Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 589/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 § 1 w zw. z art. 9
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 18, art. 7 § 2 i § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1174/22 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 marca 2022 r. nr 1401-IEE3.711.1.39.2022.2.JO w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1174/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. S. (dalej jako: Skarżąca, Strona, Zobowiązana) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej również jako: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia 18 marca 2022 r. nr 1401-IEE3.711.1.39.2022.3.JO w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Z akt wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku skarżącej. Następnie przekazał Naczelnikowi Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście dalszy tytuł wykonawczy, celem prowadzenia wobec zobowiązanej egzekucji z nieruchomości, położonych w jego właściwości. Zawiadomieniem z dnia 29 listopada 2021 r. organ dokonał zajęcia nieruchomości należącej do Strony – lokalu mieszkalnego. Strona na podstawie art. 54 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej: "u.p.e.a.") na tę czynność egzekucyjną wniosła skargę. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście oddalił skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości.

Organ rozpatrujący zażalenie Skarżącej ocenił działanie organu egzekucyjnego jako zgodne z prawem. Organ egzekucyjny przystępując do egzekucji z nieruchomości, zgodnie z art. 110c u.p.e.a dopełnił prawidłowo wszystkich obowiązków wynikających z przepisów prawa. Organ dokonał zajęcia lokalu niemieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość, sklasyfikowaną jako garaż. Następnie wezwał zobowiązaną do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania należności objętych ww. tytułem wykonawczym wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do czynności opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości. Zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanej 15 grudnia 2021 r. Odpis tytułu wykonawczego z 22 lipca 2020 r., nr [...] doręczono natomiast stronie 12 sierpnia 2020 r. Jednocześnie z wysłaniem do zobowiązanej ww. wezwania, organ egzekucyjny złożył 30 listopada 2021 r. do Sądu Rejonowego dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie VI Wydział Ksiąg Wieczystych elektroniczny wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji, czym wypełnił wymóg wynikający z art. 110c § 3 u.p.e.a.

Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że nie stwierdził nieprawidłowości w podjętych przez organ egzekucyjny czynnościach egzekucyjnych, dokonanych w związku z zajęciem nieruchomości, które zostały przeprowadzone zgodnie z zapisem art. 110c u.p.e.a.

Odnosząc się do zarzutu "zbytniej" uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego Sąd I instancji wskazał, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Przepisy prawa nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J., działając jako organ egzekucyjny, stosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego, zajęcia wynagrodzenia za pracę, zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Z uwagi na znaczną kwotę zobowiązania, zajęcie nieruchomości uznał jako środek, dzięki któremu najszybciej zostanie zrealizowany cel prowadzonego postępowania egzekucyjnego, czyli zaspokojenie wierzyciela. Wobec braku wpłaty przez skarżącą zadeklarowanej gotówki oraz braku możliwości zaspokojenia wierzytelności w drodze dokonanych zajęć rachunków i wierzytelności – organ egzekucyjny wybrał taki środek egzekucyjny, który uznał za najwłaściwszy z uwagi na możliwość wyegzekwowania dochodzonych kwot.

W ocenie Sądu Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu nieruchomości, a tym samym spośród przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. środków, wybrał ten środek, który był najwłaściwszy w realiach niniejszej sprawy, który najlepiej i najprościej realizował zakładany cel zaspokojenia zobowiązań wierzyciela.

Z uwagi na to, że strona jest właścicielką 9 nieruchomości gruntowych, położonych w województwie (...), w ocenie Sądu organ egzekucyjny prawidłowo uznał, że zajęcie jednej z wielu nieruchomości skarżącej, nie stanowiło zbyt wielkiej dolegliwości.

Sąd I instancji także uznał, że w sprawie brak było podstaw aby stwierdzić jakiekolwiek nieprawidłowości w podjętej przez organ egzekucyjny czynności zajęcia nieruchomości. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną jest zgodne z prawem, a podniesione w skardze zarzuty – niezasadne.

