Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 38/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 77 par. 1 i art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 108  ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant Starszy Referent Paulina Glonek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Rektora Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie z dnia 13 czerwca 2022 r. nr 203/BPr/2022 w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie na rzecz skarżącej A. F. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. F. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Rektora Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie z 13 czerwca 2022 r. nr 203/BPr/2022 utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z 11 maja 2022 r. nr [...] o skreśleniu skarżącej z listy studentów.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca podjęła w roku 2014/15 trzyletnie studia na kierunku [...]. Skarżąca nie zaliczyła seminarium licencjackiego na ostatnim roku studiów, a po ponownych niezaliczeniach seminarium kolejno uzyskiwała zgodę na warunkowy wpis, uchylenie decyzji o skreśleniu z listy studentów i zgodę na wznowienie studiów.

Pismem z 24 marca 2022 r. organ zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia jej z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce. Pismem z 6 kwietnia 2022 r. skarżąca zwróciła się "o wstrzymanie postępowania w sprawie". Jak zaznaczyła, ostatnie dwa rozdziały pracy dyplomowej ma przesłać w najbliższych dniach. W reakcji na to pismo skarżącej kierownik kierunku ustalił dzień 20 kwietnia 2022 r. jako ostateczny termin przesłania pracy dyplomowej.

Decyzją z 11 maja 2022 r. skarżąca została skreślona z listy studentów. Organ podkreślił, że w związku z niezaliczeniem przez skarżącą w semestrze letnim 2019/20 seminarium licencjackiego, skarżąca otrzymała zgodę na powtarzanie przedmiotu w semestrze letnim 2020/21, lecz ponownie nie zaliczyła tego przedmiotu. Organ wskazał, że skarżąca nie wywiązała się również z ostatecznego terminu zaliczenia seminarium. Wyjaśnił, że w myśl § 42 ust. 10 pkt 2 Regulaminu studiów wyższych na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, fakt braku postępów w nauce stwierdza się m.in. na podstawie dwukrotnego niezaliczenia przez studenta danego przedmiotu. Student może uzyskać zgodę na powtarzanie danego przedmiotu jeden raz, co już miało miejsce, a więc nie istnieje możliwość zgody na kolejne powtarzanie przedmiotu. Organ uznał także, iż nie zaistniały przesłanki do odstąpienia od wydania przedmiotowej decyzji. W interesie społeczności akademickiej jest, aby status studenta zachowywały wyłącznie osoby wypełniające zobowiązania ciążące na nich w związku z podejmowaniem studiów.

Za odwołaniem z 2 czerwca 2022 r. skarżąca podniosła, że przesłała już zaległą pracę licencjacką.

Po wniesieniu odwołania, prowadzący seminarium potwierdził, że skarżąca przesłała zaległe części pracy i wykazuje wolę dalszej współpracy. Kierownik kierunku i Dziekan Wydziału wnieśli o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

Decyzją z 13 czerwca 2022 r. Rektor utrzymał w mocy decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Organ podkreślił, że z Regulaminu studiów wynika, iż dwukrotne niezaliczenie przedmiotu oznacza brak postępów w nauce i organ może skreślić z listy studentów, co koresponduje z art. 108 ust. 2 pkt 2) ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.; dalej: ustawa). Wskazał, że decyzja ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że jest decyzją dowolną. Zdaniem organu, zostały wyważone interes społeczny i słuszny interes strony. W interesie społecznym jest, aby status studenta zachowywały osoby wypełniające zobowiązania, w tym aby studenci terminowo zaliczali i rozliczali etapy nauki. Założenie, że organ powinien odstąpić od skreślenia, mimo że student nie opanował odpowiedniego zasobu wiedzy i umiejętności działałoby wbrew interesowi społecznemu i godziłoby w sprawność procesu dydaktycznego. Dodatkowo, organ związany jest zasadą równego traktowania, a odstąpienie od skreślenia w przypadku skarżącej mogłoby się jawić jako krzywdzące wobec innych studentów.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

1) art. 7a § 1 K.p.a. poprzez rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości na niekorzyść strony;

2) art. art. 8 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób, który nie budził zaufania do władzy publicznej, nieprzejrzysty i niejasny;

3) art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedostateczne rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę istotnych czynników sytuacyjnych.

W ocenie skarżącej, decyzje organów wydają się całkowicie ignorować złożony kontekst całej sytuacji, w której się znalazła. Zbyt późno dostała ona dostęp do systemu USOS, a z racji na ówczesne obostrzenia epidemiologiczne zajęcia odbywały się zdalnie, korzystanie z czytelni i biblioteki było niezwykle utrudnione. Skarżąca podniosła, że organy powinny wziąć pod uwagę dodatkowe okoliczności – w tym sytuację zdrowotną skarżącej, jaka znana jest uczelni, funkcjonujące w przedmiotowym okresie obostrzenia sanitarne, a przede wszystkim fakt, iż skarżąca w terminie niewiele późniejszym niż zakreślony, w istocie przestała opiekunowi pracę licencjacką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że skarżąca była studentką trzyletnich, sześciosemestralnych studiów I stopnia od 1 października 2014 r. Zaliczyła pięć semestrów studiów (do semestru zimowego 2016/2017 włącznie). Następnie, nie zaliczyła semestru letniego roku akademickiego 2016/2017. W roku akademickim 2017/2018 semestr letni zaliczyła warunkowo z uwagi na brak zaliczenia seminarium licencjackiego. W roku akademickim 2018/2019 w semestrze zimowym powtarzała w/w przedmiot, którego nie zaliczyła i została skreślona z listy studentów. Na skutek odwołania, w/w decyzja o skreśleniu została uchylona. Następnie, w semestrze letnim roku akademickiego 2018/2029 skarżąca po raz kolejny powtarzała w/w przedmiot, którego nie zaliczyła i kolejną decyzją została skreślona z listy studentów. Na wniosek skarżącej, decyzją z 4 marca 2021 r. została ponownie wpisana na listę studentów. W dalszym ciągu, do zaliczenia pozostało jej seminarium licencjackie ze [...], którego skarżąca nie zaliczyła po raz kolejny w semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022. W ocenie organu, skarżąca co najmniej od początku semestru letniego roku akademickiego 2016/2017 miała świadomość tego, jako przedmiot i w jakim zakresie winna zaliczyć, gdyż od drugiego kwartału roku 2017 pozostało jej do zaliczenia wyłącznie seminarium licencjackie, zwieńczone złożeniem pracy licencjackiej. Przez niemal pięć lat, skarżąca z tego obowiązku się nie wywiązała. Wskazany okres w większej części przypadał na czas przed pandemią COVID-19 i wówczas skarżąca miała niczym nieskrępowany dostęp do wszelkich źródeł wiedzy. Miała go zresztą również i po marcu 2020 r., podobnie jak wielu innych studentów, którzy z powodzeniem złożyli prace licencjackie.

Dalej organ wskazał, że okoliczność, iż skarżąca uzyskała dostęp do USOS w kwietniu 2021 r. nie miała znaczenia dla wywiązania się przez nią z obowiązku w zakresie zaliczenia seminarium licencjackiego zakończonego złożeniem pracy licencjackiej. Skarżąca miała już bowiem za sobą niezaliczone próby dotyczące tego samego przedmiotu. W ten sam sposób – w ocenie organu odwoławczego - należało odnieść się do zarzutu dotyczącego trudności w dostępie do bibliotek i czytelni, co wiązało się z obostrzeniami epidemicznymi. Organ zaakcentował, że skoro skarżąca mimo, jak to podnosi, wysoce niekorzystnych dla niej okoliczności, potrafiła pracę napisać i złożyć kilka dni po wyznaczonym jako ostateczny terminie, to okoliczności przez nią wzmiankowane nie stały najwyraźniej na przeszkodzie zachowaniu terminu, zwłaszcza, że skarżąca miała na to czas od kwietnia 2021 r. (żeby nie sięgać jeszcze dalej).

Zdaniem odpowiedzi na skargę, w drobiazgowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektor powołał właściwe przepisy i wszechstronnie i szczegółowo zbadał wszelkie okoliczności sprawy. Wziął również pod uwagę znaczenie zaniechania skarżącej, analizując rozważania zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, który dokonał wyważenia interesu skarżącej oraz interesu społecznego, interesu społeczności akademickiej i ocenił, że w tej indywidualnej sytuacji nie można uznać, że interes skarżącej przeważa. W ocenie organu w sprawie nie występują wątpliwości co do treści normy prawnej.

