Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1608/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151 p.p.s.a.   art. 151 p.p.s.a.   art. 151 p.p.s.a.   art. 151 p.p.s.a.   art. 151 p.p.s.a.   art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 2c
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2023 r.nr GK-II.7221.117.2023 w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] (dalej: "[...]WINGiK", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z [...] lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 7b ust. 2 pkt 2, art. 24 ust. 2c ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.; dalej: "P.g.i.k.") oraz przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1390 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie e.g.i.b.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Starosta [...] (dalej: "Organ I instancji", "Starosta") postanowieniem z [...] marca 2019 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku J. C. (dalej: "Skarżąca") dotyczącego wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] polegających na odłączeniu z działki, na której znajduje się tartak, części powstałej z parceli gruntowej nr [...].

Od powyższego postanowienia Skarżąca wniosła zażalenie, po rozpoznaniu którego [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Następnie Starosta [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] polegającej na odłączeniu od działki, na której jest tartak, części powstałej z parceli gruntowej nr [...].

W uzasadnieniu decyzji, Organ I instancji wskazał, że na podstawie analizy zgromadzonych dokumentów w sprawie ustalono, że parcela gruntowa nr [...] została włączona do działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], które stanowią własność [...] i są w użytkowaniu wieczystym osób trzecich. Zaznaczył, że Skarżąca nabyła prawo własności m.in. do działki nr [...] na mocy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz 250).

Po rozpatrzeniu złożonego przez Skarżącą odwołania, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z 20 sierpnia 2021 r. sygn. akt. II SA/Rz 209/20 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie naruszone zostały przepisy prawa procesowego, tj. art. 105 § 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. WSA zauważył, że organy ewidencyjne powinny zawsze przeprowadzić weryfikację prawidłowości wpisów i ich podstaw bez względu czy postępowanie aktualizacyjne jest prowadzone z urzędu czy na wniosek. WSA stwierdził, że wniosek Skarżącej należy rozpatrzeć merytorycznie w związku z przedłożonymi przez nią dokumentami oraz bazą dostępnych organom dokumentów i materiałów źródłowych będących podstawą wpisów w zakresie granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...].

W ponownie prowadzonym postępowaniu, stosując się do zaleceń Sądu zawartych w ww. wyroku, Starosta [...] uzupełnił akta sprawy o materiały archiwalne zgromadzone w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym, począwszy od założenia ewidencji gruntów, do chwili obecnej.

Po przeanalizowaniu zebranej dokumentacji, Starosta decyzją [...] maja 2021 r. orzekł o odmowie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], gmina [...] polegającej na wprowadzeniu zmiany przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...], a działką nr [...], powstałą w wyniku przekształcenia parceli nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że nie można ustalić czy i na jakiej podstawie właścicielem parceli gruntowej nr [...] był J. C., a z zebranych dowodów w sprawie nie wynika, by należąca obecnie do J. C. działka nr [...] powstała z parceli gruntowej nr [...]. Ponadto podkreślił fakt, że działki objęte postępowaniem mają uregulowany stan prawny, potwierdzony wpisami w księgach wieczystych.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, [...]WINGiK decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Organu I instancji. Uzasadniając powyższe, Organ odwoławczy wskazał, że Skarżąca nie przedłożyła dokumentów, na podstawie której zasadna byłaby zmiana danych ewidencji gruntów i budynków.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła J. C. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty [...], żądając wznowienia postępowania administracyjnego i zwrotu parcel gruntowych nr [...] i nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpatrzeniu wniesionej skargi, wyrokiem z 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1464/21 uchylił zaskarżoną decyzję [...]WINGiK i decyzję Starosty [...] z [...] maja 2021 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że wbrew wcześniejszym zaleceniom Organ nie dokonał synchronizacji katastralnej dla działek nr [...] i nr [...] oraz nie zbadał, czy dokumenty źródłowe i geodezyjne potwierdzają prawidłowość wyznaczenia przebiegu granicy ww. działek. Zdaniem Sądu w ponownie prowadzonym postępowaniu Organ I instancji winien zbadać księgi wieczyste, księgi gruntowe oraz odpisy z Lwh w celu wyjaśnienia, czy Skarb Państwa posiadał tytuł własności dla pgr [...] oraz z jakich parcel gruntowych powstała działka nr [...].

Sąd zwrócił również uwagę, że Starosta [...], nie dopełnił wytycznych wskazanych we wcześniejszym wyroku, tj. nie zbadał czy w zasobie ewidencji gruntów zalegają dokumenty takie jak odpisy z Lwh [...] g. kat. [...] potwierdzające tytuł własności dla pgr [...] dla E. O. - dziadka Skarżącej.

