Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 173/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 czerwca 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 1/P-II/E/2024 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Białymstoku (dalej powoływany jako wierzyciel, PPIS) na mocy upomnienia nr EP/7/U/2023 z dnia 2 lutego 2023 r. wezwał P. S. do zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w celu poddania dziecka J. S., ur. [...] lipca 2020 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym: p/gruźlicy, p/wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, p/inwazyjnym zakażeniom Streptococeus pneumoniae, p/błonicy, tężcowi, krztuścowi, p/ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), p/inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, p/odrze, śwince, różyczce. Obowiązek należało wykonać w ciągu miesiąca od daty doręczenia ww. upomnienia.

Zobowiązana podjęła korespondencję, ale w wyznaczonym terminie nie wykonała obowiązku.

Wierzyciel w dniu 26 lipca 2023 r. wystawił tytuł wykonawczy nr EP/7/T/2023 i zobowiązał P. S. (dalej powoływana także jako: "zobowiązana", "skarżąca") do poddania dziecka J. S., ur. [...] lipca 2020 r. (dalej powoływanego także jako "dziecko") obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w upomnieniu. Jednocześnie zwrócił się do Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku (dalej powoływany jako organ egzekucyjny, PPWIS) o wszczęcie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym wskazując jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia.

W związku z powyższym w piśmie z 18 sierpnia 2023 r. organ egzekucyjny zawiadomił stronę o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny, poinformował o przysługującym prawie zapoznania się z zebranymi materiałami i dowodami w sprawie oraz o możliwości zgłoszenia ewentualnych uwag. W dniu 23 sierpnia 2023 r. zobowiązana złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 8 września 2023 r. nr 160/P-I/E/2023 PPWIS odmówił umorzenia ww. postępowania.

Z uwagi, iż organ egzekucyjny nie otrzymał informacji o wykonaniu obowiązku przez zobowiązaną, postanowieniem z 11 września 2023 r. nr 164/P-I/E/2023 nałożył grzywnę w wysokości 1000 zł oraz wezwał do poddania dziecka ww. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 2077, dalej jako: "rozporządzenie MZ"), a wynikającym z tytułu wykonawczego EP/7/T/2023 z dnia 26 lipca 2023 r.

W dniu 18 września 2023 r. do PPWIS wpłynęło zażalenie wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dnia 22 września 2023 r. wniesione zażalenie zostało przekazane Ministrowi Zdrowia, zaś zarzuty strony przekazano wierzycielowi do rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia 21 września 2023 r. nr 172/P-I/E/2023 PPWIS zawiesił postępowanie egzekucyjne w całości z dniem 18 września 2023 r. do czasu zawiadomienia organu przez wierzyciela o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu.

Zobowiązana zgłosiła następujące zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego: (1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2023 r. poz. 1284 ze zm., dalej jako: u.z.z.c.l.), poprzez pominięcie przez wierzyciela wskazania podstawy prawnej obowiązku, (2) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia.

Wierzyciel określił swoje stanowisko w sprawie zarzutów zobowiązanej w postanowieniu z 13 grudnia 2023 r. nr EP/7/T/2023. W postanowieniu tym oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

W następstwie wniesionego przez zobowiązaną zażalenia na ww. postanowienie wierzyciela organ egzekucyjny utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 1/P-II/E/2024.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia PPWIS stwierdził, że postanowienie wierzyciela odpowiada obowiązującemu prawu, gdyż wbrew twierdzeniom strony koresponduje ze wszystkimi zgłoszonymi zarzutami, zawiera uzasadnienie faktyczne, odnoszące się bezpośrednio do stanu sprawy.

W odniesieniu do pierwszego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego organ wyjaśnił, że przepisem prawnym wprost nakładającym obowiązek szczepień jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l., który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Dalej ustawa wskazuje, że wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (art. 17 ust. 1) oraz osoby/grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (art. 17 ust. 2) określić ma w drodze rozporządzenia Minister Zdrowia.

Jako podstawę prawną obowiązku w tytule wykonawczym wierzyciel wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l. i zdaniem organu jest to właściwa podstawa prawna, która wskazuje, że rodzice małoletniego dziecka są obowiązani poddać je obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym przez Ministra Zdrowia. Tak określony obowiązek nie wyklucza innych ustawowych obostrzeń dotyczących realizacji szczepień takich, jak np. przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego, wydania zaświadczenia ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania, czy ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień. Zdaniem PPWIS zarzut poczyniony przez stronę jest całkowicie nietrafiony. Wierzyciel nie pominął obowiązku wykluczenia przeciwwskazań, a jedynie zwięźle wskazał na jakiej podstawie rodzice mają obowiązek zaszczepić dziecko.

Drugim zarzutem skarżącej był brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepień. Skarżąca podkreślała, że wielokrotnie stawiała się na badanie lekarskie, jednak w jej ocenie nie zostały wykluczone przeciwwskazania, a lekarz nie dokonał oceny ryzyka zabiegu, nie ustalono również indywidualnego kalendarza szczepień.

Wychodząc od podstaw zarzutu organ przypomniał, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Obowiązek wynikający wprost z przepisu prawa staje się wymagalny, jeżeli dana osoba – zobowiązany – znalazła się w sytuacji określonej w hipotezie normy prawa nakładającej obowiązek (przy założeniu, że norma prawa nie określa terminu wykonania obowiązku). Wymagalność tego konkretnego obowiązku wynika wprost z u.z.z.c.l., stąd też wierzyciel wystosował upomnienie, wystawił tytuł wykonawczy, co oznacza, że nadszedł czas jego wykonania.

W opinii organu możliwe jest określenie chwili, w której aktualizuje się obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym i tym samym staje się on wymagalny. Zatrudnieni w podmiotach leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej lekarze są zgodnie z art. 17 ust. 9 u.z.z.c.l. zobowiązani do powiadomienia o obowiązku poddania się tym szczepieniom osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub sprawującej prawną pieczę nad osobami małoletnimi lub bezradnymi, albo opiekuna faktycznego tych osób. Są oni ponadto zobowiązani do przeprowadzania badań kwalifikacyjnych do szczepień w celu ustalenia przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepienia lub wskazań do czasowego odroczenia jego wykonania, prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej szczepień oraz sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych i stanu zaszczepienia osób objętych obowiązkiem szczepień pozostających w ich opiece, a następnie przekazywaniaich właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

PPWIS wyjaśnił, że w obecnym stanie prawnym ustawodawca w rozporządzeniu MZ określił grupy osób jakie są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Jednocześnie w załączniku nr 1 ww. rozporządzenia zawarł rodzaj szczepienia, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz termin wykonania szczepienia. Lekarz sprawozdający organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej stan zaszczepienia osób objętych przez niego opieką zdrowotną przekazuje jednocześnie informację o osobach, które pomimo wezwania do zaszczepienia, nie poddały się szczepieniom obowiązkowym we wskazanych terminach.

Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu MZ w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu tych osób albo ich opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się wyznaczonym w nim terminie badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia i samemu szczepieniu, pod warunkiem jednak, że w wyniku badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono istnienia przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo ew. przedstawienia zaświadczenia o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych.

Organ podniósł, że chwila, w której wymagane jest poddanie się (poddanie osoby pozostającej pod opieką) szczepieniu obowiązkowemu nie wynika więc jedynie z treści samego komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, który stanowi skierowaną do lekarzy wytyczną merytoryczną dotyczącą przeprowadzania szczepień ochronnych, ale z uznaniowego, opartego o aktualną wiedzę medyczną działania lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Szczepienie może bowiem być przeprowadzone zarówno w terminach opisanych w rozporządzeniu MZ w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jak też w innych terminach określonych przez lekarza wezwaniu do poddania się szczepieniom, zwłaszcza wtedy, gdy z przyczyn zdrowotnych bądź organizacyjnych istnieje konieczność przesunięcia terminu przeprowadzenia szczepienia lub ze wskazań zdrowotnych zasadne jest wykonanie szczepienia według odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta schematu (tzw. indywidualnego kalendarza szczepień) i w innych terminach, niż zalecane w rozporządzeniu MZ czy też wydanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego na dany rok komunikacie.

Organ egzekucyjny stwierdził, że skoro lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną nad małoletnim dzieckiem wykazał je w przekazywanym do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdaniu jako osobę uchylającą się od szczepień – PPIS nie ma podstaw do kwestionowania decyzji lekarza. Do dnia wystawienia upomnienia, strona nie przedstawiła lekarzowi sprawującemu podstawową opiekę zdrowotną nad dzieckiem jakichkolwiek zaświadczeń potwierdzających leczenie specjalistyczne dziecka i stwierdzających przeciwwskazania do szczepień.

W ocenie PPWIS nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w sposób określony przez rodzica dziecka. Kwalifikacyjne badanie lekarskie do szczepień ochronnych przeprowadza wyłącznie lekarz posiadający niezbędną wiedzę z zakresu szczepień ochronnych, znajomości wskazań oraz przeciwwskazań do szczepień, a także niepożądanych odczynów poszczepiennych (art. 17 ust. 6, 10 pkt 3 u.z.z.c.l., § 9 rozporządzenia MZ).

Proces kwalifikacji niebezpodstawnie określany jest "lekarskim badaniem kwalifikacyjnym" - uprawnienia do wyrokowania, czy pacjenta można zaszczepić, czy też nie posiada jedynie lekarz. Organ administracji, jakim jest powiatowy inspektor sanitarny, ani tym bardziej rodzic, który nie jest jednocześnie lekarzem sprawującym podstawową opiekę medyczną nad dzieckiem nie posiada uprawnień do ingerowania w proces kwalifikacji, tym samym do oceniania, czy też kwestionowania decyzji lekarza. W kserokopii dokumentacji medycznej dziecka dostarczonej przez stronę z dniu 19 lipca 2023 r. widnieje zapis lekarza "Zakwalifikowano do szczepienia".

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę do WSA w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzuciła: (1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, (2) naruszenie art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz.U. z 2020 r. poz. 2194, dalej jako: "rozporządzenie MF"), (3) naruszenie art. 7a, 77 i 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego, w szczególności pominięcie informacji Rzecznika Praw Pacjenta, z której wynika, że lekarz ma bezwzględny obowiązek potwierdzenia kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych stosownym zaświadczeniem,

4. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że PPWIS w ogóle nie ustosunkował się do podnoszonych przez skarżącą wad badania kwalifikacyjnego, którego nieprawidłowość została potwierdzona pismem Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 24 sierpnia 2023 r. Skarżąca wskazała, że z pisma tego wynika, iż rozpoznanie sprzeciwu od lekarskiego badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w dniu 19 lipca 2023 r. nie jest możliwe, gdyż nie zostało do sprzeciwu załączone lekarskie badanie kwalifikacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.c.l.

Skarżąca stwierdziła, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym stanowi o braku wymagalności obowiązku. Wskazała również, że część B1 tytułu wykonawczego w ogóle nie została przez wierzyciela wypełniona i nie został wskazany akt normatywny będący podstawą obowiązku.

Podniosła też, że nie zostało jej doręczone upomnienie, gdyż zostało wysłane na adres, pod którym nie zamieszkiwała. Wskazała, że adres ten był jedynie wskazany jako adres do korespondencji w POZ. Stwierdziła też, że upomnienie nie zawiera jej numeru PESEL.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie PPWIS

z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 1/P-II/E/2024, którym organ egzekucyjny utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 13 grudnia 2023 r. nr EP/7/T/2023

o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

W przedmiocie samego środka zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym jakim są zarzuty należy wskazać, że prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zobowiązanemu zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. Z kolei w myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Podkreślenia wymaga, że zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Wnosząc go, zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.p.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22).

W rozpoznawanej sprawie obowiązek został stwierdzony wystawionym w dniu 26 lipca 2023 r. tytule wykonawczym nr EP/7/T/2023. Zgodnie z jego treścią skarżąca zobowiązana jest do poddania dziecka J. S., urodzonego ur. [...] lipca 2020 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym: p/gruźlicy, p/wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, p/inwazyjnym zakażeniom Streptococeus pneumoniae, p/błonicy, tężcowi, krztuścowi, p/ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), p/inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, p/odrze, śwince, różyczce. Na tej podstawie wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez PPWIS.

Skarżąca natomiast wniosła następujące zarzuty: (1) określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.c.l., poprzez pominięcie przez wierzyciela wskazania podstawy prawnej obowiązku, (2) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia.

W ocenie sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. W przedmiocie pierwszego zarzutu należy uściślić na wstępie, że niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (wymogów tytułu wykonawczego) stanowi w obecnym stanie prawnym podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Spełnianie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. znajduje się aktualnie poza zakresem art. 33 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2022 r., sygn. akt

I SA/Gl 1311/21). Wobec tego kwestia zawarcia w tytule wykonawczym jego niezbędnych elementów nie może być obecnie podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a co najwyżej podstawą i uzasadnieniem dla wystosowania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Przy tym jednak w tytule wykonawczym wierzyciel wskazał przepis prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l. jako podstawę prawną obowiązku, z tym, że uczynił to w części C tytułu wykonawczego, a nie w części B, w której podano jedynie treść obowiązku. Nie można jednak uznać, że wierzyciel pominął wskazanie podstawy prawnej obowiązku. Wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l. stanowi zasadniczą podstawę prawną obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, a jedynie jego konkretyzacja znajduje się w dalszych przepisach tej ustawy, w tym podanych przez skarżącą art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.c.l.

W myśl wspomnianego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.l. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.c.l., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.c.l.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.c.l. zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.c.l.., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.c.l., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.c.l.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.c.l.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.c.l.).

Z art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.c.l. wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, zdaniem sądu, treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. cyt. już wyrok WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 484/22).

W myśl natomiast art. 17 ust. 10 u.z.z.c.l. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 u.z.z.c.l. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu MZ określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.c.l.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08), z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19).

W przedmiocie drugiego zarzutu, a więc braku przymiotu wykonalności skarżąca wskazuje na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia.

W kontekście samej wykonalności obowiązku poddania dziecka szczepieniu ochronnemu zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11, że wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

Obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni J. S. nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny.

W aktach sprawy znajduje się karta wizyty lekarskiej z 19 lipca 2023 r., z której wynika wprost wskazanie lekarza, że małoletni J. S. został zakwalifikowany do obowiązkowych szczepień ochronnych, jednak szczepienia nie zrealizowano z uwagi na brak zgody rodziców. Należy tu podkreślić, że to badanie kwalifikacyjne zostało wykonane, gdy postępowanie egzekucyjne było już w toku i gdy obowiązek był już wymagalny. W aktach sprawy nie ma innych dokumentów wskazujących na wcześniejsze badania kwalifikacyjne, w szczególności takich dokumentów nie przedstawiła skarżąca. Należy więc zwrócić uwagę, że jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.c.l., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie.

W niniejszej sprawie dopiero, gdy toczyło się już postępowanie egzekucyjne, doszło do wykonania obowiązku poddania dziecka badaniu, jednak pomimo pozytywnej kwalifikacji nie doszło do wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniu. Skoro badanie kwalifikacyjne potwierdziło, że małoletni J. S. może zostać zaszczepiony (brak przeciwwskazań medycznych) to zarazem nie ma podstaw do przekonania, że obowiązek nie istnieje czy też nie jest wymagalny.

Skarżąca powołuje się w skardze na rzekomą nieprawidłowość badania kwalifikacyjnego, która to miałaby zostać potwierdzona pismem Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 24 sierpnia 2023 r. Rzecznik nie stwierdził jednak jakiejkolwiek faktycznej nieprawidłowości, a jedynie poinformował skarżącą o powodach nierozpatrzenia sprzeciwu. Rzecznik nie badał stanu faktycznego sprawy, więc nie można z jego pisma wywodzić, że stwierdzał on jakiekolwiek fakty, w tym również o braku sporządzenia stosownego zaświadczenia. Stwierdził zaś jedynie, że nie zostało mu przedłożona jakakolwiek opinia lub orzeczenie lekarskie, od których mógłby zostać złożony sprzeciw. Należy zwrócić też uwagę, że Rzecznik pouczył męża skarżącej o dalszych prawnych możliwościach w sprawie, jednak brak jest wskazań, by takie działania zostały podjęte, pomimo przekonania o nieprawidłowym działaniu lekarza, a zatem skarżąca i jej mąż nie podjęli próby zakwestionowania w ten sposób prawidłowości badania kwalifikacyjnego i stwierdzenia naruszeń.

Zarazem w ocenie sądu nawet ewentualny brak wydania zaświadczenia wbrew treści art. 17 ust. 4 u.z.z.c.l. nie może być rozpatrywany jako przeszkoda do wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, skoro stanowisko lekarza dokonującego badania kwalifikacyjnego jest jasne i znane skarżącej oraz jej mężowi. Nie ma podstaw do interpretacji, by brak wydania stosownego zaświadczenia jakkolwiek wpływał na istnienie czy wykonalność obowiązku, gdy jasnym jest, że lekarz nie stwierdził przeciwwskazań medycznych do wykonania szczepień. Nie ma więc mowy o naruszeniu art. 7a, 77 i 81 a k.p.a., gdyż stan faktyczny sprawy jest jasny i nie budzi wątpliwości, w tym także w podniesionej kwestii informacji Rzecznika Praw Pacjenta z 24 sierpnia 2023 r.

Z przepisów prawa jasno wynika, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych z powodu własnych przekonań. U.z.z.c.l. nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu).

Z karty wizyty z 19 lipca 2023 r. wynika jasno, że skarżąca i jej mąż nie wyrazili zgody na szczepienie i to stanowiło przyczynę niewykonania obowiązku, nie zaś przeciwwskazania medyczne. Skarżąca ostatecznie nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Z akt sprawy nie wynika też, aby skarżąca (od daty badania w dniu 19 lipca 2023 r.) podejmowała jakiekolwiek inne działania w kierunku zaszczepienia syna, czy też stwierdzenia istnienia przeciwwskazań medycznych do jego zaszczepienia. W ocenie sądu powyższe jednoznacznie świadczy o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.

Z powyższych względów zarzut skargi wskazujący na błędne ustalenia faktyczne w zakresie niewykonania obowiązku jest całkowicie chybiony. Jasnym jest, że małoletni J. S. nie został zaszczepiony wbrew obowiązkowi wynikającemu z mocy prawa. Skarżąca w rzeczywistości nie kwestionuje tego faktu, lecz istnienie obowiązku, co wywodzi jednak niezasadnie. Materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na to, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Brak jej oświadczenia (rozumianego jako podpisane przez nią pismo wprost stwierdzające brak woli wykonania obowiązku) nie jest konieczne do takiej konkluzji, skoro pomimo pozytywnej kwalifikacji lekarza nie poddała dziecka szczepieniom.

Skarżąca podniosła w skardze, że upomnienie z dnia 2 lutego 2023 r. nr EP/7/U/2023 nie zostało jej prawidłowo doręczone, gdyż wysłano je na adres, pod którym skarżąca nie zamieszkiwała. Należy jednak zwrócić uwagę, że tego rodzaju zarzut nie został podniesiony w piśmie z dnia 15 września 2023 r. zawierającym zarzuty, zatem skarżąca wykracza poza granice złożonego przez siebie środka zaskarżenia. Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Zatem skarżąca zakreśliła granice żądania, zaś organy nie były uprawnione ani zobowiązane do badania innych kwestii niż podniesione w zarzutach. Zostały wskazane jedynie zarzuty określone w art. 33 § 2 pkt 2 i 6 u.p.e.a., zaś kwestia braku doręczenia upomnienia, która może stanowić zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. nie została tam podniesiona. Tym samym nie stanowi uchybienia niebadanie tej kwestii przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny. Należy podzielić pogląd, że organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy (odpowiednio) w zażaleniu, skardze czy skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2889/21; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 124/21). Należy podzielić stanowisko WSA w Bydgoszczy, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów do wierzyciela (art. 33 § 1 u.p.e.a.), a nie do sądu, przy czym zobowiązany powinien to uczynić nie później niż do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 § 5 pkt 2 u.p.e.a.). Skoro powyższy zarzut nie był rozpatrywany przez wierzyciela, to tym bardziej nie podlega rozpatrzeniu przez sąd. Zarzut ten wykracza poza granice danej sprawy (art. 134 p.p.s.a.). W skardze strona nie może przytaczać nowych zarzutów, czy nowych ich podstaw (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 86/23).

Podobnie rzecz ma się z podniesioną kwestią braku numeru PESEL zobowiązanej, z tym, że w tym przypadku kwestia ta nie mogła być nawet przedmiotem zarzutu, gdyż art. 33 § 2 u.p.e.a. nie odnosi się do uchybień w treści upomnienia.

Podsumowując, organy w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii istnienia, jak i wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Zdaniem sądu postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak

w sentencji.