Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1017/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: Art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, Protokolant Asystent sędziego Tomasz Stańczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 roku sprawy ze skargi L. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 9 października 2023 roku znak: SKO.4141.382.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 8 września 2023 r. nr GOPSS.5221.903.120.2023.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 9 października 2023 r., znak: SKO.4141.382.23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu (dalej także: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) (dalej: ustawa, u.ś.r.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej także: organ I instancji) z dnia 8 września 2023 r., nr GOPSS.5221.903.120.2023, odmawiającą przyznania L.N. (dalej także: wnioskodawczyni, odwołująca, skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem E. N.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 3 lipca 2023 r. L.N. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – E. N.

W dniu 11 lipca 2023 r. pracownicy socjalni Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. przeprowadzili wywiad środowiskowy i potwierdzili stan faktyczny choroby E.N. oraz pełnionej nad nim opieki przez żonę.

Decyzją z dnia 28 lipca 2023 r., nr GOPSS.5221.903.85.2023, działający z upoważnienia Wójta Gminy S. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powołaniem się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że niepełnosprawność męża wnioskodawczyni powstała w wieku 73 lat.

W wyniku odwołania L. N. od wskazanej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r., znak: SKO.4141.314.23, uchyliło ją i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, nie zgadzając się z zajętym przez ten organ stanowiskiem oraz podkreślając istotne braki materiału dowodowego, uniemożliwiające prawidłową ocenę wniosku L.N..

W dniu 30 sierpnia 2023 r., w ponownie prowadzonym postępowaniu, pracownik socjalny organu I instancji przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy. L.N. dołączyła do niego umowę o pracę oraz świadectwo pracy. W dniu 31 sierpnia 2023 r. wnioskodawczyni załączyła do akt administracyjnych również oświadczenie co do sprawowanej nad mężem opieki oraz jej godzinowy rozkład w ciągu dnia i nocy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 8 września 2023 r., działający z upoważnienia Wójta Gminy S. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że E.N. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, znak: [...], z dnia [...] stycznia 2023 r., oboje jego rodzice nie żyją. Mąż wnioskodawczyni w 2009 r. przeszedł udar, ma stwierdzone choroby układu oddechowego i krążenia, choruje na serce, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków. Wymaga pomocy drugiej osoby ze względu na naruszoną sprawność całego organizmu i ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Problemy z krążeniem i pogłębiająca się cukrzyca, wywołująca rany na nogach, powodują, że E.N. jest całkowicie zależny od drugiej osoby. Zależność ta polega na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmieniu, wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego, jak również pomocy w kontakcie ze środowiskiem. Jest on osobą komunikatywną, ale zapomina, myli daty. Wnioskodawczyni wykonuje przy mężu takie czynności, jak: przygotowywanie posiłków i ich podawanie, pilnowanie wizyt lekarskich, podawanie leków, szykowanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, robienie codziennej toalety porannej i wieczornej, kilkanaście razy dziennie i w nocy zmiana opatrunków na nogach, golenie, pomoc przy wstawaniu z łóżka, przekręcaniu na drugi bok, masaże rąk i nóg w celu poprawy krążenia. L.N. już od dłuższego czasu pełni opiekę nad mężem, jednak z roku na rok opieka ta wymaga większych poświęceń z jej strony i nakładów finansowych, gdyż jej mąż większość swojej emerytury wydaje na leki, leczenie i opatrunki. E.N. nie może sam zostać w domu, ponieważ ma zawroty głowy. Porusza się na wózku inwalidzkim, większość czasu spędza w łóżku. Opieka ta jest całodobowa ze względu na problemy podopiecznego z poruszaniem się i otwartymi ranami na nogach, które wymagają stałej kontroli, częstej zmiany opatrunków, aby nie doszło do zakażenia. W styczniu 2022 r. mąż wnioskodawczyni przeszedł Covid-19 i od tego czasu wymaga codziennego mierzenia saturacji, poziomu cukru i ciśnienia, ponieważ jest bardzo słaby. E.N. z uwagi na nadwagę ma problemy z wstaniem z łóżka.

L.N. zrezygnowała z dniem 1 lipca 2023 r. z emerytury z ZUS, co potwierdza decyzja ZUS z [...] lipca 2023 r., znak: [...] z dnia [...] lipca 2023 r. Wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury. L.N. ani inna osoba nie pobiera na osobę wymagającą opieki specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna, czy świadczenia pielęgnacyjnego. Na osobę, wymagającą opieki inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków, związanych z opieką. Przed emeryturą wnioskodawczyni pracowała na umowę o pracę od [...] marca 1995 r. do [...] czerwca 1996 r. Po tym czasie pracowała tylko dorywczo.

