Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 524/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak – Kubiak, Sędzia NSA Henryk Ożóg, Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącej A. J. kwotę 30 (trzydzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata K. B. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym; IV. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 25 czerwca 2010 r. nr [...] wydaną z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.) Wojewoda D.- po rozpatrzeniu odwołania I.Z. od decyzji Prezydenta Miasta J. z dnia 24 maja 2010 r. nr [...]orzekającej o odmowie wymeldowania A.J. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ulicy W. [...] w J.G. - uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o wymeldowaniu A.J. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy W. [...] w J.G..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że na wniosek I.Z. Prezydent Miasta J. przeprowadził postępowanie administracyjne i wyżej opisaną decyzją z dnia 24 maja 2010 r. orzekł o odmowie wymeldowania A.J. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy W. [...] w J.G.. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że A.J. od kilku lat nie przebywa w miejscu pobytu stałego. Miejsca pobytu stałego nie opuściła jednak dobrowolnie. Po spaleniu mieszkania I.Ż wymieniła drzwi i zamki w drzwiach, co powoduje, że A.J. ma utrudnione wejście do lokalu. W tej sytuacji organ I instancji uznał, że A.J. nie opuściła mieszkania dobrowolnie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I.Ż, zarzucając, że uzasadnienie decyzji jest niezgodne ze stanem faktycznym, ponieważ A.J. nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Ponadto podała, że w dniu 1 października 2002 r. Sąd nakazał A.J. opuszczenie lokalu, ta jednak zajmowała go nadal nielegalnie. W dniu 15 kwietnia 2009 r. doszło do pożaru lokalu, w wyniku którego uszkodzony został strop i klatka schodowa. W dniu 23 kwietnia 2009 r. A.J. opuściła zajmowany lokal.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania organ odwoławczy, powołując się na art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz tezę wyroku NSA z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt V SA 1496/00 (Lex nr 54454), wskazał, że z zebranych w sprawie dowodów wynika, że A.J. od kwietnia 2009 roku nie mieszka w miejscu pobytu stałego. Sama też nie kwestionuje tego faktu, jedynie podnosi, że do opuszczenia lokalu została zmuszona w obecności funkcjonariusza policji. Została zatrzymana, a po powrocie do lokalu zastała drzwi i okna zabite płytami. Podaje, że w lokalu pozostały jej rzeczy oraz, że nie została powiadomiona o możliwości odbioru ich z lokalu. Przesłuchani w sprawie świadkowie podali, że A.J. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego od kwietnia 2009 roku. Po spaleniu lokalu drzwi części mieszkalnej zostały wymienione a klucze do mieszkania znajdują się w biurze. Natomiast rzeczy należące do A.J. zostały złożone w jednym z pomieszczeń budynku przy ulicy W. [...]w J.G.. W swoich zeznaniach A.J. zarzuciła, że oświadczenia złożone przez I. Ż. są niezgodne z prawdą. Podniosła, że lokalu nie opuściła dobrowolnie, lecz w asyście policji. Została zatrzymana, ponieważ zarzucono jej bezprawne wtargnięcie lokalu, w którym była zameldowana. Po opuszczeniu komisariatu zastała drzwi i okna zabite płytami. W lokalu pozostały jej rzeczy i dokumenty. Nie zamieszkuje w lokalu, bo nie ma do niego dostępu.

Organ odwoławczy podał, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla wykazania niedobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu wymagane jest podjęcie przewidzianych prawem środków skutkujących uzyskaniem rozstrzygnięcia sądowego, m.in wyroku przywracającego posiadanie lokalu lub orzeczenia potwierdzającego fakt zmuszania do opuszczenia lokalu. Drogą prawną do usunięcia rzekomych przeszkód w swobodnym korzystaniu przez J. z lokalu przy ulicy W. [...] w J.G. byłoby, zdaniem organu odwoławczego, powództwo przeciwko I.Z. wniesione na podstawie art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, które należało wnieść do sądu powszechnego w terminie jednego roku od dnia naruszenia posiadania.

