Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1126/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/1947/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Wójt Gminy Sierakowice decyzją z 12 stycznia 2024 r. odmówił Pani B. H. (Skarżącej) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził między innymi, że do wniosku zostało dołączone m.in. Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 17 lipca 2020 r. oraz z 27 maja 2015 r., z treści których wynika, że matka Skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 11października 2014 r., to jest od 64 r. u życia, co jest tożsame ze znacznym stopniem niepełnosprawności (zgodnie z art. 3 pkt 21 w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych oznacza to, że "orzeczenia te nie spełniają przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego". Ponadto zakres czynności stricte opiekuńczych (pomoc przy ubieraniu oraz kąpieli, dawkowanie i podawanie lekarstw, mierzenia ciśnienia oraz poziomu cukru (wykazane w wywiadzie środowiskowym z 27 listopada 2023 r.), wskazuje że opieka sprawowana przez Skarżącą jest niesystematyczna, nie ma charakteru stałego. Pozostałe czynności opisane wywiadzie takie jak sprzątanie, pranie, prasowanie to czynności związane z prowadzeniem domu a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wójt uznał, że istnieje możliwość podjęcia przez Skarżącą pracy w niepełnym wymiarze, co nie powinno kolidować ze sprawowaną opieką, gdyż czynności opiekuńcze zgodnie ze złożonymi oświadczeniami zajmują wnioskodawczyni około kilku godzin dziennie, pozostałe czynności związane są wyłącznie z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (SKO, Kolegium) decyzją z 22 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że w tej sprawie przepis art. 17 ust. 1b nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza aktywności zawodowej Skarżącej przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu. Odnosząc się do ustalonego w postępowaniu przed organem instancji zakresu czynności opiekuńczych Kolegium stwierdziło, że takie czynności, jak: przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, wyjście na spacer, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które wykonywane są przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Robienie zakupów, mierzenie ciśnienia, podanie posiłku i leków, pranie, sprzątanie, gotowanie, pomoc w wyjściu na zewnątrz, nie stanowią czynności na tyle czasochłonnych, by wykluczały podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. SKO podniosło, że matka Skarżącej nie jest osobą leżącą. Porusza się po mieszkaniu przy pomocy kul. Nie wymaga karmienia. Opieka polega głównie na pomocy w czynnościach z zakresu higieny osobistej, sprzątaniu, praniu i przygotowaniu posiłków. W ocenie Kolegium opieka w takim zakresie nie powinna wykluczać aktywności zawodowej Skarżącej. Nie jest kwestią sporną, że matka jest osobą zaawansowaną wiekowo, z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności i w związku z tym potrzebuje pomocy w wykonywaniu niektórych czynności, jednak świadczona jej przez córkę pomoc nie wyklucza możliwości podjęcia pracy przez Skarżącą. Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że Skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, przy udziale swojego rodzeństwa - wykonywania pracy zawodowej.

We wniesionej do Sądu skardze, decyzji SKO zarzucono:

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie przez organ, co doprowadziło do błędnego uznania, że: a) nie zachodzi konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki przez Skarżącą nad jej matką, podczas gdy biorąc pod uwagę stan zdrowia podopiecznej taka opieka jest niezbędna, zaś jej brak może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla jej zdrowia lub życia, b) brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką, podczas gdy związek taki występuje;

naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że określenie "stała lub długotrwała opieka" użyte w dyspozycji tego przepisu oznacza konieczność sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień podczas gdy terminu tego nie można tłumaczyć literalnie, jak również nie oznacza on dosłownego sprawowania opieki przez cały dzień,

art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w myśl tego przepisu za "czynności opiekuńcze" nie można uznać takich zachowań jak pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie posiłków podczas gdy czynności opiekuńcze niewątpliwie obejmują również zachowania opisane wyżej, zarówno w sensie literalnym jak i przy celowościowej wykładni tego terminu,

art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, że istnienie większej ilości osób niż jedna, na których zgodnie z przepisami KRO ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby trwale niezdolnej do samodzielnej egzystencji, uniemożliwia osobie rezygnującej z zatrudnienia ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy przepis ten nie uzależnia przyznania prawa do zasiłku od ilości osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny,

art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że istnienie obowiązku alimentacyjnego pozostałych dzieci podopiecznej względem niej, oznacza zapewnienie pomocy i opieki poprzez podejmowanie osobistych starań na rzecz rodzica i zorganizowanie stosownej opieki, podczas gdy obowiązek alimentacyjny oznacza jedynie obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także wychowania, zaś w polskim porządku prawnym nie istnieje prawny obowiązek opieki nad rodzicami.

Skarżąca domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz o zobowiązanie SKO do wydania decyzji, w której przyzna wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie.

Pismem z 29 listopada 2024 r. Skarżąca poinformowała o śmierci matki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, na mocy art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Mając na uwadze treść tych przepisów, w pierwszej kolejności wskazać należy, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być brany pod uwagę przy ocenianiu przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, które tutejszy Sąd w pełni akceptuje (zob. m.in. wyroki NSA z dnia: 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16; 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 479/16; 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17; 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19; 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21; 4 sierpnia 2023 r., sygn. akt OSK 1259/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzenie konstytucyjności jedynie części norm dekodowanych z kontrolowanego przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności norm zawartych w zakwestionowanej części przepisu. W takiej sytuacji, w razie braku reakcji ustawodawcy, należy odkodować podstawę prawną z tych części przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją (zob. wyroki NSA z 18 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 128/16 i z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 2170/21, dostępne jw.).

Z tych względów rację ma SKO, że fakt powstania niepełnosprawności podopiecznej w 64. r. życia nie mógł stanowić przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o przyznanie, którego ubiegała się Skarżąca.

W przedmiotowej sprawie natomiast, organy obu instancji dokonały oceny charakteru sprawowanej opieki oraz związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakresem sprawowanej (wymaganej) opieki nad matką, a niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia odmiennie od pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego. Organy uznały, że taki związek nie istnieje, a sprawowana opieka nie ma charakteru stałego. Pracownik socjalny z kolei, przeprowadzają na zlecenie organu pierwszej instancji wywiad środowiskowy, ustalił że zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką uzasadnia rezygnację z zatrudnienia oraz wyklucza w sposób zupełny możliwość podjęcia przez Skarżącą pracy zarobkowej. Wedle ustaleń pracownika, Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką.

W tym miejscu wskazać trzeba, że rodzinny wywiad środowiskowy w sprawach o przyznanie świadczenia rodzinnego przeprowadza się celem weryfikacji wątpliwości dotyczących sprawowania opieki (art. 23 ust. 4aa u.ś.r. w związku z art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.). W judykaturze wskazuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu k.p.a. Protokół ten ma charakter dokumentu urzędowego, do którego należy stosować art. 68 § 1 i 2 k.p.a. Dowód z wywiadu jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych. Nie zastępuje on innych dowodów, przewidzianych w k.p.a. ani ich nie wyklucza (por. wyrok NSA z 14 października 2015 r., sygn. akt. I OSK 700/14; wyrok NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 4073/18, dostępne jw.).

Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu administracyjnym. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić – bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym (por. Wyrok WSA w Krakowie z 17 grudnia 2021 r., sygn. akr III SA/Kr 1003/21, dostępne jw.). Podobnie w doktrynie zasadnie podkreśla się, że organ administracji publicznej nie może dowolnie odrzucić, bez przeprowadzenia przeciwdowodu, istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. Nieuznanie faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym stanowi naruszenie prawa procesowego. Dokumentem publicznym organ administracji publicznej jest związany, co oznacza wyłączenie dopuszczalności podważenia ich mocy dowodowej w postępowaniu w sprawie. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 76 § 1 i 2 przyjął domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone przez organ, od którego dokument pochodzi. Domniemanie to może być obalone jedynie przez przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 76. Wyd. 19, Warszawa 2024).

W niniejszej sprawie Kolegium nie kwestionowało poprawności sporządzenia wywiadu środowiskowego. W takiej bowiem sytuacji zobowiązane byłoby do zlecenia ponownego jego przeprowadzenia. Organ drugiej instancji nie powołał się też na żaden dowód, będący podstawą zakwestionowania stwierdzonego w wywiadzie środowiskowym zakresu opieki, wykluczającego podjęcie przez Skarżącą zatrudnienia z powodu jej sprawowania nad matką. W takim stanie rzeczy, uznać należy, że dokonana przez Kolegium na podstawie art. 80 k.p.a. ocena całokształtu materiału dowodowego została dokonana z przekroczeniem przysługującej organowi swobody jej dokonania, ponieważ z niewyjaśnionych przyczyn organ pominął stwierdzoną w wywiadzie środowiskowym okoliczność niemożności podjęcia przez Skarżąca pracy zarobkowej z uwagi opieki nad matką, a nadto nie przeprowadził dowodu przeciw treści wywiadu (art. 76 § 3 k.p.a.). Nie sposób też nie zauważyć, że w treści uzasadnień decyzji obu instancji, organy administracji odnosząc się do ustaleń pracownika socjalnego przedstawionych w wywiadzie środowiskowym, powoływały się na nie w sposób wybiórczy – wskazując na wyciągnięte z kontekstu twierdzenia, uzasadniające wedle organów prawidłowość przyjętego przez nie stanowiska. Takie postępowanie jest niedopuszczalne z punktu widzenia zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), czy też zasada budowania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

W dalszej kolejności zauważyć trzeba, że realizacja zasady budowania zaufania do władzy publicznej wymaga od organów administracji publicznej prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z kolei, w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast stosownie do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 k.p.a. stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2).

Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (uzasadnienie projektu ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 28).

Omawiany przepis i wynikający z niego obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia (Chróścielewski Wojciech (red.), Kmieciak Zbigniew (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, publ. LEX, 2019).

Kolegium powinno zatem przed wydaniem decyzji poinformować Skarżącą, o istnieniu przesłanek zależnych od strony, które w ocenie organu nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego właściwe pouczenie Skarżącej. Co więcej, z akt wynika, że SKO nie wykonało nawet obowiązku z art. 10 § 1 k.p.a. i przed wydaniem decyzji nie umożliwiło Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W takim stanie rzeczy stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie SKO zostało podjęte z naruszeniem zarówno przepisów postępowania, to jest art. 6, 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 76, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., a także przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnoszą się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić należy, że za nieprawidłowe należy uznać przyjęte przez Kolegium założenie, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie.

Ponadto Sąd nie podziela także stanowiska Kolegium odnośnie możliwości podziału opieki nad niepełnosprawną matką pomiędzy Skarżącą a jej rodzeństwem. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie określa przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest podstaw do wprowadzania przez organy lub sąd administracyjny dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania tego świadczenia, takich jak posiadanie przez Skarżącą rodzeństwa zobowiązanego alimentacyjnie wobec niepełnosprawnego rodzica. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem Skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem. Ani organ, ani Sąd, nie są upoważnieni, by decydować w tych kwestiach za stronę (por. Wyrok NSA z 6 lutego 2024 r. I OSK 157/23, wyrok NSA z 9 sierpnia 2023 r. o sygn. akt I OSK 1661/22 - dostępne jw.).

Końcowo wyjaśnić należy, że zgon podopiecznej nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres faktycznie sprawowanej opieki.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że skarga jest zasadna, a stwierdzone naruszenia prawa uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu, o czym orzeczono w wyroku.

Powyższa ocena prawna jest dla SKO wiążąca. Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium zobowiązane jest między innymi uwzględnić treść przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, a w szczególności zawarte w wywiadzie ustalenie pracownika socjalnego bądź zakwestionować treść wywiadu stosownym przeciwdowodem. SKO zobowiązane jest także do zapewnienia udziału Skarżącej w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W razie stwierdzonej koniczności, organ ma także obowiązek do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, ponieważ wniosek o ten tryb złożyła Skarżąca (art. 119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).