Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 751/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 189f, art. 189 d
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art.9xb
journal: Dz.U. 2022 poz 2519
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c, art. 190, art. 200, art.269
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przekazanie po terminie sprawozdania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Związku Celowego Gmin [...] z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J.G. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2018 r., znak [...] Zarząd Związku Celowego Gmin nałożył na przedsiębiorcę J.G., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "U.", administracyjną karę pieniężną w wysokości 9.500,00 zł za przekazanie po terminie Zarządowi Związku Celowego Gmin sprawozdania, o którym mowa w art. 9o ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1454, ze zm.; aktualny t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2519, określanej dalej jako u.u.c.p.g.), obejmującego II kwartał 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż sporządzone przez J.G. sprawozdanie za II kwartał 2017 r. zostało nadane drogą pocztową na adres siedziby Związku Celowego Gmin dnia 3 listopada 2017 r., tzn. 95 dni po terminie przewidzianym w art. 9o pkt 2 u.u.c.p.g., co uzasadniało wszczęcie przez organ z urzędu postępowania w sprawie nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej w trybie art. 9zb pkt 1 b u.u.c.p.g.

Od powyższej decyzji J.G. wniósł odwołanie zarzucając naruszenie:

1) art. 189f § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, aktualny t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej k.p.a.) przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie odstąpienia od wymierzenia kary pomimo zaistnienia przesłanek obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej przez organ I instancji;

2) art. 6 k.p.a. w związku z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;

3) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia kary, a jedynie przyjęcie z góry założenia, że nie.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania albo wydanie decyzji o odstąpieniu od ukarania na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., ewentualnie o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 9o ust. 2 u.u.c.p.g. sprawozdanie podmiotu prowadzącego działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości jest przekazywane wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta w terminie do końca miesiąca następującego po kwartale, którego dotyczy. Tymczasem odwołujący, mimo ciążącego na nim obowiązku złożenia zgodnie z cyt. przepisem sprawozdania do 31 lipca 2017 r., złożył je dopiero w dniu 3 listopada 2017 r., pozostając tym samym 95 dni w zwłoce. Powyższe skutkowało koniecznością nałożenia na odwołującego się sankcji administracyjnej za niezłożenie sprawozdania w terminie w wysokości 100 zł x 95 dni opóźnienia – łącznie 9.500,00 zł.

Kolegium stwierdziło brak spełnienia przesłanek uzasadniających odstąpienie w przedmiotowej sprawie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 1 k.p.a. Przepis ten przewiduje konieczność spełnienia w sposób łączny dwóch warunków: waga naruszenia musi być znikoma oraz strona musi zaprzestać naruszania prawa. W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z zaprzestaniem naruszenia prawa, gdyż złożenie sprawozdania 95 dni po ustawowo określonym terminie trudno określić mianem zaprzestania naruszenia prawa, zatem pierwsza z przesłanek koniecznych do zastosowania odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie występuje.

Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie brak także podstaw do uznania, iż wystąpiło znikome naruszenie prawa. Analizując spełnienie powyższej przesłanki wzięto pod uwagę dwa aspekty, tzn. czas naruszenia prawa oraz wpływ tego naruszenia na poszanowanie prawa. Organ odwoławczy stwierdził, iż 95 dni spóźnienia w złożeniu sprawozdania to długi okres. Natomiast odnosząc się do oceny poszanowania prawa Kolegium zwróciło uwagę, iż to na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą, a więc na odwołującym spoczywa obowiązek znajomości przepisów prawa dotyczących prowadzonej przez niego działalności, aby ustrzec się ewentualnych negatywnych skutków i oczekiwać należy od takiego podmiotu należytej staranności przy wykonywaniu obowiązków związanych ze sprawozdawczością.

