Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1039/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 9, art. 10, art. 69 § 2, art. 75 § 1, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 849/22 w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr DL.WIPO.410.302.2022/JPP w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 stycznia 2023 r., VIII SA/Wa 849/22 oddalił skargę A.T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 26 sierpnia 2022 r., nr DL.WIPO.410.302.2022/JPP, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 165 ust. 1 pkt 1 i art. 100 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354), dalej: u.c., w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 91), a także art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 16 listopada 2021 r., nr WSC-II-J.6151.42244.2020 odmawiającą skarżącemu, obywatelowi Federacji Rosyjskiej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

A.T, złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w związku z:

1) art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a. poprzez niezasadne uznanie przez Sąd I instancji, że organ administracji publicznej prawidłowo ustalił stan faktyczny i zasadnie uznał, iż decyzja SUdSC i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Mazowieckiego nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawę do wyeliminowania ich z obrotu prawnego, podczas gdy zachowanie skarżącego i jego motywacja nie wskazują, aby złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu obejścia prawa;

2) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie ustaleń w sprawie na niepełnym materiale dowodowym, wyrażające się w odstąpieniu od skonfrontowania skarżącego z M.T. celem wyjaśnienia rozbieżności w zeznaniach, w tym przyczyn ich powstania;

3) art. 10 w zw. z art. 69 § 2 k.p.a. poprzez niedopuszczenie do udziału w sprawie tłumacza z uwagi na fakt, że skarżący nie włada językiem polskim w stopniu pozwalającym na precyzyjne, nie budzące wątpliwości złożenie zeznań.

Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów pomocy prawnej, które w całości ani w części nie zostały zasądzone, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjne zważył, co następuje:

Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta na uzasadnionych podstawach.

Kontrolą Sądu I instancji została objęta decyzja z 26 sierpnia 2022 r., którą SUdSC utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego odmawiającą skarżącemu udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższym rozstrzygnięciem został rozpatrzony złożony przez cudzoziemca wniosek z 26 sierpnia 2020 r. Sąd I instancji zaakceptował przyjęty przez organ pogląd uznający, że skarżącemu należało odmówić udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny - obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ pozostaje on z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej w związku małżeńskim zawartym w celu obejścia prawa, a ponadto, iż w postępowaniu w sprawie udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy złożył on wniosek zawierający fałszywe informacje, jak też zeznał nieprawdę. Zdaniem Sądu I instancji, zebrany materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 165 ust. 1 pkt 1 i art. 100 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 158 ust. 1 pkt 1 u.c., a przeprowadzone postępowanie nie cechowało się błędami mogącymi ważyć na wyniku sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak sformułowane stanowisko pozostaje w pełni poprawne, albowiem wbrew odmiennej ocenie skarżącego wyrażonej w złożonej skardze kasacyjnej, nie uchybia ono powołanym w niej przepisom - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 9, art. 10, art. 69 § 2, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.

Na organie prowadzącym postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ciąży obowiązek właściwego określenia w sprawie okoliczności relewantnych, jak i nakierowania postępowania dowodowego na ich rozważenie. W zakresie przesłanek negatywnych, których stwierdzenie obliguje organ do odmownego rozpatrzenia wniosku, zgromadzony materiał dowodowy, by umożliwiał uwzględnienie żądania cudzoziemca, powinien potwierdzać niezaistnienie okoliczności traktowanych przez ustawodawcę jako przeszkoda do udzielenia zezwolenia na pobyt. Nie budzi wątpliwości na płaszczyźnie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, że ustawodawca w art. 100 ust. 1 pkt 5 u.c. odmówienie cudzoziemcowi udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy powiązał ze stwierdzeniem, iż w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemiec złożył wniosek zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje lub dołączył do niego dokumenty zawierające takie dane lub informacje, lub zeznał on nieprawdę lub zataił prawdę albo podrobił lub przerobił dokument w celu użycia go jako autentycznego lub takiego dokumentu używał jako autentycznego. Równocześnie nie może być sporne, że zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej udziela się cudzoziemcowi, gdy pozostaje on w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 158 ust. 1 pkt 1 u.c.), niemniej potwierdzeniu wskazanej okoliczności w myśl art. 165 ust. 1 in fine u.c. musi towarzyszyć równolegle ustalenie, że tenże związek małżeński nie został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego.

Postępowanie wyjaśniające prowadzone z udziałem cudzoziemca jako jego strony jest kształtowane przepisami rozdziału IV Działu II k.p.a., wobec czego, jak prawidłowo przyjął skarżący kasacyjnie, organy prowadzące to postępowanie zobowiązane były podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, co obejmuje wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Jako dowód organ zobowiązany jest dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, wobec tego, że przepis art. 75 § 1 k.p.a. nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego, umożliwiający realizację zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), pozostaje przy tym w ścisłym związku z przyjętą w art. 80 k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów.

Zasadnicza część argumentacji skargi kasacyjnej mająca na celu wykazanie, że Sąd I instancji dopuścił się błędu przy ocenie prawidłowości zaskarżonej decyzji SUdSC, oparta została przez skarżącego na wskazaniu, że poszczególnym dowodom powinna zostać odmiennie przypisana doniosłość, jak też nie zachodziły warunki, by Sąd, dostrzegając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy określonymi faktami, mógł wyprowadzić z nich wnioski niekorzystne dla cudzoziemca. Podjęta w ten sposób próba podważenia podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji jest jednakże nieskuteczna, albowiem nie mogło dojść w sprawie do zakwestionowania oceny zebranego materiału dowodowego, jeżeli podstawą skargi kasacyjnej nie został objęty art. 80 k.p.a., a w konsekwencji nie doszło do wskazania zamieszczonej w nim regulacji prawnej jako naruszonej. Rodzaj zgłoszonych przez skarżącego zastrzeżeń czyni niewystarczającym odwołanie się wyłącznie do przepisów normujących kodeksowe zasady ogólne, a także art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Istotą przyjmowania przez organ ustaleń faktycznych w sprawie, pozwalających dokonać konkretyzacji sytuacji prawnej strony jako adresata wydawanej decyzji, nie jest zebranie dowodów składających się na materiał dowodowy, ale wyprowadzenie z tego materiału poprawnych wniosków poprzez ocenienie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów w ich całokształcie. Organ prowadzący postępowanie dokonuje oceny wszystkich przeprowadzonych dowodów oraz uwzględnia wszelkie towarzyszące im okoliczności. W tym zakresie organ powinien się kierować wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego rozumowania. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji zawarł rzeczowe wyjaśnienie przyczyn, z powodu których ocena prawdomówności skarżącego i jego małżonki, a także składającej zeznania Z.K. wypadła negatywnie. Próba wprowadzenia organu w błąd odnosiła się do kluczowych faktów, miała ona bowiem związek m.in. z niewiarygodnym wyjaśnieniem kwestii zawarcia przez skarżącego wyznaniowego związku małżeńskiego z Z.K. i rodzaju utrzymywanych z nią relacji, wspólnego zamieszkiwania skarżącego z małżonką (M.T.) i deklarowanego prowadzenia z nią gospodarstwa domowego, czy też posługiwania się w przeszłości innym nazwiskiem (V.) od obecnie posiadanego.

Sprzecznościom pomiędzy treścią składanych oświadczeń z pewnością nie mógł być nadawany charakter "niuansów", jak określa to skarga kasacyjna, które wynikać miałyby wyłącznie z różnic językowych. W kontrolowanym postępowaniu nie znajdował zastosowania przepis art. 69 § 2 k.p.a., wobec czego nie mogło dojść do jego naruszenia. Przepis ten stanowi, że w protokołach przesłuchania osoby, która złożyła zeznanie w języku obcym, należy podać w przekładzie na język polski treść złożonego zeznania oraz wskazać osobę i adres tłumacza, który dokonał przekładu; tłumacz ten powinien podpisać protokół przesłuchania. Z akt sprawy wynika, że protokół przesłuchania skarżącego, które odbyło się 15 listopada 2021 r., został sporządzony w języku polskim, albowiem zgodnie z deklaracją skarżącego jest to język mu znany (zrozumiały), którym się on posługuje podczas dotychczasowego pobytu w Polsce. Dowodem, że skarżący swobodnie posługuje się językiem polskim, nie są wyłącznie podjęte przez organ z jego udziałem w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją czynności procesowe w tym języku, na co wyraził on zgodę. Potwierdza tę okoliczność również bowiem kopia przedstawionego przez skarżącego przy piśmie z 21 marca 2022 r. (k. 74 akt adm.) wydruku długookresowej korespondencji prowadzonej z małżonką za pośrednictwem aplikacji (komunikatora) zainstalowanej w posiadanym telefonie, z którego nie wynika, by cudzoziemiec miał jakiekolwiek trudności z właściwym rozumieniem treści przesyłanych komunikatów i odpowiadania na nie (w języku polskim) z uwagi na niewystarczającą biegłość językową (k. 38-55 akt adm.). Sprawia to, że wbrew odmiennemu stanowisku skargi kasacyjnej, skarżący nie został pozbawiony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, a zgromadzony w tym postępowaniu materiał dowodowy, inaczej niż postrzega to strona, nie został wadliwe rozważony. Przyjęta w postępowaniu ocena "zachowania skarżącego i jego motywacji" odpowiada ściśle okolicznościom znajdującym potwierdzenie w tymże materiale.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zarzutu skargi kasacyjnej, który powiązany jest z zagadnieniem zachowania przez organ wymagań dotyczących źródeł dowodzenia w postępowaniu administracyjnym. W toku postępowania organ przeprowadził przesłuchanie skarżącego, a także odebrał zeznania od świadków w osobach M.T. i Z.H.. Zwrócił się również do Placówki Straży Granicznej w L. o przeprowadzenie na podstawie art. 52 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 u.c. wywiadu środowiskowego (pismo z 20 września 2021 r.). Treść przesłanego przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w L. przy piśmie z 27 września 2021 r., znak 961999 sprawozdania z 23 września 2021 r. stała się przedmiotem analizy orzekających w sprawie organów, konfrontującej zawarte w niej informacje ze stanowiskiem zaprezentowanym przez przesłuchane w toku postępowania ww. osoby.

Brak jest przekonujących podstaw, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, by wskazany materiał dowodowy uznać za niepełny, jeżeli pozostawał on wystarczający do wyprowadzenia z niego poprawnych wniosków w zakresie, w jakim przepisy u.c. nakazują zawarty przez cudzoziemca związek małżeński z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej objąć postępowaniem wyjaśniającym celem zweryfikowania, czy okoliczności wskazane w art. 169 ust. 2 pkt 1-7 u.c., w razie ich wystąpienia, nie każą przypisać temu związkowi charakteru zawartego dla pozoru. Pomimo, że w normującym kwestię wad oświadczenia woli przy zawarciu związku małżeńskiego przepisie art. 151 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), który stanowi legis specialis w stosunku do ogólnych przepisów o wadach oświadczenia woli określonych w art. 82–88 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740), ustawodawca nie wymienił pozorności, czego konsekwencją jest ważność zawartego dla pozoru małżeństwa, które może być rozwiązane wyłącznie w drodze rozwodu, nie budzi wątpliwości w piśmiennictwie, iż kwestia istnienia świadomej sprzeczności między rzeczywistymi zamiarami nupturientów a ich oświadczeniami złożonymi w obecności kierownika Urzędu Stanu Cywilnego bądź przed duchownym nie stanowi zagadnienia pozbawionego znaczenia prawnego na gruncie tych przepisów, które stan ten czynią relewantnym (por. E. Lewandowska, Pozorność oświadczenia woli. Studium cywilnoprawne, Olsztyn 2018, s. 202-205). Niemożność unieważnienia małżeństwa zawartego w sytuacji złożenia oświadczeń bez woli nawiązania pożycia małżeńskiego nie oznacza tym samym, że w konkretnym przypadku nie będą zachodzić warunki do zastosowania sankcji przewidzianej w przepisach u.c. w sferze prawa pobytu cudzoziemca, co jest niezależne od kodeksowej regulacji nastawionej na ochronę autonomii i autentyczności oświadczeń małżonków, jak i samą potrzebę ochrony trwałości małżeństwa (por. A. Ogrodnik-Kalita, Zezwolenie na pobyt czasowy dla cudzoziemca małżonka obywatela Rzeczypospolitej Polskiej a wady oświadczenia woli przy zawarciu małżeństwa [w:] Prawne i ekonomiczne aspekty imigracji do Polski, red. M. Butrymowicz, P. Kroczek, Kraków 2017, s. 135-143).

Zgodzić się można z uwagami skarżącego, które sprzeczność części udzielanych przez niego i pozostałe osoby przesłuchiwane odpowiedzi na pytania, wiążą z naturą dokonywania spostrzeżeń opisowych (np. dotyczących widoku z okna), czy też z uprawnioną różnicą w posługiwaniu się znaczeniami określonych pojęć i odwoływaniu się do kontekstu pytania (np. uznawanie, że desygnatem pojęcia komputera nie jest laptop, a jedynie komputer stacjonarny bez czynienia w tym kontekście przez stronę dodatkowego zastrzeżenia, gdy wypowiedź jest związana z opisem pokoju, wymieniającym znajdujące się w nim przedmioty wpływające na jego "wygląd"). Wypada jednakże zauważyć, że w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji SUdSC to nie powyższe kwestie organ uznał za "miarodajne dla oceny prawdomówności skarżącego i jego żony", posługując się określeniem użytym w złożonej skardze kasacyjnej. Odstąpienie od potrzeby skonfrontowania skarżącego z M.T, celem wyjaśnienia rozbieżności było determinowane tak przyjętą ich rangą, jak i wielością kwestii, których rozbieżności te dotyczyły, co pozwalało SUdSC słusznie uznać, że działanie skarżącego w porozumieniu z M.T., z którą cudzoziemiec pozostaje w zawartym 12 maja 2021 r. związku małżeńskim, jak i Z.K., z którą uprzednio (22 sierpnia 2020 r. w Rzymskokatolickiej Parafii [...] w R.) zawarł związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu kościoła, miało w sposób bezpośredni na celu wprowadzenie organu w błąd. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu decyzji z 26 sierpnia 2022 r. SUdSC zawarł analizę dostrzeżonych sprzeczności w złożonych zeznaniach, której ocena, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na poziom jej wnikliwości, a także dokładność oraz logiczność sformułowanych na jej podstawie wniosków, powinna być podzielona przez Naczelny Sąd Administracyjny bez potrzeby odnoszenia do niej dodatkowych uwag uszczegóławiających powody, które stoją za nakazem traktowania jej za element niewadliwej podstawy faktycznej wydanego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, albowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.