Na rozprawie 25 lipca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania i podtrzymał wyrażone dotąd stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.; dalej: ustawa). Zgodnie z tym przepisem, student może być skreślony z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Sformułowanie "może być skreślony" wskazuje, że wydanie takiej decyzji dokonywane jest w ramach uznania administracyjnego organu uczelni. Tak podejmowane rozstrzygnięcie – co trafnie zauważyły organy – nie może oznaczać jego dowolności. Wydanie decyzji uznaniowej musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, tj. zebraniem materiału dowodowego, a następnie jego wszechstronnym rozpatrzeniem, znajdującym odzwierciedlenie w uzasadnieniu tej decyzji. Jak podkreśla się w orzecznictwie, uzasadnienie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów powinno odpowiadać dwóm kryteriom, a mianowicie pozwolić studentowi na obronę jego interesów, zaś sądowi na przeprowadzenie skutecznej kontroli sądowadministracyjnej (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 lipca 2021 r., IV SA/Po 265/21). Decyzja powinna zawierać także argumentację odnoszącą się do kwestii wyboru przez organ opcji skreślenia z tej przyczyny studenta z listy studentów. Nie może być aprobowane uchylanie się przez organ od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, a w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie (wyrok WSA we Wrocławiu z 13 kwietnia 2021 r., IV SA/Wr 471/20). Przytoczone tezy doprecyzowują – w odniesieniu do rozstrzygnięć zapadłych na gruncie art. 108 ust. 2 ustawy – ogólne wymogi prawidłowego uzasadnienia decyzji określone art. 107 § 3 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych wymogów. Uzasadnienie decyzji w części obejmującej ujawnienie motywów rozstrzygnięcia organu jest sztampowe, nie zawiera szczegółowych rozważań na temat okoliczności właściwych niniejszej sprawie. Organ nie odniósł się zupełnie do treści odwołania skarżącej, kwitując jedynie, że skarżąca była "niezadowolona z rozstrzygnięcia". Tymczasem skarżąca w treści odwołania podniosła precyzyjny zarzut, tj. okoliczność, że złożyła zaległą pracę dyplomową. Fakt ten potwierdził profesor prowadzący seminarium, czyniąc adnotację na dokumencie odwołania (k. 123 akt administracyjnych). Brak złożenia pracy dyplomowej był zaś jedną z przyczyn skreślenia skarżącej z listy studentów decyzją z 11 maja 2022 r. (por. akapit pierwszy na s. 2 decyzji I instancji). Co więcej, po wniesieniu odwołania i potwierdzeniu złożenia pracy dyplomowej kierownik kierunku "wniósł o pozytywne rozpatrzenie powyższej prośby" (tj. odwołania), zaś Dziekan – który notabene podjął decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów – wskazał: "proszę o jej przywrócenie" (k. 123 akt administracyjnych). W zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do żadnego z powyższych faktów. Tym samym, nie sposób podzielić opinii organu, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest "drobiazgowe", a organ "wszechstronnie i szczegółowo zbadał wszelkie okoliczności sprawy". Organ uchylił się od oceny zarzutu podniesionego w odwołaniu i zaniechał oceny korzystnych dla skarżącej oświadczeń pracowników naukowych, w tym organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji (Dziekana). Powyższy zarzut i oświadczenia dotyczyły okoliczności leżącej u podstaw decyzji negatywnej dla skarżącej, zatem ich nierozpatrzenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd stwierdził, że organ naruszył przepisy postępowania (art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to stanowiło podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Należy nadmienić, że w odpowiedzi na skargę organ sformułował wprawdzie szerszą argumentację mającą przemawiać za podjętym rozstrzygnięciem, wskazując na szerszy kontekst sprawy, tj. wielokrotne niezaliczanie przez skarżącą seminarium licencjackiego. Organ dostrzegł także złożenie przez skarżącą pracy dyplomowej. Jednak sformułowanie takiej argumentacji dopiero na etapie odpowiedzi na skargę nie może konwalidować istotnego braku zaskarżonej decyzji, zwłaszcza, że organ nadal nie odniósł się do całości zebranego materiału dowodowego, tj. wspomnianych wyżej oświadczeń pracowników naukowych oraz orzekającego już w sprawie organu. Jak wyjaśnia się w orzecznictwie, odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie istotnych braków decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji (tak wyrok WSA w Gdańsku z 19 października 2021 r., I SA/Gd 887/21).

Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skargi, jakoby istotnym uchybieniem organów w niniejszym postępowaniu było niewzięcie pod uwagę sytuacji zdrowotnej skarżącej i "obostrzeń sanitarnych w sposób drastyczny utrudniających prowadzenie badań". Trzeba mieć na względzie, że skarżąca nie podnosiła na żadnym etapie postępowania administracyjnego, że wpływ na nieprzygotowanie pracy miały jej sytuacja zdrowotna i ograniczenia związane ze stanem epidemii. Również w aktach administracyjnych brak jest dokumentów, które pozwoliłyby na rozważenie tych okoliczności przez organ z urzędu. Powyższe zarzuty sformułował dopiero w skardze pełnomocnik skarżącej. Rację ma również organ, że w sprawie nie zaistniały wątpliwości co do treści normy prawnej, które mogłyby być rozstrzygnięte na korzyść strony. Organy zaprezentowały prawidłową wykładnię art. 108 ust. 2 pkt 2) ustawy w zw. z regulacjami Regulaminu studiów. Rozważenie, czy w danej sytuacji wystąpiła podstawa do odstąpienia od skreślenia z listy studentów i stwierdzenie, że taka podstawa nie nastąpiła, nie oznacza, że organy przyjęły automatyzm w skreślaniu z listy studentów w każdym przypadku dwukrotnego niezaliczenia danego przedmiotu. Wręcz przeciwnie – potwierdza to uznanie przez organ, że znaczenie dla rozstrzygnięcia mają konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie. Tym samym zarzut naruszenia art. 7a § 1 K.p.a. okazał się nietrafny.

Wobec jednak zaistnienia wskazanych wyżej naruszeń art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. skarga okazała się zasadna. W tak zarysowanych okolicznościach, Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej: P.p.s.a.).

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ – formułując rozstrzygnięcie – weźmie pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego, w tym okoliczność, że skarżąca złożyła pracę dyplomową oraz powołane wyżej oświadczenia pracowników naukowych i organu I instancji (Dziekana). Rozważenie tych okoliczności organ ujawni w uzasadnieniu sporządzonej decyzji.

O kosztach orzeczono w punkcie II. sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzone koszty złożyły się: 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi, 480 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika oraz 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, łącznie 697 zł.