Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 18/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 15 § 1, art. 33 § 1 i 2, art. 34 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1, 2, 3, 4, 5 i 10
journal: Dz.U. 2020 poz 1845
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - t.j.
article: § 2, § 3, § 4, § 5
journal: Dz.U. 2018 poz 753
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
article: art. 31, art. 47, art. 68 1 i 4, art. 87
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 119 pkt 3, art. 151, art. 190
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 kwietnia 2023 roku Nr 66/2023/II w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. [pic]


UZASADNIENIE

III SA/Łd 18/24

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, na podstawie art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej u.p.e.a., po rozpoznaniu zażalenia P.W. na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Skierniewicach z 22 grudnia 2022 r., uznające zarzuty zobowiązanego w części dotyczącej wygaśnięcia obowiązku dotyczącego szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, a w pozostałym zakresie oddalające zarzuty strony, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.

W związku z nieszczepieniem dziecka H.W., ur. 09.11.2007 r., PPIS w Skierniewicach, upomnieniem Nr 13/2021 z 21 września 2021 r., wezwał ojca dziecka P.W. do zgłoszenia się z dzieckiem do punktu szczepień w celu wykonania zaległych szczepień ochronnych. Upomnienie zostało doręczone skarżącemu 24 września 2021 r.

W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka, PPIS w Skierniewicach wystawił 10 czerwca 2022 r. tytuł wykonawczy Nr [...], zobowiązując ojca dziecka do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych oraz wystosował do ŁPWIS, jako organu egzekucyjnego, wniosek z 10 czerwca 2022 r. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony.

Następnie ŁPWIS, na podstawie art. 119 § 1 i nast. u.p.e.a., wydał 1 lipca 2022 r. postanowienie o nałożeniu grzywny w wysokości 1200 zł w celu przymuszenia strony do wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wynikającego z tytułu wykonawczego Nr [...].

Zobowiązany przesłał do ŁPWIS zarzuty z 11 lipca 2022 r., podnosząc: określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia spełniającego wymagania określone w przepisie art. 15 § 1 u.p.e.a., wygaśnięcie obowiązku, brak wymagalności obowiązku, zastosowanie nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego, zastosowanie środka egzekucyjnego, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy.

ŁPWIS, postanowieniem z 19 lipca 2022 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec strony w całości od dnia 13 lipca 2022 r.

PPIS w Skierniewicach, postanowieniem z 5 sierpnia 2022 r., uznał zarzuty zobowiązanego w części dotyczącej wygaśnięcia obowiązku dotyczącego szczepienia przeciwko błonicy i tężcowi, a w pozostałym zakresie oddalił zarzuty strony na podstawie art. 34 § 2 pkt 2 lit. b) u.p.e.a.

Następnie 19 sierpnia 2022 r. zobowiązany uzupełnił wniesione wcześniej zarzuty, wskazując na wykonanie w całości obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym Nr TW-49/2022.

PPIS w Skierniewicach, postanowieniem z 2 września 2022 r., oddalił zarzut strony w całości.

Na ww. postanowienia strona wniosła zażalenia.

Postanowieniem z 17 listopada 2022 r. ŁPWIS uchylił zaskarżone postanowienia z 5 sierpnia 2022 r. oraz z 2 września 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z 22 grudnia 2022 r. PPIS w Skierniewicach uznał zarzuty zobowiązanego w części dotyczącej wygaśnięcia obowiązku dotyczącego szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, a w pozostałym zakresie oddalił zarzuty strony.

Na ww. postanowienie strona wniosła zażalenie, podnosząc:

1/ określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa;

2/ brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia;

3/ brak wymagalności obowiązku;

4/ naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego;

5/ naruszenie art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Analizując postanowienie PPIS w Skierniewicach z 22 grudnia 2022 r., uznające zarzuty zobowiązanego w części dotyczącej wygaśnięcia obowiązku dotyczącego szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, natomiast w pozostałym zakresie oddalające zarzuty strony, ŁPWIS stwierdził, że wierzyciel prawidłowo ocenił wykonanie obowiązku zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka H.W. jako wygaśnięcie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym wystawionym przez PPIS w Skierniewicach.

