Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1265/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1265/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, Asesor WSA Ewelina Dziuban, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/312/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/312/2023 działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 23 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. M.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 1 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 28 lutego 2022 r. nr [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji na trwale, z tym że datą powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji jest grudzień 2021 r.

Po rozpoznaniu ww. wniosku, Prezydent Miasta Krakowa, decyzją z 13 czerwca 2022 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona również przesłanka z art. 17 ust. 5 u.ś.r., ponieważ ojciec skarżącej pozostaje w związku z małżeńskim ze S. M., której stan zdrowia wprawdzie nie pozwala sprawować opieki nad mężem, jednak do akt nie przedłożono orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W wyniku odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji powinien zweryfikować czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Nadto organ I instancji powinien pozyskać oryginały lub kopie prawidłowo poświadczone za zgodność z oryginałem, dokumentów w zakresie niepełnosprawności ojca skarżącej i jego małżonki, które są kserokopią i są częściowo nieczytelne.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezydent Miasta Krakowa, decyzją z 23 lutego 2023 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że ojciec skarżącej jest żonaty i zamieszkuje wspólnie z żoną w domu jednorodzinnym, w którym zajmują jedną część, a drugą część córka – A. W. z rodziną. Skarżąca nie mieszka wraz z rodzicami, jednakże ze względu na konieczność opieki przebywa u ojca 7 dni w tygodniu od godzin porannych do wieczora, natomiast na noc wraca do siebie i jest pod telefonem. Ze względu na wiek (84 lata) i stan zdrowia, ojciec wymaga stałej opieki, jest osobą poruszającą się jedynie w obrębie mieszkania i wymaga wówczas asekuracji. Wymaga stałej pomocy i wsparcia zarówno w czynnościach pielęgnacyjnych jak i w czynnościach gospodarczych – nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z dnia 31 marca 2022 r., gdyż opieka nad ojcem uniemożliwiała skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet na cząstkę etatu. W wywiadzie przeprowadzonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. organ I instancji potwierdził sprawowanie opieki nad ojcem przez skarżącą.

Nadto organ I instancji ustalił – po ponownym przeanalizowaniu i uzupełnieniu akt sprawy zgonie z zaleceniami Kolegium - że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem od stycznia 2022 r. tj. od momentu pogorszenia się stanu zdrowia ojca po pobycie w szpitalu. Z kolei żona ojca skarżącej legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym w dniu 30 listopada 1999 r. Z kolei z orzeczenia o niepełnosprawności ojca skarżącej wynika, że jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od grudnia 2021 r. W związku z powyższym, fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został spełniony wymóg art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniosła skarżąca, wskazując, że każdego dnia opiekuje się chorymi rodzicami. W grudniu 2022 r. stan taty uległ pogorszeniu. Po miesięcznym pobycie w szpitalu od stycznia 2022 r. wymaga stałej opieki, co wiąże się z niemożliwością podjęcia pracy. Skarżąca opisała stan zdrowia rodziców i podkreśliła, że minął rok od powrotu taty za szpitala i sytuacja zdrowotna się nie polepszyła, nadal potrzebuje opieki, nie wychodzi z domu. Wymaga pomocy przy codziennych czynnościach, podania leków, posiłków, zmiany pampersów, zakupów.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r., na podstawie którego organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W związku z powyższym, nie można odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność ojca powstała później niż przyjmuje art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Niezależnie od powyższego Kolegium, doszło do przekonania, że w sprawie nie zostało wykazane, że wykonywana dotychczas praca kolidowała z opieką nad ojcem.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ I instancji przeprowadził w dniu 24 maja 2023 r., wywiad środowiskowy, z którego wynika, że skarżąca pracowała jako osobą sprzątająca - sprzątała 1 raz w tygodniu od 1 do 1,5 h biuro w centrum K. Powyższe wynika również ze złożonego przez skarżącą oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, dołączonego do wywiadu środowiskowego. W toku wywiadu ustalono także zakres sprawowanej opieki nad ojcem.

Kolegium podkreśliło, że po uwzględnieniu czasu dojazdu do miejsca wykonywania pracy, należy przyjąć, że skarżąca nie była w stanie sprawować opieki przez kilka godzin w tygodniu. W tym czasie pomagać w opiece mogłaby siostra -A. W., która mieszka w domu z rodzicami, zwłaszcza, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż siostra wspiera stronę w opiece nad ojcem. Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca podała, iż pomoc siostry nie jest regularna i stała z uwagi na pracę zarobkową i stan zdrowia, jednak okoliczność, że siostra skarżącej pracuje lub ma problemy zdrowotne nie oznacza, że nie ma obowiązku alimentacyjnego względem rodziców. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej

Kolegium nie kwestionuje, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem jest duży, niemniej jednak nie uzasadniał on rezygnacji z wykonywanej dotychczas pracy, skoro praca ta była świadczona tylko raz w tygodniu przez godzinę lub półtorej godziny.

Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca nie zgodziła się z treścią zaskarżonej decyzji i wskazała na trudną sytuację zdrowotną i konieczność sprawowania przez nią osobistej opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Skarżąca przedstawiła zakres sprawowanej opieki oraz wskazała na brak możliwości pogodzenia opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami z zatrudnieniem z uwagi na posiadane schorzenia zdrowotne. Przedstawiając powyższe Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 23 lutego 2023 r w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. M., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia Lekarza ZUS z dnia 28 lutego 2022r. Natomiast z orzeczenia Lekarza ZUS z dnia 3 grudnia 1999r. wynika, że matka, a żona W. M. również została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W aktach administracyjnych brak jest kart z leczenia szpitalnego. Dopiero do akt sądowych została dołączona karta informacyjna ze szpitala z 21.04.2023r. (1 strona z 5) w której jako rozpoznanie opisowe u W. M. wpisano przewlekłą niewydolność serca, zapalenie płuc, astmę oskrzelową, miażdżycę uogólnioną, hipercholesterolemię, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu drugiego, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa szyjnego, stłuszczenie wątroby, przerost prostaty, zespół otępienny.

Ojciec skarżącej jest żonaty oraz posiada jeszcze jedną córkę, z którą mieszka we wspólnym domu A. W. Skarżąca z kolei mieszka w osobnym domu i jedynie dochodzi opiekować się ojcem. Z kolei A. W. wskazała, że nie jest w stanie zajmować się ojcem, z którym mieszka, z uwagi na pracę oraz stan zdrowia (do akt sądowych została załączona karta informacyjna ze szpitala z 24 września 2020r. – znowu tylko s. 1 z3 - z której wynika że u A. W. rozpoznano obustronne torbiele jajników, zrosty otrzewnowe, endometriozę IV st. oraz anemię). Tym niemniej z wywiadu środowiskowego wynika, że pomaga siostrze.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że ojciec skarżącej jest osobą chodzącą po domu, podpiera się laska, ścianą przedmiotami, aby przejść z pokoju do pokoju. Samodzielnie spożywa posiłki. Jest pampersowany. Skarżąca wykonuje czynności higieniczne, pielęgnacyjne, z zakresu gospodarstwa domowego, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy. przygotowuje posiłki. Ojciec skarżącej ma zapewnioną rehabilitację – codziennie przychodzi rehabilitant na ok. 1 godzinę. Skarżąca mieszka w innym domu, który znajduje się w pobliżu. Jeżeli jest u siebie to jest pod telefonem. Skarżąca pracowała na umowie zlecenia do 31 marca 2022r. w ten sposób, że raz w tygodniu przez ok. 1.5 godziny sprzątała biuro w K.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ II instancji nastąpiła z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organ wskazał, że skarżąca nie musiała zrezygnować z pracy, którą wykonywała tylko raz w tygodniu, a jednocześnie wskazał, że siostra skarżącej jest również zobligowana alimentacyjnie wobec swojego ojca.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, zwłaszcza że zatrudnienie to było wykonywane w niewielkim wymiarze, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że ojciec skarżącej wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu, co więcej akurat w czasie gdy skarżąca pracowałaby jej siostra mogłaby się zaopiekować ojcem. Siostry mogłyby bowiem podzielić się obowiązkami. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym, zwłaszcza że skarżąca często przebywa we własnym domu i jest jedynie dostępna na telefon. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym.

W niniejszej sprawie ojciec skarżącej jest żonaty. Jednak S. M. ma orzeczoną całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Stąd na podstawie art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż żona podopiecznego jest obiektywnie niezdolna do sprawowania nad nim opieki (zob. uchwała NSA z 14.11.2022 r. I OPS 2/22, LEX nr 3431610).

W niniejszej sprawie oprócz skarżącej występują jeszcze jej siostra, które również jest obciążona w tym samym stopniu wobec swojego ojca obowiązkiem alimentacyjnym, co skarżąca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki i nie koliduje z wykonywaną przez skarżącą pracą. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zdaniem Sąd, w sytuacji osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego nie ma uzasadnienia w tak rygorystycznym podejściu do kwestii identyfikacji istnienia obiektywnych przyczyn uniemożliwiających sprawowanie opieki przez osobę równolegle zobowiązana, a jednocześnie wskazana uchwała nie reguluje tej problematyki. Przesłanki obiektywne więc to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

W tym miejscu podkreślić należy, że Sądowi znane jest stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).

W ocenie Sądu orzekającego w nin. sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej siostra są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec swojego ojca. Skarżąca nie wykazała jednak istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad ojcem przez swoją siostrę. Siostra skarżącej jest wprawdzie obciążona chorobą, tym niemniej godzi ją z pracą, co więcej mieszka w domu wspólnie ze swoim ojcem, podczas, gdy skarżąca musi do niego dochodzić. Deklaruje również, że pomaga siostrze. Skarżąca pracowała w bardzo niewielkim zakresie czasu i zdaniem Sądu wykonywanie tej pracy nie koliduje z opieką nad ojcem, zwłaszcza że może ta opieka zostać rozłożona na dwie osoby.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.