Na powyższą decyzję J.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając naruszenie:

1) art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie odstąpienia od wymierzenia kary pomimo zaistnienia przesłanek obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej przez organ I instancji;

2) art. 6 k.p.a. w związku z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;

3) art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. i z art. 9xb pkt 2 u.u.c.p.g., a w konsekwencji naruszenia art. 139 k.p.a. w części uzasadnienia dotyczącej wykładni art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.;

4) art. 77 § 1 w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia kary, a jedynie przyjęcie z góry założenia, że takowe nie zachodzą.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; ewentualnie uchylenie obu decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego; ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zarzucił organowi błędną wykładnię art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. wskazując, iż przesłanka dotycząca zaprzestania naruszania prawa przez stronę nie dotyczy samego faktu naruszenia (opóźnienia w złożeniu sprawozdania), ale faktu dalszego naruszania prawa w momencie wydawania decyzji przez organ I instancji. Odnośnie zaś znikomości naruszenia prawa skarżący podniósł, iż jego zdaniem to naruszenie, które nie niesie za sobą społecznego niebezpieczeństwa, i za takie na gruncie niniejszego postępowania uznać należy spóźnione złożenie sprawozdania, tym bardziej, że dane objęte sprawozdaniem są znane organowi na podstawie innych źródeł.

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 924/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę J.G. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych stanowiły przepisy u.u.c.p.g. W myśl art. 9o ust. 1 u.u.c.p.g. podmiot prowadzący działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych jest obowiązany do sporządzania kwartalnych sprawozdań, których treść precyzuje art. 9o ust. 3 u.u.c.p.g. Sprawozdanie jest przekazywane wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta w terminie do końca miesiąca następującego po kwartale, którego dotyczy (art. 9o ust. 2 u.u.c.p.g.). Sąd podniósł, że w sprawie nie jest sporne, że sprawozdanie za II kwartał 2017 r. zostało złożone 95 dni po ustawowym terminie. Obowiązek sprawozdawczy skarżącego jako przedsiębiorcy wynika wprost z art. 9o ust. 1-3 u.u.c.p.g., zaś kara pieniężna nakładana w razie uchybienia temu obowiązkowi ma wyraźną podstawę w przepisie art. 9xb pkt 2 u.u.c.p.g. Przepis ustawy przewiduje za naruszenie terminu sprawozdawczego karę administracyjną skonstruowaną w szczególny sposób, bo periodyczny – 100 złotych za każdy dzień opóźnienia w złożeniu sprawozdania, a obowiązek sprawozdawczy i jego sankcjonowanie mają na celu ochronę środowiska naturalnego. Wybór sankcji oraz jej konstrukcja należy do ustawodawcy, a ocena tego czy rozwiązanie to jest adekwatne i proporcjonalne do typu deliktu oraz zakresu i przedmiotu ochrony wykracza poza ocenę legalności aktu stosowania prawa czyli decyzji administracyjnej, kontrolowanej przez sąd administracyjny w indywidualnej sprawie.

Regulacja dotycząca sprawozdawczości nie może być uznawana za wprowadzoną bez stosownego uprzedzenia. Obowiązek sprawozdawczy został bowiem wprowadzony art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czynności i porządku w gminach oraz innych ustaw (Dz.U. Nr 152, poz. 897) i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Natomiast sankcjonowanie jest wynikiem nowelizacji wynikającej z ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r., wchodzącej w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Dlatego nie można podzielić wniosku skarżącego, że obowiązki sprawozdawcze w roku 2016 były dla niego zaskoczeniem. Ponieważ przepisy mają charakter ustawowy i podlegały stosownemu ogłoszeniu oraz przewidziano w nich vacatio legis nie można uznawać, że na organach administracyjnych spoczywał obowiązek pouczania przedsiębiorców o ich wejściu w życie i konsekwencjach nieprzestrzegania.

Odnosząc się do możliwości zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia kary administracyjnej Sąd wskazał, że zgodnie z art. 9zf u.c.p.g. do kar pieniężnych nakładanych na podstawie przepisów tej ustawy stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, z tym, że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta oraz wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Z kolei stosownie do art. 189a § 2 k.p.a. w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej oraz odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia nie stosuje się przepisów działu IVa k.p.a. w tym zakresie. Z tego względu część wojewódzkich sądów administracyjnych orzekających w tego typu sprawach uznaje, że wobec uregulowania kary w przepisach szczególnych i odesłania w nich do przepisów ordynacji podatkowej instytucja odstąpienia od nałożenia kary administracyjnej, uregulowana w dziale IVa k.p.a. nie ma zastosowania.

Wsparciem tych poglądów jest stanowisko doktryny wskazujące, że uregulowanie w przepisach odrębnych wskazanych w art. 189a § 2 k.p.a. zagadnień jest wystarczające dla przyjęcia, że przepisy działu IVa k.p.a. nie mają zastosowania; nie jest natomiast konieczne, aby przepisy odrębne regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w przepisach działu IVa. Zatem nawet wtedy, gdy zakres normowania zagadnienia prawnego określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa k.p.a. lub przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny, odnośny przepis działu IVa nie ma zastosowania. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w odniesieniu do nałożonej w sprawie kary pieniężnej, wyczerpująco unormowanej w u.u.c.p.g. Nawet jednak, gdy przyjmie się przeciwne, gwarancyjne i korzystniejsze dla jednostek stanowisko i dopuści możliwość stosowania działu IVa k.p.a. oraz instytucji której dokładnych odpowiedników nie ma w u.u.c.p.g., to w odniesieniu do takiego typu sankcji, jaka występuje w sprawie, przepis art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie może mieć zastosowania. Jeśli bowiem każdy dzień przekroczenia jest odrębnym deliktem administracyjnym karanym ściśle określoną co do wysokości karą to z istoty takiej konstrukcji nie jest możliwa ocena wagi naruszenia prawa. Uznając bowiem, że jeden dzień opóźnienia jest przypadkiem znikomej wagi, organ lub sąd odmówiłyby wprost zastosowania ustawy, która właśnie jednodniowe przekroczenie terminu kwalifikuje jako delikt. Takiej delegalizacji nie jest władny dokonać sąd administracyjny, a przepis art.189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie może być stosowany w celu obchodzenia ustawy. Nadto, przekroczenie terminu o każdy dzień powoduje, że każdy delikt jest niejako konsumowany. Złożenie sprawozdania nie sanuje zatem deliktów już popełnionych odrębnie za każdy dzień przekroczenia. Powyższa argumentacja, zdaniem Sądu, potwierdza tezę, że uregulowane w dziale IVa k.p.a. dyrektywy wymiaru kar administracyjnych oraz przesłanki odstąpienia od nakładania takich kar nie mają zastosowania do wszystkich przypadków kar administracyjnych. Zwraca się bowiem uwagę, że nie da się ich zastosować do kar skonstruowanych w oparciu o ściśle określony mechanizm sankcji pieniężnych czyli taryfikację. W takim bowiem przypadku nie ma zakresu dyskrecjonalności, w ramach którego organ może ocenić stopień naruszenia prawa lub jego skutki w danej sprawie. Ponadto – nawet przyjmując poglądy odmienne – to przeciwko uznaniu znikomości wagi naruszenia, jakiego dopuścił się skarżący, przemawia fakt, iż przypadek złożenia przez niego sprawozdania po terminie nie był odosobniony i nie sprowadzał się jedynie do tego rozpoznawanego w kontrolowanej sprawie.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. J.G. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrokiem z dnia 4 października 2022 r. sygn. akt III OSK 1354/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii, czy w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 9xb u.u.c.p.g., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy, ma zastosowanie przepis art. 189f k.p.a. W uchwale z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III OPS 1/21 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów wyraził następujące stanowisko: "Do postępowań administracyjnych w przedmiocie nałożenia administracyjnych kar pieniężnych, o których mowa w przepisach Rozdziału 4d ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 888 z późn. zm.), stosuje się art. 189f ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.)". W motywach owej uchwały wskazano, że wprowadzenie do k.p.a. przepisów działu IVa należy odczytywać jako przejaw realizacji wniosków wypływających z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i dostosowania procedury wymierzania administracyjnych kar pieniężnych do standardów wynikających z art. 6 EKPCz. Z intencji prawodawcy wynika (druk nr 1193 Sejmu RP VIII kadencji), że każdą z instytucji uregulowanych w dziale IVa k.p.a. należy stosować, gdy przepisy odrębne danej instytucji nie normują. Dla ustalenia, czy dział IVa k.p.a. ma zastosowanie w odniesieniu do danej administracyjnej kary pieniężnej, konieczne jest stwierdzenie, czy konkretne rozwiązanie prawne wymienione enumeratywnie i rozłącznie w art. 189f § 2 pkt 2-6 k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych. W konkluzji uchwały stwierdzono, że w przepisach Rozdziału 4d u.u.c.p.g. nie ma konstrukcji prawnej odpowiadającej instytucji określonej w art. 189f k.p.a. Zatem co do zasady, do postępowań administracyjnych dotyczących administracyjnych kar pieniężnych określonych w tej ustawie ma zastosowanie art. 189f k.p.a. W uzasadnieniu tej uchwały zauważono, że art. 189f k.p.a. nie określa rodzajów administracyjnych kar pieniężnych (na przykład: kary biegnące, kary miarkowane, kary określone sztywno), a w konsekwencji, zgodnie z dyrektywą wykładni lege non distinguente nec nostrum est distinguere przyjąć należy, że przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej mogą mieć zastosowanie do wszystkich rodzajów administracyjnych kar pieniężnych Rozdziału 4d u.u.c.p.g. Stwierdzenie w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 189f k.p.a. ma zastosowanie do konstrukcji naruszeń prawa określonych w ustawie, nie oznacza jednak swoistego automatyzmu w stosowaniu owego przepisu, gdyż odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej uzależnione jest od ustalenia spełniania przesłanek wymienionych w art. 189f k.p.a.

NSA zauważył, że dokonana w uchwale składu poszerzonego NSA interpretacja przepisów prawa administracyjnego, zgodnie z art. 269 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (obecny t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Pod pojęciem "stanowisko wyrażone w uchwale" rozumie się wykładnię wyrażoną w sentencji uchwały i tylko w granicach uzasadnionych treścią wniosku lub postanowienia. Skład orzekający NSA podzielił stanowisko wyrażone w uchwale, a w konsekwencji nie znalazł podstawy do jej zanegowania i do wystąpienia do składu poszerzonego o podjęcie kolejnej uchwały w tym zakresie. Zatem, w świetle sentencji powołanej uchwały, w ocenie NSA sąd I instancji dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego.

Zawarcie w ustawie szczególnej regulacji odnoszących się do jednej z instytucji wymienionych w art. 189f § 2 k.p.a. nie oznacza bowiem, że automatycznie brak jest możliwości stosowania przepisów k.p.a. w odniesieniu do innych instytucji, o których mowa w art. 189 § 2 k.p.a. – jeśli ustawa szczególna ich nie reguluje. Za odmową stosowania art. 189f k.p.a. nie przemawia także okoliczność, że wymierzenie tej kary jest obligatoryjne. Przepisy działu IVa k.p.a. miały za zadanie wypełnienie systemowej luki w standardzie ochrony praw jednostki, dostosowując system prawa administracyjnego do wymogów konstytucyjnych oraz konwencyjnych. Wykładnia przepisów ustawy musi uwzględniać kontekst systemowy. Dokonując zatem wykładni przepisu art. 9o w zw. z art. 9x u.u.c.p.g. w relacji do art. 189f k.p.a., pamiętać należy, że ten ostatni przepis jest ulokowany w regulacji kodeksowej – porządkującej system prawa administracyjnego w zakresie przesłanek wymierzania i nakładania administracyjnych kar pieniężnych. NSA wyraził pogląd, że z analogicznych względów nie można podzielić stanowiska sądu I instancji, że przepisu art. 189f k.p.a. nie można stosować do kary biegnącej. Okoliczność, że kara ma charakter biegnący nie uzasadnia stanowiska, iż każdy dzień zwłoki w wypełnieniu obowiązku stanowi odrębny delikt administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na mocy art. 170 p.p.s.a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany omówionym powyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

4 października 2020 r., sygn. akt III OSK 1354/21 oraz, na podstawie art. 269 p.p.s.a., związany jest uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt III OPS 1/21. W myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast przepis art. 269 § 1 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd był obowiązany uwzględnić stan prawny aktualny na datę orzekania w danej sprawie. Należy zatem wskazać, że wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 66/21 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że 9xb pkt 2, art. 9zc ust. 1 oraz art. 9zf ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. do 8 sierpnia 2022 r., w zakresie, w jakim przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za przekazanie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 9o powołanej ustawy, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany dnia 28 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2797).