Ponownie przeprowadzając postępowanie Starosta, mając na uwadze wskazane przez Sąd uchybienia i braki w zgromadzonym materiale dowodowym, uzupełnił akta sprawy oraz zlecił sporządzenie dokumentacji geodezyjnej, która została przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego z[...] listopada 2022 r. pod nr [...].

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Starosta decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...] orzekł o odmowie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] polegającej na wprowadzeniu zmiany przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...], a działką nr [...].

W uzasadnieniu decyzji, Organ I instancji wyjaśnił, że sporządzona dokumentacja geodezyjna oraz analiza zgromadzonej dokumentacji geodezyjnej i prawnej zalegającej w państwowym powiatowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym, Archiwum Państwowym w [...] oraz Sądzie Rejonowym w [...] nie daje podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...], położonych w obrębie [...].

Od powyższej decyzji J. C. złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Starosty [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o odłączenie części parceli gruntowej nr [...] od [...] z powodu błędu geodety. Zdaniem Skarżącej "E. O. nabył parcelę gruntową nr [...] u S. P., stąd zaskarżył J. S. i wygrał sprawę, że jest właścicielem parceli nr [...]."

Po rozpatrzeniu odwołania, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...], opisaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2023 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy na wstępie wskazał, że przedmiotem sprawy jest aktualizacja operatu ewidencji gruntów i budynków, polegająca na wprowadzeniu zmiany przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...], a działką nr [...].

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w ponownie prowadzonym postępowaniu Starosta [...] uzupełnił materiał dowodowy m.in. o mapy katastralne katastru austriackiego z roku 1850, 1887, 1912 i 1942 znajdujące się w zasobach Archiwum Państwowego w [...] i Archiwum Państwowym w [...]. Na podstawie nieobowiązującego aktualnie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków w latach 60 została założona ewidencja gruntów miasta [...]. Ze sprawozdania technicznego operatu z założenia ewidencji wynika, że mapę ewidencyjną miasta sporządzono na odbitkach dyfuzyjnych wykonanych z matryc sytuacyjnych w skali 1:1000, które zostały wykonane metodą fotogrametryczną z pomiarem w terenie. Powstał wtedy (w 1969 r.) rejestr gruntów w systemie działkowym. Uwidoczniona w tym rejestrze działka nr [...] wpisana była jako przedmiot władania Z. C. (brak wpisu właściciela). Natomiast sąsiadująca z działką nr [...] działka nr [...] była wpisana jako przedmiot władania [...], a działka nr [...] jako przedmiot władania [...]. Rejestr ten zastąpiono po uwłaszczeniach wykonywanych w latach 70. zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1971 r. nr 27 poz. 250). Na podstawie aktu własności ziemi z [...] grudnia 1976 r. nr [...]z mocy samego prawa J. C. stała się właścicielem m.in. działki nr [...]. Natomiast jako właściciela działek nr [...] i [...] wykazano Skarb Państwa, w użytkowaniu wieczystym Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych, oddział w [...].

Organ II instancji wskazał również, że stosując się do uwag wskazanych w wyroku WSA w Rzeszowie, Starosta zlecił sporządzenie dokumentacji geodezyjnej, która została przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] listopada 2022 r. pod nr [...]. Celem pracy była synchronizacja dawnych parcel budowlanych nr [...] i parcel gruntowych nr [...] do aktualnego stanu ewidencji. Analiza materiałów z PZGIK oraz dokumentów od zamawiającego wykazała, że mapa ewidencyjna w układzie katastralnym w skali 1:2880 z roku 1960 znajdująca się w zasobie PODGiK nie przedstawia takiego samego stanu - pod względem przebiegu granic i oznaczeń, jak poprzednie mapy katastralne pozyskane przez Organ I instancji z Archiwów Państwowych. Synchronizacja została sporządzona w oparciu o mapę katastralną z 1942 r. z uwagi na to, że objęte zleceniem zbiory dokumentów mają podstawę wpisów własności starszą niż mapa znajdująca się w zasobie PODGiK. Sporządzona synchronizacja katastru i aktualnej ewidencji wykazała, że m.in. parcela gruntowa [...] odpowiada częściom działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] stanowiąca własność Skarżącej powstała ze zmiany oznaczenia całych parcel budowlanych nr [...] i nr [...] oraz z części parceli budowlanej nr [...] a także części parcel gruntowych nr [...] oraz nr [...]. Analiza dokumentów wykazała, że stan własnościowy parcel nr [...] był inny niż parcel nr [...]. Powstała z ww. parcel działka nr [...] została objęta uwłaszczeniem i został wydany dla niej akt własności ziemi z [...] grudnia 1976 r. nr [...]. Wynikające ze zbiorów dokumentów nr [...] prawo własności obejmowało tylko [...] arów z całej powierzchni uwłaszczanej działki. Ze sprawozdania technicznego do sporządzonej dokumentacji wynika, że znajdująca się przy księdze wieczystej nr [...] synchronizacja sporządzona dla działek nr [...] i nr [...] wskazuje, że cała parcela nr [...] weszła w ich skład i odnosi się prawdopodobnie do parceli przedstawionej na mapie katastralnej z 1960 r. Mapa ta w części dotyczącej parceli nr [...] obrazuje stan zgodny z granicą uwłaszczeniową i nie jest tożsama z parcelą gruntową nr [...] z poprzednich map katastralnych.

[...]WINGiK wyjaśnił, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, że parcela gruntowa nr [...] nie stanowiła własności Skarżącej ani jej dziadka E. O.. Zatem zarzuty podniesione w odwołaniu uznać należy za bezzasadne. Z pozyskanego z Archiwum Państwowego w [...] wykazu zmian z 1921 r. wynika, że parcela gruntowa nr [...] powstała z parceli gruntowej nr [...], która stanowiła własność S. i G. P.. Natomiast prawo własności dla parceli gruntowej nr [...] zostało wpisane na rzecz J. i M. S.. Z arkusza posiadłości gruntowej nr [...] wynika, że ww. parcela stanowiła własność J. i M. S.. Taki stan prawny parceli nr [...] potwierdza również wyciąg z wypisów hipotecznych i operatu gm. kat. [...] - miasto z [...] maja 1963 r. nr [...] znajdujący się w aktach księgi wieczystej nr [...]. Oprócz wpisu potwierdzającego własność J. i M. S. w ww. wyciągu widnieje również adnotacja, że parcela nr [...] jest "w posiadaniu od niepamiętnych czasów B. I., N. S., O. M., S. S. z O./ obecnie Skarb Państwa".

Organ odwoławczy wskazał, że Starosta w prowadzonym postępowaniu dokonał również analizy zbioru dokumentów Rep. [...], w którym ujawnione jest prawo parcel budowlanych nr [...] oraz parcel gruntowych nr [...] m.in. na rzecz Z. C.. W zbiorze dokumentów [...] obejmującym parcele gruntowe nr [...] i nr [...] ujawniona została również Z. C. - matka Skarżącej. Wobec powyższego w żadnym z dokumentów nie odnaleziono wzmianki, by parcela nr [...] stanowiła własność rodziny Skarżącej.

[...]WINGiK wyjaśnił również, że B. I., N. S., O. M., S. S. z O. byli właścicielami [...], który został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 28 sierpnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa. Z wyjaśnień Starosty akta dotyczące powyższego przejęcia znajdują się w archiwum Państwowym w [...], jednak nie odnaleziono w nich żadnych informacji odnośnie dokładnego przebiegu granicy pomiędzy parcelą, na której zlokalizowany był [...] a parcelami sąsiednimi.

Z akt sprawy wynika, że działka nr [...] objęta została Aktem Własności Ziemi z [...] grudnia 1976 r. nr [...], zgodnie z którym J. C. z mocy samego prawa stała się właścicielem działki nr [...]. Na podstawie ww. aktu własności ziemi w rejestrze gruntów założonym w 1977 r. w jednostce rejestrowej nr [...] wykazana została działka nr [...], w której jako właściciela ujawniono J. C.. Działki nr [...] i nr [...] zostały wpisane w jednostce rejestrowej nr [...], w której jako właściciela wykazano Skarb Państwa w użytkowaniu wieczystym Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych oddział w [...]. Powyższy wpis uległ zmianie na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1992 r. nr [...], zgodnie z którą działki nr [...] i nr [...] stały się z mocy samego prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez [...]. W latach 90. przeprowadzono pierwszą modernizację ewidencji gruntów i budynków, podczas której powstała pierwsza numeryczna mapa ewidencyjna na terenie powiatu [...] oraz utworzono nowe rejestry gruntów. Następnie w 2003 r. przeprowadzono kolejną modernizację ewidencji gruntów i budynków. Granice działek przyjęto z obowiązującej wówczas mapy ewidencyjnej prowadzonej w formie wektorowej, którą uzupełniono o nowe operaty prawne. Kolejną modernizację przeprowadzono 2019 r. w celu dostosowania ewidencji do zgodności z aktualnymi przepisami w zakresie ewidencji gruntów i budynków. Prace wykonane przy ww. modernizacjach nie wprowadziły żadnych zmian w zakresie granicy pomiędzy działkami nr [...] a nr [...].

Organ II instancji wskazał, że podczas postępowania przeprowadzonego przez Organ I instancji dokonano analizy dokumentacji archiwalnej oraz baz danych obowiązującej ewidencji, która wykazała, że atrybuty punktów granicznych pomiędzy ww. działkami oraz operat źródłowy były błędnie podane w aktualnej ewidencji. Starosta [...] stosownie do aktualnych przepisów art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h ustawy p.g.i.k., dokonał poprawy błędnych danych i dołączył do akt niniejszej sprawy aktualny współrzędnych. Z ww. wykazu wynika, że punkty graniczne opisujące granicę pomiędzy działkami nr [...] a nr [...] przyjęły wartość ZRD (źródło danych o położeniu) - [...] (czyli ekranowa wektoryzacja ewidencyjnej mapy rastrowej bez wykorzystania wyników geodezyjnych pomiarów terenowych) i BPP (błąd położenia punktu względem osnowy) - [...], a dokumentem źródłowym jest operat [...].

Aktualnie stan ewidencyjny w zakresie przedmiotowych działek przedstawia się następująco: działka nr [...] jest wpisana jako własność J. C., objęta księgą wieczystą nr [...]. Natomiast działki nr [...] i nr [...] są wpisane jako własność Skarbu Państwa w zakresie gruntu i użytkowanie wieczyste dla K. D. i J. D. - w zakresie budynku, objęte księgą wieczystą nr [...]. W żadnej z ww. ksiąg wieczystych nie widnieje wpis o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Organ II instancji wskazał również, że Starosta zwrócił się do Skarżącej o udzielenie informacji odnośnie aktualnego numeru budynku zbudowanego przez E. O. w 1948 r. na parceli nr [...] oraz zaznaczenie tego budynku na dołączonej kopii mapy ewidencyjnej. Ze sporządzonej dokumentacji prawnej wynika, że budynek wybudowany na parceli nr [...] o dawnym numerze adresowym [...] jest tożsamy z budynkiem o nr ewidencyjnym [...], który według szkicu pomiaru budynków z modernizacji [...] miał przypisany nr adresowy nr [...]. Według aktualnych danych nr adresowy [...] jest powiązany z innym budynkiem mieszkalnym na działce nr [...], jednak ze starszych danych opracowań geodezyjnych wynika, że pierwotnie nr [...] był przypisany do budynku mieszkalnego o aktualnym nr ewidencyjnym [...].

Z kolei biorąc pod uwagę zalecenia Sądu, Starosta zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] o wydanie odpisu [...], a także wezwał Skarżącą do przedłożenia ww. dokumentu, w którym jak oświadczyła widnieje E. O. jako właściciel parceli nr [...]. W odpowiedzi Sąd Rejonowy w [...] zaświadczył, że księgi gruntowe gminy katastralnej [...] zaginęły w czasie działań wojennych. Skarżąca również nie dostarczyła odpisu [...], a jedynie kopie wykazu zmian, w którym nie była ujęta parcela nr [...].

[...]WINGiK wyjaśnił także, że zgodnie z wyrokiem WSA w Rzeszowie z 17 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1464/21, Organ I instancji rozpatrując ponownie sprawę przeanalizował dostępne mu dokumenty i materiały źródłowe oraz zlecił sporządzenie dokumentacji do celów prawnych. Zalegająca przy księdze wieczystej nr [...] synchronizacja sporządzona dla działek nr [...] i nr [...] wskazuje, że cała parcela nr [...] weszła w skład ww. działek. Sporządzona na potrzeby niniejszego postępowania dokumentacja geodezyjna potwierdziła, że w skład działki nr [...] weszła część parceli katastralnej nr [...], ale w kształcie przedstawionym na mapie katastru austriackiego, nie na mapie w układzie parcelowym sporządzonej w 1960 r. i znajdującej się w PODGiK. Mapa sporządzona w 1960 r. w części dotyczącej parceli nr [...] obrazuje stan zgodny z granicą uwłaszczeniową i nie jest tożsama z parcelą gruntową nr [...] z poprzednich map katastralnych.

W ocenie Organu II instancji kwestia ta nie ma wpływu na przebieg granicy pomiędzy obecnymi działkami nr [...] i nr [...]. Dodatkowo z analizy pozyskanych dokumentów wynika, że parcela gruntowa nr [...] nie stanowiła własności Skarżącej ani członków jej rodziny. Zatem zgodnie z § 30 rozporządzenia e.g.i.b. brak jest dokumentacji geodezyjnej, na podstawie której można by było dokonać żądanej zmiany w ewidencji gruntów i budynków, a Skarżąca takiej dokumentacji nie dostarczyła.

