Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1540/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, art. 31, art. 32 ust. 5, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 7 lipca 2023 r. nr SKO.4104.61.2023 w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy O., na podstawie art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 2 w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 z późn. zm.) oraz art. 104, art. 105 § 1, art. 127 § 1 i 2, art. 127a, art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."):

- w pkt 1 decyzji – zatwierdzono ustalone na podstawie istniejących dokumentów oraz zgodnego oświadczenia stron granice pomiędzy nieruchomościami położonymi w G. oznaczonymi w ewidencji gruntów jako: działka ewid. nr 1, obręb [...], G. (księga wieczysta [...]), stanowiąca własność Z. i L. S., z nieruchomością oznaczoną jako: działka ewid. nr 2, obręb [...], G., stanowiąca drogę - ul. [...], własność Skarbu Państwa - Starosty [...] (księga wieczysta [...]), na odcinku pomiędzy punktem granicznym gr[...] i gr[...] oznaczonymi na szkicu granicznym będącym częścią protokołu granicznego z dnia 16 września 2021 r., przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 24 listopada 2022 r. pod numerem ewidencyjnym [...];

- w pkt 2 decyzji - umorzono postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości pomiędzy ww. nieruchomościami w pozostałej części przebiegu granicy;

- w pkt 3 decyzji - przekazano z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Z. sporną sprawę graniczną dotyczącą ustalenia przebiegu granic pomiędzy ww. nieruchomościami.

Postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości opisanych w pkt 1 decyzji, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki ewid. 1 oraz 2 zostało wszczęte w związku z wnioskiem L. S..

Organ ustalił, że w jednym punkcie granicznym przedmiotowa granica styka się z działkami: nr 3 - własność J. S., oraz nr 4 - własność Z. i Z.1. R.. Właściciele tych nieruchomości zostali zawiadomieni o wszczęciu postępowania.

Organ upoważnił do dokonania czynności ustalenia granic geodetę uprawnionego D. G.. Na podstawie materiałów, wywiadu terenowego oraz oświadczeń uczestników spotkania granicznego, które odbyło się dnia 29 kwietnia 2022 r., ustalono, że sporna granica nie dochodzi do działki 3, tylko kończy się wcześniej na dz. 5. W związku z tym zawiadomiono o postępowaniu również właścicieli ww. nieruchomości - A. P. i D. P..

Kolejne spotkanie graniczne odbyło się w dniu 16 września 2022 r. W wyniku analizy wszystkich dokumentów stwierdzono, że dane w nich zawarte nie są spójne, a wręcz wzajemnie się wykluczające i nie pozwalają jednoznacznie ustalić granicy pomiędzy działkami nr 1 i nr 2. Geodeta Zwrócił uwagę, że dokładność mapy ewidencyjnej jak i scaleniowej jest zbyt niska. Dodatkowo działka 2 nie jest opisana na żadnym szkicu polowym, a jedynie na ww. mapach, przy czym jej długość jest zmienna tzn. raz pokazany jest jej koniec "w połowie" działki 1 (mapa scaleniowa i jedna z wersji mapy ewidencyjnej), a w innych dokumentach biegnie do granicy z działką 3 (mapa ewidencyjna z roku 1960 oraz opisy i mapy dostarczone do PZGiK w Z. przez Strony w roku 2011). Na szkicu z roku 1981 działka ta jest w ogóle nie wykazana, na szkicu z roku 1975 opisana jest wyłącznie jako droga dojazdowa nie mająca statusu działki, co pokrywa się z mapą scaleniową. Przedmiotowa granica nie została również bezspornie ustalona podczas modernizacji Ewidencji Gruntów i Budynków - na szkicu nr [...] z dnia 15 września 2020 r. widnieje zapis, iż jest to granica sporna.

Powyższą analizę geodeta przedstawił stronom obecnym na spotkaniu granicznym. Właściciele dz. 1 i dz. 2 na podstawie zgodnego oświadczenia stron zgodzili się na ustalenie granicy na odcinku od punktu gr [...] (słupek ogrodzenia) do punktu gr [...] (narożnik budynku mieszkalnego nr [...]) - w linii prostej.