Natomiast pozostałe zarzuty organ II instancji uznał za niezasadne. PPIS w Skierniewicach w postanowieniu z 22 grudnia 2022 r., oddalającym zarzuty strony, wyjaśnił kwestie podstaw prawnych obowiązku szczepień. W ocenie ŁPWIS ww. postanowienie zawiera pełne uzasadnienie rozstrzygnięcia odnośnie do zarzutu braku wymagalności podnoszonego przez stronę.

ŁPWIS ponadto wskazał, że 19 lipca 2022 r. wydał postanowienie zawieszające postępowanie egzekucyjne wobec strony w całości z dniem 13 lipca 2022 r. do dnia zawiadomienia organu egzekucyjnego o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie wniesionych zarzutów, w związku z powyższym nałożona grzywna nie mogła zostać wyegzekwowana. Mając powyższe na uwadze, wierzyciel w postanowieniu z 22 grudnia 2022 r. prawidłowo ocenił, że zarzut zastosowania środka egzekucyjnego, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany, za nieuzasadniony. Ponadto jak wynika z akt sprawy, dziecko H.W. została poddana wszystkim zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynikającym z tytułu wykonawczego Nr [...]. Mając na uwadze, że strona wykonała w całości obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego zgodnie z treścią art. 125 u.p.e.a., w razie wykonania obowiązku, nałożone a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają, na wniosek strony, umorzeniu przez organ egzekucyjny w drodze postanowienia. W związku z powyższym, nałożona grzywna nie uległa umorzeniu z urzędu, bowiem umorzenie grzywny może nastąpić wyłącznie na wniosek zobowiązanego.

Na ostateczne postanowienie P.W. wniósł 15 maja 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając mu naruszenie:

1. Prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP, poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do ochrony prywatności i decydowania o swoim życiu osobistym oraz wolności człowieka, poprzez zastosowanie oczywiście niekonstytucyjnego przepisu, zawartego w dokumencie spoza katalogu konstytucyjnych źródeł prawa, tj. Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, tj. formie nieobjętej konstytucyjnym katalogiem źródeł prawa, dodatkowo stanowiącego o niejasnym i niedającym się zastosować obowiązku szczepienia ochronnego,

b) zastosowanie art. 17 ust. 10 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657) i § 3 wydanego na tej podstawie ustawowej rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2172) w sposób sprzeczny z treścią tych przepisów, co prowadziło do nałożenia na skarżącego zobowiązania do wykonania obowiązku, który w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wystawienia odpowiednich tytułów egzekucyjnych nie był wymagalny.

2. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego z rażącym naruszeniem przepisów u.p.e.a., polegającym na:

a) określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, co stanowi naruszenie art. 2 § 1 pkt 2 i 10 oraz art. 3 § 1 u.p.e.a. i in.,

b) prowadzeniu postępowania egzekucyjnego i nałożeniu na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia, mimo że w dniu wydania postanowienia o nałożeniu grzywny obowiązek nie był wymagalny w świetle przepisu prawa, co stanowi w szczególności naruszenie art. 119 § 1 u.p.e.a.,

c) niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia spełniającego wymagania określone w art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez skierowanie do zobowiązanego upomnienia, w którym nie określono danych niezbędnych do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego,

d) naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego, polegające na ustaleniu grzywny w rażąco wygórowanej wysokości.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia - wskazując w wyroku rozstrzygnięcie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie wydane orzeczenie nie oznacza zakwestionowania istnienia obowiązku szczepień ochronnych, a wskazuje jedynie konieczność dostosowania prawa do tego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wskazał, że zakwestionowany przepis utraci moc obowiązującą po sześciu miesiącach od publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw RP, tj. po 12 listopada 2023 r. Do tego dnia Program Szczepień Ochronnych na rok 2023 r., ogłoszony w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z 28 października 2022 r., ma moc prawną, z której można wywieść wymagalność obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Z załączonych akt administracyjnych wynika, że postanowieniem Nr 514/2023 z 19 maja 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, w związku z postanowieniem PPIS w Skierniewicach uznającym za uzasadniony zarzut wygaśnięcia obowiązku (z uwagi na wykonanie wymaganych szczepień ochronnych), umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z 10 czerwca 2022 r. wystawionego przez PPIS w Skierniewicach w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych. Organ wskazał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Skierniewicach, w postanowieniu z 22 grudnia 2022 r., uznał zasadność zarzutów strony odnośnie do wygaśnięcia obowiązku dotyczącego szczepienia córki zobowiązanego przeciwko: błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce. H.W. została bowiem poddana zaległym obowiązkowym szczepieniom przeciw wskazanym chorobom przewidzianym w Programie Szczepień Ochronnych. Postanowienie wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów z 22 grudnia 2022 r. stało się ostateczne. Należało zatem, zgodnie z art. 34 § 4 pkt 3a u.p.e.a., umorzyć prowadzone postępowanie egzekucyjne w całości.

Sąd ustalił, że od postanowienia z 19 maja 2023 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie wniesiono zażalenia i postanowienie jest ostateczne (k-28).

Postanowieniem z 7 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowoadministracyjne.

W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe, gdyż umorzono postępowanie egzekucyjne, do którego zarzuty wniósł skarżący. Sąd wskazał, że Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, postanowieniem z 19 maja 2023 r., umorzył na podstawie art. 34 § 4 pkt 3a u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i stało się ostateczne. Powyższy fakt spowodował, że zakończone zostało postępowanie egzekucyjne będące przedmiotem sporu pomiędzy skarżącym, a organem administracji. Skoro zaś zakończone zostało wspomniane postępowanie egzekucyjne, to zbędne stało się rozstrzyganie, czy pozostałe zarzuty zgłoszone przez skarżącego do prowadzonego postępowania egzekucyjnego były zasadne. Nie można bowiem oceniać zasadności zarzutu dotyczącego postępowania egzekucyjnego, które już się nie toczy.

Na postanowienie Sądu I instancji pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie, zarzucając mu naruszenie art. 45 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd oraz naruszenie art. 184 Konstytucji, poprzez zaniechanie przez sąd administracyjny kontroli działalności administracji publicznej, tj. działania Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w sprawie skarżącego i niewydanie wyroku w sprawie administracyjnej skarżącego, a także niewłaściwe zastosowanie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez uznanie, że zaszła przesłanka umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego wobec jego przedmiotowości.

Postanowieniem z 16 listopada 2023 r., II GZ 420/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 września 2023 r.

W ocenie NSA nieprawidłowe była ocena Sądu I instancji, że postępowanie przed sądem administracyjnym stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skoro nadal istniała sprawa sądowoadministracyjna w rozumieniu art. 1 p.p.s.a., czyli istniał przedmiot sądowej kontroli działania lub zaniechania organów administracji publicznej.

NSA stwierdził, że celem postępowania sądowoadministracyjnego jest zbadanie zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dopóki rozstrzygnięcie takie istnieje w obrocie prawnym, czyli nie zostanie wyeliminowane przez organ administracyjny w stosownej procedurze, czy też nie wygaśnie z mocy prawa, sąd administracyjny nie może uchylać się od dokonania kontroli zgodności takiego rozstrzygnięcia z przepisami prawa, na podstawie których zostało wydane.

NSA uznał, że nie było podstaw prawnych do twierdzenia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego do WSA w Łodzi postanowienia w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Postanowienie to nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Nie zostały zatem wyeliminowane wynikające z tego postanowienia skutki prawne i określone konsekwencje dla sfery praw i obowiązków skarżącego. Może on wobec tego domagać się skontrolowania jego legalności w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi do sądu administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny za błędne uznał stwierdzenie Sądu I instancji, że "W sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, to postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Bez prawnego znaczenia byłaby bowiem ocena zasadności zarzutów skarżącego, skoro całe postępowanie egzekucyjne zostało już zakończone wobec wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym (wymagane szczepienia ochronne zostały wykonane)".

