Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2137/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Dyrektor Aresztu Śledczego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2021 r. sygn. akt III SAB/Gl 145/21 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Gliwicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 25 października 2021 r. sygn. akt III SAB/Gl 145/21, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Gliwicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem z 7 czerwca 2021 r. skarżący zwrócił się do organu o udostępnienie informacji publicznej w postaci kart, instrukcji, zaleceń, wytycznych, zarządzeń itp. wydanych przez organy nadrzędne ochronne, wydawania osadzonym konsol do gier od dnia 1 stycznia 2020 r.

Odpowiadając na wniosek, pismem z 23 czerwca 2021 r. organ poinformował skarżącego, że "sposób użytkowania sprzętu (konsoli do gier) został określony w Porządku Wewnętrznym Aresztu Śledczego w Gliwicach. Zgodnie z jego § 44.1, skazani przebywający w oddziale zakładu karnego, za zgodą dyrektora, mogą posiadać: - odtwarzacz płyt DVD lub CD; - konsolę do gier; - płyty zawierające muzykę, filmy lub gry, w ilości nieprzekraczającej 10 sztuk; 2. Zabrania się posiadania w celu mieszkalnej płyt: - zawierających tematykę pornograficzną; - odnoszących się do symboli subkultur albo będących symbolami subkultur; - szerzących nienawiść lub kult przemocy". Jednocześnie organ wskazał, że przedstawiona informacja dotyczy okresu od 1 stycznia 2020 r. do dnia sporządzenia odpowiedzi.

W takim stanie rzeczy skarżący uczynił bezczynność organu w sprawie o udostępnienie informacji publicznej przedmiotem skargi, wniesionej 5 lipca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi podniósł, że odpowiedź, jakiej udzielono mu w piśmie organu z 23 czerwca 2021 r., miała na celu uniknięcie udzielenia informacji publicznej, gdyż otrzymał informację dotyczącą sposobu użytkowania konsoli do gier, co było informacją, o którą nie wnosił.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i obciążenie skarżącego kosztami postępowania, ponieważ skarżący w ustawowym terminie otrzymał odpowiedź na wniosek. Zdaniem organu skarżący nie zwracał się o udzielenie informacji w zakresie liczby zgód na wydanie konsol do gier.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że organ nie pozostawał w bezczynności, informując skarżącego co do żądanej informacji w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w postaci kart, instrukcji, zaleceń, wytycznych, zarządzeń itp. odnośnie wydawania konsol do gier. Odpowiedź została udzielona w terminie wynikającym z art. 13 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U z 2020 r. poz.2176) dalej zwanej "u.d.i.p." Dalej Sąd uznał za bezzasadny zarzut dotyczący treści odpowiedzi na wniosek. Przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (...) nie nakazują dyrektorom aresztów śledczych prowadzenia ścisłego ewidencjonowania wymiany informacji prowadzonej ze skazanymi, zwłaszcza iż znaczna jej część jest dokonywana w formie ustnej. Prośby i wnioski osadzonych mogą być w większości załatwiane natychmiast, niezależnie od nadania im określonej formy, zaś jedynie te podania i wnioski, które wymagają uruchomienia odrębnej procedury, są wpisywane w odrębnym rejestrze spraw. Zdaniem Sądu nie należą do tej grupy wnioski o wydanie osadzonemu rzeczy do niego należącej, rozpoznawane w trybie Kodeksu karnego wykonawczego i wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych, w którym to zakresie nie stosuje się przepisów k.p.a. i nie zachodzi właściwość sądu administracyjnego do rozpoznawania skarg.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego (pkt 1), tj.:

1. art. 61 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 14 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.d.i.p. przez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, polegające na bezpodstawnym uznaniu, że pismo Dyrektora Aresztu Śledczego w Gliwicach z 23 czerwca 2021 r. (Nr S/P.0143.8.2021.AS) stanowi informację publiczną, o którą skarżący zwrócił się do tego organu wnioskiem z 7 czerwca 2021 r.;

2. art. 13 ust. 1 u.d.i.p. przez jego błędną wykładnię, polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że informacja publiczna będąca przedmiotem wniosku skarżącego z 7 czerwca 2021 r., została udostępniona przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Gliwicach w terminie określonym w tym przepisie;

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na pominięciu w uzasadnieniu przewidzianego w tym przepisie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz powoływanie się na okoliczność, że skarżący "nie wnosił ponaglenia".

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie skargi i zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni od daty doręczenia wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku z 7 czerwca 2021 r. z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie na rzecz skarżącego kwoty 2.000 zł oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że skarżący domagał się udostępnienia dokumentów dotyczących wydawania osadzonym konsol do gier. Pomimo niesprecyzowania formy udostępnienia informacji przez skarżącego, organ nie był uprawiony do udostępnienia tylko informacji o żądanych dokumentach, z powołaniem się na treść Porządku Wewnętrznego Aresztu Śledczego w Gliwicach, tak jak miało to miejsce w odpowiedzi na wniosek. Powołanie się na treść wybranego przepisu dokumentu i zacytowanie tego przepisu nie może być, w ocenie skarżącego, uznane za równoznaczne z udostępnieniem tego dokumentu w trybie dostępu do informacji publicznej. Organ nie wskazał również, czy "Porządek Wewnętrzny Aresztu Śledczego w Gliwicach" jest jedynym dokumentem, regulującym sprawę dostępu osób osadzonych w tym areszcie do konsoli do gier.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że odpowiedź udzielona skarżącemu jest informacją publiczną w pełnym zakresie, w jakim organ posiadał dane do jej udzielenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wszystkie wymagane w tym przepisie elementy. W szczególności, wbrew omawianemu zarzutowi, Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Sąd I instancji uznał, że organ udostępnił żądaną przez wnioskodawcę we wniosku z 7 czerwca 2021 r. informację publiczną w 14 dniowym terminie określonym w art. 13 u.d.i.p., co zwalnia organ od zarzutu bezczynności. Dlatego Sąd na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Odnośnie do wskazanej przez Sąd okoliczności, że skarżący nie wniósł ponaglenia na bezczynność organu, to Sąd ten nie przyjął aby był to wymóg konieczny do wniesienia skargi na bezczynność w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej i uznał, że skarga jest dopuszczalna i ją rozpoznał. Zatem trudno dostrzec w tym ustaleniu Sądu jakiegokolwiek naruszenia prawa.

