Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 18/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 203 ust. 2 pkt 2, art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
article: art. 10, art. 15
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników szkoły doktorskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] września 2021 roku; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w B. na rzecz skarżącego K. S. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] (bez daty) Rektor Uniwersytetu w B., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2021 r. w sprawie skreślenia K. S. z listy doktorantów Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych w B.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

K. S. rozpoczął studia w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu w B. (dalej: SDNH) w roku akademickim 2019/2020. W kolejnym roku akademickim 2020/2021 był doktorantem II roku SDNH.

W dniu [...] września 2021 r. do Rektora Uniwersytetu w B. wpłynęło pismo Dyrektora SDNH zawierające wniosek o skreślenie mgr K. S. z listy doktorantów ze względu na brak realizacji założeń zawartych w Indywidualnym Planie Badawczym oraz niedopełnienie innych obowiązków doktoranta.

Decyzją z [...] września 2021 r. Rektor UwB uwzględnił powyższy wniosek i skreślił K. S. z listy doktorantów. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał rozdz. III § 12 p. 2 Regulaminu Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu w B. (uchwała nr [...] Senatu UwB z dnia [...] marca 2019 r.). Uzasadnienie decyzji wyczerpuje się w następującym sformułowaniu "z powodu niewywiązywania się z obowiązku postępowania zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej, realizacji programu nauczania lub indywidualnego planu badawczego".

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył K. S.. Odwołując się do treści korespondencji mailowej wymienianej z Dyrektor SDNH i promotorem wskazał, że podstawowym powodem grożącego skreślenia miały być obawy o pozytywną ocenę śródokresową oraz brak wiary promotora w ukończenie drugiego rozdziału rozprawy doktorskiej przed obowiązkowym złożeniem dokumentów potrzebnych do przeprowadzenia oceny śródokresowej. Tymczasem, jak wskazał, nie rozpoczął wobec niego biegu termin na dostarczenie sprawozdania do tej oceny, gdyż nigdy go o terminie nie poinformowano. Przyznał, że z uwagi na sytuację zdrowotną miał problemy z zaliczeniem ostatnich dwóch semestrów i otrzymał pewne ulgowe terminy, jednak nie był w stanie im sprostać, a mimo to wciąż zmniejszał ilość opóźnionych elementów, informował na bieżąco władze uczelni o swojej sytuacji oraz wystąpił o zmianę Indywidualnego Planu Badawczego, ewentualnie udzielenie przerwy wypoczynkowej. Pozwoliłoby mu to na kontynuowanie studiów doktoranckich oraz pisanie rozprawy doktorskiej. Podkreślił swoją sytuację zdrowotną, wskazał na sytuację pandemiczną oraz zwrócił uwagę na treść § 18 rozdziału VI Regulaminu SDNH pozwalającego na przedłużenie terminu złożenia rozprawy doktorskiej z powodu czasowej niezdolności do odbywania kształcenia z przyczyn zdrowotnych pod warunkiem zaliczenia wszystkich przedmiotów z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. W jego ocenie, przepis ten może mieć zastosowanie również do poszczególnych rozdziałów pracy doktorskiej, gdy inne przedmioty zostały zaliczone.

Po wpłynięciu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Dyrektor SDNH w obszernym piśmie z [...] października 2021 r. ustosunkowała się do tego wniosku.

Zaskarżoną decyzją Rektor UwB utrzymał w mocy własną decyzję o skreśleniu K. S. z listy doktorantów. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazał art. 203 ust. 2 pkt 2 i art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w związku z § 12 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu w B., stanowiącego załącznik do Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu w B. z dnia [...] marca 2019 r. W uzasadnieniu decyzji Rektor wskazał, że doktorant nie dostosował się do regulacji § 8 ust. 6 i § 23 ust. 1 pkt 2 Regulaminu SDNH, a nadto nie zaliczył przedmiotu seminarium doktoranckie, jak też, co wynika z opinii Dyrektora SDNH, nie złożył sprawozdania rocznego, sprawozdania śródokresowego, w przewidywanym terminie nie złożył pozostałej dokumentacji uprawniającej do przedłożenia jego kandydatury Komisji śródokresowej. Cytując obszerne fragmenty wyjaśnień Dyrektora SDNH zawartych w piśmie z [...] października 2021 r., Rektor odniósł się do poszczególnych kwestii spornych sygnalizowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, którymi są:

