Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 642/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Z.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 4 maja 2022 r. nr SKO.421.113.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 4 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 11 grudnia 2019 r. Prezydent Miasta Słupska odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią emerytury, a co za tym idzie - zaistnieniem przesłanki odmowy świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) – dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.". Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 30 stycznia 2020 r. utrzymało mocy zaskarżoną decyzję, która została z kolei zaskarżona skargą do sądu administracyjnego. Prawomocnym wyrokiem z 8 października 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 391/20) WSA w Gdańsku uchylił decyzje organów obu instancji, w treści uzasadnienia wyjaśniając sposób postępowania organów w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia emerytalnego z ZUS i świadczenia pielęgnacyjnego oraz wskazując na prawo wyboru świadczenia przez stronę, po odpowiednim pouczeniu jej o takiej możliwości i jej skutkach.

Decyzją z 2 czerwca 2021 r. Prezydent Miasta Słupska ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 12 lipca 2021 r. uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. F. złożyła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Jej zdaniem organ zajął błędne stanowisko odnośnie do konieczności zawieszenia przez nią prawa do świadczenia emerytalnego, które jest wypracowane z okresu składkowego ZUS-u, na rzecz przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co powinno skłonić organ do zwrócenia się z urzędu do Trybunału Konstytucyjnego czy Sądu Najwyższego o jednolitą w tym zakresie interpretację prawa w zgodności z Konstytucją oraz o ujednolicenie orzecznictwa sądowego i anulowanie obecnego ze względu na sprzeczność z Konstytucją RP.

Prawomocnym wyrokiem z 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 885/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję, w uzasadnieniu stwierdzając, że organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., gdyż przedstawione przez organ odwoławczy powody, nie uzasadniały wydania decyzji kasacyjnej. Sąd zgodził się z wnoszącą sprzeciw, że wskazane przez Kolegium okoliczności mogły zostać ustalone przez organ odwoławczy w trybie art. 136 § 1 k.p.a.

Sąd zaznaczył przy tym, że w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej sprzeciwem decyzji Kolegium, że osoba legitymująca się prawem do świadczenia emerytalnego, która spełnia warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania jednego z nich np. świadczenia niższego, tj. emerytury. W przypadku zatem Zofii F. organ odwoławczy – po stwierdzeniu, że w okolicznościach faktycznych sprawy pozostają spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie wnoszącej sprzeciw świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą ku temu jest pobieranie przez nią emerytury – winien poinformować stronę o konieczności zawieszenia emerytury i zobowiąże do przedstawienia decyzji o jej wstrzymaniu, działając przy tym w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, tak by nie pozostawiać strony bez należnego jej świadczenia (źródła dochodu) nawet przez krótki czas.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 4 maja 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zgodziło się z ustaleniami organu pierwszej instancji, dotyczącymi niespełnienia przesłanek art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., wskazując, że strona konsekwentnie domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo pobierania emerytury, tj. odmawiając rezygnacji z niej - mimo pouczenia o tym uprawnieniu i jego skutkach. Nadto Kolegium stwierdziło, że nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż stan zdrowia niepełnosprawnej córki nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca uznała przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją i rażąco naruszający zasady logiki i dostępnej wiedzy, wskazując przy tym, że osoba uzyskująca emeryturę ma prawo do podjęcia pracy zarobkowej.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego lub innego organu z zapytaniem prawnym a także o uchylenie zaskarżonej decyzji i dołączenie do akt sprawy o sygn. III SA/Gd 885/21.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z 30 sierpnia 2022 r. skarżąca wniosła o oddalenie stanowiska Kolegium, a także ponownie zwróciła się o wystąpienie z zapytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 4 maja 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z 2 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważyć przy tym należy na prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydane: 8 października 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 757/20) i 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 885/21). Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – w dalszym ciągu: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo (m. in.) do emerytury (...). Odnosząc się do żądania skarżącej w zakresie wystąpienia z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją powołanego wyżej przepisu wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny takiej oceny już dokonał (na tle prawa do renty) - wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznając art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W sprawie bezspornym jest, że skarżąca – matka E. F., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz, że sprawuje ona opiekę nad niepełnosprawną córką. Z wywiadów środowiskowych wynika, że skarżąca, będąca w wieku 76 lat, zamieszkuje wraz z córką, czuwa nad nią, przygotowuje posiłki, wspólnie robi zakupy, sprząta, robi pranie, a także wykonuje inne czynności według potrzeb córki. Skarżąca dba o wizyty lekarskie, jest w stałym kontakcie z lekarzem i pilnuje przyjmowania leków przez córkę, która choruje na schizofrenię paranoidalną i jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Córka samodzielnie wykonuje wszelkie czynności związane z higieną ciała, skarżąca przypomina córce o konieczności ich wykonania, czasem umyje córce głowę. Ze złożonego w toku postępowania administracyjnego oświadczenia wynika, że skarżąca sprawuje ciągłą opiekę, gdyż córka często nie śpi, chodzi po pokoju i wymaga pilnowania, żeby nie wyszła. Skarżąca przygotowuje także córce ubrania. Do dnia 8 kwietnia 2022 r. skarżąca korzystała z pomocy w formie usług opiekuńczych, z których zrezygnowała.

Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne i odmówiła rezygnacji z niego, uznając, że powinna otrzymywać oba świadczenia z uwagi na wydatki związane z leczeniem córki. Brakuje jej środków finansowych ze względu na wzrost wydatków spowodowany przez pandemię i wzrost cen (tak: oświadczenie w wywiadzie środowiskowym z 8 kwietnia 2022 r.).

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., który wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku ustalenia prawa do emerytury, a który stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia zarówno organu I instancji jak i Kolegium.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym Kolegium w zaskarżonej decyzji dokonało prawidłowej wykładni tego przepisu, uznając za możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w przypadku zawieszenia prawa do emerytury, uwzględniając prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydany 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 885/21).

Orzecznictwo sądów administracyjnych, dokonując wykładni ww. przepisu prawa, stanęło na stanowisku, że wyniki jego wykładni językowej należy uzupełnić wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej systemowej (por. wyroki NSA: z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20). Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA z 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo).

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjny w sprawie o sygnaturze I OSK 254/20, który uznał, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W takiej sytuacji uprawniony powinien mieć możliwość dokonania wyboru świadczenia, które chce otrzymywać.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W 2021 r., zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosiło 1971 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P.2020.1031). Natomiast w 2022 roku kwota ta zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P.2021.1021) wynosiła 2119 zł miesięcznie.

Sąd nie podziela jednak stanowiska skarżącej, że na gruncie wykładni ww. przepisu możliwe jest przyznanie prawa do obu świadczeń (emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego) łącznie. Sąd orzekający wskazuje przy tym na wydany w niniejszej sprawie prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 885/21), wiążący zarówno organy jak i sądy, w którym przesądzono, że osoba legitymująca się prawem do świadczenia emerytalnego, która spełnia warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania jednego z nich np. świadczenia niższego, tj. emerytury.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko zgodnie z którym, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego (por. wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r, sygn. akt I OSK 254/20, z 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20 oraz z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20). Tutejszy Sąd podziela wyrażone w powyższych wyrokach stanowisko i przywołaną w nich argumentację, czemu wielokrotnie dawał wyraz w wydawanych wyrokach.

Sąd wskazuje zarazem na pogląd NSA wyrażony w wyroku z 19 października 2022 r., sygn. akt I OSK 2395/21, że warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji pobierania przez osobę zainteresowaną emerytury, jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Wybór taki może zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.). W tym ujęciu funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy bowiem rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie.