Z wyjaśnień złożonych przez J. wynika, że nie występowała w powyższym terminie do sądu powszechnego z takim powództwem. Organ odwoławczy wskazał, że brak skutecznych działań strony w powyższym zakresie uważa się za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca.

Samo werbalne deklarowanie przez J. woli zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu nie daje podstawy do uznania, że faktycznie lokal ten stanowi miejsce jej pobytu stałego. Wolę wewnętrzną osoby co do miejsca zamieszkania określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych. Te zaś w przypadku A.J. wykazały, zdaniem organu odwoławczego, że jej wolą jest koncentrowanie spraw życiowych poza lokalem położonym przy ulicy W. P. [...] w J.G.. Organ dodał, że dla potrzeb ewidencji ludności, podstawowym kryterium oceny zamieszkania w lokalu jest rzeczywiste ześrodkowanie w nim interesów życiowych. Organ wskazał, że A.J. kwestionuje dobrowolność opuszczenia lokalu, zauważa jednak, że A.J. nie zrobiła nic, by do lokalu powrócić. Kontakt z nią jest utrudniony, ponieważ nie podaje adresu do korespondencji. Ponadto, pomimo wezwania do odbioru swoich rzeczy, nie odebrała ich i unika kontaktu z wnioskodawczynią. Podał, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające kierowane do komornika wezwanie dla A.J. do odbioru swoich rzeczy.

Organ dodał, że kwestia orzeczonej w 2002 roku eksmisji jest kwestią drugoplanową i nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. A.J. sama wykonała wyrok eksmisyjny, ponieważ opuściła sporny lokal. Organ II instancji podkreślił, że zameldowanie ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu (art. 9 ust. 2a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Postępowanie w sprawie wymeldowania nie rozstrzyga spornych kwestii dotyczących uprawnień do zamieszkiwania, jak również roszczeń z tytułu zajmowania lokalu. Sporów w tym zakresie należy dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.

Ponadto wyjaśnił, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie uzależnia wymeldowania z lokalu od wcześniejszego nabycia przez osobę praw do innego lokalu mieszkalnego, w którym osoba ta mogłaby zameldować się na pobyt stały. Wymeldowanie z lokalu uwarunkowane jest tylko i wyłącznie spełnieniem przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego.

W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w związku z ustaleniem faktu niezamieszkiwania A.J. w lokalu przy ulicy W. [...] w J.G. od ponad roku i brakiem dowodów wskazujących na przymuszenie jej do opuszczenia w/w lokalu, zasadne jest stwierdzenie, że A.J. spełniła wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki wymeldowania jej decyzją administracyjną.

