Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1259/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje
Powołane przepisy: article: art. 24 par 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit b
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1259/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Grażyna Firek, Protokolant st.sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2013 r., sprawy ze skarg Forum w T., na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 29 maja 2013 r. Nr [...],[...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia i umorzenia postępowania, - uchyla zaskarżone decyzje -


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi decyzjami z 29 maja 2013r. nr [...] i nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzje z 11 marca 2013r. nr [...] i nr [...] umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie umorzenia należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek oraz odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Forum Współpracy z Polonią zwróciło się z wnioskiem o umorzenie należności składkowych, ze względu na trudną sytuację finansową spowodowaną kryzysem gospodarczym i kryzysem finansów publicznych oraz zdarzeniami losowymi, w wyniku których potencjalni sponsorzy pomimo wcześniejszych deklaracji wycofali się z ich wypełnienia.

Organ rentowy umarzając postępowanie wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej- u.s.u.s.) do należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tejże ustawy. Oznacza to, że zakład nie może w żadnym wypadku umorzyć tych należności, co zgodnie z art. 105§1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz.1071, ze zm. dalej-K.p.a.) pociąga za sobą konieczność umorzenia postępowania.

Organ rentowy odmawiając udzielenia wnioskowanej ulgi wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej-u.s.u.s.) umorzenie należności składkowych jest możliwe wyłącznie w razie całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w tym przepisie. Ponadto wskazano na uznaniowy charakter decyzji w tym zakresie.

W ramach ustaleń faktycznych stwierdzono, że stowarzyszenie utrzymuje się z działalności statutowej, dotacji unijnych, z organizacji wydarzeń kulturalnych. Ruchomości znajdujące się w pomieszczeniach biurowych wnioskodawcy zostały zajęte przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego, sprzedane, a następnie nieodpłatnie użyczone na rzecz stowarzyszenia. W chwili obecnej Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego oraz Dyrektor Oddziału ZUS nadal prowadzą postępowanie egzekucyjne, a ostatnia wpłata w związku z tym postępowaniem miała miejsce w listopadzie 2012r. Oznacza to, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, zatem brakuje podstaw do podjęcia rozważań w przedmiocie możliwości umorzenia należności.

Wnioskodawca zwrócił się z wnioskami o ponowne rozpatrzenie spraw. Jego zdaniem zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o czym świadczy brak jakiegokolwiek majątku oraz blokada kont bankowych, która uniemożliwia pozyskanie dotacji i innych środków finansowych od sponsorów. Wnioskodawca wskazał ponadto, że zaprzestał działalności na okres co najmniej roku i jeżeli w tym czasie nie uzyska umorzenia zaległości, nastąpi jego całkowita likwidacja.

Organ rentowy utrzymał w mocy decyzje, powtarzając przytoczoną wcześniej argumentację i dodając, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie twierdząc, że zostały ona wydane z naruszeniem podstawowej zasady bezstronności, w myśl której każda decyzja winna być podejmowana na podstawie obiektywnych kryteriów, bez preferencji i wpływu innych osób, które miały wpływ na wcześniej wydawane decyzje. Tymczasem zaskarżone decyzje zostały wydane przez te same instytucje i te same osoby w niej pracujące. Ponadto strona skarżąca zarzuciła, że w sposób nieprawidłowy ustalono, iż nie zachodzi po jej stronie przesłanka braku majątku. Potwierdzeniem tego stanu jest postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z 24 kwietnia 2013r. sygn. akt: I CO 1091/13 oraz postanowienie Sądu Rejonowego XII Wydział Gospodarczy KRS z 28 maja 2013r. sygn. akt [...] o wpisaniu strony skarżącej do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych z uwagi na brak majątku i brak możliwości prowadzenia działalności przynoszącej przychody. Podniesiono też, że prośby o zwolnienie rachunków bankowych były przez organy egzekucyjne odrzucane. Z uwagi na problemy finansowe w dniu 28 czerwca 2013r. podjęto uchwałę o postawieniu stowarzyszenia w stan likwidacji.

Odpowiadając na skargi, organ rentowy wniósł o ich oddalenie.

Na rozprawie w dniu 29 listopada 2013r. sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt: I SA/Kr 1259/13 i I SA/Kr 1260/13 i prowadzić pod sygn. akt: I SA/Kr 1259/13. Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy ze skarg wniesionych na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, Sąd działał w trybie art. 111§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.) który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu we wszystkich zaskarżonych decyzjach skargi opierają się na jednakowych podstawach naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania przy identycznym stanie faktycznym - stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy tymi sprawami związek, o którym mowa w ww. art. 111§2 p.p.s.a., a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron procesu dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, przy tym strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do połączenia spraw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należny zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu §1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej-p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145§1 p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. Ponadto należy zaznaczyć, iż w świetle art. 134§1 p.p.s.a. Sąd związany jest granicami sprawy, ale nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie jest zobowiązany do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: wyrok NSA z 11 października 2005r. sygn. akt: FSK 2326/04).

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady, należy stwierdzić, że naruszają one prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.

Na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie natomiast z treścią art. 83 ust. 4 cytowanej ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie nie przysługuje odwołanie, ale prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także na mocy art. 140 K.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008r. sygn. akt: II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Art. 24§1 pkt 5 K.p.a. stanowi z kolei, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z 11 września 2002r. sygn. akt: V SA 2535/01, uchwała NSA z 22 lutego 2007r. sygn. akt: II GPS 2/06, wyrok WSA z 18 lutego 2008r., sygn. akt: V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z 20 marca 2008r. sygn. akt: II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007r. sygn. akt: II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie znajduje art. 24§1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 marca 2005r. sygn. akt: P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 84 ust. 4 u.s.u.s. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.

Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczającym jest więc, że pracownik organu jest czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji i podejmuje jakiekolwiek czynności procesowe niezbędne do załatwienia sprawy. Pracownik wyłączony od udziału w sprawie nie może zatem podejmować czynności procesowych w tej sprawie, z zastrzeżeniem art. 24§4 K.p.a. Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 3 K.p.a.).

Interpolując powyższe rozważania na grunt rozpoznawanych spraw zauważyć należy, że odciski pieczęci oraz podpisy A.B. i E. Ś. znajdują się zarówno na decyzjach z 11 marca 2013r. jak i na decyzjach z 28 maja 2013r.

W tej sytuacji w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt 3 K.p.a.). Art. 145§1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stanowi natomiast, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145§1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Taki skutek dotyczyć więc musiał zaskarżonej decyzji. W konsekwencji stwierdzonej wadliwości, Sąd nie mógł ocenić zaskarżonych decyzji w ich materialnoprawnym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.