Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1890/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2022 r. nr DN.rn.625.38.2021 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. W. (dalej także, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2022 r. w przedmiocie reformy rolnej.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

A. W. i K. D. pismem z 12 października 2015 r. wnieśli o stwierdzenie, że majątek ziemski [...], położony w obrębie [...], liczący [...] ha nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 poz. 13, dalej, jako: dekret lub dekret o reformie rolnej). Żądanie objęło dawne parcele nr [...], nr [...] i nr [...] ujawnione w księdze gruntowej [...] tom I karta 1. Majątek [...] przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, został przekazany Dyrekcji Lasów Państwowych pod zalesienie. Zdaniem wnioskodawców w dniu przejęcia majątek składał się z powierzchni rolnej (użytków i nieużytków) liczącej [...] ha i lasów o obszarze [...] ha, dlatego na dzień 13 września 1944 r. powierzchnia rolna (użytki i nieużytki) nie przekraczała 100 ha normy obszarowej z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Majątek został całkowicie zalesiony zamiast przeznaczenia na cele z art. 1 ust. lit. e dekretu. Argumenty A. W. i K. D. poprała w piśmie z 16 listopada 2015 r. M. W.

Wojewoda [...] decyzją z 28 listopada 2016 r. stwierdził, że opisany wyżej majątek [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Po odjęciu areału lasów, majątek nie przekraczał bowiem normy obszarowej 100 ha. Organ ustalił, że wnioskowanymi działkami zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Skarb Państwa-PGL LP Nadleśnictwo [...] wniosło odwołanie od powyższej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 2 sierpnia 2018 r. uchylił decyzję organu I instancji (pkt 1) i stwierdził, że nieruchomość ziemska [...], położona w powiecie [...], zapisana w księdze gruntowej [...] tom I karta 1, składająca się z dawnych parcel katastralnych nr [...], [...] i [...], licząca łącznie [...] ha podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej (pkt 2). Organ odwoławczy zakwestionował opracowanie geodety K. B. oraz stanowisko Nadleśnictwa [...], uznając matrykułę katastralną za najbardziej wiarygodne źródło informacji o rozmiarze lasów w majątku [...].

Na tą decyzję K. D. i skarżąca wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1862/18 – oddalił ją.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) – po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. W.– wyrokiem z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20 uchylił wyrok Sądu I instancji oraz zaskarżoną decyzję z dnia 2 sierpnia 2018 r.

NSA wskazał na konieczność przetłumaczenia z pomocą tłumacza przysięgłego języka niemieckiego całej matrykuły katastralnej ze szczególnym uwzględnieniem użytku, oznaczonego "[...]". Jednocześnie NSA uznał matrykułę katastralną za dokument urzędowy, przy czym wpis ujawniony w 1938 r. był nieistotny ("odnosił się jedynie do korekty opodatkowania"), wpis z 1943 r. był nieskuteczny ("dokonany przez osobę działającą w imieniu władzy okupacyjnej"), a sama matrykuła stanowi dokument archiwalny, co należy uwzględnić przy konfrontacji z innymi dowodami, opisującymi las w D. Nadto, Sąd kasacyjny nakazał ponowne przeanalizowanie danych, nadesłanych przez Nadleśnictwo [...], które były korzystne dla wnioskodawczyni, podczas gdy interesy obu podmiotów są sprzeczne. NSA wskazał też, aby organ odwoławczy ocenił z udziałem biegłego geodety wiarygodność i przydatność mapy, sporządzonej przez geodetę K. B. w kontekście innych dostępnych map.

W ponownym postępowaniu odwoławczym przeprowadzono dowody, które wskazał NSA, a także dopuszczono nowe dowody, odnalezione przez skarżącą i przez organ, a mianowicie:

• Spis lasów do 30 ha z 1931 r.,

• Księgę adresową gospodarstw rolnych województwa [...], opracowaną przez Wydział Ekonomiczny [...] Izby Rolniczej w 1926 r.,

• Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r.,

• Mapę katastralną dla majątku [...] z 27 grudnia 1934 r., zaopiniowaną przez biegłego geodetę M. S.,

• Matrykułę katastralną w całości z tłumaczeniem przysięgłym biegłego tłumacza z języka niemieckiego M. D.,

• Ocenę mapy sporządzonej przez geodetę K. B., przeprowadzoną przez biegłego geodetę M. S.,

• Mapę Nadleśnictwa Państwowego [...] z 1945 r. w skali 1:100 000,

• Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...] na 10-lecie 1948/49-1957/58, zatwierdzony 31 grudnia 1950 r.

Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 18 maja 2022 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie uchylił decyzję organu I instancji (pkt 1) oraz stwierdził, że nieruchomość ziemska [...], położona w powiecie [...], zapisana w księdze gruntowej [...] tom I karta 1, składająca się z parcel katastralnych nr [...], nr [...] i nr [...], licząca łącznie [...] ha, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (pkt 2).

W uzasadnieniu organ podniósł, że potencjalna przydatność rolna, a zatem charakter i kwalifikacja gruntu jako "nieruchomości ziemskiej", podlega ocenie na dzień 1 września 1939 r. NSA zdyskwalifikował bowiem wpis w księdze gruntowej z 1943 r., jako ujawniony w czasie okupacji, na którego dokonanie nie miała żadnego wpływu polska właścicielka. A zatem jakiekolwiek działania okupanta nie mogą w najmniejszym stopniu oddziaływać na sytuację przedwojennej polskiej właścicielki majątku [...]. Dzień 1 września 1939 r. jest więc datą graniczną, do której polskie majątki ziemskie podlegały normalnej gospodarce, niezależnej od rabunkowej eksploatacji przez okupanta, zdeterminowanej kontyngentami, przymusowymi zarządami, potrzebami wojennymi i innymi nadzwyczajnymi czynnikami, destabilizującymi sposób prowadzenia gospodarstwa rolnego (np. ekstensywne zasiewy w parkach, bezprawne powiększanie majątków ziemskich kosztem gruntów chłopskich, pozostawianie polskich właścicieli jako zarządców u Niemców, likwidowanie całego pogłowia zwierząt, zamiana upraw i hodowli w monokultury, akcje zalesiania lub wycinania drzewostanu, motywowane pozaekonomicznie, wyłącznie polityką okupanta). Stan majątków ziemskich z okresu okupacji nie jest zatem miarodajny w sprawach z zakresu reformy rolnej i reprywatyzacji. Przesłanką do uwzględniania stanu majątku z 1 września 1939 r., są też art. 2 ust. 2-3 dekretu oraz art. 1 ust. 3 lit. b dekretu leśnego, dyskwalifikujące nawet "polskie" czynności, dokonane po tej dacie. Dlatego, zdaniem Ministra, należy uwzględnić przedwojenny stan nieruchomości ziemskiej na dzień 1 września 1939 r., kiedy to majątek był prowadzony w normalny sposób i przez polską właścicielkę – J. W.

