Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 463/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Dnia 12 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant st. asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 roku sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 maja 2024 roku znak: SKO.4114.194.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi – adwokatowi O. M., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 463/24

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 13 maja 2024 roku (znak SKO.4114.194.2024) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z 3 kwietnia 2024 roku (znak: OPS.ŚR.5111.4041.76.2024) odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że 7 marca 2024 roku do Ośrodka Pomocy Społecznej w Aleksandrowie Łódzkim wpłynął wniosek A.W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - M.W., która jest osobą rozwiedzioną. Do wniosku dołączono orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 2 lutego 2024 roku zaliczające M.W. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wskazujące ponadto, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 grudnia 2023 roku.

Organ I instancji odmówił przyznania spornego świadczenia na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U . z 2024 r., poz. 323) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że fakt sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką potwierdza ocena pracownika socjalnego, która zawarta została w wywiadzie środowiskowym z 18 marca 2024 roku, znajdującym się w aktach sprawy. Organ uznał jednak, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką skarżącemu nie przysługuje, gdyż nie zostało spełnione kryterium wieku w jakim powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A.W., który nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W pierwszej kolejności odnosząc się do daty powstania niepełnosprawności M.W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło, że nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność matki wnioskodawcy powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania tego świadczenia winny być dokonane z pominięciem tego kryterium.

Następnie organ odwoławczy podniósł, że przeszkodą do przyznania skarżącemu wnioskowanego po raz pierwszy świadczenia jest zmiana od 1 stycznia 2024 roku brzmienia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. świadczenie pielęgnacyjne mogą obecnie otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia).

Kolegium podniosło, iż niniejszym postępowaniu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został po raz pierwszy po 31 grudnia 2023 roku, a zatem prawo do tego świadczenia należy ustalić na podstawie nowych przepisów, które obowiązują od 1 stycznia 2024 roku. Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż uzasadnienie do wprowadzanych zmian dotyczących dotychczasowych zasad nabywania świadczenia pielęgnacyjnego (Sejm RP IX kadencji, druk sejmowy nr 3130) wskazuje, że "opisane powyżej nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogli zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego."

W ocenie Kolegium z rozpatrywanym przypadku przy ustalaniu po 1 stycznia 2024 roku początkowego okresu przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajduje zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności), bowiem przepisy te zawierają własne rozwiązania w tym zakresie. Zasada wynikająca z treści art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, stosowana w sytuacji, gdy osoby o przyznanie świadczenia składają wnioski po raz pierwszy w okresie od 1 stycznia 2024 roku, gdyż od tej daty obowiązują nowe zasady ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z treści cytowanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.W. zarzucił organowi naruszenie:

- art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie, tj. przyjęcie przez Kolegium, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy obowiązującej dotychczas;

- art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej, poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, ponieważ Kolegium uznało zasadność argumentów podniesionych w odwołaniu, na tej podstawie powinno zmienić decyzję organu I instancji poprzez przyznanie prawa doświadczenia pielęgnacyjnego, albowiem decyzja Burmistrza wynikała jedynie z faktu jej oparcia na niekonstytucyjnym zapisie ustawy, nie była zaś spowodowana tym, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w marcu 2024 roku o czym wspomina w swojej decyzji organ odwoławczy.

W uzasadnieniu skargi skarżący zauważył, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem i powinna zostać zmieniona w ten sposób, że powinno zostać mu przyznanie świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącego, organ właściwy, rozpatrując wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony w lutym 2024 r., ma obowiązek ustalić, czy w tej sprawie, na podstawie przepisów dotychczasowych, przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od grudnia 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w szczególności czy zachowany jest termin na złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wskazany w art. 24 ust. 2a i czy spełnione są co najmniej na dzień 31 grudnia 2023 r. warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Czyniąc to, organ właściwy ustala, że opiekun spełnia wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego już od grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. oraz ustala, że zachowany został termin na złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wskazany w ww. art. 24 ust. 2a, co oznacza, że w tym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało od grudnia 2023 r. (tj. od miesiąca złożenia wniosku o wymagane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie tego orzeczenia). Oznacza to, że stosując art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, organ właściwy ma obowiązek w tym przypadku przyznać świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy dotychczasowe ustawy o świadczeniach rodzinnych od grudnia 2023 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa ważność orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Pełnomocnik skarżącego uzupełniając skargę zarzucił organowi naruszenie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że przepis ten nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy skarżący złożył wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności M.W. 8 grudnia 2023 r., natomiast wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 7 marca 2024 r, zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalone winno zostać od grudnia 2023 r. Ponadto zarzucił naruszenie art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że niniejszej sprawie do skarżącego zastosowanie będą mieć przepisy obwiązujące od 1 stycznia 2024 r. mimo, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno zostać przyznane począwszy od grudnia 2023 r. w związku z czym skarżącemu powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz organu I instancji oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz.935) [dalej: ustawa p.p.s.a.] stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 13 maja 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z 3 kwietnia 2024 r. orzekającą o odmowie przyznania A.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - M.W..

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji zarówno I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań.

Osoba niepełnosprawna (matka skarżącego – M.W.) posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 2 lutego 2024 r. zaliczające ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 grudnia 2023 r. na stałe.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych].

