Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 563/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: asystent sędziego Marita Gagatek–Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 437/21 w sprawie ze skargi P.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi P.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 23 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 437/21, oddalił skargę.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania P.T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2020 r., znak: [...], o odmowie przyznania P.T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M.T. i przyznało wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M.T. od 1 marca 2021 r. na czas nieokreślony.

Po przeanalizowaniu sprawy w trybie odwoławczym Kolegium doszło do przekonania, że zaskarżoną decyzję należy uchylić w całości i orzec co do istoty sprawy. Organ pierwszej instancji uznał bowiem, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Tymczasem, jak zauważyło Kolegium, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. wydanym w sprawie K 38/13, który wszedł w życie w dniu 23 października 2014 r., orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium przyjęło w związku z tym, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego literalnym brzmieniu po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 6 k.p.a. Obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r. z pominięciem zastrzeżenia z art. ust. 1b tego przepisu, dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna. W konsekwencji organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzono, że niepełnosprawność podopiecznej wnioskodawcy istnieje od 1986 r., czyli od 42. roku życia.

Za słuszne Kolegium uznało natomiast stanowisko organu pierwszej instancji, ale tylko co do zasady, że ustalone osobie sprawującej opiekę prawo do zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika wprost z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Jest to jednakże usuwalna przeszkoda w przyznaniu świadczenia, której wyeliminowanie zależne jest od woli strony, o czym winna ona być poinformowana w trybie art. 79a § 1 k.p.a., oczywiście o ile organ doszedłby do wniosku, że w przypadku zainteresowanego ma do czynienia ze zbiegiem świadczeń.

Kolegium doszło do odmiennego niż organ pierwszej instancji wniosku, a mianowicie, że ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna jest jedyną przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego też przeszkoda ta w postępowaniu odwoławczym została usunięta z inicjatywy skarżącego. Na jego wniosek datowany na dzień 27 października 2020 r. decyzją z [...] lutego 2021 r., znak [...], organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z [...] czerwca 2014 r., znak: [...], zmienioną decyzją z [...] października 2018 r., znak: [...], o ustaleniu od 1 lipca 2013 r. prawa do zasiłku dla opiekuna. Decyzja ta stała się ostateczna, gdyż strona jej nie kwestionowała w administracyjnym toku instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia P.T. podjęcie zatrudnienia, czyli że spełnia on pozytywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Kolegium nie zakwestionowało tego stanu rzeczy.

Kolegium przyznało P.T. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M.T. od 1 marca 2021 r., tj. od dnia ustania przesłanki negatywnej jego przyznania określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, którą było ustalone skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna. Z ustaleń Kolegium wynika, że ostatnim miesiącem, za który organ wypłacił zasiłek dla opiekuna, był luty 2021 r., zatem decyzja z [...] lutego 2021 r., którą Wójt uchylił własną decyzję z [...] czerwca 2014 r. o ustaleniu skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna, wywołała skutek w postaci ustania prawa do tego świadczenia z upływem lutego 2021 r. Świadczenie pielęgnacyjne Kolegium przyznało na czas nieokreślony, ponieważ orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z [...] listopada 2009 r., Nr [...], wydane zostało na stałe.

Skargę na decyzję Kolegium wniósł P.T., kwestionując ją w części nieprzyznającej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, a także art. 27 ust. 5 tej ustawy. Naruszenie tego ostatniego przepisu polega, zdaniem skarżącego, na jego błędnej wykładni i przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdyż zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to uprawniony ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2020 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu zarzutów skargi P.T. podniósł, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym dokonał wyboru, o którym stanowi art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i wobec tego nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we wspomnianym na wstępie wyroku oddalił skargę. W uzasadnieniu podniósł, że bezspornym w sprawie jest spełnienie przez skarżącego warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem z akt sprawy wynika, że sprawuje on opiekę nad matką, która legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony w dniu 29 października 2020 r. powinien co do zasady skutkować przyznaniem tego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 października 2020 r. Zasada ta zdaniem Sądu I instancji nie ma jednak zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy, ponieważ na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istniała negatywna przesłanka do jego przyznania, spowodowana ustalonym dla skarżącego prawem do zasiłku dla opiekuna, o czym wprost stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Sąd I instancji wskazał, że ustawodawca przewidział w art. 27 ust. 5 u.ś.r. rozwiązanie kwestii zbiegu świadczeń, dając stronie możliwość wyboru jednego z nich. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno ze świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżący posiadał jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna przyznane wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, pozwala na przyznanie wybranego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawowe ograniczenie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować na zasadzie pierwszeństwa przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych uwzględnienia wniosku. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji na przyszłość, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji lub jej wygaśnięcie. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale jest również uzależniony od terminu przysługiwania dotychczasowego świadczenia.

