Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 441/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33  par. 2, art. 34  par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 ust. 7-9
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że 12 lutego 2023 r. J. L. (dalej jako: "strona", "skarżąca") wniosła następujące zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku zaszczepienia dziecka J. L., wszczętej na wniosek wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (PPIS w [...]) i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego z dnia 10 stycznia 2023 r.:

1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu;

2) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia;

3) brak wymagalności obowiązku;

4) naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy (tj. niewłaściwie podana podstawa prawna obowiązku poprzez pominięcie art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi i brak wskazania podstawy prawnej prowadzonej egzekucji).

Postanowieniem z 2 marca 2023 r., wydanym w trybie art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej jako: "organ I instancji", "PPIS") uznał wniesione przez skarżącą zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku zaszczepienia dziecka J. L. (ur. 04.04.2013 r.) za nieuzasadnione.

W odniesieniu do zarzutu wskazanego w pkt 1 organ I instancji podniósł m.in., że postanowienie o nałożeniu grzywny ma na celu przymuszenie do wykonania obowiązku prawnego wynikającego z przepisu ustawowego, który istnieje, aż do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania szczepieniom ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią albo opiekun.

Co do zarzutu opisanego w pkt 2 podniesiono, że wystawione i dostarczone przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] upomnienia są zgodne z powszechnie obowiązującymi na daną chwilę przepisami prawa oraz zawierają wszelkie niezbędne do ich prawidłowości dane.

W odniesieniu natomiast do zarzutu z pkt 3 wskazano, że terminy obowiązkowych szczepień ochronnych wynikają z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), a także Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszany w drodze komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Upoważnienie do ich wydania znajduje się w art. 17 ust. 10 i 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisów ustawy i aktualizuje się w wyniku powiadomienia o obowiązku poddania się określonym szczepieniom i staje się wymagalny z mocy samego prawa.

Natomiast co do zarzutu zawartego w pkt 4 podniesiono m.in., że w przedmiotowej sprawie PPIS w [...] w oparciu o wystawione przez siebie tytuły wykonawcze wystąpił do Warmińsko Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego o wszczęcie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, a więc do prowadzenia egzekucji przez uprawniony organ egzekucyjny.

Strona wniosła zażalenie od powyższego postanowienia organu I instancji, wnosząc o jego zmianę i uznanie zarzutów za uzasadnione. Stwierdziła, że wbrew twierdzeniom organu wypełniono obowiązek poddania szczepieniom, ponieważ dziecko zostało poddane badaniu kwalifikacyjnemu. Strona wykonała zatem tę część procedury składającej się na realizację obowiązku poddawania dziecka szczepieniom, która do niej należy, czyli poddała dziecko badaniu kwalifikacyjnemu. Strona nie może zaś ponosić odpowiedzialności za brak wykonania przez lekarza obowiązków wyznaczonych mu przez ustawodawcę. Strona wykazała zatem przyczyny niewykonalności obowiązku, który jest de facto ryzykownym zabiegiem medycznym a zatem musi być przeprowadzany ze szczególną ostrożnością i zgodnie z przepisami prawa, które wymienia wierzyciel, gdyż jest to warunkiem legalności. Strona nie może na życzenie wierzyciela dopuścić się do popełnienia przestępstwa w postaci zgody na przeprowadzenie na dziecku zabiegów medycznych w sposób nielegalny.

Postanowieniem z 26 kwietnia 2023 r. Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako: "organ odwoławczy", "W-M PWIS") utrzymał w mocy postanowienie – stanowisko wierzyciela PPIS z dnia 2 marca 2023 r.

Podniesiono, że w odniesieniu do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa wierzyciel – PPIS w [...] – w tytule wykonawczym wskazał, jako podstawę prawną obowiązku o charakterze niepieniężnym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz § 2 pkt 1, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, określając jednocześnie treść obowiązku jako "poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, poprzedzonym lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego (...)".

Natomiast co do zarzutu braku wymagalności obowiązku organ odwoławczy wskazał, że z przedłożonej przez zobowiązaną kserokopii zaświadczenia z przeprowadzonego lekarskiego badania kwalifikacyjnego z dnia 23.02.2023 r. nie wynika, aby lekarz stwierdził stałe przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego lub odroczył wykonanie szczepień na wskazany okres. Z zaświadczenia wynika wyłącznie, że małoletnie dziecko strony (tj. J. L.) zostało skierowane do Poradni Chorób Zakaźnych i Szczepień w [...] celem uzyskania konsultacji specjalistycznej, a z wpisu lekarza przeprowadzającego lekarskie badanie kwalifikacyjne wynika, iż "szczepienia do wykonania po uzyskaniu w/w konsultacji".

