Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 59/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-01-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: SPP - Utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.
Powołane przepisy: article: art.260
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 59/23 w sprawie ze skargi Fundacji [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za miesiące od marca 2021 r. do września 2022 r. wraz z odsetkami postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Skarżąca - Fundacja [...] wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 500 zł, Fundacja wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że nie posiada kapitału zakładowego, nie sporządza bilansu. Zarówno w kasie, jak i na dwóch rachunkach bankowych w [...] (o nr [...]) nie posiada żadnych środków.

W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów, oświadczyła, że nie sporządza sprawozdania finansowego i bilansu, nie prowadzi raportów kasowych. Prowadzi jedynie uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Fundacja jest organizacją pozarządową nienastawioną na zysk. Działalność Fundacji finansowana jest ze składek członkowskich. Wszystkie środki przeznaczane są na realizację celów statutowych oraz korespondencję. Fundacja nie zatrudniała i nie zatrudnia pracowników; prace na rzecz Fundacji są wykonywane na zasadach wolontariatu. Dodała, że Fundacja działa stosunkowo krótko, nie osiąga żadnych dochodów przez cały czas się rozwija poprzez pracę społeczną. Nie otrzymała dotacji celowych ani żadnych innych grantów czy dofinansowań od instytucji czy osób fizycznych. Co do zasady, Fundacja jest zwalniana z ponoszenia kosztów postępowania przez sądy powszechne. W załączeniu Fundacja przedłożyła kopie: statutu, uchwały nr [...] dotyczącej uchwalenia uproszczonego sposobu rozliczeń w roku 2023 oraz wydruk operacji na rachunku bankowym nr [...] (konto VAT) za okres od [...].01.2023r. do [...].07.2023r. - bez zapisów.

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2023 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, argumentując, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18).

Zauważył, że wnioskodawcą w rozpoznawanej sprawie jest fundacja wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w 2018 r. Według oświadczenia, jej działalność finansowana jest ze składek członkowskich. Wszystkie środki przeznaczane są na realizację celów statutowych oraz korespondencję. Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie dysponuje środkami w kasie, jak i na rachunkach bankowych.

W ocenie referendarza, tak przedstawione okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia żądania strony skarżącej. Przede wszystkim Fundacja wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. W odpowiedzi na wezwanie z 27 października 2023 r. do przedłożenia sprawozdania finansowego i bilansu oświadczyła, że na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy o rachunkowości, nie sporządza tych dokumentów; prowadzi uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Nie przedłożyła jednak ani ww. ewidencji, ani jakichkolwiek innych dokumentów dotyczących bieżących dochodów i aktualnych kosztów Fundacji, ich źródeł, rodzajów i przede wszystkim wysokości, uniemożliwiając tym samym weryfikację oświadczeń wnioskodawcy w tym zakresie.

Pomimo skutecznego doręczenia wezwania z 27 listopada 2023 r., Fundacja nie nadesłała również wydruków z posiadanych rachunków bankowych. Natomiast nadesłane wydruki operacji na rachunkach Fundacji nr [...] i nr [...], nie zawierają żadnych zapisów w polach waluta, wpływy, wydatki, czy poszczególnych operacji (data, opis i kwota operacji), nie wykazują nawet stanu środków na dzień sporządzenia tego wydruku.

Skoro zatem brak jest dokumentów pozwalających na weryfikację oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego sytuacji finansowej, majątkowej i możliwości płatniczych, to trudno stwierdzić, jaki wpływ na sytuację materialną podmiotu ma obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego postępowania.

Wątpliwości budzi ponadto – zdaniem referendarza - oświadczenie Fundacji w zakresie nieujawnienia posiadanego majątku, gdy tymczasem, w myśl § 10 pkt 1 statutu, majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w wysokości 1.000 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, że Fundacja jest właścicielem: działki o pow. 19m² zabudowanej budynkiem garażowym poł. w [...], działek o pow. 1.945m² zabudowanych budynkiem mieszkalnym i pozostałym poł. w [...], działki zabudowanej budynkiem handlowo-usługowym poł. w [...] wraz z udziałem w gruncie, a także lokalu mieszkalnego w [...] wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w gruncie i w częściach wspólnych.

Niezależnie od powyższego zauważył, że stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 166), w akcie fundacyjnym należy zabezpieczyć majątek potrzebny do realizacji celów fundacji. Majątek fundacji pełni bowiem funkcję zabezpieczającą osiągnięcie jej celów i powinien być wykorzystywany w taki sposób, aby cele te mogły zostać osiągnięte.