- powody skreślenia z listy doktorantów – zdaniem organu, są one "zgoła inne" niż zarzuca strona, gdyż doktorant nie dotrzymał zapisów § 12 pkt 2 Regulaminu SDNH, bowiem: a) nie zrealizował założeń zawartych w Indywidualnym Planie Badawczym (co nawet w sytuacji pandemii innym doktorantom SDNH w mniejszym bądź większym stopniu się udało); b) nie odbył planowanego stażu (choć istniała możliwość odbycia stażu on-line, o czym informowano doktoranta w mailu z [...] kwietnia 2021 r., godz. 10:37), nie skorzystał w tej kwestii z pomocy promotora, który oferował pośrednictwo w organizacji stażu. Organ wskazał, że inni doktoranci, którzy zaplanowali staż na drugim roku, staż on-line odbyli; c) nie przedstawił planowanych wcześniej rozdziałów rozprawy doktorskiej, co udało się innym doktorantom; d) nie uczęszczał na wszystkie seminaria i nie utrzymywał kontaktu z promotorem, a w konsekwencji nie uzyskał zaliczenia seminarium z uwagi na niezadowalające postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej; e) nie złożył właściwie sporządzonego sprawozdania rocznego (jako jedyny w SDNH); f) nie złożył sprawozdania śródokresowego (jako jedyny w SDNH); g) jako jedyny w SDNH nie złożył właściwych dokumentów uprawniających dyrektora Szkoły do zaliczenia roku II i przedstawienia do oceny śródokresowej. Organ wskazał, że złożona dokumentacja (wyłącznie mailowa) zawierała głównie elementy, które - ze względów formalnych i prawnych - nie mogą być brane pod uwagę w trakcie oceny śródokresowej; nie stanowią o dorobku naukowym doktoranta (np. udziały w programach telewizyjnych i radiowych czy wniosek do Marszałka Województwa w sprawie przyznania stypendium w dziedzinie twórczości artystycznej);

- brak poinformowania o terminie oceny śródokresowej, co powinno nastąpić co najmniej na 60 dni przed tym terminem, tak aby doktorant dysponował 30 dniami na dostarczenie sprawozdania (czyli ukończenie wszystkich zaplanowanych w IPB działań) - § 13 pkt 4 Regulaminu SDNH. Zdaniem organu, o terminie oceny śródokresowej informowano w październiku 2019 r. wraz ze szczegółowym omówieniem zasad sporządzenia tej oceny, a następnie wielokrotnie informowano mailowo (m. in. w mailach z [...] marca 2021 r., z [...] kwietnia 2021 r.), a także podczas spotkania on-line z doktorantami [...] kwietnia 2021 r., godz. 17.00, nadto K. S. otrzymał dodatkowy link z zaproszeniem na to spotkanie. Informowano także w lipcu 2021 r. w odrębnym mailu, w którym została podana data sprecyzowana (6-15 października 2021 r.). Organ skonkludował, że doktoranci zostali poinformowani o terminie oceny śródokresowej na 90 dni (zamiast wymaganych 60) przed oceną i aż na 60 dni (zamiast wymaganych 30) przed złożeniem ostatecznej wersji dokumentów do Sekretariatu Szkoły. K. S. wnosił o przesunięcie terminu oceny śródokresowej więc powinna być mu znana;

- uwzględnienie problemów zdrowotnych strony – zdaniem organu, były one brane pod uwagę przez cały okres studiowania przez doktoranta;

- kwestia zmiany IPB i odbycia stażu – zdaniem organu, doktorant nie spełnił wymagań zmiany IPB, bowiem nie przedstawił zmienionej wersji Planu promotorowi oraz nie skorzystał z możliwości odbycia stażu on-line, co uczyniło wielu doktorantów;

- kwestia udzielenia przerwy wypoczynkowej – zdaniem organu, doktorant o to nie występował;

- kwestia przesuwania terminów zaliczeń - zdaniem organu, następowało to w przypadku tego doktoranta wielokrotnie;

- kwesta problemów zdrowotnych – zdaniem organu, doktorant prowadzi aktywne życie medialne i zawodowe, czemu problemy zdrowotne nie przeszkadzają.

W oparciu o powyższe Rektor podsumował, że doktorantowi stworzono możliwości ukończenia II roku i przejścia przez ocenę śródokresową. Podkreślił negatywną opinię Dyrektora SDNH oraz negatywną opinię promotora.

Skargę na decyzję Rektora UwB nr [...] złożył do sądu administracyjnego K. S., który zarzucił naruszenie:

I. prawa materialnego, tj. art. 203 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez niezastosowanie, w sytuacji gdy podstawa skreślenia powinna być oparta o przepis powszechnie obowiązujący;

II. prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 7, art. 8 § 1, art. 80 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. przez naruszenie zasad generalnych postępowania administracyjnego, w tym zasady wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uwzględnienia słusznego interesu strony, a także nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego oraz niezbadanie wszystkich okoliczności sprawy zarówno na etapie podejmowania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, jak i na etapie postępowania odwoławczego; przekroczenie granic uznania administracyjnego; nienależyte rozpoznanie sprawy polegające na przyjęciu dowolnych ustaleń niepopartych materiałem dowodowym, a w konsekwencji rozpoznanie sprawy z rażącym naruszeniem procedury, skutkujące wydaniem krzywdzącego rozstrzygnięcia;

2) art. 10 § 1 K.p.a. przez pozbawienie skarżącego czynnego udziału w postępowaniu w dwóch instancjach;

3) art. 107 § 1 pkt 6, art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. przez sporządzenie decyzji w sposób nieodpowiadający wymogom K.p.a., m.in. bez wskazania podstawy prawnej i wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ się kierował;

4) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy została wydana z naruszeniem szeregu przepisów postępowania: bez zbadania okoliczności sprawy, bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz bez odpowiedniego uzasadnienia i wyjaśnienia stronie okoliczności sprawy i motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania.

Uzasadniając zarzuty skarżący podkreślił naruszenie podstawowych zasad procedury administracyjnej, w tym wskazał brak formalnego wszczęcia postępowania, powiadomienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i zgłoszenia zastrzeżeń, co pozbawiło go prawa do obrony. O postępowaniu dowiedział się bowiem z doręczenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, w której podstawie prawnej zabrakło przepisów ustawowych oraz innych podstawowych elementów wymaganych przez art. 107 K.p.a. Podkreślił, że autonomia szkół wyższych nie może oznaczać dowolności, podczas gdy taka dowolność wystąpiła w szczególności w decyzji z [...] września 2021 r., której treść nie pozwalała na sformułowanie zarzutów oraz zrealizowanie podstawowych gwarancji procesowych, jak również uchybia zasadzie przekonywania (art. 11 K.p.a.). Skarżący wskazał, że z treści wydanych decyzji nie wynika aby organ przeprowadził jakiekolwiek postępowanie dowodowe oraz by rozpoznał sprawę dwukrotnie zapewniając realizację zasady dwuinstancyjności postępowania. Organy naruszyły również zasadę proporcjonalności z art. 8 K.p.a., gdyż orzeczono o skreśleniu w sposób arbitralny, bez wyjaśnienia powodów tego rozwiązania. Skarżący wskazał, że w okresie sesji egzaminacyjnej ze względów zdrowotnych nie mógł uczestniczyć we wszystkich egzaminach, w tym w zaliczeniu seminarium, na które to okoliczności przekazał stosowne zaświadczenia lekarskie. Natomiast Regulamin SDNH umożliwia doktorantom powtarzanie niektórych zajęć i zaliczeń (§ 8 ust. 1). Nie został dopuszczony do takiej możliwości, mimo że swoją sytuację obszernie przedstawiał w korespondencji z promotorem i innymi osobami zaangażowanymi w realizację Szkoły Doktorskiej. Jego stanowisko pominięto.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W pismach procesowych składanych po wniesieniu skargi, skarżący doprecyzował zarzuty:

- w piśmie z [...] stycznia 2022 r. wywiódł, że organ powołuje się na dokumentację, która nie była przedmiotem toczącego się postępowania, zatem zachowanie organu świadczy o wyraźnym dążeniu do skreślenia go z listy doktorantów;

- w piśmie z [...] lutego 2022 r. zwrócił uwagę na liczne zwolnienia lekarskie i zarzucił organom naruszenie procedury i niewywiązanie się z pomocy doktorantowi dotkniętemu problemami zdrowotnymi (załączył wydruki zwolnień lekarskich);

- w piśmie z [...] lutego 2022 r. wskazał, że jedynym jego zaniedbaniem było nieukończenie drugiego rozdziału rozprawy doktorskiej w wyznaczonym terminie, bowiem na pozostałe zajęcia uczęszczał regularnie i uzyskał z nich zaliczenia na stopnie dobre i bardzo dobre (załączył protokół z USOS UwB). Zakwestionował stanowisko organów o prowadzeniu aktywnej działalności zawodowej, dydaktycznej i medialnej wskazując, że ma ona charakter marginalny (kilka godzin lekcyjnych w tygodniu bądź w semestrze). Wyjaśnił, że wywiady z nim były nagrywane znacznie wcześniej a jedynie wyemitowane z opóźnieniem. Wniósł o umożliwienie dokończenia studiów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: P.p.s.a., sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa procesowego (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (np. rażące naruszenie prawa – pkt 2). W przypadku wad kwalifikowanych z art. 156 K.p.a., prowadzących do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, ich wpływ na wynik sprawy nie jest badany, bowiem to ustawodawca a priori zdecydował, że wada taka co do zasady ma wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem sądu, w sprawie wystąpiły poważne (rażące) uchybienia procesowe. Dotyczą one w szczególności zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a., zgodnie z którą postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej), zasady przekonywania (art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu), zasady swobodnej oceny dowodów i możliwości uznania okoliczności za udowodnioną (art. 80 i art. 81 K.p.a., zgodnie z którymi za udowodnioną można uznać okoliczność ocenioną na podstawie całokształtu materiału dowodowego oraz jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2) oraz zasady czynnego udziału w postępowaniu, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, chyba że odstąpienie od zasady określonej w § 1 jest uzasadnione, gdyż załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 1 i 2 K.p.a.).

Należy wskazać również, że zgodnie z art. 107 § 1 K.p.a., decyzja administracyjna zawiera m.in.: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o powyższym oraz o konieczności wniesienia opłaty i możliwości wnioskowania się o zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprawie niniejszej mamy do czynienia z postępowaniem dotyczącym skreślenia skarżącego z listy studentów szkoły doktorskiej – w sytuacji, gdy był on studentem II roku Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UwB w roku akademickim 2020/2021, a studia doktoranckie rozpoczął w roku akademickim 2019/2020. Znajdują zatem zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm.), dalej: P.s.w.n., a nie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 ze zm.), studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Skarżący zaś nie rozpoczął studiów doktoranckich "przed rokiem 2019/2020" ale w tym roku.

