Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1196/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i ust. 3a, 3b
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska- Florek Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 411/16 w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyrokiem z 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 411/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2016 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd podał, że organ prawidłowo przyjął za podstawę materialnoprawną odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przepis art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.) w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365, dalej: rozporządzenie).

Sąd analizując zgromadzony materiał dowodowy oraz jego ocenę prawną zaprezentowaną w kontrolowanym akcie stwierdza, że ustalenia organu w zakresie braku zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzeniu, są prawidłowe.

Zdaniem Sądu dla oceny zaistnienia przesłanek umorzenia należności składkowych istotne są wyżej stwierdzone fakty, jak również i to, że skarżący, mimo zapowiadania ogłoszenia upadłości konsumenckiej oraz zakończenia działalności gospodarczej, nadal prowadzi działalność, co wynika z KSI i zamierza odbudować zniszczony park maszynowy. Przy czym Sąd ocenia stan faktyczny i prawny zaistniały w sprawie na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji. Stwierdzone fakty istniały w dacie ponownego rozpoznania sprawy przez ZUS. Natomiast zaistniałe po tej dacie jakiekolwiek zdarzenia mogące mieć wpływ na sytuację majątkową i osobistą zobowiązanego pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia przez organ, np. eksponowane w skardze zawieszenie działalności gospodarczej przez skarżącego czy zamiar jego żony skorzystania z możliwości przejścia na świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na stan zdrowia córki.

Dla stwierdzenia, że w przypadku niniejszym nie zaistniała przesłanka umorzenia należności z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia istotne jest, że mimo konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorymi dziećmi, skarżący prowadzi nadal swoją działalność gospodarczą uzyskując przychody oraz otrzymuje pomoc z MOPS miesięcznie w kwocie 336 zł, co oznacza, iż opłacenie składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych organ zasadnie nie przyznał prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym, które niewątpliwie pogarszają sytuację materialną zobowiązanego i jego rodziny. Obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej spłatę zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd podzielił stanowisko organu, że sytuacja majątkowa skarżącego jest przejściowa, o czym świadczy eksponowany w skardze fakt, że skarżący zamierza odbudować park maszynowy, a z uwagi na możliwość sprawowania przez jego żonę opieki nad dziećmi, w większym zakresie może prowadzić swoją działalność. Przeszkodą prowadzenia działalności w zakresie usług porządkowo-pielęgnacyjnych, nie jest istniejąca u niego od 10 roku życia umiarkowana niepełnosprawność. Fakt, że skarżący cierpi na pewne schorzenia nie oznacza, że automatycznie uniemożliwiają mu one pracę. Skarżący nadal bowiem prowadzi jednoosobowo działalność gospodarczą wymagającą znacznego wysiłku fizycznego. Powyższego faktu skarżący nie podważył w toku postępowania jak i w skardze.

Co do barku zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, Sąd przyjął za organem, że skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji dla wykazania poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej.

Sąd podzielił pogląd organu, że sytuacja skarżącego z uwagi na chorobę dzieci jest trudna, ale nie powoduje istotnego z punktu widzenia wymienionego przepisu skutku w postaci braku możliwości zarobkowania.

W ocenie Sądu powołane i omówione przez skarżącego przyczyny powstania zaległości (zniszczenie parku maszynowego) związane są z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej i dotyczą wielu przedsiębiorców. Tak jak i wykazywana strata w prowadzeniu działalności gospodarczej, istotna jedynie z punktu finansowego wyniku. Okoliczności eksponowane przez skarżonego nie mogą stanowić jedynego uzasadnienia dla przyznania ulgi i być przenoszone na całe społeczeństwo.

Skarżący złożył od powyższego wyroku WSA skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 7 i art. 77 w zw. z art. 107 dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017, poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017, poz. 2188 ze zm., dalej p.u.s.a), poprzez nieprzeprowadzenie w istocie kontroli zgodności z prawem dokonanych przez organy administracji publicznej ustaleń faktycznych w sprawie, poprzez przyjęcie przez Sąd, iż organy podjęły niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, podczas gdy organ nie wykazał się żadną inicjatywą w prowadzonym postępowaniu i nie zażądał żadnej dokumentacji dotyczącej wypadków, a które były w posiadaniu ubezpieczonego;

– art. 7 i art. 77 k.p.a. w z w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., poprzez niewystarczające wykazanie możliwości spłaty przez skarżącego, bez zbadania niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego.

2. prawa materialnego, tj.:

§ 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia poprzez brak wnikliwego wyjaśnienie sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy i rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki;

art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez błędne uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza dowolność w zakresie podejmowania przez organ decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie przez Sąd decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej wynika, że w sprawie zaistniały przesłania w pełni uzasadniające umorzenie należności;

art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanej wyżej normy prawnej, przejawiające się w całkowicie bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także ustalenie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie mamy do czynienia z przewlekłą chorobą skarżącego, pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie problematycznych należności, w sytuacji gdy bezspornym jest, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wobec oczywiście trudnej sytuacji majątkowej strony, a także stopnia umiarkowanej niepełnosprawności, zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 i 3 ww. rozporządzenia winny zostać przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzone, a które to naruszenie przepisów bezspornie ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów:

przekazania sprzętu do likwidacji;

spisu z natury,

rachunku za złomowanie, na okoliczność poniesienia strat materialnych w wyniku zalania sprzętu o wartości 40 000 zł

rachunków za konsultacje dzieci Skarżącego,

zaświadczenie z CEIDG, z którego wynika, że Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej,

rachunków za jedzenie i mieszkanie,

pisma PZU z 27grudnia 2012 r. wraz z mandatem karnym,

oświadczenia o kolizji z roku 2014 wraz z pismami z PZU.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania określoną w § 2 powołanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie przesłanki nieważności postępowania nie wystąpiły.

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego i naruszeniu przepisów postępowania.

W ramach zarzutu procesowego wnoszący skargę kasacyjną podniósł naruszenie art. 7, art. 77 w zw. z art. 107 k.p.a. i w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. wobec zaakceptowania przez Sąd I instancji braku inicjatywy organu w wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a zwłaszcza niezażądania dokumentów powypadkowych będących w posiadaniu zobowiązanego oraz niezbadania skutków, jakie pociągnie za sobą spłata tych zobowiązań.

Natomiast, w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego wnoszący skargę kasacyjną podniósł błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 1, 3a i 3b u.s.u.s. przez brak wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej zobowiązanego na okoliczność istnienia przesłanek umorzeniowych.

Tak więc, w obu przypadkach podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zmierzają do podważenia stanu faktycznego, jaki został przyjęty za podstawę wydania zaskarżonej decyzji organu oraz wyroku Sądu I instancji i wykazania istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Wyrażone przez stronę stanowisko w tym zakresie nie znajduje oparcia w stanie prawnym sprawy.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a więc wówczas, gdy zachodzi jedna z okoliczności, wymienionych w ust. 3 tego przepisu, tj.:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dodatkowo, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych rozporządzeniem wydanym na podstawie ust. 3b powołanego przepisu.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższą regulację do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, że powołane przez wnoszącego skargę kasacyjną okoliczności nie wskazują na istnienie jakiejkolwiek przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a ewentualnie na istnienie przesłanek, o których mowa w § 3 pkt 1 – 3 rozporządzenia. Wbrew jednak stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej, obowiązek wykazania istnienia przesłanek umorzeniowych spoczywa na zobowiązanym, a zatem nie może on uwolnić się od ich wykazania i w tym zakresie przerzucić ciężar dowodu na organ. ZUS ma natomiast swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Decyzja o umorzeniu składek nie jest bowiem decyzją związaną. Inaczej, istnienie przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego.

W stanie sprawy organ ustalił, że zobowiązany zamieszkuje wraz z rodziną w wynajętym mieszkaniu w Warszawie i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. Zobowiązany nie posiada nieruchomości, ani innego majątku ruchomego poza samochodem marki Opel Vectra rok 2000. Posiada zobowiązania pieniężne w kwocie łącznej 43.431,00 zł z tytułu kredytów bankowych i pożyczek od osób fizycznych i z tego tytułu spłaca miesięczne 1043 zł. Legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 3 marca 2016 r., które stwierdza umiarkowany stopień niepełnosprawności, istniejący od 10 lat, obniżający zdolność do wykonywania pracy. Dwójka dzieci zobowiązanego ma również zdiagnozowaną niepełnosprawność (autyzm, zespół Aspergera) i w związku z tym wymaga specjalnej opieki. Zobowiązany utracił też sprzęt wykorzystywany w działalności gospodarczej. Źródłem utrzymania rodziny była praca żony, świadczenia z MOPS oraz prowadzona przez zobowiązanego działalność gospodarcza.

Przedstawione powyżej okoliczności świadczą o tym, że rozstrzygnięcie organu zostało poprzedzone analizą sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a więc organ wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku – wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Jak wcześniej zostało wskazane obowiązek wykazania istnienia przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia, spoczywa na podmiocie ubiegającym się o umorzenie zobowiązań, a ich wykazanie nie gwarantuje pozytywnego rozpoznania wniosku. ZUS podejmuje bowiem decyzję po dokonaniu oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na okoliczność istnienia przesłanek umorzeniowych, ważąc interes społeczny z interesem zobowiązanego.

W wyniku analizy wskazanych przez stronę okoliczności organ uznał, że zobowiązany nie wykazał, aby poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze dłużnika i możliwości pozyskiwania dochodów, co wyklucza istnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Jak wskazał organ, podniesiona argumentacja w tym zakresie jest niewiarygodna – zobowiązany zmieniał zdanie, co do przyczyn poniesienia strat w sprzęcie wykorzystywanym w działalności gospodarczej, raz wskazywał, że do zniszczenia doszło na skutek wypadku drogowego, a innym razem, że na skutek zalania i zniszczenia przez mróz.

Wnoszący skargę kasacyjną nie wykazał też zdaniem organu istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bo wskazywane problemy zdrowotne – sprawowanie opieki nad dziećmi ze względu na zdiagnozowane choroby obiektywnie rzecz ujmując nie powinny pozbawiać zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak zauważył organ, zobowiązany nie zrezygnował z prowadzenia nierentownej jednoosobowej działalności gospodarczej, mimo ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na dzieci. Z drugiej strony, skoro żona zobowiązanego pozostawała w zatrudnieniu do 1 maja 2015 r., to po tej dacie może opiekować się dziećmi w zwiększonym wymiarze, co z kolei powinno pozwolić zobowiązanemu, ze względu na umiarkowany stopień niepełnosprawności, na zajęcie się bardziej intensywnie działalnością gospodarczą.

Odnosząc się natomiast do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wypada wskazać, że przedstawiona we wniosku sytuacja materialna rodziny jest niewątpliwie trudna, niemniej jednak należy podzielić pogląd organu i Sądu I instancji, że ma charakter przejściowy, co nie uzasadnia udzielenia ulgi w postaci umorzenia zobowiązania, a ewentualnie rozłożenia na raty. W dacie rozpoznawania wniosku zobowiązany prowadził działalność gospodarczą i nie był ostatecznie zdecydowany co do jej dalszego losu, raz twierdził, że zamierza odbudować utracony sprzęt, innym razem, że zamierza zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Rodzina pobiera zasiłki z MOPS i miała podstawy do wnioskowania o świadczenie wychowawcze. Trudności finansowe spowodowane spłatą zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych oraz pożyczek u osób fizycznych są wynikiem podjętych przez zobowiązanego i jego żonę decyzji i mają charakter przejściowy. Poza tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych, mimo że stanowi dla rodziny znaczne obciążenie, to jednak nie może uzasadniać rezygnacji przez Państwo z należnego mu dochodu i prowadzić do osłabienia realizacji zobowiązań finansowanych Państwa, których źródłem są m.in. wpłaty ze składek społecznych. Dlatego też umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym.

Podsumowując, za niezasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Zaskarżony wyrok nie narusza ani przepisów materialnych, ani procesowych, a w związku z tym dokonana przez Sąd I instancji kontrola odpowiada prawu.

W świetle powołanego w petitum skargi kasacyjnej art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że do naruszenia wskazanej normy prawa może dojść w bardzo wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, gdy sąd administracyjny dokona kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego na podstawie innego kryterium, niż kryterium legalności lub też rozpozna skargę na akt administracyjny niepodlegający kognicji sądu administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wspomniane kryterium, a więc zbadał czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonych norm prawnych, czy dokonał właściwej ich interpretacji oraz czy ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy. Natomiast to, że wyrażony przez ten Sąd pogląd nie spełnia oczekiwań strony nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.

Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego, to wypada wskazać, że postępowanie dowodowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter wyjątku, a jego zastosowanie musi być rozumiane zawężająco. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem wprowadzenia art. 106 § 3 p.p.s.a. nie było więc umożliwienie ponownego, czy też uzupełniającego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, lecz pozwolenie na dokonanie przez sąd oceny, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Nadto należy wskazać, że zgodnie z art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Zatem z przepisu tego wynika, że podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami, co oznacza, że sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie może wyjść poza materiał znajdujący się w aktach sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza bowiem, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Przepis ten wprowadza niejako zakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów, które nie wynikają z akt sprawy, a więc również dokumentów, które powstały po wydaniu przez organ decyzji (np. dot. wykreślenia działalności gospodarczej).

Jeżeli ponadto uwzględni się to, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, z uwagi na treść art. 183 § 1 p.p.s.a., nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach powołanych podstaw kasacyjnych, to należy dojść również do wniosku, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a. To z kolei prowadzi do nieuwzględnienia zawartego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego. Na marginesie można jedynie zauważyć, że w przypadku zmiany sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdrowotnej, a więc wystąpienia nowych okoliczności (popartych stosownymi dokumentami), zobowiązany ma możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem.

Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.