Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 275/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1, art. 217
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy Białystok na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 24 lutego 2023 r. nr WG-VI.7534.2.2023.SI w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 lutego 2023r. nr WG-VI.7534.2.2023.SI Wojewoda Podlaski, utrzymał w mocy decyzję Starosty Grajewskiego z dnia 7 grudnia 2022 r., znak: WG.6821.1.2018 orzekającą o:

- umorzeniu jako bezprzedmiotowym postępowania administracyjnego w części dotyczącej wniosku Pani D. K, Pani B. C., Pani K. H. w imieniu których działa Pani D. R. oraz Pana Z. C. w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako dz. nr [...], położonej w B., wchodzącej obecnie w skład nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu 13 jako działka geodezyjna nr [...] (przed podziałem działka nr [...]) stanowiącej własność Gminy Białystok będącej w zarządzie Zarządu Mienia Komunalnego w Białymstoku, dla której Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]

- zwrocie własności nieruchomości w części wynoszącej 4/10, do działki oznaczonej na mapie z projektem podziału nieruchomości przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr P.2061.2021.2800, jako działka nr [...] o pow. 0,0223 ha (powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 0,9719 ha), położonej na terenie obrębu [...] jednostka ewidencyjna Białystok zlokalizowanej przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Nr [...], na rzecz:

a) Pani B. G. (c. M. i E.) - w udziale 1/10 części,

b) Pani W. N. (c. A. i L.) - w udziale 2/10 części,

c) Pana G. M. (s. E. i E.) - w udziale 1/10 części.

- ustaleniu wysokości zwaloryzowanego odszkodowania przypadającego do zwrotu na rzecz Gminy Białystok za udział w wysokości 4/10 części w zwracanej działce na kwotę 310,66 zł (słownie złotych: trzysta dziesięć 66/100),

- zobowiązaniu wnioskodawców do wpłaty na rachunek bankowy Urzędu Miejskiego w Białymstoku nr: [...], jednorazowo w terminie 14 dni od dnia w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna zwaloryzowanego odszkodowania adekwatnie do wysokości posiadanych udziałów w zwracanej nieruchomości tj.:

a) dla Pani B. G. w wysokości 77,67 zł (słownie złotych: siedemdziesiąt siedem 67/100)

b) dla Pani W. N. w wysokości 155,32 zł

c) dla Pana G. M. w wysokości 77,67 zł.

Wskazano także, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego (art. 141 ust. 1 pkt 4 u.g.n.). Integralną część niniejszej decyzji stanowi również mapa z projektem podziału nieruchomości w skali 1:500 (załącznik nr 1), wykaz zmian gruntowych nr DGE-II.6642.2.2548.2021 (załącznik nr 2) oraz wykaz synchronizacyjny nr DGE-II.6642.2.2548.2021 (załącznik nr 3). Zgodnie z art. 96 ust. 1 b ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzja niniejsza zatwierdza podział działki nr [...] i stanowi podstawę dokonania wpisów w księdze wieczystej [...].

Decyzja Wojewody Podlaskiego wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Uchwałą Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 maja 1985 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu [...] w Białymstoku, przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość, oznaczoną w obrębie 265, m.in. jako działka nr [...] o pow. 0,0749 ha.

Zgodnie z Aktem Własności Ziemi Nr [...] z dnia 06 sierpnia 1975 r. wydanym przez Prezydenta Miasta Białegostoku, ww. nieruchomość stanowiła współwłasność S. M. w udziale 3/5 części, A. C. w udziale 1/5 części oraz J. C. w udziale 1/5 części. Akt własności ziemi stał się prawomocny w dniu 08 października 1975 r.

Wnioskiem z dnia 28 listopada 2017 r. B. S. (obecnie G.), reprezentowana przez pełnomocnika J. M., zwróciła się do Prezydenta Miasta Białegostoku, działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Białymstoku, wchodzącej obecnie w skład nieruchomości, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu 13, jako działka nr geod. [...], stanowiącej własność Gminy Białystok.

Wojewoda Podlaski, postanowieniem z dnia 04 stycznia 2018 r., znak WG-VI.7534.1.2018.SI, wyznaczył Starostę Grajewskiego, jako organ właściwy do załatwienia sprawy z wniosku Pani B. S. (obecnie G.), w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej na terenie obrębu [...] jednostka ewidencyjna Białystok, wchodzącej w skład nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...].

Z materiału dowodowego sprawy wynikało, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku Wydział II Cywilny z dnia 25 marca 1983 r., sygn. akt II Ns 308/83 stwierdzono, iż spadek po S. M. na podstawie ustawy nabyli: córka I. M., córka Ł. R. i córka L. M. - wszystkie po 1/3 części. Następnie, Sąd Rejonowy w Białymstoku Wydział II Cywilny, postanowieniem z dnia 02 sierpnia 1988 r., sygn. akt II 1 Ns 934/88, po rozpoznaniu w dniu 02 sierpnia 1988 r. na rozprawie sprawy z wniosku I. M. o stwierdzenie dziedziczenia gospodarstwa rolnego postanowił uzupełnić postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie II 1 Ns 308/83 w ten sposób, iż stwierdził, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne po S. M. dziedziczą z mocy ustawy: córka I. M., córka Ł. R. córka L. M. - wszystkie po 1/3 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku Wydział II Cywilny z dnia 10 października 1994 r., sygn. akt II Ns 1881/94 stwierdzono, iż spadek po L. M. na podstawie ustawy nabyła w całości córka W.N.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku Wydział II Cywilny z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt II Ns 158/10 stwierdzono, że spadek po I.M. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 12 grudnia 2003 r. nabyli: wnuczka B. S. w udziale 1/2 części i wnuk G. M. w udziale 1/2 części. Z powyższego wynika, iż B.G., Pani W. N. i Pan G. M. wykazali się legitymacją prawną do udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, przedkładając stosowne postanowienia sądu potwierdzające ich prawa do nabycia spadku po poprzednich współwłaścicielach. Natomiast, pozostali uczestnicy postępowania, tj.: Z. C., D.R., B. C. i K.H., pomimo wezwania organu I instancji, nie przedłożyli wymaganych wniosków o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz dokumentów potwierdzających legitymację procesową w przedmiotowej sprawie.

W toku prowadzonego przez organ I instancji postępowania ustalono, iż część przejętej nieruchomości, oznaczonej w okresie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 0,0749 ha, weszła obecnie w skład nieruchomości, oznaczonej w obrębie [...] Północny, jednostka ewidencyjna Białystok jako działka nr [...] o pow. 0,9719 ha, (przed podziałem działka nr [...] o pow. 1,8145 ha). Aktualnie nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], stanowi własność Gminy Białystok i jest w zarządzie Zarządu Mienia Komunalnego w Białymstoku. Na potrzeby postępowania zwrotowego, z części działki nr [...], została wydzielona działka nr [...] pow. 0,0223 ha.

Decyzją z dnia 18 maja 2022 r., znak WG.6821.I.2018, organ I instancji, w pkt 1 umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w części dotyczącej wniosku Pani D.K., Pani B. C., Pani K. H., w imieniu których działa Pani D.R. oraz Pana Z. C. w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], położonej w Białymstoku, wchodzącej obecnie w skład nieruchomości, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu 13 jako działka nr [...] (przed podziałem działka nr [...]), stanowiącej własność Gminy Białystok będącej w zarządzie Zarządu Mienia Komunalnego w Białymstoku, dla której Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Nr [...].

W pkt 2 decyzji, zwrócił na rzecz: a) B. G. - w udziale 3/30 części; b) W. N. - w udziale 6/30 części; c) Pana G.M. - w udziale 3/30 części, własność nieruchomości, położonej w Białymstoku, przy ul. W., w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0233 ha, (powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 0,9719 ha).

W pkt 3 decyzji, ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania przypadającego do zwrotu na rzecz Gminy Białystok na kwotę 293,81 zł za udział w wysokości 12/30 części w zwracanej nieruchomości. W pkt 4 decyzji, zobowiązał B. G., W. N. oraz G. M., do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania (odpowiednio do wysokości posiadanych udziałów w zwracanej nieruchomości), na rzecz Gminy Białystok, jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Odwołanie od powyższej decyzji, w terminie ustawowym, złożyła Gmina Białystok, reprezentowana przez Prezydenta Miasta Białegostoku, zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ I instancji wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda Podlaski, decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r., znak WG-VI.7534.119.2022.SI, uchylił skarżoną decyzję organu I instancji z dnia 18 maja 2022 r., znak WG.6821.2.2018 i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał m.in., iż wysokość przyznanego odszkodowania wymaga wyjaśnienia w toku ponownie prowadzonego postępowania.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Starosta Grajewski, decyzją z dnia 07 grudnia 2022 r., znak WG.6821.1.2018, umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w części dotyczącej wniosku Pani D. K., P. B. C., Pani K. H. w imieniu których działa Pani D.K. oraz Pana Z. C. w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...]. Jednocześnie skarżoną decyzją, organ I instancji, zwrócił własność nieruchomości w części wynoszącej 4/10, do działki oznaczonej na mapie z projektem podziału nieruchomości przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr P.2061.2021.2800, jako działka nr [...] o pow. 0,0223 ha, (powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 0,9719 ha), położonej na terenie obrębu [...] jednostka ewidencyjna Białystok zlokalizowanej przy ul. W., na rzecz: a) Pani B. G. (c. M.i E.) - w udziale 1/10 części, b) Pani W.N. (c. A. i L.) - w udziale 2/10 części, c) Pana G.M. (s. E. i Ewy) - w udziale 1/10 części.

Skarżoną decyzją, organ I instancji, ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania przypadającego do zwrotu na rzecz Gminy Białystok za udział w wysokości 4/10 części w zwracanej działce na kwotę 310,66 zł, oraz zobowiązał wnioskodawców do wpłaty tej kwoty w zakresie przypadających udziałów.

Odwołanie od powyższej decyzji, w terminie ustawowym, złożyła Gmina Białystok, reprezentowana przez Prezydenta Miasta Białegostoku, zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ I instancji wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie. W ocenie skarżącej Gminy, celem na który został wywłaszczony obszar przedmiotowej nieruchomości, było ustalenie granic terenów budowlanych przejmowanych na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod realizację budownictwa mieszkaniowego, które to z całą pewnością zostało zrealizowane stosownie do treści uchwały Miejskiej Rady Narodowej Nr VI/46/85 z dnia 30 maja 1985 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "P." w Białymstoku.

Decyzją z 24.02.2023r. Wojewoda Podlaski po rozpoznaniu odwołania orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Wojewoda przytoczył brzmienie art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, regulujących przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazał też na wykładnię przytoczonych przepisów prawa, wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych. Zwrócił uwagę na istotę zarzutów Gminy sprowadzającą się do kwestionowania faktu niewykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego P.

Organ odwoławczy wskazał, że cel wywłaszczenia został precyzyjnie określony w uchwale Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "P." w Białymstoku. Tym celem była budowa osiedla mieszkaniowego "P.". Wojewoda stwierdził, że zgodnie z ówcześnie obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta Miasta Białegostoku Nr 18/84 z 8.06.1984r. (Dz. Urz. WRN, NR 12, poz. 108) sporny obszar w całości został przeznaczony pod "teren zieleni parkowej i urządzeń rekreacyjnych" (ZP-25, o powierzchni 3,69 ha) oraz "teren przedszkola" (UO-24, o powierzchni 0,62ha). Organ wskazał, że w postepowaniu w dniu 18 grudnia 2020 r. zostały przeprowadzone oględziny oraz rozprawa administracyjna.

Na rozprawie sprecyzowano, że przedmiotem żądania zwrotu jest część nieruchomości oznaczonej w momencie wywłaszczenia numerem [...], biegnie od ulicy W. w kierunku osiedla domków jednorodzinnych. Powierzchnia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości w całości stanowi teren niezagospodarowany, od strony ulicy W. porośnięty dziką trawą i pojedynczymi krzakami. W dalszej części stanowi skarpę najprawdopodobniej sztucznie usypaną, być może w celu wzmocnienia terenu stanowiącego osiedle domów jednorodzinnych. Skarpa jest porośnięta pojedynczymi krzakami i drzewami. Cała działka ma kształt długiego wąskiego prostokąta. Przeprowadzone oględziny jednoznacznie wykazały, że wnioskowany do zwrotu grunt nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, brak jest również śladów po infrastrukturze, która mogłaby towarzyszyć terenowi zieleni parkowej i rekreacyjnej (np. ławeczki, urządzone alejki lub też regularne nasadzenia roślinności). Powyższe potwierdza dołączona do akt sprawy dokumentacja fotograficzna. Zatem, w ocenie organu II instancji, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Odnosząc się do zarzutów odwołania i argumentacji Gminy Białystok, Wojewoda podkreślił, że zasadnie organ I instancji, rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę, oraz mając na uwadze zalecenia zawarte w decyzji kasacyjnej Wojewody Podlaskiego z dnia 22 czerwca 2022 r., znak WG-VI.7534.119.2022.SI, pismem z dnia 29 czerwca 2022 r., wystąpił do Prezydenta Miasta Białegostoku o ponowne przesłanie decyzji Geodety Miejskiego z dnia 23 czerwca 1986 r. znak G.Il.8127/187/86, w sprawie ustalenia odszkodowania, z nałożoną klauzulą ostateczności. Pismem z dnia 26 sierpnia 2022 r., znak DSK-IX.6821.24.2018, Prezydent Miasta Białegostoku, przesłał żądany dokument z nałożoną klauzulą ostateczności na dzień 25 sierpnia 1986 r.

Ponadto, w toku prowadzonego postępowania organ wyjaśnił kwestię wysokości przyznanego odszkodowania stwierdzając, że Geodeta Miejski w decyzji z dnia 23 czerwca 1986 r., znak G.II.8127/187/86:

1. określił wartość gruntów, przejętych na rzecz Skarbu Państwa o powierzchni 749 m2, wchodzących w skład działki nr [...] na łączną kwotę 27.088,00 zł,

2. przyjął zadłużenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i banków na kwotę 2.702 zł,

3. przyjął kwoty do wypłaty odszkodowania, po odliczeniu zadłużeń na rzecz: a) I. M. b) Ł. R. c) L. M. d) A. C. e) J. C.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż łączna kwota przyznanego do wypłaty odszkodowania wynosiła 24386 zł, po odliczeniu zadłużenia ww. osób fizycznych, w wysokości 2.702 zł, na rzecz Skarbu Państwa i banków. Zauważył przy tym organ II instancji, że wskazane w punkcie 3 decyzji z dnia 23 czerwca 1986 r., znak G.II.8127/187/86, kwoty do wypłaty odszkodowania, (w częściach ułamkowych w odniesieniu do udziałów, po 1/5), były różne, bowiem wynikały z różnego zadłużenia ww. osób. W przypadku zwrotu nieruchomości, zwrotowi stosownie do art. 140 u.g.n., podlega również zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, nie zaś kwota wypłaconego odszkodowania na rzecz byłych właścicieli, wywłaszczonej nieruchomości.

W celu ustalenia, czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie stosownie do treści art. 140 ust. 4 u.g.n., zlecono wykonanie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowemu A.G. W operacie szacunkowym z dnia 07 marca 2022 r., rzeczoznawca majątkowy ustalił, iż wartość rynkowa nieruchomości, oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr [...] o pow. 0,0223 ha, według stanu z dnia sporządzenia operatu wynosi: 21 000,00 zł. Natomiast, organ I instancji ustalił, że należna do zwrotu na rzecz Gminy Białystok kwota zwaloryzowanego odszkodowania, za nieruchomość, oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0223 ha, na dzień 01 listopada 2022 r., wynosi 776,66 zł, nie przekracza 50 % aktualnej wartości rynkowej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości.

W ocenie organu odwoławczego podnoszone przez Gminę Białystok zarzuty należało zatem uznać za nie zasadne, zaś organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, a zgromadzone w sprawie dowody są wystarczające do oceny stanu faktycznego w sprawie. Starosta Grajewski, prawidłowo zidentyfikował żądaną do zwrotu nieruchomość oraz ustalił strony postępowania. Przeprowadził rozprawę połączoną z oględzinami nieruchomości oraz sporządził stosowną dokumentację fotograficzną. Zlecił także sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość zwracanej działki w celu ustalenia, czy spełniony jest warunek z art. 217 ust. 2 u.g.n., oraz prawidłowo ustalił wysokość należnego do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia nie została zrealizowana na wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,0223 ha, a więc poprzedni właściciele mogą skutecznie dochodzić jej zwrotu. Nieruchomość ta słusznie została zwrócona na rzecz następców prawnych byłych właścicieli.