NSA podkreślił, że sąd administracyjny nie może badać celowości zaskarżenia określonego aktu stosowania prawa i poddania go kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Poprzez tak sformułowany pogląd Sąd wprowadził w istocie dodatkową, nieznaną i nieunormowaną w przepisach prawa przesłankę zaskarżenia postanowienia w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej do sądu administracyjnego, wykraczając poza jedyne dopuszczalne kryterium sądowoadministracyjnej kontroli, tj. legalność działania administracji. Sąd administracyjny ma obowiązek dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy w jego ocenie jakikolwiek wynik postępowania nie będzie miał dla strony znaczenia. Strona ma bowiem przyznane w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do rozpoznania jej sprawy przez sąd. W przypadku działania organów administracji publicznej, prawo to realizowane jest poprzez zaskarżenie czynności do sądu administracyjnego, który w ramach swoich konstytucyjnych obowiązków, powinien dokonać kontroli takiego aktu, jeżeli zdaniem strony przy jego wydaniu doszło do naruszenia prawa.

Konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w rozpoznawanej sprawie wystąpiłaby wówczas, gdyby zaskarżone postanowienie na etapie rozpatrywania skargi utraciło byt prawny. Zasadnie wówczas należałoby stwierdzić, że odpadł przedmiot postępowania i w konsekwencji nie można byłoby twierdzić, że istnieje sprawa sądowoadministracyjna. Taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Uchylając postanowienie Sądu I instancji NSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd powinien dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia z 6 kwietnia 2023 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, kontrolując legalność tego rozstrzygnięcia organu o uwzględnieniu części zarzutów egzekucyjnych i o oddaleniu pozostałych zarzutów egzekucyjnych.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym stosownie do art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że jest on zobowiązany dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Na wstępie należy podkreślić, że niniejszy wyrok zapadł po uprzednim uchyleniu, postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2023 r., postanowienia tutejszego Sądu z 7 września 2023 r. o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego.

Stosownie do art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W niniejszej sprawie Sąd jest związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny oceną prawną. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie spowodowało bezprzedmiotowości sprawy sądowoadministracyjnej i nakazał merytoryczne rozpoznanie przez Sąd I instancji skargi i skontrolowanie legalności rozstrzygnięcia organu o uwzględnieniu części zarzutów egzekucyjnych i o oddaleniu pozostałych. Pozostało bowiem w obrocie prawnym zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest skargę rozpoznać merytorycznie.

Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że 21 września 2021 r. PPIS wystawił upomnienie Nr 13/2021, wzywające P.W. do wykonania obowiązku z jednoczesnym zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Skarżący został wezwany do natychmiastowego zgłoszenia się z dzieckiem H.W. do wybranego punktu szczepień w terminie 7 dni w celu dopełnienia obowiązku szczepień ochronnych, z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W upomnieniu wskazano, że obowiązek wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 5 ust. 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2020 r. poz. 1845 ze zm.), dalej ustawa, oraz § 2 - § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 753), dalej rozporządzenie. Upomnienie zostało doręczone stronie 24 września 2021 r. Jak wynika z akt sprawy po doręczeniu upomnienia w dniu 27 października 2021 r. córka skarżącego została zaszczepiona przeciwko błonicy i tężcowi.

W dniu 10 czerwca 2022 r. PPIS wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący P.W. do poddania dziecka – H.W., urodzonej 9 listopada 2009 r – obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy oraz § 2 - 5 rozporządzenia. W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ŁPWIS.

Postanowieniem z 1 lipca 2022 r. ŁPWIS nałożył na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym. Na ww. postanowienie strona wniosła zażalenie z 11 lipca 2022 r. Jak wynika z akt sprawy 7 lipca 2022 r. córka skarżącego została zaszczepiona przeciwko odrze, śwince i różyczce, a 18 lipca 2022 r. przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis).

Jednocześnie 11 lipca 2022 r. zobowiązany zgłosił opisane wcześniej zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Następnie 19 sierpnia 2022 r. uzupełnił wniesione wcześniej zarzuty, wskazując na wykonanie w całości obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym.