W myśl art. 17 ust. 1 obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych, w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecne brzmienie przepisu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Zatem warunku tego nie spełnia skarżący występujący o świadczenie pielęgnacyjne na osobę dorosłą – matkę.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym Sąd wykłada w ten sposób, że jeśli spełnione są wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia, to uznać należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do 31 grudnia 2023 r. oraz jeżeli wniosek ten został złożony do 31 grudnia 2023 r. Ponadto dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...).

Skoro, więc w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 7 marca 2024 r. to wykluczone było stosowanie w postępowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.

Kluczową kwestią jest bowiem, w ocenie Sądu, treść przepisu art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Oznacza to, że co do zasady dopiero złożenie wniosku inicjuje postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego odnoszącego się do wykładni przepisów o świadczeniach rodzinnych i świadczeniu wspierającym (art. 63 ust. 1 i 2), który wywodzi, że złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przed 31 grudnia 2023 r. umożliwiało w niniejszej sprawie przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, a to ze względu na brzmienie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast, z przepisu art. 24 ust. 2a powoływanej ustawy wynika, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza szczególne zasady nabywania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz innych świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności. Zasady nabywania prawa do tych świadczeń zostały skonstruowane inaczej niż zasady nabywania prawa do pozostałych świadczeń rodzinnych. Zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych jest ustalane od miesiąca złożenia wniosku do końca okresu zasiłkowego. W przypadku zasiłku pielęgnacyjnego i innych świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności uwzględniony został szczególny charakter tych świadczeń, których nabycie uzależnione jest od posiadania odpowiedniego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (ust. 3). Jeżeli, więc strona nie złoży wniosku wraz z dokumentacją, ponieważ nie posiada jeszcze odpowiedniego orzeczenia o niepełnosprawności, to może wniosek złożyć dopiero wtedy, gdy otrzyma orzeczenie, a zasiłek zostanie jej wypłacony za okres wsteczny. W art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych została zatem ustalona zasada nabywania po raz pierwszy prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, uwzględniająca możliwość opóźnienia w wydawaniu przez powiatowy zespół odpowiedniego orzeczenia (uzasadnienie do projektu ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, druk 473). Miało to zatem chronić wnioskodawców przed opieszałością, zbyt długim prowadzeniem postępowania w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności.

Regulacja art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi zatem wyjątek od zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 powoływanej ustawy), umożliwiając nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (por. m.in. wyrok NSA z 11 lipca 2018 r., I OSK 197/18). Sąd ten dalej wskazuje, że "w myśl art. 24 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na określony czas, co do zasady na okres zasiłkowy. Z treści tego przepisu wypływają istotne konstatacje, w szczególności obowiązek ustalenia w decyzji ram czasowych, na jakie przyznawane jest prawo do świadczeń rodzinnych (vide: wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 124/08, https://orzeczenia.nsa.gov.pl)." Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że chodzi tu o określenie daty początkowej i końcowej przyznawania owych świadczeń. Kwestię tę wyjaśniają kolejne ustępy art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiąc, iż ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych następuje począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z regulacji tej jasno wynika konkluzja, iż na każdy kolejny okres - w tym na kolejny okres zasiłkowy - winien być złożony nowy, odrębny wniosek dotyczący konkretnych świadczeń rodzinnych, a tym samym świadczenia te nie mogą być przyznane bez stosownego wniosku.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że regulacja art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 października 2007 r., P 28/07, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (vide: OTK-A, 2007/9/106).

Tym samym, co należy raz jeszcze podkreślić, regulacja art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyjątek od zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 powoływanej ustawy), umożliwiając nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych to regulacja szczególna i materialnoprawna, dotycząca ustalenia wstecznego okresu początkowego przyznanego świadczenia, która jednak nie znajduje zastosowania do ustalenia stanu prawnego właściwego dla rozstrzygania sprawy przy pomocy przepisów przejściowych, wskazanych w ustawie zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych (art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym). Dla przyjęcia dotychczasowego stanu prawnego właściwego dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma, bowiem złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przed 31 grudnia 2023 r., a nie złożenie do tego dnia wniosku o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności. Przepis art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym odnosi się bowiem do spraw, w których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., a to wiąże się ze złożeniem wniosku o ustalenie tego prawa przed 31 grudnia 2023 r.

Na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli ze wsteczną datą początkową, zachodziłoby wtedy, gdyby spełnione byłyby przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na dzień złożenia wniosku. W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do 31 grudnia 2023 r., bo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, gdy złożony został wniosek o jego przyznanie (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2024 r., II SA/Po 209/24; WSA w Łodzi z 18 czerwca 2024 r., II SA/Łd 94/24).

Co najważniejsze, zatem w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, przepis art. 24 i jego kolejne ustępy odnosi się do ustalania okresów zasiłkowych, czyli jednego z elementów ustalania prawa do świadczenia, a nie samego uprawnienia co do jego istoty. Ustawodawca przyjął w tym przepisie, że co do zasady prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy i począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 1 i 2), natomiast istota przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych sprowadza się do tego, że na zasadzie wyjątku od powyższych zasad ustawodawca wprowadził możliwość ustalenia okresu początkowego przyznania prawa do świadczenia z datą wsteczną.

Tym samym uznać należy, iż przed datą 31 grudnia 2023 r. skarżący nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec braku złożenia wniosku o ustalenie tego prawa. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, uwzględniając przywołaną wyżej interpretację art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wychowawczym, brak było podstaw do procedowania w niniejszej sprawie na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę w całości (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764). Zwrot kosztów postępowania objął wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie stawki obowiązującej w pozostałych sprawach (480 zł) powiększonej o należny podatek VAT.

IB