Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2266/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 987/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt SKO.ŚR/4111/346/2022 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 15 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 987/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt SKO.ŚR/4111/346/2022 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, to jest:

a. art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", ponieważ organy orzekły jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody;

b. art. 135 P.p.s.a. przez pominięcie przy orzekaniu wniosków pracownika socjalnego, przedstawionych w przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym, co z kolei skutkowało wydaniem wyroku z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że wnosząca skargę kasacyjną nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, przy ocenie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem) przez nią zatrudnienia należy brać pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, a nie sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia mogło dojść z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Wnosząca skargę kasacyjną w momencie składania wniosku nie podejmowała zatrudnienia, do podjęcia którego jest zdolna. Zatem, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością.

Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że jak wskazano w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym:

1. "Ww pełni stałą i całodobową opiekę nad P. B.",

2. "Ww wymaga stałej rehabilitacji",

3. "P. A. wykonuje wszystkie niezbędne czynności związane z opieką nad ojcem",

4. "P. A. A. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na stałą i całodobową opiekę nad niepełnosprawnym ojcem".

W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, w tak opisanym stanie faktycznym, ocenę dokonaną przez organy i Sąd I instancji należy uznać za zupełnie dowolną i pozbawioną jakichkolwiek podstaw. Ani organy, ani Sąd I instancji nie przedstawili żadnego przeciwdowodu, który uzasadniałby powzięcie co najmniej wątpliwości co do zgodności z prawdą ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego.

Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, ani organy, ani Sąd I instancji nie posiadają wiadomości specjalnych pozwalających na ustalenie, że dana osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności, nie wymaga na tyle szerokiego zakresu opieki, że opiekun mógłby podjąć zatrudnienie. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy, czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania (tak WSA w Gdańsku w wyroku z 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 480/22).

Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła przy tym, że organ I instancji nie kwestionował, że niepełnosprawny ojciec wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Dlatego też, wnioski wyciągnięte przez organy i Sąd I instancji są sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

Ponadto, w opinii wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd I instancji niezasadnie wymaga od niej przedstawienia właściwej dokumentacji medycznej na potwierdzenie stanu zdrowia jej ojca, aby możliwe było jednoznaczne stwierdzenie, że wymaga on stałej pomocy i opieki. Okoliczności te zostały stwierdzone w orzeczeniu o niepełnosprawności i brak jest podstaw do jego kwestionowania przez organy do tego nieupoważnione (por. pogląd zawarty w cyt. wyroku o sygn. akt II SA/Gd 480/22).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną, zawartą w piśmie z 17 lipca 2023 r., wniosło o jej oddalenie i wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą z niepełnosprawnością, ale za opiekę, której zakres wymusza na osobie sprawującej tę opiekę rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, ani organy, ani Sąd I instancji nie negują konieczności sprawowania opieki nad ojcem przez wnoszącą skargę kasacyjną, ani też faktu sprawowania tej opieki przez A. A. W sprawie uznano jedynie, że zakres tej opieki nie jest tego rodzaju, by wnosząca skargę kasacyjną z powodu jej sprawowania musiała całkowicie zrezygnować z zatrudnienia, czy też go nie podejmować. Zakres opieki nad osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym jest różny w zależności od stanu zdrowia (sprawności) tej osoby. W niniejszej sprawie, zakres opieki został ustalony w oparciu o oświadczenie wnoszącej skargę kasacyjną, złożone w trakcie wywiadu środowiskowego. Wnosząca skargę kasacyjną nie wskazała żadnych innych czynności wykonywanych w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem, które wykraczałyby poza zakres prowadzenia gospodarstwa domowego ojca.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, A. A. 24 stycznia 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na ojcem, legitymującym się wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z 8 września 2005 r. o uznaniu go za trwale i całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji.

Burmistrz Miasta i Gminy X. decyzją z 24 lutego 2022 r. nr SR-5222-216-6206/22 odmówił przyznania A. A. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Organ uznał, że skoro niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18 albo 25 roku życia, to nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Ponadto organ ustalił, że skarżąca utraciła zatrudnienie 17 stycznia 2021 r. w związku z upływem czasu, na jaki zawarta była umowa, a następnie nie podejmowała zatrudnienia. Zdaniem organu, nie nastąpił więc ścisły i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 20 kwietnia 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/346/2022 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, przy czym jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyjęło brak wykazania, wymaganego przepisem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad ojcem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. A. wniesioną na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 20 kwietnia 2022 r. Sąd zgodził się z organem odwoławczym, że skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Zdaniem Sądu I instancji, organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego nie wynika, aby ojciec skarżącej wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby wykluczającej podjęcie przez osobę sprawującą opiekę jakiegokolwiek zatrudnienia.

Mając na uwadze zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a., przy czym zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co oznacza, że zasadność tego zarzutu uzależniona jest od skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania. W sytuacji bowiem, w której nie zakwestionowano poprawności wykładni przepisów prawa materialnego, a ich niewłaściwego zastosowania skarżący kasacyjnie upatruje jako konsekwencji niewłaściwej oceny stanu faktycznego, rozstrzygająca jest kwestia oceny zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W realiach niniejszej sprawy trafność tego zarzutu oznaczałaby jednocześnie zasadność niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, z kolei niezasadność powyższego zarzutu naruszenia przepisów postępowania byłaby równoznaczna z niezasadnością zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do podważanego stanu faktycznego sprawy, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niepodważony stan faktyczny jest w sprawie wiążący i rzutuje na zastosowanie prawa materialnego (por. wyroki NSA: z 25 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 825/08, z 23 września 2009 r. sygn. akt II GSK 1036/08 oraz z 23 września 2009 r. sygn. akt II GSK 1036/08). Sąd kasacyjny związany jest także niepodważoną zarzutami oceną zaprezentowaną w sprawie przez Sąd I instancji. Natomiast próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12; wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11).

W skardze kasacyjnej, jak wyżej wspomniano, nie zarzucono Sądowi I instancji dokonania wadliwej wykładni art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Z tego względu jednak, że przepis prawa materialnego określa istotne prawnie dla danej sprawy okoliczności, a więc warunkuje kierunek podejmowanych przez organ administracji publicznej czynności procesowych zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należy przypomnieć, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższy przepis nie zawiera zatem legalnej definicji określenia "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a więc istotna jest w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana od szeregu lat przez orzecznictwo sądowe. Zgodnie zaś z tą wykładnią, przyjętą przez Sąd I instancji, sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, że zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej.

Niezasadnie zatem autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucał Sądowi Wojewódzkiemu dowolność przy ocenie związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką nad ojcem, polegającą na sprzeczności stanowiska Sądu I instancji o możliwości podjęcia przez opiekunkę zatrudnienia z treścią orzeczenia o niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może być interpretowany w ten sposób, że w każdym przypadku, w którym dana osoba legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym pomocy innej osoby, to opiekun, który sprawuje opiekę nad tego rodzaju osobą, powinien być zawsze uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli wystarczałby bowiem w tym przypadku sam fakt sprawowania opieki nad taką osobą niepełnosprawną, to zbędne byłoby w zasadzie uchwalanie przepisu, który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również od charakteru (zakresu) takiej opieki. Skoro przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera dodatkowe przesłanki, które w konkretnym przypadku muszą wystąpić, aby opiekun osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, to należy przyjąć, że organ - orzekający w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - dokonuje samodzielnych ustaleń w kwestii, czy wykonywane wobec podopiecznego czynności są tego rodzaju, że uniemożliwiają opiekunowi kontynuowanie zatrudnienia lub jego podejmowanie.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Podkreślenia wymaga, że wprawdzie kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i ocenić, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla takich przypadków, w których zakres sprawowanej opieki uniemożliwia zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 566/23).

Przechodząc do oceny kluczowego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, należy zaznaczyć, że skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w oddaleniu skargi przez Sąd I instancji pomimo tego, że organy orzekły jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika przy tym, że skarżąca kasacyjnie kwestionując brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem uznaje za wadliwe stanowisko Sądu I instancji i organu odwoławczego co do oceny zakresu opieki przez nią sprawowanej i wyprowadzony na tej podstawie wniosek, że nie jest to taka opieka, która uniemożliwia jej zatrudnienie. Skarżąca kasacyjnie podkreśla znaczenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz ustalenia i wnioski pracownika socjalnego zawarte w kwestionariuszu wywiadu. Zgadza się przy tym, że nie jest to dowód niepodważalny, ale – jak wskazuje dalej – ani organy, ani Sąd I instancji nie przedstawiły żadnego dowodu przeciwnego, który uzasadniałby stanowisko odmienne.