Przepisem traktującym o decyzji o skreśleniu z listy doktorantów jest art. 203 ust. 3 P.s.w.n., w którym wskazano, że skreślenie z listy doktorantów następuje w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzję taką, zgodnie z art. 23 ust. 1 P.s.w.n., wydaje co do zasady rektor, do którego zadań należą sprawy dotyczące uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni. Zastrzeżenia przekazującego generalną kompetencję do wydania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów organowi uczelni innemu niż rektor, w regulacjach P.s.w.n. oraz w Statucie UwB (uchwała Senatu Uniwersytetu w B. podjęta w dniu [...] czerwca 2019 r., której tekst jednolity stanowi załącznik do Obwieszczenia nr [...] Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] stycznia 2021 r.) - nie zamieszczono. Jedynie w § 105 ust. 4 pkt 12 Statutu znajduje się zastrzeżenie, iż na podstawie upoważnienia rektora decyzję o skreśleniu z listy doktorantów może wydać dyrektor szkoły doktorskiej. W rozpoznawanym przypadku z tą sytuacją nie mamy jednak do czynienia, gdyż decyzję z [...] września 2021 r. oraz decyzję nr [...] (po ponownym rozpatrzeniu sprawy) wydał Rektor UwB (w obydwu przypadkach osoba będąca piastunem funkcji organu, por. uchwały NSA o sygnaturze I OPS 13/09 oraz II GPS 4/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dla dopełnienia obrazu obowiązujących regulacji prawnych niezbędne jest również wskazanie, że skreślenie z listy doktorantów uregulowane zostało na poziomie ustawowym jako obowiązkowe bądź fakultatywne. Zgodnie z art. 203 P.s.w.n., doktoranta skreśla się z listy doktorantów w przypadku: 1) negatywnego wyniku oceny śródokresowej; 2) niezłożenia rozprawy doktorskiej w terminie określonym w indywidualnym planie badawczym; 3) rezygnacji z kształcenia (ust. 1); natomiast doktorant może być skreślony z listy doktorantów w przypadku: 1) niezadowalającego postępu w przygotowaniu rozprawy doktorskiej; 2) niewywiązywania się z obowiązków, o których mowa w art. 207 (ust. 2). Stosownie zaś do treści art. 207 P.s.w.n., doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej (ust. 1); doktorant jest obowiązany do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego (ust. 2).

Podobne uregulowania zawiera Uchwała nr [...] Senatu Uniwersytetu w B. z dnia [...] marca 2019 r. w sprawie Regulaminu Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu w B., bowiem zgodnie z § 12 tego Regulaminu: Rektor skreśla doktoranta z listy doktorantów w przypadku: 1) negatywnego wyniku oceny śródokresowej, 2) niezłożenia rozprawy doktorskiej w terminie określonym w indywidualnym planie badawczym; 3) rezygnacji z kształcenia, 4) orzeczenia kary wydalenia z uczelni (ust. 1); Rektor może skreślić doktoranta z listy doktorantów w przypadku: 1) niezadowalającego postępu w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej, 2) niewywiązywania się z obowiązku postępowania zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej, realizacji programu kształcenia lub indywidualnego planu badawczego.

Mając całokształt powyższych regulacji na uwadze podkreślić trzeba specyfikę sprawy o skreślenie z listy doktorantów. Specyfika ta wyraża się w dwukrotnym rozpoznaniu sprawy przez ten sam organ – rektora, z tym że w drugiej instancji "po ponownym rozpoznaniu sprawy". Działanie w dwóch instancjach tego samego organu nie oznacza, że wykluczona jest zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.). Ten sam organ, ale działający w dwóch instancjach, jest tak samo jak w przypadku różnych organów instancyjnych zobligowany do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Tego obowiązku nie może on sprowadzić do wydania dwóch rozstrzygnięć, z których tylko jedno będzie rozstrzygnięciem odpowiadającym wymaganiom art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. oraz z których tylko jedno będzie poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). Nieprawidłowe jest w szczególności takie działanie, gdy dopiero na poziomie rozpoznawania sprawy w drugiej instancji przeprowadzane jest postępowanie wyjaśniające w znacznej części i co do istoty sprawy. W ten bowiem sposób strona zostaje zupełnie pozbawiona udziału w dwóch instancjach administracyjnych, a zarzuty odnośnie merytorycznego stanowiska organu może sformułować dopiero na etapie sądowym. Prowadzi to do przeniesienia całego sporu wraz z towarzyszącą mu argumentacją przed sąd administracyjny. Tymczasem sąd administracyjny sprawuje kontrolę legalności działalności organów administracji publicznej, natomiast nie jest drugą bądź trzecią instancją odwoławczą (administracyjną). Zaakceptowanie tego, w jaki sposób przedmiotowa sprawa została rozpoznana na jej etapie administracyjnym prowadziłoby do wejścia sądu w rolę organu drugiej instancji (z uwagi na niedostatki decyzji wydanej w pierwszej instancji). Taka sytuacja nie może mieć miejsca.