Powyższe zarzuty zostały – ostatecznie – ocenione przez PPIS w Skierniewicach, który postanowieniem z 22 grudnia 2022 r. uznał za uzasadnione zarzuty zobowiązanego w części dotyczącej wygaśnięcia obowiązku dotyczącego szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce – z uwagi na wykonanie tych szczepień, a w pozostałym zakresie oddalił zarzuty strony.

Po wniesieniu zażalenia ŁPWIS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

W skardze do sądu pełnomocnik skarżącego w pierwszej kolejności zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP przez zastosowanie oczywiście niekonstytucyjnego przepisu, zawartego w dokumencie spoza katalogu konstytucyjnych źródeł prawa, tj. Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, zastosowanie art. 17 ust. 10 ustawy i § 3 rozporządzenia w sposób sprzeczny z treścią tych przepisów, co w ocenie skarżącego doprowadziło do nałożenia na skarżącego zobowiązania do wykonania obowiązku, który w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wystawienia tytułu egzekucyjnego nie był wymagalny.

Zarzut ten nie jest w ocenie Sądu uzasadniony.

Przez wymagalność obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym skierowanym do strony należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. W dacie wszczęcia postepowania egzekucyjnego i wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynikał z mocy przepisów ustawowych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć, zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ww. ustawy osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W myśl art. 17 ust. 10 ustawy minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r , wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy, określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (§ 2 rozporządzenia) ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia (§ 3 rozporządzenia). Szczepienie ochronne zawsze musi być poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym dziecka, potwierdzającym możliwość zaszczepienia go w danym dniu. Obowiązkiem szczepień ochronnych objęte były wszystkie choroby zakaźne wymienione w tytule wykonawczym skierowanym do strony.

W § 3 rozporządzenia uregulowano przedziały czasu, w których (w odniesieniu do konkretnych chorób) jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. W przepisie tym został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia i w związku z tym nie mają podstaw twierdzenia, że dopiero po upływie wskazanych tam terminów obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wymaga bowiem uwzględnienia regulacja § 5 tego rozporządzenia, zgodnie z którą obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, czasu i rodzaju szczepionek. Określony w komunikacie czas, w którym dzieciom powinny zostać podać poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowił o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś tego obowiązku w terminie było podstawą do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Wymienione w § 3 rozporządzenia przedziały czasowe nie mogą być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym dojdzie do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ powoduje, że obowiązek szczepienia staje się wymagalny. Taka wykładnia przepisów niweczyłaby cele, jakie ma realizować ustawa wprowadzająca obowiązkowe szczepienia. Zatem niezależnie od tego, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym został wykonany i z tego powodu organ uznał zarzut w części dotyczącej wygaśnięcia obowiązku za zasadny, zarzut, że doszło do nałożenia na skarżącego zobowiązania do wykonania obowiązku, który w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wystawienia tytułu wykonawczego nie był wymagalny, jest niezasadny.

Artykuł 68 ust. 1 Konstytucji RP statuuje podmiotowe prawo jednostki do ochrony zdrowia. Stosownie do art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Organy państwa są więc uprawnione i zobowiązane do podejmowania stosownych działań w celu eliminowania istniejących ognisk chorobowych i zapobiegania chorobom zakaźnym, w tym poprzez system szczepień ochronnych.

Po wydaniu zaskarżonego postanowienia zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (opublik. OTK-A 2023/50 i Dz.U. z 2023 r. poz. 909), w którym Trybunał orzekł, że:

"I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych ( Dz. U. z 2022 , poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej";

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP." Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Powyższy wyrok TK nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zauważyć należy, że Trybunał wyjaśniając skutki wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych. Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Jednocześnie Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Zdaniem sądu, Trybunał Konstytucyjny w cyt. powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem wymagalności obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 - I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie powinno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. II OSK 87/18, LEX nr 2539746, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II - LEX).

W ocenie sądu, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynikało z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia był zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Stosując się do powyższych wskazań Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym określił schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania.

