Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 542/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 195 ust. 4a, art. 200, art. 200a
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi R.W. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 8 maja 2023 r. nr DSS.405.30.2023 w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 9 lutego 2023 roku numer 18 dr/st.dok./2023; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w Białymstoku na rzecz skarżącej R.W. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną decyzją z 8 maja 2023 r. nr DSS.405.30.2023 Rektor Uniwersytetu w Białymstoku utrzymał w mocy własną decyzję z 9 lutego 2023 r. nr 18dr/st.dok./2023 o odmowie przyznania R. W. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

II. 1. Wnioskiem z 14 października 2022 r. skarżąca zwróciła się do Rektora o przyznanie stypendium doktoranckiego na studiach doktoranckich prowadzonych na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku w roku akademickim 2022/2023. Do wniosku dołączyła m.in. pozytywną opinię opiekuna naukowego, wykaz publikacji i zaświadczenie w sprawie publikacji glosy.

2. Decyzją z 9 lutego 2023 r. Rektor odmówił przyznania wnioskowanego stypendium doktoranckiego z uwagi na niespełnienie przesłanki terminowej realizacji studiów doktoranckich, o której mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. poz. 1696, dalej: rozporządzenie).

Organ powołał się na art. 195 ust. 4a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: p.s.w.) i wyjaśnił, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata. Taki sam zapis przeniesiono do § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. W programie studiów doktoranckich czas ich trwania został również określony na 4 lata, czyli 8 semestrów. Dalej organ wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia wprowadzający przesłankę terminowej realizacji studiów doktoranckich, która – w jego ocenie – musi być spełniona do otrzymania stypendium doktoranckiego. Wnioskodawczyni tej przesłanki nie spełniła. Z analizy toku jej studiów bowiem wynika, że pierwsze przedłużenie studiów miało miejsce na skutek wniosku z 14 stycznia 2020 r. z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem do 4 roku życia, drugie przedłużenie – na skutek wniosku

z 31 maja 2022 r. z powodu przedłużających się badań naukowych. Będąc na IV roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2021/2022 skarżąca nie uzyskała zaliczenia seminarium doktoranckiego, a zatem rok ten oznaczał, zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich, koniec czasu trwania studiów doktoranta. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu prowadzenia badań naukowych było zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Wnioskodawczyni ten warunek spełniła, tj. nie zaliczyła wyłącznie seminarium, co uprawniało Kierownika studiów doktoranckich do wydania decyzji z 14 czerwca 2022 r. w przedmiocie przedłużenia odbywania studiów, jednak jednocześnie stanowi o nieterminowej realizacji studiów. Rektor też wyjaśnił, że co prawda Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Prawa rekomendowała skarżącą do otrzymania stypendium doktoranckiego (z łączną liczbą punktów – 48), jednak Komisja nie wzięła pod uwagę warunku z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, tj. terminowej realizacji programu studiów doktoranckich. Brak spełnienia tego warunku stanowi przesłankę negatywną przyznania stypendium.

3. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła R. W. Wyjaśniła, że dwukrotnie przedłużała studia doktoranckie, za każdym razem z innych podstaw prawnych (§ 7 ust. 1 oraz § 7 ust. 2 rozporządzenia), które to podstawy mają odrębnie ustalone limity czasowe w zakresie przedłużenia toku studiów (dwa lata oraz rok). Z powodu przedłużającego się prowadzenia badań naukowych przedłużała studia tylko raz, bowiem wcześniej skorzystała z przedłużenia "rodzicielskiego" i skorzystanie z tego uprawnienia nie powinno prowadzić do potraktowania jej gorzej niż innych studentów. Wskazała, że w związku z brzmieniem przepisów prawa powszechnie obowiązującego dopuszczalne jest przedłużenie toku studiów ponad pierwotnie przyjęte ramy czasowe w konkretnych przypadkach, w związku z czym nie można przyjąć, że przedłużenie studiów na jednej z tych podstaw stanowi brak realizacji programu studiów w terminie.

4. Zaskarżoną decyzją z 8 maja 2023 r. Rektor utrzymał w mocy własną decyzję wydaną w pierwszej instancji. Powtórzył ustalenia stanu faktycznego i ich ocenę prawną z decyzji pierwszoinstancyjnej. Podtrzymał pogląd, zgodnie z którym możliwość przedłużenia trwania toku studiów nie jest tożsama z ukończeniem studiów w terminie, bowiem zgodnie z art. 195 ust. 4a p.s.w. studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata. Identycznie uregulowano tę kwestię w § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. Podobnie w programie studiów doktoranckich stanowiącym załącznik nr 2 do Uchwały nr 2581 Rady Wydziału Prawa z 22 czerwca 2017 r. w sprawie planu studiów, programu i efektów kształcenia studiów doktoranckich w zakresie prawa od roku akademickiego 2017/2018 – wskazano, że czas trwania studiów doktoranckich wynosi 4 lata (8 semestrów).

Odnosząc powyższe do sytuacji doktorantki Rektor wywiódł, że w roku akademickim 2021/2022 zaliczyła ona III rok studiów, zaś będąc na IV roku w roku akademickim 2021/2022 nie uzyskała zaliczenia seminarium doktoranckiego. Zgodnie z regulaminem studiów – rok 2021/2022 oznaczał koniec czasu trwania jej studiów doktoranckich. Przedłużenie, które doktorantka uzyskała decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich z 14 czerwca 2022 r., wskazuje na niespełnienie przesłanki terminowej realizacji programu studiów.

Rektor odnotował, że Doktorancka Komisja Stypendialna rekomendowała skarżącą do stypendium doktoranckiego po przeprowadzeniu oceny spełnienia kryteriów z § 13 ust. 2 rozporządzenia oraz kryteriów z uchwały nr 2923 Rady Wydziału Prawa UwB z 15 czerwca 2018 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania stypendiów dla najlepszych doktorantów, stypendium doktoranckiego oraz zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej. Komisja powinna była jednak wziąć pod uwagę kryterium terminowej realizacji programu studiów, które to kryterium pominęła. Tymczasem jego uwzględnienie powoduje, że mimo dużego zaangażowania doktorantki w pracę badawczą brak jest wystarczających przesłanek uzasadniających pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. W ocenie Rektora doktorantka powinna przedłożyć wstępną wersję rozprawy doktorskiej aby wypełnić kryterium terminowej realizacji studiów. Organ wyjaśnił, że wydanie negatywnej decyzji w przedmiotowej sprawie na podstawie § 15 ust. 3 rozporządzenia nie oznacza odstąpienia od utrwalonej praktyki, bowiem ustawodawca jedynie dopuścił możliwość otrzymania stypendium na przedłużeniu studiów doktoranckich, bez nakładania obowiązku przyznania świadczenia wszystkim doktorantom aż do momentu ukończenia studiów.

5. Skargę do sądu administracyjnego wywiodła R. W. Zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania art. 7, 77 i 107 k.p.a. przez nieuwzględnienie faktu, że uzyskała zgodę na przedłużenie studiów doktoranckich i bezpodstawne przyjęcie, iż nie realizowała terminowo programu studiów doktoranckich;

2. przepisów postępowania art. 7, 77 i 107 k.p.a. przez pominięcie faktu, iż wobec skarżącej termin ukończenia studiów został przedłużony na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich, co skutkowało zwiększeniem okresu studiów doktoranckich względem podstawowego 4-letniego wynikającego z art. 195 ust. 4a p.s.w., na który powoływał się organ;

3. przepisów postępowania art. 7, 77 i 107 k.p.a. przez "brak wyrzeczenia" w sentencji zaskarżonej decyzji o rozstrzygnięciu w przedmiocie wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, dotyczący sprawy zakończonej decyzją nr 82 18 dr/st.dok./2023, która to sprawa łączyła się ściśle z pierwotnym przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie;

4. przepisów postępowania art. 7, 77 i 107 k.p.a. przez pominięcie istotnej okoliczności w sprawie przez organ, tj. faktu zaliczenia przez skarżącą przedmiotów objętych programem studiów oraz faktu prowadzenia badań naukowych koniecznych do przygotowania rozprawy doktorskiej, w warunkach przedłużenia studiów doktoranckich z tego powodu, co w oczywisty sposób wpływało na niemożność złożenia wstępnej wersji rozprawy doktorskiej, zaliczenia seminarium IV roku i ukończenia studiów w terminie 4 lat;

5. przepisów postępowania art. 7, 77 i 107 k.p.a. przez pominięcie istotnej okoliczności w sprawie przez organ, tj. faktu pozytywnej rekomendacji skarżącej do przyznania stypendium doktoranckiego przez Doktorancką Komisję Stypendialną;

