Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1155/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Cudna po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1612/20 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 27 lipca 2020 r. nr SKO−4203/218/20 w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Kępińskiego z dnia 16 czerwca 2020 r. nr KT.5430.4.118.2020.PT; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu na rzecz Z. W. 1120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt VI SA/Po 1612/20, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 27 lipca 2020 r., w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Komenda Miejska Policji we Wrocławiu zawiadomiła Starostę Powiatowego w Kępnie, że w dniu [...] maja 2020 r. Z. W. kierował w miejscowości D. (na obszarze zabudowanym) samochodem osobowym marki [...] o nr rej. [...] z prędkością przekraczającą dopuszczalną w tym miejscu o 59 km/h.

Starosta Kępiński decyzją z dnia 16 czerwca 2020 r. zatrzymał Z. W. na okres 3 miesięcy (liczony od dnia [...] maja 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. włącznie) prawo jazdy kat. B; dokument nr [...]; druk nr [...]; wydane przez Starostę Kępińskiego w dniu 24 lipca 2006 r. Organ I instancji wyjaśnił, że podstawą wydania decyzji było powyższe zawiadomienie Komendy Miejskiej Policji we Wrocławiu.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, podnosząc zarzut nierzetelnego i niepełnego zebrania materiału dowodowego, w tym brak załączenia do akt sprawy wideo z samochodu policyjnego, wskazującego miejsce i prędkość z jaką się poruszał.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia 27 lipca 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 102 ust. 1 pkt 4 oraz art. 102 ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1210; powoływanej dalej jako: u.k.p.), Kolegium wyjaśniło, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany. Oznacza to, że organ administracji publicznej zobowiązany jest wydać taką decyzję (a także nadać jej rygor natychmiastowej wykonalności), jeżeli zostanie spełniona którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 102 ust. 1 ustawy. W ocenie SKO stan faktyczny niniejszej sprawy nie budził wątpliwości. Z materiału dowodowego bezspornie wynikało, że skarżący przekroczył dozwoloną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Z. W., podnosząc zarzuty naruszenia:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszania art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; powoływanej dalej jako: k.p.a.) przez niepełne, nierzetelne, wybiórcze zebranie materiałów dowodowych, w tym brak w zgromadzonym materiale dowodowym zapisu wideo z policyjnego samochodu ukazującego, miejsce przekroczenia prędkości i samej prędkości;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. przez błędne jego zastosowanie i zatrzymanie prawa jazdy z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1612/20 oddalił skargę.

Sąd I instancji wyjaśnił, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. może zostać wydana w oparciu o informację o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości na obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h, bez konieczności przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie. W niniejszej sprawie informacja taka została przekazana. Informacja o zatrzymaniu prawa jazdy jest informacją o ujawnieniu czynu uzasadniającego zatrzymanie prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1251; powoływanej dalej jako: p.r.d.).

WSA uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji stało się obligatoryjne. Stwierdził zatem, że wystarczającą podstawą wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, była informacja Policji o zaistniałym naruszeniu, polegającym na przekroczeniu przez skarżącego dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. W., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez niepełne, nierzetelne, wybiórcze zebranie materiałów dowodowych, w tym brak w zgromadzonym materiale dowodowym zapisu wideo z policyjnego samochodu ukazującego miejsce przekroczenia prędkości i samej prędkości;

2. prawa materialnego, tj. art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. przez błędne jego zastosowanie i zatrzymanie prawa jazdy z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. Sposób ich sformułowania oraz argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały przedstawione w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniono) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadne jest ich łączne rozpoznanie.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych w istocie problemów prawnych w zbliżonych stanach faktycznych spraw (por. np. wyrok NSA z 27 marca 2024 r., I OSK 2477/20 oraz wyrok NSA z 19 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1102/22, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny przedstawione w uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków NSA, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a zatem uznał za zasadne odwołanie się do motywów przywołanych powyżej rozstrzygnięć.

Spór w tej sprawie koncentruje się na wadliwej wykładni i w konsekwencji wadliwym postępowaniu z powodu uznania, że wystarczającą przesłanką do wydania decyzji była niezweryfikowana informacja (zawiadomienie) od policji o kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą prędkość dopuszczalną o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym, a zatem "informacja o zatrzymaniu prawa jazdy".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony jest podniesiony w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. i powiązany z nim zarzut nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej, kwestionujący możliwość oparcia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy wyłącznie na niezweryfikowanej informacji od policji.

W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną decyzji organów administracji obu instancji, i w konsekwencji tego przedmiotem wykładni zawartej w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji, był art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 541 ze zm.).

W wyroku z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212, ze zm.), stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 19 grudnia 2022 r., poz. 2659.

Sąd jest związany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa i nie może się uchylić od tego związania. Z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wynika bowiem, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który według ustawy nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy. Ponadto z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP wynika zasada, że z dniem opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym przepis prawa - uznany w tym orzeczeniu za niezgodny m.in. z Konstytucją RP - traci domniemanie konstytucyjności. Z tym dniem - co do zasady - przepis ten traci również moc obowiązującą, chyba że Trybunał określił inny termin w tym zakresie.

Z kolei art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie m.in. prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Oznacza to, że powołany art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej nie może być już stosowany w kształcie normatywnym uznanym przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją RP co najmniej od 19 grudnia 2022 r., co w konsekwencji powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji oraz decyzji organów administracji obu instancji, jako wydanych na podstawie przepisu prawa w kształcie normatywnym uznanym za niekonstytucyjny.

Wprawdzie skarżący kasacyjnie, kwestionując zgodność z prawem poglądu o możliwości oparcia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy wyłącznie na niezweryfikowanej informacji od policji, w samym petitum skargi kasacyjnej nie zarzucił wadliwej wykładni art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej, ale Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09, ONSAiWSA 2010/2/16, przesądził obowiązek uwzględnienia skargi kasacyjnej z urzędu, poza granicami jej zarzutów "w sytuacji wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej niezawierającej w podstawach zaskarżenia przepisów, co do których Trybunał usunął domniemanie ich konstytucyjności". Nie będąc ograniczonym unormowaniem art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę niniejszą jest zatem tym poglądem związany, na podstawie art. 296 § 1 p.p.s.a.

Uwzględnienie stanowiska zawartego w przytoczonej uchwale NSA oraz we wskazanym powyżej wyroku TK oznacza, że wyrok Sądu pierwszej instancji, aprobujący stanowisko organu o istnieniu w tej sprawie podstawy do nałożenia na skarżącego sankcji w postaci zatrzymania prawa jazdy, nie mógł się ostać. Niezgodne z prawem bowiem było stanowisko przyjęte w tej sprawie przez organy, zaakceptowane następnie przez Sąd pierwszej instancji, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p. może stanowić wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 p.r.d.

Z tego powodu, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i – uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a., rozpoznał skargę poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji organów administracji obu instancji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy właściwy organ administracji zobowiązany będzie uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na koszty postępowania poniesione przez skarżącego kasacyjnie składają się koszty zastępstwa procesowego w I i II instancji (480 zł + 240 zł), wpis od skargi (200 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji (100 zł).