Stanowisko skarżącej kasacyjnie nie znajduje jednak oparcia w całości materiału dowodowego wynikającego z akt sprawy. W istocie, tak jak utrzymuje skarżąca kasacyjnie, w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego znalazły się cytowane w skardze kasacyjnej ustalenia i wnioski pracownika socjalnego. Jednak skarżąca kasacyjnie pomija, że organ odwoławczy podejmując rozstrzygnięcie oparł się również na oświadczeniach skarżącej z 24 stycznia i 8 lutego 2022 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego był przedmiotem oceny w postępowaniu administracyjnym, świadczy o tym końcowa część uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Organ odwoławczy oparł się zatem na ustaleniach wskazanych przez skarżącą, z których wynika, że sprawowana opieka polega na czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, dbaniu o porządek w mieszkaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów itp. Zdaniem Kolegium, wskazane czynności opiekuńcze nie mają charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wyjaśniło, że oceniając skalę i zakres niezbędnej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, która oznacza pieczę nad osobą i powinna mieć charakter trwały, ciągły oraz osobisty, należy wziąć pod uwagę także to, że powinna ona mieć charakter na tyle absorbujący, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek pracy zawodowej. Pranie, prasowanie, robienie zakupów, gotowanie, dbanie o porządek w mieszkaniu, załatwianie spraw urzędowych czy wizyt lekarskich, nie stanowią czynności tak bardzo czasochłonnych, że wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania), czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym wymiarze.

Zdaniem składu orzekającego, prawidłowo organ administracyjny wywiódł z powyższych ustaleń, że są to czynności podejmowane w ramach prawnych obowiązków opiekuńczych i alimentacyjnych i nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jak słusznie bowiem zauważył organ odwoławczy i zaaprobował to stanowisko Sąd Wojewódzki, świadczenia opiekuńcze, do których należało między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, że Sąd przyjął, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Stanowisko to koresponduje z jednolitym stanowiskiem sądów administracyjnych, że świadczenie to nie może być więc traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która tej opieki wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16).

Odnosząc zatem powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy zgodzić się trzeba z oceną organu odwoławczego i Sądu i instancji, że czynności, które wykazała skarżąca, nie były tego rodzaju, żeby uniemożliwiały jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Podkreślenia wymaga, że wynikający z oświadczeń skarżącej zakres obowiązków względem ojca, co prawda niewątpliwie ograniczał ją, jednakże nie uniemożliwiał jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka skarżącej nad ojcem sprowadza się bowiem do typowych czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a zatem nie powodowała konieczności sprawowania nad nim stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec ojca czynności stricte opiekuńcze (pomoc przy zabiegach higieniczno-pielęgnacyjnych, czy podawanie leków) były w tym przypadku czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiały skarżącej aktywności zawodowej w określonym (np. niepełnym) wymiarze czasowym.

Zauważenia przy tym wymaga, że analiza argumentacji skargi kasacyjnej wskazanej na poparcie zarzutu naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., prowadzi do wniosku, że skarżąca kasacyjnie w istocie polemizuje z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organy administracyjne, a zaaprobowaną przez Sąd I instancji. Skarżąca kasacyjnie kwestionując stanowisko organów i Sądu I instancji w ramach zarzutu naruszenia analizowanych przepisów postępowania nie podniosła bowiem żadnych nowych okoliczności ani nie przedstawiła innych dowodów niż zebrane w sprawie. Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Przepis art. 7 K.p.a. nie stanowi źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania (wyrok NSA z 17 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1681/17).

Należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że poczynione w sprawie ustalenia były wystarczające do wydania decyzji. Stan faktyczny został przyjęty w oparciu o ustalenia pracownika socjalnego i oświadczenia strony.

Organ administracji ma natomiast obowiązek rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ten obowiązek pozostaje w ścisłym związku z wyrażoną w art. 80 K.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów, która nie tylko nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, ale oznacza ocenę wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych według wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania organu. Organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie z obowiązku tego się wywiązał.

Z tych powodów nie można było twierdzić, że w toku postępowania administracyjnego zostały naruszone art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a Sąd I instancji oddalając skargę, naruszył art. 151 P.p.s.a.

W świetle powyższego, nie można było uznać, że podważona została ocena Sądu I instancji o tym, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem dotyczy czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby także aktywne zarobkowo i zawodowo, a czynności te mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, także w odniesieniu do czynności podawania leków. Skarżąca nie przedstawiła argumentacji, która by jednoznacznie wskazywała, że z powodu sprawowania przez skarżącą intensywnej opieki nad ojcem, wykluczona jest możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a świadczenie pielęgnacyjne będzie rekompensatą za utracony zarobek. Nie podważono tym samym oceny Sądu I instancji, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Ocena ta zaś przekłada się w sposób oczywisty na ocenę zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jako nieskutecznego.

Zupełnie niezasadny pozostaje natomiast zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem: "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.". Powołany przepis ma zatem zastosowanie gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, bowiem Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu.

Dlatego zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może zostać uwzględniony.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.