Z kolei w odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia wskazano, że upomnienie z dnia 27.03.2017 r. zostało zobowiązanej doręczone w dniu 30.03.2017 r. Upomnienie to zawiera wszelkie niezbędne elementy określone w przepisach prawnych obowiązujących w dniu jego wystawienia. Upomnienie zawiera wezwanie do "do stawienia się w punkcie szczepień w NZOZ Poradnia Medycyny Rodzinnej w celu wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego upomnienia. Szczepienie będzie poprzedzone kwalifikacyjnym badaniem lekarskim."

Co do zaś naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ odwoławczy podniósł, że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów ustawowych nie jest aktualnie okolicznością mogącą stanowić podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Tytuł wykonawczy spełnia jednak wszystkie wymagane przepisami wymogi.

Strona wywiodła skargę na postanowienie organu odwoławczego, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia wierzyciela. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj.: art. 77 i 138 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nierozważenie całości materiału dowodowego, pominięcia stanu zdrowia małoletniego,

2. naruszenie art. 34 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wierzyciela o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione, podczas gdy wierzyciel winien w takiej sytuacji wydać postanowienie o oddaleniu zarzutów,

3. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,

4. naruszenie art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez rozpoznanie zarzutów skarżącej, które zgodnie z tym przepisem zarzutami nie są, rozpoznanie zarzutów, które przez skarżącą nie były podnoszone,

5. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest dowodów na stwierdzenie, że skarżąca odmówiła wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych małoletniego, a dziecko na chwilę obecną jest odroczone od obowiązkowych szczepień ochronnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu i nie zgadzając się z zarzutami zawartymi w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2024 r. poz. 1267).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy

co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2024 r. poz. 935 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie W-M PWIS utrzymujące w mocy postanowienie PPIS, którym oddalono zarzuty strony wniesione w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a.").

W art. 33 § 2 u.p.e.a. ustawodawca określił okoliczności mogące stanowić podstawę zarzutu. Stosownie zaś do art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 1), uznaje zarzut (pkt 2) albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (pkt 3). Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 3).

Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657), dalej jako ustawa, wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W art. 5 ust. 2 tej ustawy określono, że odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849 oraz z 2022 r. poz. 64 i 974).

Sposób realizacji wyrażonego w ww. przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4, poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 tej ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o urodzeniu, m. in. obowiązek założenia książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Wskazać należy też, że w art. 17 ust. 8 ustawodawca zobowiązał osoby przeprowadzające szczepienia ochronne do prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowywania kart uodpornienia oraz dokonywania wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia, a także sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych i sprawozdań ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną i przekazywania tychże sprawozdań państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Powyższe ustawowe obowiązki uszczegółowione zostały w przepisach zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Rozporządzenie to określa wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Treść przytoczonych przepisów ustawy i przepisów wykonawczych wskazuje jednoznacznie, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest jednoznacznie określony w obowiązujących przepisach. Przywołane rozporządzenie określa w § 2, jakie choroby zakaźne są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a w § 3 ustalono przedziały wiekowe realizacji obowiązkowych szczepień. Jednocześnie w § 5 rozporządzenia postanowiono, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Programy Szczepień Ochronnych na poszczególne lata precyzyjnie wskazywały przeciwko jakim chorobom zakaźnym oraz w jakim miesiącu i roku życia, dziecko powinno zostać zaszczepione. Zgodnie z utrwaloną praktyką, do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

W wyroku z 2 października 2023 r. II OSK 3247/20 (wszystkie przywołane w uzasadnieniu orzeczenia NSA są dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wyznaczenie w § 3 rozporządzenia maksymalnego terminu wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagany i podlega egzekucji administracyjnej. Należy bowiem wziąć pod uwagę § 5 rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. NSA podkreślił, że wskazany w komunikacie GIS czas, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi zaś podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Przyjęcie poglądu przeciwnego niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając obowiązkowe szczepienia, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie (zob. wyrok NSA z 19.12.2022 r. II OSK 4013/19). Podkreślić należy, że szczepienia ochronne jako działania profilaktyczne skierowane są dla osób zdrowych i służą nabyciu odporności. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP).

W orzecznictwie zwraca się również uwagę na to, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, gdyż w wyniku zaszczepienia chronione są też inne osoby narażone na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, a które z przyczyn zdrowotnych nie mogą zostać zaszczepione (por. wyroki NSA z 12.06.2012 r. II OSK 1312/13 i II OSK 97/13).

W świetle zaprezentowanych rozważań nie budzi wątpliwości, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, w tym z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15 ustawy o prawach pacjenta). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w przypadku wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z 17.04.2014 r. II OSK 338/13 i z 4.02.2015 r. II OSK 1509/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Stosownie zaś do § 8 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, ma obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej (tj. w karcie uodpornienia, książeczce szczepień oraz w dokumentacji medycznej zainteresowanego) wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Specjalista powinien również ustalić indywidualny program szczepień, ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek.

W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Zgodzić się należy, że z przedłożonej przez stronę kserokopii zaświadczenia z przeprowadzonego lekarskiego badania kwalifikacyjnego z 23.02.2023 r. (akta adm. sprawy) ani z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 29.03.2023 r. (akta sądowe, k. – 16) nie wynika, aby lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną stwierdził przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego i odroczył wykonanie szczepień na wskazany okres. Z zaświadczenia wynika jedynie, że małoletnie dziecko strony (J. L.) zostało skierowane przez lekarza POZ do Poradni Chorób Zakaźnych i Szczepień w [...] w celu uzyskania konsultacji specjalistycznej. Natomiast z wpisu lekarza przeprowadzającego lekarskie badanie kwalifikacyjne wynika, że "szczepienia do wykonania po uzyskaniu w/w konsultacji". W rozpoznaniu lekarskim z 23.02.2023 r. wpisano zaś: "W dniu dzisiejszym nie zakwalifikowany do szczepień. Zalecam konsultację w Poradni Chorób Zakaźnych i Szczepień w [...] celem ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień". Strona nie przedstawiła jednak żadnych wyników konsultacji specjalistycznej, które wskazywałyby na konieczność uwzględnienia okresu przeciwskazania szczepieniom. Nie dopełniła zatem tej procedury a więc obowiązek poddania jej dziecka szczepieniu był jak najbardziej wymagalny. Samo zaś skierowanie przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do konsultacji specjalistycznej – bez dopełnienia całej procedury przez stronę – nie oznacza odroczenia wykonania obowiązku szczepień.

Dlatego też niezasadny jest zarzut strony w sprawie egzekucji administracyjnej, określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu. W tym kontekście wobec poczynionych ustalań i przytoczonych rozważań niezasadny jest również zarzut skargi podnoszący naruszenie art. 77 i 138 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nierozważenie całości materiału dowodowego, pominięcia stanu zdrowia małoletniego. Podobnie nie można zgodzić się z zarzutem zawartym w skardze dotyczącym naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, szczególnie przez uznanie, że strona odmówiła wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Dalej wskazać należy w odniesieniu do zarzutów w przedmiotowej sprawie egzekucyjnej, że organy prawidłowo oceniły, że niesłuszny jest zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia. Przepis art. 15 § 3e u.p.e.a. zawierający delegację dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowego zakresu danych zawartych w upomnieniu wszedł w życie dopiero 20 lutego 2021 r., tak samo jak rozporządzenie Ministra Finansów i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Do momentu wejścia w życie tych przepisów nie było zatem wymogu, ażeby upomnienie dotyczące wykonania obowiązków o charakterze niepieniężnym zawierało PESEL zobowiązanego. Tym samym upomnienie wystawione w dniu 27 marca 2017 r. zawierało wszystkie elementy, wymagane w tym czasie przez przepisy prawa. Niezasadne są zatem również zarzuty skargi sformułowane w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu braku wymagalności obowiązku (w związku z oparciem go na rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. oraz Komunikacie GIS) należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 maja 2023 r. SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909) orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Powyższe nie zmienia jednak zapatrywania na sprawę, ponieważ, pomimo że Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.

Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy. Oznacza że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych – na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu – stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. wyrok TK z 27.10.2004 r. SK 1/04, OTK-A 2004 nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z 2.08.2018 r. II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia). Mając na uwadze materię objętą postępowaniem, w tym wskazaną w orzeczeniu TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, NSA stanął na stanowisku, w podobnym stanie faktycznym i prawnym sprawy, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był na gruncie analizowanych przepisów wymagalny (tak uznał NSA w wyroku z 16.05.2023 r. II OSK 1604/20). Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w pełni podziela.

W kontekście zarzutu zawartego w skardze, dotyczącego naruszenia art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (poprzez rozpoznanie zarzutów skarżącej, które zgodnie z tym przepisem zarzutami nie są), przede wszystkim zauważyć trzeba, że organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu jednoznacznie podniósł, że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów ustawowych nie jest w aktualnym stanie prawnym okolicznością mogącą stanowić podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Jednocześnie słusznie przy tym wskazał, że tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymagane przepisami wymogi (prawidłowo podane dane dotyczące obowiązku o charakterze niepieniężnym – podanie aktu normatywnego oraz określenie treści obowiązku "poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, poprzedzonym lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego"). Taka zasadna konstatacja nie stanowi naruszenia art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nawet jeśli stanowi odniesienie się do zarzutu strony, niebędącego zarzutem w rozumieniu tego przepisu.

Nie można zgodzić się również z podnoszonym w skardze zarzutem naruszenia art. 34 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wierzyciela o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione, podczas gdy wierzyciel winien w takiej sytuacji wydać postanowienie o oddaleniu zarzutów. W ocenie sądu rozumienie i wykładnia przepisu art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., wskazują, że sformułowanie "uznać zarzuty za niezasadne" należy rozumieć w ten sam sposób co "oddalić zarzuty". Obydwa sformułowania są również stosowane w praktyce organów oraz judykaturze.

W ocenie sądu zatem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z przepisami prawa a zarzuty strony zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi.