Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2354/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa-Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...]- działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego - po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa Starosty L. od punktu pierwszego decyzji Wojewody L. z [...] marca 2019 r., nr [...]: w punkcie 1) uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie punktu pierwszego rozstrzygnięcia; w punkcie 2) stwierdził, że część działki ewidencyjnej [...], położonej w miejscowości T., gm. N., powiat l., oznaczonej kolorem czerwonym na mapie stanowiącej integralną część niniejszej decyzji, nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w punkcie 3) stwierdził, że działki ewidencyjne [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz część działki [...] nieobjęta punktem drugim niniejszej decyzji, położone w miejscowości T., gm. N., powiat l., podlegały pod działanie art. 2 ust, 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzja organu odwoławczego została wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z [...] lipca 2017 r. A. M., J. B., W. B., M. B., I. J., J. B., wystąpili do Wojewody L. o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w miejscowości T., zabudowana dworkiem, obejmująca działki nr [...], [...] i [...], nie podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, Wojewoda L. ww. decyzją z [...] marca 2019 r.: w punkcie 1) stwierdził, że obecne działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha, położone w miejscowości T., gm. N., powiat l., województwo l., stanowiące założenie dworsko - parkowe w majątku ziemskim pn. "[...]" - nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W punkcie 2) orzekł, że działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...]o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, oraz części działek nr [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha, stanowiące stawy rybne oraz zabudowane budynkami gospodarczymi - podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Starosta L., działając jako podmiot reprezentujący Skarb Państwa, wniósł do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołanie od powyższej decyzji Wojewody z [...] marca 2019 r., zaskarżając jej rozstrzygnięcie w punkcie pierwszym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], w punkcie 1) uchylił decyzję Wojewody L. z dnia [...] marca 2019 r., w zakresie punktu pierwszego rozstrzygnięcia; w punkcie 2) stwierdził, że część działki ewidencyjnej [...], położonej w miejscowości T., gm. N., powiat l., oznaczonej kolorem czerwonym na mapie stanowiącej integralną część decyzji, nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej; w punkcie 3) stwierdził, że działki ewidencyjne [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz część działki [...] nieobjęta punktem drugim decyzji, położone w miejscowości T., gm. N., powiat l., podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przy piśmie z [...] lutego 2021 r. pełnomocnik J. B. nadesłał do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi skrócony akt zgonu J. B. oraz akt poświadczenia dziedziczenia po J. B. z [...] grudnia 2020 r., Rep. A nr [...], mocą którego spadek po J. B. nabyły E. B. i A. J.

Wobec powyższego, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2021 r., została skierowana do osoby zmarłej, a krąg adresatów decyzji został nieprawidłowo ustalony (pomijał spadkobierców J. B.), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], stwierdził z urzędu nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2021 r.

W wyniku ponownego rozpoznania odwołania Skarbu Państwa - Starosty L., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] o rozstrzygnięciu jak na wstępie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowe nieruchomości wchodziły w skład majątku [...], stanowiącego byłą własność B. B. Majątek ten został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, co potwierdza treść nadesłanych przez Archiwum Akt Nowych Wykazów, remanentu ziemi państwowej na dzień [...] października 1946 r. oraz [...] stycznia 1950 r.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy Wyrysu z planu majątku T. wykonanego w roku 1944 r., sporządzonego przez geodetę E. B. wynika, że wchodzący w skład majątku [...] dwór znajdował się na północno - wschodniej części działki [...], oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działka [...]. Teren ten w sposób wyraźny był oddzielony od części działki, na której znajdowały się stawy - między nimi przebiegał rów. Jak wynika natomiast z treści protokołu oględzin nieruchomości z [...] sierpnia 2018 r. dwór nie zachował się do dnia dzisiejszego, jednakże zgromadzone w aktach sprawy dowody, w szczególności: protokoły z przesłuchań świadków – I. D. oraz H. S., protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku T. z [...] września 1944 r. oraz załącznik do tego protokołu, protokół przekazania ośrodka b. majątku T. z dnia [...] października 1946 r. oraz wykaz służby folwarcznej majątku T. - wyraźnie wskazują, że dwór ten posiadał mieszkalno - rekreacyjny charakter i nie pełnił żadnej funkcji związanej z produkcją rolną.

Minister wyjaśnił, że dwór był drewniany, zbudowany w kształcie litery "L". W jego bezpośrednim sąsiedztwie znajdował się klomb kwiatowy, obsadzony kwiatami o charakterze ozdobnym: irysami, piwoniami i narcyzami, a także drzewa ozdobne, m. in. zachowany do dnia dzisiejszego kasztanowiec oraz pojedyncze drzewa owocowe (według protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku T. z dnia [...] września 1944 r., było to 6 jabłoni, 4 czereśnie i 6 wiśni). Fakt obsadzenia bezpośredniego otoczenia dworu roślinami o charakterze ozdobnym niewątpliwie świadczy o jego rezydencjonalno - rekreacyjnym charakterze. Niewielka liczba drzew owocowych znajdujących się w pobliżu wyklucza, zdaniem ministra, możliwość aby nieruchomość tę uznać za wykorzystywaną na cele gospodarki sadowniczej.

Organ odwoławczy wskazał, że zachowana w aktach sprawy dokumentacja (tj. protokół przekazania ośrodka b. majątku T. z [...] października 1946 r. oraz załącznik do protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku T. z [...] września 1944 r.) określa dwór wprost jako "dom mieszkalny". Również świadkowie zgodnie wskazują, że stanowił on miejsce zamieszkania właściciela majątku T. i jego rodziny. Minister podkreślił, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji wskazujących, aby dwór był trwale, w sposób architektoniczny, przystosowany jako obiekt budowlany do sprawowania zarządu nad majątkiem, brak zatem podstaw aby uznać, że stanowił on centrum zarządzania folwarkiem. Niezasadne zdaniem organu odwoławczego byłoby także uznanie, że właściciel majątku samodzielnie sprawował bezpośredni nadzór nad funkcjonowaniem majątku, albowiem świadkowie zgodnie wskazali, że w majątku zatrudniony był gumienny - brygadzista S. G., zamieszkały poza terenem dworu. Fakt zatrudnienia S. G. potwierdza ponadto znajdujący się w aktach sprawy wykaz służby folwarcznej majątku T.

Biorąc powyższe pod uwagę Minister stwierdził, że dwór nie pełnił jakichkolwiek funkcji związanych z działalnością rolniczą. Część dworska z założenia stanowiła wydzieloną terytorialnie i przestrzennie część majątku o charakterze rezydencjalno - rekreacyjnym, związaną z rolną częścią majątku jedynie osobą właściciela. Zabudowania gospodarcze oraz domy mieszkalne przeznaczone dla pracowników gospodarstwa nie sąsiadowały bezpośrednio z zespołem dworsko - parkowym, były od niego wyraźnie oddzielone, co wskazuje na rozdzielenie funkcji gospodarczych i mieszkalno - reprezentacyjnych. Niewątpliwie, w ocenie Ministra, dwór nie był i nie mógł być wykorzystywany na cele rolnicze, a zatem uznano, że część działki ewidencyjnej [...], położonej w miejscowości T., gm. N., powiat l., oznaczona kolorem czerwonym na mapie stanowiącej integralną część niniejszej decyzji, nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Natomiast, działka nr [...] w części nieobjętej punktem drugim decyzji Ministra z [...] sierpnia 2021 r., stanowiła - jak wynika z Wyrysu z planu majątku T. wykonanego w roku 1944 r. - stawy rybne o geometrycznych, nieregularnych kształtach. Minister wyjaśnił, że do dnia dzisiejszego zachował się tylko jeden ze stawów, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy zeznania świadka I. D. Na okoliczność, że stawy wchodzące w skład majątku T. nie miały charaktem krajobrazowego, stanowiły zaś hodowlane stawy rybne, wskazuje bezpośrednio pismo Powiatowego Urzędu Ziemskiego w L. z [...] lutego 1945 r., protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku T. z [...] września 1944 r. oraz protokół z [...] lutego 1945 r. dotyczącego przekazania nieruchomości na rzecz Samopomocy Chłopskiej.

Jak wyjaśnił Minister, dla oceny czy stawy hodowlane były uznawane za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, a więc mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej, istotne są dwie regulacje prawne. Pierwsza: ustawa z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. Nr 35, poz. 357) - w art. 1 zawierała legalną definicję rybołówstwa, zgodnie z którą rybołówstwo oznaczało zawłaszczanie ryb i raków przez ich łowienie w wodach niezamkniętych. Brak jest odniesienia w tej definicji do wód zamkniętych, jakimi są stawy. To uzasadnia - w ocenie organu - twierdzenie, że w dacie wejścia w życie dekretu PKWN stawy hodowlane nie były zaliczane do rybołówstwa, które nie stanowiło działalności rolniczej. Drugim aktem prawnym istotnym dla rozpatrywanej sprawy jest dekret z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27, poz. 162). W art. 1 pkt 2 tego dekretu zawarto definicję resztówek majątków rozparcelowanych, zgodnie z którą są to części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem. Minister stwierdził, że skoro do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne to wprost wskazuje, że reforma rolna obejmowała także stawy rybne, a więc stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN. Ponieważ stawy hodowlane stanowiły nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, w ocenie Ministra, nie było potrzeby ustalania związku funkcjonalnego tych stawów z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.

Minister podkreślił, że dodatkowych wyjaśnień wymaga kwestia orzeczenia przez Wojewodę, że działka [...] w całości nie podlegała pod działanie przepisów dekretu, pomimo zasadnego uznania, że stawy rybne stanowiły nieruchomości nadające się do realizacji celów reformy rolnej. Nieprawidłowość ta, zdaniem Ministra, wynika z błędnego utożsamienia przez Wojewodę (zarówno w treści zaskarżonej decyzji, jak i protokołu oględzin nieruchomości) południowej części działki [...] z działką nr [...] - w rzeczywistości znajdującej się w znacznej odległości od dworu wchodzącego w skład [...]. Błąd Wojewody spowodowany został mylnym uznaniem, że oznaczenie "[...]", znajdujące się w obrębie konturu działki [...], na znajdującej się w aktach sprawy mapie ewidencyjnej obrębu [...] – T., ark. 2, odnosi się do numeru działki, a tymczasem jest to oznaczenie punktu granicznego.

Na mapie stanowiącej integralną część niniejszej decyzji, linię podziału działki [...] na część dworską oraz część, na której znajdowały się stawy - przeprowadzono wzdłuż północno - wschodniej krawędzi (oddzielającego ww. części działki) rowu, oznaczonego jako użytek "W". Powierzchnia rowu pozostawiona została poza obszarem części działki ewidencyjnej [...] uznanej za teren dworski, niepodlegający pod działanie przepisów dekretu.

Natomiast, odnosząc się do działek oznaczonych numerami [...], [...], [...], [...], [...] i [...] Minister stwierdził, że Wojewoda bezzasadnie przyjął tezę wnioskodawców, iż stanowiły one część mieszkalno - rezydencjonalną Folwarku, pozbawioną rolnego charakteru. Z Wyrysu z planu majątku T. wykonanego w roku 1944 r. wynika bowiem, iż działki [...] (odpowiadająca aktualnej działce [...]) oraz częściowo [...](odpowiadająca aktualnym działkom [...] i [...]) stanowiły łąki, a zatem tereny o niewątpliwie rolniczym charakterze. Sposób wykorzystania działki [...](odpowiadającej aktualnym działkom [...] i [...]) oraz części działki [...] (odpowiadającej aktualnej działce [...]), nie został określony na ww. Wyrysie. Jednakże (jak wyjaśnił Minister) z protokołu przekazania ośrodka b. majątku T. z [...] października 1946 r. wynika, że działki [...] i [...] obejmowały [...] ha gruntów ornych, [...] łąk i [...] ha nieużytków. Porównując powyższe wielkości z treścią Wyrysu z planu majątku T. wykonanego w roku 1944 r. Minister uznał, że w protokole tym za nieużytki uznane zostały stawy (ok. [...] ha) oraz zabudowania (ok. [...] ha na działce [...] i [...] ha na działce [...]). Powierzchnia łąk ([...] ha) pozostała niezmieniona w obu tych dokumentach. Zasadny jest zatem, zdaniem organu odwoławczego, wniosek, że działka [...] oraz części działki [...], odpowiadające aktualnej działce [...], a także część działki [...] nieoznaczona jako łąki, stanowiły na dzień przejęcia grunty orne.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, a także okoliczność, że żadne informacje zawarte w zgromadzonym materiale dowodowym nie potwierdzają, aby ww. nieruchomości stanowiły zabudowania mieszkalne lub park, Minister uznał, że stanowiły one nieruchomości rolnicze, nadające się na potrzeby reformy rolnej, i jako takie zasadnie przejęte na własność Państwa.

Dalej Minister wyjaśnił, że w aktach sprawy znajdują się nadesłane przez pełnomocnika wnioskodawcy oświadczenia H. M., T. L. i S. S., z których wynika, że "dworek wraz z otoczeniem parkowym o łącznej powierzchni około 7 hektarów stanowiły odrębną całość nie powiązaną funkcjonalnie z resztą majątku -folwarkiem". W ocenie organu odwoławczego oświadczenia te budzą zasadnicze wątpliwości i wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie mogą być traktowane jak zeznania świadków. Po pierwsze, są one jednobrzmiące -co świadczy, że ich treść nie została wyartykułowana w sposób swobodny przez osoby pod nimi podpisane. Zdaniem Ministra oświadczenia stanowią wzór przedstawiony im do podpisu. Po drugie, przed złożeniem oświadczeń osoby te nie zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Po trzecie – oświadczenia zawierają twierdzenie co do istnienia związku funkcjonalnego nieruchomości objętej wnioskiem z rolną częścią majątku T., czyli co do okoliczności, która winna zostać zbadana w niniejszym postępowaniu. Zawierają one zatem jedynie tezę, która w toku postępowania winna zostać dowiedziona lub obalona, nie zaś informacje dotyczące stanu faktycznego.

Jednocześnie Minister zaznaczył, że z protokołu przesłuchania świadka H. M. z [...] grudnia 2018 r. wynika, że nie ma ona żadnej wiedzy dotyczącej majątku T. - widziała go jedynie z daleka oraz na obrazie. Również świadek S. S. podczas przesłuchania w charakterze świadka wprost wskazał, że nigdy nie był na terenie majątku T. Świadek T. L. nie stawiła się natomiast na przesłuchanie.

Nie sposób również, zdaniem Ministra, uznać, aby dworek wraz z otoczeniem parkowym obejmował powierzchnię około [...] ha. Obszar objęty wnioskiem - stanowiący dwór wraz z bezpośrednim otoczeniem, tzw. ośrodek majątku T. - obejmuje [...] ha, jak zaś wykazano powyżej, jedynie północno - wschodnią część działki [...], na której posadowiony był budynek dworu, można uznać za pozbawioną rolnego charakteru. Pozostały obszar ośrodka majątku T. stanowiły stawy rybne (ok. [...]ha), grunty orne ([...] ha), łąki ([...] ha) i zabudowania gospodarcze ([...] ha).

Mając powyższe na względzie Minister wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie zawiera informacji mogących wskazywać, aby w skład majątku T. wchodziła nieruchomość o charakterze parkowym. W żadnej ze znajdujących się w aktach sprawy ewidencji nie podano powierzchni parku, podczas gdy w przypadku innych majątków takie wartości były podawane.

Wobec powyższych ustaleń zdaniem organu odwoławczego, oświadczenia H. M., T. L. i S. S. należy uznać za niewiarygodne i odmówić im mocy dowodowej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2021 r., w zakresie punktu 2, wniósł Skarb Państwa- Starosta L. (dalej: "skarżący"), zarzucając naruszenie:

1) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez bezpodstawne (niewynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego) przyjęcie, że pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, obejmującym obecnie część działki nr [...], a pozostałą częścią majątku ziemskiego T. nie zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie, podczas gdy - jak prawidłowo ustalił w niniejszej sprawie Wojewoda l. - taka zależność w istocie w przedmiotowym stanie faktycznym zachodziła, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym;

2) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak uzasadnienia dla przyjętego przez organ odwoławczy stanowiska, że pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, obejmującym obecnie część działki nr [...] - a pozostałą częścią majątku ziemskiego T. nie zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie, co w konsekwencji oznacza, że ww. stanowisko Ministra ma charakter dowolny (tj. zostało sformułowane przez ten bez oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i bez wykazania jego zasadności, do czego Minister był zobowiązany w toku prowadzonego postępowania odwoławczego).

Mając na względzie wskazane zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Sąd kontrolował zaskarżoną (w zakresie punktu 2) decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2022 r., stwierdzająca, że część działki ewidencyjnej [...], położonej w miejscowości T., gm. N., powiat l., nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Przedmiotowe postępowanie prowadzone było w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 ust.2 dekretu.

Z treści tego przepisu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone po pierwsze "nieruchomości ziemskie" o powierzchni przekraczającym ustalony w nim normatyw, a po wtóre takie, których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w art. 1, część druga dekretu. Nie chodzi zatem o wszystkie nieruchomości, które mogły by być kwalifikowane jako "ziemskie", ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Analogiczne wnioski wypływają z wykładni użytego w dekrecie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", przyjętej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174), powszechnie akceptowanej w judykaturze, wedle której pod pojęciem tym rozumieć należy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego - w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość stanowiąca zespół dworsko - parkowy, należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Związek funkcjonalny, to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego.

Z materiału dokumentacyjnego (kopia odpisu wyrysu z planu rozparcelowanego majątku T. wykonanego w 1944 r.) wynika, że wchodzący w skład majątku [...] dwór znajdował się w północno - wschodniej części działki [...] (obecna działka [...]). Słusznie Minister stwierdził, że teren ten w sposób wyraźny był oddzielony od pozostałej części działki, na której (jak ustalono) znajdowały się stawy. Widoczne jest, że między tymi częściami przebiegał rów. W protokole przekazania majątku T. z [...] października 1946 r. oraz załączniku do protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku T. z [...] września 1944 r. przedmiotowy dwór określano jako "dom mieszkalny". Przeprowadzone ustalenia wykazały, że budynek nie zachował się do dnia dzisiejszego, zgromadzone materiały dowodowe jak: ww. protokół przekazania i załącznik, protokoły z przesłuchań świadków – I. D. oraz H. S., czy wykaz służby folwarcznej majątku T. świadczą jednak, że dwór ten posiadał charakter mieszkalny oraz nie pełnił żadnej funkcji związanej z produkcją rolną. Minister opisał, że dwór był drewniany, zaś w jego jego bezpośrednim sąsiedztwie znajdował się klomb kwiatowy, obsadzony kwiatami o charakterze ozdobnym a także drzewa ozdobne oraz pojedyncze drzewa owocowe. Zabudowania gospodarcze oraz domy mieszkalne przeznaczone dla pracowników gospodarstwa nie sąsiadowały bezpośrednio z zespołem dworsko - parkowym, co wskazuje (jak prawidłowo stwierdził organ odwoławczy) na rozdzielenie funkcji gospodarczych i mieszkalno - reprezentacyjnych.

Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że w odniesieniu do przedmiotowej części działki zachodzi związek funkcjonalny a kluczowe znaczenie w tym zakresie miał fakt zarządzania majątkiem przez gumiennego - brygadzistę. Jak ocenił bowiem organ odwoławczy (i stanowisko to Sąd akceptuje) jest to okoliczność świadcząca, że właściciel majątku, zamieszkały we dworze, nie sprawował stałego i bezpośredniego nadzoru nad działaniem gospodarstwa rolnego, a zatem dwór nie stanowił centrum zarządzania gospodarstwem rolnym. Przeczy tezie o istnieniu związku funkcjonalnego między dworem a gospodarstwem rolnym. Podkreślić bowiem należy, że wykonywanie uprawnień właścicielskich nie jest równoznaczne z wykonywaniem stałego i bieżącego kierownictwa (które w niniejszym przypadku sprawowane było przez zatrudnionego pracownika) i nie stanowi przesłanki uzasadniającej, że gospodarcza część majątku T. nie mogła funkcjonować bez rezydencji właściciela lub odwrotnie.

Biorąc powyższe pod uwagę prawidłowo Minister stwierdził, że część działki ewidencyjnej [...], położonej w miejscowości T., gm. N., powiat l., nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Ze wszystkich powyżej podanych przyczyn niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego. Minister prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, wyjaśnił motywy, jakimi się kierował wydając decyzję.

Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy został ustalony w zgodzie z zasadami prawdy obiektywnej i znajduje potwierdzenie w zgromadzonych w aktach materiałach dowodowych, a jego subsumcja pod normę prawa materialnego była właściwa. Decyzja zawiera także wszystkie wymagane elementy, stąd zarzut naruszenia przepisów postępowania przez organ również uznać należy za chybiony.

Skoro zatem zaskarżonej decyzji nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia prawa to wniesiona na nią skarga, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegać muszi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329).

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).