Minister uznał, że Wojewoda [...] prawidłowo zinterpretował art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, wskazując na istotne znaczenie samej potencjalnej przydatności rolnej i powierzchni gruntów (charakteru ziemskiego oraz rozmiaru nieruchomości). W województwie [...] na reformę rolną przejęto nieruchomości ziemskie, których powierzchnia ogólna przekraczała 100 ha, niezależnie od areału użytków rolnych. Natomiast pojęcie "nieruchomości ziemskiej" jest szersze od "użytków rolnych", zdefiniowanych w § 4 rozporządzenia rolnego.

Organ odwoławczy za prawidłową uznał wykładnię organu I instancji, że gdyby powierzchnia lasów była większa niż 25 ha, to ich nacjonalizacja mogła nastąpić tylko na mocy dekretu leśnego. Niedopuszczalne byłoby przejęcie na podstawie dekretu o reformie rolnej takich lasów, które przekraczały 25 ha, a wtedy majątek [...] (liczący [...] ha) nie osiągnąłby 100-hektarowej normy obszarowej nieruchomości ziemskiej. Po wyłączeniu lasów, przekraczających 25 ha, podlegających dekretowi leśnemu, nie miałoby już znaczenia, czy majątek [...] stanowił "spójny kompleks nieruchomości", co eksponuje odwołujące się Nadleśnictwo [...].

Pomimo prawidłowej wykładni prawa, błędne jednak, zdaniem Ministra, okazały się kluczowe ustalenia faktyczne Wojewody [...]. Konfrontacja dowodów doprowadziła Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do przekonania, że obszar leśny [...] liczył [...] ha. W efekcie, cały ten majątek przekraczał 100 ha powierzchni nieruchomości ziemskiej, podpadając pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Nacjonalizacja objęła cały majątek [...] ([...] ha), nie wyłączając gruntu leśnego, który był mniejszy niż 25 ha i mógł podlegać dekretowi rolnemu, jako pozostający w związku funkcjonalnym z gruntem rolnym (mały las stanowił część nieruchomości ziemskiej, która nie ogranicza się do użytków rolnych). Minister podkreślił, że przy rozbieżności dowodów kluczowa jest ich ocena, zgodna z art. 80, art. 76 § 1, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., realizująca swobodną ocenę dowodów, domniemania służące dokumentom urzędowym i dążenie do prawdy. Organ wojewódzki błędnie oparł ustalenie powierzchni lasów w majątku [...] ([...] ha) na danych Nadleśnictwa [...], zawartych w piśmie z 17 maja 2016 r., a zaniechał analizy matrykuły katastralnej, pomimo że sam zabiegał i pozyskał odpis tego rejestru publicznego.

Minister podniósł, że po pierwsze, jest to dokument urzędowy, dlatego ten dokument urzędowy może być źródłem ustaleń w niniejszej sprawie, po drugie, powstanie matrykuły katastralnej nie mogło być w najmniejszym stopniu uwarunkowane rozpatrywaną sprawą, w przeciwieństwie do konkurencyjnych dowodów — oświadczeń wnioskodawców oraz pisma Nadleśnictwa [...] z dnia 17 maja 2016 r. i po trzecie, dane zawarte w matrykule katastralnej okazały się aktualne. Niezależnie, że wpisy do matrykuły katastralnej z 1938 r. i 1943 r. zostały zdyskwalifikowane przez NSA, to aktualność samego tego dokumentu urzędowego znalazła potwierdzenie w innych dokumentach urzędowych: Księdze adresowej gospodarstw rolnych województwa [...], sporządzonej przez [...] Izbę Rolniczą w 1926 r., polskiej mapie katastralnej z 27 grudnia 1934 r., protokole z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], a także w Operacie prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...] na 10-lecie 1948/9-1957/8. Tymczasem konkurencyjne oświadczenia wnioskodawców i Nadleśnictwa [...] są oparte o dane z 1936 i 1963 r. i to w opracowaniu współczesnym samych stron lub osób działających na ich zlecenie. Urzędowy charakter matrykuły katastralnej uzasadnia domniemanie o aktualności danych tam zawartych, których korektę mogła inicjować sama właścicielka (oczywiście przed 1 września 1939 r.) A przecież J. W. była reprezentowana przez szwagra - agronoma S. H., który mieszkał właśnie w D. i zadbałby o interes rodziny, gdyby miał podstawy do skorygowania stanu matrykuły. Wprawdzie pruski system katastralny powstał w XIX w., a matrykuła katastralna dla majątku [...] została założona w 1866 r., to dane ujawnione w tym rejestrze urzędowym były aktualne, skoro przed 1 września 1939 r. nie próbował ich korygować zawodowy i mieszkający na miejscu pełnomocnik właścicielki. Matrykuła katastralna koreluje też z trzema polskimi dokumentami urzędowymi.

Zdaniem Ministra, przedłożona przez wnioskodawców Mapa obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...] w skali 1:5000, jest mniej wiarygodna od matrykuły katastralnej z następujących przyczyn.

Po pierwsze, opracowanie K. B. jest sprzeczne z mapą katastralną z 27 grudnia 1934 r., wykonaną w skali 1:5000. Wbrew opinii geodety K. B., majątek [...] przy granicy północno- i południowo-wschodniej (na wschód od zabudowań dworu) wcale nie stanowił lasu (L), lecz grunt rolny (R). Warto zwrócić uwagę, że mapa katastralna była wykonana w skali 1:5000, zatem dokładnie w takiej skali, do jakiej geodeta K. B. powiększył wybraną przez siebie mapę, udostępnianą przez Wojskowy Instytut Geograficzny, sporządzoną w skali 1:100000. Skala mapy dobranej przez geodetę K. B. została ustalona przez biegłego geodetę M. S.

Także wnioskodawcy przyznali, że mapa będąca przedmiotem opracowania geodety K. B. była wykonana w skali 1:100000. Geodeta K. B. dwudziestokrotnie powiększył mało przydatną mapę w skali 1:100000, a do mapy katastralnej w skali 1:5000 nawiązał wyłącznie w tytule opracowania. Przykładem małej przydatności takich map w skali 1:100000 do precyzyjnego ustalenia powierzchni lasu jest Mapa Nadleśnictwa Państwowego [...], co dostrzega także A. W., lecz usiłuje różnicować przydatność obu map.

Po drugie w ocenie Ministra, twierdzenia wnioskodawców o leśnym charakterze spornej nieruchomości, ilustrowane Mapą obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...] w skali 1:5000 nie korespondują z danymi, zawartymi w umowie nabycia tego majątku dnia 29 kwietnia 1931 r. na rzecz J. W. Majątek położony w [...] został kupiony przez żonę dyrektora kopalń nafty, zamieszkałą w powiecie [...] w M. Nabycie per procura przeprowadził S. H., będący szwagrem właścicielki, agronomem (zawodowym rolnikiem) i to mieszkającym właśnie w D. Stąd niewiarygodne są tezy wnioskodawców, jakoby majątek [...] uległ zalesianiu już przed 1939 r., że szwagier właścicielki, będący agronomem dopuścił do podwojenia obszarów leśnych (od [...] ha wg matrykuły katastralnej, do [...] ha według mapy opracowanej przez geodetę K. B.). Agronom S. H. musiałby pogorszyć majątek ziemski szwagierki, ponieważ samowolne zalesienie gruntu rolnego bez pozwolenia władzy i bez podjęcia choćby próby odnotowania tego w katastrze, nie prowadziło do obniżenia opodatkowania.

Chybiona jest też teza, zdaniem organu, M. W., że "folwark [...] stanowił kompleks leśny położony z dala od siedzib ludzkich, nie miał charakteru rolnego i nie nadawał się na cele z art. 1 ust. 2 dekretu". Umowa nabycia [...], złożona przez wnioskodawców, a także Wykaz budynków majątku [...] z 17 lipca 1946 r., mapa katastralna z 27 grudnia 1934 r. i inne mapy przedwojenne wskazują, że [...] była zamieszkana przez agronoma-zawodowego rolnika S. H., a na wnioskowanych parcelach posadowione były zabudowania. A przecież właścicielka J. W. mieszkała w powiecie [...], zatem zabudowania w D. nie stanowiły zespołu dworsko-parkowego, który w Operacie prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...], zatwierdzonym 30 grudnia 1950 r. został określony jako "osada robotnicza". W aktach sprawy nie ma ani jednego dowodu na prowadzenie gospodarki leśnej w D. (np. specjalnych pracowników leśnych lub sprzętu), lecz majątek był opodatkowany i określany jako "nieruchomość ziemska", "folwark", a nie kompleks leśny.

Organ uznał, że mapa katastralna i inne mapy, a także okoliczności nabycia majątku [...] potwierdzają zatem większą wiarygodność danych o stopniu zalesienia tego majątku, utrwalonych w matrykule katastralnej niż podanych przez wnioskodawców, opierających się na opracowaniu geodety K. B.

Nadto, w przekonaniu organu odwoławczego, matrykuła katastralna zawiera bardziej wiarygodne dane niż pismo Nadleśnictwa [...] z 17 maja 2016 r., na okoliczność przedwojennej powierzchni gruntów leśnych w majątku [...].

Przede wszystkim, informacje Nadleśnictwa są hipotetyczne. Świadczy o tym już oszacowanie areału lasów od 37 do 44 ha. Był to efekt ewidentnego braku danych do udzielenia informacji. Już na początku pisma z 17 maja 2016 r. Nadleśnictwo [...] podkreśla nieodnalezienie kluczowych źródeł. Nadleśnictwo wskazało więc tylko dane szacunkowe, oparte na opisach taksacyjnych z lat 1963, 1996 i 2016. Wielkości podane "widełkowo" są efektem oszacowania (interpolacji) stopnia zalesienia terenu kilkadziesiąt lat wstecz i to na podstawie częściowych danych dopiero z 1963 r., pochodzących z innego, zlikwidowanego Nadleśnictwa [...], które zarządzało [...] w latach 1945-1973.

Po drugie, informacje udzielone przez Nadleśnictwo [...], szacujące wiek lasu w D. są obarczone niedokładnościami, co przyznało Nadleśnictwo w piśmie z 6 września 2021 r. Te niejasności dostrzegła A. W., gdy 15 grudnia 2016 r. żądała rektyfikacji decyzji organu wojewódzkiego, opartej na tych danych. Tymczasem [...] ha ma być "sprawdzoną, interpolowaną z danych z 1963, 1996 i 2016 r. powierzchnią drzewostanu założonego przed 1944 r." Miała ona kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż Wojewoda [...] właśnie tę niepewną wielkość [...] ha przepisał do zaskarżonej decyzji, wyłączając cały majątek [...] spod przejęcia na reformę rolną.

Po trzecie, Nadleśnictwo [...] zastrzega, że materiały są częściowo nieczytelne, obarczone nieznacznymi nieścisłościami. Jednak te istotne informacje nie są obarczone tylko "nieznacznymi drobnymi nieścisłościami", skoro oscylują od 37 do 44 ha. Jest to ponad 7 ha lasu, tymczasem precyzyjne i niepodważalne dane z matrykuły katastralnej dokumentują, że majątek [...] obejmował niewiele więcej, bo [...] ha gruntów leśnych. Świadomie dopuszczana rozbieżność na ponad 7 ha lasu nie jest więc wielkością "drobną" i "nieznaczną". Podważa ona wiarygodność hipotetycznych danych, powstałych kilkadziesiąt lat po reformy rolnej.

Co istotne, to żaden dokument nie potwierdza danych interpolowanych przez Nadleśnictwo [...] dnia 17 maja 2016 r., od których z resztą odcięło się samo Nadleśnictwo w piśmie z dnia 20 grudnia 2021 r. Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r., mapa katastralna z 27 grudnia 1934 r., Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...] na 10-lecie 1948/49-1957/58, a nawet opracowanie geodety K. B. zamówione przez wnioskodawców, wszystkie wskazują dużo niższy stopień przedwojennego zalesienia majątku [...], niż 37-44 ha interpolowane przez Nadleśnictwo [...]. Wymowny jest zwłaszcza Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] z 17 lipca 1946 r. Jest to szczegółowy dokument urzędowy, spisany przez Powiatowy Urząd Ziemski w M. i Nadleśnictwo [...], którego akt nie zdołał odnaleźć jego kontynuator prawny — Nadleśnictwo [...], lecz interpolował dużo późniejsze dane z 1963, 1996 i 2016 r.

Dlatego organ odwoławczy uznał matrykułę katastralną za dowód bardziej wiarygodny dla ustalenia rodzaju i powierzchni użytków niż informację, udzieloną 17 maja 2016 r. przez Nadleśnictwo [...].

Odnosząc się do wskazań NSA aby przy analizie danych Nadleśnictwa uwzględnić, że są one korzystne dla wnioskodawców, pomimo sprzeczności interesów stron, to zdaniem Ministra sprzeczność tych interesów jest przeważnie hipotetyczna. Otóż, po uzyskaniu decyzji wyłączającej np. las spod reformy rolnej, beneficjenci takiej decyzji wcale nie ubiegają się o odzyskanie lasu w naturze, lecz żądają odszkodowania pieniężnego. Nadleśnictwa mają tego świadomość, czego wymownym przejawem jest całkowita bierność dowodowa Nadleśnictwa [...] w niniejszej sprawie. Dlatego nie można uznać, aby zarządca lasu czuł się zagrożony jego utratą, a jego korzystne dla wnioskodawców oświadczenia były przez to bardziej wiarygodne. Zresztą, aktualnie Nadleśnictwo [...] zajmuje stanowisko niekorzystne dla wnioskodawców, choć interesy obu stron stały się rzeczywiście sprzeczne, gdyż wnioskodawcy zażądali od Nadleśnictwa opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Dlatego organ odwoławczy nie pominął kryterium sprzeczności interesów stron przy ocenie informacji, nadesłanej przez Nadleśnictwo [...], lecz wskazał na ewidentny brak danych źródłowych do udzielenia takich informacji. Aktualnie zaś odnaleziony Protokół z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania majątku [...] do Nadleśnictwa [...], mapa katastralna z 27 grudnia 1934 r., i Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...] na 10-lecie 1948/49-1957/58 przekonują, że ocena zalesienia tego majątku, dokonana 17 maja 2016 r. przez Nadleśnictwo [...] była zupełnie chybiona, ponieważ była pozbawiona adekwatnych, archiwalnych danych źródłowych.

Dalej Minister podniósł, że spis lasów do 30 ha niestanowiących własności Państwa w powiecie [...] z 1931 r., złożony przez A. W., ustępuje przed mocą dowodową matrykuły katastralnej i zgodnych z nią dokumentów urzędowych, na okoliczność przedwojennej powierzchni lasów w majątku [...]. Przede wszystkim, spis prywatnych lasów do 30 ha, datowany na 1931 r. jest opatrzony istotnym zastrzeżeniem "nieaktualny". Po drugie, stanowi jednolite zestawienie [...] lasów, do którego odmiennym charakterem pisma były dopisywane i wykreślane kolejne pozycje aż do numeru 266. Dodatkowo, w ostatniej kolumnie tego spisu z 1931 r. widnieją daty i sygnatury spraw późniejszych niż 1931 r. oraz liczne uwagi, kwestionujące zasadność niektórych pozycji (np. "przylega do lasów państwowych"), wskazujące na wstępny i prowizoryczny charakter tego zestawienia. Po czwarte, opisane wątpliwości rosną pod wpływem zestawienia obwodów, identyfikujących te lasy. Otóż "Obszar dworski [...]" jest tu odnotowany w obwodzie [...], zamiast w obwodzie [...], gdzie położony był majątek J. W. (por. gminy [...], [...], "obszar dworski [...]"). Tymczasem w obwodzie [...] znajdował się rozległy majątek leśny [...], składający się z licznych folwarków leśnych. Po piąte, dowody ewidentnie aktualne, dokładne co do treści, dotyczące spornego majątku i nowsze są bardziej przydatne do ustalenia zalesienia tego majątku na dzień 1 września 1939 r. niż Spis lasów do 30 ha z 1931 r.

Odnosząc się do dokumentu Operatu prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...] na 10-lecie 1948/9-1957/8, zatwierdzonego 30.XII.1950 r. z Opisem taksacyjnym lasów wg stanu na 1.X.1948 r., Minister wskazał, że dane z tego operatu potwierdzają aktualność wpisów, ujawnionych w matrykule katastralnej. Czas zalesienia, niska klasa wieku, pierśnicy i wysokości drzew, bonitacji, jakości i zamożności drzewostanu dowodzą, że poddział nr [...] (liczący [...] ha, wiek drzew 11-20 lat), poddział nr [...] (liczący [...] ha, wiek drzew 4-8 lat), poddział nr [...] (liczący [...] ha, wiek drzew 5-8 lat albo "uprawa z 1948 r." jak w [...]) nie były zalesione przed 1 września 1939 r. Ewentualne zalesienie tego terenu już po wojnie albo przez niemieckich okupantów, dokonujących bezprawnych wpisów w księgach gruntowych, tj. bez żadnego udziału i bez wpływu ze strony przedwojennej właścicielki J. W., nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla kwalifikacji majątku [...] jako nieruchomości ziemskiej, ocenianej na dzień 1 września 1939 r. Operat ten dokumentuje, że powierzchnia gruntów zalesionych przed wojną wynosiła około [...] ha. Organ podkreślił, że był to pierwszy powojenny operat, a wiek drzew został podany w "widełkach" o niekiedy bardzo dużej rozpiętości (np. 21-40 lat) lub niespójnie (np. wiek drzew w poddziałach [...] i [...]), co utrudnia bezsporne ustalenie przedwojennego zalesienia niektórych obszarów. Operat wykazuje przedwojenną powierzchnię lasów ([...] ha), zbliżoną do [...] ha utrwalonych w matrykule katastralnej. Nawet w przypadku odmiennej oceny drzewostanu na części niektórych poddziałów (np. [...]), to bezspornie Operat wykazuje przedwojenną powierzchnię lasu poniżej 25 ha, a znacznie poniżej wielkości, podawanych przez strony i przyjętej przez organ I instancji.

Minister ustalił, że inne dokumenty urzędowe potwierdziły aktualność i wiarygodność matrykuły katastralnej dla majątku [...]. Organ podkreślił, że zbieżne dane, zobrazowane polską mapą katastralną z 27 grudnia 1934 r. utrwaliła administracja rolna (Powiatowy Urząd Ziemski w M.), administracja leśna (Nadleśnictwo [...]), a także samorząd rolny ([...] Izba Rolnicza). Rozmiar zalesienia w majątku [...], zarejestrowany w matrykule katastralnej i księdze parcel ([...] ha lasu) znalazł potwierdzenie na mapie katastralnej z 27 grudnia 1934 r., wykonanej w skali 1:5000. Jak to bowiem ustalił biegły geodeta uprawniony M. S., "łączna powierzchnia lasów wg mapy katastralnej wynosiła [...] ha". Bezzasadne są twierdzenia skarżącej, jakoby mapa katastralna była nieaktualna, ponieważ miała nie zostać poprzedzona weryfikacją użytków w terenie, lecz stanowi kopię zaborczej mapy katastralnej. Przede wszystkim, mapa została wykonana w języku polskim, a w W. przed 1919 r. nie mogło być mowy o sporządzaniu dokumentów urzędowych po polsku.

Kluczowe było, zdaniem Ministra, otoczenie normatywne, w którym funkcjonowały matrykuły i mapy katastralne w polskim prawie przedwojennym, obligujące sprawdzanie aktualności takich dokumentów urzędowych i wykluczające negowanie aktualności takich danych, ujawnionych w rejestrze publicznym.

Potwierdzeniem aktualności wpisów w matrykule katastralnej jest także Protokół z 17 lipca 1946 r. ws. przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], spisany przez przedstawicieli Powiatowego Urzędu Ziemskiego w M. i Nadleśnictwa [...]. Zgodnie z tym protokołem, w majątku [...] odnotowano [...] ha drzewostanów, stanowiących "młodniki świerkowo-brzozowe z czasów okupacji".

Matrykuła katastralna wykazuje, że majątek ziemski [...] liczył [...] ha, składając się z: gruntów ornych ([...] ha), zabudowań ([...] ha) i obszaru zadrzewionego ([...] ha). Korelują z tym wpisy w księdze parcel i księdze podatkowej budynków z 1910-1911 r. Biegły tłumacz przysięgły M. D. przetłumaczył opis użytku "[...]" jako obszar zadrzewiony. Organ odwoławczy podzielił ustalenia biegłego, odpowiadające dotychczasowemu rozumieniu terminu [...] w niniejszej sprawie jako lasku, zagajnika. Obszar zadrzewiony ([...]) przynależał do kategorii gruntów leśnych, pomimo że nie stanowił pełnowartościowego lasu. Zasadniczo był to teren nieprzydatny rolniczo, ale nie przekraczał 25 ha, toteż mógł podlegać przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeżeli pozostawał w związku funkcjonalnym z częścią rolną. Natomiast, jeśli chodzi o część rolną majątku [...], to obejmowała ona [...] ha samych użytków rolnych, zatem cała ta nieruchomość ziemska przekraczała 100-hektarową normę obszarową dla województwa [...] z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Rozmiar użytków rolnych koresponduje z zaangażowaniem agronoma, urzędującego w "Folwarku [...]" i dysponującego zabudowaniami, które nie stanowiły zespołu dworsko-parkowego. Zamieszkanie w D. plenipotenta właścicielki i agronoma wynika z dokumentu pełnomocnictwa, udzielonego 23 lutego 1931 r. S. H. przez J. W., a także z notarialnej umowy sprzedaży majątku z 29 kwietnia 1931 r. Natomiast pozarezydencjalny charakter zabudowań wynika z Wykazu budynków majątku [...] z 17 lipca 1946 r., gdzie zostały wyliczone mocno wyeksploatowane: dom mieszkalny (z cegły otynkowanej), przybudówka, stary dom mieszkalny robotników, chlew i stodoła. Z kolei Operat prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...], zatwierdzony 30 grudnia 1950 r., określa zabudowania [...] jako "osadę robotniczą".

Bezspornie zaś użytki rolne, a zwłaszcza grunty orne kwalifikowały się jako nieruchomość ziemska, tj. grunt przydatny rolniczo w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i § 4 rozporządzenia rolnego. A skoro same użytki rolne w D. liczyły [...] ha, to majątek przekraczał 100-hektarową normę obszarową powierzchni ogólnej, właściwą dla województwa [...], toteż podlegał przejęciu.

Według Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, grunty leśne ([...] ha) i zabudowania ([...] ha) majątku [...] również podlegały nacjonalizacji w ramach reformy rolnej, ponieważ pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną tej nieruchomości ziemskiej, stanowiąc jej część składową. Tylko lasy większe niż 25 ha były nacjonalizowane na podstawie art. 1 ust. 1 konkurencyjnego dekretu z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa (por. art. 1 ust. 3 lit. b dekretu leśnego). Tymczasem grunty leśne majątku [...] liczyły [...] ha, więc nie przekraczały obszaru 25 ha. Nie było zatem kolizji ani konkurencji pomiędzy podstawami przejęcia gruntów leśnych tego majątku. Grunty leśne mniejsze niż 25 ha mogły być przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeżeli pozostawały w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską, przekraczającą 100 ha samych tylko użytków rolnych. Również zabudowania, które nie stanowiły zespołu dworsko-parkowego, lecz lokowały pracowników oraz inwentarz pozostawały w związku funkcjonalnym z rolną częścią nieruchomości ziemskiej. Ta funkcja gruntów leśnych i zabudowań dotyczyła zwłaszcza [...], która była [...]-hektarowym gospodarstwem rolnym otoczonym lasami państwowymi Nadleśnictwa [...]. Musiała zatem być samowystarczalna w zakresie drewna, kwater pracowniczych i składowania inwentarza. Widać to doskonale z Mapy Nadleśnictwa Państwowego [...] z 1945 r. oraz bardziej dokładnych map przedwojennych, pozyskanych z Wojskowego Instytutu Geograficznego, obrazujących budynki i skomunikowanie majątku ze stacją kolejową Przystanek [...] (na zachód) i poprzez drogi pośród lasów Nadleśnictwa [...] (północ-południe). Teren był nachylony w kierunku rzeki [...]. Zadrzewienia zabezpieczały grunty rolne przed osypywaniem, zawiewaniem i zalewaniem, stanowiąc rezerwuar drewna dla pracowników rolnych tego peryferyjnego majątku. Z kolei Wykaz budynków majątku [...] z 17 lipca 1946 r. i mapy obrazują układ małych budynków na planie prostokąta, tworzący typowe podwórze folwarczne (dom pracowników rolnych, stodoła, obora, chlew). Koreluje to z brakiem jakichkolwiek danych o urządzeniu parku w D. Zresztą, właścicielka J. W. mieszkała w powiecie [...] w M., gdzie jej mąż był dyrektorem kopalni nafty, a rodzina miała majątek ziemski [...]. Z aktu nabycia [...] wynika, że mieszkał tu agronom właścicielki – S. H. Dlatego w D. nie było typowej, reprezentacyjnej siedziby ziemiańskiej, tj. zespołu dworsko-parkowego o funkcji rezydencjalnej i rekreacyjnej, podlegającego wyłączeniu spod reformy rolnej.

Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W skardze podniesiono, że organ naruszył art. 7 K.p.a. Zarówno w interesie społecznym jak i w słusznym interesie obywatela w tej sprawie należy mieć na uwadze pokrzywdzenie przodków skarżącej ze strony Państwa Komunistycznego i prawo spadkobierców do słusznego dochodzenia swoich praw. Organ za wszelką cenę, posługując się nieprzystającymi do sprawy argumentami działa wbrew słusznemu interesowi skarżącej, a przez to naruszony jest także interes społeczny, skoro obywatel ma poczucie, że za wszelką cenę Państwo Polskie chce go pozbawić należnych praw. Organ naruszył też art. 8 K.p.a. Organ nie tylko nie pogłębia zasady zaufania do władzy publicznej - wręcz przeciwnie - pogłębia brak zaufania do władzy publicznej poprzez np. (1) wskazywanie nowych podstaw faktycznych istoty sprawy (zmiana z 1944 roku na 1939 roku jako data, na którą należy rozpatrywać moment stosowania dekretu o reformie rolnej), (2) pomijanie większości argumentacji i dowodów skarżącej, (3) bez jakiejkolwiek podstawy kwestionowanie wyraźnych zapisów dokumentów urzędowych lub pomijanie niekorzystnych dla tezy organu fragmentów treści dokumentów urzędowych (4) odwoływanie się do przepisów niemających zastosowania, (5) pomijanie więżących ustaleń NSA, (6) dołączanie do akt sprawy dokumentów już po poinformowaniu skarżącej, że organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie (chodzi o co najmniej wszystkie dokumenty stanowiące materiał dowodowy po dostarczeniu przez skarżącą pisma z 29 marca 2022 r.). Niektóre działania przybierają wręcz formę złośliwości (powołanie Biegłego S. rzekomo w celu rozwiania wątpliwości skarżącej, oraz wysłane w związku z tym pismo skarżącej z 31 stycznia 2022 r., bez odpowiedzi po stronie organu).

Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 6-11 K.p.a. i obowiązku zgromadzenia całego materiału dowodowego w sprawie - art. 77 § 1 K.p.a. Organ pominął większość argumentów skarżącej i część dowodów (Organ nawet nie napisał choćby jednego zdania, że "pozostałe argumenty i dowody były niezasadne"). Jest to szczególnie rażące mając na uwadze fakt, że mailami z dnia: 1 marca 2022 r. oraz 21 marca 2022 r. skarżąca zwracała się ze szczegółowymi pytaniami i wnioskami do organu, aby odniósł się on do pism skarżącej jeszcze przed wydaniem decyzji. Skarżąca nie otrzymała stanowiska organu, który poinformował jedynie mailami z dnia 1 marca 2022 r. oraz z 21 marca 2022 r., że "do wszelkich kwestii merytorycznych" ustosunkowuje się formie pisemnej, prawdopodobnie w decyzji, czego w większości nie zrobił, pomimo że miał taki obowiązek.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółowe stanowisko na poparcie stawianych zarzutów. Skarżąca odniosła się do zgromadzonych w sprawie dowodów i wyrażonych przez organ ocen.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i odniósł się do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

W piśmie procesowym z dnia 6 listopada 2022 r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na jej skargę, przyjmując argumentację organu za wadliwą, a zgromadzony materiał dowodowy za błędnie oceniony przez Ministra. Skarżąca ponownie odniosła się do poszczególnych dokumentów.

W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2023 r. Skarb Państwa – Nadleśnictwo [...] wniosło o oddalenie skargi, podnosząc, że w pełni zgadza się z zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i popiera zawartą w niej argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2023 r. skarżąca ustosunkowała się do stanowiska Nadleśnictwa [...] i podtrzymała swoje dotychczasowe zarzuty i wnioski.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dalej zwanym rozporządzeniem. Zadaniem tego postępowania było ustalenie i rozstrzygnięcie, czy majątek ziemski [...] położony w powiecie [...] podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i tym samym podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Art. 2 dekretu stanowił również, że z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Jego treść powodowała, że z dniem 13 września 1944 r. dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa.

Z kolei § 5 rozporządzenia stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Aby dana nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, musiała spełniać określone przesłanki. I tak, musiała to być nieruchomość:

- ziemska o charakterze rolniczym,

- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

- spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Tak więc spełnienie nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało dopiero uznać, iż nieruchomość podpadała pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Nieruchomość, która spełniała wszystkie powyższe przesłanki przechodziła na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Natomiast w sytuacji, kiedy część nieruchomości nie spełniała powyższych przesłanek, a w szczególności nie miała charakteru rolniczego i nie nadawała się na realizację celów reformy rolnej nie powinna przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Istota sporu w sprawie niniejszej ponownie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo dokonał oceny zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego, dając w tym zakresie priorytet dowodowi w postaci pruskiej matrykuły katastralnej, która dokumentuje powierzchnię lasu majątku [...], z tym, że dodatkowo należało ocenić czy zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.), albowiem jak wyżej wskazano, w tej sprawie orzekały już sądy administracyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20 zawarł konkretne wytyczne dla organu, który ponownie rozpoznając sprawę związany był tą oceną prawną dokonaną przez Sąd. NSA wskazał na konieczność przede wszystkim przetłumaczenia z pomocą tłumacza przysięgłego języka niemieckiego całej matrykuły katastralnej ze szczególnym uwzględnieniem użytku, oznaczonego "[...]". NSA uznał matrykułę katastralną za dokument urzędowy, przy czym wpis ujawniony w 1938 r. uznał za nieistotny ("odnosił się jedynie do korekty opodatkowania"), wpis z 1943 r. był nieskuteczny ("dokonany przez osobę działającą w imieniu władzy okupacyjnej"), a sama matrykuła stanowi dokument archiwalny, co należy uwzględnić, zdaniem Sądu, przy konfrontacji z innymi dowodami, opisującymi las w D. Ponadto NSA nakazał ponowne przeanalizowanie danych nadesłanych przez Nadleśnictwo [...] oraz wskazał aby organ odwoławczy powinien ocenić z udziałem biegłego geodety wiarygodność i przydatność mapy sporządzonej przez geodetę K. B. w kontekście innych dostępnych map.

Mając powyższe na uwadze należy podnieść, że organ administracji publicznej nie mógł pominąć wskazanych wyżej wytycznych albowiem art. 153 P.p.s.a. formułuje zasadę związania wyrokiem. Zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Przepis art. 153 P.p.s.a. kształtuje rozstrzygnięcie sądu w postępowaniu wszczętym na skutek powtórnego zaskarżenia danego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Mówiąc innymi słowy, sąd administracyjny nie może przyjąć innego znaczenia mającego zastosowanie w sprawie przepisu, niż ustalone w ocenie prawnej zawartej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku (por. J. P. Tarno, Związanie oceną prawną zawartą w wyroku sądu administracyjnego, "Administracja. Teoria-Dydaktyka-Praktyka" 2011, Nr 4 (24), s. 193). Zwrócić należy uwagę, że art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby, obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por.: wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 451/08, Lex nr 526493; z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I FSK 494/09, Lex nr 594010; z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604).

Powyższe oznacza, że nie było możliwie ponowne wydanie decyzji bez uzupełnienia materiału dowodowego sprawy zgodnie ze wskazaniem NSA oraz bez ponownej jego oceny w zakresie opisanym w wyroku z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 321/20.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W szczególności dostrzec trzeba, że organ odwoławczy wykonał w pełni wytyczne NSA zawarte w ww. wyroku albowiem dokonał tłumaczenia całej matrykuły katastralnej ze szczególnym uwzględnieniem użytku oznaczonego "[...]", uwzględnił ten dokument jako dokument urzędowy ale z ograniczeniami zakreślonymi przez Sąd, skonfrontował ten dokument z każdym innych dokumentem uzyskanym w toku postępowania, w tym z pismem Nadleśnictwa [...] z dnia 17 maja 2016 r., powołał biegłego celem oceny wiarygodności i przydatności mapy sporządzonej przez geodetę K. B. w kontekście innych dostępnych map. Na podstawie ponownej i szczegółowej analizy akt sprawy i zgromadzonych dokumentów, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo uznał, że należało wydać orzeczenie reforrmatoryjne, że majątek [...] o pow. [...] ha podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W ocenie Sądu, Minister prawidłowo dał priorytet dowodowi w postaci pruskiej matrykuły katastralnej, która dokumentuje powierzchnię lasu spornego majątku [...] na [...] ha. Z przedłożonej do akt matrykuły katastralnej – przetłumaczonej przez tłumacza przysięgłego - jednoznacznie wynika, że majątek [...] miał ogólną powierzchnię [...] ha i składał się z gruntów ornych [...] ha, zabudowań [...] ha i "obszaru zadrzewionego" [...] ha. W ocenie Sądu rację ma organ podnosząc, że stanowiąca dowód w sprawie matrykuła katastralna jest dokumentem zawierającym aktualne dane dotyczące spornej nieruchomości, pochodzące z okresu najbardziej zbliżonego do daty wejścia w życie dekretu o reformie rolnej.

Nadto konfrontacja tych danych z innymi dokumentami potwierdziła, że jest to dowód najmocniejszy. Pruska matrykuła katastralna jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a., co przesądził NSA w ww. wyroku. Jest to dokument sporządzony i aktualizowany do celów fiskalnych i ewidencyjnych przez wyspecjalizowany organ, również z udziałem właściciela nieruchomości. Stanowi niewątpliwie dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone, z powołaniem się na domniemanie prawdziwości zawartych w niej danych. Należy także zwrócić uwagę na okoliczność, która była już akcentowana w postępowaniu, a dotycząca rzetelności i wiarygodności pruskiego systemu katastralnego. Słusznie też Minister wskazywał, że powstanie tego dokumentu nie było w najmniejszym stopniu uwarunkowane niniejsza sprawą, w przeciwieństwie do innych dowodów powoływanych przez skarżącą, chociażby oświadczeń wnioskodawców czy pisma Nadleśnictwa [...] z dnia 17 maja 2016 r.