Na pozostałym odcinku granicy Strony pozostały w sporze, pomimo próby nakłonienia Stron do zawarcia ugody przez geodetę.

Przedstawiciele Skarbu Państwa uważają, iż granica powinna przebiegać jak na szkicu nr [...] z dnia 15 września 2020 r. z modernizacji ewidencji gruntów i budynków (na szkicu granicznym oznaczona kolorem niebieskim pomiędzy punktami gr[...]-[...]-[...]-[...]-[...]). Właściciele działki 1 oświadczyli natomiast, że granica ta powinna przebiegać od punktu gr [...] do punktu A i dalej do punktu B (na szkicu granicznym oznaczona kolorem pomarańczowym).

W związku z tym geodeta wykonał tymczasowe utrwalenie granic wskazanych przez Strony i oznaczył je na szkicu granicznym. Operat zawierający dokumentację techniczną przyjęto do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerem [...] w dniu 24 listopada 2022 r.

Wobec powyższego organ w oparciu o art. 34 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, dla spornego odcinka granicy, umorzył postępowanie i z urzędu przekazał sprawę do rozpatrzenia sadowi powszechnemu.

Decyzja została doręczona stronom (Skarżącemu w dniu 16 stycznia 2023 r.).

W dniu 30 stycznia 2023 r. odwołanie od opisanej wyżej decyzji złożył J. S. – właściciel działki nr 3 (dalej: "Skarżący"). Sformułował zarzuty:

- błędnego ustalenia stron postępowania, tj. przyznanie przymiotu strony właścicielom nieruchomości oznaczonej nr ewid. 5, na wniosek geodety, mimo że działka ta nie graniczy z działką Wnioskodawcy,

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegających na lakonicznym stwierdzeniu przez geodetę, że ocena dokumentów geodezyjnych nie pozwala jednoznacznie ustalić granicy pomiędzy działkami 1 i 2, mimo braku gruntownej analizy: zarysów pomiarowych z 1931 roku, map w dokumentach ksiąg wieczystych oraz dokumentów z postępowania uwłaszczeniowego (granica ustalona na dzień 4 listopada 1971 r.), nadto stan prawny działek 3 i 1 został uregulowany na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w postępowaniu uwłaszczeniowym wykonano pomiar uzupełniający i dokonano podziału dz. 6 na działki: 3, 1 i drogę dojazdową, która w części od punktu gr[...] została utworzona z działki nr 6, a dla działek nr 3 i nr 1 zostały wydane akty własności ziemi,

- nieustalenia w terenie w dniu 16 września 2022 r. granicy pomiędzy działkami 1 i 2 w punktach: gr[...], gr[...], [...], [...], [...], [...] (punkty graniczne z modernizacji ewidencji gruntów i budynków, które mają określone współrzędne X, Y).

W ocenie Odwołującego się postępowanie rozgraniczeniowe to fikcyjny spór graniczny, nie chodzi o ustalenie dokąd sięga prawo własności, a o własność części drogi dojazdowej, powstałej w wyniku podziału działki o nr 6.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, w oparciu o art. 118 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31, art. 34 ust. 1 i 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, decyzją z dnia 7 lipca 2023 r. nr SKO. 4104.61.2023, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał, iż Odwołujący się zaskarżył decyzję organu pierwszej instancji w całości. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność odwołania w części dotyczącej zatwierdzenia granic na odcinku pomiędzy punktem granicznym gr[...] i gr[...], natomiast odwołanie w zakresie punktu 2 decyzji wyłączył do niniejszego postępowania.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy nie wyposażają organów administracji w prawo do rozstrzygania sporów pomiędzy stronami w kwestii rozgraniczenia. Decyzję administracyjną o umorzeniu postępowania i przekazaniu z urzędu sprawy sądowi organ wydaje zawsze w przypadku, gdy między stronami istnieje spór co do przebiegu linii granicznych, a równocześnie nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości. Jak natomiast wynika z oceny dokumentacji rozgraniczenia nieruchomości materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania decyzji o rozgraniczeniu w oparciu o art. 33 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w pozostałej części granicy. Granica nie jest możliwa do ustalenia z uwagi na rozbieżności w dokumentacji archiwalnej. Ponadto jak wynika z akt sprawy i treści odwołania w sprawie istnieje spór co do przebiegu granicy.

Na szkicu granicznym będącym częścią protokołu granicznego z dnia 16 września 2021 r. oznaczone zostały dwie wskazane przez strony granice, które swoim przebiegiem znacznie się od siebie różnią (kolor niebieski i pomarańczowy).

W sprawie sporne jest położenie punktu granicznego u zbiegu granic nieruchomości oznaczonych jako działki nr 1, 2 i 3, który ma kluczowe znaczenie dla ustalenia granicy pomiędzy nieruchomością Wnioskodawczyni a nieruchomością Skarbu Państwa, a także granicy między nieruchomością wnioskodawczyni a Odwołującego się.

Zauważył również, że jeżeli przyjęta zostałaby granica według wskazania Wnioskodawczyni oraz wynikająca z niektórych dokumentów, to wówczas działka nr 5 znajduje się w zbiegu z działkami nr 1 i 2. Ponadto działka nr 2 służy jako droga dojazdowa do nieruchomości Odwołującego się i działki nr 5, zatem ustalenie stabilnej granicy między nieruchomościami jest istotne dla wszystkich Stron postępowania.

W rezultacie Kolegium nie podzieliło zarzutu odwołania odnośnie nieprawidłowego ustalenia stron postępowania, a także dotyczącego błędu w ustaleniach faktycznych. W ocenie Kolegium między Stronami istnieje spór graniczny, Strony nie złożyły zgodnych oświadczeń o przebiegu linii granicznej, a upoważniony geodeta nie zdołał nakłonić Stron do zawarcia ugody.

Decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu 12 lipca 2023 r.

Z rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się Skarżący. W skardze wniesionej w dniu 10 sierpnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sformułował zarzut swobodnej oceny dokumentacji rozgraniczeniowej oraz brak odniesienia się do kluczowych zarzutów podniesionych w odwołaniu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, iż "dokumentacja archiwalna", o której mowa w zaskarżonej decyzji, to "w rzeczywistości żadna dokumentacja, w oparciu o którą cokolwiek można ustalić, na której brak miar liniowych". Wskazał, że obręb G. nie był objęty nowym pomiarem do założenia ewidencji gruntów, a ustalenie granic może być wykonywane w oparciu o modernizację ewidencji gruntów.

Podobnie jak w treści odwołania podkreślił, że istotnym dokumentami do ustalenia granicy są mapy w księgach wieczystych oraz dokumentacja uwłaszczeniowa. Skarżący zauważył także, iż należy zadać pytanie czy istniej spór co do przebiegu granic, skoro geodeta nie wykonał ustalenia granicy w punktach: [...], [...], [...], [...]. Zdaniem Skarżącego organ jest związany wnioskiem strony i nie może na wniosek geodety ustanawiać strony postępowania, której nieruchomość nie graniczy z nieruchomością wnioskodawcy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedstawiona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Dokonana przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 115 p.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te odpowiadają prawu. Sąd nie stwierdził naruszeń uzasadniających zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wskazane wyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 7 lipca 2023 r. nr SKO.4104.61.2023 utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Na wstępie należy poczynić kilka uwag ogólnych. Stosownie do treści art. 29 ust. 1 tej ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Zgodnie natomiast z art. 31 czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta (ust. 1).

Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (ust. 2).

Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (ust. 3).

W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (ust. 4). Z czynności ustalenia przebiegu granic sporządza się protokół graniczny lub akt ugody (art. 32 ust. 5).

Zgodnie z brzmieniem art. 33 ust. 1 wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

Jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta (art. 34 ust. 1). Organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2).

W prawie geodezyjnym i kartograficznym zostały ściśle określone sytuacje, gdy ustalenie granicy (a więc rozstrzygnięcie co do meritum sprawy) jest możliwe już w toku postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy. Merytoryczną decyzję administracyjną zatwierdzającą granice organ administracji może wydać w okolicznościach przewidzianych tym przepisem, w przeciwnym zaś wypadku kończy administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe umorzeniem i przekazuje z urzędu sprawę do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Sprawa zatem zostaje jedynie formalnie zakończona przed organem administracji, natomiast co do istoty sprawy (rozgraniczenia) ma się wypowiedzieć w formie stosownego orzeczenia sąd.

Jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody przed geodetą, właściwy organ wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości. Decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje tylko wówczas, gdy ustalenie przebiegu granicy jest możliwe na podstawie dowodów z dokumentów określonych w art. 31 ust. 2, a w razie ich braku, gdy są niewystarczające lub sprzeczne, na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga nie zajmuje stanowiska. Przy tym ustalenie granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron powinno nastąpić tylko wtedy, gdy wskazanemu przez strony przebiegowi granicy nie sprzeciwia się treść innych dowodów zgromadzonych w sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 233/09).

Wydając decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, właściwy organ może orzekać wyłącznie na podstawie kryterium aktualnego stanu prawnego nieruchomości. W fazie postępowania administracyjnego nie jest dopuszczalne odwoływanie się do pozostałych kryteriów wskazanych w art. 153 k.c. (tj. ostatniego spokojnego stanu posiadania i wszelkich okoliczności), które należą wyłącznie do sądu powszechnego. Wniosek taki wynika z treści art. 31 ust. 2 i 3, który wskazuje wyłączne kryteria rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym. Również w judykaturze utrwalił się pogląd, że jeżeli brak jest dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie przebiegu granicy nieruchomości, zaś stanowiska stron co do jej przebiegu są sprzeczne, właściwy organ nie ma kompetencji do rozgraniczenia nieruchomości i ma obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego oraz przekazania sprawy sądowi o rozgraniczenie z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Wówczas sąd, w formie postanowienia wydanego w postępowaniu nieprocesowym, rozstrzyga spór graniczny z wykorzystaniem kryteriów określonych w art. 153 k.c.

W postępowaniu przed sądem powszechnym, które jest dalszym etapem postępowania rozgraniczeniowego, staje się możliwe rozstrzygnięcie sporu granicznego w oparciu o znacznie szerszy materiał dowodowy, który strony powinny tam przedstawić (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 75/10; przywołany wyżej: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 233/09; J. Lang (red.), J. Maćkowiak (red.), T. Myśliński (red.), E. Stefańska (red.), Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, wyd. II, WKP 2018).

W kwestii argumentacji skargi, należy również odnotować, w powołaniu na stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego, iż istotą sporu o rozgraniczenie, który najpierw musi być zainicjowany w trybie administracyjnym, jest spór o zasięg prawa własności sąsiadujących nieruchomości, obrazowany przez spór co do przebiegu granic. Rozgraniczenie jest urzędowym ustaleniem przebiegu granicy pomiędzy sąsiadującymi nieruchomościami, a jego istotą jest ustalenie, do jakich granic sięga prawo właściciela; inaczej ujmując, przedmiotem rozgraniczenia jest ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiednich (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1052/20).

W rozpoznawanej sprawie, co wprost wynika z akt administracyjnych, między właścicielami nieruchomości nie doszło do zawarcia ugody. Brak było również zgodnego oświadczenia stron co do przebiegu granicy między spornymi działkami, a jednocześnie wobec istniejących rozbieżności w dokumentacji, na ustalenie granicy nie pozwalał zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Jak wynika z zawartości akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wobec wniosku L. S. z dnia 31 sierpnia 2021 r. (wpływ do organu 2 września 2021 r.), organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 19 listopada 2021 r. nr [...] wszczął postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości o nr 1 z nieruchomością sąsiadującą nr 2 oraz upoważnił do dokonania czynności ustalenia granic geodetę uprawnionego D. G..

W dniu 29 kwietnia 2022 r. odbyło się pierwsze spotkanie graniczne. Na skutek poczynionych ustaleń geodeta zwrócił się o udostępnienie dodatkowej dokumentacji geodezyjnej (szkiców archiwalnych założenia ewidencji gruntów i budynków wsi G.) oraz poinformował organ o konieczności ustalenia nowego uczestnika postępowania rozgraniczeniowego mającego interes prawny w ustaleniu jednego punktu granicy, tj. właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr 5 (pismo z dnia 15 maja 2022 r.). Postanowieniem z dnia 25 lipca 2022 r. nr [...] organ ustalił jako stronę postępowania właścicieli ww. działki.

W dniu 16 września 2022 r. przeprowadzono kolejne spotkanie graniczne. Dokumentami źródłowymi podlegającymi analizie były:

- mapa ewidencyjna wis G. [...] w skali 1:4000,

- mapa scaleniowa wsi G. wraz z miarami liniowymi z 1931 r.,

- szkic polowy z 18 października 1975 r. z miarami liniowymi,

- szkic podstawowy i polowy z dnia 20 listopada 1981 r. ([...]) z miarami liniowymi, data wpisania do Ewidencji Materiałów Zasobu: 31 grudnia 1986 r.,

- protokół graniczny wraz ze szkicem granicznym z dnia 11 marca 2009 r.,

- szkic polowy nr [...] z dnia 11 marca 2009 r., KERG: [...],

- decyzja z dnia 21 maja 2009 r. nr [...] o rozgraniczeniu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna 7,

- wykaz współrzędnych punktów granicznych,

- szkic polowy nr [...] ([...]) z dnia 15 września 2020 r. ([...] – modernizacja Ewidencji Gruntów i Budynków),

- dokumenty ksiąg wieczystych: [...] założona w oparciu o Akt Własności Ziemi nr [...] z dnia [...] r. oraz akt notarialny Rep. A [...] z dnia [...] r., wyrys z mapy ewidencyjnej skala 1:4000; [...] założona w oparciu o art. 538 Kodeksu Napoleona, wyrys z mapy ewidencyjnej (cyfrowe),

- mapa ewidencyjna w skali 1:4000, lata 1960,

- opis i mapa dla działek 8, 9, 10, 5 z dnia 18 maja 1988 r. oraz opis i mapa dla działek 11 i 12 z dnia 30 maja 1994 r.

Ponadto Starostwo Powiatowe w Z. udzieliło informacji, że pomiar granic działek w obrębie ewidencyjnym G. był rozpoczęty w 1975 r., lecz nie został zakończony, a w Zasobie znajdują się pojedyncze szkice polowe z tego pomiaru m.in. szkic polowy z dnia 18 października 1975 r. (pismo z dnia 26 maja 2022 r.).

Uzasadniając stwierdzenie, że dane zawarte w ww. dokumentach wzajemnie się wykluczają i nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie granicy pomiędzy działkami 1 i 2, geodeta wskazał na "rozbieżności wykazania przedmiotowej granicy na ww. dokumentach, brak odniesienia w materiałach źródłowych do osnowy geodezyjnej i jednoznacznego określenia położenia punktów granicznych przedmiotowych działek". Wyjaśnił, że dokładność mapy ewidencyjnej w skali 1:4000 i mapy scaleniowej jest zbyt niska do jednoznacznego ustalenia granicy, działka nr 2 nie jest opisana na żadnym szpicu polowym, a jedynie na ww. mapach a nadto jej kształt jest zmienny, tj. koniec w połowie działki 1 został wskazany na mapie scaleniowej i jednaj wersji mapy ewidencyjnej, natomiast w granicy z działką 3 na mapie ewidencyjnej z 1960 roku oraz opisach i mapach Starostwa Powiatowego w Z.. Działka 2 nie widnieje na szkicu z 1981 roku, zaś na szkicu z 1975 roku opisana jest wyłącznie jako droga dojazdowa bez statusu drogi, co pokrywa się z mapą scaleniową. Miary liniowe wykazane na szkicach z 1975 i 1981 roku pokrywają się również z mapą scaleniową. Analiza Aktu Własności Ziemi nr [...] z dnia [...] r. będącego podstawą wpisu w księdze wieczystej prowadzi natomiast do wniosku, że granica pomiędzy działkami 1 i 2 kończy się mniej więcej w połowie długości działki nr 1 i nie dochodzi do działki 3. Przedmiotowa granica nie została również bezspornie ustalona podczas modernizacji Ewidencji Gruntów i Budynków – na szkicu nr [...] z dnia 15 września 2020 r. widnieje bowiem zapis, że granica jest sporna (opinia techniczna dotycząca rozgraniczenia nieruchomości z dnia 29 września 2022 r.).

W rezultacie na części dokumentów granica pomiędzy działkami 1 i 2 na północnym krańcu zaczyna się na trójmiedzy z działką 3, na części natomiast w mniej więcej połowie długości granicy z działką 3 i jej trójmiedza zbiega się z działką 5. Powyższe ustalenia wynikają z znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji, a ich prawidłowość nie budzi wątpliwości.

Z dokumentacji archiwalnej wynika zatem rozbieżny przebieg granicy.

Wobec tych ustaleń, zasadnie geodeta podjął próbę nakłonienia stron do zawarcia ugody. Strony pozostały jednak przy swoich stanowiskach.

Właściciele dz. 2 wskazywali, iż granica powinna przebiegać zgodnie ze szkicem nr [...] z dnia 15 września 2020 r. z modernizacji ewidencji gruntów i budynków – oznaczona na szkicu granicznym kolorem niebieskim pomiędzy punktami gr[...]-[...]-[...]-[...]-[...], w którym stanowi trójmiedzę z działkami 1 i 3. Właściciele działki nr 1 podali, ze granica powinna przebiegać od punktu gr [...] do punktu A i dalej do punktu B, w którym stanowi trójmiedzę z działkami 2 i 5 (kolor pomarańczowy).

W szkicu granicznym nr [...] z dnia 16 września 2022 r. naniesiono przebieg granic w wersji wskazywanej przez właścicieli działki nr 2 oraz przebieg granic w wersji wskazywanej przez właścicieli działki 1. Poza punktem gr[...] przebieg granic nie pokrywa się (protokół graniczny z dnia 16 września 2022 r.).

W ocenie Sądu, organ dokonując oceny prawidłowości wykonania czynności geodezyjnych, słusznie uznał, że dokumentacja została sporządzona przez biegłego zgodnie z obowiązującymi przepisami i pozytywnie ocenił całość prac.

Wobec powyższego chybiony jest podniesiony w skardze zarzut swobodnej oceny dokumentacji rozgraniczeniowej. Należy zauważyć, że Skarżący z przywoływanych dokumentów wywodzi okoliczności mające przemawiać za jego stanowiskiem, oparte w głównej mierze na kwestii dostępu do drogi publicznej (pismo z dnia 6 maja 2022 r., pismo z dnia 29 sierpnia 2022 r., odwołanie).

Wbrew zarzutom Skarżącego, w niniejszej sprawie organy przeprowadziły wszechstronną ocenę dokumentacji zebranej w postępowaniu rozgraniczeniowym, w tym dokumentacji uzupełnionej. Skarżący nie przedstawił natomiast innych dokumentów w toku postępowania. Analizie zostały poddane również dokumenty ksiąg wieczystych oraz wyrysy z mapy ewidencyjnej. Niezasadne było także twierdzenie skargi jakoby możliwe było jednoznaczne ustalenie granic w oparciu o modernizację gruntów i budynków w sytuacji, gdy jak ustalono – na szkicu polowym nr [...] ([...]) modernizacji Ewidencji Gruntów i Budynków ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych z dnia 15 września 2020 r. nr [...] zawarto wyraźny zapis: "granice sporne".

Sporządzona w sprawie opinia przez uprawnionego geodetę zawiera czytelne i precyzyjne wnioski, oparte o analizę całości zgromadzonej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej, danych z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, a także oświadczeń Stron postępowania.

W ocenie Sądu, wiarygodność tego dowodu nie budzi wątpliwości. Zasadnie zatem organy orzekające w postępowaniu rozgraniczeniowym oparły swoje ustalenia faktyczne na ustaleniach geodety wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, w zasadniczym zakresie kwestie sporne pozostają nierozstrzygnięte, a zatem słusznie organy uznały, że nie było możliwe ich rozwiązanie na etapie administracyjnego prowadzenia sprawy.

O istniejącym sporze świadczy również niewątpliwie pismo mieszkańców ul. [...] w G. z dnia 29 sierpnia 2022 r., w tym Skarżącego, w którym także zwrócono uwagę na kwestię drogi dojazdowej do wskazanych w nim działek.

Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że nie było faktycznych, a co za tym idzie także prawnych podstaw do wydania przez organ merytorycznej decyzji w zakresie rozgraniczenia, a w rezultacie jedynym rozwiązaniem stało się skierowanie sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że gdy dokumentacja geodezyjna zawiera sprzeczne ze sobą dane, tak iż nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia przebiegu granic na jej podstawie i sprzeczne są stanowiska zainteresowanych właścicieli nieruchomości co do przebiegu spornej granicy, organ zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ma obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi, która nie ma charakteru decyzji uznaniowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 353). Oznacza to, że organ nie ma wyboru co do sposobu zakończenia postępowania, ale musi to postępowanie umorzyć. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że decyzja wydana na podstawie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a jedynie kończy bieg postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Treścią decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazania sprawy sądowi nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące przebiegu granic, lecz jedynie wymienione proceduralne powody uniemożliwiające zakończenie sprawy w postępowaniu administracyjnym, od których zaistnienia ustawodawca uzależnił możliwość umorzenia postępowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1039/20).

Umorzenia postępowania rozgraniczeniowego i przeniesienia sporu granicznego na grunt postępowania przed sądem powszechnym ma zapewnić pełniejszą ochronę prawa własności m.in. poprzez szersze możliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Nie można więc wykluczyć, że przeprowadzone przed sądem powszechnym postępowanie potwierdzi stanowisko Skarżącego, co nie było możliwe w toku niniejszego postępowania z uwagi na ograniczenia wynikające z charakteru postępowania rozgraniczeniowego prowadzonego przez organy administracji, które wymaga jednoznacznych danych, aby mogło się ono zakończyć merytorycznym rozstrzygnięciem. Tymczasem w warunkach sprawy nie ulega wątpliwości, że dokumentacja geodezyjna zawiera niepełne i sprzeczne ze sobą dane, dlatego w rezultacie nie było możliwości jednoznacznego ustalenia na jej podstawie granicy pomiędzy działkami.

Sąd nie dopatrzył się naruszeń, o których mowa w skardze. Zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał rozstrzygnięcie w sposób, w jaki uczyniły to organy administracji publicznej orzekające w sprawie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wskazuje jakie były przyczyny umorzenia postępowania i przekazania sporu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

Strony będą więc mogli kontynuować swój spór przed tym sądem.

Należy również pamiętać, że ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 48/16). Wobec powyższego, należało uznać za nieuzasadnione twierdzenie Skarżącego o braku podstaw uznania za stronę postępowania właścicieli działki o nr 5.

Kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż w sprawie brak było podstaw do zastosowania przez organy art. 33 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne.

W konsekwencji zastosowanie w sprawie art. 34 ust. 1 omawianej ustawy należało uznać za w pełni usprawiedliwione, dlatego podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi są chybione. Nieodniesienie się przez organ odwoławszy szczegółowo do wszystkich argumentów podniesionych w odwołaniu nie miało natomiast wpływu na rozstrzygnięcie, a tylko takie naruszenie mogłoby być podstawą zastosowania kompetencji kasarotyjnych.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącego oraz Uczestników postępowania w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.