Sytuacja, w której skarżąca jednoznacznie i kategorycznie odmówiła zawieszenia prawa do emerytury, uniemożliwia organowi uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowa. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wykluczył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobierania emerytury i w tym zakresie przepis jest jasny i zgodny z Konstytucją RP. Niewątpliwie po stronie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne i pobierającej emeryturę musi istnieć wola zawieszenia prawa do emerytury. Wykluczenie przez stronę zawieszenia prawa do emerytury uniemożliwia w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe nie jest zasadny wniosek skarżącej o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z art. 32 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten daje sądowi rozpoznającemu konkretną sprawę możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem jedynie w razie wątpliwości, co do konstytucyjności określonych przepisów ustawy. Nie oznacza to jednak, że sąd ma obowiązek zwracania się do Trybunału w każdym przypadku, również wówczas, gdy oczekuje tego strona postępowania. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Takiej wątpliwości Sąd w sprawie niniejszej nie powziął.

W rozpoznawanej sprawie organ drugiej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując także, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a opieką nad niepełnosprawną córką skarżącej. Organ uznał, że córka skarżącej jest samodzielna, jeżeli chodzi o podstawowe czynności życiowe, a obowiązki skarżącej koncentrują się na dozorowaniu córki, pilnowaniu przyjmowania leków i wsparciu w codziennym funkcjonowaniu. Zdaniem organu opieka ta ma specyficzny charakter wynikający z podstawowego schorzenia córki, jakim jest choroba psychiczna i konieczność jej dozorowania. W ocenie Kolegium, stan zdrowia córki i zakres wykonywanych czynności nie w pełni wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska Kolegium w tym zakresie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium nie dokonało wyjaśnienia kwestii uznanych przez organ za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy takich, jak: staż pracy strony, jej ostatnie miejsca zatrudnienia, czy podejmowała zatrudnienie pobierając świadczenie emerytalne, jaki jest jej stan zdrowia i jaką pracę w związku z tym mogłaby podjąć, na co wskazywał WSA w Gdańsku w prawomocnym wyroku z 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 885/21). Nadto zdaniem Sądu lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy w swoich rozważaniach całkowicie pominął specyfikę choroby, na jaką cierpi córka skarżącej. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. Oczywiste więc jest, że osoba chora na schizofrenię wymaga innych czynności opiekuńczych niż np. osoba ze schorzeniami fizycznymi (np. sparaliżowana, leżąca). W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie schizofrenii przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby (por. wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Gd 619/22).

Kolegium nie dostrzegło, że córka skarżącej musi przyjmować odpowiednie leki, które pozwalają jej na funkcjonowanie w społeczeństwie i redukcję objawów choroby, a skarżąca pilnuje przyjmowania tych leków. Przebieg schizofrenii może być ciągły i postępujący lub epizodyczny, wówczas występują okresy nasilenia objawów choroby i powrotów do częściowego zdrowia. Nie da się zatem przewidzieć ani tego, kiedy objawy choroby się nasilą, ani tego, w jakim rozmiarze te nasilenia wystąpią, co wymusza ciągłą czujność i gotowość do natychmiastowej reakcji.

Wbrew twierdzeniom Kolegium, na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia córki skarżącej był na tyle dobry, a wykonywane przy niej przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Oznacza to, że Kolegium niewłaściwie dokonało oceny spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd wskazuje także, że Kolegium w skarżonej decyzji błędnie uznało, że przesłanką odmownego rozstrzygnięcia organu I instancji było niespełnienie przesłanek art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ta podstawa nie została wskazana w decyzji organu I instancji jako przesłanka odmowy przyznania analizowanego świadczenia.

Powyższe uchybienia pozostają jednak bez wpływu na wynik sprawy z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 a) u.ś.r., wykluczającej możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne, nadto konsekwentnie podtrzymuje oświadczenie, że nie zrezygnuje z pobierania emerytury, gdyż uważa, że powinna otrzymywać oba świadczenia: emeryturę oraz świadczenie pielęgnacyjne. Ostatecznie zatem, wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem.

Sąd wskazuje nadto, że przepisy art. 5 i 6 Kodeksu cywilnego wskazane w piśmie skarżącej nie mają na gruncie niniejszej sprawy znaczenia, gdyż dotyczą one sfery stosunków prywatnych, a nie publicznoprawnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Wniosek pełnomocnika strony skarżącej złożony na rozprawie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu przedłożony zostanie do rozpoznania referendarzowi sądowemu.