Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 147/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Wójta Gminy Stare Babice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Stare Babice a Wójtem Gminy Drelów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. Ł. o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie pomocy finansowej postanawia: wskazać Wójta Gminy Drelów jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starych Babicach, działając z upoważnienia Wójta Gminy Stare Babice wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Stare Babice a Wójtem Gminy Drelów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. Ł. o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie pomocy finansowej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 20 grudnia 2022 r. z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Drelowie wpłynął wniosek o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie pomocy finansowej dla J. Ł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J. Ł. przebywa w miejscowości L. ul. [...],[...]Stare Babice.

Dyrektor GOPS w Starych Babicach zaznaczył, że pracownicy socjalni Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starych Babicach nie potwierdzili faktu zamieszkania J. Ł. pod wskazanym adresem w L., nie uzyskali też żadnych informacji o jego ewentualnym miejscu pobytu, a osoba wskazana w piśmie GOPS Drelów – A. B. – nie wyraża zgody na kontakt z pracownikami GOPS twierdząc, że nie jest stroną żadnego postępowania. Swoje stanowisko podtrzymała podczas spotkania z pracownikami GOPS w dniu 23 maja 2023 r. Podano, że ostatni adres zamieszkania J. Ł. to S., [...] Drelów.

Wskazano, że pracownicy socjalni GOPS Stare Babice, zastali J. Ł. w domu A. B. pod adresem L. ul. [...], Stare Babice w dniu 8 września 2021 r. Oświadczył on wówczas, że przebywa czasowo pod tym adresem jedynie z związku z leczeniem. Po tym dniu pracownicy socjalni nigdy nie zastali J. Ł. w L. w Starych Babicach, a A. B. nie udziela w tym zakresie informacji. Podano, że w dniu 17 stycznia 2023 r. po raz kolejny złożyła ona pismo z interwencją, że nie jest stroną związaną ze sprawą.

Dyrektor GOPS w Starych Babicach podał, że poprzedni spór o właściwość miejscową, który był rozstrzygnięty w sprawie o sygn. akt I OW 261/17 z dnia 8 lutego 2018 r., został rozstrzygnięty w ten sposób, że jako organ właściwy wskazano Wójta Gminy Drelów.

W odpowiedzi na wniosek, Wójt Gminy Drelów wniósł o uznanie, że to Wójt Gminy Stare Babice jest organem właściwym w sprawie. Podano, że od matki J. Ł. uzyskano informację, iż zamieszkuje on w miejscowości Stare Babice. Wskazano, że faktowi zamieszkiwania J. Ł. na terenie Gminy Stare Babice, nie zaprzeczono w trakcie wywiadu środowiskowego, jaki przeprowadzili pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Babicach Starych. Organ wskazał, że miejsce zamieszkania winno być oceniane stosownie do art. 25 K.c. Podkreślono, że J. Ł. nie zamieszkuje na terenie Gminy Drelów i jest to okoliczność bezsporna. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, iż miejscem jego zamieszkania jest Gmina Babice Stare.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny.

W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Wójtem Gminy Stare Babice a Wójtem Gminy Drelów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. Ł. o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie pomocy finansowej.

Zgodnie z treścią art. 101 u.p.s., właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów.

W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie pomocy finansowej zainteresowany złożył w GOPS w Drelowie, choć akta administracyjne go nie zawierają. Jest to o tyle istotne, że wniosek taki składa się w organie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania.

Z treści wniosku o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu o właściwość wynika, że pracownicy socjalni GOPS w Starych Babicach, jedynie w dniu 8 września 2021 r. zastali J. Ł. w domu A. B., tj. w miejscowości L., ul. [...], gmina Stare Babice. Wtedy oświadczył on, że przebywa pod w/w adresem czasowo, w związku z leczeniem. Należy zaznaczyć, że po tej dacie nigdy więcej nie zastano go pod w/w adresem.

Z notatki służbowej pracownika socjalnego GOPS w Starych Babicach z dnia 25 lipca 2022 r. wynika, że w tym dniu pracownik udał się ponownie pod adres L., ul. [...], gmina Stare Babice. Jednak A. B. odmówiła wpuszczenia go do mieszkania i oświadczyła, że sytuacja rodzinna J. Ł. zmieniła się i nie przebywa on już w jej w mieszkaniu.

Z kolei w oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2022 r., matka J. Ł. podała, że syn przebywa w mieszkaniu A. B. w Starych Babicach, a nie w miejscowości S., gmina Drelów. Jednak A. B. kilkakrotnie zaprzeczyła tej okoliczności, zaś w dniu kolejnej wizyty pracownika socjalnego w jej mieszkaniu w dniu 13 stycznia 2023 r., nie ustalono bezsprzecznie, czy J. Ł. przebywa w domu A. B. Natomiast z akt wynika, że składała ona pisma sprzeciwiające się kierowaniu do niej przez organy jakiejkolwiek korespondencji w sprawie J. Ł. Jej adres nie widnieje także nigdzie w aktach, np. jako adres korespondencyjny J. Ł. Akta zawierają natomiast m.in. jej pismo z dnia 17 stycznia 2023 r., w którym złożyła do Wójta Gminy Stare Babice wniosek o podjęcie interwencji. Wskazała, że nie jest stroną w niniejszej sprawie, a pomimo to pracownicy socjalni cały czas kierują do niej różnego rodzaju pisma. Zażądała podjęcia kroków mających na celu zaprzestanie tego procederu.

Należy podkreślić, że akta sprawy nie zawierają wywiadu środowiskowego. Jedynie z odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu o właściwość wynika, że faktowi zamieszkiwania zainteresowanego na terenie gminy Stare Babice nie zaprzeczono w trakcie wywiadu środowiskowego. Jednak – jak wskazano powyżej – w dokumentach sprawy znajdują się oświadczenia A. B. stanowiące o tym, że J. Ł. już u niej nie zamieszkuje. On sam także przyznał, że mieszkał u niej chwilowo, w związku z leczeniem.

Zatem, wobec złożonych w sprawie oświadczeń i jej okoliczności należy uznać, że pobyt J. Ł. u A. B., choć swego czasu może i systematyczny, to miał jednak charakter czasowy i przemijający. Natomiast miejsca sporadycznego przebywania, nocowania, czy nawet pomieszkiwania, nie można uznać za zamieszkanie.

Skoro wniosek o pomoc finansową J. Ł. złożył do GOPS w Drelowie, a wniosek taki składa się w organie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania, to oznacza, że wnioskujący o przyznanie pomocy finansowej uważa, że mieszka na terenie Gminy Drelów. Również A. B., zamieszkująca w Starych Babicach pismo interwencyjne z dnia 11 listopada 2022 r. skierowała do GOPS w Drelowie, podkreślając, że nie pozostaje w związku z J. Ł i nie życzy sobie, aby kierowana była do niej korespondencja.

Równocześnie z akt sprawy, zakończonej postanowieniem NSA z 8 lutego 2018 r. sygn. I OW 261/17, wynika, iż na podstawie poczynionych w tej sprawie ustaleń przyjęto, że miejscem zamieszkania J. Ł. jest Gmina Drelów.

W związku z powyższym uznać należy, że organem właściwym do rozpoznania wniosku J. Ł. o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie pomocy finansowej właściwym jest Wójt Gminy Drelów, do którego wniosek o udzielenie pomocy złożył zainteresowany.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.