Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1252/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c"
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie AWSA Inga Gołowska AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego S. K. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia [...] 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1 i 2, art. 142, art. 216 i art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2063 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.g.n.), art. 104 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), orzekł:

- o zwrocie działki nr [...] o pow. [...]ha, obj. [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], w granicach wywłaszczonej części o pow. [...] m² parceli [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...], na rzecz: S. K. w 2/3 częściach, H. K. w 1/3 części, zobowiązując ich jednocześnie do zwrotu na rzecz Gminy [...] kwoty [...] zł odpowiadającej zwaloryzowanemu odszkodowaniu ustalonemu z tytułu wywłaszczenia nieruchomości;

- o odmowie zwrotu części działki nr [...] położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. [...], nie stanowiącej przedmiotu ksiąg wieczystych, w granicach parceli [...]. kat. [...] obj. Kw [...] b. gm. kat. [...], powstałej z podziału wywłaszczonej parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...], na rzecz S. K.

- o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek: S. K. i H. K., w sprawie zwrotu działek:

• nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, stanowiących poprzednio działkę nr [...] o pow. [...] ha, obj. [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...]

• nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, stanowiących poprzednio działkę nr [...] o pow. [...] ha, obj. [...] , poł. w br. [...] jedn. ewid. [...] m. [...];

• części nr [...], obj. Kw [...], pół. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], powstałej z podziału działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...].

Starosta [...]i zaznaczył jednocześnie, że ostateczna decyzja o zwrocie działki nr [...] stanowi podstawę do ujawnienia zmian w operacie ewidencji gruntów dla obrębu [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] oraz dokonania wpisu prawa własności w księgach wieczystych, na wniosek współwłaścicieli.

Starosta [...] podał, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek S. K., który pismem z dnia [...] 1998 r. wniósł:

"o odwłaszczenie wywłaszczonych działek w latach 1965 – 1979". S. K. wskazał, że działki te były własnością jego rodziców, zostały zagospodarowane niezgodne z przeznaczeniem, a niektóre do dnia dzisiejszego są niezagospodarowane i stoją odłogiem. Podał, że parcele katastralne [...] i [...] przewidziane były pod kotłownię niemniej jednak z chwilą jej likwidacji nie nastąpił ich częściowy zwrot. Działka nr [...] "stoi ugorem", a na działce nr [...] będącej byłym placem składowym jest bałagan, składowisko złomu i starych samochodów osób trzecich. Działki nr [...] i nr [...] powinny być częściowo zwrócone. Parcela [...] przeznaczona była pod budowę pętli [...], z chwilą zmiany projektu nie została zwrócona, lecz zniszczona i przeznaczona na inne cele jak droga. Reszta została włączona do [...]. Natomiast działka nr [...] została wywłaszczona cała pod budowę jezdni ul. [...] o pow. [...] m², zostało około [...] m² zagospodarowane.

Do wniosku S. K., w dniu [...] 1998 r. dołączył się jego brat H. K.

Postępowanie administracyjne początkowo toczyło się przed Wojewodą [...]. Następnie na podstawie postanowienia z dnia [...] 2004 r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] do załatwienia sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca swym roszczeniem objął teren wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa w latach 1965 - 1973 znajdujący się w granicach nieruchomości, stanowiącej poprzednio własność jego rodziców, oznaczonej poprzednio jako parcele: [...]. kat. [...],[...] kat. [...] i [...] kat, [...] b. gm. kat. [...] oraz działkę nr [...] obr. [...] [...].

Starosta [...] podał, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy

o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zdaniem Starosty w świetle w/w przepisów przesłankami zwrotu wywłaszczonych nieruchomości są zatem:, po pierwsze - wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot; po drugie - objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub ich części) tj. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami; po trzecie - zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 ustawy.

Za nieruchomość zbędną na cel wywłaszczenia, w myśl art. 137 ustawy, uznaje taką, na której pomimo upływu 7 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia albo taką, na której pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja

o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Starosta uznał, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych przedmiotowych nieruchomości zwróciły się legitymowane do tego osoby. Wskazał, że zgodnie

z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] 1986 r. sygn. akt [...] prawo do spadku po A. K. z d. K. nabyli: H. K. K., H. K. i S. K. - po 1/3 części. Na podstawie natomiast postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] 1995 r. sygn. akt [...] prawo do spadku po H. K. K. nabył S. K. - w całości.

Starosta powołał się na ustalenia dokonane przez Wojewodę [...]

w okresie kiedy sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości leżały w jego kompetencjach (tj. do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami w okresie od stycznia 1998 r. do 31 grudnia

1998 r.). Podniósł, że ustalono wówczas w oparciu o zgromadzoną dokumentację geodezyjno - prawną, iż część o pow. [...] m² parceli [...] kat. [...] b. gm. kat. [...], stanowiąca własność A. K. i część o pow. [...] m² parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...], stanowiąca własność H. K., zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 1965 r. [...], z przeznaczeniem budowę osiedla mieszkaniowego "[...]".

Na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...]

1965 r. nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa również parcela [...]. kat. [...] o pow. [...] m² b. gm. kat. [...], stanowiąca własność H. K. Natomiast działka nr [...] o pow. [...] m² obr. [...][...], stanowiąca własność A. K., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] 1979 r. nr [...], pod budowę [...] jezdni ul. [...].

Starosta podał, że w toku prowadzonego postępowania przez Urząd Wojewódzki w [...] w dniu [...] 1998 r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna połączona z oględzinami terenu, w trakcie której dokonano następujących ustaleń: od strony zachodniej parcela [...] kat. [...] b. gm. kat. [...] w części włączona została do działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiącej pas drogowy ulicy [...] na którym to terenie znajdowały się: jezdnia asfaltowa, pas zieleni i rząd drzew. Pozostała część tej parceli włączona została do działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiącej ogrodzony teren szkoły. Ponadto ustalono, że objęte wnioskiem o zwrot działki nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiły w terenie betonowy podjazd do usytuowanych na odrębnych działkach garaży, oddanych w użytkowanie wieczyste. Od ul. [...] przedmiotowy teren oddzielała dwuskrzydłowa brama z furtką i ogrodzenie z elementów stalowych; działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiła w całości teren pozostający w użytkowaniu wieczystym [...], zabudowany budynkiem wymiennikowni ciepła, z placem manewrowym wybetonowanym, na którym zostały wydzielone miejsca na gruz, żużel, złom, itp. Teren przedmiotowej działki został w całości ogrodzony, a od strony działki nr [...] wmontowana została dwuskrzydłowa, stalowa brama wjazdowa. Główny dojazd do nieruchomości istniał od ulicy [...]. Natomiast działka nr [...] stanowiła ogrodzony, ogrodzeniem z siatki metalowej na słupkach stalowych, teren położony wzdłuż nasypu kolejowego, zajęty pod uprawy warzywne; ponadto wnioskowana do zwrotu wywłaszczona działka nr [...] obr. [...] w części odpowiadającej działce nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], od strony zachodniej stanowiła teren częściowo porośnięty trawą, chwastami, częściowo stanowiący wysypisko gruzu i kamieni. Część wschodnia zajęta została pod uprawy warzywne ([...]). Pozostała część działki nr [...] zajęta została pod ulice [...] (poprzednio ul. [...]) oraz ulicę [...].

Organ I instancji wskazał, że przedmiotem rozstrzygnięcia zwrotowego zostały objęte działki: nr [...] o pow. [...] ha, obj. [...], położona w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], w granicach wywłaszczonej części o pow. [...] m² parceli [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...] oraz część działki nr [...] położona w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. [...], nie stanowiącej przedmiotu ksiąg wieczystych, w granicach parceli [...]. kat. [...] obj. Kw [...] b. gm. kat. [...] powstałej z podziału wywłaszczonej parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...].

Starosta [...] podał bowiem, że postępowanie dotyczące zwrotu działek nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, stanowiących poprzednio działkę nr [...] o pow. [...] ha, obj. [...] , poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...] , nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, stanowiących poprzednio działkę nr [...] o pow. [...] ha, obj. [...], poł. w br. [...] jedn. ewid. [...] m. [...] części nr [...] obj. Kw [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], powstałej z podziału działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], będących w granicach wywłaszczonych części parcel: [...] kat. [...] i [...]. kat. [...] b. gm. kat, [...], należało umorzyć jako bezprzedmiotowe wskutek rozstrzygnięcia decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] 1997 r. nr [...] którą Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzją z dnia [...]1997 r. nr [...] Powtórne rozpoznanie naruszałoby zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 § 1 k.p.a., który stanowi, iż: "decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne" oraz uzasadniałoby zarzut nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Ostateczną decyzją z dnia [...] 1998 r. nr [...] Wojewoda [...] rozpoznał natomiast sprawę zwrotu nieruchomości w stosunku do działki nr [...] obr. [...].

Wobec określenia przedmiotu zwrotu Starosta [...] poddał analizie projekt podziału nieruchomości sporządzony w dniu [...] 2005 r. przez geodetę uprawnionego inż. E. K., nr upr. [...], działającą w [...] "[...]Sp. z o.o., przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] r. Nr [...] i zatwierdzonym ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] 2006 r.

Wynika z niego, że działka nr [...] o pow. [...] ha obr. [...] jedn. ewid. [...] podzieliła się na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. Powstała w wyniku podziału działka nr [...] o pow. [...] ha poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...] stanowi przedmiot zwrotu.

W ocenie Starosty [...] dokonane w sprawie ustalenia w części obejmującej działkę nr [...] poł, w obr. [...] jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej części parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] , bez wątpienia dowodzą, iż pierwsze dwie przesłanki do zwrotu zostały spełnione. Wnioskodawcami są bowiem spadkobiercy poprzedniego właściciela, a wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części o pow. [...] m² parceli [...] kat. [...] b. gm. kat. [...], nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wymienionej w art. 216 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Starosta poddał analizie dokument w postaci pisma Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w [...] z dnia [...] 1965 r., znak: [...], skierowanego do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w [...] w związku z odwołaniem A. i H. K. i stwierdził, iż w stosunku do części o pow. [...] m² parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...], stanowiącej własność A. K. i części

o pow. [...] m² parceli [...] kat. [...] b. gm. kat. [...], stanowiącej własność H. K., na wniosek Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w [...] z dnia [...] 1965 r., Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w m. [...] wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe. Przedmiotowe nieruchomości, w części objętej wnioskiem

o wywłaszczenie, zgodnie z zatwierdzonym planem urbanistycznym osiedla mieszkaniowego "[...]" przeznaczone były pod budowę kotłowni dla sektora "[...]" tego osiedla, której realizację przewidziano w drugiej połowie 1965 r.

Zgodnie z planem sytuacyjnym podziału parcel położonych w b. gm. kat. [...], przyjętym do ewidencji geodezyjnej w dniu [...] 1964 r. nr [...], parcela [...]. kat. [...] o pow. [...] m², objęta [...] (własność A. K.) podzieliła się na parcele: [...]. kat. [...] o pow. [...] m², [...]. kat. [...] o pow. [...] m² i [...]. kat. [...] o pow. [...] m² - pozostające przy właścicielu, [...]. kat [...] o pow. [...] m² - przeznaczona pod drogę, [...]. kat. [...]

o pow. [...] m² - przeznaczona dla PKP i [...]. kat. [...] o pow. [...] m² - przeznaczona do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

Starosta wskazał, że zgodnie z wykazem zmian (równoważników) nr [...] wykonanym w 1975 r. dla obiektu o nazwie: kotłownia przy ul. [...]

w związku z korektą planu podziału, wykazano, iż operatem pomiarowym nr ewid. [...] wykonanym w 1974 r. (nowa ewidencja gruntów) parcela [...]. kat. [...]

o pow. [...] m², obj. [...], podzieliła się na parcele: [...]. kat. [...] o pow. [...]m m², [...] kat. [...] p pow. [...] m², [...]. kat. [...] o pow. [...] m² oraz [...]. kat. [...] o pow. [...] m². Wymieniona wyżej parcela [...]. kat. [...] o pow. [...] m² wraz

z innymi utworzyła zabudowaną działkę nr [...] o pow. [...] m² poł. w obr. [...].

Starosta ustalił, że decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] 1977 r. nr [...] przekazano odpłatnie, na czas nieokreślony, w użytkowanie Miejskiemu Przedsiębiorstwu [...] w [...] - nieruchomość położoną w obr [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m² obj. Kw [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa, zabudowaną budynkiem kotłowni dla osiedla [...]. W wykonaniu tej decyzji

w dniu [...] 1977 r. spisany został protokół zdawczo - odbiorczy. Następnie decyzją Zarządu Miasta [...] z dnia [...] 1994 r. nr [...], stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem [...] 1990 r. przez Miejskie Przedsiębiorstwo [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Gminy [...], położonego w [...] przy ul. [...] składającego się z zabudowanej działki nr [...] obr. [...] o pow. [...] a [...] m², obj. [...]. Okres użytkowania ustalono na 40 lat licząc od dnia [...] 1990 r. do dnia [...] 2030 r. Jednocześnie stwierdzono odpłatne nabycie z mocy prawa z dniem [...] 1990 r. przez to Przedsiębiorstwo prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na działce nr [...].

Starosta wskazał następnie, że projektem podziału nieruchomości sporządzonym przez geodetę uprawnionego B. T., ks. prac: [...], przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] r. pod nr ewid. [...], zatwierdzonym decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...], działka nr [...] o pow. [...] ha obr. [...] jedn. ewid. [...] podzieliła się na działki: [...] o pow [...]ha i nr [...] o pow. [...] ha.

Starosta, powołał się także na ustalenia dokonane podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez Urząd Wojewódzki w [...] w dniu [...] 1998 r. kiedy stwierdzono, że działka nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] (z podziału której powstała działka nr [...]), stanowiła ogrodzony, ogrodzeniem z siatki metalowej na słupkach stalowych, teren położony wzdłuż nasypu kolejowego, zajęty pod uprawy warzywne. Stan zagospodarowania przedmiotowego terenu nie uległ zmianie od dnia [...] 1998 r., co stwierdzono w trakcie wizji dokonanej w dniu [...] 2007 r.

Zgromadzone w postępowaniu materiały i dowody w sprawie, przedstawione wyżej, pozwalają więc uznać, zdaniem Starosty [...], za zbędną,

w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, działkę nr [...] w granicach wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 1965 r. nr [...] części o pow. [...] m² parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...], stanowiącej poprzednio własność A. K.

Starosta jest także zdania, że w przedmiotowej sprawie spełniona została również przesłanka zbędności wynikająca z treści ust. 2 art. 137 ustawy

o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z opinią Biura Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta [...] zawartą w piśmie z dnia [...] 2006 r. nr [...] istnieje możliwość zagospodarowania przedmiotowego terenu zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] zatwierdzonego Uchwałą Nr [...] Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...]1988 r. (Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...]) obowiązującego w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości tj. [...] 1998 r.

Starosta wskazał, że zgodnie z treścią art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. ust. 2 tego przepisu stanowi natomiast, że odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym, że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być większa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być większa niż jej wartość odtworzeniowa.

W wykonaniu powyższych przepisów, w oparciu o treść orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...]1966 r. nr [...] Starosta ustalił, że z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa części o pow. [...] m² parceli [...] kat. [...] b. gm. kat. [...], przyznano właścicielowi odszkodowanie za grunt w kwocie [...] zł, licząc m² po [...] zł. Przedmiotem zwrotu jest działka nr [...] o pow. [...] m² obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...] i wobec ustalonego jej sposobu zagospodarowania do waloryzacji przyjęto kwotę [...] zł, która stanowi odszkodowanie za grunt ustalone z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w wysokości odpowiadającej zwracanej powierzchni tj. [...] m².

Powyższa kwota została zwaloryzowana zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 227 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w drodze obwieszczeń w Dzienniku Urzędowym RP - "Monitor Polski", za okres od maja 1966 r. do stycznia 2007 r. i wynosi [...] PLN.

Starosta podniósł, że zgodnie z brzmieniem art. 139 powołanej wyżej ustawy nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu, co oznacza, iż właścicielowi zwracanej działki nie przysługuje roszczenie

o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, jak również żądanie odszkodowanie za zmianę stanu nieruchomości powstałą po dacie wywłaszczenia.

O zasadach i trybie rozliczeń wynikających ze zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poinformował pismem z dnia [...] 2007 r., a wobec nie złożenia wniosku o ratalną spłatę należności, zobowiązano współwłaścicieli do spłaty należności w formie jednorazowej wpłaty.

W zakreślonym w piśmie terminie, aktualny właściciel działki tj. Gmina [...], nie wniósł żadnych dodatkowych uwag.

W odniesieniu do żądania zwrotu części nieruchomości obejmującej działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], w granicach parceli [...]. kat. [...] o pow.

[...] m² b. gm. kat. [...], stanowiącej poprzednio własność H. K., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 1965 r. nr [...], na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", Starosta wskazał, że dokonane ustalenia bez wątpienia dowodzą, iż pierwsze dwie przesłanki, ustanowione w przepisach art. 136 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami także zostały spełnione.

Dla ustalenia, czy ta nieruchomość stała się zbędną na cele wywłaszczenia

w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami Starosta [...] poddał analizie orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia [...] 1965 r.

nr [...], którym na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa parcela [...]. kat. [...] o pow. [...] m² b. gm. kat. [...], stanowiąca własność H. K.

Starosta podniósł, że w jego treści wskazano, iż nieruchomość obj. [...], wymieniona w poz. 2 sentencji tego orzeczenia, zgodnie z zatwierdzonym planem zagospodarowania przestrzennego przeznaczona jest pod budowę kotłowni.

Starosta wskazał, że dla potrzeb budowy kotłowni dla osiedla "[...]" z całą, pewnością nie została wykorzystana opisana wyżej parcela [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...]. Przedmiotowa parcela nie została również wykorzystana pod budowę pętli tramwajowej kończącej linie tramwajową projektowaną w ul. [...], o czym mowa jest w piśmie Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w [...] z dnia [...]1965 r. znak: [...] skierowanym do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w [...] w związku z odwołaniem A. i H. K. wniesionym od orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] 1965 r. nr [...].

Natomiast bezspornym jest, zdaniem Starosty fakt, że część przedmiotowej parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...], obecnie stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], zajęta została pod ulicę [...] która jest drogą publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r.

o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 204, poz. 2086 ze zm.), zaliczoną do kategorii dróg lokalnych obecnie gminnych, zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] 1986 r. Funkcję zarządcy drogi obecnie pełni [...] Zarząd Komunalny.

Starosta podniósł, że w dniu [...] 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141 póz. 1492), która to nowelizacja dodała do ustawy o gospodarce nieruchomościami nowy przepis - art. 229a.

Starosta podkreślił, że organy prowadzące postępowanie o zwrot nieruchomości zobowiązane są do przestrzegania przepisów prawa obowiązujących w dacie orzekania i dlatego Starosta [...] wydając przedmiotową decyzję, zobowiązany był do uwzględnienia, przy rozstrzyganiu sprawy zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej parceli [...]. kat. [...]

o pow. [...] m² b. gm. kat. [...], treści art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym: "Przepis art. 229 stosuje się, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawą wywłaszczenia".

Natomiast art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem l stycznia 1998 r.), nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Starosta wyjaśnił, że wzajemna relacja przepisów art. 229a i art. 229 ustawy

o gospodarce nieruchomościami oznacza, że poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Przy czym koniecznym warunkiem jest, aby zrealizowany na nieruchomości inny cel również mógł stanowić podstawę wywłaszczenia w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, póz. 64 - tekst jednolity z 1974 r. ze zm.),

a w szczególności art. 3 ust. 1, dopuszczały przejmowanie nieruchomości w sytuacji, gdy była ona niezbędna między innymi na cele użyteczności publicznej.

W ocenie Starosty nie budzi wątpliwości fakt, że budowa drogi publicznej była celem użyteczności publicznej pod rządami wskazanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., obowiązującej w dniu [...] 1965 r., tj. w dniu wydania orzeczenia

o wywłaszczeniu nieruchomości nr [...]

Starosta [...] stwierdził zatem, że pomimo nie zrealizowania na działce nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], w granicach parceli [...]. kat. [...] o pow. [...] m² b. gm. kat. [...], celu określonego w orzeczeniu o wywłaszczeniu z dnia [...] 1965 r., to jednak działka ta została wykorzystana na inny cel tj. pod budowę drogi publicznej, który w dacie orzeczenia o wywłaszczeniu mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Dlatego, ze względu fakt, że stan faktyczny i prawny sprawy w części dotyczącej działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], w granicach parceli [...]. kat. [...] o pow. [...] m² b. gm. kat. [...] odpowiada hipotezie art. 229a, Starosta [...] odmówił jej zwrotu.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i obowiązujący stan prawny starosta [...] orzekł jak w sentencji decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. K. Skarżący podał, że nie zgadza się z odmową zwrotu działek [...] i [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], stwierdził bowiem, że działki te są obecnie zbędne Gminie i powinny być zwrócone jako dopełnienie do działki [...] i dz. [...]. Skarżący wskazał również, że działka [...] przestała pełnić funkcję dojazdu do kotłowni z chwilą jej likwidacji, a obecnie służy jako złomowisko oraz teren prywatny – dojazd do dz. nr [...] jego sąsiada. Skarżący stwierdził, że art. 156 § 1 pkt 3 kpa nie ma zastosowania do wniosku o odwłaszczenie działek [...] i [...] ponieważ obejmują one inny teren niż w decyzji z dnia [...] 1997 r. Kierownika Urzędu Rejonowego w [...]. Skarżący nie zgodził się również z odmową zwrotu części działki nr [...] stanowiącej obecnie drogę [...] samowolnie wykonaną przez użytkowników w miejscu gdzie miało przebiegać torowisko tramwajowe. Działka nr [...] jest dużo szersza od obecnej ul. [...] i jest to teren niezagospodarowany od lat.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2007 r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji – Starosty [...].

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda [...] wskazał, że decyzja organu I instancji w przedmiocie zwrotu działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], m. [...], stanowiącej część wywłaszczonej parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada ustalonemu przez organ l instancji stanowi faktycznemu i jest zgodna z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutu S. K., zawartego w odwołaniu, w którym podniósł, że wydając decyzję o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, Starosta [...] winien był również ustanowić na działce nr [...] będącej własnością Gminy [...] w użytkowaniu wieczystym Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] S.A. służebność na rzecz zwracanej nieruchomości, tj. działki nr [...] wyjaśnił, iż ograniczone prawo rzeczowe może być stosownie do art. 233 Kodeksu cywilnego ustanowione jedynie w drodze umowy z użytkownikiem wieczystym działki nr [...], lub w trybie postępowania sądowego jako ustanowienia tzw. drogi koniecznej. Tym samym Starosta [...] nie jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych obciążających nieruchomość ograniczonymi prawami rzeczowymi na rzecz innej nieruchomości. Wojewoda poinformował, że w tym celu odwołujący się powinien zwrócić się do użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości, tj. do Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] z wnioskiem o zawarcie umowy w przedmiocie ustanowienia służebności przejazdu, czy też przechodu, bądź wnieść do sądu pozew

o ustanowienie tzw. drogi koniecznej.

Odnośnie zaś odmowy zwrotu działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dokumentów, Wojewoda [...] uznał również w tym zakresie rozstrzygnięcie Starosty [...] za prawidłowe. Stosownie bowiem do art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel, niż określony w decyzji

o wywłaszczeniu, który w dniu wydania te; decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Stwierdzenie, że stan faktyczny i prawny odpowiada hipotezie art. 229a w/w. ustawy jest wystarczająca przesłanką do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, bez względu na fakt. czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna w rozumieniu art. 137 ust. 1 cytowanej ustawy.

Wojewoda wyjaśnił, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość byłaby ubiegającemu się u wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań, określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Na obszarze miasta lub osiedla mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości niezbędny dla planowej realizacji na ich terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego.

Działka nr [...]. obr. [...], jedn. ewid. [...] stanowiąca część parceli [...]. kat. [...], b. gm. kat. [...] została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. [...] nr [...] z dnia [...]19ó5 r. pod budowę kotłowni dla osiedla mieszkaniowego "[...]", zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową Nr [...]. wydaną przez b. Miejski Zarząd Architektoniczno-Budowlany Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z dnia [...] 1960 r.. W rzeczywistości część przedmiotowej działki została zajęta pod ulicę [...] która jest drogą publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, (oględziny dokonane przez pracowników Urzędu Miasta [...] w dniu [...] 1998 r.) Przedmiotowa działka została zagospodarowana w ten sposób, iż na jej części została wybudowana ulica [...]. Wyżej wymieniona ulica jest drogą gminną i niewątpliwie na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości mogła stanowić cel wywłaszczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę odmowa zwrotu działki nr [...]. obr. [...], jedn. ewid. [...] jest więc, zdaniem Wojewody[...] , prawidłowa.

Odnośnie zaś umorzenia postępowania co do zwrotu działek nr nr [...],[...],[...],[...] i [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], m. [...] decydujące znaczenie ma fakt, iż sprawa zwrotu powyższych działek (powstałych z działek nr nr: [...],[...] i [...], obr. [...] , jedn. ewid. [...]) była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Decyzją z dnia [...] 1997 r., znak: [...] Wojewoda [...] i utrzymał w całości w/w. decyzję.

Wojewoda [...] podkreślił, ze w/w. decyzja Urzędu Rejonowego dotyczyła tych samych działek, szczegółowo wymienionych powyżej, w przedmiocie których Starosta [...] orzekł decyzją z dnia [...] 2007 r., o umorzeniu postępowania. Wojewoda powołał się w tym względzie na pogląd przedstawiony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 2031/01. w zakresie dopuszczalności ponownego orzekania przez organy administracji publicznej na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w sprawach administracyjnych zakończonych już ostatecznymi decyzjami administracyjnymi, wydanymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Wojewoda wskazał, że w literaturze przedmiotu powszechnie akceptowany jest pogląd, że zniesienie lub nowelizacja przepisów, na podstawie których wydano decyzję administracyjną, co do zasady nie ma bezpośredniego wpływu na prawny byt tej decyzji ani na jej moc wiążącą w czasie. Decyzja oraz wynikająca z niej norma indywidualna żyją niejako własnym życiem i są odporne na zmiany w zakresie ich determinant prawnych. Pomiędzy normami generalnymi i relewantnymi z ich punktu widzenia (aktami z jednej strony, a w pełni konkretnymi uprawnieniami i obowiązkami z drugiej strony nie ma na gruncie prawa administracyjnego bezpośredniej zależności właśnie dzięki temu. że zawsze oddziela je autorytatywny akt jurysdykcji.

Zmiana stanu prawnego może prowadzić do utraty przez ten akt mocy wiążącej i tym samym do zniesienia kreowanej przezeń normy indywidualnej tylko wtedy, gdy nowe przepisy tak stanowią. Wojewoda podniósł, że ustawa

o gospodarce nieruchomościami nie zawiera żadnych przepisów odnoszących się do wydanych przed jej wejściem w życie i istniejących w obrocie prawnym rozstrzygnięć indywidualnych.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia stwierdził zatem. że ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu nieruchomości (zarówno orzekająca o zwrocie, jak

i odmawiająca zwrotu, czy też umarzająca postępowanie w sprawie zwrotu), wydana pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy też wcześniej podczas obowiązywania ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wiąże erga omnes również po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 253).

Wojewoda wyjaśnił, że decyzja odmowna, mimo swojej specyfiki, nie ma wyłącznie znaczenia procesowego, lecz jest aktem administracyjnym o charakterze materialnym, wydawanym w wyniku czynności jurysdykcyjnych i rozstrzygającym sprawę co do istoty. Zawiera autorytatywne stwierdzenie organu administracji co do normy indywidualnej, tyle że jest ono ujęte negatywnie i oznacza, że sytuacja prawna określonego podmiotu nie może być ukształtowana zgodnie z jego żądaniem.

Wojewoda uważa, że decyzja odmowna tworzy, podobnie jak decyzja pozytywna, stan rzeczy osądzonej, a jej trwałość jest chroniona zasadą wyrażoną

w art. 16 § 1 k.p.a. Zasada ta stanowi zatem przeszkodę do ponownego rozstrzygania kwestii zwrotu określonej nieruchomości na podstawie u.g.n. także wówczas, gdy na podstawie przepisów dotychczasowych została rozstrzygnięta

w sposób negatywny.

W konsekwencji nie ma więc, zdaniem Wojewody, podstaw do przyjęcia, że

w związku z wejściem w życie tej ustawy rozstrzygnięta już kwestia zwrotu określonej nieruchomości przekształca się w nową sprawę administracyjna umożliwiająca wydanie nowego rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Wojewoda uważa zatem, że postępowanie w sprawie zwrotu działek nr nr : [...],[...].[...] i [...] powstałych z działek nr nr: [...] i [...] oraz działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] wszczęte ponownie wnioskiem S. K. w dniu [...] 1998 r., na identycznej podstawie materialnoprawnej, zostało w tym zakresie prawidłowo przez Starostę [...] umorzone jako bezprzedmiotowe, gdyż wydana w tym postępowaniu ponowna merytoryczna decyzja naruszałaby zasadę trwałości decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Krakowie wniósł S. K. Skarżący stwierdził, że decyzja Wojewody [...] posiada wadę prawną. Organy administracji orzekając bowiem o zwrocie działki [...] winne mieć świadomości, że działka ta powinna mieć dojazd służebny. W ocenie skarżącego działki nr [...] i [...] powinny być zwrócone. Tereny wywłaszczone pod kotłownię i pętlę tramwajową nie zostały bowiem zagospodarowane w pełni. Na tym terenie powstały nielegalnie garaże i brama. Zdaniem skarżącego odmowa zwrotu działek [...] i [...], które nie są wykorzystywane na ten cel, co zostały wywłaszczone jest nieuzasadniona. Skarżący wniósł również o zwrot południowej części ul. [...] dz. [...] od strony ul. [...] do końca ogrodzenia szkoły dz. [...] bo, jak podnosi, możliwy jest dojazd przez działkę nr [...] do ul. [...].

W odpowiedzi na tą skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł

o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego

i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego musiało to skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Żądanie wnioskodawców obejmowało dawne parcele o [...]. kat: [...],[...]

i [...]. Tymczasem organ I instancji na wstępie uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia wskazał, że skarżący domagali się zwrotu dawnych parceli [...]. kat. [...],[...] i [...]. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji raz mówi o parceli [...] kat. [...], po czym pod koniec uzasadnienia znowu mówi o parceli [...]. kat. [...]. Kwestie te winny zostać wyjaśnione, czy chodzi tu o błąd w ustaleniach liczby katastralnej dawnej parceli objętej niniejszym postępowaniem, czy tylko o błąd pisarski jaki wkradł się podczas sporządzania tekstu uzasadnienia decyzji.

Z treści rozstrzygnięcia organów obu instancji wynika, że zwrotowi podlega działka nr [...] o pow. [...] ha poł. w granicach wywłaszczonej części [...] m² parceli [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...].

Skoro żądaniem wnioskodawców objęta zostały m. in. była parcela o [...]. kat: [...] to obowiązkiem organów prowadzących niniejszą sprawę było wykazanie poprzez zebranie stosownych dokumentów geodezyjnych w postaci map planów podziału i zmian równoważników gruntowych, że działka nr [...] wchodzi

w skład dawnej parceli gruntowej [...]. kat. [...].

W ocenie Sądu znajdujące się w aktach sprawy dokumenty są w tym względzie niewystarczające. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że ustalenia, iż zwracana działka wchodzi w skład dawnej parceli gruntowej [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] zostały poczynione w oparciu o oględziny przeprowadzone w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu [...] 1998 r. oraz, jak wskazał organ, ustalenia "wizji" z dnia [...] 2007 r.

Opieranie się na spostrzeżeniach pracownika urzędu, nie określonego jako posiadającego uprawnienia geodety, musi budzić poważne wątpliwości, co do rzetelności tego rodzaju dowodu, w sytuacji, gdy nie jest on poparty innymi dokumentami potwierdzającymi zmiany równoważników gruntowych.

Oględziny w tego rodzaju sprawach są dowodem pomocnym, ale nie mogą być dowodem wyłącznym. Nie ma bowiem pewności, czy osoba dokonująca

w ramach oględzin czynności dokładnie umiejscawia zwracaną działkę jak i czy poczynione przez nią ustalenia, czy na działce tej w całości, czy też tylko na jej części nie został zrealizowany cel wywłaszczenia.

Zwrócić także należy uwagę, że o ile w dniu [...]1998 r. zostały przeprowadzone w ramach rozprawy administracyjnej oględziny, to nie można powiedzieć o przeprowadzenia tego rodzaju dowodu w dniu [...] 2007 r., nazywanych przez organy "wizją" wg starego nazewnictwa. Wówczas to organ dokonywał ustalenia stanu zagospodarowania działki nr [...]. W aktach sprawy nie znajduje się protokół z przeprowadzonych w tym dniu czynności, a taki powinien być sporządzony w świetle postanowień art. 67 k.p.a. Stosownie do treści art. 79 § 1 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Zgodnie z § 2 tego przepisu strona ma prawo brać udział w przeprowadzaniu tego dowodu. Uchybienia w tym zakresie godzą w zasadę zapewnienia stronom czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, wyrażoną w art. 10 k.p.a.

Wobec tego ustaleń przeprowadzonych w dniu [...] 2007 r. nie można traktować jako dowodu. Stosownie bowiem do treści art. 72 k.p.a. "notatka służbowa" (ustalenia poczynione w tym dniu zostały utrwalone w formie w tego rodzaju dokumentu, k. [...] akt administracyjnych opisanych jako "cz. [...]"), czy też notatka urzędowa, w żadnym razie nie mogą zastąpić protokołu, gdyż nie ma ona takiej mocy dowodowej (por. wyrok NSA z 4 czerwca 1982 r., I SA 258/82; ONSA 1982, Nr 1, poz. 54). Adnotacje tego rodzaju nie mogą utrwalać czynności, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ulega żadnej wątpliwości, że te dokonywane w dniu [...] 2007 r. są tymi, które mają wpływ na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Organ I instancji, jak i II instancji, powtórnie rozstrzygający tą sprawę, odmówiły zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...], znajdującej się

w granicach byłej parceli [...]. kat. [...] o pow. [...] m². W motywach rozstrzygnięcia w tym zakresie organy podniosły, że co prawda nie zrealizowano na niej celu na jaki została ona wywłaszczona, ale działka ta została wykorzystana na inny cel tj. pod budowę drogi publicznej, która w dacie orzekania o wywłaszczeniu stanowić mogła podstawę wywłaszczenia. W konsekwencji, zdaniem organów, wypełniona została hipoteza art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiącego, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, przy czym inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu w dniu wydania tej decyzji może stanowić podstawę wywłaszczenia.

W odniesieniu do powyższego organy wskazały jedynie, że zgodnie

z uchwałą 103 Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] 1986 r. ul. [...] została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich, obecnie gminnych i jest drogą publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086 ze zm.).

Zwrócić uwagę należy na treść przepisu art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, na który podejmując w tym zakresie rozstrzygnięcie, powołały się organy administracji. Przepis ten należy wykładać następująco. Roszczenie

o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje wnioskodawcy w sytuacji, gdy na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Nie chodzi więc tutaj o zdarzenia przyszłe lecz o te, które nastąpiły. Z realizacją celu polegającego na budowie ulicy muszą wiązać się konkretne roboty budowlane i nakłady inwestycyjne wskazujące na wykonanie takiego obiektu. Podkreśla się w orzecznictwie (por. wyroki SN z 6 marca 2002 r., III RN 11/01, OSNAP 21/2002, poz. 513 oraz wyrok NSA z 8 listopada 1999 r., IV SA 2428/98 niepublik.), że nie jest równoznaczne z wybudowaniem ulicy jedynie wydzielenie pasa gruntu przeznaczonego pod ulicę.

Kwestii tych w sposób dostateczny nie wyjaśniły organy orzekające, a co bezspornie ma znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. W aktach sprawy istnieją okoliczności poddające pod wątpliwość realizację ul. [...]W odpowiedzi na pismo z dnia [...] 2005 r., znak: [...] (k. [...] akt administracyjnych "cz. [...]"), którym Starosta zwracał się z prośbą o udostępnienie dokumentacji dotyczącej budowy w/w ulicy nadesłano odpowiedź pismem z dnia [...] 2005 r., znak: [...] , że Zarząd Dróg i Komunikacji w [...] nie posiada żadnej dokumentacji związanej z budową tej ulicy (k. [...] akt administracyjnych "cz. [...]"). Z protokołu wspomnianych już oględzin przeprowadzonych w dniu [...] 1998 r. wynika natomiast, że: " ulica [...] została urządzona nietrwale, dopiero w [...] roku na wniosek użytkowników garaży, kotłowni itd. został położony asfalt."

Nie wiadomym jest jednakże, czy roboty związane z jego położeniem wykonały wspomniane podmioty, czy też inwestor w imieniu Skarbu Państwa. Podkreśla się w powoływanym już orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że nie jest równoznaczne z wybudowaniem ulicy utwardzenie jej części, i to nie przez inwestora, lecz przez okolicznych mieszkańców. Ponadto dodać należy, że:

" w sytuacji, gdy nieruchomość została zagospodarowana inaczej aniżeli to przewidywał cel wywłaszczenia, zwrot nieruchomości jest możliwy wtedy, gdy zagospodarowanie jest nietrwałe, tj. tego rodzaju, że daje się usunąć, natomiast jeżeli zagospodarowanie ma charakter stały, to wtedy zwrot nieruchomości jest niemożliwy. Jednak w takiej sytuacji trudno sobie wyobrazić wniosek wywłaszczonego lub jego następców prawnych o zwrot nieruchomości."( wyr. NSA

z 22 marca 2006 r., I OSK 623/05; LEX nr 198167).

Wobec tego organy będą musiały ustalić, czy ul. [...] została zrealizowana przez inwestora w imieniu Skarbu Państwa, czy przez wspomnianych użytkowników garaży i innych obiektów, a także, czy położenie asfaltu jest trwałym, nie dającym się usunąć zagospodarowaniem przedmiotowej działki.

W odniesieniu natomiast do rozstrzygnięcia dotyczącego umorzenia postępowania w sprawie zwrotu działek: [...],[...],[...],[...] i [...], Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska organów orzekających, że stało się ono bezprzedmiotowe wskutek tego, iż były one już przedmiotem rozstrzygnięcia, noszącego miano ostatecznego organów administracji publicznej.

W każdej sprawie administracyjnej pomiędzy podmiotem indywidualnym

a organem administracji zawiązuje się swoisty stosunek prawny zwany administracyjnym. Powstaje on w sytuacji, gdy prawo przedmiotowe łączy sytuacje tych dwóch podmiotów. Przedmiotem tego stosunku administracyjnego są wzajemne uprawnienia i obowiązki (nakazane, dozwolone lub zakazane), przy czym wynikają one bezpośrednio lub pośrednio z prawa materialnego (w tym wypadku

z ustawy o gospodarce nieruchomościami). Rolą organu administracji jest natomiast wyznaczenie danego zachowania i jego kontrola.

Stosunek administracyjny powstaje zatem, gdy:

a) w danym stanie faktycznym lub prawnym zaczyna obowiązywać norma prawna, która z tym stanem wiąże określone skutki prawne, wyrażające się w nałożeniu obowiązku, przydaniu prawa, bądź ich modyfikacji,

b) w danym stanie prawa zmienia się sytuacja faktyczna bądź prawna albo podejmowana jest jakaś czynność, i z tą zmianą sytuacji faktycznej lub podjęciem czynności norma prawna wiąże określone skutki prawne, wyrażające się w nałożeniu obowiązku, przydaniu prawa, bądź ich modyfikacji (por. J. Zimmermann w: Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s.297-302).

Przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot, nazywa się sprawą administracyjną (por. T. Woś: Pojęcie "sprawy" w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, Acta Universitatis Wratislaviensis, nr 1022, Prawo CLVIII, s. 344 oraz T. Kiełkowski: Sprawa administracyjna, Kraków 2004, s. 32-34).

Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że traci ona swój prawny byt, w założeniu definitywnie, z chwilą, gdy będąca jej istotą możliwość konkretyzacji uprawnień

i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego zostaje zrealizowana poprzez wydanie decyzji administracyjnej i to noszącej miano ostatecznej, a trwałość jej jest chroniona zasadą wyrażoną w art. 16 k.p.a.

Wspomniana zasada trwałości wprawdzie literalnie odnosi się do decyzji administracyjnej, ale tak naprawdę implikuje w istocie trwałość autorytatywnie skonkretyzowanej normy indywidualnej (wyrażonej w przepisie prawnym mającym zastosowanie i w oparciu o który wydano decyzję administracyjną) i oznacza, że

w normę tę nie można ingerować bez wyraźnego upoważnienia ustawowego.

Aby ta ingerencja mogła nastąpić konieczna jest nie tylko zmiana prawnych elementów, które uprzednio kształtowały rozstrzygniętą już sprawę administracyjną, ale także – a raczej przede wszystkim – związanie z nią upoważnienia organu administracji do tego rodzaju działania.

Jest oczywiste, że takiego upoważnienia nie mogą zawierać przepisy regulujące w danym czasie określoną instytucję. Ustawodawca, ustanawiając te przepisy, nie obejmuje ich nowelizacji wraz ze skutkami prawnymi z tego wynikającymi.

Znaczenie mogą mieć tutaj przepisy przejściowe, w których ustawodawca przesądza wyraźnie lub w sposób dorozumiały o losach uprzednio skonkretyzowanych w decyzjach administracyjnych uprawnień i obowiązków dysponując określonymi możliwościami pozostawienia ich w niezmienionym kształcie, poprzez ich modyfikację, do całkowitego wyeliminowania z obrotu prawnego.

W rachubę mogą wejść tutaj dwa sposoby. Pierwszy, związany z ingerencją

w moc wiążącą lub treść indywidualnej normy bezpośrednio w drodze aktu normatywnego (poprzez orzeczenie o utracie mocy wiążącej decyzji ostatecznej wydanej na podstawie dotychczasowych przepisów), drugi, przez ustanowienie upoważnienia dla organu administracji publicznej do dokonania takiej ingerencji

w drodze nowej decyzji stosowania prawa.

Dopóki istnieje zatem w obrocie prawnym indywidualna norma oraz skonkretyzowany w niej w sposób autorytatywny stosunek administracyjnoprawny, dopóty będzie istniał zakaz powtórnego orzekania w tej samej sprawie (zasada ne bis in idem).

Nadto każda decyzja administracyjna zostaje przy jej wydaniu obciążona dorozumianą klauzulą, że wiąże ona tak długo, jak długo istnieją identyczne stosunki faktyczne jak te, które stanowiły podstawę faktyczną tej decyzji (klauzula rebus sic stantibus – w takim stanie rzeczy, przy zachowaniu istniejących okoliczności).

W przepisach ustawy nowelizującej ustawę o gospodarce nieruchomościami nie znalazły się takie przepisy, które by rozstrzygały o losie decyzji wydanych

w oparciu o przepisy poprzednio obowiązujące.

Zauważyć należy jednak, że decyzja administracyjna zawiera regulację powinnego zachowania się jej adresata dla konkretnego stanu faktycznego.

W sytuacji, gdy stan ten przestaje istnieć staje się zatem bezprzedmiotowa regulacja zawarta w decyzji.

Skoro tak, to fakt istnienia ostatecznej (ostatecznych) decyzji nie może stanowić przeszkody w podjęciu nowej, kiedy powstaną nowe przesłanki faktyczne, które czynią poprzednią decyzję nieodpowiadającą rzeczywistości. Wraz ze zmianą stanów faktycznych (lub zupełnym ich odpadnięciem), przestaje bowiem istnieć stosunek prawny skonkretyzowany w tej decyzji i sama decyzja jest bezprzedmiotowa.

Ustawodawca zatem niejednokrotnie w normach prawa materialnego zawiera upoważnienie do ingerencji w uprawnienia i obowiązki ukształtowane decyzją administracyjną, a więc aktem jurysdykcji.

Decyzja, przez którą dokonuje się przekształcenie bądź zniesienie uprawnień

i obowiązków jest decyzją w nowej, odrębnej sprawie administracyjnej. Na powstanie tej nowej, odrębnej sprawy wpływa przede wszystkim wyraźny przepis prawa materialnego, dający organowi upoważnienie do podjęcia kolejnej decyzji stosowania prawa, a nie tylko sama zmiana okoliczności faktycznej (por. T. Woś w glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 6 lipca 2001 r., III RN 116/00).

Z taką sytuacją mamy bowiem do czynienia w niniejszej sprawie. Ustawa

z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492 z późn. zm.), do treści przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadziła nową przesłankę uznania nieruchomości jako zbędnej na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu, a mianowicie wprowadzając dodatkowo, że za taką może być uznana nieruchomość, na której cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.

Wskutek tej zmiany stanu prawnego powstała możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego od tego, który został skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (decyzja z dnia [...] 1997 r., znak: [...] utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] 1997 r., znak: [...]). Okoliczność upływu 10 lat od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości nie miała znaczenia dla ukształtowania stanu faktycznego, skonkretyzowanego następnie we wspomnianej powyżej ostatecznej decyzji administracyjnej. Ta niezmiernie ważna okoliczność determinuje natomiast powstanie nowej sprawy w świetle postanowień art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu nie stało więc nic na przeszkodzie w ponownym orzekaniu na podstawie wniosku złożonego w 1998 r. o zwrocie przedmiotowych nieruchomości, mimo, że uprzednio została wydana ostateczna decyzja. Istnieje więc wyraźna zmiana stanu faktycznego objęta hipotezą przywołanej powyżej normy prawa materialnego, która to daje upoważnienie organowi do konkretyzacji nowego stosunku prawnego w oparciu o nowobrzmiący przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wobec tego nie można podzielić stanowiska organów I instancji, że postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a.

Z tą kwestią wiąże się jeszcze jeden aspekt niniejszej sprawy. Mianowicie, wobec działek o nr nr: [...][...],[...],[...] i [...] organy orzekają o umorzeniu postępowania wywodząc, że jest ono bezprzedmiotowe wskutek już rozstrzygnięcia w stosunku do nich ostateczną decyzją administracyjną, natomiast w stosunku do działki o nr [...] obr. [...], objętej żądaniem wnioskodawców i wobec której zwrotu także orzeczono decyzją administracyjną, nie wypowiadają się w treści rozstrzygnięcia swoich decyzji.

Zwrócić należy uwagę, że rzeczą organów administracji w tego rodzaju sprawach jak niniejsza, jest w sposób precyzyjny ustalić, a następnie wskazać

w uzasadnieniu odpowiedniego rozstrzygnięcia, które działki lub ich części, objęte granicami byłych parcel gruntowych o [...] kat. [...],[...] i [...] i z jakich powodów podlegają, bądź nie podlegają zwrotowi.

Wobec powyższego decyzja organu I instancji narusza przepis prawa materialnego (art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię, jak i narusza przepisy prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 105 k.p.a.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ustalając stan faktyczny sprawy i przyjmując stan rzeczy rozstrzygniętej jako przeszkodę do orzekania w tej sprawie wobec działek o nr nr: [...],[...],[...],[...] i [...], obr. [...],, w konsekwencji bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie.

Skoro Wojewoda [...] utrzymał w mocy tego rodzaju decyzję dochodząc w powtórnym rozstrzygnięciu sprawy do tego samego stanowiska co organ

I instancji, to i jego decyzja posiada takie same wadliwości jak decyzja organu

I instancji - narusza przepis prawa materialnego (art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię, jak i narusza przepisy prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 105 k.p.a.),

w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo zarzucić należy Wojewodzie, że w kontroli instancyjnej nie dostrzegł tych wadliwości decyzji

i postępowania organu I instancji. Uchybił także więc postanowieniom art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł

w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).