Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1970/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1322/21 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1322/21 po rozpoznaniu skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2021 r. nr [...].

Rozstrzygnięcie Sądu I instancji podjęte zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu (dalej jako ZUS), działając na podstawie art. 83c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako u.s.u.s.) oraz art. 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), po rozpoznaniu wniosku B. B. (dalej jako zobowiązana, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie z [...] czerwca 2021 r. w sprawie nie uznania za uzasadnione zarzutów w odniesieniu do należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].

Pismami z [...] kwietnia 2021 r. zobowiązana wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...].

Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. ZUS nie uznał za uzasadnione zarzutów zobowiązanej, tj. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane, wygaśnięcia obowiązku w całości oraz braku wymagalności obowiązku w całości oraz braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. w odniesieniu do należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Ustalono, że należności objęte tytułami wykonawczymi o nr od [...] do [...] nie uległy przedawnieniu oraz upomnienia egzekucyjne zostały zobowiązanej doręczone osobiście.

Wobec doręczenia zobowiązanej ww. postanowienia, pismem z dnia [...] lipca 2021 r. zobowiązana zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie ZUS odwołał się do treści art. 33 u.p.e.a. stwierdzając, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie, jako naruszające prawo podlegały uchyleniu.

W niniejszej sprawie zobowiązana wniosła zarzuty w terminie, co nie jest kwestionowane. Jednocześnie sprecyzowała je, w odpowiedzi na wezwanie ZUS w piśmie z dnia [...] maja 2021 r. podnosząc przedawnienie obowiązku, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1, niespełnienie wymogów określonych w art. 27, wystąpienie innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Nie ulega wątpliwości Sądu I instancji, że jedynie część z tych zarzutów objęta jest normą art. 33 § 2 u.p.e.a. Zmiana treści art. 33 u.p.e.a. jaka miała miejsce w dniu 30 lipca 2020 r. na mocy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) spowodowała, że wyeliminowano z katalogu zarzutów dotychczasowy zarzut wynikający z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., a dotyczący niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 tej ustawy. Okoliczność ta została wymieniona w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Oznacza to, że niezależnie od tego czy zobowiązany wniesie zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji w administracji, rolą organu egzekucyjnego jest zweryfikowanie, czy tytuł egzekucyjny spełnia wymogi określone w tym przepisie. Dopiero bowiem formalnie poprawnie wystawiony tytuł wykonawczy może być skierowany do egzekucji.

Zatem zarówno przed, jak i po wniesieniu zarzutów przez skarżącą ZUS był zobligowany do weryfikacji poprawności wystawienia tytułów wykonawczych.

Oceniając niniejszą sprawę WSA stwierdził, że w przekazanych mu aktach administracyjnych znajdują się przedmiotowe tytuły wykonawcze o nr [...] do [...]. Jednakże na tytułach tych w części E, pole nr [...] brak jest imienia i nazwiska, stanowiska służbowego i podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela, a występującego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Do tytułów tych nie dołączono także dowodu na ich wypełnienie w sposób elektroniczny. Powyższy brak czyni przedwczesnym dokonywanie oceny w zakresie zarzutów, w sytuacji w której nie jest wiadome, czy wierzyciel wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji, czy też nie. Powyższej konstatacji nie zmienia okoliczność, że podpis pracownika ZUS figuruje w części dotyczącej skierowania ww. tytułów wykonawczych do egzekucji. Tymczasem zgodnie z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela.

Z uwagi na to, że zgłaszając zarzut na postępowanie egzekucyjne zobowiązany sformułował wniosek o umorzenie tego postępowania, jak i podniesiono zarzut błędów w tytułach wykonawczych (nie spełnienia przez nie wymogów wynikających z art. 27 u.p.e.a.) organ załatwiając sprawę ponownie powinien wypowiedzieć się także w tej kwestii, uwzględniając zebrane w sprawie dowody i oceniając ich wpływ na kierunek rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ wnosząc o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto skarżący organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na nie przyjęciu, ze Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa jako wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym/ co skutkowało:

2. obrazą prawa materialnego, tj. art. 27 par. 1b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy i uznaniem, że zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie należy uchylić ze względu na braki tytułów wykonawczych wynikające z art. 27 tejże ustawy, podczas gdy stosownie do art. 27 par. 1b tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela będący jednocześnie organem egzekucyjnym - W tym w postaci elektronicznej, może nie zawierać podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela;

3. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia, pomimo tego, że organ nie dopuścił się zarzucanych mu naruszeń, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie (wynik sprawy).

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca, reprezentowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, wniosła o jej oddalenie. Ponadto adwokat A. S. wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu albowiem koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący kasacyjnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy a strona przeciwna nie wnosiła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z treścią art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone postanowienie oraz postanowienie wydane przez organ w pierwszej instancji uznał, że tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] są wystawione niepoprawnie gdyż: brak jest imienia i nazwiska, stanowiska służbowego i podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela, a występującego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Dalej WSA wywodzi, że do powyższych tytułów nie dołączono także dowodu na ich wypełnienie w sposób elektroniczny. Według Sądu I instancji stwierdzony brak czyni przedwczesnym dokonywanie oceny w zakresie zarzutów, w sytuacji w której nie jest wiadome, czy wierzyciel wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji, czy też nie. Zdaniem Sądu I instancji, powyższej konstatacji nie zmienia okoliczność, że podpis pracownika ZUS figuruje w części dotyczącej skierowania ww. tytułów wykonawczych do egzekucji. Tymczasem zgodnie z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Jednocześnie WSA sformułował wobec organu wskazania, co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a).

Należy podzielić stanowisko skarżącego kasacyjnie, że zaskarżony wyrok został wydany z obrazą prawa materialnego tj. at. 27 § 1b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) poprzez jego niezastosowanie. Wbrew jednak poglądowi skarżącego kasacyjnie, WSA w Gliwicach przyjął, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrywanej sprawie działa jako wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym. Powyższe wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku (v. str. 2 uzasadnienia).

W myśl art. 27 § 1b u.p.e.a. (w stanie prawnym adekwatnym do tej sprawy) tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, w tym w postaci elektronicznej, może nie zawierać podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Nadanie klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej uznaje się za podpisanie tego tytułu przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela.

Skoro Dyrektor ZUS jest jednocześnie wierzycielem, jak i organem egzekucyjnym, a wystawiony tytuł zawiera ww. klauzulę, to tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi formalne. Trafnie zatem skarżący kasacyjnie organ zarzucił, że WSA w Gliwicach niezasadnie stwierdził, iż tytuły wykonawcze na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, nie spełniają wszystkich wymogów o których mowa w art. 27 u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną w ten sposób, że uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż skarżącej B. B. przyznano prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.