Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 23/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 3, art. 64, art. 104 ust. 3-8
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO-PS-41.5/1245/2023/22777/ w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 28 września 2023 roku nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 listopada 2023 r. znak: SKO-PS-41.5/1245/2023/22777/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta K. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") z 28 września 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.

Prezydent ustalił E. L. (dalej "Skarżąca") wysokość należności podlegającej zwrotowi, a wynikającej z decyzji z 31 marca 2020 r. nr [...] ustalającej Skarżącej opłatę za pobyt ojca S. M. w Domu Pomocy Społecznej w S. (dalej "DPS"), na kwotę 74 489,94 zł (punkt I sentencji decyzji z 28 września 2023 r.). Prezydent odmówił Skarżącej odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości 74 489,94 zł (punkt II sentencji decyzji z 28 września 2023 r.).

Podstawę prawną decyzji Organu pierwszej instancji stanowiły przepisy art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie decyzji z 31 marca 2020 r. nr [...] ustalono Skarżącej opłatę za pobyt ojca w DPS. Zgodnie z wydaną decyzją Skarżąca była zobowiązana do ponoszenia opłaty w ustalonej wysokości, tj. 245,64 zł w grudniu 2018 r. oraz 1 903,70 zł od stycznia 2019 r. Wskazana decyzja w części dotyczącej czasookresu oraz wysokości należności została utrzymana w mocy przez Kolegium. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 22 stycznia 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1060/20 oddalił skargę Skarżącej na decyzję Kolegium.

W okresie od grudnia 2018 r. do marca 2022 r. Skarżąca nie uregulowała opłaty w ustalonej w decyzji wysokości. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. poniósł zastępczo opłatę w łącznej wysokości 74 489,94 zł.

W toku postępowania w przedmiocie zwrotu opłaty zastępczo wniesionej przez gminę, Skarżąca zawnioskowała o odstąpienie od żądania zwrotu ww. należności.

Zdaniem Organu pierwszej instancji w przypadku Skarżącej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 104 ust. 4 u.p.s. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Dochodem rodziny, ustalonym zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. jest emerytura Skarżącej w wysokości 4 378,14 zł i dochód ten przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1 800,00 zł. W rodzinie brak jest osób niepełnosprawnych czy długotrwale chorych, nie stwierdzono także innych nadzwyczajnych okoliczności. Ponadto we [...] r. Skarżąca dokonała sprzedaży udziału w mieszkaniu za kwotę 107 500,00 zł. O transakcji tej poinformowała dopiero w 2023 r.

W odwołaniu od decyzji Skarżąca podniosła, że decyzja Prezydenta nie uwzględnia jej sytuacji materialnej oraz faktu wydania 6 października 2023 r. decyzji zobowiązującej ojca Skarżącej do zwrotu kwoty 34 965,12 zł. Organ pominął okoliczność, że uzyskiwany przez Skarżącą miesięczny przychód obciąża miesięczna opłata za pobyt ojca w DPS w wysokości 1 903,70 zł. Pomniejszając obecną kwotę emerytury o ww. miesięczną opłatę, dochód Skarżącej wyniesie 2 474,44 zł, czyli 1 237,22 zł na osobę, bez uwzględnienia innych opłat jak np. czynsz, prąd, gaz.

Kolegium zaskarżoną decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy powołał się na ustalenia stanu faktycznego poczynione przez Prezydenta i uznał, że ustalenia te są prawidłowe. Skarżąca odmówiła ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, co oznacza tym samym brak jej zgody na podpisanie umowy w tym zakresie z Organem pierwszej instancji. W konsekwencji wydano decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s.

Analizując stan faktyczny i prawny sprawy Kolegium doszło do wniosku, że sytuacja majątkowa strony jest dobra. Dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego. Dochodem strony jest emerytura w wysokości 4 378,14 zł miesięcznie. We [...] r. Skarżąca sprzedała udział w mieszkaniu za kwotę 107 500,00 zł. Trudności z wygospodarowaniem niezbędnych środków pieniężnych do wykonania zobowiązania stanowią przypadek zwykły, wynikający bezpośrednio z długotrwałego zaniechania realizacji ustawowego obowiązku alimentacji. Nie jest to jednakże przypadek szczególny (np. zdarzenie losowe, długotrwała choroba czy niepełnosprawność) będący podstawą do odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej

Skarżąca złożyła skargę na decyzję Kolegium, nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta. Ponadto zażądała wydania wyroku rozstrzygającego spór co do istoty, mocą którego Skarżąca zostanie zwolniona z obowiązku zwrotu kwoty 74 489,94 zł na rzecz Gminy K.. Ewentualnie o uchylenie decyzji i nakazanie organowi wydania decyzji zwalniającej Skarżącą z ponoszenia zaległej opłaty za pobyt ojca w DPS przy uwzględnieniu faktu, że część zaległej opłaty w wysokości 34 965,12 zł powinna być pokryta przez ojca. Skarżąca wniosła o powołanie biegłego z zakresu finansów i zlecenie wydania mu opinii co do tego jakie możliwości płatnicze posiadała w momencie wydawania decyzji przez Prezydenta, w oparciu o przedstawione przez nią dokumenty przy okazji wywiadu środowiskowego.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała m. in. że jej przychód powinien być pomniejszony o koszty związane z utrzymaniem mieszkania i pozostałe koszty życia. Skarżąca podkreśliła, że nie wie na jakiej podstawie stwierdzono, że może zapłacić zaległość w kwocie 74 489,84 zł, która to kwota nie jest wynikiem odmowy ponoszenia opłat, lecz wynika z nierzetelnie obliczonych możliwości płatniczych Skarżącej. Organy całkowicie pominęły regulację art. 103 ust. 2 i art. 61 ust. 2d u.p.s.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 24 stycznia 2024 r. Skarżąca podała, że organ wydał decyzję o wielkości opłaty, jaką powinien zwrócić ojciec Skarżącej w związku ze sprzedażą 1/2 części mieszkania. Decyzja ta jest prawomocna, gdyż ojciec Skarżącej nie składał odwołania. Z treści tej decyzji wynika, że ojciec powinien zwrócić Gminie K. kwotę 34 965,12 zł. W postanowieniu z 28 czerwca 2023 r. nr [...], którym organ zawiesił postępowanie wskazano, że ustalenie wysokości opłaty, którą powinien zwrócić ojciec Skarżącej będzie miało wpływ na ewentualną wysokość opłaty Skarżącej. Wprawdzie postanowienie to zostało uchylone przez Kolegium to jednak z jego uzasadnienia wynika, że organ ma świadomość, że kwota opłaty ustalona Skarżącej powinna być pomniejszona o kwotę, którą ma zapłacić ojciec Skarżącej. Na dowód powyższych twierdzeń Skarżąca przedłożyła kserokopię postanowienia Prezydenta z 28 czerwca 2023 r. nr [...], kserokopię decyzji Prezydenta z 6 października 2023 r. nr [...] oraz kserokopię decyzji Prezydenta z 12 grudnia 2023 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a.") aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Działając w granicach tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Organu pierwszej instancji naruszają przepisy

prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Kwestie związane z wydaniem decyzji o zwrocie kosztów pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, a poniesionych zastępczo przez gminę, uregulowane zostały w art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3-8 u.p.s.

Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

Stosownie do regulacji art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.). W myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Wyjaśnić należy, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. (tak w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Wobec tego, aby gmina mogła skutecznie żądać zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za inne zobowiązane osoby z tytułu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, konieczne jest określenie w decyzji administracyjnej lub umowie wysokości opłaty do wnoszenia której zobowiązana zostaje konkretnie określona osoba tytułem współfinansowania kosztów pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej oraz niewywiązywanie się przez tę osobę z nałożonego obowiązku uiszczania opłat.

W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna i prawomocna decyzja z 31 marca 2020 r. ustalająca dla Skarżącej odpłatność za pobyt ojca w DPS za okres od 28 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w kwocie 245,64 zł, za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 1 903,70 zł miesięcznie, oraz od 1 kwietnia 2020 r. w kwocie 1 903,70 zł miesięcznie. Ww. decyzja ustalająca opłatę była przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, która zakończyła się wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2022 r., I OSK 1187/21, oddalającym skargę kasacyjną Skarżącej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 stycznia 2021 r., II SA/Gl 1060/22. W wyroku z 22 stycznia 2021 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę Skarżącej na decyzję Kolegium utrzymującą w mocy decyzję z 31 marca 2020 r. ustalającą odpłatność za pobyt ojca Skarżącej w DPS. Zatem w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. od grudnia 2018 r. do marca 2022 r. Skarżąca, na mocy decyzji z 31 marca 2020 r., była zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS.

Nie jest także sporne, że ustalone decyzją z 31 marca 2020 r. opłaty za pobyt ojca Skarżącej w DPS nie zostały uiszczone przez Skarżącą, a zostały poniesione zastępczo przez Miasto K..

W tej sytuacji spełnione zostały warunki z art. 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 3-8 u.p.s. do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu poniesionych zastępczo przez Miasto K. opłat za pobyt ojca Skarżącej w DPS.

Przechodząc do kontroli wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji w pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy na uchybienie natury formalnej, jakim dotknięta jest decyzja pierwszoinstancyjna z 28 września 2023 r., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W art. 107 § 1 k.p.a. wymieniono elementy składowe decyzji, zaś w § 2 tej regulacji wskazano, że przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja. Stosownie zaś do art. 104 ust. 3 u.p.s., który znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 61 ust. 3 u.p.s., w decyzji administracyjnej ustala się wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu. Tak więc organ w jednej decyzji orzeka zarówno o wysokości należności podlegających zwrotowi, jak i o terminach ich zwrotu. Określenie terminów zwrotu należności winno być zawarte w osnowie (rozstrzygnięciu) decyzji wydanej na podstawie art. 61 ust. 3 u.p.s. W sytuacji gdy przepis szczególny nakłada obowiązek określenia w decyzji terminu, to termin ten stanowi element obligatoryjny decyzji administracyjnej. W decyzji z 28 września 2023 r. nie orzeczono o terminie zwrotu należności, co przesądza o wadliwości tej decyzji. Wskazane uchybienie zostało pominięte przez Organ odwoławczy, co skutkuje także wadliwością zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się to terminu zwrotu należności należy zauważyć, że przepis art. 104 ust. 3 u.p.s. nie precyzuje przesłanek jakimi powinien kierować się organ określając ten termin w decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co jednak nie oznacza całkowitej dowolności organu. Organ w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać motywy, jakimi kierował się przy wyznaczaniu konkretnego terminu do spłaty należności. W doktrynie słusznie zauważa się, że termin spłaty powinien być realny, tj. powinien być tak wyznaczony, aby pozwalał zobowiązanemu na zwrot należności. Przy czym - biorąc pod uwagę redakcję przepisu art. 103 ust. 4 u.p.s. - organ może wskazać więcej niż jeden termin, w którym zobowiązany powinien zwrócić należność (np. w zależności od możliwości płatniczych zobowiązanego).

Następnie należy zauważyć, że organ wydając decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s., ustala kwotę należności podlegającą zwrotowi, a nie wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Kwestia zasadności wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz wysokość tych opłat nie może być kwestionowana w ramach postępowania z art. 61 ust. 3 u.p.s. w sytuacji, gdy kwestie te zostały przesądzone ostateczną i prawomocną decyzją ustalająca wysokość opłaty. Wobec tego zarzuty Skarżącej dotyczące naruszenia przez organy art. 103 ust. 2 u.p.s. i art. 61 ust. 2d u.p.s. nie są zasadne jako, że te regulacje znajdują zastosowanie na etapie ustalania wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Należy jednak podkreślić, że w ramach postępowania z art. 61 ust. 3 u.p.s. organ powinien uwzględnić szereg okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie samego obowiązku zwrotu jak i wysokości należności podlegającej zwrotowi. Kwota należności podlegająca zwrotowi nie musi być bowiem tożsama z kwotą opłat, które osoba zobowiązana miała ponosić. Zatem oprócz wysokości opłat, które dana osoba była zobowiązana uiszczać, organ powinien ustalić czy i w jakiej wysokości opłaty zostały przez nią uiszczone oraz czy osoba zobowiązana nie została częściowo lub całkowicie zwolniona z tej opłaty. Organ powinien także mieć na uwadze okoliczności związane ze zmianą osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty bądź też wysokości tej opłaty. W oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. dopuszczalne jest dokonywanie z mocą wsteczną zmian ostatecznej decyzji wydanej w sprawie z zakresu pomocy społecznej zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść strony.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca już na etapie postępowania odwoławczego podnosiła, że Organ pierwszej instancji decyzją z 6 października 2023 r. określił ojcu Skarżącej należność podlegającą zwrotowi za okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 34 965,12 zł. Wysokość należności podlegającej zwrotowi przez ojca Skarżącej wpływa zaś na wysokość należności jaką zobowiązana jest zwrócić Skarżąca. Wydatki, które we wskazanym okresie zastępczo poniosło Miasto K., a objęte decyzją pierwszoinstancyjną utrzymaną w mocy przez Kolegium nie są zatem w pełnej wysokości opłatami poniesionymi zastępczo za Skarżącą, ale i za ojca Skarżącej. Skarżąca w toku postępowania sądowego, tj. w piśmie z 24 stycznia 2024 r. wyjaśniła, że decyzja z 6 października 2023 r. jest ostateczna bowiem jej ojciec nie składał odwołania. Organ odwoławczy nie zakwestionował twierdzeń Skarżącej.

Kwestia wejścia do obrotu prawnego decyzji z 6 października 2023 r., jej ostateczności i wpływu na postępowanie z art. 61 ust. 3 u.p.s. toczące się w stosunku do Skarżącej została całkowicie pominięta przez Kolegium, co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Nadto na etapie postępowania sądowego Skarżąca wskazała, że decyzją z 12 grudnia 2023 r. doszło do zmiany w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzji ustalającej ojcu Skarżącej opłatę za pobyt w DPS poprzez zwiększenie wysokości tej opłaty w okresie od 1 października 2019 r. do 31 marca 2020 r. w związku z uzyskaniem przez ojca Skarżącej w 2019 r. dochodu ze sprzedaży mieszkania. Skarżąca wskazała, ze decyzja ta jest ostateczna bowiem jej ojciec nie składał od niej odwołania. Kolegium w tym zakresie nie zajęło stanowiska, w szczególności nie zakwestionowało twierdzeń Skarżącej.

Przedłożona przez Skarżącą kserokopia decyzji z 12 grudnia 2023 r. stanowiła dowód powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji Kolegium, niezgłoszony w toku postępowania administracyjnego. Jednakże okoliczności faktyczne z niej wynikające rozciągają się na czas sprzed wydania zaskarżonej decyzji z uwagi na skutek wsteczny jaki ww. decyzja wywołuje, co w ocenie Sądu należy traktować jako przesłankę wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dotyczą określonego stanu faktycznego i prawnego, istniejącego w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nieznanego organowi z niezależnych od niego przyczyn. Przy czym ten nowy stan faktyczny i prawny ma wpływ na zakres praw i obowiązków strony, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Jakkolwiek dowód w postaci decyzji z 12 grudnia 2023 r. nie istniał w dniu wydania zaskarżonej decyzji, to okoliczność faktyczna stwierdzona tą decyzją, tj. wysokość opłaty ojca Skarżącej za pobyt w DPS, dotyczy okresu od 1 października 2019 r. do 31 marca 2020 r. Zaskarżona decyzja wydana została 20 listopada 2023 r., a więc w dacie, gdy ww. okoliczność już istniała w związku z wstecznym oddziaływaniem decyzji z 12 grudnia 2023 r.

Sąd przychyla się do stanowiska, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Niezależne bowiem od prawidłowego działania organu administracji, z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej nie ocenia tylko i wyłącznie zgodności z prawem samych czynności procesowych organu orzekającego, lecz ocenia zgodność z prawem rezultatu podejmowanych przez organ czynności (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2021 r., II OSK 566/21, opubl. w CBOSA). W tych okolicznościach zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu także na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

W ramach postępowania o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej organ zobowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności, tj. czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Decyzja o zwrocie wydatków w zakresie w jakim dotyczy rozstrzygnięcia co do odstąpienia od żądania takiego zwrotu ma charakter uznaniowy. Z przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika bowiem, że organ "może" odstąpić od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie. Organ administracyjny ma zatem swobodę wyboru kierunku rozstrzygnięcia, lecz jest obowiązany szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, ocenić zgromadzony materiał dowodowy oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu decyzji.

W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo wyliczyły dochód Skarżącej. Regulacja art. 8 ust. 3 u.p.s. ściśle określa katalog odliczeń od przychodów. Wymienione przez Skarżącą wydatki obejmujące koszty utrzymania mieszkania i koszty życia nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 1649/19, opubl. w CBOSA). Podobnie rzecz ma się z opłatą za pobyt ojca Skarżącej w DPS, którą to Skarżąca reguluje na podstawie decyzji z 31 marca 2020 r.

Zgodzić się też należy z organami, że art. 104 ust. 4 u.p.s. znajduje zastosowanie w sytuacjach niecodziennych, wyjątkowych, nie dających się przewidzieć, ani im zapobiec, które w takim stopniu rzutują na sytuację osoby zobowiązanej, że nieuzasadnionym byłoby dochodzenie świadczenia. Nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia. Znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s.

Jednakże analizując wniosek Skarżącej o odstąpienie od żądania zwrotu należności zastępczo poniesionych przez Miasto K., Organ pierwszej instancji, a za nim Organ odwoławczy w sposób niepełny rozważyły sytuację majątkową i życiową Skarżącej w świetle przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s.. Organy w przeprowadzonej analizie pominęły fakt, że Skarżąca zgodnie z decyzją z 31 marca 2020 r. na bieżąco uiszcza opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości 1 903,70 zł miesięcznie. Organy nie zbadały czy okoliczność ta wpływa na możliwość jednorazowej spłaty zaległych należności w kilkudziesięciotysięcznej wysokości w stopniu, który by powodował dla Skarżącej nadmierne obciążenie. Doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 104 ust. 4 u.p.s. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rację ma Skarżąca, że Organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów jej odwołania od decyzji Prezydenta. Rolą organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest także ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania odwoławczego. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (por. wyrok WSA w Poznaniu z 2 lipca 2020 r., II SA/Po 1038/19, opubl. w CBOSA).

Odnosząc się do wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie kontroluje prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów jest niedopuszczalne. W postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie ma możliwości dopuszczenia dowodu z opinii biegłego (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., II OSK 1003/20, opubl. w CBOSA).

Jeśli chodzi o żądanie Skarżącej dotyczące zobowiązania organu do wydania decyzji nakazującej zwolnienie Skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS należy wskazać, że kwestia zasadności ponoszenia opłat przez Skarżącą nie mieści się w granicach prowadzonego postępowania, a sąd administracyjny nie posiada kompetencji w zakresie wskazania organowi kwoty zwolnienia z opłaty. Ponadto wyjaśnić trzeba, że zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat rozpatrywane jest w odrębnym postępowaniu w trybie art. 64 - 64b u.p.s. Na etapie postępowania w zakresie zwrotu świadczeń (art. 104 u.p.s.) przepisy u.p.s. przewidują odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Jak wynika z akt sprawy w toku wszczętego z urzędu postępowania w przedmiocie zwrotu należnej opłaty za pobyt ojca w DPS, Skarżąca w piśmie z 21 grudnia 2022 r. zwróciła się o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków poniesionych przez gminę.

Organy ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, które sprowadzają się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i ponownego rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. W przypadku ewentualnego ustalania terminu zwrotu należności, organy powinny dokonać oszacowania możliwości płatniczych Skarżącej i w zależności od ustalonej sytuacji określić jeden lub więcej terminów, w jakich dokonywany będzie ich zwrot. Organy uaktualnią sytuację materialną i życiową rodziny Skarżącej, a następnie rozważą czy istnieje podstawa do odstąpienia od żądania zwrotu należności z uwzględnieniem wskazań Sądu.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.