Zgodnie z § 8 statutu, celem Fundacji jest m.in. ochrona prawa dziecka, działalność na rzecz rodziny, rodzicielstwa, macierzyństwa, ojcostwa, pomoc dzieciom i rodzicom dotkniętych przemocą w rodzinie, pomoc ofiarom przestępstw popełnionych na szkodę małoletnich dzieci. Cele Fundacji realizowane są poprzez m.in. "występowanie na prawach strony ... w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych oraz w procesach sądowych" czy "wytaczanie ... powództw oraz wstępowanie do postępowań" (§ 9 pkt 4 i 5 statutu). Oznacza to, że skarżąca przewidziała, że jej działalność statutowa może wiązać się z koniecznością poniesienia wydatków (np. uiszczenie opłat sądowych czy wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika). Co więcej, w § 10 pkt 2 statutu wskazała źródła finansowania swojej działalności statutowej, wymieniając m.in. darowizny, spadki, zapisy, dotacje, subwencje, granty, dochody ze zbiórek i imprez publicznych, dochody z działalności gospodarczej, a także dochody z majątku Fundacji, który jak wskazano wyżej jest znaczny. Tymczasem skarżąca z przyczyn tylko jej znanych nie korzysta z powyższych instrumentów, licząc jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa.

Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie nie może świadczyć również okoliczność podniesiona przez skarżącą, że co do zasady, Fundacja jest zwalniana z ponoszenia kosztów postępowania przez sądy powszechne. Wbrew twierdzeniom strony, także stosunkowo krótki okres działania Fundacji nie zwalnia jej z obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. W sprzeciwie zarzucono:

a/ niewłaściwą wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1634- dalej P.p.s.a.) poprzez uznanie , że w przedmiotowej sprawie nie przysługuje przyznanie prawa do pomocy wnioskodawcy w całości, ani nie może polegać na zwolnieniu od poniesienia kosztów w części ułamkowej lub określonej co do kwoty pieniężnej;

b/ niewłaściwą wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ) poprzez uznanie , że w przedmiotowej sprawie nie przysługuje przyznanie prawa do pomocy wnioskodawcy pomimo wskazania, że znajduje się w sytuacji uprawnionej do otrzymania prawa pomocy.

W uzasadnieniu podano, że Fundacja prowadzi nieodpłatną działalność od [...].06.2019 roku, nie osiąga żadnych dochodów, przez cały czas się rozwija poprzez pracę społeczną, nie otrzymała dotacji celowych ani żadnych innych grantów, czy darowizn lub dofinansowań z od instytucji czy osób fizycznych. Utrzymuje się z składek członkowskich. Wprawdzie nie posiada w KRS wpisu, że jest Organizacją Pożytku Publicznego (OPP) lecz jej działalność świadczy o realizacji ważnego "interesu publicznego" jako argument przemawiający za udzieleniem ulgi w przedmiotowej opłacie sądowej. Fundacja nie zatrudnia też pracowników. W latach 2019-2022 nie uzyskała żadnych przychodów, prowadzi uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Zajmuje się działalnością społeczną, a świadczona pomoc ma charakter nieodpłatny. Celem działalności Fundacji jest m. in. reprezentowanie interesów małoletnich dzieci i ich dobra oraz ich rodziców jako grupy społecznej na forum publicznym, ochrona równości oraz niedyskryminacji, działalność na rzecz pełnej strukturalnie i osobowo rodziny, macierzyństwa, ojcostwa, rodzicielstwa, upowszechnianie i ochrona praw dziecka, pomoc ofiarom przestępstw popełnionych na szkodę małoletnich dzieci, zapobieganie przemocy wobec małoletnich dzieci, pomoc dzieciom i rodzicom dotkniętym przemocą w rodzinie, pomoc społeczna, pomoc prawna dzieciom oraz rodzicom, jak również dobroczynność na rzecz dzieci i rodzin. Powyższe potwierdza zatem, iż działalność Fundacji ma charakter społeczny a nie zarobkowy. Istnienie takiej instytucji jest społecznie uzasadnione i użyteczne. Z tych powodów sądy powszechne zwolniły stronę od ponoszenia kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata,

radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Z kolei przepis art. 246 § 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że

nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania

(pkt 1 art. 246 § 2 P.p.s.a.).

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

W niniejszej sprawie ocenie podlega postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania Fundacji prawa pomocy. W ocenie wnoszącej sprzeciw, ta odmowa był nieuzasadniona, gdyż Fundacja działa w "interesie publicznym", co dostrzegały sądy powszechne zwalniając ją od kosztów sądowych.

Podzielając stanowisko referendarza sądowego, wpierw należy zauważyć, że Fundacja w sposób wybiórczy przedstawiła swoja sytuację majątkową. Będąc bowiem wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów nie przedłożyła m.in. uproszczonej ewidencji, którą jak twierdzi prowadzi, ani też jakichkolwiek innych dokumentów dotyczących bieżących dochodów i aktualnych kosztów Fundacji, ich źródeł, rodzajów i przede wszystkim wysokości, uniemożliwiając tym samym weryfikację oświadczeń w tym zakresie. Co ważne, nie nadesłała też wydruków z posiadanych rachunków bankowych, choć wyciągi bankowe są szczególnego rodzaju dowodem, na co zwrócił uwagę referendarz sądowy. Istotnych informacji nie zawierają nadesłane wydruki operacji na rachunkach Fundacji nr [...], nie zawierają bowiem żadnych zapisów w polach waluta, wpływy, wydatki, czy poszczególnych operacji (data, opis i kwota operacji), nie wykazują nawet stanu środków na dzień sporządzenia tego wydruku.

Z oświadczenia Fundacji wynika, że utrzymuje się w zasadzie ze składek członkowskich. I choć Sąd tego nie kwestionuje, to należy dostrzec, że dysponuje ona określonym i znacznym majątkiem. W myśl § 10 pkt 1 statutu, majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w wysokości 1.000 zł. Z akt sprawy wynika jednak, że Fundacja jest właścicielem: działki o pow. 19m² zabudowanej budynkiem garażowym poł. w [...], działek o pow. 1.945m² zabudowanych budynkiem mieszkalnym i pozostałym poł. w [...], działki zabudowanej budynkiem handlowo-usługowym poł. w [...] wraz z udziałem w gruncie, a także lokalu mieszkalnego w [...] wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w gruncie i w częściach wspólnych.

Majątek Fundacji służy do realizacji jej celów, co wynika z ustawy o Fundacjach, a Fundator powinien wskazać taki majątek (art. 3 ust 2 i 3 ustawy o fundacjach). Składnikami tymi mogą być pieniądze, papiery wartościowe, oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości. Zgodnie z § 8 statutu skarżącej Fundacji, jej celem jest m.in. ochrona prawa dziecka, działalność na rzecz rodziny, rodzicielstwa, macierzyństwa, ojcostwa, pomoc dzieciom i rodzicom dotkniętych przemocą w rodzinie, pomoc ofiarom przestępstw popełnionych na szkodę małoletnich dzieci. Cele Fundacji realizowane są poprzez m.in. "występowanie na prawach strony ... w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych oraz w procesach sądowych" czy "wytaczanie ... powództw oraz wstępowanie do postępowań" (§ 9 pkt 4 i 5 statutu). Trafnie zatem zauważył referendarz, że skarżąca przewidziała, że jej działalność statutowa może wiązać się z koniecznością poniesienia wydatków (np. uiszczenie opłat sądowych czy wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika). Co więcej, w § 10 pkt 2 statutu wskazała źródła finansowania swojej działalności statutowej, wymieniając m.in. darowizny, spadki, zapisy, dotacje, subwencje, granty, dochody ze zbiórek i imprez publicznych, dochody z działalności gospodarczej, a także dochody z majątku Fundacji, który jak wskazano wyżej jest znaczny. Skarżąca nie korzysta jednak ze statutowych możliwości pozyskania źródeł finansowania. Tymczasem Fundacja nie może przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników (por. postanowienie WSA w Warszawie z 1 marca 2012r. sygn. akt VI SA/Wa 1582/11). Przerzucenie bowiem ciężaru funkcjonowania fundacji na budżet państwa na przykład przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych skutkowałoby tym, że faktycznie działalność tej fundacji zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z

2 marca 2013r. sygn. akt I OZ 114/12, z 17 września 2013r. sygn. akt II OZ 732/13).

W zaistniej sytuacji, niewystarczające jest wskazywanie na uzyskiwanie zwolnień od kosztów w postępowaniach przed sądami powszechnymi. Tego rodzaju argumentacja nie może odnieść zamierzonego skutku w sytuacji, gdy strona nie ujawnia w pełni własnej sytuacji majątkowej, nie przedkłada kluczowych dla sprawy dowodów. W końcu też, szczytny cel na rzecz którego działa Fundacja, a czego Sąd nie kwestionuje, sam z siebie nie może przemawiać za przyznaniem prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się jednolicie, że działalność non profit nie zwalnia automatycznie z obowiązku zapewnienia sobie środków na ewentualne spory sądowe. Niedopuszczalne jest przerzucanie przez Fundację kosztów swej aktywności na Skarb Państwa. Fundacja może mieć faktyczne trudności w pozyskaniu majątku na cele statutowe, jednakże winna się ona liczyć z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku zabezpieczenia środków także na cele postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. II SA/Bk 655/11, postanowienie NSA z dnia 17 września 2013 r., sygn. II OZ 732/13).

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł jak

w sentencji.