Odnosząc się do tego ostatniego dokumentu wskazać należy, iż samo Nadleśnictwo w późniejszej swojej korespondencji z organem przyznało, że przytoczyło jedynie dane szacunkowe, oparte na opisach taksacyjnych z lat 1963, 1996 i 2016, które obarczone są niedokładnościami, a materiały są częściowo nieczytelne. Zresztą w tym zakresie uwagi zgłaszała także i skarżąca A. W. Samo Nadleśnictwo [...] zaznaczało, że w okresie po przeprowadzeniu reformy rolnej obszar leśny [...] włączony został do Nadleśnictwa [...], które zostało zlikwidowane w 1973 r. Stan gruntów przejmowanych z dawnych majątków ziemskich odzwierciedlony był wówczas w operatach prowizorycznego urządzenia lasu opracowanych w latach 1946-1948, które nie zostały jednakże odnalezione. Z powyższego powodu Nadleśnictwo [...] sporządziło swoje opracowanie na podstawie danych szacunkowych opartych na ww. opisach taksacyjnych z lat 1963, 1996 i 2016. To zaś oznacza, że dane widniejące przy piśmie z dnia 17 maja 2016 r. nie odnoszą się do oszacowania zalesienia gruntów będących przedmiotem postępowania w oparciu o materiał wyjściowy pozyskany dla lat okołodekretowych lecz prawie dwadzieścia, pięćdziesiąt i siedemdziesiąt lat później. Powyższe wskazuje, że informacje Nadleśnictwa [...] należy ocenić jako mające charakter jedynie hipotetyczny.

Z kolei biegły geodeta M. S. oceniając mapę sporządzoną przez geodetę K. B. pt. "Mapa obliczenia powierzchni lasu (nie wykazanego w katastrze) w dawnym majątku [...]", wyraźnie wskazał, że w związku z wykorzystaniem mapy o małej skali dokładność oszacowania jest mocno ograniczona ponieważ 1 mm długości na mapie w skali 1:100000 daje 100 m długości w rzeczywistości. Zatem każde minimalne przesunięcie w identyfikacji konturu służącego do obliczenia powierzchni leśnej skutkuje dużymi różnicami obliczonej powierzchni. Biegły odniósł się przy tym do innych dostępnych map.

Należy także zwrócić uwagę, że aktualność samego tego dokumentu urzędowego jakim jest niewątpliwie omawiana pruska matrykuła katastralna, znalazła potwierdzenie w innych dokumentach urzędowych: Księdze adresowej gospodarstw rolnych województwa [...], sporządzonej przez [...] Izbę Rolniczą w 1926 r., polskiej mapie katastralnej z 27 grudnia 1934 r., protokole z 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...], w Operacie prowizorycznego urządzenia lasów państwowych Nadleśnictwa [...] na 10-lecie 1948/9-1957/8, a także protokole z dnia 17 lipca 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...]. Przy czym, Sąd podziela w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tym zakresie, a zatem nie zachodzi potrzeba ich ponownego, pełnego przytaczania w uzasadnieniu wydanego przez Sąd wyroku. Dotyczy to także argumentacji odmawiającej wiarygodności innym dowodom znajdującym się w aktach sprawy.

Podkreślić także trzeba, że brak adekwatnych dla daty czynienia ustaleń danych źródłowych, skutkował znacznymi rozbieżnościami w ocenie stanu zalesienia majątku [...]. Szczegółowa ocena dokumentów dokonana przez Ministra i ich konfrontacja, słusznie doprowadziły organ do wniosku, że matrykuła katastralna zawiera najbardziej wiarygodne dane w zakresie niezbędnym do wydania w tej sprawie decyzji. Nie można przy tym podzielić poglądu skarżących, że organ pominął większość argumentów skarżącej i część dowodów. Minister ocenił całość materiału dowodowego, przy czym jednym dokumentom dał wiarę, a innym odmówił wiarygodności, co szczegółowo wyjaśnił w swoim uzasadnieniu. Zrozumiałe jest, że skarżąca prowadzi polemikę z wnioskami organu w zakresie tej oceny, podważa wiarygodność niekorzystnych dla niej dokumentów jednakże argumentacja skarżącej nie jest zasadna, a zgromadzone w aktach sprawy materiały dowodowe świadczą o racji organu. Skarżąca przedstawiła w istocie własną ocenę dowodów oraz ocenę prawną, ale są one zdaniem Sądu, zupełnie dowolne, gdyż nie znajdują potwierdzenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie. Dodać jedynie należy, że rejestrowe oznaczenie gruntów (w matrykule katastralnej) nie może stanowić – co do zasady - jedynego dowodu w tego rodzaju sprawach jak niniejsza, które z uwagi na swój historyczny kontekst należą do spraw trudnych i skomplikowanych. Sprawy powinny być rozstrzygane na podstawie całości dostępnego materiału archiwalnego, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, organ właściwie ocenił w tej sprawie, że zachodzą podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji oraz stwierdzenia, że nieruchomość ziemska [...], położona w powiecie [...], zapisana w księdze gruntowej [...] tom I karta 1, składająca się z parcel katastralnych nr [...], nr [...] i nr [...], licząca łącznie [...] ha, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Właściwie przy tym Minister ocenił, że także i grunty leśne o pow. [...] ha i zabudowania o pow. [...] ha majątku [...] podlegały nacjonalizacji w ramach reformy rolnej, ponieważ pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną tej nieruchomości ziemskiej, stanowiąc jej część składową. Brak dowodów na prowadzenie w majątku [...] gospodarki leśnej. Przedstawiona w uzasadnieniu decyzji argumentacja także i w tym zakresie, zasługuje na aprobatę.

Zdaniem Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadził postępowanie w sprawie z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa. Zgromadził niezbędny dla jej rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał prawidłowej ocenie, a następnie w sposób jasny i przekonujący uzasadnił motywy, którymi się kierował wydając zaskarżoną decyzję

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł jak w sentencji.