Sąd I instancji podkreślił, że koniecznym warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co wymaga podjęcia skutecznych działań przez osobę zainteresowaną i współdziałania w tym zakresie z organem. Zatem organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji reformacyjnej prawidłowo przyznał świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia, w którym zostały spełnione przesłanki materialnoprawne do jego przyznania. Wobec wydania decyzji uchylającej prawo do zasiłku dla opiekuna w dniu [...] lutego 2021 r. i wypłaty skarżącemu ostatniego zasiłku w lutym 2021 r., skarżącemu należało przyznać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od 1 marca 2021 r.

W tym stanie sprawy Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył P.T., zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;

2. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej w trybie uproszczonym i na posiedzeniu niejawnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej w odpowiedzi wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o rozpoznanie jej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego (nie podnosząc zarzutu naruszenia przepisów postępowania wywodzonych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co oznacza, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku za podstawę orzekania należało uznać za prawidłowo ustalony. To zaś powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zajmować się kwestią ustalonych okoliczności faktycznych.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego nie zasługują na uwzględnienie.

Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia daty początkowej, od której skarżącemu przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji ustania prawa do zasiłku dla opiekuna.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego nie można pobierać równolegle ze świadczeniem pielęgnacyjnym.

W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna. Pomimo to skarżący kasacyjnie w październiku 2020 r. złożył wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M.T.

Wójt Gminy [...] (organ I instancji) decyzją z [...] listopada 2020 r. odmówił przyznania skarżącemu kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę odmowy organ I instancji wskazał, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Warunek ten nie został spełniony w przedmiotowej sprawie. Ponadto organ wskazał, że negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi okoliczność, że wnioskodawca posiada ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.

Skarżący kasacyjnie wniósł odwołanie od ww. decyzji.

W trakcie postępowania odwoławczego organ I instancji uchylił własną decyzję z [...] czerwca 2014 r. o ustaleniu od 1 lipca 2013 r. prawa do zasiłku dla opiekuna.

W rezultacie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przyznało skarżącemu kasacyjnie świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2021 r. na czas nieokreślony.

Sąd I instancji przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę uznając stanowisko organu II instancji za zgodne z prawem.

Skarżący podnosi w skardze kasacyjnej, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący kasacyjnie wskazuje, że skoro we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to nie może być pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

Poglądu tego nie można uznać za prawidłowy.

Analiza zacytowanych powyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego zarówno przyznania, jak i pobierania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem, zgodnie z przytoczonymi przepisami, otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym, co należy podkreślić, chodzi tu o fakt przyznania świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Oznacza to, że aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo uzyskać ostateczną decyzję właściwego organu o uchyleniu decyzji o przyznaniu konkurencyjnego świadczenia.

W sytuacji zatem, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest nie tylko złożenie przez nią oświadczenia o rezygnacji z przysługującego świadczenia, ale uchylenie ostateczną decyzją prawa do konkurencyjnego świadczenia. Należy przy tym zaznaczyć, że istotne znaczenie ma wskazanie w decyzji uchylającej prawo do konkurencyjnego świadczenia daty, z którą zostaje uchylone to prawo. Dopiero bowiem od tego dnia zostaje usunięta przeszkoda dla przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie można uznać wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za złożony z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jeżeli osoba składająca taki wniosek, posiadająca w dacie złożenia takiego wniosku ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, nie uzyskała później ostatecznej decyzji właściwego organu o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna z dniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać również należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ pierwszej instancji rozpatrując wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasadnie nie wydał decyzji o uchyleniu swej decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna uznając, że warunkiem przyznania świadczenie pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Uchylenie decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna nie spowodowałoby bowiem, że skarżący byłby uprawniony do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie było natomiast właściwe do uchylenia decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna. Kolegium nie było również uprawnione do ustalenia innej daty ustania tego prawa, niż data wskazana w decyzji o uchyleniu zasiłku dla opiekuna. W konsekwencji, skoro prawo do zasiłku dla opiekuna zostało uchylone decyzją z lutego 2021 r. i skarżący pobrał ten zasiłek za luty 2021 r., to nie można było przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy, to jest od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do lutego 2021 r. włącznie.

Sąd I instancji nie naruszył zatem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich nieprawidłową wykładnię uznając, że organ odwoławczy prawidłowo przyznał skarżącemu kasacyjnie świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2021 r.

Z przedstawionych powyżej powodów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną