Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 747/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128 par. 2, art. 129
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. i A. S. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 14 lipca 2023 roku, nr WOP.7722.93.2023.EL w przedmiocie wykonania zastępczego w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. S. i K. S. (dalej jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej WINB) z dnia 14 lipca 2023 r., nr WOP.7722.93.2023.EL, którym uchylono postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Tczewie (dalej PINB) z dnia 13 kwietnia 2023 r., nr PNB-7141/35/71/09/BŻ, w zakresie terminu do uiszczenia kwoty tytułem zaliczki do wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki i wyznaczono nowy termin do dnia 31 sierpnia 2023 r., zaś w pozostałym zakresie postanowienie to utrzymano w mocy.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia 10 lipca 2012 r., nr PNB-7143/35/49/09/BŻ Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Kartuzach nałożył na A. S. i K. S. obowiązek rozbiórki części mieszkalnej - werandy o wymiarach 7 m x 3,45 m i wysokości 2,70 m, dobudowanej do budynku gospodarczego usytuowanego na terenie działki nr [...], położonej w G. [...]. Następnie, upomnieniem z dnia 17 września 2012 r., nr PNB-7141/35/50/09/BŻ, organ I instancji wezwał zobowiązanych do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

W dniu 14 listopada 2012 r. PINB wystawił tytuł wykonawczy nr PNB-7141/35/51/09/BŻ, stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Postanowieniem z tej samej daty, nr PNB-7141/35/51/09/BŻ, organ nałożył na zobowiązanych grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku w wysokości 19.817,46 zł. Na postanowienie to nie wniesiono zażalenia.

W dniu 24 czerwca 2022 r. organ przeprowadził planowane oględziny części budynku mieszkalnego na terenie działki nr [...] i stwierdził, że nie dokonano rozbiórki części mieszkalnej werandy w rzucie 7 m x 3,45 m i wys. 2,70 m, dobudowanej do budynku gospodarczego istniejącego na tej działce. Ponadto, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Tczewie - postanowieniem z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt KM [...] poinformował organ o ukończeniu egzekucji grzywny w celu przymuszenia.

W tym stanie rzeczy, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r.,

nr PNB-7141/35/71/09/BŻ, PINB:

orzekł, że wobec niewykonania obowiązku wymienionego w tytule wykonawczym z dnia 14 listopada 2012 r. jego wykonanie zostanie zlecone innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo A. S. i K. S. (przybliżony koszt wykonania zastępczego to 15.960,21 zł);

zobowiązał A. S. i K. S. do wpłacenia kwoty 7.500 zł tytułem zaliczki na poczet kosztów zastępczego wykonania obowiązku, informując jednocześnie, że zaliczkę należy wpłacić w terminie do dnia 31 maja 2023 r. na konto PINB, gdyż w przeciwnym razie należność ta zostanie ściągnięta w trybie administracyjnej należności pieniężnych.

Organ pouczył też, że wykonanie obowiązku o którym mowa w pkt 1 postanowienia powoduje, że zobowiązanie zawarte w pkt 2 niniejszego postanowienia wygasa.

W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczony nakaz rozbiórki, pomimo upomnienia oraz zastosowania grzywny, nie został zrealizowany, w związku z czym wymaga to podjęcia dalszych czynności egzekucyjnych, tj. zastosowania środka egzekucyjnego zmierzającego bezpośrednio do wykonania nałożonego przez organ obowiązku, którym jest wykonanie zastępcze na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanych. Zaznaczono, że przed podjęciem czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych organ podjął działania informacyjne wobec zobowiązanych, zmierzające do dobrowolnego wykonania przez nich obowiązku - dnia 24 czerwca 2022 r. przeprowadzono oględziny, na których stwierdzono, że zobowiązani nie dokonali rozbiórki.

Organ wyjaśnił też, że konsekwencją wykonania zastępczego jest wygaśnięcie obowiązku wykonania określonej czynności i powstanie obowiązku o charakterze pieniężnym, tzn. obowiązku uiszczenia przez zobowiązanego kosztów wykonania zastępczego. W niniejszej sprawie wysokość zaliczki na poczet kosztów zastępczego wykonania obowiązku oraz przybliżony koszt wykonania zastępczego ustalono na podstawie kosztorysu szacunkowego z kwietnia 2023 r. na łączną kwotę 15.960,21 zł brutto. Rozliczenie końcowe pobranej zaliczki w kwocie 7.500 zł nastąpi niezwłocznie po wykonaniu obowiązków wymienionych w tytule wykonawczym i rozliczeniu faktycznych kosztów wykonania zastępczego (na podstawie wystawionej faktury przez podmiot, któremu zostanie zlecone wykonanie zastępcze). Natomiast ustalając termin uiszczenia zaliczki na dzień 31 maja 2023 r. organ uwzględnił realny czas niezbędny na zgromadzenie kwoty zaliczki oraz konieczność bezzwłocznego przywrócenia naruszonego porządku prawnego w budownictwie.

Organ pouczył też, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej "u.p.e.a.", o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego i o wykonaniu egzekwowanego obowiązku organ egzekucyjny zawiadomi zobowiązanych. Równocześnie doręczy im wykaz kosztów wykonania zastępczego, z wezwaniem do uiszczenia na pokrycie tych kosztów odpowiedniej kwoty w oznaczonym terminie, z uprzedzeniem, że w razie nieuiszczenia tej kwoty w terminie, zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

W zażaleniu od tego postanowienia skarżący zarzucili organowi naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 127 w zw. 128 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że uzasadnione jest zastosowanie wobec skarżących instytucji wykonania zastępczego, podczas gdy w ocenie skarżących zastosowanie wykonania zastępczego jest nieuzasadnione i przedwczesne;

2. art. 128 § 1a u.p.e.a., poprzez nieprawidłowe określenie przybliżonej kwoty kosztów wykonania zastępczego tj. na kwotę 15.960,21 zł;

3. art. 128 § 2 u.p.e.a. poprzez określenie terminu wpłaty zaliczki w kwocie 7.500 zł na dzień 31 maja 2023 roku, który to termin jest stanowczo zbyt krótki na uzbierania przez skarżących takiej kwoty pieniężnej, a zatem w ocenie skarżących winien on wynosić co najmniej 6 miesięcy;

4. art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie wobec skarżących środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego, co stanowi dla skarżących środek najbardziej uciążliwy.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2023 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2023 r., WINB uchylił postanowienie organu I instancji w zakresie dotyczącym terminu do uiszczenia kwoty tytułem zaliczki wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki i wyznaczył nowy termin do dnia 31 sierpnia 2023 r. W pozostałym zakresie kontrolowane rozstrzygnięcie utrzymano w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że ze względu na upływ wyznaczonego terminu w toku postępowania zażaleniowego, organ odwoławczy postanowił wyznaczyć nowy termin wpłacenia kwoty tytułem zaliczki na poczet kosztów zastępczego wykonania obowiązku. Zauważył przy tym, że zgodnie z przepisem art. 128 § 1a u.p.e.a., postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego zawiera również wskazanie przybliżonej kwoty kosztów wykonania zastępczego. Jak wynika z akt postępowania, według przedłożonej oferty, łączny koszt wykonania zastępczego ma wynieść 15.960,21 zł. Biorąc pod uwagę aktualną sytuację społeczno-gospodarczą można stwierdzić, że tak określona przez organ I instancji kwota pieniężna stanowi przybliżoną kwotę kosztów wykonania zastępczego egzekwowanego obowiązku, o której mowa w przepisie art. 128 § 1a u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. S. i K. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia WINB, zarzucając mu naruszenie:

1. art. 127 w zw. 128 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że uzasadnione jest zastosowanie wobec skarżących instytucji wykonania zastępczego, podczas gdy w ocenie skarżących zastosowanie wykonania zastępczego jest nieuzasadnione i przedwczesne;

2. art. 128 § 1a u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe określenie przybliżonej kwoty kosztów wykonania zastępczego tj. na kwotę 15.960,21 zł;

3. art. 128 § 2 u.p.e.a. poprzez określenie terminu wpłaty zaliczki w kwocie 7.500,00 zł na dzień 31 sierpnia 2023 roku, który to termin jest stanowczo zbyt krótki na uzbierania przez skarżących takiej kwoty pieniężnej, a zatem w ocenie skarżących winien on wynosić co najmniej 6 miesięcy;

4. art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie wobec skarżących środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego, co stanowi dla skarżących środek najbardziej uciążliwy;

5. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy przez organ II instancji postanowienia PINB, podczas gdy prawidłowym rozstrzygnięciem winno być jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący stwierdzili, że organ nie wskazał dokładnie innych niezbędnych do wykonania zastępczego kwestii, np. jakie konkretnie rzeczy mają być dostarczone przez zobowiązanego w ramach wykonania obowiązku dostarczenia dokumentacji lub określonej rzeczy, maszyny itp. Natomiast w ocenie skarżących, obowiązek dostarczenia określonych materiałów i środków transportu powinien polegać na określeniu indywidualnych cech danego materiału lub środka transportu. Także nieprawidłowo ustalono przybliżoną kwotę wykonania zastępczego, gdyż zdaniem stron, ustalenie w tym zakresie nie powinno być pozostawione uznaniu organu egzekucyjnego.

Skarżący podnieśli też, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci wykonania zastępczego jest dla nich wyjątkowo uciążliwy. Skarżąca od wielu lat ma problemy zdrowotne. W 2021 roku przeszła zabieg rekonstrukcji ACL kolana lewego ze ścięgien ST i G i uskarża się na ból w lewym stanie kolanowym. Nie może normalnie funkcjonować, w tym podjąć pracy zarobkowej. Skarżąca otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z kolei skarżący w roku 2017 doznał złamania dwukostkowego goleni prawej. Po wykonanym zabiegu skarżący nie wrócił do pełni zdrowia i do dnia dzisiejszego mocno utyka podczas chodu, co sprawia, iż jego możliwości ruchowe są znacząco ograniczone. Wpływa to również na jego możliwość wykonywania pracy. W konsekwencji, nie są oni w stanie wykonać nałożonego na nich obowiązku wpłaty zaliczki na poczet wykonania zastępczego.

Ponadto wyjaśnili że dokonana rozbudowa domu gospodarczego spełnia dla skarżących de facto funkcję mieszkalną. Skarżący użytkują budynek wraz z werandą na cele mieszkalne i nie mają innego domu, gdzie mogliby zamieszkać. Dokonanie rozbiórki budynku pozbawi skarżących miejsca zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrolą tą zostały objęte postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego aktu w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarżący kwestionują postanowienie organu egzekucyjnego orzekające o zleceniu wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki wynikającego z tytułu wykonawczego z dnia 14 listopada 2012 r. innej osobie, na koszt i niebezpieczeństwo skarżących, oraz nakazujące zapłatę przez skarżących zaliczki na poczet kosztów zastępczego wykonania obowiązku. Orzekające organy uznały za zasadne zastosowanie w niniejszej sprawie wskazanego środka egzekucyjnego, a zarzuty zobowiązanych za niezasadne i zdaniem Sądu ocena ta jest prawidłowa, czego nie zdołała podważyć argumentacja skargi.

Podstawą prawną działań organów były przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej "u.p.e.a.".

Zgodnie z art. 127 u.p.e.a. wykonanie zastępcze stosuje się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku wykonania czynności, którą można zlecić innej osobie do wykonania za zobowiązanego i na jego koszt. Jak stanowi art. 128 § 1 tej ustawy, w celu zastosowania środka egzekucyjnego określonego w art. 127 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu:

1) odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32;

2) postanowienie, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym zostanie w trybie postępowania egzekucyjnego wykonany zastępczo przez inną osobę za zobowiązanego, na jego koszt i niebezpieczeństwo.

Postanowienie powyższe zawiera również wskazanie przybliżonej kwoty kosztów wykonania zastępczego.

W myśl art. 128 § 2 u.p.e.a. w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego organ egzekucyjny może wezwać zobowiązanego do wpłacenia w oznaczonym terminie określonej kwoty tytułem zaliczki na koszty wykonania zastępczego, z pouczeniem, że w przypadku niewpłacenia kwoty w tym terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Zgodnie z kolei z art. 128 § 3 i 4 u.p.e.a. w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego organ egzekucyjny może również nakazać zobowiązanemu dostarczenie posiadanej dokumentacji, a także posiadanych materiałów i środków przewozowych, niezbędnych do zastępczego wykonania egzekwowanej czynności, z zagrożeniem zastosowania odpowiednich środków egzekucyjnych w razie uchylenia się zobowiązanego od dostarczenia tych dokumentów, materiałów i środków przewozowych. Zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego.

Jak stanowi art. 129 u.p.e.a., organ egzekucyjny może wydawać postanowienia w sprawie wezwania zobowiązanego do wpłacenia zaliczek na koszty wykonania zastępczego oraz w sprawie dostarczenia dokumentacji, materiałów i środków przewozowych także w toku zastępczego wykonania egzekwowanego obowiązku. Do tych postanowień stosuje się przepisy art. 128. Zgodnie zaś z art. 130 u.p.e.a.. jeżeli w postanowieniu w sprawie wykonania zastępczego nie wskazano osoby, której zostało zlecone zastępcze wykonanie egzekwowanego obowiązku, organ egzekucyjny zleci wykonanie egzekwowanych czynności określonej przez siebie osobie w terminie nie dłuższym niż miesiąc i zawiadomi o tym zobowiązanego.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przepisy art. 128 § 2 oraz art. 129 u.p.e.a. należy interpretować w ten sposób, że warunkiem wezwania zobowiązanego do wpłacenia określonej kwoty tytułem zaliczki na koszty wykonania zastępczego jest wcześniejsze doręczenie tytułu wykonawczego. Postanowienie w sprawie wezwania zobowiązanego do wpłacenia zaliczek na koszty wykonania zastępczego oraz tytuł wykonawczy nie muszą jednak być doręczone jednocześnie, jeśli tytuł ten był już wcześniej doręczony. Wezwanie zobowiązanego do wpłacenia zaliczek na koszty wykonania zastępczego zawarte w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego (art. 128 § 2 u.p.e.a.), czy też skierowane do zobowiązanego w osobnym postanowieniu (art. 129 u.p.e.a.) może bowiem nastąpić w toku wszczętego wcześniej postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje zaś na podstawie tytułu wystawionego przez wierzyciela (art. 28 u.p.e.a.). Natomiast organ egzekucyjny, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1285/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie orzekające organy prawidłowo zastosowały wskazane przepisy.

Nie ulega wątpliwości, że prowadzone od 2012 r. postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wykonania przez skarżących nakazanej rozbiórki, mimo zastosowania już środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia, co nastąpiło postanowieniem z dnia 14 listopada 2012 r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w świetle obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasady najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego, którą to kwestię podnoszą skarżący zarówno w zażaleniu, jak i w skardze. Zgodnie bowiem z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z powyższego wynika, że pierwszą zasadą prowadzenia egzekucji jest wybór takiego środka egzekucyjnego, który umożliwi w ogóle egzekucję obowiązku, zaś dopiero kolejną jest wybór najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, przy czym zasada ta obowiązuje jedynie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Istotą postępowania egzekucyjnego w administracji jest bowiem doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków określonych w tytule wykonawczym, a dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego w okolicznościach danej sprawy, organ egzekucyjny powinien kierować się zarówno jego efektywnością, jak i stopniem uciążliwości dla zobowiązanego.

W sytuacji, gdy dotychczas stosowane środki nie odniosły zamierzonego skutku, tj. wykonania obowiązku, organ musi mieć na względzie cel egzekucji i jest uprawniony do zastosowania innego środka, który w jego ocenie ten cel bezpośrednio zrealizuje. W razie więc możliwości zastosowania kilku środków egzekucyjnych, spośród których jedynie jeden prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, bezwzględnym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zastosowanie tego właśnie środka. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie dysponuje żadnym wyborem spośród możliwych do zastosowania środków, więc zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego nie znajduje zastosowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 766/17, dostępny w CBOSA).

Niewątpliwie wykonanie zastępcze obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej jest środkiem egzekucyjnym zmierzającym do wykonania danej decyzji, a więc zmierzającym do respektowania prawa. Zastosowanie tego środka powinno nastąpić wtedy, gdy dany obowiązek może być wykonany przez inną osobę niż zobowiązany. Wynika to wprost z brzmienia art. 127 u.p.e.a., zgodnie z którym wykonanie zastępcze stosuje się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku wykonania czynności, którą można zlecić innej osobie do wykonania za zobowiązanego i na jego koszt. W związku z tym zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego w żadnym wypadku nie można uznać za zbyt uciążliwe dla zobowiązanego, skoro obowiązkiem organu egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku, a zastosowany "łagodniejszy środek", w postaci grzywny w celu przymuszenia, którą w tej sprawie można było zastosować tylko raz ze względu na treść art. 121 § 4 u.p.e.a., nie przyniósł oczekiwanych skutków (zob. wyrok NSA z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt II OSK 2543/12, dostępny w CBOSA). Zasada najmniejszej uciążliwości nie może bowiem niweczyć celu egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. II OSK 1021/15).

W ocenie Sądu, efektywności zastosowanego przez organ środka egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie nie sposób podważyć, w szczególności w kontekście tego, że nałożona uprzednio grzywna w celu przymuszenia nie odniosła skutku w postaci wykonania decyzji, albowiem skarżący nadal świadomie uchylają się od realizacji obowiązku. Skarżący dysponowali aż nadto długim czasem, na dobrowolne wykonanie obowiązku i gdyby nie ich opieszałość w tej kwestii, organ nie musiałby sięgać do tak daleko idących środków egzekucyjnych. Z powyższych względów należało uznać również zarzut zastosowania przez organy zbyt uciążliwego środka za niezasadny. Ponadto należy zauważyć, że strona skarżąca, podnosząc w skardze, a wcześniej w zażaleniu, że zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy, nie wskazała żadnego alternatywnego środka, który mógłby być zastosowany przez organ egzekucyjny. Omawiany zarzut ma natomiast służyć współmierności i adekwatności stosowania środków egzekucyjnych, nie zaś zmierzać do zaniechania postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której zastosowanie każdego środka egzekucyjnego może w ocenie zobowiązanego być zbyt uciążliwe.

W orzecznictwie też wskazuje się, że "uciążliwość" środka egzekucyjnego to jego dokuczliwość dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. W skardze skarżący podają, że oboje zmagają się z problemami zdrowotnymi, które rzutują na ich normalne funkcjonowanie, w szczególności na możliwości ruchowe. Odnosząc się do tej argumentacji wskazać trzeba, że ze swej istoty postępowanie egzekucyjne i stosowane w nim środki stanowią "uciążliwość" dla podmiotu zobowiązanego. Natomiast w niniejszej sprawie organ zastosował wykonanie zastępcze, co - w kontekście podnoszonych problemów zdrowotnych skarżących, nie może być uznawane za zastosowanie środka zbyt uciążliwego. Przeciwnie, środek ten de facto odciąża skarżących od trudów związanych z samodzielnym prowadzeniem prac rozbiórkowych i innymi czynnościami z tym związanymi, jak też z poszukiwaniem podmiotu profesjonalnego, który wykonałby rozbiórkę na ich zlecenie. Dlatego też stan zdrowia skarżących nie mógł mieć wpływu na ocenę stopnia uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego tym bardziej, że wskazane problemy zdrowotne wystąpiły u skarżących po wielu latach od momentu orzeczenia rozbiórki.

W ocenie Sądu, o uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie może też świadczyć fakt, iż – jak oświadczają skarżący – podlegająca rozbiórce weranda, spełnia funkcję mieszkalną, a oni nie posiadają innego domu, gdzie mogliby zamieszkać. Wskazać bowiem trzeba, że fakt zamieszkiwania w nielegalnie posadowionym budynku nie może sankcjonować jego istnienia. Ponadto, opierając się na dokumentacji zawartej w aktach sprawy oraz zasadach doświadczenia życiowego należy stwierdzić, że sporna weranda nie stanowi miejsca zamieszkania skarżących, a jedynie element dobudowany do części mieszkalnej, w którym jednak nie przebywają stale osoby celem zaspokojenia swoich podstawowych i codziennych potrzeb życiowych.

W tym zakresie warto zwrócić uwagę, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1225; dalej jako: rozporządzenie) loggie, podcienia, ganki, krużganki, werandy (podkreślenie własne) nie są zaliczane do kubatury budynku. Zgodnie zaś ze słownikowym znaczeniem słowa "weranda" jest to przybudówka przy domu, zadaszona dodatkowa przestrzeń, dobudowana lub od początku zintegrowana z bryłą budynku, usytuowana w jego części frontowej lub z tyłu. Najczęściej służy ona krótkiemu wypoczynkowi w ciągu dnia lub spotkaniom towarzyskim, a ze względu na sezonowe, krótkotrwałe wykorzystywanie, zazwyczaj budowana jest jako powierzchnia nieogrzewana. Potwierdza to ocenę, że przedmiotowa weranda nie jest miejscem zamieszkania stron i choć może pełnić ważną funkcję w życiu mieszkańców budynku, przy którym się znajduje (rekreacyjną, wypoczynkową), to jednak jej rozbiórka nie pozbawi ich dachu nad głową.

Odnosząc się zaś do kwestii finansowej uciążliwości zastosowanego środka, która polega na konieczności uiszczenia przez skarżących kosztów wykonania zastępczego, w tym zaliczki, Sąd stwierdził, że również w tym kontekście zastosowany środek nie nosi cech uciążliwości.

Na wstępie wyjaśnić trzeba, że przepisy prawa nie określają, w jakiej wysokości (procentowo w stosunku do całej należności) należy określać zaliczkę. Powyższe oznacza, że zaliczka na poczet wykonania zastępczego może zostać określona w wysokości zbliżonej do całości kosztów (zob. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2185/12). Co do zasady więc wysokość zaliczki wynika z przewidywanych kosztów czynności egzekucyjnej, natomiast przewidywania te powinny być oparte na okolicznościach konkretnej sprawy i konkretnej czynności (zob. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 148/18, dostępny w CBOSA). Określenie wysokości zaliczki na wykonanie zastępcze jest zatem pozostawione uznaniu organu egzekucyjnego, przy czym bezspornie musi ono znajdować uzasadnienie w materiale dowodowym sprawy.

Jak wynika zaś z akt administracyjnych, rozstrzygnięcie w przedmiotowej kwestii poprzedzone zostało sporządzeniem w kwietniu 2023 r. kosztorysu szacunkowego zastępczego wykonania obowiązku rozbiórki werandy, obrazującego przewidywany koszt poszczególnych robót rozbiórkowych oraz wywozu i utylizacji materiałów z rozbiórki. PINB w postanowieniu zaznaczył również, że określona w postanowieniu wysokość zaliczki stanowi koszt szacunkowy, a rozliczenie tej zaliczki nastąpi niezwłocznie po wykonaniu obowiązków rozbiórkowych i rozliczeniu faktycznych kosztów wykonania zastępczego. Wobec tego nie można, jak czynią to skarżący, zarzucić organowi dowolności w kwestii ustalania wysokości zaliczki. Samo zaś subiektywne przekonanie strony, że kwota ta jest nieodpowiednia, nie świadczy o naruszeniu przez organ przepisów postępowania, które skutkować powinno uchyleniem kontrolowanego postanowienia.

Skarżący zarzucili też, że określony termin uiszczenia zaliczki jest niewystarczający. Pierwotnie termin ten został ustalony na dzień 31 maja 2023 r., lecz ze względu na procedurę zażaleniową upłynął on na etapie postępowania przed organem II instancji, wobec czego WINB w swoim rozstrzygnięciu ustalił nowy termin na dzień 31 sierpnia 2023 r. Oceniając te kwestię nie można tracić z oczy faktu, iż obowiązek rozbiórki ciąży na skarżących od roku 2012 r. i na przestrzeni lat byli oni informowani przez organ o możliwych skutkach egzekucyjnych zaniechania dobrowolnego wykonania obowiązku. Wobec tego skarżący powinni mieć świadomość konieczności poniesienia pewnych wydatków – bądź to związanymi z samodzielnym wykonaniem rozbiórki, bądź z zagrożeniem orzeczenia kolejnego środka egzekucyjnego w razie uchylania się od tego obowiązku, i zabezpieczyć pewne środki finansowe na ten cel. Brak działań skarżących w tej kwestii nie może przesądzać o wadliwości wydanych postanowień w zakresie ustalonego terminu wpłaty zaliczki. Ustalając ten termin PINB, a następnie organ odwoławczy, uwzględnili czas niezbędny na zgromadzenie wymaganej kwoty, a także konieczność bezzwłocznego przywrócenia naruszonego porządku prawnego oraz postawę skarżących, który od 11 lat, świadomie, uchylają się od wykonania obowiązku wynikającego z prawomocnej i ostatecznej decyzji administracyjnej.

Dlatego też, zdaniem Sądu, rozważania organu we wskazanych kwestiach nie noszą znamion dowolności, a ustalając zarówno wysokość zaliczki, jak i termin jej zapłaty, organy miały na uwadze reguły wynikające z art. 7 u.p.e.a.

Niezasadny jest też zarzut skargi, iż w postanowieniu organ nie wskazał dokładnie innych niezbędnych do wykonania zastępczego kwestii - np. jakie konkretnie rzeczy mają być dostarczone przez zobowiązanego w ramach wykonania obowiązku dostarczenia dokumentacji lub określonej rzeczy, maszyny itp. Taką możliwość przewiduje art. 128 § 3 u.p.e.a. stanowiąc, że w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego organ egzekucyjny może również nakazać zobowiązanemu dostarczenie posiadanej dokumentacji, a także posiadanych materiałów i środków przewozowych, niezbędnych do zastępczego wykonania egzekwowanej czynności, z zagrożeniem zastosowania odpowiednich środków egzekucyjnych w razie uchylenia się zobowiązanego od dostarczenia tych dokumentów, materiałów i środków przewozowych. Jednakże uszło uwagi strony, że przepis ten posługuje się zwrotem "może", co oznacza, że takie zobowiązanie nie jest elementem obligatoryjnym przedmiotowego postanowienia. W zaskarżonym akcie PINB natomiast nie orzekł o obowiązku dostarczenia dokumentacji, a także posiadanych materiałów i środków przewozowych, wobec czego nie można mu zarzucić braku wskazania, jakie mają to być konkretnie dokumenty, rzeczy czy maszyny.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że wydane postanowienia odpowiadają prawu – zastosowany środek prowadzi wprost do osiągnięcia celu egzekucji, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14 listopada 2012 r., którego strona uporczywie nie wykonuje, pomimo zastosowania już łagodniejszego środka egzekucyjnego i znacznego upływu czasu od chwili administracyjnego nałożenia obowiązku. Zastosowanie więc wykonania zastępczego, w okolicznościach sprawy, nie było działaniem zbyt uciążliwym dla skarżących - mimo ich subiektywnej ocenie w tym zakresie, zaś ustalona kwota zaliczki znajduje oparcie w dokumentacji kosztorysowej. Organy orzekające w sprawie podjęły też wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a dokonana przez nie ocena materiału dowodowego nie ma dowolnego charakteru i została wyczerpująco umotywowana w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Powyższej oceny nie zdołały też podważyć zarzuty skargi.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, jako niezasadną.

Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., gdyż przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.