Pomimo tego organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, iż zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności ustalony stopień niepełnosprawności E.N. powstał w 73 roku jego życia, co stanowi negatywną przesłankę wskazaną w ww. przepisie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła L.N. podnosząc, że organ wskazał tylko, w jakim wieku powstała niepełnosprawność jej męża, lecz nie wziął pod uwagę jaka to jest niepełnosprawność i z jakimi problemami zdrowotnymi zmaga się E.N.. Podkreśliła, że według Trybunału Konstytucyjnego nie ma znaczenia kiedy niepełnosprawność powstała. Wskazała ponadto, że w dniu 1 lipca 2023 r. zrezygnowała z emerytury na rzecz opieki nad mężem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie znalazło jednak podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. Na wstępie swoich rozważań Kolegium wskazało jednak, iż nie zasługuje na aprobatę argumentacja powołana przez Wójta Gminy S.. Zdaniem Kolegium organ I instancji niewłaściwie odczytał treść normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowała się już linia orzecznicza, którą można uznać za ugruntowaną, zgodnie z którą analizowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę. Reasumując, w powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw.

Wobec tego Kolegium uznało, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy i oparcie decyzji odmownej w sprawie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego. Tym samym stanowisko organu I instancji w tej części okazało się błędne.

Pomimo jednak błędnej wykładni ww. przepisu dokonanej przez organ I instancji, w ocenie Kolegium, w sprawie występuje inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznania wnioskowanego przez L.N. świadczenia. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma bowiem ustalenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z akt sprawy wynika, że ostatnio L.N. zatrudniona była w okresie od [...] marca 1995 r. do [...] czerwca 1996 r. na 1/2 etatu jako sprzedawca. Jednocześnie podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni podała, że od 1996 r. do 2009 r. pracowała dorywczo - później nie podejmowała zatrudnienia. W piśmie z dnia 13 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że L.N. od 1 stycznia 1999 r. nie podlega ubezpieczeniom społecznym z żadnego tytułu. L.N. od 2013 r. jest na emeryturze. W dniu 3 lipca 2023 r. złożyła do ZUS wniosek o zawieszenie wypłaty emerytury. W stosunku do osób, które zakończyły aktywność zawodową i przeszły na emeryturę, przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, kluczowe pozostaje ustalenie, czy osoby te zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podejmują w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (art. 17 ust. 1 ustawy). Z tego powodu w takich przypadkach kluczowym jest ustalenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Uwzględniając zarówno literalne brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego należy stwierdzić, że z założenia miało ono stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ten główny cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie traci na aktualności w przypadku rozpoznawania wniosku osoby, która ma ustalone prawo do emerytury.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Kolegium, związek taki nie występuje. Z akt sprawy wynika, że co najmniej od 1999 r. wnioskodawczyni jest bierna zawodowo. Natomiast od 2013 r. pobiera emeryturę, po przejściu na którą również nie pracowała zawodowo ani dorywczo. Odwołująca zakończyła zatem aktywność zawodową nie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, ale z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym mężem wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia, z którego dochód mógłby stanowić uzupełnienie świadczenia emerytalnego – jak sama wskazała po przejściu na emeryturę nie pracowała zawodowo ani dorywczo, a zatem to nie sprawowana opieka spowodowała zakończenie w 1999 r. aktywności zawodowej. Odwołująca jest bierna zawodowo w związku z przejściem na emeryturę, a nie z uwagi na konieczność opieki nad mężem, który jest niepełnosprawny od [...] stycznia 2023 r.

Organ II instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem, ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę, celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę "z racji wieku" nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny. Dalej wskazano, że mając na uwadze konstytucyjną zasadę równości oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura przyznawana z racji osiągnięcia określonego wieku stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ustanowioną wprost przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Niewątpliwie przy tym emerytura w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane i pobierane bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r., to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób i wówczas wyłącznie uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Odnosi się to do osób korzystających z tzw. wcześniejszej emerytury przyznawanej niegdyś nie tyle z racji osiągnięcia określonego wieku, ale z uwagi na podjęcie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak również do osób, które po przejściu na emeryturę były aktywne zawodowo, które jednak tę aktywność zakończyły w związku z koniecznością podjęcia się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy/jej niepodejmowaniem a sprawowaną opieką stanowi przeszkodę w przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można bowiem pominąć faktu, iż przed powstaniem konieczności podjęcia się opieki nad mężem wnioskodawczyni przez przeszło [...] lata (jak wynika z pisma z ZUS) była bierna zawodowo. Powyższej oceny zasadności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie zmienia fakt, iż odwołująca zawiesiła prawo do emerytury. Odnotować bowiem należy, że usunięcie przeszkody przyznania prawa, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy nie przesądza o spełnieniu przesłanek pozytywnych, związanych w szczególności z rezygnacją z zatrudnienia lub podejmowania zatrudnienia, a na organie spoczywa obowiązek rozważenia istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego też, w ocenie Kolegium, pomimo posiadania przez męża odwołującej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, w okolicznościach sprawy uzasadnione jest stwierdzenie braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad mężem a tym, że odwołująca zrezygnowała z pracy. Nie można uznać w tym przypadku, że to właśnie opieka nad mężem spowodowała zaprzestanie/niepodejmowanie aktywności zawodowej.

Skargę na powyższą decyzję oraz decyzję organu I instancji wniosła L.N., zaskarżając je w całości i wnosząc o ich uchylenie oraz orzeczenie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu skargi L.N. przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania i wskazała, iż jest dla niej niezrozumiałe, na jakiej podstawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu stwierdziło, iż fakt braku zatrudnienia od 1999 r. do przejścia na emeryturę w 2013 r. ma odzwierciedlenie w aktualnej sytuacji skarżącej. Kolegium nie zna powodów, dla których skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w tamtych latach, a wyciąga z tego wnioski, oceniając jej obecną sytuację. Wówczas to E.N. był osobą, która utrzymywała rodzinę. Obecnie jest on na emeryturze i jest bardzo schorowany. Skarżąca i jej mąż ponoszą ogromne koszty związane z wyłącznie niezbędnymi wizytami lekarzy specjalistów (w zdecydowanej większości prywatnymi). W niektórych sytuacjach są to drogie wizyty domowe, gdyż aktualnie mąż skarżącej jest osobą leżącą. Ponadto koszty leków i środków opatrunkowych stanowią ogromne obciążenie finansowe. Sytuacja finansowa rodziny skarżącej jest trudna, żeby zaspokoić podstawowe potrzeby (rachunki, leki, żywność) niejednokrotnie konieczne jest zadłużanie. W tej sytuacji podjęcie zatrudnienia przez skarżącą na pewno pozwoliłoby na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Skarżąca podkreśliła, że zrezygnowała z bardzo niskiej emerytury (w kwocie 773,70 zł netto) w lipcu 2023 r., starając się o świadczenie pielęgnacyjne, opierając się o nową, obowiązującą obecnie linię orzeczniczą sądów administracyjnych co do konieczności zawieszenia wypłaty emerytury, jeżeli chce się pobierać świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt: I OSK 254/20). Ponadto NSA w wyroku tym wskazuje: "o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas".

Zawieszając prawo do emerytury skarżąca sądziła, że organy, biorąc od uwagę sytuację życiową skarżącej, dołożą wszelkich starań, aby jak najszybciej mogła ona rozpocząć pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. Niestety okazuje się, że przy rozpatrywaniu sprawy Kolegium wskazuje niepotwierdzone faktami informacje (rzekomą bierność zawodową skarżącej w przeszłości), aby wykazać, iż niemożliwe jest, aby chciała obecnie podjąć zatrudnienie. Warunki bytowe małżonków N. nie pozwalają im utrzymać się z emerytury E.N. (która nie starcza nawet na jego leki i leczenie) i skarżącej, z której konieczne jest uiszczenie rachunków i zakup podstawowych środków żywnościowych. Skarżąca nadmieniła, że posiada wraz z mężem wspólność majątkową małżeńską.

L.N. nie zgadza się ze stwierdzeniem Kolegium, że w jej sytuacji główny cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie występuje. Jej sytuacja nie pozwala żyć z tak niskiej emerytury i koniecznym staje się podjęcie pracy. Skarżąca zauważyła, że ponad 20 lat temu kobiecie na terenie gminy/powiatu ciężko było o jakiekolwiek zatrudnienie. Stopa bezrobocia była bardzo duża, a oferty pracy skierowane były głównie do mężczyzn. Skarżąca nie posiadała prawa jazdy i samochodu, aby móc dojeżdżać do pracy w miejsca bardziej oddalone od jej adresu zamieszkania. Aktualnie panuje zupełnie inna sytuacja na lokalnym rynku pracy i wiele zakładów poszukuje do pracy nawet emerytów.

Ponadto we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w odwołaniu oraz podczas wywiadu skarżąca ani razu nie stwierdziła, że należy jej się "wynagrodzenie za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny". Skarżąca wskazała że jest jej bardzo ciężko, dokłada wszelkich starań, aby jej mąż miał najlepszą opiekę i jak najmniej cierpiał. Jest dla niej niezrozumiałe, na jakiej podstawie Kolegium wywnioskowało, iż domaga się wynagrodzenia za pracę świadczoną podczas opieki nad mężem. Skarżąca i jej mąż są małżeństwem od prawie 50 lat i uwłaczające jej godności jest ww. stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W ocenie skarżącej przepisy art. 17 u.ś.r. nakładają obowiązek spełnienia określonych warunków uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak mimo to, nie można uznać, by uprawniało to organy administracji do podważania podstawowych zasad postępowania administracyjnego, m.in. zasady ustalania prawdy obiektywnej oraz zasad i praw wynikających z obowiązującej Konstytucji RP. Zasadą jest bowiem (art. 75 § 1 zdanie pierwsze k.p.a.), że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z art. 7 k.p.a. wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia tego stanu zgodnie z prawdą obiektywną. Przepis ten, a także przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy.

Stosownie do przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena dowodów powinna być, zgodnie z art. 80 k.p.a., oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Dokonane na tej podstawie ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten nakłada na wszystkie organy administracji publicznej obowiązek uzasadnienia faktycznego (w szczególności zawierającego wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) i uzasadnienia prawnego (wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa) wydawanej decyzji. Kwota 773,70 zł netto emerytury nie pozwala skarżącej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Obecnie nie może ona liczyć na jakiekolwiek środki z emerytury męża i utrzymywanie się z niej, bo ona jest przeznaczana na coraz większe wydatki na leki, opatrunki, leczenie itd. Dlatego skarżąca prosi Sąd o realną ocenę jej sytuacji, z której jasno wynika, iż bez podjęcia zatrudnienia nie ma możliwości się samodzielnie utrzymać. Całodobowa opieka nad chorym, niepełnosprawnym mężem stanowi przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji również błędną wykładnię art. 17 u.ś.r. po zawieszeniu prawa do emerytury. Z przepisu art. 17 u.ś.r. nie wynika bowiem, iż zawieszenie prawa do emerytury przyznanej z racji osiągnięcia określonego wieku uniemożliwia otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z przepisu nie wynika także, że to ma być opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Przestrzeganie podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest szczególnie ważne przy rozpoznawaniu spraw z zakresu objętego ustawą o świadczeniach rodzinnych. System świadczeń rodzinnych jest formą pomocy państwa dla rodzin, które z uwagi na swój status materialny wymagają wsparcia. Organy powołane do realizacji tych zadań publicznych nie powinny więc stwarzać nieuzasadnionych barier w dostępie do tej pomocy osobom, które spełniają określone w ustawie materialne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła jak na wstępie skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 9 października 2023 r., znak: SKO.4141.382.23, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 8 września 2023 r., nr GOPSS.5221.903.120.2023, odmawiającą przyznania L.N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem E. N., Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają wymogom prawa.

Na wstępie należy jednak podkreślić, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) – uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r., zmianie uległa również treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednakże Sąd ocenia sprawę według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania decyzji przez organ II instancji. Zatem późniejsza zmiana przepisów nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 stycznia 2024 r., III SA/Kr 705/23, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpiła bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoim niepełnosprawnym mężem. Małżonek niewątpliwie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. Bezsporne jest również to, że E.N. legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] stycznia 2023 r., znak: [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ I instancji. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 24 października 2013 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w życie. Kolegium zatem słusznie wskazało, iż Wójt Gminy S. niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania L.N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zdaniem Sądu, Kolegium dokonało jednak błędnej interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r., co skutkowało niezasadną, a co najmniej przedwczesną, odmową przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem.

Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać zarówno w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, jak również w przypadku rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo – skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Osiągnięcie wieku emerytalnego i przyznanie opiekunowi prawa do emerytury lub renty nie wyklucza a priori możliwości przyznania opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to m.in. z faktu, iż emeryt lub rencista nie są wykluczeni z rynku pracy i pomimo pobierania świadczeń emerytalno-rentowych - co do zasady - mogą w każdym momencie podjąć pracę zarobkową. Wprawdzie zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma między innymi ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (lit. a), lub ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (lit. b). Ugruntowana jednak jest już linia orzecznicza, zgodnie z którą celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej do dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20, CBOSA; por. także: wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2024 r., I OSK 2372/22, CBOSA). Wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) (dalej: u.e.r.f.u.s.). W myśl tego przepisu, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). W kontrolowanej sprawie skarżąca dokonała takiego wyboru, zawieszając od dnia [...] lipca 2023 r. wypłatę emerytury, co potwierdza decyzja ZUS z dnia [...] lipca 2023 r., znak: [...]. Odpadła zatem negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Zdaniem Sądu, z grona osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie można wykluczyć a priori również osób biernych zawodowo. U takich osób może wszak dojść do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym opiekun wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, opiekun spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, a jest zobowiązany wyłącznie do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2023 r., I OSK 1352/22, CBOSA; por. także: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r., II SA/Gd 745/22, CBOSA).

Biorąc zatem pod uwagę powyższe rozważania, w ocenie Sądu, okoliczność czy skarżąca we wcześniejszych okresach pozostawała w zatrudnieniu i czy z niego zrezygnowała, pozostaje bez znaczenia dla oceny jej aktualnej sytuacji. Istotne jest, czy obecnie spełnia, z uwagi na faktyczną opiekę sprawowaną nad mężem, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a więc czy aktualnie skarżąca jest potencjalnie gotowa do pracy i czy rozmiar faktycznie sprawowanej nad mężem opieki uniemożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek zakresie. Samo to, że skarżąca od niemal 30 lat nie była zatrudniona na stałe, nie może przesądzać o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Konkluzja taka nie może zapaść bez szczegółowego rozważenia na tle każdej indywidualnej sprawy tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej. W kontrolowanej sprawie pracownicy socjalni w trakcie wywiadów środowiskowych ustalili zaś, że zakres opieki, sprawowanej przez skarżącą nad mężem, jest znaczny – zarówno w porze dziennej, jak i w nocy. Obejmuje ona szereg czynności higienicznych i pielęgnacyjnych, przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc w ubieraniu, poruszaniu się, przekręcaniu się na łóżku, korzystaniu z toalety, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, kilkunastokrotną zmianę opatrunków na nogach w ciągu doby, czy też masaże kończyn, w celu poprawy ich krążenia. Mąż skarżącej nie może przy tym pozostać sam w domu z uwagi na problemy z poruszaniem, zawroty głowy i otwarte rany nóg.

Organy w toku postępowania nie ustaliły zaś jednoznacznie, czy skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie i jest gotowa znaleźć pracę, a jedyną przesłanką, która jej to uniemożliwia, jest konieczność sprawowania opieki nad mężem oraz jej zakres. Przyjąć zatem należy, że rozstrzygnięcie organów nie zostało wydane na podstawie wszechstronnie i kompletnie zgromadzonego materiału dowodowego. Ma to szczególne znaczenie, kiedy weźmie się pod uwagę treść skargi, w której to L.N. podnosi, że wiele lat temu, to na jej mężu spoczywał obowiązek zarabiania pieniędzy na utrzymanie rodziny, zaś kobietom w małych miejscowościach trudno było znaleźć pracę. Obecnie jednak sytuacja uległa zmianie, a lokalne zakłady zatrudniają również pracowników w wieku emerytalnym.

Zdaniem Sądu w tej sytuacji trudno uznać, iż organy orzekające w sprawie wydały rozstrzygnięcia w oparciu o należycie i wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy, a w konsekwencji iż ustaliły aktualny na dzień wydania decyzji stan faktyczny. Stanowiło to naruszenie art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Rozpatrując sprawę ponownie organy powinny uwzględnić powyższe wskazówki, dokładnie przeanalizować i ocenić sprawę z uwzględnieniem zgromadzonych w sprawie dokumentów. Organy powinny przede wszystkim jednoznacznie ustalić, czy skarżąca wyraża gotowość podjęcia zatrudnienia oraz czy jest do tego zdolna pod względem zdrowotnym, a uniemożliwia jej to jedynie konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto wezmą pod uwagę skutki wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. K 38/13 w kontekście aktualności określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanki przyznania tego świadczenia.