Odnosząc się do zarzutu odwołania Skarżącej, [...]WINGiK wyjaśnił, że Starosta zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] z prośbą o udzielenie informacji czy jest możliwe odnalezienie sprawy, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w [...] przed 1943 r., dotyczącej sporu pomiędzy J. S. a E. O. odnośnie prawa własności parceli nr [...], położonej w [...]. W odpowiedzi Sąd Rejonowy w [...] poinformował, że repertoria i skorowidze Wydziału Cywilnego do 1969 r. zostały przekazane do Archiwum Państwowego w [...], zatem brak jest możliwości odnalezienia ww. dokumentów.

Następnie Starosta zwrócił się do Archiwum Państwowego w [...] z prośbą o przesłanie orzeczenia dotyczącego sprawy pomiędzy E. O. i J. S.. Postanowieniem z [...] marca 2023 r. nr [...] Dyrektor Archiwum Państwowego w [...] odmówił wydania kopii ww. dokumentu, gdyż w zasobie archiwum nie znajdują się materiały archiwalne, na podstawie których można wydać reprodukcję wskazanego orzeczenia.

W ocenie Organu odwoławczego, Starosta [...] zebrał dostępne dowody w sprawie i wnikliwie je przeanalizował, sporządzona została również dokumentacja do celów prawnych, jednak organ nie odnalazł dokumentów, które potwierdzałyby, że właścicielem dawnej parceli nr [...] byli E. O. lub Z. C. i J. C.. Dokumentów takich nie przedłożyła również Skarżąca.

Zdaniem Organu II instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Brak jest także dokumentów, na podstawie których można byłoby stwierdzić, że parcela gruntowa nr [...] należała do Skarżącej i jej rodziny oraz, że granica pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] została wykazana w ewidencji gruntów i budynków w sposób nieprawidłowy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła J. C., zaskarżając ww. decyzję [...]WINGIK w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty; o wznowienie postępowania administracyjnego oraz o odłączenie części parceli gruntowej nr [...] od własności [...].

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że jest sąsiadką [...] i chce odzyskać własność jej rodziny, która jej przysługuje po dziadku i matce. Podała, że parcela nr [...] występuje w jej działce nr [...], a część w działce nr [...] i część w terenie [...], jednak [...] nie stoi na niej w wyniku błędu geodety przy wyznaczaniu granicy. Skarżąca wyjaśniła, że na parceli nr [...] stoi jej dom mieszkalny i budynek gospodarczy. Na parcelach gruntowych nr [...] i nr [...] powstał tartak, którego właścicielami są O. M. i O. Z.. Wskazała, że [...] stała się własnością Skarbu Państwa, jednak podniosła, że do własności rodziny ma ona prawo.

Skarżąca wyjaśniła także, że dom jej matki [...], a jej ojciec po wojnie budował dom na parceli gruntowej nr [...] i musiał mieć wykonany plan budowy. Podała, że parcela nr [...] nie była wywłaszczona.

Skarżąca wskazała również, że parcela tartaku nie miała dostępu do rzeki [...] i [...] prosił jej dziadka o pozwolenie na zrobienie odpływu do ww. rzeki przez parcelę gruntową nr [...].

W odpowiedzi na skargę [...]WINGiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 27 lutego 2024 r. Skarżąca wniosła i wywiodła jak w pisemnej skardze. Podając jednocześnie, że poprzedniego dnia była w Urzędzie, przeglądała dokumenty, wśród których znalazła informację, że O. M., B. I. i N. S. dokonywali zakupu nieruchomości, wśród których nie było parceli gruntowej nr [...]. Informacje te znalazła w dokumencie o nr [...]. Wskazała, że w archiwum znajduje się wiele dokumentów z czasu prowadzenia katastru z przełomu XIX wieku, które nie uległy zniszczeniu i które według niej powinny zostać dokładnie przebadane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Na podstawie z kolei art. 153 p.p.s.a.: Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Dokonując kontroli w zakreślonych granicach Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Organy prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, zastosowały odpowiednie przepisy, dokonując przy tym ich prawidłowej wykładni i odpowiedniego zastosowania do ustalonego stanu faktycznego, stosując się przy tym do wskazówek Sądu, zawartych w poprzednich wyrokach.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów.

Skarżąca w pierwotnie złożonym wniosku domagała się: "odłączenia parceli gruntowej [...] od [...] z powodu błędu geodety". Jak podała: Gospodarka Komunalna bezprawnie weszła na teren [...] w [...], w związku z czym powinna oddać teren [...]. [...] kontynuuje działalność poprzednika. W toku postępowania wyjaśniła, że jest spadkobiercą po rodzicach i "posiada część parceli [...], potrzebna jest jej zaś cała parcela do jej zabudowań, która jest na terenie [...] przez błąd geodety".

Zgodnie z art. 24 ust. 2b P.g.ik.:

2b. Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje:

1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:

a) przepisów prawa,

b) wpisów w księgach wieczystych,

c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d) ostatecznych decyzji administracyjnych,

e) aktów notarialnych,

ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g) wpisów w innych rejestrach publicznych,

h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b;

2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.

2c. Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Obowiązkiem organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków jest utrzymywanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności. Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Informacje zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji także w sytuacji wykrycia błędnych informacji. Wpis w ewidencji ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji na podstawie:

a) przepisów prawa

b) wpisów w księgach wieczystych,

c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d) ostatecznych decyzji administracyjnych,

e) aktów notarialnych,

ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g) wpisów w innych rejestrach publicznych,

h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego ( art. 24 ust. 2b P.g.ik.).

Techniczny charakter ewidencji powoduje, że to nie ewidencja kształtuje określony stan prawny, lecz dopiero zmiana tego stanu w innym przewidzianym przez prawo trybie znajduje swoje odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja pełni zatem jedynie funkcje rejestrujące stanów prawnych ustalonych w innym trybie i przez inne organy. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów. Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków nie mogą więc tworzyć stanu prawnego, lecz jedynie odzwierciadlają w prowadzonych ewidencjach stan prawny. ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2023 r., I OSK 270/22 to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ujawnienie w ewidencji podmiotu władającego nieruchomością jest dopuszczalne tylko w przypadku, gdy materiał dowodowy w sposób oczywisty wykazuje bezsporny stan faktyczny w zakresie osoby władającej konkretną nieruchomością.

Celem dalszych zważań Sąd uznał za celowe zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, która już dwukrotnie była przedmiotem kontroli przed tutejszym Sądem. Wyrokiem z 29 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 209/20 tutejszy Sąd uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego umarzającą postępowanie ze względu na brak po stronie Skarżącej przymiotu strony.

Sąd jednoznacznie stwierdził, że Skarżąca jako właścicielka działki nr [...] ma interes prawny w żądaniu weryfikacji prawidłowości przebiegu granicy pomiędzy jej działką a działką [...], powstałą z pgr [...], która według twierdzenia Skarżącej miała należeć do jej dziadka. W ocenie Sądu konieczne było merytoryczne rozpatrzenie wniosku w związku z przedłożonymi przez Skarżącą dokumentami oraz bazą dostępnych organom dokumentów i materiałów źródłowych będących podstawą wpisów w zakresie granicy spornych działek nr [...] i nr [...]. W szczególności należało, zbadać i wyjaśnić, czy i w jakim zakresie dokumenty źródłowe i geodezyjne potwierdzają prawidłowość wyznaczenia i przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] oraz czy geodezyjna synchronizacja i analiza geodezyjno-kartograficzna materiałów źródłowych w zakresie zniesienia pgr nr [...] do działki nr [...] na tle zniesienia byłej parceli gruntowej (z mapy katastralnej zalegającej w aktach administracyjnych wynika, że miała ona numer [...]) do działki nr [...] potwierdza, że aktualny przebieg granicy wynika z prawidłowych danych i materiałów zgromadzonych w operacie ewidencyjnym.

Z kolei w wyroku z 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1464/21 uchylającym decyzje o odmowie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków Sąd stwierdził, że wbrew zaleceniom nie dokonano synchronizacji działki nr [...] należącej do Skarżącej i działki [...], własności Skarbu Państwa w wieczystym użytkowaniu. Organy nie odpowiedziały również, wbrew zaleceniom Sądu, na kluczowe pytanie w tej sprawie, czy Skarb Państwa posiadał tytuł własności dla pgr [...] i czy włączenie jej w latach 60 – tych do dz. [...] było zgodne z prawem. Nie ustalono także, z jakich parcel gruntowych powstała działka Skarżącej nr [...].

Sąd zwrócił uwagę, że żądanie aktualizacji ewidencji gruntów w zakresie błędnego włączenia pgr [...] do dz. [...], Skarżąca uzasadniała treścią Lwh [...], w której zgodnie z jej twierdzeniem, prawo własności pgr [...], wpisane jest na jej dziadka E. O.. Według jej twierdzeń pgr [...] nigdy nie została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Jej zdaniem jedynie pgr [...] były własnością osób [...] i były ujawnione w Lwh [...] gm. kat. [...]. Tylko te działki przeszły na własność Skarbu Państwa.

W związku z tym, że tytuł własności Skarbu Państwa ujawniony w księdze wieczystej pochodzi z 1948 r. Sąd stwierdził, że musi on dotyczyć nieruchomości w systemie parcelowym, a dostępna Sądowi nawet zupełna treść ww księgi wieczystej, nie pozwoliła odpowiedzieć na pytanie na jakie parcele gruntowe wydano tytuł własności Skarbu Państwa z [...] lipca 1948 r., gdyż założono ją od początku w systemie działkowym. Nakazał w związku z powyższym ustalić, czy pgr [...], ewentualnie jej część wchodziła w skład dz. [...], na który wystawiono AWZ na skarżącą. W związku natomiast z tym, że Skarżąca powoływała się na wpis w Lwh [...] gm. kat. [...], jako dowód własności pgr [...] na jej dziadków O., nakazał ustalić, czy stara księga gruntowa nr [...] gm. kat. [...] istnieje i jakie są w niej wpisy (na karcie A i B).

W toku ponownie prowadzonego postępowania Organy ustaliły, że działka nr [...] powstała ze zmiany oznaczenia całych parcel budowlanych nr [...] i [...] oraz z części parceli budowlanej [...] a także z części parceli gruntowej nr [...] z części parceli gruntowej nr [...] oraz z części parceli rzeki [...] o nr [...]. (operat techniczny sporządzony przez uprawnionego geodetę J. W.). Chodzi tu o część działki [...], która w zasadzie jest bezsporna, Skarżąca sama przyznaje, że w skład jej działki wchodzi część parceli [...], podczas gdy żąda dołączenia do niej pozostałej jej części. Ta z kolei weszła w skład działek [...], które stanowią własność Skarbu Państwa w wieczystym użytkowaniu P. D. [...].

Synchronizacja sporządzona dla działek nr [...] wskazała, że z parceli gruntowe [...] powstała działka [...], a z parceli gruntowej [...], oraz parcel budowlanych [...] powstała działka nr [...].

Z wyciągu z wypisów hipotecznych i operatu katastralnego gm. kat. [...] – miasto z [...] maja 1963 r. wynika, że wpisano tam Lwh: [...]. W wykazie parceli Lwh [...]wpisane były parcele: [...] własności B. I. 2/10, N. S. 2/10, O. M. 2/10 S. S. z O. 3/10 /Skarb Państwa/. W Lwh [...] parcela [...] własność tak, jak w przypadku Lwh [...]. Z kolei w Lwh [...] figurowała działka [...] o pow. [...] ha własności A. i J. S, z adnotacją "w posiadaniu od niepamiętnych czasów B. I., N. S., O. M., S. S. z O. /obecnie Skarb Państwa/". Z arkusza posiadłości [...] wynika, że działka [...] należała do A. i J. S..

Prawo własności działek nr: [...] jest wpisane zgodnie z treścią działu II ksiąg wieczystych odpowiednio: [...]. Z kolei księga wieczysta [...], w której pierwotnie wpisana była nieruchomość aktualnie stanowiąca dz. [...], założona została w 1964 r. dla nieruchomości objętych Lwh [...] gm. kat. [...] i Lwh [...] księga gruntowa [...]. Własność Skarbu Państwa ujawniono w niej na podstawie "orzeczenia ogłoszonego w Monitorze Polskim nr [...] z [...] lipca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, gdzie w wykazie ósmym znajduje się zapis, że z dniem [...] maja 1948 r. przejęto [...], przemiał zboża oraz przecieranie drzewa. Tę podstawę wpisu przepisano z [...] do [...], w której jest ujawniona aktualnie.

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że doszło do wywłaszczenia również parceli gruntowej [...].

Wbrew twierdzeniom, Skarżąca nie przedstawiła również dokumentów pozwalających na uznanie za prawdziwe jej twierdzeń o przysługującym prawie własności do parceli nr [...]. Nie wykazano by sporna parcela znajdowała się we własności Z. C. czy też E. O..

W zbiorze dokumentów Rep. [...] prowadzonym dla nieruchomości położonej w K. składającej się z p.bud. [...] figurującej na rzecz Z. C. – poprzedniczki J. C. wśród wymienionych parceli nie było parceli nr [...] (zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...]). Z kolei w arkuszu posiadłości księgi gruntowej nr [...] posiadacza gruntu E. O. nie figurowała parcela nr [...].

Skarżąca wezwana z kolei o przedstawienie odpisu Lwh [...], zgodnie, z którym jako właściciel pgr widnieje E. O. w odpowiedzi wskazała, że: "przeglądała protokół parcelowy [...] miasto 1900-1924, stan z końca 1933 r. i parcele gruntowe nr [...] są pod numerem [...] własności jej dziadka".

Sąd Rejonowy w [...] na wniosek Organu o wydanie odpisu księgi wieczystej/zaświadczenia o zamknięciu Lwh [...], wydał zaświadczenie, z którego wynika, że księgi gruntowe gminy katastralnej [...] zaginęły w czasie działań wojennych [...]. Sąd ocenia działania Organu za w pełni wyczerpujące. Nie może ich podważać twierdzenie Skarżącej o tym, że taki dokument widziała, czy też podnoszony przez nią na rozprawie przed Sądem, fakt przeglądania na dzień przed rozprawą dokumentów archiwalnych, w których, jak twierdzi na pewno znajdują się dokumenty, o których pisze i Organ powinien je odnaleźć. Wyjaśnienie Sądu należy uznać za wystarczające w zakresie poszukiwania dowodu, na który powołuje się Skarżąca. Udzielona odpowiedź korzysta z domniemania prawdziwości, jako udzielona przez uprawniony podmiot, w zakresie przysługujących mu kompetencji.

Podkreślić należy, że Organy wyjątkowo starannie podchodziły do wszystkich wniosków Skarżącej. Również w związku ze złożonym przez nią oświadczeniem, że: "chciałaby odnaleźć dokument z Sądu z wniosku jej dziadka E. O. przeciwko J. S., co potwierdziłoby, że parcela gruntowa nr [...] stanowiła własność E. O.", zwróciły się do Sądu, a następnie do Archiwum Państwowego, o udzielenie informacji. Najpierw Sąd, a następnie Archiwum wskazały na brak takiej dokumentacji.

Nie powiodła się również podjęta przez Skarżącą próba wykazania, że na części parceli [...], której przyłączenia się domaga znajduje się jej dom mieszkalny i budynek gospodarczy wybudowany przez jej dziadka. Organy ustaliły, że wskazany przez nią budynek znajduje się na działce [...], odpowiadającej części przyłączonej do niej parceli [...]. Budynek ten odpowiada budynkowi, na który udzielono J. C. zezwolenie na użytkowanie budynku lub urządzenia z [...] października 1948 r. nr [...]. Jak prawidłowo wyjaśniły Organy i co wynika z arkusza kartoteki danych ewidencyjnych budynków miał przypisany nr adresowy [...] i był przypisany do budynku mieszkalnego na działce nr [...].

W świetle przedstawionego stanu sprawy stwierdzić należy, że Organy wykonały wszystkie wskazówki Sądu. Została przeprowadzona synchronizacja działek, a także wyjaśnione zostały kwestie własnościowe parceli gruntowej [...]. Skarżąca nie przedstawiła odpisu Lwh [...] potwierdzającego jej twierdzenia, że E. O. był właścicielem parceli nr [...], a wszystkie prawidłowo zebrane przez Organy materiały dowodowe zaprzeczyły temu. W sposób wszechstronny i wyczerpujący Organy ustaliły właścicieli parceli [...], co w sposób oczywisty zniweczyło żądania Skarżącej przesunięcia granicy jej działki w kierunku dawnej całej pgr [...], do czego de facto sprowadzały się żądania aktualizacji ewidencji gruntów.

Końcowo Sąd podkreśla, że niezależnie od tego, czy parcela [...] prawidłowo została włączona do działki [...], to nie miało to znaczenia z punktu widzenia prawidłowości przebiegu granicy pomiędzy działką Skarżącej [...], a działką [...], gdyż parcela ta nigdy nie stanowiła własności poprzedników prawnych Skarżącej w tym E. O. i nie mogła w związku z tym zostać przyłączona do jej działki, czego domagała się Skarżąca. Jeszcze raz podkreślić należy, że ewidencja gruntów to zbiór danych mający wyłącznie charakter rejestrowy. Nie może tworzyć nowych stanów prawnych. Rejestruje dane wynikające z określnych aktów prawnych, sporządzonych w określonej formie i wydanych w odpowiednich postępowaniach. Może oczywiście prowadzić do wyeliminowania nieprawidłowych wpisów także w oparciu o istniejące dokumenty. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że dane zawarte w ewidencji w zakresie przebiegu granicy jej działki z działką [...] i [...] były nieprawidłowe. Nie można żądać aktualizacji danych ewidencji żądając od Organu odnalezienia dokumentacji potwierdzającej wniosek.

Organy wyjaśniły również prawidłowość późniejszych zapisów ewidencyjnych wynikających z przeprowadzonych modernizacji, których Skarżąca nie kwestionowała.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.