6. prawa materialnego § 13 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 15 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 200 i 200a p.s.w. i art. 285 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż zaistniały przesłanki wyłączające możliwość przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego wraz z jego zwiększeniem z dotacji projakościowej w wyniku nierealizowania terminowo programu studiów doktoranckich;

7. prawa materialnego § 5 ust. 3 w zw. z §9 ust. 1 i §11 ust. 1 uchwały Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2017 roku - Regulaminu Studiów Doktoranckich w zw. z zarządzeniem nr 5 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2017 roku w sprawie Regulaminu zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w Białymstoku poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż zaistniały przesłanki wyłączające możliwość przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego wraz z jego zwiększeniem z dotacji projakościowej w wyniku nierealizowania terminowo programu studiów doktoranckich.

Zdaniem skarżącej powołana przez Rektora przesłanka terminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania w przypadku przedłużenia okresu odbywania tych studiów. Skarżąca uzyskała przedłużenie toku studiów w okolicznościach przewidzianych w Regulaminie studiów doktoranckich, dopuszczalnych zarówno przez przepisy rozporządzenia jak i przepisy wewnętrzne Uniwersytetu w Białymstoku. W obu przypadkach została zwolniona z obowiązku uczestnictwa w zajęciach, co jednocześnie spowodowało że czas trwania jej studiów uległ przedłużeniu i w związku z tym nie można przyjąć tak jak zrobił to organ, że nie nastąpiło terminowe realizowanie programu studiów. Podkreśliła, że żadne przepisy nie wyłączają możliwości przyznania stypendium doktoranckiego studentowi, który skorzystał z możliwości przedłużenia studiów. Dopuszczając możliwość przedłużenia trwania toku studiów ustawodawca umożliwił ich trwanie dłuższe niż cztery lata. Dodała, że skoro przyznanie stypendium doktoranckiego studentowi, który przedłużył tok studiów, ma charakter uznaniowy, to decyzja w tym zakresie nie może być oparta o ustalenia arbitralne.

8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odniósł się do zarzutów dotyczących dwóch decyzji wydanych w sprawach dotyczących skarżącej (tj. w sprawie stypendium doktoranckiego oraz w sprawie zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej).

9. W związku z odpowiedzią organu skarżąca w piśmie z 25 lipca 2023 r. zmodyfikowała zarzuty skargi przez cofnięcie zarzutów odnoszących się do decyzji

w przedmiocie odmowy zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

III. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

IV. Sądowoadministracyjna kontrola działalności organów administracji publicznej odbywa się według kryterium zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja o odmowie przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023 została wydana z naruszeniem prawa materialnego i prawa procesowego, w warunkach art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a., co skutkuje koniecznością jej uchylenia oraz uchylenia – z tych samych powodów – decyzji wydanej przez Rektora w pierwszej instancji.

V. Skarżąca rozpoczęła studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020. Dlatego do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574 z późn. zm.), lecz przepisy przejściowe zawarte w ustawie z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. poz. 1669 ze zm., dalej: ustawa wprowadzająca).

W myśl art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. (z dniem 6 września 2023 r. zmieniono ten termin na 31 grudnia 2024 r.). Stosownie do treści art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: p.s.w.) w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w imieniu uczelni – rektor (ust. 2). Powołany przepis ustawy wprowadzającej jest tzw. normą kompetencyjną pozwalającą rektorowi na przyznawanie stypendium doktoranckiego, przy czym zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach ustawy p.s.w. i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. poz. 1696, z późn. zm., dalej: rozporządzenie).

Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust.

1 rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w: a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej

i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

VI. W niniejszej sprawie skarżąca jest doktorantką, której dwukrotnie przedłużano studia doktoranckie. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać wprawdzie za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna

w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy osób w § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie

z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Wprawdzie prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust.

2 rozporządzenia, tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych

i piśmiennictwie przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (zob: wyroki z 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 499/22, 9 lutego 2023r., II SA/Wa 2233/22, dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl oraz S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200).

Bezspornie w powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji uchwale Senatu UwB z dnia 26 kwietnia 2017 r. nr 2061 w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich UwB brak jest takiej regulacji. Zapis § 21 ust. 1 tejże uchwały stanowi jedynie, że doktorant studiów stacjonarnych może otrzymywać stypendium doktoranckie na zasadach określonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W związku z powyższym co do zasady uprawnione było sięgnięcie przez organ do przesłanek określonych w § 13 ust. 2 rozporządzenia, jednakże niezbędne było odpowiednie zastosowanie tego przepisu.