Mając zatem na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, a przede wszystkim wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, w tym odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych w wyroku przepisów, Sąd uznał, że obowiązek wykonania szczepień był wymagalny.

Sąd nie podziela również zarzutu, że doszło do naruszenia art. 47 w zw. art. 31 ust. 3 w zw. art. 87 Konstytucji RP. Chroniona Konstytucją RP wolność człowieka, jego prawo do decydowania o swoim życiu i zdrowiu, nie jest prawem nieograniczonym, a granicę tę stanowi prawo do życia i zdrowia innych obywateli. Prawo to doznaje więc ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Przytaczany już wyżej art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do ochrony zdrowia i jednocześnie wskazuje na obowiązek władzy publicznej do zwalczania chorób epidemicznych. Temu służą niewątpliwie programy szczepień, które zgodnie z aktualną wiedzą medyczną chronią przed zachorowaniem lub ciężkim przebiegiem choroby osoby zaszczepione, a jednocześnie mają gwarantować nierozprzestrzenianie się chorób zakaźnych i w ten sposób chronią także osoby, które ze względów medycznych nie mogą zostać zaszczepione. Ponownie podkreślić także należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym przypadku i w danym momencie przeciwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby to rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (patrz wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., II OSK 389/16, wyrok NSA z 12 marca 2024 r., II GSK 1466/23).

Zaakceptowanie przerwy w realizacji szczepień tylko z tego powodu, że konkretny termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień, były, na podstawie delegacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Zdrowia, określone w Programie Szczepień Ochronnych ogłoszonym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez Ministra Zdrowia, ze względu na daleko idące i trudne do przewidzenia skutki dla zdrowia wielu osób, nie jest dopuszczalne. Dał temu wyraz Trybunał Konstytucyjny zapewniając ciągłość realizacji obowiązku szczepień ochronnych przez odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych w wyroku norm.

Reasumując, analizując postanowienie organu I instancji z 22 grudnia 2022 r., ŁPWIS zasadnie stwierdził, że wierzyciel prawidłowo ocenił wykonanie obowiązku zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka H.W. jako wygaśnięcie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym wystawionym przez PPIS w Skierniewicach. Z akt sprawy wynika, że H.W. 27 października 2021 r. została poddana obowiązkowemu szczepieniu przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi preparatem ADACEL, o którym zadecydował lekarz (ze względu na wiek dziecka w momencie szczepienia), tym samym zamykając cykl szczepień przeciwko ww. chorobom zakaźnym. Następnie H.W. 8 lipca 2022 r. w placówce [...] Sp. z o.o. w Warszawie została poddana obowiązkowemu szczepieniu przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis). W zaskarżonym postanowieniu ŁPWIS stwierdził zatem, że u H.W. w pełni wykonano obowiązek wskazany w tytule wykonawczym Nr [...] wystawionym przez PPIS w Skierniewicach, a więc obowiązek wygasł. Dlatego organ egzekucyjny prawidłowo uznał zarzut wygaśnięcia zobowiązania. Stąd też, zgodnie z art. 34 § 4 pkt 3 lit. a u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny, po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa art. 33 § 2 pkt 1-5 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne w całości, co w konsekwencji skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, sąd nie stwierdził takiego naruszenia przepisów, które uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Sąd podziela dokonaną przez organy ocenę pozostałych zgłoszonych przez stronę zarzutów.

Jak to zostało wskazane powyżej obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy oraz przepisów rozdziału IV poświęconych szczepieniom ochronnym, a także wydanego na ich podstawie rozporządzenia. Z kolei szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę szczepionki podstawową i przypominającą, został określony w komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Z przepisów tych można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie w oparciu o powyższe regulacje prawne wierzyciel w tytule wykonawczym Nr [...] szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując, kogo i czego on dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. W dacie wystawienia tytułu wykonawczego tylko dwa z obowiązkowych szczepień zostały już wykonane (przeciwko błonicy i tężcowi).

Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z cytowanych przepisów wynika, że poddanie dziecka badaniom lekarskim jest konieczną częścią procedury szczepienia. Jest to zatem element obowiązku szczepienia (zob. np. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., II OSK 248/20). W niniejszej sprawie wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy właściwie wskazał, na czym polega obowiązek strony, od którego w ocenie organu ona się uchyla – w dacie doręczenia upomnienia i wystawienia tytułu wykonawczego.

Odnosząc się do kolejnego z podniesionych przez stronę zarzutów, opartego na art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., a dotyczącego niedoręczenia zobowiązanemu upomnienia spełniającego wymagania określone w art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez skierowanie do zobowiązanego upomnienia, w którym nie określono danych niezbędnych do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, Sąd podziela ocenę organów, że zarzut ten jest niezasadny.

W myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, ŁWPIS szczegółowo odniósł się do stawianego zarzutu. Podkreślił, że obowiązany został zgłoszony przez podmiot leczniczy do wierzyciela, jako osoba odmawiająca wykonywania ochronnych szczepień dziecka. Wierzyciel wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy, uwzględnił również kartę uodpornienia dziecka, z której wynika, że u dziecka nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień oraz że zobowiązany był kilkakrotnie informowany o obowiązku szczepień. W związku z niewykonaniem obowiązkowych szczepień u H.W. PPIS w Skierniewicach, upomnieniem z 21 września 2021 r., wezwał ojca dziecka - skarżącego do zgłoszenia się z dzieckiem do punktu szczepień w celu wykonania zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych z pouczeniem, że niewykonanie obowiązku szczepienia w ciągu 7 dni od dnia doręczenia upomnienia spowoduje wszczęcie postępowań egzekucyjnych przewidzianych dla egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym. Działania te inspektor sanitarny podjął w oparciu o zgłoszenie dokonane przez podmiot leczniczy sprawujący profilaktyczną opiekę nad dzieckiem. Organ wyjaśnił przy tym, że pierwszym etapem zgłoszenia się z dzieckiem do punktu szczepień w celu wykonania zaległych obowiązkowych szczepień jest poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem, które przeprowadza lekarz i którego celem jest ustalenie terminów kolejnych szczepień i braku bądź istnieniu przeciwskazań do ich wykonania. Upomnienie stanowi przypomnienie dla zobowiązanych, jakie obowiązki ciążą na nich względem wierzyciela i daje im możliwość dobrowolnego ich wykonania w określonym terminie. Wierzyciel wystawiając upomnienie uwzględnił informacje zawarte w karcie uodpornienia H.W., z której wynikało, że u dziecka nie stwierdzono wcześniej przeciwskazań do szczepień, oraz że zobowiązany był kilkakrotnie informowany o obowiązku szczepień. Zobowiązany został pouczony, że jeżeli nie zgłosi się wraz z dzieckiem do zadeklarowanej przychodni POZ w celu rozpoczęcia wykonywania zaległych szczepień ochronnych H.W. w ciągu 7 dni od dnia doręczenia upomnienia, spowoduje to wszczęcie z urzędu postępowania egzekucyjnego w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku poddania dziecka zaległym szczepieniom ochronnym. W ww. upomnieniu nie został określony termin wykonania konkretnych szczepień, gdyż o tym terminie decyduje lekarz kwalifikujący do szczepienia. Dlatego, w ocenie Sądu, upomnienie skierowane do strony spełniało niezbędne wymogi wynikające z przepisów prawa. Strona po odebraniu upomnienia wzywającego do podjęcia zaległych obowiązkowych szczepień u małoletniej powinna udać się wraz z dzieckiem w terminie 7 dni do podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej i to lekarz pracujący w ww. podmiocie udziela informacji o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, którym podlega dziecko. W związku z powyższym niewyszczególnienie w treści upomnienia zaległych obowiązkowych szczepień ochronnym, jakim podlegała małoletnia, nie może być utożsamiane z zarzutem braku uprzedniego doręczenia stronie upomnienia - rozumiane jako doręczenie takiego dokumentu, które nie spełnia ustawowych wymagań. Ponadto jak wynika z akt sprawy - wystosowane do P.W. upomnienie zostało doręczone adresatowi 24 września 2021 r. To, że doręczone mu upomnienie nie precyzowało, jakie konkretne szczepienia powinny być u dziecka wykonane, a wzywało jedynie ogólnie do dopełnienia obowiązku szczepień, nie jest naruszeniem uzasadniającym, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, uwzględnienie skargi. W sprawie nie było wątpliwości, których szczepień dotyczy wezwanie, a skarżący zrealizował obowiązek wszystkich zaległych szczepień w pełnym zakresie i nie było wątpliwości, przeciwko jakim chorobom należy wykonać szczepienia.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 § 3e u.p.e.a. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał 4 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz.U. z 2020 r., poz. 2194). Zgodnie z treścią § 2 pkt 3 rozporządzenia, upomnienie zawiera: imię i nazwisko lub nazwą zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada. Doręczone skarżącemu upomnienie nie zawierało numeru PESEL zobowiązanego. W ocenie sądu nie stanowi to jednak istotnej wadliwości tej czynności prawnej. Nie ma bowiem sporu co do tego, że skierowane do skarżącego upomnienie zostało skutecznie doręczone. Zobowiązany na skutek jego doręczenia posiadał wiedzę na temat przedmiotu obowiązku i innych jego elementów, co było niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Analizując treść upomnienia dostrzec należy, że poza numerem PESEL strony skarżącej, upomnienie z 21 września 2021 r. posiada wszystkie elementy, które miały znaczenie dla skuteczności wszczętego postepowania egzekucyjnego. Strona skarżąca została wskazana w sposób, który pozwalała jednoznacznie stwierdzić, o jaki podmiot (o kogo konkretnie) chodzi. Skarżący wiedział, jaki organ i w jakiej sprawie do niego występuje, a w konsekwencji, że doręczone mu upomnienie nie jest pomyłką. Upomnienie zawierało przede wszystkim prawidłowe dane osobowe skarżącego, to jest imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania. Zatem podstawowy cel upomnienia, jakim jest zapewnienie prawidłowości pouczenia podmiotu zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia, został zrealizowany.

Ostatni z zarzutów strony dotyczył nałożonej na skarżącego, postanowieniem z 1 lipca 2022 r., grzywny w wysokość 1200 zł w celu przymuszenia do dokonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Skarżący nałożoną grzywnę uznał za nadmierne uciążliwy środek egzekucyjny, poprzez jej ustalenie w rażąco wygórowanej wysokości, a także podnosi, że zastosowanie tego środka egzekucyjnego było niezasadne, bowiem egzekwowany obowiązek nie był już wymagalny, co stanowi naruszenie art. 119 § 1 u.p.e.a.

Jeszcze raz przypomnieć należy zatem, choć Sąd już to podkreślał na wstępie niniejszych rozważań, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.

Podnoszona przez skarżącego kwestia dotycząca nałożonej grzywny w celu przymuszenia nie mieści się w zamkniętym katalogu zarzutów wymienionych w powołanym przepisie. Stąd też organ egzekucyjny nie był w ogóle uprawniony do odniesienia się do nich w postanowieniu wydanym w sprawie wniesionych zarzutów.

Sąd zauważył oczywiście, że organ egzekucyjny odniósł się do podnoszonych kwestii związanych z grzywną w celu przymuszenia, jednak uznać należy, że uczynił to wyłącznie w celach informacyjnych, zapewniając stronie jak najpełniejszy dostęp do informacji o jej prawach – w szczególności w sytuacji wykonania przez skarżącego obowiązku. Stąd w zaskarżonym postanowieniu znalazły się informacje, że skoro strona wykonała w całości obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego, to zgodnie z art. 125 u.p.e.a. w razie wykonania obowiązku, nałożone a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają, na wniosek strony, umorzeniu przez organ egzekucyjny w drodze postanowienia. W związku z powyższym, grzywna nałożona 1 lipca 2022 nie uległa umorzeniu z urzędu, bowiem umorzenie grzywny może nastąpić wyłącznie na wniosek zobowiązanego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

bg