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Gmina Białystok podniosła następujące zarzuty:

- naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia;

- naruszenia przepisów art. 93, 136 ust. 1 i 2 oraz 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że część nieruchomości gruntowej stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczeniowym.

Podnosząc powyższe zarzuty Gmina Białystok wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Grajewskiego z 7 grudnia 2022 r. w części dotyczącej zwrotu udziałów w nieruchomości gruntowej położonej w Białymstoku przy ulicy W., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] numerem [...] o pow. 0,0223 ha (zgodnie z projektem podziału działki numer [...] o pow. 0,9719 ha), stanowiącej własność Gminy Białystok i pozostającej w zarządzie Zarządu Mienia Komunalnego w Białymstoku oraz przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Wojewoda Podlaski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała oddaleniu.

Na wstępie sąd wskazuje, że niniejsze postępowanie sądowe nie jest pierwszym dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonych Uchwałą Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "P." w Białymstoku ale nie wykorzystanych na cel wywłaszczenia. Z urzędu składowi orzekającemu jest wiadome, że prawomocnym wyrokiem z 15.12.2022r. o sygn. II SA/Bk 606/22 oddalona została skarga Gminy Białystok na ostateczną decyzję Wojewody Podlaskiego orzekającą o zwrocie nieruchomości o numerze [...], także wydzielonej, jak zwrócona nieruchomość w sprawie niniejszej, z działki oznaczonej przed podziałem numerem [...]. Również prawomocnym wyrokiem WSA w Białymstoku z 18 lutego 2021r. wydanym w sprawie o sygn. II SA/Bk 843/20 przesądzony został zwrot innej działki wywłaszczonej tym samym aktem wywłaszczeniowym z przeznaczeniem pod realizację osiedla mieszkaniowego "P.", także wydzielonej z nieruchomości oznaczonej przed podziałem numerem [...], mianowicie działki [...]. Podobny stan faktyczny sprawy został również rozstrzygnięty wyrokiem z dnia 10 października 2023 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 276/23 (wyrok prawomocny). Prawidłowość ustaleń co do niewykorzystania na cele wywłaszczenia pod realizację osiedla mieszkaniowego "P." obszaru działki [...] potwierdza także inny prawomocny wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2020r. o sygn. II SA/Bk 703/20, mocą którego wprawdzie decyzja o zwrocie nieruchomości numerze [...] (wydzielonej z działki [...]) została uchylona z racji braku orzeczenia o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania, ale w uzasadnieniu którego to wyroku (który stał się prawomocny), także sąd przesądził brak wykorzystania działki oznaczonej przed podziałem numerem [...] pod realizację obiektów czy urządzeń służących osiedlu mieszkaniowemu "P." .

Kwestia zatem niewykorzystania w całości na cel wywłaszczania, terenu objętego Uchwałą Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "P." w Białymstoku, jest faktem potwierdzonym wcześniejszymi prawomocnymi wyrokami. Stan faktyczny i prawny sprawy niniejszej nie różni się od stanów faktycznych i prawnych spraw o sygnaturach II SA/Bk 703/20, II SA/Bk 843/20 i II SA/Bk 606/22, z tą jedną różnicą, że w przedmiotowej sprawie wysokość przyznanego odszkodowania wymagała ponownego wyjaśnienia, co skutkowało pierwotnie wydaniem decyzji kasacyjnej przez organ II instancji. Każda ze spraw dotyczyła oceny przesłanek zwrotu z terenu objętego tym samym wywłaszczeniem, wąskich działek (mających kształt długiego i wąskiego prostokąta), które do dnia dzisiejszego stanowią obszar niewykorzystany na cel wywłaszczenia, przed podziałem oznaczony jako działka o numerze [...] (aktualnie po podziale nr [...]). Z tych przyczyn argumentacja sądu w sprawie niniejszej będzie powtórzeniem oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszych wyrokach.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344). Zgodnie z art. 136 ust. 3 tejże ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Z kolei w art. 137 ust. 1 u.g.n., została sformułowana legalna definicja stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Według tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: (1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu; (2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Oba wymienione w art. 137 ust. 1 u.g.n. kryteria opierają się, jak słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji, na założeniu odpadnięcia celu wywłaszczenia, czy to z powodu zaniechania określonego zadania inwestycyjnego, czy to z powodu ustania prawnej podstawy rozpoczęcia realizacji inwestycji, przy czym wystarczy, aby jedna ze wskazanych przesłanek została spełniona, żeby uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Organ stosując art. 136 ust. 3 u.g.n. zobowiązany był zatem przede wszystkim ustalić, czy zrealizowano cel wywłaszczenia. Ustalenia w tym przedmiocie, zdaniem sądu, są prawidłowe. Stąd też nie można skutecznie zarzucić organom naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i o uzasadnianiu rozstrzygnięć administracyjnych (art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a.), na których to zarzutach, między innymi, skoncentrowana jest skarga.

