Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 346/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 5 ust. 2a, art. 28 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 421
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 maja 2024 r. znak: [...]/[...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na rzecz K. K. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 10 maja 2024 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu odwołania K. K.-G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 sierpnia 2023 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko Z. G., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Prezes ZUS stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. sygn. I C [...] z 15 czerwca 2021 r. oraz Sądu Apelacyjnego w K. sygn. I ACa [...] z 13 grudnia 2022 r. dziecko Z. G. jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców i w związku z tym, zgodnie z treścią art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421) zwanej dalej: "ustawą", skarżącej przysługuje prawo do pobierania świadczenia w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Natomiast w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. wypłacano świadczenie w pełnej miesięcznej kwocie.

Dalej organ wskazał, że 29 kwietnia 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko Z. G. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Decyzją z 4 maja 2022 r. przyznano prawo do tego świadczenia w kwocie [...]zł miesięcznie. Następnie 12 maja 2022 r. również ojciec dziecka złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko i ten sam okres. Do wniosku dołączył wyrok Sądu Okręgowego w K. sygn. akt I C [...] z 15 czerwca 2021 r. ustalający, że opieka nad dzieckiem będzie realizowana przez oboje rodzice w sposób naprzemienny. Ponieważ od tego wyroku została wywiedziona apelacja, 9 września 2022 r. ojcu dziecka ZUS wydał decyzję odmawiającą prawa do świadczenia wychowawczego. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, rozstrzygnięciem z 27 lipca 2023 r. Prezes ZUS uchylił decyzję z 9 września 2022 r. i przyznał K. G. prawo do świadczenia na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie.

W związku z powyższym 1 sierpnia 2023 r. ZUS wydał decyzję uchylającą skarżącej prawo do świadczenia w kwocie [...]zł i ustalił prawo do świadczenia w kwocie [...]zł miesięcznie. Następnie decyzją z 3 sierpnia 2023 r. ustalił kwotę podlegającą zwrotowi za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze.

Rozpoznając odwołanie od decyzji z 3 sierpnia 2023 r., organ podniósł, że decyzją z 7 maja 2024 r. ustalono, że opieka nad dzieckiem od 15 czerwca 2021 r. jest sprawowana przez oboje rodziców w sposób naprzemienny w związku z wydanym w tej sprawie wyrokiem Sądu Okręgowego w K., a wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 13 grudnia 2022 r. nie zmienił postanowień w sprawie opieki nad małoletnią. Wobec tego świadczenie wychowawcze należało przyznać każdemu z rodziców dziecka w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego tj. po [...] zł miesięcznie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, K. K.-G. decyzji tej zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 5 ust. 2a ustawy, poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że podstawą ustalenia faktu sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem może być nieprawomocny wyrok, który został zaskarżony apelacją, podczas gdy:

a) brzmienie art. 5 ust. 2a ustawy jest jasne i nie wymaga interpretacji, wobec jednoznacznego stwierdzenia, że wyłącznym wymogiem podzielenia świadczenia wychowawczego na obydwoje rodziców jest legitymowanie się orzeczeniem sądu ustanawiającym opiekę naprzemienną, zaś orzeczenie takie wiąże erga omnes dopiero od momentu uprawomocnienia się (w sprawie rozwodowej nie zostało udzielone żadne zabezpieczenie w zakresie sprawowania opieki nad dziećmi, a jedynym orzeczenie regulującym tę kwestię i wprost ustanawiającym opiekę naprzemienną był wyrok, który uprawomocnił się 13 grudnia 2022 r.);

b) stan faktyczny, w jakim wydana została decyzja z 4 maja 2022 r., uprawniał skarżącą do wnioskowania o świadczenie w pełnej wysokości, a organ zobowiązywał do wydania decyzji zgodnej z wnioskiem, bowiem na dzień 4 maja 2022 r. do 13 grudnia 2022 r. brak było prawomocnego orzeczenia w przedmiocie sprawowania opieki naprzemiennej;

2. art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt. 6 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że ustanowienie opieki naprzemiennej nad dziećmi może wynikać z aktów innych niż prawomocne orzeczenie sądu powszechnego (w tym z nieprawomocnego orzeczenia Sądu I instancji), jak również poprzez nieuwzględnienie, że przyznane świadczenie wychowawcze zostało w całości wydatkowane na potrzeby dziecka, które to błędy doprowadziły do nieprawidłowego uznania za nienależne świadczenia wychowawcze wypłacone za okres objęty zaskarżoną decyzją oraz nakazanie jego zwrotu, z uwagi na brak prawa do tego świadczenia, podczas gdy przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu, nie można interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów niedających się pogodzić z ratio legis ustawy;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 6, art. 8, art. 80 oraz 81 a § 1 kpa jak również art. 107 § 3 kpa poprzez:

a) brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek niewystarczającej weryfikacji stanu prawnego i faktycznego, w szczególności zaniechanie odniesienia się przez organ do wnioskowanych dowodów i twierdzeń;

b) brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych ustaleń faktycznych;

c) zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony;

d) nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób.