A.J. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu skargi opisała swoją sytuację życiową oraz dotychczasowy stan faktyczny sprawy podając, że mieszkała w J.G. przy ulicy W. [...] w mieszkaniu zakładowym od 1995 roku. Zakłady Mięsne sprzedały budynek wraz z lokatorami osobie fizycznej – I.Z., a dotychczasowi lokatorzy otrzymali pismo od poprzedniego właściciela, że zachowują prawo do zamieszkiwania w przydzielonych lokalach na dotychczasowych warunkach. Niestety nowa właścicielka, chcąc pozbyć się lokatorów, podjęła szereg działań niezgodnych z obowiązującym prawem. W latach 1996-2008 wyłączyła ogrzewanie. Na skutek tych działań część rodzin wyprowadziła się. Skarżąca została jedyną lokatorką tego budynku. Właścicielka mieszkania zmieniła konta bankowe, nie podając skarżącej nowych numerów kont, nie chciała także przyjmować wpłat za lokal w swoim biurze, które mieści się w dolnej części budynku. Skarżąca podała, że do dnia złożenia skargi płaci właścicielce budynku za korzystanie z lokalu za pośrednictwem komornika. Skarżąca podniosła, że właścicielka kamienicy odłączyła jej wodę i "zatrzymała korespondencję", spowodowała podpalenie budynku, które upoważniło ją do wyrwania ze ściany kabli elektrycznych zupełnie nie w tym miejscu, gdzie było podpalenie. Skarżąca podała, że kiedy w dniu 10 czerwca 2009 r. wróciła od lekarza do swojego mieszkania, do drzwi jej mieszkania zapukała policja z nakazem wejścia do mieszkania. W tym dniu została zatrzymana na 48 godzin pod zarzutem włamania. Kiedy po zwolnieniu wróciła do domu, okazało się, że w drzwiach mieszkania założono nowe zamki, a okna mieszkania od wewnątrz pozabijano płytami pilśniowymi, co uniemożliwiło wejście do mieszkania. Prośba o interwencję policji nie przyniosła żadnego skutku, co skazało skarżącą na bezdomność. Skarżąca podała, że obecnie śpi i myje się u znajomych, nie odzyskała również swoich rzeczy osobistych. Zarzuciła, że wbrew twierdzeniom Wojewody D., właścicielka mieszkania nie kontaktowała się z nią, a organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy, jednoznacznie stwierdzając, że wolą skarżącej jest koncentrowanie spraw życiowych poza lokalem przy ul. W. P. [...], podczas gdy dostęp do tego lokalu został jej odebrany, a policja nie chce pomóc w jego przywróceniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego przymusowego opuszczenia lokalu wskazał, że samo deklarowanie woli zamieszkania w lokalu nie daje podstaw do uznania, że przedmiotowy lokal stanowi stałe miejsce pobytu skarżącej, bowiem o kwalifikacji pobytu decyduje nie tylko treść werbalna oświadczenia. Podkreślono, że do spalenia i opuszczenia przez skarżącą lokalu doszło w kwietniu 2009 roku, natomiast organ wydał decyzję w czerwcu 2010 roku. Przez ponad rok A.J. nie zrobiła nic, by do lokalu powrócić. Brak skutecznych działań strony zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania uważa się za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Także zarzut dotyczący faktu niepowiadomienia skarżącej przez I. Ż. o możliwości zabrania rzeczy zabezpieczonych w lokalu jest zdaniem organu chybiony. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia pisma z dnia 1 września 2009 r., w którym I.Ż za pośrednictwem komornika wzywa J. do odbioru swoich rzeczy. Kontakt z A. J. jest utrudniony z powodu braku adresu do doręczeń, jednakże komornik ma kontakt ze skarżącą, co wynika z przyznanego przez nią faktu uiszczania opłata za korzystanie z lokalu za pośrednictwem komornika. Organ podkreślił, że instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby.

W toku postępowania uczestniczka postępowania I.Ż złożyła pismo procesowe z dnia 4 października 2010 r., w którym zarzuciła, że okoliczności przedstawione przez skarżącą są nieprawdziwe. Oświadczyła, że dysponuje korespondencją ze wszystkimi możliwymi służbami, które podejmowały działania w celu ustalenia sprawcy podpaleń. Podała, że od dnia opuszczenia lokalu przez skarżącą nie miało miejsca żadne zdarzenie podpalenia obiektu, zwłaszcza od wewnątrz, jak to było na ogół za czasów zajmowania lokalu przez skarżącą. Uczestniczka podniosła, że w wynika licznych podpaleń, ta część budynku została doprowadzona do stanu powodującego konieczność wyłączenia ze względu na możliwe zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia. Fakt zaś dokonywania przez skarżącą opłat za lokal za pośrednictwem komornika jest efektem wyroku oraz, że skarżąc zalega z zapłatą na jej rzecz znacznych kwot za korzystanie z lokalu.

Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. skarżąca podała, że w kwietniu 2009 roku nie paliło się jej mieszkanie, lecz pomieszczenie znajdujące się na niższej kondygnacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296 ze zm.) i tylko naruszenie prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji, mającego wpływ na wynik sprawy uzasadnia jej uchylenie, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie od tego, sąd administracyjny uprawniony jest do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia, co przewiduje przepis art. 135 p.p.s.a. Przywołany przepis nakłada na sąd administracyjny obowiązek wyjścia poza granicę skargi i zajęcie się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy, albowiem obowiązkiem tego sądu jest stworzenie takiego stanu rzeczy, w konsekwencji którego w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji niezgodny z prawem (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 275/06, Lex nr 293171).

Mając na uwadze powyższy zakres kontroli sądowo-administracyjnej i oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, jak również poprzedzające ją orzeczenie wydane w pierwszej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że dotknięte są one istotnymi wadami, wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, skutkującymi konieczność ich uchylenia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślić na wstępie należy, że kwestie dotyczące zameldowania i wymeldowania, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego i pozostają bez wpływu na prawo danej osoby do lokalu mieszkalnego, którego postępowanie dotyczy. Postępowanie w sprawie wymeldowania nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych, np. własnościowych, najmu itp.

Z powołanego wyżej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynikają przesłanki, których łączne spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego lub czasowego na czas trwający ponad trzy miesiące oraz niedopełnienia przez osobę opuszczającą miejsce pobytu obowiązku wymeldowania się. Celem przytoczonej regulacji jest zapewnienie zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności, które powinny rejestrować i odzwierciedlać zmiany miejsc pobytu. Z tych też względów nałożono na osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu powinność dokonywania czynności służących rejestracji miejsca pobytu, a organom meldunkowym przyznano uprawnienia do wydawania rozstrzygnięć mających zastępować takie czynności dla uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy w sytuacji, gdy czynności tych nie podejmie osoba zobowiązana.

W świetle powołanej wyżej regulacji, badanie zasadności wniosku o wymeldowanie wymaga ustalenia, czy osoba, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, opuściła miejsce pobytu stałego. Zauważyć należy, że zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem sądowo-administracyjnym przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie lokalu ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969). Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest bowiem, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu prawa. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123 oraz z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989 r., nr 2, poz. 72). Przesłanka ta, zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Zarówno element przedmiotowy, czyli fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, jak i element podmiotowy, tj. zamiar innego zlokalizowania centrum życiowego, są możliwe do ustalenia w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i cel w jakim to miejsce, np. na pewien czas, zostało opuszczone, a także o przyczynę opuszczenia miejsca pobytu. Jest to o tyle istotne, że przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach, nie można uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (por. np. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex nr 80643). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał za przedwczesne stanowisko organu dotyczące spełnienia przez skarżącą w/w przesłanek uzasadniających jej wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Bez wątpienia, dla oceny dobrowolności opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu oraz trwałości tego opuszczenia, kluczowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Mając na uwadze z jednej strony treść zaskarżonej decyzji, z drugiej zaś ustanowione w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego, Sąd uznał, że organy rozpoznające sprawę nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych okoliczności sprawy, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są niepełne, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z przepisu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zobowiązany jest nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Ponadto, zgodnie z art. 80 k.p.a., organ winien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie decyzji w zakresie ustaleń stanu faktycznego powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazane uregulowania nakładają na organy obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego w kwestiach mających znaczenie w sprawie, ale także - co jest szczególnie istotne w niniejszej sprawie - odnośnie poddania zgromadzonych dowodów wnikliwej analizie i ocenie, natomiast odzwierciedleniem spełnienia tych powinności jest treść uzasadnienia podjętej decyzji.

Ponadto, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stosownie do § 2 omawianego przepisu prawa, organy mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W myśl zaś § 3 art. 10 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Z powołanego przepisu prawa wynika powinność organów administracji zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Czynny udział stron w każdym stadium postępowania jest jedną z podstawowych gwarancji procesowych stron postępowania.

Gwarancją czynnego udziału strony w postępowaniu jest ustanowione w art. 79 k.p.a. prawo strony do zawiadomienia o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu. Zgodnie z owym przepisem prawa, strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1). Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). W myśl zaś art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Zauważyć należy, że zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem sądowo-administracyjnym, zachowanie wymagań art. 79 i 81 k.p.a., niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji publicznej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 502/07, Lex nr 459993). Wynikającego z art. 79 § 1 k.p.a. obowiązku organu zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu nie może zastąpić dokonane przez organ w myśl art. 10 § 1 k.p.a. umożliwienie stronie postępowania przez organ przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji przez pryzmat przedstawionych wyżej obowiązków organów administracji zauważyć należy, że organy rozpoznające sprawę naruszyły wszystkie wyżej wymienione przepisy prawa.

Przede wszystkim z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zostało w sprawie wyjaśnione i w sposób jednoznaczny ustalone istnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego. Organy rozpoznające sprawę wprawdzie ustaliły, że skarżąca opuściła lokal mieszkalny, którego postępowanie dotyczy, jednak nie wyjaśniły i nie ustaliły z jakich faktycznie przyczyn skarżąca opuściła lokal, a tym samym, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Nie wyjaśniono bowiem, czy opuszczenie lokalu nastąpiło np. wskutek siły wyższej, tj. w wyniku pożaru, z tego powodu, że rozmiar zniszczeń spowodowanych pożarem uczynił niemożliwym dalsze w nim zamieszkiwanie, a swoim zakresem remont obciążał wynajmującego, a nie najemcę, czy wskutek innych okoliczności. Według oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie, pożar, jaki miał miejsce w budynku nr [..] przy ul. W. w J.G. w kwietniu 2009 roku, wybuchł na niższej kondygnacji budynku. Według zaś uczestniczki postepowania budynek nie nadaje się do zamieszkania. Z akt sprawy administracyjnej nie wynika, by pożar miał wpływ na stan techniczny zajmowanego przez skarżącą lokalu mieszkalnego. Okoliczności te mają istotne znaczenie w sprawie dla oceny dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą.

Organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczył treści wynikające z zebranego w sprawie materiału dowodowego, stwierdzając następnie, że dowody te potwierdzają spełnienie przez skarżącą przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Tymczasem, w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zeznania świadków oraz twierdzenia właścicielki mieszkania są sprzeczne z wyjaśnieniami samej skarżącej, zwłaszcza gdy chodzi o zamiar opuszczenia lokalu i okoliczności z tym związane, takie jak zlokalizowanie centrum życiowego skarżącej w innym miejscu, czy też wola powrotu do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Tego rodzaju uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. jednoznacznie wynika, że obowiązkiem organu orzekającego w sprawie w formie decyzji administracyjnej jest jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, po jego wszechstronnej ocenie, w wyniku której organ winien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, podając w uzasadnieniu decyzji, na podstawie których z zebranych w sprawie dowodów fakty te ustalił oraz - w razie istnienia sprzeczności w materiale dowodowym zebranym w sprawie - z jakich przyczyn innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., a zawarte w konkluzji zaskarżonej decyzji stanowisko organu, że obiektywne okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że wolą skarżącej jest koncentrowanie jej spraw życiowych poza lokalem, jest w świetle dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego przedwczesne.

Za nieuprawnione należy uznać bezwzględne powoływanie się organu odwoławczego na brak podjęcia przez skarżącą przewidzianych prawem środków mających na celu przywrócenie posiadania lokalu przy ul. W.P. [...] jako okoliczność równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem tego lokalu. Takie uproszczone wnioskowanie prowadziłby do niebezpiecznego automatyzmu z punktu widzenia praw osoby opuszczającej lokal, np. pod przymusem. Pozwoliłoby bowiem każdorazowo przyjmować, że jeśli tylko dana osoba bezsprzecznie opuściła lokal nawet niedobrowolnie, to w związku z tym, że nie podjęła w ustawowym terminie kroków prawnych zmierzających do przywrócenia naruszonego posiadania, należy każdorazowo orzec o jej wymeldowaniu z tego lokalu, bez wyjaśniania okoliczności faktycznych konkretnego przypadku. Z takim stanowiskiem organu odwoławczego nie można się zgodzić.

Niezrozumiałe jest też stanowisko organu w kwestii dotyczącej wyroku eksmisyjnego. Z jednej bowiem strony organ odwoławczy prawidłowo zauważa, że problem orzeczonej w stosunku do skarżącej przez sąd powszechny eksmisji z przedmiotowego lokalu mieszkalnego pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy, z drugiej jednak stwierdza, wbrew okolicznościom wynikającym z zebranego w sprawie materiału dowodowego, że skarżąca sama wykonała wyrok eksmisyjny, ponieważ opuściła sporny lokal mieszkalny. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, na podstawie jakich dowodów organ oparł powyższe ustalenie, skoro dotychczas zebrany materiał dowodowy wskazuje, że skarżącej uniemożliwiono dostęp do mieszkania przez wymianę drzwi i zamków oraz zabicie płytami okien lokalu oraz, że przy pomocy komisji powołanej przez wnioskodawczynię dokonano spisu należących do skarżącej ruchomości znajdujących się w lokalu, które następnie złożono poza lokalem, w innym pomieszczeniu budynku.

Podkreślenia wymaga, że kwestia orzeczonej wobec skarżącej prawomocnym wyrokiem eksmisji z przedmiotowego lokalu pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, skoro w postępowaniu o wymeldowanie nie ma znaczenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, dysponuje prawem do lokalu, a zameldowanie danej osoby pod oznaczonym adresem służy jedynie celom ewidencyjnym i ma odzwierciedlać faktyczne miejsce pobytu stałego lub czasowego danej osoby. W okolicznościach faktycznych sprawy brak jest, zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia, że skarżąca sama dobrowolnie wykonała wyrok eksmisyjny, jak to przyjmuje organ odwoławczy. Dodać należy, że zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 23 marca 2010 r. sygn. II OSK 579/09 (Lex nr 597705): "Na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu." Z akt sprawy nie wynika, by orzeczona w stosunku do skarżącej prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego eksmisja z przedmiotowego lokalu mieszkalnego została wykonana przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego. Nie można w tej sytuacji mówić o wykonaniu wyroku eksmisyjnego.

Ponadto zauważyć należy, że decyzja wydana w niniejszej sprawie jest decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., to jest decyzją reformatoryjną. Obowiązkiem organu odwoławczego wydającego orzeczenie reformatoryjne, było nie tylko zaprezentowanie własnego stanowiska w sprawie, ale również podanie przyczyn, dla których odmówił trafności poglądowi wyrażonemu przez organ pierwszoinstancyjny. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek odniesienia do jednoznacznego ustalenia organu I instancji, że skarżąca nie opuściła lokalu dobrowolnie. W ocenie Sądu, brak zajęcia stanowiska w tak kluczowej kwestii oznacza, że organ nie dokonał oceny okoliczności niniejszej sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący.

Powyższe uchybienia zaskarżonej decyzji jako mające istotne znaczenie w sprawie skutkowały konieczność jej uchylenia.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika, by o terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków organy administracji publicznej powiadomiły którąkolwiek ze stron postępowania. Z akt sprawy wynika, że poszczególni świadkowie byli pojedynczo wzywani przez organ I instancji do osobistego stawienia się celem przesłuchania, a czynności te, jak wynika z protokołów przesłuchań, były prowadzone bez udziału stron postępowania, tj. zarówno wnioskodawczyni, jak i skarżącej. Wydanie rozstrzygnięcia bez zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie bez jej winy, stanowi kwalifikowaną wadę postępowania. Wobec stwierdzenia przez Sąd rażącego naruszenia normy art. 10 k.p.a. w stosunku do obydwu stron w postępowaniu I instancji zasadne było, zdaniem Sądu, uchylenie także i tej decyzji celem usunięcia dostrzeżonych wad postępowania, które nie mogły być, i nie zostały w usunięte w postępowaniu drugoinstancyjnym, zważywszy na ich skutki w sferze dowodowej odbierane przez pryzmat zasady dwuinstancyjności postępowania.

Z tych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I wyroku).

O zwrocie na rzecz skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania w postaci kosztów przejazdu do Sądu na rozprawę orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt II wyroku).

O przyznaniu ustanowionemu dla skarżącej pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu z tytułu udzielonej pomocy prawnej (pkt III wyroku) orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana (pkt VI wyroku).

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, winny wyjaśnić zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego termin i przyczyny opuszczenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego przez skarżącą, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. W tym celu organ winien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe z udziałem stron tego postępowania, winien też zapoznać strony z zebranym materiałem dowodowym oraz umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Tak zebrany materiał dowodowy należy następnie wszechstronnie ocenić zgodnie z regułami kodeksu postępowania administracyjnego, poczynić prawidłowe ustalenia w sprawie i dopiero wówczas wydać prawidłowe rozstrzygnięcie, które należy uzasadnić zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.