Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 993/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2023 r., znak SKO.ŚR/4111/306/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. D. (dalej "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 11 kwietnia 2023 r. (znak SKO.ŚR/4111/306/2023) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z 31 stycznia 2023 r. (nr [...]) o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 18.10.2022 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia uwarunkowaną opieką nad matką J. G. Z akt wynika, że osoba ta dysponuje orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z 6.02.2019 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność i ustalony jej stopień, istnieje od 18.11.2018 r.

W dniu 14.12.2022 r. przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny zapisał (k. 12-12v akt adm.), że skarżąca ma prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z mężem i matką. W tym samym domu mieszka także dorosła córka skarżącej, jednak ta prowadzić ma oddzielne gospodarstwo domowe. W wywiadzie odnotowano, że matka skarżącej jest po dwóch udarach, ma sparaliżowaną prawą stronę ciała. Ma chorować na nadciśnienie oraz reumatoidalne zapalenie stawów. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą i nie ma cewnika. Pracownik socjalny odnotował, że skarżąca w ramach czynności opiekuńczych wykonuje poranną toaletę matki, ubiera ją, przekłada na wózek, trzy razy zmienia pampersy, dwa razy podaje leki, uczestniczy też w rehabilitacji. Czynności higieniczne, wg oświadczenia skarżącej, mają odbywać się w pokoju, bowiem w części domu, którą zajmuje niepełnosprawna matka, nie ma łazienki. Pracownik socjalny zapisał, że w 2021 r. skarżąca kupiła windę oraz zrobiła taras, aby matka mogła na wózku wyjść do ogrodu. Dalej podał, że skarżąca czuwa nad matką też w nocy, co umożliwia zamontowana w pokoju matki "elektroniczna niania". W wywiadzie stwierdzono, że matka skarżącej nie wykonuje żadnych czynności samoobsługowych, wymaga pomocy w myciu, ubieraniu, załatwianiu potrzeb fizjologicznych, w karmieniu, przygotowaniu posiłków, podaniu leków. Pracownik ustalił, że niepełnosprawna, poza skarżącą ma jeszcze dwoje dorosłych dzieci: E. (mieszka w R.) i E. (mieszka w K.). Skarżąca przekazała pracownikowi socjalnemu, że brat pracuje ale pomaga przy mamie w ten sposób, że zabiera ją na weekend w różnych odstępach czasu, tj. co półtora miesiąca, co dwa miesiące lub co trzy miesiące. Siostra skarżącej natomiast, przy matce w ogóle nie pomaga, bo pracuje i ma problemu małżeńskie. W wywiadzie odnotowano również, że skarżąca została zwolniona z zakładu pracy z powodu reedukacji etatów mającej miejsce w okresie pandemii, a nadto twierdziła, że straciła pracę, bo brała opiekę nad matką.

Na karcie 9 akt adm. znajduje się część C formularza wywiadu środowiskowego (wnioski pracownika socjalnego), z której wynika, iż podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego (tj. w dniu 14.12.2022 r.) niepełnosprawna była nieobecna, ponieważ przebywała w tym czasie u syna (E.). Pracownik socjalny odnotował, iż nie miał możliwości dokonania oceny, czy opieka nad niepełnosprawną sprawowana jest prawidłowo.

W piśmie z 17.01.2023 r. skarżąca podała, iż okres wypowiedzenia jej pracy zakończył się 30.06.2020 r. Od czerwca 2020 r. do grudnia 2021 r. skarżąca leczyła się. W grudniu 2020 r. zarejestrowała się jako bezrobotna i od tego czasu przejęła opiekę nad matką, a w międzyczasie szukała pracy. W czasie zatrudnienia skarżącej, matką opiekowała się opiekunka ale ta zrezygnowała po wybuchu pandemii, co skłoniło skarżącą do tego, że po zakończeniu wypowiedzenia przejmie opiekę, do czasu znalezienia nowego zatrudnienia. Wiosną 2022 r. w trakcie poszukiwania pracy nawiązała kontakt z opiekunką ale koszt takich usług wynosił ok. 3 tys. zł i przewyższa możliwości finansowe rodziny. W tym czasie zaproponowano skarżącej pracę na ½ etatu, a uzyskiwane wynagrodzeni nie starczałaby na pokrycie kosztów opieki nad matką. Skarżąca dodała, że matka źle znosi towarzystwo obcych osób. Podała też, że jej brat mieszka ok. 14 km od niej, jest zatrudniony na ¾ etatu jako konserwator w szkole oraz w tym samym charakterze w ośrodku zdrowia, gdzie jest także ogrodnikiem. Zabiera matkę na weekendy co kilka tygodni i nie ma możliwości pomocy na co dzień. Siostra skarżącej natomiast ma syna i pracuje na zmiany. Skarżąca dodała, że jej mąż ma II. grupę inwalidzką.

Decyzją z 31.01.2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Opisał ustalenia wywiadu środowiskowego i podał, że zakres świadczonej przez skarżącą pomocy "jest normalną rzeczą wobec najbliższego członka rodziny i opieka byłaby świadczona matce z racji wieku i choroby, nawet gdyby ta nie miała orzeczenia o niepełnosprawności". Organ zwrócił też uwagę na to, że skarżąca utraciła zatrudnienie 30.06.2020 r. w związku z redukcją etatów, poprzez wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę. W ocenie organu, z uwagi na powyższe, skarżąca nie zrezygnowała z pracy z powodu opieki nad matką. Organ wskazał także na to, że niepełnosprawna ma jeszcze dwoje dzieci na których – względem niej - ciąży obowiązek alimentacyjny. W tym aspekcie podkreślił, że brak czasu tych osób na opiekę, czy inne powody, nie mają znaczenia dla kwestii opieki. Jedyną okolicznością zwalniającą z tego obowiązku byłby stan zdrowia, a z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym nie wynikało, aby rodzeństwo skarżącej miało orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Finalnie organ I instancji podał, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 735).

W odwołaniu skarżąca, działając przez zawodowego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b oraz przepisów postępowania skutkujące niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a pogarszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność sprawowania opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 11.04. 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. Wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13), akcentując, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, a oceny spełnienia przesłanek przyznania tegoż świadczenia należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności wynikającym z tego przepisu.

Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji co do niespełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem w celu sprawowania opieki nad osobą wymagają opieki. Orzekające Kolegium nie kwestionowało okoliczności, że stan zdrowia matki skarżącej wiąże się z koniecznością sprawowania opieki. Organ odwoławczy nie kwestionował również okoliczności sprawowania opieki nad matką przez skarżącą. Uwaga Kolegium Odwoławczego skoncentrowała się natomiast na fakcie, że niepełnosprawna ma jeszcze dwoje dzieci, którym nie został zniesiony obowiązek alimentacyjny i które mogą pomóc w sprawowaniu opieki. Kolegium podało m.in. że ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna zobowiązana. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Kolegium podało, że skarżąca wraz z bratem i siostrą – są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec matki w jednakowym stopniu, jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby. W tym jednak przypadku nie sposób przyjąć – wg SKO w Krakowie - że istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej za faktyczne wykonywanie czynności opiekuńczych wobec matki. Wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem.

W skardze na opisaną wyżej decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką, podczas gdy taki związek taki istnieje;

2. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji oraz "zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja, mimo nie w pełni trafnego uzasadnienia, odpowiadała jednak prawu.

Podstawę materialno-prawną kontrolowanej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz.U. z 2023 r. poz. 390.; dalej: u.ś.r.) Zgodnie ust. 1 pkt 4 tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym (niż wymienione we wcześniejszych punktach tego przepisu) osobom, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...).

Z przepisu tego wynika, że w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego – osoba ubiegająca się o to wsparcie – winna wykazać, że - stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. We wskazanym aspekcie fundamentalne jest to, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Przedmiotowe świadczenie nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie (lub kontynuowanie) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy właśnie z uwagi na konieczność opieki sprawowanej nad osobą bliską, która opieki tej potrzebuje. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. sam fakt sprawowania opieki musi być więc oczywisty, a nadto, opieka ta, stanowić musi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ administracji musi dokonać oceny tego, czy w okolicznościach rozstrzyganego przypadku – opieka nad osobą niepełnosprawną jest w ogóle sprawowana, a w przypadku pozytywnego w tym zakresie ustalenia, nieodzowne jest stwierdzenie, że istotnie osoba sprawująca opiekę, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z pracy z uwagi właśnie na to, że zakres (skala, intensywność) stwierdzonej opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka ta powinna być przy tym na tyle absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby podlegającej opiece (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Zanegowanie przedstawionego wyżej związku przyczynowo-skutkowego może się zasadzać w szczególności na stwierdzeniu, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną lub sprawuje tę opiekę nienależycie, tudzież sprawuje opiekę tylko częściowo, tj. wespół z innymi osobami (por. WSA w Krakowie w wyroku z 12.10.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 404/23).

Analiza kontrolowanej sprawy prowadzi do wniosku, że zasadnie organy administracji publicznej obu instancji przyjęły, iż w ocenianym przypadku nie występował związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu wyżej zaprezentowanym. Braku tegoż związku upatrywać jednak należy także w innych - niż przyjęły to organy – okolicznościach, które wynikają z akt ocenianej sprawy. Poprzedzając dalsze wywody podkreślić w tym miejscu trzeba, że – stosownie do art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1649; dalej p.p.s.a.) Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a przez "akta" rozumieć należy zarówno akta sądowe, jak i dokumenty składające się na akta administracyjne, tj. dokumenty wytworzone (powstałe) w postępowaniu poprzedzającym wydanie kontrolowanych decyzji. W związku z powyższym należy wskazać, iż umknęły orzekającym organom administracji publicznej spostrzeżenia pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy, który w pkt C tabeli wywiadu odnotował, że w dacie dokonywania tej – zasadniczej dla postępowania czynności dowodowej – niepełnosprawnej matki skarżącej nie zastał w domu. Sytuacja ta powodowała, że pracownik socjalny nie był w stanie potwierdzić tego, czy skarżąca w ogóle sprawuje opiekę nad matką oraz nie było w istocie podstaw, aby ustalić, jak opieka ta ma być realizowana. Wedle otrzymanej od skarżącej informacji, pracownik zanotował, że w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego niepełnosprawna matka skarżącej miała przebywać u jej syna. Dostrzec należy, iż w toku postępowania administracyjnego skarżąca prezentowała stanowisko, że jej brat (syn niepełnosprawnej) zabiera matkę do swojego domu. Skarżąca zwracała przy tym uwagę na incydentalność tych czynności (wsparcia udzielanego przez brata w opiece nad matką) podając, że na pomoc brata może liczyć jedynie okazjonalnie, tj. w weekendy i to w odstępach czasu – co dwa lub co trzy miesiące. Tę niewielką intensywność uzyskiwanego od brata wsparcia warunkować miała aktywność zawodowa tej osoby oraz fakt posiadania rodziny. Zwrócić jednak należy uwagę, że wywiad środowiskowy przeprowadzany został w dniu 14 grudnia 2022 r. Dzień ten przypadał na środę. Nie jest więc tak, jak podawała to skarżąca, że wsparcie brata (syna niepełnosprawnej) w opiece nad matką – jest marginalne i ograniczone tylko do weekendów, i to co kilka miesięcy. Objęcie bowiem matki opieką w ciągu tygodnia (środa), a nadto w godzinach pracy pracownika socjalnego, a więc zwyczajowo między godziną 8.00 a 16.00, przeczy twierdzeniom skarżącej o tym, że wsparcie uzyskuje od brata tylko w weekendy. Powyższe przeczy zatem także i tym twierdzeniom skarżącej, które akcentowały nikłe (marginalne) zaangażowanie brata w opiekę nad matką. Ani bowiem praca zawodowa, ani posiadanie rodziny, nie stały na przeszkodzie objęcia przez brata skarżącej – opieką matki w dzień powszedni. Zauważyć przy tym trzeba, że brat skarżącej zamieszkuje w nieodległej od skarżącej miejscowości (ok 14 km), co także daje mu możliwość realnego udziału w opiece nad matką, nawet przyjmując, że miejscem przebywania niepełnosprawnej jest dom skarżącej. Ta natomiast ostatnio wskazana okoliczność (pobyt-zamieszkiwanie matki u skarżącej), wobec stwierdzeń pracownika socjalnego poczynionych w tej sprawie, wcale nie jest oczywista. W istocie zatem, analiza akt kontrolowanej sprawy pozwalała stwierdzić, że w postępowaniu w którym zapadły oceniane decyzje skarżąca nie dowiodła, że w ogóle sprawuje opiekę nad matką, skoro wizyta pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad wykazała, że niepełnosprawnej w domu skarżącej nie zastał. Nawet jednak gdyby przyjąć założenie, że niepełnosprawna mieszka ze skarżącą, to stwierdzone w postępowaniu okoliczności, zasadnie pozwalają przyjmować, że udział syna niepełnosprawnej w opiece nad matką nie może być postrzegany jako tylko marginalny, czy śladowy, skoro niewątpliwie troszczy się on o matkę w dni powszednie, a nadto także – wedle twierdzeń samej skarżącej – również w weekendy. Ta zaś okoliczność pozwalała zasadnie stwierdzić, że opieka skarżącej nad matką, nie mogła być postrzegana jako opieka wyłączna, a to z kolei – wedle przytoczonego powyżej, trafnego poglądu WSA w Krakowie zawartego w wyroku z 12.10.2023 r. – dawało podstawę do zanegowania przedstawionego na wstępie związku przyczynowo-skutkowego, o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. W istocie więc trafnie organy administracji przyjęły brak tego związku w przypadku skarżącej.

W tym miejscu należy zaakcentować, że nie sposób było zająć stanowisko względem wskazywanego przez skarżącą zakresu opieki mającej być świadczoną wobec matki, skoro – z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności tej sprawy – sam fakt, jak i zakres sprawowanej opieki, nie zostały w postępowaniu potwierdzone.

Nadto, Sąd orzekający w tej sprawie podziela stanowisko SKO oparte na poglądzie prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22). Jak wskazano z kolei w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22 "(...) w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu wsparcia państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22)".

Na kanwie analizowanej wyżej kwestii dostrzec też należy trafny pogląd wyrażony w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt S 1/10) o przedstawieniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwag dotyczących niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, jest ono wyrazem realizacji zasady pomocniczości. Jak podkreślił Trybunał, rekonstrukcja normy określonej w art. 17 u.ś.r. wymaga uwzględnienia zarówno przepisów tej samej ustawy, jak i innych ustaw m. in. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem (...) osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organ odwoławczy słusznie zauważył, że skarżąca ma jeszcze dwoje rodzeństwa (brata i siostrę). Jak już wyżej przedstawiono, postępowanie administracyjne dowiodło, że brat skarżącej niewątpliwie uczestniczy w opiece, czyniąc (ewentualną opiekę skarżącej) – niewyłączną. Oceniając jednak wskazywane przez skarżącą uwarunkowania jej rodzeństwa jako mające wykluczać ich udział w opiece – wskazać trzeba (niezależnie od poczynionych w sprawie ustaleń odnośnie brata skarżącej), że okoliczności te nie wskazują, aby obiektywnie wykluczały one rodzeństwo skarżącej z obowiązku alimentacyjnego względem matki, pozwalając na przyjęcie, że jedynie skarżąca może realizować opiekę nad niepełnosprawną, a w rezultacie dające podstawę do stwierdzenia, że rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia jest konieczna do zapewnienia opieki. Rodzeństwo skarżącej nie jest zwolnione z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki z samego tylko faktu, że zamieszkują w pewnej odległości od matki. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dzieci niepełnosprawnego nie są w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 354/23). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko organu odwoławczego za prawidłowe. Zarzuty skargi podniesione w tym względzie okazały się nieuzasadnione.

Zajmując stanowisko względem zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania (art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy), a także mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., podkreślić trzeba, że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1933/08). Z uwagi na powyższe, podniesienie na etapie skargi zarzutu zaniechania organu poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – nie mogły zostać uznane za skuteczne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.