Zaskarżony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła B. S., która na podstawie art. 174 pkt. 2. p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) z art. 54 § 1 pkt. 2) w zw. z art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1) lit. c) p.p.s.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli organów podatkowych oddalił skargę, pomimo, że w sprawie nie zastosowano najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego,

2) art. 119 pkt 2) w zw. z 90 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1) lit. c) p.p.s.a. polegające na tym, że WSA w Warszawie nie przeprowadził rozprawy, podczas gdy w skardze został zawarty wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie,

3) art. 8 § 1 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1) lit. c) p.p.s.a. polegające na tym, że WSA w Warszawie, w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów podatkowych oddalił skargę, pomimo, że Organy podatkowe nie zastosowały się do obowiązków wynikających z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej oraz zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Skarżąca wniosła na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, na podstawie art. 135 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła także o uchylenie w całości postanowień organów obu instancji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS z dnia 18 marca 2022 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz uchylenie decyzji Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście z 21 stycznia 2022 r. Ponadto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się niezasadne, a w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu (art. 183 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że z art. 176 p.p.s.a. wynika, iż wnoszący skargę kasacyjną ma obowiązek nie tylko przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej, ale też szczegółowo je uzasadnić. W przypadku zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. wniesionego na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., konieczne jest wskazanie na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie.

Natomiast w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.

Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, iż zakres kontroli wyznacza autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że NSA nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 2261/21).

Należy odnotować, że w skardze kasacyjnej nie postawiono żadnych zarzutów materialnoprawnych, lecz wyłącznie zarzuty natury procesowej. Na etapie postępowania kasacyjnego nie podważono zatem ocen ze sfery prawa materialnego, wyrażonych w zaskarżonym wyroku. Stanowią one zatem tożsamy punkt odniesienia dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z kolei uzasadnienie zarzutów w skardze kasacyjnej dotyczy w zasadzie tylko skierowania sprawy do trybu uproszczonego.

NSA zauważa, że Skarżąca w pierwszym z zarzutów skargi kasacyjnej wskazuje naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 i § 3 w zw. z art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Należy w związku z tym wskazać w pierwszej kolejności na sposób rozumienia art. 7 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym unormowaniem organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Unormowanie to zawiera dwie zasady, a zatem rozwiązania umieszczone w rozdziale 1 określonym jako "Zasady ogólne". Chodzi w pierwszej kolejności o wskazaną w literaturze zasadę celowości (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2023 r., LEX/el), a zatem rozwiązanie normatywne na podstawie którego organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Treścią tej zasady jest zatem wymóg zastosowania takich środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Kluczowe staje się zatem wyrażenie odnoszące się do zastosowania takich środków, które należy ocenić jako prowadzące nie tylko do wykonania samego obowiązku, ale jednocześnie takie, które prowadzą do tego w sposób bezpośredni. Zasada ta stanowi zatem istotną wskazówkę co do weryfikacji działań podejmowanych i realizowanych przez organ egzekucyjny w tym zakresie.

W ramach zasad ustanowionych art. 7 § 2 u.p.e.a. normodawca w jednej jednostce redakcyjnej, po określeniu zasady celowości, wskazuje na zastosowanie przez organ egzekucyjny środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Stanowi to kolejną istotną wskazówkę interpretacyjną służącą ocenie działań podejmowanych i realizowanych przez organ egzekucyjny, który stosuje te środki egzekucyjne. Należy je zatem stosować z uwzględnieniem oceny uciążliwości ich stosowania, a zatem pewnego jej stopnia w odniesieniu do zobowiązanego. Przy czym zgodnie z treścią tej zasady chodzi o ocenę stopnia tej uciążliwości dla zobowiązanego z punktu widzenia stosowanych środków egzekucyjnych. Zgodnie bowiem z tą zasadą, jeżeli organ egzekucyjny stosuje kilka takich środków, wybiera najmniej uciążliwie dla zobowiązanego.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa także, że ustawodawca formułując podstawy skargi na czynność egzekucyjną wskazuje w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Trzeba zatem nadmienić, że chodzi o tak określoną podstawę skargi na czynność egzekucyjną, której definicję legalną normodawca wprowadził w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., a zatem stosunkowo szerokiego pojęcia, zgodnie z którym należy zakwalifikować wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ramach podstawy skargi na czynność egzekucyjną sformułowanej w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. prawodawca posługuje się określeniem nieostrym "zbyt uciążliwego" odnoszącym się do zastosowania środka egzekucyjnego. Wprowadzenie takiego określenia nieostrego oznacza konieczność oceny czynności egzekucyjnej z punktu widzenia szeroko rozumianego kryterium "uciążliwości". Należy w tym miejscu podkreślić, że pojęcie to nie obejmuje samej uciążliwości tego środka egzekucyjnego a taki jej wymiar, który będzie oznaczał w rezultacie jej nadmiar podlegający ocenie w okolicznościach konkretnej czynności egzekucyjnej (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2023 r., sygn. akt III FSK 436/23).

Powołane przez stronę skarżącą pojęcie "uciążliwości" należy rozumieć, jako swego rodzaju dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodującą niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika. Uciążliwość jest wpisana w naturę egzekucji, a ta jest konsekwencją niewywiązywania się przez zobowiązanego z jego obowiązków płacenia należności publicznoprawnych (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt III FSK 730/23). O tym, czy środek egzekucyjny jest "zbyt" uciążliwy decydują okoliczności konkretnej sprawy i nie może o tym świadczyć sam fakt zajęcia, a następnie próby sprzedaży nieruchomości, który zdaniem skarżącej w sposób podstawowy zaburzy jej funkcjonowanie na gruncie zawodowym jak i prywatnym.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do realiów niniejszej sprawy, zauważa, że Sąd I instancji trafnie stwierdził, iż zajęcie jednej z dziewięciu nieruchomości należących do strony, w istocie nie stanowi dla niej zbyt wielkiej dolegliwości. W niniejszej sprawie zajęcie dotyczyło co prawda nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego, położonego przy ul. [...] jednak Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że Skarżąca mieszka pod innym adresem (we W.), wobec czego zajęcie nieruchomości nie odbyło się na nieruchomości, którą ona zamieszkuje.

Mając powyższe na względzie, pierwszy zarzut skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny.

Również sformułowane przez Skarżącą w skardze kasacyjnej skutki zajęcia a następczo próba sprzedaży nieruchomości, zostały przez nią określone w sposób zdawkowy. Wskazanie innej realnej formy zabezpieczenia, którą mogłyby zastosować organy egzekucyjne, a na którą Strona skarżąca powołuje się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, mianowicie zobowiązanie się do uregulowania zaległości w formie pieniężnej w kwocie 200.000 zł okazało się nieskuteczne. Trafnie wskazał Sąd I instancji, że Strona miała wystarczająco dużo czasu na wypełnienie zobowiązania do uregulowania zaległości, gdyż zadeklarowała to w dniu 11 stycznia 2021 r. a zajęcie nieruchomości nastąpiło dopiero w listopadzie 2021 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 119 pkt 2 p.p.s.a.w zw. z art. 90 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, należy po pierwsze zauważyć, że Skarżąca nie wykazała w jaki sposób naruszenie tej regulacji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trzeba bowiem nadmienić, że stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca tak określoną podstawę kasacyjną wiąże zatem z koniecznością wykazania możliwości kwalifikowanego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, czego Skarżąca nie wykazała. Tym bardziej, ze sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3, a nie na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Takie właśnie postanowienie jest przedmiotem skargi w niniejszej sprawie. Zostały zatem spełnione przesłanki do rozpoznania tej sprawy w trybie uproszczonym. Nie jest naruszony ww. przepis w sytuacji, gdy strona uważa, że sprawę należy rozpoznać na rozprawie. Jak trafnie podkreślano w orzecznictwie NSA, rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. okolicznościach nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez stronę skarżącą wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (por. np. wyrok NSA z 15 lutego 2023 r., III FSK 2403/21). Sąd I instancji trafnie wskazał, że pełnomocnik skarżącej nie przytoczył argumentów, które uzasadniałyby żądanie przeprowadzenia rozprawy. Sam spór w sprawie wymagał zbadania dokumentów w kontekście prawidłowości podjętej przez organ czynności egzekucyjnej, a materiał dowodowy w sprawie był kompletny, zatem słusznie wskazano na brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie. Zarzut ten pozbawiony jest w tej sytuacji usprawiedliwionych podstaw.

Również za niezasadny NSA uznał zarzut naruszenia art. 8 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uznał za trafne spostrzeżenia organów i Sądu I instancji w niniejszej kwestii. Samo niewpisanie w zawiadomieniu jakiej należności dotyczy zajęcie nie ma wpływu na prawidłowość dokonywanej czynności egzekucyjnej. Słusznie Sąd I instancji wskazał, że druk wezwania z 29 listopada 2021 r. zawierał wszystkie obligatoryjne elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., zajęcie nieruchomości jest jednym ze środków wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a ww. ustawy. Natomiast ww. wezwanie nie musi zawierać precyzyjnego opisu rodzaju dochodzonej należności, gdyż informacje te zamieszczone zostały w przedmiotowym odpisie tytułu wykonawczego. Z akt administracyjnych wynika, że odpis tytułu wykonawczego skarżąca odebrała osobiście. Zapoznała się zatem z ww. danymi, zwłaszcza, że wezwanie z 29 listopada 2021 r. zawierało odwołanie do tytułu wykonawczego nr [...], którego dotyczyło zajęcie.

Z uwagi na powyższe skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. należało oddalić jako niezasadną.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Pruszyński |Bogusław Dauter |