Wskazać należy, że cel wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej po podziale jako działka o numerze [...] (z niej wydzielono działkę do zwrotu o numerze [...]) został precyzyjnie określony w uchwale Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 maja 1985 r., gdzie wskazano, że przejęte nieruchomości mają być wykorzystane jako teren budowlany i podzielone na działki budowlane na osiedlu "P." w Białymstoku. Z kolei, zgodnie z ówcześnie obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta Miasta Białegostoku Nr 18/84 z dnia 8 czerwca 1984 r. (Dz. Urz. WRN Nr 12, poz. 103), teren ten w całości przeznaczony był pod "tereny zieleni parkowej i urządzeń rekreacyjnych" (symbol ZP-25 o powierzchni 3,69 ha) oraz "teren przedszkola" (symbol UO-24 o pow. 0,62 ha). Zarówno tereny zieleni parkowej i urządzeń rekreacyjnych, jak i przedszkole ściśle się wiązały z powstaniem osiedla mieszkaniowego "P.". Tymczasem, jak wynika z niepodważonych ustaleń organu opartych na oględzinach, oględziny wywłaszczonego obszaru wykazały brak jego wykorzystania na wyżej opisany cel wywłaszczenia. Wnioskowana do zwrotu część działki, oznaczonej na dzień wywłaszczenia nr [...], ma kształt długiego i wąskiego prostokąta biegnącego od ulicy W. Działka ta jest usytuowana pomiędzy ulicą W. a osiedlem domków jednorodzinnych. Powierzchnia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości w całości stanowi teren niezagospodarowany, od strony ulicy W. porośnięty dziką trawą i krzakami. Od strony osiedla domów jednorodzinnych teren działki przechodzi w skarpę najprawdopodobniej sztucznie usypaną w celu umocnienia terenu zajętego pod osiedle domów jednorodzinnych. Cała skarpa porośnięta jest trawą, pojedynczymi krzakami i drzewami. Wnioskowany do zwrotu obszar jest niezagospodarowany, brak jest oznak wykorzystania go na tereny zieleni parkowej, urządzeń rekreacyjnych, czy też teren przedszkola i towarzyszącej temu infrastruktury. Powyższe potwierdza treść protokołu z oględzin oraz dołączona do akt dokumentacja fotograficzna. Prawidłowa zatem była konkluzja organu o braku wykorzystania na cel wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

Z całą pewnością na przejętym terenie brak jest jakichkolwiek budynków, budowli czy innych obiektów związanych z realizacją tego celu. Jak słusznie podnoszą organy na przejętym terenie nie powstała zieleń parkowa, urządzenia rekreacyjne, ani budynek przedszkola czy też urządzenia z nim związane, co wynikało z kolei z obowiązującego na dzień wywłaszczenia planu miejscowego.

Sąd nie podziela zarzutu błędności skoncentrowania się przez organy tylko na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, bez wnikliwego rozważenia realizacji celu nabycia całej nieruchomości, który to cel został -zdaniem skarżącej - zrealizowany. Nawet jeżeli w ogólnym ujęciu doszło do realizacji celu wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego) na działkach okolicznych, nie wyklucza to badania, czy cel ten został osiągnięty na pozostałej części działki. Nie ulega przy tym wątpliwości, że dopuszczalny jest zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Dopuszczalność taka wynika wprost z obecnego brzmienia art. 137 ust. 2 u.g.n, stosownie do którego w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W okolicznościach sprawy, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej działce nr [...], z której wydzielono działkę [...] a następnie przewidzianą do zwrotu działkę o numerze [...]. Gmina nie wykazała, jaki jest związek przedmiotowej działki z jej wywłaszczeniem na budowę osiedla mieszkaniowego i jego funkcjonowaniem. Część działki o numerze (przed podziałem) [...], co nie zostało zakwestionowane, jest obecnie całkowicie porośnięta trawą, krzewami i drzewami (samosiejkami) i właściwie niewykorzystywana.

