Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 15/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 184, art. 197 par. 1 i 2, art. 250 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 ust. 1 pkt 2, par. 2 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1687
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w  postępowaniu przed sądami administracyjnymi
article: par. 2 pkt 1 i 2, par. 2 pkt 2, par. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1688
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy  prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu

SENTENCJA

POSTANOWENIE Dnia 29 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia [...] G. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 listopada 2023 r. w sprawie sygn. akt I SA/Go 80/23 w przedmiocie wniosku pełnomocnika – [...] G. G. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrotu poniesionych wydatków w sprawie ze skargi W. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kwoty wydatkowanej na zakup kasy rejestrującej postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 28 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Go 80/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: "WSA w Gorzowie Wielkopolskim", "Wojewódzki Sąd Administracyjny", "Sąd pierwszej instancji", "Sąd"): 1) odmówił przyznania doradcy podatkowemu G.G. (dalej: "doradca podatkowy", "pełnomocnik") wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, 2) przyznał doradcy podatkowemu od Skarbu Państwa – WSA w Gorzowie Wielkopolskim wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług z tytułu pomocy prawnej udzielonej W.H. (dalej: "Skarżąca", "Strona") z urzędu, tj. za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz 3) odmówił zwrotu wydatków.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżąca wniosła do WSA w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 10 stycznia 2023 r. w przedmiocie zwrotu kwoty wydatkowanej na zakup kasy rejestrującej.

Prawomocnym postanowieniem z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 50/23, referendarz sądowy tego Sądu przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Na tej podstawie Krajowa Izba Doradców Podatkowych wyznaczyła dla Skarżącej pełnomocnika - doradcę podatkowego G.G.

W dniu 7 sierpnia 2023 r., w budynku Sądu, ww. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy i wykonał ich fotokopie.

Wyrokiem z 5 września 2023 r., sygn. akt I SA/Go 80/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, w całości oddalił skargę Skarżącej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, sporządzonym na skutek wniosku pełnomocnika Skarżącej, został uznany za doręczony z dniem 18 października 2023 r., na podstawie art. 74a § 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

W dniu 15 listopada 2023 r. pełnomocnik złożył do WSA w Gorzowie Wielkopolskim opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. W treści opinii wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot przedstawionych w załączniku kosztów poniesionych w związku z reprezentowaniem Strony, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części.

W odrębnym piśmie (załączniku) pełnomocnik podniósł, że rzetelnie reprezentując podatnika przed sądem musiał: dojechać do sądu, zapoznać się z aktami postępowania, wykonać ich fotokopię, przeanalizować akta pod katem stanu faktycznego, działań organów podatkowych obu instancji, właściwych regulacji znajdujących zastosowanie w sprawie, istniejącego orzecznictwa sądowego, interpretacji Ministra Finansów w podobnych sprawach i piśmiennictwa specjalistycznego, a także przygotować opinię o braku podstaw do przygotowania skargi kasacyjnej. Z uwagi na ekonomię, wykonanie ww. czynności zlecił podmiotowi posiadającemu specjalistyczną wiedzę w tym zakresie. Na potwierdzenie tego przedłożył fakturę nr FVS/1/11/2023 z 15 listopada 2023 r.

Zarządzeniem z 17 listopada 2023 r. stwierdzono, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona została z zachowaniem zasad należytej staranności.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu kosztów poniesionych w związku z reprezentowaniem Strony, które to koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, Sąd odmówił przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji; przyznał wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz odmówił zwrotu wydatków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarga została sporządzona osobiście przez Skarżącą i została rozpoznana w trybie uproszczonym, bez udziału stron. Czynności podjęte przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji polegały jedynie na zapoznaniu się 7 sierpnia 2023 r. z aktami sprawy i wykonaniu ich fotokopii. W ocenie Sądu trudno zatem stwierdzić, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił Skarżącej w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji rzeczywistej pomocy prawnej.

WSA w Gorzowie Wielkopolskim uznał natomiast, że w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji polegającej na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 5 września 2023 r. Czynność ta została wykonana z zachowaniem ustawowego terminu, a złożony wniosek zawiera oświadczenie, że wynagrodzenie nie zostało zapłacone w całości lub w części.

Sąd przyznał doradcy podatkowemu ustanowionemu z urzędu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji, za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej kwotę 240 zł (tj. 50% stawki z 270 zł, nie mniej niż 240 zł, bowiem doradca podatkowy reprezentował Skarżącą również z postępowaniu w pierwszej instancji) podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług uznając, że doradca podatkowy nie wykazał w sprawie, aby nastąpiły nadzwyczajne okoliczności pozwalające na przyznanie mu wyższego wynagrodzenia.

Z kolei wskazane przez pełnomocnika wydatki z tytułu kosztów dojazdu do Sądu, zakupu znaczków pocztowych, papieru, amortyzacji sprzętu komputerowego, biurowego, drukarek itp. w żaden sposób nie zostały udokumentowane. W takiej sytuacji Sąd odmówił ich zwrotu. Sąd nie uwzględnił również żądania pełnomocnika wyznaczonego z urzędu zwrotu poniesionych wydatków w wysokości 1 000 zł, określonych w fakturze nr FVS/1/11/2023 z 15 listopada 2023 r. za "analizę orzecznictwa i przygotowanie projektu opinii o bezpodstawności złożenia skargi kasacyjnej" i "analizę akt - sprawa W.H.".

Na powyższe postanowienie pełnomocnik wniósł zażalenie. Pełnomocnik zaskarżył postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. O przyznaniu wynagrodzenia oraz jego wysokości orzeka sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji, na wniosek złożony przez pełnomocnika, zawierający oświadczenie że opłaty stanowiące koszty sądowe nie zostały zapłacone w całości lub w części. Sąd orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika ocenia od strony merytorycznej rzetelność udzielonej pomocy prawnej, przede wszystkim biorąc pod uwagę czy czynności procesowe przez niego dokonane odpowiadają wymaganiom formalnym.

Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2018 r. poz. 1688; dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z § 2 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu. Natomiast w myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, wynagrodzenie ustala się w wysokości określonej w § 6, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy.

Jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu.

Zgodnie z ugruntowanym poglądem pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną. Samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz wykonanie fotokopii bez podjęcia czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została Stronie udzielona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07; z 23 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 209/12; z 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13; opublikowane podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA" oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317).

Podkreślenia wymaga, że charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tj. opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych uprawnia i obliguje sąd do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona i w jakim zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11; publ. CBOSA). Postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10; z 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13; z 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GZ 88/19; publ. CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że czynności podjęte przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji polegały jedynie na zapoznaniu się 7 sierpnia 2023 r. z aktami sprawy i wykonaniu ich fotokopii, natomiast skarga została sporządzona osobiście przez Skarżącą i została rozpoznana w trybie uproszczonym, bez udziału stron. W takiej sytuacji zgodzić należy się ze stanowiskiem prezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że pełnomocnik nie podjął czynności, które można by uznać za faktyczne udzielenie Skarżącej w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji rzeczywistej pomocy prawnej. Pełnomocnik z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, do czasu wydania wyroku, nie wykonał żadnych czynności z zakresu pomocy prawnej; nie złożył żadnego pisma procesowego odnoszącego się do meritum sprawy, nie wyraził swojego pisemnego stanowiska przed wyznaczonym posiedzeniem niejawnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13; publ. CBOSA).

W ramach wykładni prokonstytucyjnej, opartej na stanowisku Trybunału konstytucyjnego zaprezentowanym w wyrokach: z 23 kwietnia 2020 r., SK 66/19; z 20 grudnia 2022 r., SK 78/21; z 19 kwietnia 2023 r., SK 85/22, prawidłowo Sąd pierwszej instancji pominął regulację rozporządzenia, w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia doradcy podatkowego za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpił te stawki stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez doradcę prawnego ustanowionego z wyboru, tj. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687). W takiej sytuacji, w sprawie będą miały zatem zastosowanie przepisy § 2 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) wskazanego rozporządzenia. Z przywołanych przepisów wynika, że pełnomocnikowi będącemu doradcą podatkowym, za udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji należne jest wynagrodzenie w wysokości 270 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. b), z kolei za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% wskazanej wyżej sumy, nie mniej niż 240 zł (§ 2 ust. 2 pkt 2). W efekcie, prawidłowo Sąd przyznał doradcy podatkowemu ustanowionemu z urzędu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji kwotę 240 zł (tj. 50% stawki z 270 zł, nie mniej niż 240 zł, bowiem doradca podatkowy reprezentował Skarżącą również z postępowaniu w pierwszej instancji) podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Zgodzić się należy z Sądem, że doradca nie wykazał w sprawie, aby nastąpiły nadzwyczajne okoliczności, które z uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocnika pozwoliłyby na przyznanie mu wyższego wynagrodzenia (§ 4 pkt 2 rozporządzenia).

Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują również niezbędne i udokumentowane wydatki doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że katalog kosztów postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter wiążący i wyczerpujący. Nie można zatem dokonywać jego wykładni rozszerzającej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1531/15; z 20 marca 2014 r., sygn. akt I FZ 32/14; publ. CBOSA). W wyjątkowych okolicznościach, w zależności od charakteru i okoliczności sprawy, dopuszcza się jednak uwzględnienie innych wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 218/16; publ. CBOSA). W takiej sytuacji na pełnomocniku, jako wnioskodawcy, spoczywa obowiązek wykazania, że poniesiony przez niego wydatek, którego zwrotu się domaga, był niezbędny do poniesienia w okolicznościach konkretnej sprawy.

W świetle przywołanych wyżej przepisów prawa i judykatury, nie zasługuje na uwzględnienie żądanie pełnomocnika wyznaczonego z urzędu zwrotu poniesionych wydatków w wysokości 1 000 zł, określonych w fakturze nr FVS/1/11/2023 z 15 listopada 2023 r. za "analizę orzecznictwa i przygotowanie projektu opinii o bezpodstawności złożenia skargi kasacyjnej" i "analizę akt - sprawa W.H.". Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, wskazane czynności mieszczą się w zakresie obowiązków pełnomocnika z urzędu w ramach świadczonej stronie pomocy prawnej przed sądem drugiej instancji i wynagrodzenie za ww. czynności uwzględnione zostało w wynagrodzeniu przyznanym pełnomocnikowi z urzędu. Poza tym pełnomocnik, będący doradcą podatkowym, nie wykazał niezbędności poniesienia tego wydatku. Bezpodstawne jest zatem żądanie ponownego sfinansowania tych kosztów przez Skarb Państwa.

Ponadto, w okolicznościach sprawy, wobec braku udokumentowania wskazanych przez pełnomocnika wydatków z tytułu kosztów dojazdu do Sądu, zakupu znaczków pocztowych, papieru, amortyzacji sprzętu komputerowego, biurowego, drukarek itp., WSA w Gorzowie Wielkopolskim zasadnie odmówił ich zwrotu. W tym miejscu wskazać należy, że wskazane przez pełnomocnika wydatki nie zostały udokumentowane zarówno na etapie złożonego przez pełnomocnika wniosku o przyznanie wynagrodzenia, jak i zażalenia na zaskarżone postanowienie.

W świetle powyższych wywodów zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu prezentowanym w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przedstawił bowiem godne aprobaty argumenty, których zażalenie nie podważyło.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji