Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 399/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del.WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej HG od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 814/22 w sprawie ze skargi HG na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 września 2022 r. nr 1408-PU.411.15.2022 w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 814/22 oddalił skargę H.G. (dalej: strona, skarżąca) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z 20 września 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2 oraz art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wniosła strona, a zaskarżając wyrok w całości wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji; zażądała też przyznania kosztów sądowych, w tym zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.

Wydanemu w sprawie wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 153 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że wydając decyzję Organ zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 września 2021 r., VIII SA/Wa 644/21 w zakresie ustalania stanu prawnego co do prawidłowej w okolicznościach przedmiotowej sprawy wykładni art. 41 b ust. 2 uusr wskazanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. SK 40/20, gdy w decyzjach Organ takich ustaleń w ogóle nie poczynił;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., art. 9521 § 2 k.p.c. oraz art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną ocenę ustaleń dochodu i majątku wnioskodawczyni skutkującą błędnym wnioskiem o istnieniu "realnej szansy" częściowej spłaty należności, gdy właściwa ocena winna prowadzić do wniosku, iż egzekucja należności nie jest możliwa, a w konsekwencji naruszenie

3. art. 41a ust. 2 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, błędne przyjęcie, że odmowa umorzenia zaległości objętej hipoteką jest zasadna.

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została zbudowana na podstawie zarzutów mających oparcie w treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a.; Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" tego procesu kontrolnego jest autor skargi kasacyjnej i do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich formy oraz sformułowanie oczekiwań w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia.

Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13; cbosa), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11; cbosa). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednakże wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia wskazanej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., sygn. akt I FSK 1448/06; cbosa). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z 19 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 16/13 i 17 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1695/13; cbosa). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego rozstrzygnięcie sprawy.

W kontekście powyższych uwag – przechodząc do realiów niniejszej sprawy – wskazać należy, że treść skargi kasacyjnej nie wskazuje, iż jej autor sprostał wymogom formalnym. Tak w zarzucie nr 1 petitum mowa jest o "wykładni art. 41 b ust. 2 uusr", przy czym brak jest jakiegokolwiek wskazania co ten skrót oznacza; jako że w uzasadnieniu nie ujawniono jego znaczenia, Naczelny Sąd Administracyjny nie podejmuje się jego rozszyfrowania.

Wadą jest także – patrz zarzuty 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej – powołanie ustaw bez dat ich uchwalenia oraz miejsca publikacji, co może mieć istotne znaczenie przy analizie ich tekstów jednolitych, a także naruszonych poszczególnych norm prawa procesowego.

Dalszą wadą sporządzonej skargi kasacyjnej jest to, że brak jest realizacji przewidzianego art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. połączenia zarzutów z adekwatnym uzasadnieniem.

Nie można też nie zauważyć – jak w przypadku powołania w zarzucie nr 2 petitum skargi kasacyjnej art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – przepisu zawierającego kilkanaście jednostek redakcyjnych bez precyzyjnego określenia, które zostały naruszone.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej, gdyż "wytyczne" zawarte w wyroku WSA w Warszawie z 23 września 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 644/21 ograniczają się do ostatniego zdania uzasadnienia tego orzeczenia; wskazano tam na konieczność – przy ustalaniu stanu prawnego sprawy – rozważenia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12 (Dz.U.2013.1313). W szerszym zakresie poczyniono je w wyroku z dnia 11 maja 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 128/22 lecz autor powołując treść art. 153 p.p.s.a. na brak ich realizacji nie wskazał, a Naczelny Sąd Administracyjny nie może tego uczynić z urzędu.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej gdyż przedmiotem niniejszej sprawy jest umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, zaś przepis art. 9521 § 2 k.p.c. dotyczy licytacji lokalu mieszkalnego lub nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym (przepis ten na aktualnym etapie postępowania nie mógł być stosowany wobec czego nie zaistniała możliwość jego naruszenia). Bez precyzyjnego określenia konkretnej jednostki redakcyjnej art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.1998.162.1118 ze zm.) nie można ustalić jaki przepis został naruszony.

Powyższe uchybienia nie sanuje treść uzasadnienia skargi kasacyjnej, gdyż rozważa się tam – w zakresie naruszenia treści art. 9521 § 1 i 2 k.p.c. – kwestię "złożenia wniosku o egzekucję z nieruchomości", zaś względem powołanego wyżej art. 141 ustawy o emeryturach i rentach (...) spekuluje się ("z dużą dozą prawdopodobieństwa"), iż istnieje – w toku egzekucji – szansa na wyegzekwowanie części odsetek, z pominięciem uiszczenia należności głównej.

Jak więc można dostrzec – wobec powyższego – nie został naruszony przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., bowiem przepisy wskazane w poprzednim akapicie uzasadnienia nie miały zastosowania.

Bezzasadny jest także zarzut nr 3 petitum skargi kasacyjnej w zakresie obrazy art. 41a ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.1991.7.24 ze zm.) gdyż przepis ten nie ma zastosowania z uwagi na fakt, iż strona posiada źródła dochodu, jak też majątek, z którego można dochodzić należności – o czym mowa zarówno w decyzji ZUS, jak też zaskarżonym wyroku. Ponadto jest przepisem prawa materialnego, a zatem jego naruszenie nie może być rozważane w świetle regulacji art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Dostrzec też wypada, że – wbrew treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – naruszeniu tego przepisu nie poświecono żadnej uwagi.

Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.