Decyzja Rektora z [...] września 2021 r. (wydana w pierwszej instancji) nie zawiera żadnego z elementów wymaganych przepisem art. 107 § 3 K.p.a., tj. uzasadnienia faktycznego bądź prawnego. Decyzja sprowadza się do przytoczenia jednego zdania § 12 ust. 2 pkt 2 Regulaminu SDNH – bez jakiegokolwiek odniesienia się do stanu faktycznego czy prawnego sprawy. Analiza przedstawionych sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych nie pozwala również na ustalenie, czy organ wydając [...] września 2021 r. decyzję dysponował jakąkolwiek dokumentacją skarżącego z przebiegu studiów doktoranckich, a więc czy wydał decyzję na podstawie akt sprawy, po analizie niezbędnych dokumentów czy też uczynił to bez jakiejkolwiek dokumentacji, w tym akt osobowych studenta. Zwraca uwagę, że decyzja ta została wydana na wniosek Dyrektora SDNH datowany na ten sam dzień co decyzja (22 września 2021 r.), do którego to wniosku – jak wynika z jego treści – załączono: podanie skarżącego z prośbą o przesunięcie terminu zaliczenia seminarium na [...] września 2021 r. (pozytywnie zaopiniowane przez Pełnomocnika Rektora ds. Osób Niepełnoprawnych z przychylną decyzją Dyrektora SDNH); podanie skarżącego o przesunięcie terminu zaliczenia seminarium na [...] września 2021 r. (negatywnie zaopiniowane przez ww. Pełnomocnika i Dyrektora) oraz opinię Promotora dotyczącą braku osiągnięć naukowych doktoranta. Z akt nie wynika, aby Rektor wydając decyzję w pierwszej instancji dysponował jakimkolwiek innym materiałem dowodowym, zaś brak uzasadnienia faktycznego i prawnego potwierdza tylko to ustalenie. Z akt nie sposób wyprowadzić, jakim w ogóle materiałem dowodowym dysponował wówczas organ. Przykładowo, znajdujące się w aktach administracyjnych maile między skarżącym a Dyrektorem SDNH i sekretariatem noszą daty wydruków [...] października 2021 r. (k. 53-62 akt adm.), czyli są o ponad miesiąc późniejsze niż decyzja wydana w pierwszej instancji. Nie wiadomo więc, w którym momencie rozpoznawania sprawy załączono do akt materiał dowodowy, a w konsekwencji czym w istocie dysponował Rektor wydając decyzję w pierwszej instancji. Tymczasem zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) wymaga nie tylko dwukrotnego rozpatrzenia sprawy, ale też zakłada kompetencję organu odwoławczego wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 K.p.a.). Przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części w drugiej instancji rażąco narusza tę zasadę.

Istotne jest również, że decyzję o skreśleniu podjęto z powołaniem się na fakultatywne przesłanki skreślenia z listy doktorantów (art. 203 ust. 2 pkt 2 P.s.w.n. i § 12 ust. 2 pkt 2 Regulaminu SDNH) a nie przesłanki obligatoryjne (art. 203 ust. 1 P.w.s.n. i § 12 ust. 1 Regulaminu). Organ zatem mógł skreślić skarżącego z listy, ale nie był do tego zobowiązany. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku respektowania podstawowych zasad postępowania administracyjnego, do których zalicza się zasadę prawdy materialnej (obiektywnej), obligującą do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.), która wyraża się w obowiązku wyczerpującego uargumentowania stanowiska organu. Zwłaszcza w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec, z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne sprawy. Jak wskazuje się, wydanie decyzji uznaniowej, ze względu na konieczność wyboru rozstrzygnięcia wymaga raczej szerszego uzasadnienia niż wydanie decyzji podejmowanej w warunkach ustawowego skrępowania (Iserzon, Komentarz, s. 209) (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 429). W szczególności zatem rozstrzygnięcia negatywne dla strony - podejmowane w ramach uznania administracyjnego - powinny być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa.

Zdaniem sądu, wbrew stanowisku organu, kształt i sposób sformułowania decyzji wydanej w pierwszej instancji ma wpływ na wynik sprawy w tym sensie, że tego wpływu nie da się wykluczyć. W sprawie powstała bowiem sytuacja, w której dopiero na etapie drugiej instancji organ odniósł się do jakichkolwiek konkretnych okoliczności sprawy. W tych okolicznościach skarżącemu pozostała jedynie skarga do sądu administracyjnego na sformułowanie zarzutów odnośnie konkretnej argumentacji organu. Symboliczne jest wręcz w tej sytuacji wskazanie Rektora w uzasadnieniu decyzji nr [...], iż "Powód skreślenia mgra K. S. z listy doktorantów jest zatem zgoła inny niż ten, który zarzuca nam skarżący". Jest on inny, gdyż decyzja z [...] września 2021 r. nie pozwalała na odkodowanie tego powodu (powodów), a jedynie na domyślenie się go na podstawie dotychczasowego przebiegu studiów, którego – jak wyżej wskazano – na datę decyzji z [...] września 2021 r. nie udowodniono wyczerpująco aktami sprawy.

Na marginesie, w kontekście stanowiska organu o wpływie uchybienia na wynik sprawy zwrócić należy uwagę, że inną jest sytuacja, w której przed organem pierwszej instancji następuje wszechstronne przedstawienie stanowiska organu, a organ orzekający w drugiej instancji jedynie w całości powiela to stanowisko, a inną w której cały ciężar wyjaśnienia sprawy i uzasadnienia stanowiska przeniesiony zostaje na organ drugiej instancji. Wówczas następuje rażące pozbawienie strony jednej instancji i z takim przypadkiem mamy do czynienia w sprawie niniejszej.

Analiza akt sprawy wskazuje również, że dopiero po wpłynięciu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy została sporządzona (datowana na [...] października 2021 r.) ocena sytuacji skarżącego jako doktoranta sformułowana przez Dyrektora SDNH. Z akt nie wynika, aby doszło do poinformowania skarżącego o jej sporządzeniu, o możliwości zapoznania się z jej treścią, możliwości ustosunkowania się i zgłoszenia zastrzeżeń zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. Tymczasem dopiero ta ocena zawiera wszechstronne rozważenie sytuacji skarżącego.

Dalej w aktach sprawy znajduje się od razu decyzja Rektora nr [...], jednak nawet nie wiadomo w jakiej dacie została ona wydana (data wydania decyzji jest elementem obligatoryjnym – art. 107 § 1 pkt 2 K.p.a.). Nie sposób więc nawet ustalić, w jakiej pozostaje ona relacji czasowej do zgromadzonego materiału dowodowego (wpiętych akt osobowych, wydruków korespondencji mailowej). Symptomatyczne jest i to, że uzasadnienie tej decyzji w zasadzie nie zawiera własnych ustaleń organu, ale zacytowano obszerne fragmenty pisma Dyrektora SDNH z [...] października 2021 r. stanowiące ustosunkowanie się do zarzutów z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem, co sąd jeszcze raz podkreśla, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania organ odwoławczy jest kompetentny wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 K.p.a.), a nie gromadzenia dokumentacji dopiero po wpłynięciu środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji. Zasadą jest zatem skoncentrowanie postępowania dowodowego dotyczącego ustalenia istotnych okoliczności w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego. Postępowanie odwoławcze nie może zastępować postępowania przed organem pierwszej instancji i prowadzić do dokonywania ustalenia nowych, istotnych okoliczności, które nie podlegały ocenie przez organ pierwszej instancji, jeśli mają one wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nie może organ odwoławczy wchodzić w rolę prowadzącego postępowanie administracyjne co do istoty i od początku, gdyż narusza to prawo strony do dwukrotnego rozpoznania sprawy. A taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Działanie organu odwoławczego skutkowało więc kwalifikowanym naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, bowiem doprowadziło do sytuacji, gdy kwestie istotne dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy zostały ocenione wyłącznie w jednej instancji. To zaś pozbawiło stronę postępowania prawa do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy w tym samym zakresie, w dwóch instancjach.

Powyższej argumentacji nie podważa stanowisko sformułowane przez NSA w sprawie III OSK 4875/21 powołanym w odpowiedzi na skargę, bowiem dotyczy ono innego stanu faktycznego, w którym jedynie część elementów spornych została po raz pierwszy rozważona przez organ odwoławczy. W sprawie niniejszej zaś Rektor orzekając jako organ drugiej instancji rozpoznał sprawę od początku i co do istoty.

Przyjąć też należy, że w odniesieniu do skarżącego organy całkowicie pominęły wymogi proceduralne wynikające z K.p.a. polegające na zapewnieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu. Tymczasem celem instytucji z art. 10 § 1 K.p.a. w postępowaniu o skreślenie z listy doktorantów powinno być umożliwienie doktorantowi podjęcia działań mogących zapobiec skreśleniu z listy doktorantów. Powinien on mieć możliwość, niezależnie od dotychczasowego przebiegu studiów, złożenia wyjaśnień co do okoliczności mających stanowić faktyczną podstawę skreślenia. Doktorant w stosunku do którego wydawana jest decyzja administracyjna o skreśleniu ze studiów nie może być postawiony w gorszej sytuacji niż strona innego postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie przepisów K.p.a. Czynności umożliwiające udział doktoranta w postępowaniu w sprawie jego skreślenia z listy doktorantów pełnią w istocie funkcję gwarancyjną chroniącą go przed arbitralnym i nieuwzględniającym wszystkich okoliczności sprawy usunięciem z grona doktorantów. Zaniechanie tych czynności postępowania i wydanie decyzji o skreśleniu bez zapewnienia jakiegokolwiek udziału w postępowaniu – pozbawiło skarżącego wszelkich gwarancji procesowych. Organ też nie wykazał, aby to pozbawienie znalazło usprawiedliwienie w okolicznościach wskazanych w art. 10 § 2 K.p.a.

W tej sytuacji należy uznać, że doszło do kwalifikowanych naruszeń przepisów procesowych. Odnoszenie się w tej sytuacji przez sąd do podnoszonych w skardze zarzutów merytorycznych należało uznać za przedwczesne. Sąd administracyjny nie zastępuje organów administracyjnych co do rozstrzygania sprawy, lecz bada legalność wydanych aktów administracyjnych.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zapewnią skarżącemu możliwość czynnego udziału w postępowaniu oraz zrealizują zasadę dwuinstancyjności postępowania, którą w sposób kwalifikowany naruszyły. Rozstrzygnięcia i uzasadnienia wydanych decyzji będą zawierały wszelkie elementy wymagane w art. 107 K.p.a.

Marginalnie wskazać trzeba, że sąd nie ma wątpliwości o konieczności stosowania w procedurze skreślenia z listy doktorantów na podstawie regulacji P.s.w.n. przepisów K.p.a., mimo braku jednoznacznego odwołania się w tym względzie. Przepis art. 203 ust. 3 P.s.w.n. stanowi wprost o decyzji administracyjnej, zaś zgodnie z art. 1 pkt 1 K.p.a., Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco.

W tym stanie sprawy sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 P.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Brak było jednak podstaw, o co wnosi skarżący, do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., gdyż rozstrzygnięcie zapada gdy wystąpi bezprzedmiotowość podmiotowa bądź przedmiotowa w postępowaniu, a z taką w chwili wyrokowania nie mamy do czynienia. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. przez zasądzenie od organu na rzecz skarżącego uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 zł.