Niezasadny jest też pierwszy zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 14 u.d.i.p. w zw. art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.d.i.p. Autor skargi kasacyjnej upatruje tego naruszenia w bezpodstawnym uznaniu przez Sąd, że pismo organu z 23 czerwca 2021 r. do skarżącego stanowi informację publiczną o którą zwrócił się skarżący. Tymczasem Sąd uznał, że żądane we wniosku z 7 czerwca 2021 r. informacje stanowią informację publiczną a Dyrektor Aresztu Śledczego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia tej informacji publicznej. Natomiast oddalił skargę wyłącznie z tego powodu, że przyjął, iż organ udostępnił żądaną informację w piśmie z 23 czerwca 2021 r. Zatem Sąd nie podważał prawa wnioskodawcy do dostępu do informacji publicznej wynikającego z art. 61 ust. 2 Konstytucji RP i kwalifikacji tej informacji jako informacji publicznej wynikającej z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.d.i.p. Niezasadnie zarzucono także naruszenie art. 14 u.d.i.p. Abstrahując już od niesprecyzowania, o którą normę zawartą w art. 14 u.d.i.p. chodzi, bowiem składa się on z dwóch ustępów, stwierdzić należy, że przepisy te dotyczą formy i sposobu udostępnienia informacji publicznej a nie postaci żądanej informacji (np. dokumentu lub informacji o treści dokumentu zawartej w piśmie).

Trafnie natomiast zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art. 13 ust. 1 u.d.i.p., ponieważ Sąd niezasadnie przyjął, że będąca przedmiotem wniosku skarżącego z 7 czerwca 2021 r. informacja publiczna została udostępniona przez organ w określonym w tym przepisie terminie. Sąd I instancji bez głębszej analizy treści wniosku z 7 czerwca 2021 r. i odpowiedzi na wniosek z 23 czerwca 2021 r. stwierdził, że "skarżący otrzymał odpowiedź na swój wniosek o udostępnienie informacji publicznej w ustawowym terminie czternastu dni, wynikającym z przepisu art. 13 u.d.i.p."

Tymczasem skarżący we wniosku żąda "udostępnienia informacji publicznej w postaci kart, instrukcji, zaleceń, wytycznych, zarządzeń itp. wydanych przez organy nadrzędne ochronne, wydawania osadzonym konsol do gier od dnia 1 stycznia 2020 r." Natomiast organ w odpowiedzi tj. w piśmie z 23 czerwca 2021 r. stwierdził, że "sposób użytkowania sprzętu (konsoli do gier) został określony w Porządku Wewnętrznym Aresztu Śledczego w Gliwicach. Zgodnie z § 44.1 Porządku Wewnętrznego Aresztu Śledczego w Gliwicach skazani przebywający w oddziale zakładu karnego, za zgoda dyrektora, mogą posiadać: odtwarzacz płyt DVD lub CD; konsole do gier; płyty zawierające muzykę, filmy lub gry, w ilości nieprzekraczającej 10 sztuk. 2. Zabrania się posiadania w celi mieszkalnej płyt: zawierających tematykę pornograficzną; odnoszących się do symboli subkultur albo będących symbolami subkultur; szerzących nienawiść lub kult przemocy. Przedstawiona informacja dotyczy okresu od 1 stycznia 2020 r. do dnia sporządzenia odpowiedzi." Z zacytowanego wniosku wynika wprost, że skarżący domaga się udostępnienia mu informacji publicznej w postaci wyliczonych we wniosku dokumentów. Na takie uprawnienie wskazuje treść art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 6 ust. 1 pkt 4) lit. a) tiret pierwszy u.d.i.p. Skarżący w skardze i skardze kasacyjnej kwestionuje aby udostępniono mu żądane dokumenty. Tymczasem z pisma 23 czerwca 2021 r. stanowiącego odpowiedź na wniosek i z odpowiedzi na skargę kasacyjną, nie wynika aby organ udostępnił skarżącemu żądane dokumenty. Pisemna informacja o treści przepisu § 44.1 Porządku Wewnętrznego Aresztu Śledczego w Gliwicach, nie stanowi udostępnienia informacji w postaci tego dokumentu. Z przedmiotowego pisma nie wynika też czy wskazany dokument jest jedynym dokumentem wydanym przez organy Aresztu Śledczego dotyczącym wydawania osadzonym konsol do gier od 1 stycznia 2020 r. Zatem nie wiadomo czy organ posiada też karty, instrukcje, zalecenia wytyczne i inne zarządzenia dotyczące wydawania osadzonym konsol do gier od 1 stycznia 2020 r. Zatem w świetle dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego nieuzasadniene jest stanowisko Sądu I instancji, że skarżący otrzymał odpowiedź na swój wniosek o udostępnienie informacji publicznej w ustawowym terminie czternastu dni, wynikającym z przepisu art. 13 ust. 1 u.d.i.p.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę, dlatego na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozstrzygnie o żądaniach zawartych w skardze.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.