Rektor, odmawiając przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia, a zasadniczą przesłanką odmowy jego przyznania uczynił nieterminową realizację przewidzianego odrębnymi przepisami programu studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżąca, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzystała z drugiego przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich", ponieważ nie uzyskała zaliczenia seminarium doktoranckiego, co jest wymagane do zaliczenia IV roku studiów doktoranckich.

W ocenie sądu nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, bowiem przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez przyczyny ustawodawca, przewidując w § 15 ust.

3 rozporządzenia możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom

w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 tego rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, iż zapis § 15 ust.

3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak przez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem, jak zasygnalizowano już wyżej, ustawodawca w komentowanym rozporządzeniu nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium

doktorantom, którym - tak jak skarżącej - przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich.

Zgodzić się wprawdzie należy z Rektorem, że z treści art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku wynika, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej nić 4 lata, jednak nie oznacza to, że studia doktoranckie nie mogą trwać dłużej, co wprost zostało przewidziane w § 9 ust. 2-7 ww. Regulaminu. Jak wynika z § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu, kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego lub promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, realizowanych w ramach studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z ww. powodu jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego.

W przypadku skarżącej oznacza to, że skorzystanie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas – w sprawie niniejszej ostatnio na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich z 14 czerwca 2022 r. z uwagi na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach studiów - nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich. Legalne, usprawiedliwione koniecznością prowadzenia badań naukowych przedłużenie studiów doktoranckich z jednoczesnym zaliczeniem wszystkich przedmiotów objętych programem studiów (z wyłączeniem seminarium doktoranckiego) nie oznacza, jak interpretuje to organ - nieterminowej realizacji programu studiów. Przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. Tacy doktoranci nie są już objęci programem studiów. Zaliczyli wszystkie wymagane przedmioty, zaś zaliczenie seminarium doktoranckiego zostało uzależnione od przygotowania rozprawy doktorskiej – na przygotowanie której w późniejszym terminie uzyskali zgodę właściwych organów UwB.

Podsumowując stwierdzić należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich (nawet po raz drugi – tak jak skarżąca), z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się o stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13 ust. 2 pkt

1 rozporządzenia. Odmienne stanowisko stanowiłoby wykładnię contra legem. Dlatego sąd stwierdził, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. §15 ust. 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

VII. W zakresie naruszenia przepisów postępowania - organ naruszył przede wszystkim art. 8 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (zob. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1016/22).

Z twierdzeń skarżącej zawartych w aktach sprawy wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że za wcześniejsze lata akademickie Rektor w odniesieniu do doktorantów przedłużających studia doktoranckie przyznawał stypendia doktoranckie. Powyższa praktyka nie została zakwestionowana przez sąd we wcześniejszych wyrokach dotyczących tej tematyki, nie uległ również zmianie stan prawny. Co więcej, sąd wypowiedział się już w kwestii przesłanek przyznawania stypendium doktoranckiego osobom przedłużającym studia doktoranckie na Uniwersytecie w Białymstoku.

W prawomocnym wyroku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 312/22 dotyczącym odmowy przyznania stypendium doktoranckiego stwierdził wprost, że przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. W tymże wyroku sąd wskazał jednocześnie, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów, zatem przesłankę tę należy pominąć w stosowaniu. Z akt sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego. Odstąpienie od tej utrwalonej praktyki bez uzasadnionej przyczyny jest sprzeczne z art. 8 § 2 k.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego. Organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, dyrektywa art. 8 § 2 k.p.a. nie odnosi się jedynie do kolejności działań podejmowanych w toku postępowania, ale również do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy.

VIII. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną. Będzie miał przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych (§ 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich) nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. Z tego też względu organ powinien ocenić wniosek skarżącej o przyznanie stypendium z pominięciem przesłanki wynikającej z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze opinię właściwej komisji stypendialnej.

Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy - § 15 ust. 3 rozporządzenia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych

i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu

w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności

i dowolności.

IX. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c"

w związku z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach (pkt 1 sentencji). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku

z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi

w kwocie 200 zł (pkt 2 sentencji).