzja została wydana na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych.

W dniu 22 marca 2024 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta Suwałk wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie legalności wybudowania przedmiotowego obiektu budowlanego. W dniach 5-6 marca 2024 r. dokonano kontroli na terenie ww. nieruchomości, w trakcie której ustalono, że znajduje się na niej hala produkcyjna z zapleczem socjalno-biurowym wraz z infrastrukturą techniczną, wybudowana na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę nr AGP.6740.264.2018.GM z 4 grudnia 2018 r. wydanym przez Prezydenta Miasta Suwałk, zmienionej decyzją nr AGP.6740.525.2020.GM z 11 stycznia 2021 r. W dniu 4 lutego 2022 r. inwestor złożył w organie nadzoru budowlanego wniosek o pozwolenie na użytkowanie (PB-17) ww. obiektu, który zgodnie z art. 31 zy1 ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zmianami), w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID- 19, potraktowano jako zawiadomienie o zakończeniu budowy.

Nadto w trakcie tej kontroli stwierdzono, że na terenie działki znajdują się inne obiekty, w tym m.in. obiekt budowlany o konstrukcji stalowej, wymiarach zewnętrznych ok. 12,10 m x 8,90 m i wysokości 3,85 m do okapu i 5,02 m do kalenicy – będący przedmiotem niniejszej sprawy. Słupy zewnętrzne wykonane z dwuteownika IPE 140. Rygle dachowe wykonane z dwuteownika IPE 140. Dach obiektu wykonany jest jako dwuspadowy pokryty blachą trapezową i przymocowany do wbudowanych w bryłę obiektu dwóch kontenerów morskich o wymiarach każdy (długość x szerokość x wysokość - 12,10 m x 2,44 m x 2,90 m), których ściany zewnętrzne stanowią ściany zewnętrzne obiektu. Ściany szczytowe oraz boczne ponad kontenerami wykonane są z blachy trapezowej. W środkowej części obiektu pomiędzy kontenerami w ścianie szczytowej od strony północnej zamontowane były drzwi dwuskrzydłowe o wymiarach 4,0 m x 2,90 m. Wewnątrz obiektu w środkowej części pomiędzy kontenerami wykonana była posadzka betonowa (betonowe płyty drogowe), a kontenery ustawione były na utwardzonym podłożu gruntowym. W kontenerach przechowywane były części maszyn i urządzeń oraz opony, a w przestrzeni pomiędzy kontenerami przetrzymywano uszkodzony samochód. Obiekt nie posiada fundamentu.

Jak wyjaśnił podczas kontroli M.A., przedmiotowy obiekt został przez niego wybudowany w 2023 r., i nie posiada on żadnych pozwoleń na jego budowę. W piśmie z 14 marca 2024 r. inwestor wyjaśnił, że przedmiotowy obiekt jest tymczasowy, nie jest związany trwale z gruntem i można go przesuwać ze względów technologicznych. Oświadczył ponadto, że jest rolnikiem, posiada gospodarstwo rolne, i poddaje pod wątpliwość, czy taki obiekt wymaga zgłoszenia bądź pozwolenia na budowę w myśl przepisów ustawy - Prawa budowlanego. W dodatkowych wyjaśnieniach złożonych podczas oględzin 11 kwietnia 2024 r. M.A. oświadczył, że kontenery są przez niego użytkowane jako magazyny części samochodowych, natomiast zadaszenie nad kontenerami zostało wykonane, aby woda nie skraplała się do kontenerów.

Organ nadzoru budowlanego ocenił, że przedmiotowy obiekt budowlany, biorąc pod uwagę jego funkcję i gabaryty, nie mieści się w zamkniętym katalogu obiektów, o którym mowa w art. 29 (wymagających zgłoszenia bądź zwolnionych z obowiązku zgłoszenia) i jego budowa wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, której inwestor nie posiada.

Stwierdzono więc, że powstał on w warunkach samowoli budowlanej, bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę a to obligowało organ do podjęcia stosownego postępowania naprawczego. W związku z tym postanowieniem z 22 kwietnia 2024 r. nr NB.5140.5.2024, działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, 4 i 5 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2023 .r, poz. 682 ze zm.), wstrzymano samowolną budowę tego obiektu informując jednocześnie inwestora o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części, oraz konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części, oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej. Poinformowano także, że w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wyznaczonym terminie organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce samowolnie wybudowanego obiektu. W celu uzyskania decyzji legalizacyjnej przedmiotowej samowoli budowlanej, po uprzednim przedłożeniu przez inwestora kompletnych dokumentów legalizacyjnych, koniecznym będzie uiszczenie opłaty legalizacyjnej. Wskazano, że zgodnie z art. 49d ust. 1 pkt 1 ustawy, wysokość opłaty legalizacyjnej w przypadku budowy wymagającej decyzji o pozwoleniu na budowę oblicza się zgodnie z przepisem art. 59f, z tym że stawka opłaty podlega pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu (w niniejszej sprawie jej prawdopodobna wysokość, która ustalona zostanie odrębnym postanowieniem, będzie wynosiła 125.000 zł - kategoria obiektu VIII - inne budowle).

Z wydanym rozstrzygnięciem nie zgodził się M.A., wnosząc zażalenie w którym wskazał, że jest rolnikiem i posiada gospodarstwo rolne, a ww. obiekt służy prowadzeniu gospodarstwa rolnego i przechowywaniu produktów rolnych (magazyn zboża) oraz części zamiennych do maszyn rolniczych.

Podlaski WINB postanowieniem z 29 maja 2024 r. nr WOP.7722.49.2024.MW utrzymał zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w mocy, uznając zarzuty zażalenia za niezasadne. W treści swego rozstrzygnięcia Podlaski WINB dodatkowo poinformował, że 30 -dniowy termin do złożenia przez inwestora wniosku o legalizację przedmiotowego obiektu biegnie od 29 maja 2024 r.

Inwestor nie skorzystał z możliwości legalizacji obiektu, gdyż w wyznaczonym terminie nie złożył wniosku o legalizację.

W związku z tym decyzją z 22 sierpnia 2024 r. nr NB.5140.5.2024 nakazano inwestorowi rozbiórkę przedmiotowego obiektu budowlanego. Jako uzasadnienie decyzji wskazano, że inwestor nie złożył w wyznaczonym terminie wniosku o legalizację obiektu, co obligowało organ w oparciu o przepisy art. 49e do wydania decyzji rozbiórkowej.

Z wydanym rozstrzygnięciem nie zgodził się M.A. wnosząc odwołanie w którym podniósł te same argumenty, jak we wcześniej rozpatrywanym zażaleniu.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie dokonano prawidłowej kwalifikacji prawnej przedmiotu niniejszego postępowania administracyjnego oraz prawidłowo wydano nakaz jego rozbiórki na podstawie art. 49e pkt 1 ustawy, wobec nie przedłożenia przez inwestora w wyznaczonym terminie wniosku o legalizację, a w konsekwencji nie spełnienia niezbędnego wymogu do uruchomienia procesu legalizacyjnego. Wydana decyzja rozbiórkowa jest zatem konsekwencją nie skorzystania przez inwestora z możliwości legalizacji przedmiotowego obiektu. Podniesiono przy tym, że wniosek o legalizację stanowi uprawnienie, a nie obowiązek inwestora.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że analogiczna argumentacja była zawarta w zażaleniu rozpatrywanym już przez organ wojewódzki. Organ podniósł, że niezależnie od rzeczywistej funkcji jaką pełni przedmiotowy obiekt (pierwotnie inwestor wskazywał, że użytkuje kontenery jako magazyny części samochodowych, PINB Miasta Suwałk odnotował przechowywanie wewnątrz obiektu różnych części maszyn i urządzeń, opony czy chociażby powypadkową kabinę ciągnika siodłowego, zaś obecnie twierdzi, że jest to magazyn na zboże), kluczowe znaczenie dla sprawy ma wola legalizacji - wyrażona w postaci złożenia wniosku o legalizację, a następnie wywiązania się z kolejnych obowiązków nałożonych w procesie legalizacji. W analizowanej sprawie inwestor pomimo upływu terminu nie skorzystał z prawa do legalizacji, albowiem nie złożył wniosku o zalegalizowanie obiektu budowlanego. Powtórzono, że legalizacja samowoli budowlanej nie jest obowiązkiem, a prawem inwestora przy założeniu, że legalizacja jest możliwa i zgodna z przepisami prawa. W przypadku gdy inwestor uzna, że legalizacja jest z różnych względów dla niego niekorzystna może z niej zrezygnować i doprowadzić inwestycję do zgodności z prawem dokonując rozbiórki samowolnie wykonanej budowy. Organy nadzoru budowlanego w takiej sytuacji są nie tylko uprawnione, ale zobligowane do wydania decyzji o nakazie rozbiórki.

Podlaski WINB nie stwierdził jednocześnie, aby w toku przeprowadzonego postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ ma wynik sprawy. Organ powiatowy podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. Nie dostrzeżono także, aby organ pierwszej instancji uchybił wymogom praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy, wynikającym z zasady wyrażonej w art. 8 K.p.a. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 K.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 K.p.a. zasadzie przekonywania.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł M.A. i zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy w sposób wyczerpujący oraz dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, tj.:

- niewłaściwe poprzestanie na uznaniu, że w przedmiotowym obiekcie przechowywane były części maszyn i urządzeń oraz opony a także uszkodzony samochód, przy czym organy obydwu instancji całkowicie pominęły stanowisko skarżącego, który wskazywał, że jest rolnikiem, prowadzi gospodarstwo rolne a maszyny, urządzenia i opony stwierdzone w przedmiotowym obiekcie stanowiły element tego gospodarstwa rolnego (m.in. części maszyn rolniczych), obiekt pełnił funkcję magazynu płodów rolnych, natomiast wrak pojazdu był tam przechowywany jedynie epizodycznie i krótkotrwale (do czasu odbioru pojazdu przez towarzystwo ubezpieczeń), wynikało to z doraźnej potrzeby zabezpieczenia wraku dla celów dowodowych w postępowaniu dotyczącym likwidacji szkody;

- niewłaściwe pominięcie przez organy obydwu instancji stanowiska skarżącego, w którym wskazywał on, że jest rolnikiem, prowadzi gospodarstwo rolne z którym związany jest przedmiotowy obiekt oraz zaniechanie wyjaśnienia związku obiektu z produkcją rolną gospodarstwa skarżącego, np. poprzez wezwanie skarżącego do wykazania tych okoliczności;

- niewłaściwe uznanie, przez organy obydwu instancji, że przedmiotowy obiekt, biorąc pod uwagę jego funkcje i gabaryty, nie mieści się w katalogu obiektów, o których mowa w art. 29 ustawy, podczas gdy organy nie wskazały i nie wyjaśniły konkretnych okoliczności (funkcji, wymiarów), które przemawiałyby za takim uznaniem;

2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy, poprzez błędne jego niezastosowanie a w konsekwencji uznanie, że obiekt wymagał decyzji o pozwoleniu na budowę a wobec jej braku powstał w warunkach samowoli budowlanej, podczas gdy spełnione zostały przesłanki wymienione w tym przepisie, tj.: obiekt zalicza się do jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych/wiat o prostej konstrukcji, jest związany z produkcją rolną prowadzoną przez skarżącego, jego powierzchnia zabudowy nie przekracza 150 m2, rozpiętość konstrukcji jest nie większa niż 6 m, jego wysokość jest nie większa niż 7 m, obszar oddziaływania mieści się w całości na działce, na której został zaprojektowany, a zatem zgodnie z tym przepisem jego budowa nie wymagała decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ustawy;

3. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 49e pkt 1 ustawy, poprzez jego niezasadne zastosowanie, podczas gdy przedmiotowy obiekt nie stanowi samowoli budowalnej, gdyż jego budowa nie wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę ani też dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ustawy, albowiem przedmiotowy obiekt spełnia przesłanki z art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy;

4. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a., poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji nakazującej skarżącemu rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu, w sytuacji gdy jest ona wadliwa.

Wskazując na te naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności wskazano, że pomimo materiału dowodowego pochodzącego z protokołu kontroli z 5-6 marca 2024 r., wyjaśnień skarżącego z 14 marca 2024 r., protokołu oględzin z 11 kwietnia 2024 r., odwołania z 5 września 2024 r., przeprowadzone przez organy postępowanie należy uznać za powierzchowne, a wydane w sprawie decyzje oparte o fragmentaryczną i błędną ocenę okoliczności sprawy.

Zdaniem skarżącego, organy niezasadnie przyjęły, że skoro w przedmiotowym obiekcie znajdowały się części maszyn i urządzeń oraz opony, a także uszkodzony pojazd, to automatycznie wykluczało to związek tego obiektu z prowadzoną przez skarżącego produkcją rolną w ramach jego gospodarstwa rolnego. Zwrócono uwagę, że od początku postępowania administracyjnego, tj. w piśmie z 14 marca 2024 r. skarżący wskazał, że: w trakcie kontroli, pracownicy nadzoru budowalnego zostali poinformowani, że jest on rolnikiem i posiada gospodarstwo rolne z nadanym nr gospodarstwa (co jednak nie zostało odnotowane w protokole kontroli). Informacja ta była podkreślana także na dalszym etapie postępowania, m.in. w odwołaniu z 5 września 2024 r. Również ze znajdującej się w aktach postępowania informacji z rejestru gruntów wynika, że działka, na której znajduje się obiekt, stanowi grunty orne. Już tylko te okoliczności obligowały organy nadzoru budowalnego do pogłębionej analizy, czy budowa przedmiotowego nie była - jak twierdzi skarżący - zwolniona od obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę bądź zgłoszenia budowy. W razie wątpliwości w przedmiocie związku przedmiotowego obiektu z produkcją rolną skarżącego, organy winny były wezwać skarżącego do wykazania przedmiotowej okoliczności, czego jednak nie zrobiły. W tym zakresie dodano, że skarżący faktycznie prowadzi produkcję rolną w swoim gospodarstwie rolnym obejmującym również działkę na której znajduje się przedmiotowy obiekt. W ramach prowadzonego gospodarstwa posiada 2 ha gruntów rolnych, inwentarz żywy w ilości 20 sztuk kur, maszyny rolnicze: ciągnik, dwie przyczepy rolnicze, pług, brony siewnik. Na potwierdzenie statusu skarżącego jako rolnika oraz posiadania zarejestrowanego gospodarstwa rolnego, skarżący w załączeniu do skargi przedłożył zaświadczenie z 11 października 2022 r. wydane przez ARiMR. Wskazano, że w przedmiotowym obiekcie przechowywane były (i są obecnie) przedmioty służące prowadzeniu gospodarstwa rolnego skarżącego, tj.: części maszyn rolniczych oraz zboże w workach (na potwierdzenie czego skarżący załączył dokumentację fotograficzną). O użytkowaniu przedmiotowego obiektu w ramach gospodarstwa rolnego świadczy również stwierdzony w protokole kontroli kurnik przylegający do ściany tego obiektu.

Jednocześnie podkreślono, że nieuprawnione jest przy ocenie okoliczności, czy obiekt związany jest z produkcją rolną, przyjęcie przez organy niejako automatycznie, że skoro w obiekcie znajdował się wrak pojazdu, to sam obiekt pełni funkcję garażu (jak sugerowano już w protokole kontroli). Dał temu wyraz skarżący w piśmie z 14 marca 2024 r. wskazując na jedynie czasowy charakter przechowywania wraku w tym miejscu oraz wyjaśnił, że auto jest po poważnym wypadku, jest niezdolne do dalszego użytkowania i zgodnie z wytycznymi z zakładu ubezpieczeń nie może być narażone na działanie warunków atmosferycznych. Okoliczności te w sposób wystarczający tłumaczyły obecność wraku pojazdu w obiekcie w dacie przeprowadzenia kontroli. Z żadnych jednak dowodów zgromadzonych w sprawie nie wynika inny niż wskazany przez skarżącego sposób użytkowania obiektu. Zważywszy, że kontrola obiektu miała miejsce w marcu 2024 r., zaś obiekt powstał w 2023 r., to nie można było z góry wymagać, by wówczas (wiosna 2024 r.) znajdowały się tam płody rolne, które zostały złożone dopiero po żniwach 2024 r. Co istotne, krótkotrwałe przechowywanie w przedmiotowym obiekcie wraku pojazdu nie mogło wpłynąć na zmianę jego charakteru ani zerwać związku obiektu z produkcją rolną skarżącego.

Skarżący zarzucił, że organy bez uzasadnienia nie uwzględniły okoliczności płynących z treści jego stanowisk, nie wyjaśniły co oprócz (tymczasowo złożonego tam) wraku pojazdu znajdowało się wewnątrz przedmiotowego obiektu. Postępowanie dowodowe w tym zakresie było pobieżne i z pewnością nie pozwalające zakwestionować wyjaśnień skarżącego w przedmiocie związku obiektu z produkcją rolną (przesłanka z art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy). Zdaniem skarżącego w istocie, z treści uzasadnienia decyzji, nie sposób wywnioskować, czy organ zbadał, a jeśli tak to w jaki sposób ocenił okoliczność związku przedmiotowego obiektu z produkcją rolną skarżącego, zaś o przyjęciu przez organy stanowiska odmiennego przemawia jedynie fakt wydania decyzji nakazującej rozbiórkę. Z pewnością taki sposób uzasadniania decyzji, bez odniesienia się do konkretnych przesłanek (które zdaniem organu nie zostały w rozpatrywanej sprawie spełnione) nie spełnia wymogu art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Organ ograniczył się jedynie do wskazania, że cyt.: opisany powyżej obiekt budowlany (biorąc pod uwagę jego funkcje i gabaryty) (...) nie mieści się w zamkniętym katalogu obiektów, o których mowa w art. 29 (wymagających zgłoszenia bądź zwolnionych z obowiązku zgłoszenia) i jego budowa wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, której inwestor nie posiada. Organ nie przeprowadził przy tym analizy przepisów i nie przedstawił przyjętego toku rozumowania prowadzącego do przyjętego wniosku.

Następnie po przytoczeniu treści art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy, skarżący stwierdził że przedmiotowy obiekt spełnia przesłanki z tej regulacji a w konsekwencji jego budowa nie wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę ani dokonania zgłoszenia. Obiekt związany jest bezpośrednio z produkcją rolną prowadzoną w gospodarstwie rolnym skarżącego. Skarżący posiada status rolnika, prowadzi gospodarstwo rolne, zaś przedmiotowy obiekt służy zarówno przechowywaniu sprzętów, urządzeń, ich części jak i jako magazyn płodów rolnych. Powierzchnia zabudowy przedmiotowego obiektu nie przekracza ustawowego limitu 150 m2. Podniesiono, że rozpiętość konstrukcji, rozumiana jako (zgodnie Leksykonem architektoniczno-budowlanym wyd. Arkady) odległość między dwoma najbliższymi punktami podparcia czyli punktami, w których dany element (konstrukcja wsporcza dachu) styka się z podporą wynosi 4,02 m (zgodnie z załączoną dokumentacją projektową), a więc jest nie większa niż 6 m. Również wysokość obiektu nie przekracza 7 m. Zważywszy na charakter wykorzystania obiektu oraz usytuowanie i powierzchnię działki na której się znajduje, obszar oddziaływania obiektu mieści się w całości na przedmiotowej działce.

Z tych względów, zdaniem skarżącego, organy błędnie nie zastosowały ww. przepisu w następstwie czego nieprawidłowo uznały, że budowa obiektu wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę i wobec braku takiej decyzji stanowiła samowolę budowlaną. Konsekwencją powyższego było również nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 49e pkt 1 ustawy, który to przepis winien być stosowany jedynie w przypadkach, w których faktycznie obiekt powstałby w warunkach samowoli budowlanej. W innym zaś przypadku (tj. gdy budowa nie wymagała decyzji o pozwoleniu ani też zgłoszenia), obiekt nie mógł być uznany za samowolę budowlaną a zatem wdrażanie procedury legalizacyjnej i brak zgłoszenia wniosku legalizacyjnego nie mogły być podstawą wydania decyzji o nakazie rozbiórki (art. 49e pkt 1 ustawy).

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, że z uwagi na rozpiętość konstrukcji wynoszącą 8,90 m sporny obiekt nie mógł być zakwalifikowany z art. 29 ust. 1 pkt 32 i ust. 2 pkt 33. Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2025 r. pełnomocnik organu wyjaśnił, że rozpiętość konstrukcji to odległość skrajnych elementów konstrukcji. W sprawie niniejszej skrajnym elementem konstrukcji są ściany zewnętrzne kontenerów, na których oparta jest konstrukcja dachu. Po usunięciu tych elementów skrajnych, konstrukcja by się nie utrzymała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja na podstawie której nakazano skarżącemu rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego o konstrukcji stalowej na działce nr geod. [...] obręb [...], przy ul. [...] w S.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy nadzoru budowlanego zasadnie nałożyły ten obowiązek.

Rozważania w tym zakresie należy rozpocząć od oceny postanowienia z 29 maja 2024 r. wydanego w przedmiocie wstrzymania samowolnej budowy ww. obiektu budowlanego. Postanowienie to nie podlegało kontroli sądowej, tymczasem to treść tego postanowienia zdeterminowała treść zaskarżonych w sprawie rozstrzygnięć, albowiem zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 1 – ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa) w sytuacji samowolnego wybudowania obiektu budowlanego, na którego budowę wymagane było pozwolenie na budowę, organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy. W postanowieniu wstrzymującym budowę organ nadzoru budowlanego informuje o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej. Zgodnie z art. 48a ust. 1 i 3 ustawy, procedurę legalizacji obiektu budowlanego wzniesionego bez wymaganego przepisami prawa pozwolenia na budowę rozpoczyna złożenie, w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych przy obiekcie, wniosku o legalizację, a w przypadku wniesienia zażalenia 30 - dniowy termin biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne. Jak przy tym wynika z art. 49e pkt 1 ustawy, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie.

Z treści tych przepisów wynika, że skutkiem uznania przez organ nadzoru budowlanego, że dany obiekt budowalny powstał w warunkach samowoli budowlanej jest wydanie postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych i poinformowanie o możliwości złożenia wniosku o legalizację. Niezłożenie w terminie wniosku o legalizację skutkuje wydaniem decyzji o nakazie rozbiórki.

Koniecznym stało się więc w pierwszej kolejności skontrolowanie ustaleń leżących u podstaw uznania, że sporny obiekt budowlany powstał w warunkach samowoli budowlanej. Kontrola tego postanowienia w sprawie niniejszej możliwa jest na mocy art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie tego przepisu, po zaistnieniu określonych okoliczności, sąd pierwszej instancji ma obowiązek odnieść się do wszystkich postępowań (w tym rozstrzygnięć w nich wydanych) w granicach danej sprawy bez względu na to, w jakim trybie to postępowanie się toczy. Chodzi więc o wszystkie akty lub czynności podjęte w danej sprawie, a nie tylko o konkretny, zaskarżony akt lub czynność będące przedmiotem bezpośredniej kontroli sądu administracyjnego. Przepis ten uszczegóławia zasadę niezwiązania wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi, upoważniając ten sąd do orzekania także o aktach lub czynnościach niezaskarżonych rozpoznawaną skargą, ale wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w danej sprawie administracyjnej (M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz do art. 135 (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2021; pub. Legalis).

W rozpoznawanej sprawie podstawą wydania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych i poinformowania inwestora o możliwości złożenia wniosku o legalizację było przyjęcie, że wybudowanie spornego obiektu wymagało uzyskania pozwolenia na budowę. Zgodzić się należy z zarzutami skargi, że uzasadnienie organu w tym zakresie, poprzez ograniczenie się do stwierdzenia, że przedmiotowy obiekt budowlany, biorąc pod uwagę jego funkcje i gabaryty nie mieści się w zamkniętym katalogu obiektów, o których mowa w art. 29 (wymagających zgłoszenia bądź zwolnionych z obowiązku zgłoszenia) i jego budowa wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, której inwestor nie posiada, narusza art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Organ w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu, jak słusznie podnosi się w skardze, powinien odnieść się do konkretnych przesłanek (które zdaniem organu nie zostały w rozpatrywanej sprawie spełnione) oraz powinien przeprowadzić analizę przepisów i przedstawić przyjęty tok rozumowania prowadzącego do przyjętego wniosku. Naruszenie to jednak nie mogło prowadzić do uwzględnienia skargi, albowiem tylko takie naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji, które miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotowe naruszenie sprowadzające się do wadliwego uzasadnienia nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż wnioskowanie organu, zdaniem sądu, jest prawidłowe. Zostało ono oparte o bezsporne okoliczności dotyczące gabarytów spornego obiektu budowlanego. W sprawie ustalono, że obiekt ten posiada konstrukcję stalową o wymiarach zewnętrznych ok. 12,10 m x 8,90 m i wysokości 3,85 m do okapu i 5,02 m do kalenicy. Dach obiektu wykonany jest jako dwuspadowy pokryty blachą trapezową i przymocowany do wbudowanych w bryłę obiektu dwóch kontenerów morskich o wymiarach każdy (długość x szerokość x wysokość - 12,10 m x 2,44 m x 2,90 m), których ściany zewnętrzne stanowią ściany zewnętrzne obiektu. Ściany szczytowe oraz boczne ponad kontenerami wykonane są z blachy trapezowej. W środkowej części obiektu pomiędzy kontenerami w ścianie szczytowej od strony północnej zamontowane były drzwi dwuskrzydłowe o wymiarach 4,0 m x 2,90 m.

Mając na uwadze powyższe gabaryty organ prawidłowo, w ocenie sądu, przyjął, że obiekt nie mieści się w zamkniętym katalogu obiektów, o którym mowa w art. 29 (wymagających zgłoszenia bądź zwolnionych z obowiązku zgłoszenia) i jego budowa wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. W szczególności wbrew zarzutom skargi obiekt ten nie może być zakwalifikowany z art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy. Zgodnie z tą regulacją nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych i wiat o prostej konstrukcji, związanych z produkcją rolną, o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 mi wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane. Nawet przy przyjęciu, w okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej (skarżący jest rolnikiem i działka ma przeznaczenie rolnicze), że sporny obiekt budowlany jest związany z produkcją rolną i ma powierzchnię do 150 m2, to nie można przyjąć, że spełnia warunek rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że rozpiętość ta wynosi 8,90 m i jest to odległość pomiędzy skrajnymi elementami konstrukcji, które w sprawie niniejszej stanowią ściany zewnętrzne kontenerów. W zakresie rozumienia "rozpiętości konstrukcji" zob. np. wyrok NSA z 27 lutego 2020 r., II OSK 1069/18, gdzie przyjęto, że jest to "szerokość obiektu budowlanego" w osiach konstrukcyjnych bez ocieplenia bądź innych okładzin. Tym samym na uwzględnienie nie zasługuje stanowisko skarżącego, zgodnie z którym rozpiętość konstrukcji wynosi 4,02 m i jest wyznaczona wewnętrznymi ścianami kontenerów. Jak słusznie podniósł pełnomocnik organu na rozprawie, konstrukcja dachu spornego obiektu budowlanego jest oparta na zewnętrznych ścianach kontenerów i po usunięciu tych elementów skrajnych, konstrukcja by się nie utrzymała. W świetle powyższego stwierdzić należy, że z uwagi na brak spełnienia przesłanki rozpiętość konstrukcji do 6 m w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy. Zarzut skargi dotyczący nie zastosowania tej regulacji w sprawie niniejszej tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, poprzez brak ustalenia funkcji tego obiektu jako związanego z produkcją rolną. Wobec braku spełnienia przesłanki rozpiętości konstrukcji konkretne ustalenia w zakresie funkcji tego obiektu pozostają dla rozstrzygnięcia sprawy irrelewantne. Poza zarzutami skargi stwierdzić należy, że z uwagi na rozpiętość konstrukcji nie była również możliwa kwalifikacja obiektu z art. 29 ust. 1 pkt 32 ustawy. Zgodnie z tą regulacją nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych i wiat o prostej konstrukcji, związanych z produkcją rolną, o powierzchni zabudowy do 300 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 7 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane.

Kwalifikacja prawna przedmiotowego obiektu budowlanego, jako wymagającego pozwolenia na budowę obligowała organ do wdrożenia trybu z art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Bezpośrednim przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest postępowanie prowadzone na podstawie art. 49e pkt 1 ustawy. To postępowanie stanowi konsekwencję niezłożenia w określonym terminie wniosku o legalizację obiektu budowlanego. W kontrolowanej sprawie nie jest sporne, że skarżący został poinformowany o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego, jak również nie budzi wątpliwości, że nie składając takiego wniosku z możliwości tej skarżący nie skorzystał. W tej sytuacji, kierując się treścią art. 49e pkt 1 ustawy, organ musiał nałożyć obowiązek rozbiórki spornego obiektu budowlanego. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma bowiem charakter związany, co oznacza że w wypadku ziszczenia się określonego warunku organ ma obowiązek wydania decyzji o ustalonej treści (wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r., II OSK 828/17; wyrok NSA z 28 grudnia 2017 r., II OSK 874/17, wyrok NSA z 28 czerwca 2022 r., II OSK 455/19, pub. CBOSA).

W świetle powyższego rozstrzygniecie organu o nakazie rozbiórki wydane w oparciu o art. 49e pkt 1 ustawy, było całkowicie uzasadnione a zarzuty skargi w tym zakresie również nie mogły być uwzględnione.

Końcowo wyjaśnić należy, że ustawa - Prawo budowlane w sposób kompleksowy normuje przebieg procesu budowlanego, prawa i obowiązki jego uczestników, kwestie dotyczące użytkowania i utrzymania obiektów budowlanych, a także zasady podejmowania w tych sprawach, działań przez właściwe organy administracji publicznej. Reguluje również sposoby likwidacji samowoli budowlanej, który może polegać na orzeczeniu nakazu rozbiórki lub legalizacji obiektu, łączącej się z koniecznością spełnienia określonych ustawowo przesłanek. Powtórzyć należy za organem, że złożenie wniosku o legalizację jest prawem, a nie obowiązkiem strony. Zależne jest wyłącznie od jej woli, a nie od woli organu. Jeżeli strona, odpowiednio pouczona (co w niniejszej sprawie miało miejsce) z tego prawa nie korzysta, to musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji, skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).