III naruszenie przez organy zasady lex retro non agit — poprzez pozbawienie strony przyznanego wcześniejszą decyzją z 4 maja 2022 r. prawa do świadczenia wychowawczego w określonej wysokości i nakazanie jego zwrotu z mocą wsteczną w sytuacji, gdy świadczenie to w przyznanej pierwotnie wysokości zostało już w całości skonsumowane na potrzeby dziecka, podczas gdy pozbawienie strony prawa z mocą wsteczną może nastąpić jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie przepis prawa to przewiduje, a takim przepisem nie jest art. 5 ust. 2a ustawy, a przyznanego świadczenia nie można uznać za nienależnie pobrane w świetle art. 25 ustawy.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o przesłuchania jej w charakterze strony oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła, że pobrane przez skarżącą świadczenie 500 plus za okres objęty zaskarżoną decyzją nie można uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Dopiero bowiem 13 grudnia 2022 r., tj. z dniem wydania wyroku w sprawie I ACa [...] można przyjmować, że istniało orzeczenie Sądu ustalające opiekę naprzemienną na dzieci.

Skarżąca zaznaczyła, że z orzecznictwa NSA wynika, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (np. wyrok z 22 sierpnia 2017 r., I OSK 947/17).

Powyższe stanowisko jest zgodne ze stanowiskiem doktryny: "Fakt, że drugi rodzic twierdzi, iż sprawuje faktyczną pieczę nad dzieckiem, nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenia. W sytuacji, kiedy zaszły zmiany w funkcjonowaniu rodziny i pieczę sprawuje osoba, która nie ma przyznanej władzy rodzicielskiej na mocy orzeczenia sądu, to powinna ona uregulować sytuację prawną rodziny przed sądem powszechnym. Zawarte bowiem między rodzicami dziecka pozasądowe porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem oraz jego faktyczna realizacja, nie może w żaden sposób zastąpić właściwego orzeczenia sądu". (Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, Opublikowano: LEX/el. 2019).

Jednocześnie zgodnie z art. 58 k.r.o. zachodzi tzn. integralność wyroku rozwodowego. Oznacza ona, że nawet w przypadku zaskarżenia tylko niektórych rozstrzygnięć wyroku orzekającego rozwód (innych niż rozwiązanie małżeństwa) - pozostałe, niezaskarżone, rozstrzygnięcia nie mogą się uprawomocnić. Tym samym, zgodnie z tą zasadą, nieprawomocny wyrok rozwodowy nie może wywoływać skutków faktycznych czy prawnych.

Wnosząca skargę podkreśliła, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją, sprawowała opiekę nad Z. G. i pobrane świadczenie zostało całkowicie skonsumowane na potrzeby dziecka. Wskazała, że zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach z 29 listopada 2023 r. sygn. II SA/Gl 1205/23, przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu nie można stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów niedających się pogodzić z ratio legis ustawy. W szczególności, skoro świadczenie wychowawcze jest wypłacane na potrzeby dziecka, to należy wziąć pod uwagę, czy świadczenie zostało spożytkowane w taki właśnie sposób. Trzeba bowiem pamiętać, że świadczenie wychowawcze służyć ma dziecku i do niego jest w rzeczywistości skierowane. Rodzic jest jedynie podmiotem, któremu z formalnego punktu widzenia przysługuje prawo do pobrania świadczenia wychowawczego i które powinien spożytkować na potrzeby dziecka.

Z kolei z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 8 lutego 2024 r., II SA/Sz 1002/23 wynika, że decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25). Natomiast decyzję o uchyleniu albo zmianie prawa do świadczenia wychowawczego od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii oraz o nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone, należy wydać w przypadku, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane. Przy ustaleniu, że rodzic dziecka, któremu świadczenie wychowawcze przyznano, faktycznie w tym okresie nie posiadał prawa do tego świadczenia, ale świadczenie zostało przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, to brak jest podstaw do żądania zwrotu takiego świadczenia.

Skarżąca zwróciła uwagę, że w doktrynie wskazuje się, że błędne jest stanowisko utożsamiające pojęcie "nienależnego świadczenia" z pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". Pojęcia te nie są jednakowe i przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 17 października 2024 r. pełnomocnik skarżącej cofnął wniosek o jej przesłuchanie w charakterze strony oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego. Autor pisma podniósł, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera podstawę prawną dla zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - art. 25 ustawy. Definicja legalna świadczenia nienależnie pobranego zawarta została w art. 25 ust. 2 ustawy zawierającym enumeratywnie wymienione przypadki, przy zaistnieniu których można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym. W stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie występuje żaden ze wskazanych w tym przepisie przypadków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w powyżej zakreślonych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że na wniosek skarżącej z 29 kwietnia 2022 r., w dniu 4 maja 2022 r. przyznano jej świadczenie wychowawcze na córkę Z. G. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Analogiczny wniosek ojca Z. G. – K. G. z 12 maja 2022 r. poskutkował najpierw wydaniem decyzji ZUS z 9 września 2022 r. odmawiającej prawa do świadczenia wychowawczego z uwagi na wcześniejsze złożenie wniosku przez K. K.-G., a następnie decyzją Prezesa ZUS uchylającą decyzję ZUS z 9 września 2022 r. i przyznającą K. G. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę w kwocie po [...] zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Następnie w dniu 1 sierpnia 2023 r. doszło do wydania przez ZUS decyzji zmieniającej kwotę świadczenia wychowawczego przyznanego K. K.-G. na córkę Z. G. w dniu 4 maja 2022 r. z 500 do [...] zł miesięcznie, która to decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z 7 maja 2024 r. Wskazanymi przez organy powodami wydania takich decyzji było ustalenie, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. sygn. akt I C [...] z 15 czerwca 2021 r. oraz Sądu Apelacyjnego w K. sygn. akt I ACa [...] z 13 grudnia 2022 r., dziecko Z. G. jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców i w związku z tym, zgodnie z treścią art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 421) zwanej dalej "ustawą", skarżącej przysługuje prawo do pobierania świadczenia w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Nie ulega też wątpliwości, że w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. skarżąca pobierała świadczenie wychowawcze na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie.

Trzeba również zauważyć, że nieprawomocnym wyrokiem WSA w Kielcach z 8 sierpnia 2024 r. wydanym w sprawie II SA/Ke 345/24, ww. decyzja Prezesa ZUS z 7 maja 2024 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja ZUS z 1 sierpnia 2023 r. zostały uchylone, a postępowanie administracyjne prowadzone przez organy ZUS w tamtej sprawie zostało umorzone. Jak to wyjaśnił Sąd w uzasadnieniu tego wyroku, w kwestionowanych w tamtej sprawie decyzjach organów obu instancji nie wskazano podstawy prawnej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., choć ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera taką podstawę w art. 27. Jednak decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji (por. m.in. wyrok WSA w Szczecinie z 8 lutego 2024 r. II SA/Sz 1002/23, WSA w Łodzi z 11 sierpnia 2021 r. II SA/Łd 361/21; wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r. I SA/Wa 1759/17, WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r. II SA/Bd 70/19; wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17 dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "cbois"). Tym samym, w trybie art. 27 ustawy nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczy zmiany wysokości świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., to biorąc pod uwagę datę wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (1 sierpnia 2023 r.) nie ulega wątpliwości, że zmiana wysokości świadczenia wychowawczego - poprzez uchylenie aktu je przyznającego i ustalenie tego prawa w niższej wysokości - została dokonana z mocą wsteczną, bo za cały okres, na jaki poprzednio przyznano stronie świadczenie wychowawcze na córkę. Okres pobierania świadczenia zakończył się 31 maja 2023 r. i po tej dacie organ nie miał już podstawy prawnej do wydania decyzji zmieniającej bądź uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Oznacza to, że postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia bądź zmiany prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę Z. G. za ten okres nie mogło być wszczęte i prowadzone. Ubocznie WSA w Kielcach podniósł w cytowanym uzasadnieniu wyroku z 8 sierpnia 2024 r., że rację ma skarżąca K. K.-G. podnosząc, że dopiero w dacie wydania ww. wyroku przez Sąd Apelacyjny w K. opieka naprzemienna została prawomocnie orzeczona przez sąd.

Podzielając przywołaną argumentację należy zauważyć, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja organu I instancji narusza przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także przepisy prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 ustawy. Oba te przepisy regulują kwestie dotyczące postępowania administracyjnego. Nie wskazują natomiast, jakie przepisy materialnego prawa administracyjnego organ zastosował. Jedynym przepisem materialnego prawa administracyjnego, jaki wskazał organ II instancji jest art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2a ustawy. Pierwszy z nich stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Według tego ostatniego przepisu natomiast, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Żaden z przytoczonych przepisów nie stanowi materialno prawnej podstawy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym w niniejszej sprawie orzeczono. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brakło też klarownego wyjaśnienia, co organ uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i dlaczego uważa, że jest ono nienależne. Organ ograniczył się bowiem do stwierdzenia, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy przysługuje skarżącej prawo do pobierania świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia, tj. [...] zł, a w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. wypłacono jej świadczenie w pełnej wysokości. W związku z tym wskazano, że powstałą należność w łącznej kwocie [...]zł należy wpłacić na podany rachunek bankowy.

Takie tylko uzasadnienie nie wskazuje na jakikolwiek przepis prawa pozwalający na uznanie, że kwota nadpłaconego skarżącej świadczenia wychowawczego stanowi nienależnie pobrane świadczenie, ani tym bardziej na zakwalifikowanie tej kwoty do jednego z kilku wymienionych w ustawie przypadków nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Podobną wadliwość zawiera też decyzja organu I instancji, z tą tylko różnicą, że wskazano w niej jako podstawę prawną decyzji art. 25 ustawy, nie wyjaśniając jednak, z którym z mieszczących się w tym rozbudowanym przepisie przypadków nienależnie pobranego świadczenia organ miał do czynienia.

To stanowi niewątpliwie o wydaniu decyzji obu instancji z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 107 § 1 pkt 4 i § 3 k.p.a., skoro decyzje te nie zawierają prawidłowego uzasadnienia prawnego.

Przede wszystkim jednak należy zauważyć, że skoro opieka naprzemienna warunkująca ograniczenie prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na córkę Z. G., co z kolei może spowodować uznanie części wypłaconego jej świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2), 5) lub 6) ustawy, została prawnie skutecznie ustanowiona dopiero z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w K. z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt I C [...] ustalającego taką naprzemienną opiekę nad córką stron, tj. z dniem wydania wyroku z 13 grudnia 2022 r. przez Sąd Apelacyjny w K., to znaczy, że za okres do tej ostatniej daty, o nienależnie pobranym świadczeniu nie może być mowy. W tej części więc, a więc dotyczącej okresu od 1 czerwca 2022 r. do 13 grudnia 2022 r., stwierdzenie w zaskarżonej decyzji i w poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, że wypłacone K. K.-G. świadczenie wychowawcze na dziecko Z. G. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze – narusza przepisy prawa materialnego.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje argument organu, że decyzją z dnia 7 maja 2024 r. ustalono, że opieka nad dzieckiem Z. G. jest sprawowana od 15 czerwca 2021 r. przez oboje rodziców naprzemiennie w związku z wydanym w sprawie wyrokiem Sądu Okręgowego w K. nie zmienionym w tym zakresie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 13 grudnia 2022 r. Pomijając nawet to, że decyzja dotycząca zmiany kwoty świadczenia wychowawczego nie może wiążąco przesądzać tego, czy i od jakiej daty rodzice dziecka sprawują nad nim opiekę naprzemienną, skoro wynika to w okolicznościach niniejszej sprawy z treści odpowiednich postanowień zawartych w wyroku rozwodowym, należy zauważyć, że decyzja Prezesa ZUS z 7 maja 2024 r. oraz poprzedzająca ją decyzją ZUS z 1 sierpnia 2023 r. zostały uchylone wyrokiem WSA w Kielcach z 8 sierpnia 2024 r. II SA/Ke 345/24, a postępowanie administracyjne prowadzone w tym zakresie zostało przez Sąd umorzone z powodów, które podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

Odnosząc się do argumentacji organu zaprezentowanej w odpowiedzi na skargę należy wyjaśnić, że nie może ona sanować braków uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Sąd ocenia bowiem zgodność z prawem takiej decyzji według stanu faktycznego i prawnego z daty jej wydania, a nie trafność odpowiedzi na skargę. Wszelkie wyjaśnienia i ustalenia organu dotyczące stanu faktycznego wraz z odniesieniem się do przedstawionych w sprawie dowodów i argumentów powinny znaleźć się w decyzji, co oznacza, że stanowisko i wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na skargę nie mogą wpłynąć na ocenę rozstrzygnięcia jako naruszającego prawo lub odpowiadające prawu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2023 r. II SA/Po 648/23, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2010 r. VI SA/Wa 292/10 i z dnia 10 czerwca 2014 r. VI SA/Wa 3549/13).

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności obejmie swym postępowaniem dotyczącym ewentualnie nienależnie pobranego świadczenia tylko tę część świadczenia wychowawczego na córkę Z. G., która została wypłacona skarżącej za okres po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Okręgowego w K. z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt I C [...]. Następnie ustali, czy i ewentualnie który z trzech wskazanych w art. 25 ust. 2 pkt 2), 5) i 6) ustawy przypadków nienależności pobranego świadczenia w sprawie zachodzi. Na koniec organ wyda stosowne rozstrzygnięcie pamiętając zwłaszcza o treści art. 107 § 3 k.p.a. określającego, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji administracyjnej.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od Prezesa ZUS na rzecz skarżącej kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II wyroku), na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U.z 2015 r. poz. 1800).