Odnosząc się do argumentów skargi, że lokalizacja osiedla mieszkaniowego ma złożony charakter oraz prezentowanego przez skarżącą poglądu wskazującego, że jeżeli zmodyfikowano przeznaczenie nieruchomości, to zmiana nie może być traktowana jako wykorzystanie na cel niezgodny z celem wywłaszczenia, Sąd pragnie zauważyć, że choć argumenty te zawierają trafne tezy, to przytoczone zostały w oderwaniu od okoliczności rozpatrywanego przypadku.

Sąd podziela ugruntowane orzecznictwo (które przytacza też w skardze Gmina), wskazujące na złożony charakter inwestycji w postaci osiedla mieszkaniowego. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom. (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 701/15 i przywołane tam orzecznictwo, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA). Przy czym, jako część osiedla zagospodarowanie to powinno być widoczne, gdyż w przeciwnym razie nie spełni funkcji wspomagającej i współdziałającej z funkcją podstawową – mieszkalnictwem (wyrok WSA w Łodzi z 17 sierpnia 2016 r. sygn. II SA/Łd 433/16, opubl. W CBOSA). Osiedle mieszkaniowe jest swego rodzaju mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się swoistymi zasadami, nakierowanymi przede wszystkim na zaspokojenie potrzeb bytowych jego mieszkańców (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. I OSK 1622/14, opubl. w CBOSA). Teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą na nim występować tzw. obszary zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. I OSK 846/13, opubl. CBOSA). W przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych (zob. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. I OSK 2600/14, pub. CBOSA). Jednakże musi istnieć to powiązanie, służebna rola infrastruktury tworzącej funkcjonalną całość z osiedlem mieszkaniowym. Poza tym jeżeli jest to zieleń osiedlowa, to winna być ona urządzona w większym lub mniejszym zakresie, w taki sposób, który świadczyłby o powiązaniu zieleni z zabudową, o służebnej roli zieleni dla mieszkańców osiedla. Nie można uznać zieleni "dzikiej", nieurządzonej w najmniejszy sposób od kilkudziesięciu lat - za zieleń osiedlową (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. II SA/Bk 564/17, dostępny w CBOSA).

Sąd podziela też poglądy orzecznictwa wskazujące, że jeżeli cel nabycia został zrealizowany, to późniejsze zmiany przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości nie mogą prowadzić do obowiązku jej zwrotu. Gmina nie wykazała jednak, aby zwrócony teren był w przeszłości zagospodarowany na cel wywłaszczenia, a dopiero z czasem sposób jego zagospodarowania uległ zmianie, co wykluczałoby zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Zebrane dokumenty w postaci archiwalnych akt, wizji na gruncie, operatu szacunkowego wraz ze zdjęciami nowoprojektowanej działki [...] nie wskazują, aby na tej nieruchomości znajdował się budynek mieszkalny ani jakikolwiek element infrastruktury towarzyszącej inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego (infrastruktura techniczna, strefy rekreacyjne, zielone, ulice, ciągi piesze).

Końcowo wskazać także należy, że słusznie wskazano w decyzji organu I instancji, że łączna kwota przyznanego do wypłaty odszkodowania wynosiła 24386 zł, a została ustalona po odliczeniu zadłużenia wszystkich osób fizycznych, w wysokości 2.702 zł, na rzecz Skarbu Państwa i banków. Zasadnie przy tym zauważył organ II instancji, że wskazane w punkcie 3 decyzji z dnia 23 czerwca 1986 r., znak G.II.8127/187/86, kwoty do wypłaty odszkodowania, (w częściach ułamkowych w odniesieniu do udziałów, po 1/5), były różne, bowiem wynikały z różnego zadłużenia ww. osób. W przypadku zwrotu nieruchomości, zwrotowi stosownie do art. 140 u.g.n., podlega również zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, nie zaś kwota wypłaconego odszkodowania na rzecz byłych właścicieli, wywłaszczonej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).