W uzasadnieniu wyroku, przedstawiając motywy rozstrzygnięcia, Trybunał wskazał min., że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie miała również przywołana powyżej uchwała siedmiu sędziów NSA z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt

III OPS 1/21 (CBOSA). Uchwała ta została podjęta, ponieważ w orzecznictwie sądów administracyjnych występowały rozbieżności związane z dopuszczalnością stosowania art. 189f k.p.a. W ocenie Trybunału bezwzględny obowiązek nałożenia przez organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za delikt administracyjny w postaci przekazania po terminie sprawozdania dotyczącego nieczystości ciekłych stanowi ingerencję państwa w wolność wykonywania działalności gospodarczej jako elementu wolności działalności gospodarczej i prawo własności. Trybunał stwierdził, że automatyzm wymierzania kary przewidziany w zaskarżonych przepisach nie pozwala uwzględnić wagi naruszenia obowiązku ustawowego ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. Ustawodawca nakazuje stosowanie dolegliwej sankcji bez względu na zróżnicowanie przyczyn i okoliczności przekazania po terminie sprawozdania dotyczącego nieczystości ciekłych. Zaskarżone przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki sytuacji, w których doszło do nieterminowego przekazania wskazanego sprawozdania. Organ właściwy do wymierzenia wysokości kary za przekazanie po terminie sprawozdania dotyczącego nieczystości ciekłych ustala, ile dni liczy opóźnienie, i określa jej wysokość (100 zł za każdy dzień opóźnienia, nie więcej jednak niż za 365 dni). Dodatkowo kary za przekazanie po terminie sprawozdań dotyczących nieczystości ciekłych mogą się kumulować, gdy dotyczą różnych okresów sprawozdawczych. W niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych kary może doprowadzić sprawcę deliktu do ruiny finansowej, zmuszając go do zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej i odjęcia mu prawa własności. W konsekwencji Trybunał stwierdził, że ograniczenia wolności gospodarczej i prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i wobec tego są niezgodne z art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1 i ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Skutek powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 66/21, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją inkryminowanego przepisu prawa polega na obaleniu domniemania jego zgodności z Konstytucją od momentu wprowadzenia danego przepisu do obrotu prawnego. W tej sytuacji wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją, art. 9xb pkt 2 w jego brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. do 8 sierpnia 2022 r. (czyli według brzmienia, które zastosowane zostało w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją), od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Jeżeli bowiem Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2023 r. (III OSK 2236/21, CBOSA) stwierdził, że wyroki trybunalskie – w tym zakresowe – stwierdzające niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją, wymuszają na organach i sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP.

Wskazać należy, że z dniem 9 sierpnia 2022 r., na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1549) przepis art. 9xb u.c.p.g. uległ zmianie poprzez dodanie ust. 2o następującej treści: wymierzając karę pieniężną, o której mowa w ust. 1 pkt 3, bierze się pod uwagę przesłanki, o których mowa w art. 189d pkt 2 i 4-6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000). Zgodnie natomiast z art. 189d k.p.a. wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:

1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia;

2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara;

3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;

4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;

5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;

6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła;

7) w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, obowiązujący stan prawny wynikający z podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt III OPS 1/21 oraz wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku

z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt SK 66/21 wymaga, aby niniejsza sprawa administracyjna, której przedmiotem jest nałożenie na skarżącego administracyjnej kary pieniężnej za delikt określony w art. 9xb pkt 2 u.u.c.p.g. (według stanu prawnego obowiązującego w dacie jego popełnienia), rozpatrzona została przez organ administracyjny z uwzględnieniem okoliczności, o których mowa w art. 189f k.p.a.,

a które nie były przedmiotem badania i analizy w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym. Stanowisko to znajduje oparcie w treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz w argumentacji zawartej w uzasadnieniu powyższej uchwały NSA, w której Sąd dowodził, że instytucja odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, uregulowana w art. 189f k.p.a., znajduje również zastosowanie do kar pieniężnych, o których mowa w przepisach Rozdziału 4d u.u.c.g. NSA wskazał, że unormowanie zawarte w art. 189f k.p.a. ma zastosowanie także do decyzji związanych. Sąd w powyższej uchwale stwierdził, że przepisy działu IVa k.p.a. stanowią dopełnienie konstrukcji administracyjnych kar pieniężnych, które obowiązywały w systemie prawa w dniu wejścia w życie przepisów działu IVa k.p.a., w zakresie elementów określonych w art. 189a § 2 k.p.a. Powołany artykuł został dodany do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., na mocy art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z tą zmianą do przepisów k.p.a. wprowadzono przepisy działu IVa – Administracyjne kary pieniężne, w tym art. 189f. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej k.p.a. wynika, że intencją prawodawcy było, aby przepisy działu IVa k.p.a. miały charakter ogólny i subsydiarny względem obowiązujących regulacji, które dotyczą administracyjnych kar pieniężnych (zob. uzasadnienie, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 69-72). W art. 189f k.p.a. nie określono rodzajów administracyjnych kar pieniężnych. Przyjąć zatem należy, że przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej mogą mieć zastosowanie do wszystkich rodzajów administracyjnych kar pieniężnych, w tym kar wymierzanych na podstawie u.u.p.g. Unormowanie zawarte w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. umożliwia odstąpienie od nałożenia kary, jeżeli kumulatywnie zostaną spełnione dwie wymienione w nim przesłanki – waga naruszenia prawa jest znikoma oraz strona zaprzestała naruszania prawa. Ustawodawca w treści art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie wyjaśnił, jakie przypadki naruszenia prawa można uznać za znikome. W piśmiennictwie wyróżnia się stopnie naruszenia prawa: naruszenia kwalifikowane, naruszenia, które nie mają ciężaru kwalifikowanego, ale dla zachowania porządku prawnego są istotne i naruszenia prawa nieistotne. Za naruszenie nieistotne uznaje się w szczególności naruszenie przepisów prawa, które nie wywołało negatywnych następstw dla wartości podlegających ochronie. Nieistotne naruszenie prawa wypełnia warunek odstąpienia od nałożenia kary, w takim przypadku należy bowiem uznać, że waga naruszenia prawa jest znikoma (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2017, s. 969). Przy określeniu, jakie okoliczności należy brać pod uwagę przy ocenie wagi naruszenia prawa, pomocna jest także treść art. 189d pkt 1 k.p.a. W art. 189d pkt 1 k.p.a. ustawodawca wskazał, że wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę: wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia. W piśmiennictwie przyjmuje się na tle tego unormowania, że uwzględniając dyrektywę wagi naruszenia prawa, organ administracji publicznej powinien ocenić wagę (znaczenie, ciężar gatunkowy) naruszonego zakazu oraz wagę naruszenia zakazu (zob. A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el.2020).

W orzecznictwie wskazano, że w świetle art.189f § 1 pkt 1 k.p.a., stwierdzenie przesłanki znikomej wagi naruszenia prawa uzasadniającej odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, wymaga przeprowadzenia swego rodzaju testu proporcjonalności, tj. wyważenia hierarchii dóbr (wartości) chronionych przez prawo na tle konkretnego stanu faktycznego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 566/21). Istotne znaczenie dla oceny wagi naruszenia prawa, o której mowa w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., mają chronione prawem wartości i dobra, w odniesieniu do których rozważana jest skala ich naruszenia. Przy ocenie wystąpienia przesłanki znikomej wagi naruszenia (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.) należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danego przypadku, zarówno o charakterze przedmiotowym (np. skala naruszeń, skutki tych naruszeń), jak i podmiotowym (np. czy mamy do czynienia z czynem zawinionym, a jeżeli tak, to z jaką formą winy), przy czym decydujące znaczenie należy przyznać skutkom naruszenia dla dóbr chronionych przez daną dziedzinę prawa administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2020 r., IV SA/Wa 973/20, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2023 r., 711/22, CBOSA).

W rozpatrywanej sprawie organ nie uwzględnił całokształtu okoliczności danego przypadku pod kątem znikomości naruszenia prawa. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien zatem ustalić, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przytoczonym powyżej przepisie, nadto w wypadku ustaleń pozytywnych w tym zakresie rzeczą organu będzie ocena ich wpływu na wymiar kary.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz c) p.p.s.a. decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.