Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SAB/Łd 118/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono przewlekłość prowadzonego postępowania przez organ uznając, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2 pkt 8, art. 52 par. 1 i 2, art. 53 par. 2b, art. 149 par. 1 pkt 3, par. 1a, art. 151, art. 161 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 12, art. 35, art. 36, art. 37, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 13 ust. 7, ust. 9-11, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).

SENTENCJA

Dnia 17 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi T. A. na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postępowania w przedmiocie odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce bez rażącego naruszenia prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie. ał


UZASADNIENIE

W dniu 11 października 2023 r. T.A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego.

W jej uzasadnieniu skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że 20 lutego 2023 r. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze (wypłacane po połowie pomiędzy rodzicami). W dniu 21 czerwca 2023 r. (w miesiącu wypłaty pierwszego świadczenia na okres 2023/2024) wnioskodawca otrzymał wezwanie do dostarczenia dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem, lub złożenia pisemnego oświadczenia - wskazującego jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem. Dnia 26 czerwca 2023 r. skarżący złożył oświadczenie o sprawowaniu opieki nad dzieckiem, przez oboje rodziców w porównywalnych okresach czasu, a także zgodnie z wyrokiem sądu rozwodowego o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i ponoszeniu przez oboje rodziców kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Wyrok rozwodowy posiada ZUS. 19 lipca 2023 r. autor skargi otrzymał decyzję o odmowie przyznania połowy świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024. 23 lipca 2023 r. skarżący złożył odwołanie od decyzji. W dniu 31 sierpnia 2023 r., w związku z brakiem rozpatrzenia odwołania przez ponad 30 dni, gdzie ZUS nie podjął żadnych czynności wobec złożonego odwołania, skarżący wniósł ponaglenie w trybie art. 37 k.p.a. W dniu 7 września 2023 r. potwierdzono przyjęcie ponaglenia. Do dnia 11 października 2023 r. nie rozpatrzono odwołania z 23 lipca 2023 r. W przekonaniu skarżącego jest to kolejna sprawa o przewlekłość postępowania przez ZUS przed sądem, świadcząca o lekceważeniu jego osoby. Skarżący podkreślił, że pierwszą korespondencję z ZUS otrzymał po czterech miesiącach od dnia złożenia wniosku, a cała procedura rozpatrzenia trwa już ósmy miesiąc. W związku z powyższym skarga jest zasadna.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że T.A. 20 lutego 2023 r. wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko A.A., na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Ponieważ z takim samym wnioskiem 6 lutego 2023 r. wystąpiła również matka dziecka - J.S., w sprawie wszczęto postępowanie wyjaśniające.

Pismem z 21 czerwca 2023 r. T.A. został wezwany do nadesłania dokumentów z sądu potwierdzających wyłączne bądź naprzemienne sprawowanie opieki nad dzieckiem. Takie samo wezwanie zostało skierowane również do J.S. W odpowiedzi J.S. nadesłała wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z [...] 2014 r. sygn. akt [...], w którym sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem obojgu rodzicom, natomiast miejsce zamieszkania dziecka ustalił przy matce. Natomiast T.A. w odpowiedzi na wezwanie przesłał własne oświadczenie, w którym wskazał, że opiekę nad dzieckiem sprawują obydwoje rodzicie, a dziecko przebywa u obydwojga rodziców w porównywalnych okresach. Na podstawie zgromadzonych dokumentów, decyzją z 19 lipca 2023 r. organ odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę. Z dokumentacji wynika ponadto, że J.S. pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Prawo do świadczenia wychowawczego zostało jej przyznane 27 lutego 2023 r. w wyniku automatycznego rozpatrzenia jej wniosku przez ZUS.

W dniu 23 lipca 2023 r. T.A. złożył odwołanie od decyzji odmownej, w którym wniósł o przyznanie świadczenia, a jednocześnie podważył ustalenia poczynione przez ZUS wskazując, że dziecko znajduje się pod opieką obojga rodziców. Z uwagi na brak rozpoznania odwołania T.A. 7 września 2022 r. zgłosił interwencję za pośrednictwem Centrum Obsługi Telefonicznej (COT).

Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi pełnomocnik organu zwrócił uwagę, iż do chwili obecnej T.A. nie złożył ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 - 3 k.p.a., tj. ponaglenia zawierającego co najmniej: oznaczenie organu, który pozostaje w bezczynności, oznaczenie strony postępowania, oznaczenie sprawy, podanie numeru sprawy, oznaczenie organu, do którego wnoszone jest ponaglenie. Ponaglenie powinno zawierać uzasadnienie oraz powinno być podpisane w sposób przewidziany przepisami prawa. W konkretnym przypadku za ponaglenie, o jakim mowa powyżej nie może być uznana wiadomość przesłana droga e-mail do Centrum Obsługi Telefonicznej (COT), gdyż nie jest podpisana w sposób przewidziany przepisami prawa. Ponadto, zgodnie z art. 13a ust. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Tym samym, skarga jako niedopuszczalna, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., powinna zostać odrzucona.

Podsumowując organ stwierdził, że postępowanie w sprawie odwołania z przyczyn technicznych zostało podjęte z opóźnieniem, co skutkowało przewlekłością postępowania, jednakże nie miała ono charakteru rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie poinformował, że Prezes ZUS decyzją z 17 października 2023 r., po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję z 19 lipca 2023 r.

W piśmie procesowym z 11 grudnia 2023 r. T.A. odniósł się do kwestii opieki sprawowanej nad córką i dowodów w tym zakresie. Skarżący ustosunkowując się do ponaglenia złożonego drogą elektroniczną wyjaśnił, że korespondencja z ZUS poprzez profil PUE zawiera podpis elektroniczny profilem PUE zgodny z wymaganiami ZUS. Wszelkie inne wymagania takie jak oznaczenie organu, który pozostaje w bezczynności, oznaczenie strony postępowania, oznaczenie sprawy z podaniem jej numeru, oznaczenie organu, do którego wnoszone jest ponaglenie zawiera profil PUE. Złożenie ponaglenia w trybie art. 37 § 1-3 nie obliguje strony do wniesienia ponaglenia przed wniesieniem sprawy do Sądu, a jedynie daje taką możliwość. Skarżący podkreślił, że za poprzedni rok zwłoka organu trwała ponad 12 miesięcy i była tłumaczona przyczynami technicznymi. Ponadto wskazał, że grzywna wymierzona w sprawie II SAB/Łd 64/23 jest zdecydowanie za mała, ponieważ nie przyniosła skutków. Wobec powyższego skarżący wniósł o rozważenie bardziej efektywnej sankcji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje częściowo na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).

Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b p.p.s.a.).

Jak stanowi art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775) stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: pkt 1 - nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); pkt 2 - postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie zawiera uzasadnienie (§ 2). Ponaglenie wnosi się: pkt 1 - do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; pkt 2 - do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (§ 3).

Sąd odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku organu o odrzucenie skargi w trybie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stwierdził, że skarga T.A. - wbrew odmiennemu stanowisku Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie - jest dopuszczalna. Skarżący 7 września 2023 r. drogą e-mailową skierował do Centrum Obsługi Telefonicznej (COT) ponaglenie następującej treści: "Ponaglenie. W trybie art. 37 KPA wzywam ZUS do niezwłocznego rozpatrzenia odwołania złożonego w dn. 23.07.2023 r., znak sprawy [...] . Do dnia dzisiejszego ZUS nie wydał decyzji ani nie wykonał żadnej czynności w sprawie złożonego odwołania, co stanowi przewlekłość postępowania. Numer sprawy [...] ". Ponaglenie wystosował użytkownik portalu NPI o loginie PUE: [...] . Z załączonego do akt sprawy wydruku dokumentu oznaczonego ER_3 Pismo / wniosek / zaświadczenie / zawiadomienie / oświadczenie w sprawie świadczenia wynika, że zawiera on dane świadczeniobiorcy w tym imię i nazwisko skarżącego, datę urodzenia, PESEL, serię i numer dowodu osobistego, identyfikator konta TKL, identyfikator konta CRU, pełne dane adresowe skarżącego, sugerowane miejsce obsługi sprawy, dane kancelaryjne w tym wskazanie daty wpływu pisma - 2023-09-07, kanał wpływu COT, stwierdzenie, że dokument nie zawiera niekompletnych danych i nie zawiera danych wrażliwych oraz pełną treść cytowanego uprzednio ponaglenia. W tych okolicznościach stanowisko organu zaprezentowane w treści odpowiedzi na skargę, jakoby skarżący do chwili obecnej nie złożył ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1-3 k.p.a., a więc ponaglenia zawierającego co najmniej: oznaczenie organu, który pozostaje w bezczynności, oznaczenie sprawy, podanie numeru spawy, oznaczenie organu do którego jest wnoszone, zawierającego uzasadnienie oraz podpis w sposób przewidziany przepisami prawa, nie wytrzymuje krytyki. Wszelkie dane autora ponaglenia są bowiem możliwe do pełnego zidentyfikowania. Jeśli nawet ponaglenie przesłane do COT nie zostało - w przekonaniu organu - podpisane w sposób przewidziany przepisami prawa, to nic nie stało na przeszkodzie by organ wezwał skarżącego w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do podpisania ponaglenia, czego jednak ewidentnie nie uczynił. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 810). Na marginesie powyższych uwag godzi się zauważyć, że zgodnie z art. 13 ust. 7 i ust. 9 - ust. 11 w/w ustawy osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Pisma, o których mowa w ust. 7, doręczane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym, składa się, opatrując je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do zapewnienia w swojej siedzibie, oddziale lub innej wyznaczonej jednostce organizacyjnej dostępu do środków technicznych umożliwiających złożenie wniosku i załączników do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wnoszenie innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego oraz odbiór decyzji, informacji, postanowień, zawiadomień, wezwań, zaświadczeń i innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego, a także do zapewnienia pomocy przy wnoszeniu i odbiorze tych dokumentów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie porozumienia, może zapewnić dostęp do środków technicznych umożliwiających złożenie wniosku i załączników do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz zapewnić pomoc przy wnoszeniu tych dokumentów w miejscu innym niż siedziba, oddział lub wyznaczona jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podsumowując stwierdzić trzeba, że warunkiem wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania jest uprzednie złożenie ponaglenia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. Ustawodawca nie posłużył się jednak w tym wypadku zwrotem "skutecznego wniesienia ponaglenia". Zatem, w rozpatrywanej sprawie, brak było podstaw do odrzucenia skargi z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia przez T.A..

Przechodząc do meritum sprawy wyjaśnić następnie trzeba, że w toku postępowania administracyjnego jedną z podstawowych zasad jest szybkość postępowania administracyjnego wyrażona w art. 12 § 1 i 2 k.p.a. Jej istota sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Natomiast sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. W myśl art. 35 § 1 - § 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).

Zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. pojęcie przewlekłości oznacza sytuację, w której postępowanie administracyjne jest prowadzone dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Przyjmuje się, że przewlekłość obejmuje przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy, np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a., pozwalającym organowi na wyznaczenie terminu jej załatwienia, ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania (vide: druk sejmowy nr 1183 VIII kadencji, s. 23). O przewlekłości postępowania świadczy zatem m.in. wykonywanie w toku postępowania czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, nieporadne działanie organu, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy czy nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (vide: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, uwagi do art. 37; A. Gołębia [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019, uwagi do art. 37 i przywołane tam orzecznictwo). W celu ustalenia przewlekłości postępowania konieczne jest zbadanie w warunkach konkretnej sprawy, czy podejmowane przez organ czynności zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane oraz czy nie są to czynności pozorne, nieefektywne, nieprowadzące w istocie do wydania rozstrzygnięcia ale skutkujące znacznym przesunięciem w czasie załatwienia sprawy (vide: A. Gołębia [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019, uwagi do art. 37). Tym samym dla dokonania oceny w zakresie przewlekłego prowadzenia konkretnego postępowania konieczne jest wzięcie pod uwagę wielu parametrów składających się na jego charakterystykę. Według J. P. Tarno (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, opublikowano: LexisNexis 2011) z punktu widzenia natężenia czynności podejmowanych przez organ administracyjny przewlekłe prowadzenie postępowania może przejawiać się w trzech formach: a) statycznej (pasywnej), b) dynamicznej (aktywnej) albo c) mieszanej. Przewlekłość statyczna wyraża się w tym, że po wszczęciu postępowania organ nie podejmuje żadnych czynności. W tym przypadku przewlekłość postępowania jest następstwem bezczynności organu. Przewlekłość dynamiczna wyraża się w nadczynności organu administracyjnego. W toku postępowania podejmowane są czynności procesowe zbędne, tzn. takie, które nie przybliżają postępowania do jego zakończenia poprzez wydanie decyzji w sprawie. Wreszcie trzecia forma przewlekłego prowadzenia postępowania uwzględnia obie poprzednie, występujące w danym postępowaniu z różnym natężeniem. Przez jakiś czas organ prowadzący postępowanie jest nadaktywny w podejmowanych czynnościach procesowych wymaganych potrzebami sprawy po czym pogrąża się w bezczynności lub na odwrót - por. szerzej P. Dobosz, Milczenie i bezczynność w prawie administracyjnym, Kraków 2011, s. 73-75.

Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 p.p.s.a.).

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Przystępując do oceny przewlekłości postępowania organu, Sąd uwzględnił przede wszystkim fakt, że nie była ona dotychczas przedmiotem sądowej kontroli. Badaniu w tej sprawie podlegał okres począwszy od momentu wniesienia odwołania przez T.A. w dniu 23 lipca 2023 r. aż do dnia orzekania w tej sprawie przez Prezesa ZUS. Analiza akt sprawy wprost dowodzi, że postępowanie prowadzone przez organ cechowało się przewlekłością określaną w literaturze przedmiotu jako statyczna. Bez wątpienia od 23 lipca 2023 r. aż do 17 października 2023 r., kiedy to Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 lipca 2023 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.A., organ nie podjął żądnych czynności procesowych, zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy. Organ z bliżej nieokreślonych przyczyn technicznych zwlekał z wydaniem rozstrzygnięcia niemalże przez trzy miesiące. W aktach sprawy niniejszej przedstawionych tutejszemu Sądowi próżno poszukiwać również jakichkolwiek dokumentów świadczących o wypełnieniu przez organ obowiązków wynikających z art. 36 k.p.a. W spawie doszło do naruszenia zasady szybkości postępowania oraz granicy rozsądnego terminu załatwienia sprawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Przyjmuje się także, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (vide: wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyrok NSA z 30 stycznia 2014 r., I OSK 2563/13; wyrok NSA z 17 listopada 2015 r., II OSK 652/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się także, że kryterium, które pozwala na zakwalifikowanie bezczynności (przewlekłości) organu do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia tego naruszenia (vide: wyrok NSA z 10 marca 2021 r., II OSK 1610/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalony stan faktyczny sprawy uzasadnia - w ocenie Sądu - konkluzję, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce bez rażącego naruszenia prawa. O powyższym Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie, rozpatrzenie odwołania i wydanie decyzji nastąpiło z uchybieniem przewidzianego prawem terminu, jednakże brak jest podstaw by twierdzić, że organ drastycznie naruszył prawo.

Biorąc pod uwagę fakt, że cel skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, jakim jest zobowiązanie organu do załatwienia sprawy, został osiągnięty po wniesieniu skargi, Sąd w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji.

W punkcie 3 sentencji wyroku Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w pozostałym zakresie. Otóż, kontrolowana sprawa, wbrew temu co sądzi skarżący, nie stanowi kontynuacji postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu wydanym 11 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Łd 64/23, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wymierzył Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie grzywnę w wysokości 3000 złotych. Z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie II SAB/Łd 64/23 wynika, że postępowanie odwoławcze trwało ponad 10 miesięcy, zaś ostateczna decyzja została wydana przez organ 13 czerwca 2023 r. Niniejsze postępowanie dotyczy kolejnego okresu świadczeniowego 2023/2024 i zostało zakończone decyzją Prezesa ZUS z 17 października 2023 r., zaskarżoną zresztą przez T.A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (sprawa zawisła pod sygn. akt II SA/Łd 1054/23) i oczekuje na rozpoznanie. Na podkreślenie zasługuje w związku z tym fakt, że środki dodatkowe, a mianowicie wymierzenie organowi grzywny lub przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej wskazane w art. 149 § 2 p.p.s.a. mają charakter dyscyplinująco-represyjny i powinny być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. W kontrolowanej sprawie, o czym była już wyżej mowa, Sąd nie dopatrzył się, jak czyni to skarżący analogii z postępowaniem zakończonym wyrokiem II SAB/Łd 64/23. Zwłoka miała miejsce, lecz nie o charakterze drastycznym, wobec czego Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania środków, o których stanowi art. 149 § 2 p.p.s.a. i orzekł jak wskazano w punkcie 3 sentencji wyroku.