Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 167/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 10a ust. 1, 1a i 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 2157
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
article: par. 5 ust. 5 i 8, par. 13zp ust. 8 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 187
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Dnia 28 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2023 roku sprawy ze skargi G. R. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 4 stycznia 2023 roku nr 0027/2023 w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. N prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z 4 stycznia 2023 r., numer 0027/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej k.p.a.), art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 10a ust. 1, 1a, 1b ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2157 - dalej: ustawa o ARiMR), § 2 ust. 1 pkt 6, § 13zp rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 - dalej: rozporządzenie), Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kutnie z 17 października 2022 r. nr BP080.8110.6669.2022.RT/DM o przyznaniu w części pomocy finansowej G. R., w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem niekorzystnych zjawisk atmosferycznych w roku 2021.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 25 czerwca 2022 r. G. R. złożył w Kutnowskim Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Strona w deklaracji de minimis wnioskowała o udzielenie pomocy finansowej do powierzchni 42,41 ha upraw rolnych, na których szkody wywołane wystąpieniem w 2021 roku gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 60% plonu.

W dniu 1 lipca 2022 r. do BP ARiMR w Kutnie wpłynęły następujące dokumenty:

- protokół nr 56/H z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego - gradu, z którego wynika, iż powierzchnia upraw rolnych dotkniętych zjawiskiem wynosi 16,03 ha,

- zarządzenie Nr 30/2021 Wójta Gminy K. z dnia 24.11.2021 w sprawie ustalenia imiennego składu osobowego gminnej komisji ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych podtopieniami, deszczem nawalnym na terenie gminy K.,

- protokół z oględzin komisji ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26.11.2021 r., z którego wynika, że w dniu 24.11.2021 r. zostały przeprowadzone oględziny działek p. R. położonych w obrębie Ł., działki: "uległy obniżeniu produkcji w wyniku ulewnego deszczu oraz podtopień występujących w okresie wegetacji i zbioru, jednak na czas prowadzenia niniejszych oględzin, tj. 24.11.2021 r. na w/w obszarze widoczne są jedynie ślady po podtopieniu nie pozwalające na określenie stopnia degradacji - procentowego obniżenia plonu."

W dniu 2 września 2022 r. do BP ARiMR w Kutnie wpłynęła zmiana wniosku o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, w której strona wnioskowała o udzielenie pomocy finansowej do 16,03 ha powierzchni upraw rolnych, na których szkody wywołane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 20% i mniej niż 60 % plonu. Do wniosku zostały załączone kopie polis ubezpieczeniowych upraw rolnych. Organ ustalił, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż strona na dzień wyrządzenia szkody miała ubezpieczone co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem wieloletnich użytków zielonych, co najmniej od jednego z ryzyk: suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny.

W dniu 19 września 2022 r. pełnomocnik wnioskodawcy złożył kolejną zmianę wniosku o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych z deklaracją strat w deklaracji de minimis. W złożonej zmianie wnioskodawca wskazał powierzchnię 16,03 ha upraw rolnych, na których szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 20 % plonów. Wnioskodawca wskazał ponadto powierzchnię 34 ha upraw rolnych, na których szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 60% plonów.

W związku z dostarczeniem protokołu szacowania strat dla powierzchni 16,03 ha i brakiem potwierdzenia strat na powierzchni 34 ha, która została zadeklarowana w ostatniej zmianie wniosku o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, w dniu 28 września 2022 r. do rolnika zostało wysłane wezwanie do złożenia kopii protokołu oszacowania zakresu i wysokości szkód dla całego gospodarstwa rolnego, zgodnego z § 5 ust. 5 rozporządzenia. Wskazano, iż protokół poza informacjami z § 5 ust. 8 rozporządzenia, zawierać ma informacje o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.

W odpowiedzi na wezwanie w dniu 10 października 2022 r. T. R. reprezentująca wnioskodawcę G. R. - przesłała pismo wraz z 12 zdjęciami łąk. W ramach wyjaśnień do wezwania przedłożyła również:

- protokół z przesłuchania świadka p. M. B. w sprawach 0080-6400-0080-00003981/18, 0080-65120-0080-00000137/18, 008069100-0080-00000031/18 z 09-04-2019 r., z którego wynika, iż świadek wypowiadał się co do zabiegów czynionych na działkach w 2018 roku oraz że na działkach były wyznaczane granice,

- pismo do Wójta Gminy K. z 07-07-2022 r., z którego wynika, że wnioskodawca zwrócił się do Wójta o określenie wielkości szkód, wydanie protokołu szczegółowego dotyczącego procentu strat i powierzchni działek dotkniętych niekorzystnym zjawiskiem atmosferycznym,

- odpowiedź Wójta Gminy K. z 19-07-2022 r. w sprawie sporządzenia protokołu szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi w 2021 r., z której wynika, że sporządzenie takiego protokołu nie jest możliwe, gdyż: "wniosek o szacowanie szkód w przedmiotowym zakresie został złożony w dacie 2 listopada 2022 roku po okresie wegetacji roślin i blisko po upływie 4 miesięcy od daty wystąpienia szkód co uniemożliwiło oszacowanie szkód". Dalej w swoim piśmie Wójt wyjaśnił, iż w odpowiedzi na wniosek T. R. o szacowanie szkód odbyły się w dniu 24.11.2021 r. oględziny, podczas których stwierdzono, że działki ewidencyjne w Ł. "uległy obniżeniu produkcji w wyniku ulewnego deszczu oraz podtopień, jednak na czas prowadzenia oględzin, tj. 24.11.2021 r. na w/w obszarze widoczne są jedynie ślady po podtopieniu nie pozwalające na określenie stopnia degradacji - procentowego obniżenia plonu."

- pismo Wójta Gminy K. z 18-08-2022 r., z którego wynika, że w dniu 24.11.2021 r. Komisja posiadała ograniczoną możliwość dojazdu do działek 87/1, 88/2, 88/1, 87/2, 86/3 obręb geodezyjny Ł1. oraz działki nr 50 obręb Ł. z uwagi uwarunkowania terenu, tj. częściowe zalanie całego kompleksu łąk oraz niedokonany pokos trawy.

W dniu 14 października 2022 r. T. R. jako pełnomocnik G. R. złożyła oświadczenie, iż nie będzie uzupełniać materiału dowodowego, gdyż wszystkie posiadane przez nią dokumenty zostały dołączone do toczącego się postępowania. Do pisma załączyła 2 kserokopie zaświadczeń z KOWR o pomocy de minimis.

Decyzją z 17 października 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kutnie przyznał stronie pomoc finansową o wartości brutto: 8015,00 zł, stanowiącej równowartość 1661,86 euro, odmawiając udzielenia pomocy finansowej w pozostałej części objętej wnioskiem. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że nie ma możliwości uwzględnienia protokołu z oględzin komisji ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z 26.11.2021 r., gdyż nie zawiera on informacji wskazanych w przepisie § 5 ust. 8 oraz § 13zp ust. 8 rozporządzenia. Danych wskazanych w przywołanych przepisach nie zawierają również pozostałe dokumenty przedstawione przez stronę na okoliczność szkód na działkach 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 87/2, 86/3, 50 w Ł. Komisja powołana przez Wójta Gminy K. stwierdziła, iż na działkach 392/6, 392/7, 392/8,87/1,88/2, 88/1, 87/2,86/3, 50 są ślady po podtopieniu i że nie pozwala to na określenie stopnia degradacji, procentowego obniżenia plonu. Komisja nie określa powierzchni upraw dotkniętych zjawiskiem, nie wskazuje również procentu strat i kwoty obniżenia dochodu na podstawie których to Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznaje pomoc. Odnosząc się do dołączonego materiału fotograficznego, organ I instancji stwierdził, że przedstawione zdjęcia nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu, gdyż nie zawierają informacji, kiedy zostały zrobione i jakich działek dotyczą, a wobec tego nie mogą stanowić podstawy przyznania pomocy. Organ nie uwzględnił również w postępowaniu protokołu przesłuchania świadka z 09.04.2019 r., gdyż zawarte tam informacje dotyczą roku 2018, a protokół nie zawiera żadnych informacji o stratach na działkach powstałych w wyniku klęsk żywiołowych w 2021 roku.

W związku z powyższym i w oparciu o protokół nr 56/H komisji powołanej przez Wójta Gminy B. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanym wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego z dnia 26.08.2021 z uwzględnieniem strat na powierzchni 16,03 ha została wydana decyzja przyznająca płatność do powierzchni 16,03 ha.

W dniu 2 listopada 2022 r. pełnomocnik strony wniósł odwołanie od wyżej wymienionej decyzji, kwestionując ustalenia organu I instancji w zakresie odmowy udzielenia pomocy finansowej do całej powierzchni objętej wnioskiem. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

- rażące naruszenie przepisu art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia słusznego interesu wnioskodawcy, polegającego na braku uwzględnienia dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę w toku postępowania.,

- rażące naruszenie przepisu art. 7b k.p.a. poprzez brak współpracy organów w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i obciążeniu wnioskodawcy negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z braku sporządzenia przez Wójta Gminy K. stosownego protokołu oszacowania szkód;

- rażące naruszenie przepisów wykonawczych rozporządzenia (...) oraz rozporządzenia Komisji Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym, polegające na uznaniu, że na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów nie można przyznać pomocy w zakresie 34 ha, podczas gdy odpowiednie organy potwierdziły powstanie szkód także na wnioskowanym obszarze, szkody te wynikły z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy związanych z wystąpieniem niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji wskazał w zaskarżonej decyzji z 4 stycznia 2023 r., że w analizowanej sprawie do wniosku dołączono protokół z oszacowania strat nr 56/H, który został sporządzony przez komisję do spraw szacowania szkód na terenie gminy B. Komisja stwierdziła wystąpienie w dniu 14 lipca 2021 r. szkody w postaci huraganu. Zgodnie z treścią raportu powierzchnia upraw rolnych dotkniętych zjawiskiem wynosiła 16,03 ha.

W przypadku zgłoszonych we wniosku upraw rolnych, na których szkody spowodowały utratę co najmniej 60% plonu na powierzchni 34,00 ha, położonych na terenie gminy K. strona nie dołączyła protokołu z oszacowania strat. Z dołączonych przez stronę dokumentów dotyczących powyższych gruntów czyli protokołu z oględzin komisji do spraw szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26 listopada 2021 roku oraz pisma Wójta Gminy K. z dnia 19 lipca 2022 r. wynika, że z uwagi na termin złożenia wniosku o oszacowanie szkód (02.11.2021 r.), który przypadał po upływie kilku miesięcy od daty wystąpienia szkód, jak również po okresie wegetacji roślin, nie było możliwe oszacowanie szkód. Komisja ds. szacowania szkód w dniu 24 listopada 2021 r. w trakcie oględzin zaobserwowała ślady po podtopieniu, które nie pozwoliły na dokonanie ustaleń procentowej straty plonu w roku 2021. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że złożony protokół z oględzin komisji do spraw szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26 listopada 2021 r. nie jest wystarczającym dowodem do przyznania pomocy, gdyż z przepisów prawa oraz okoliczności faktycznych wynika, iż protokół oszacowania szkód powinien zawierać m.in. informację o powierzchni upraw rolnych w danym sezonie wegetacyjnym, w tym powierzchni upraw rolnych w dniu wystąpienia szkód oraz informacje o zakresie i wysokości szkód w uprawach. W analizowanej sprawie nie było możliwości dokonania powyższych ustaleń w dniu oględzin (24 listopada 2021 r.), w konsekwencji czego komisja powołana ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych (powołana na podstawie zarządzenia Wójta Gminy K. nr 30/2021 z dnia 24 listopada 2021 r.) nie mogła sporządzić protokołu spełniającego wymagania przewidziane w § 5 ust. 8 Rozporządzenia. Złożone przez stronę wraz z pismem z 10 października 2022 r. wydruki przedstawiające 12 zdjęć wskazanych jako dokumentujące stan łąk objętych wnioskiem w listopadzie 2021 r. obrazują jedynie stan działek w momencie wykonania zdjęć, natomiast odpowiedzi świadka zawarte w protokole z 9 kwietnia 2019 r. odnoszą się do stanu i zabiegów agrotechnicznych na działkach ewidencyjnych w roku 2018, co pozostaje bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy.

Organ II instancji dodał przy tym, że stwierdzenia komisji ds. szacowania szkód dotyczą całego kompleksu łąk położonych w obrębie Ł. i na ocenę tę nie wpływają trudności komisji w precyzyjnym wskazaniu działek ewidencyjnych nr 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 86/3, 50. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że dokonując swobodnej oceny dowodów w rozpoznawanej sprawie Kierownik BP ARiMR w Kutnie uznał za wiarygodne stanowisko zajęte w protokole z oględzin ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26 listopada 2021 r. potwierdzone w piśmie Wójta Gminy K. z dnia 19 lipca 2022 r. o braku możliwości oszacowania szkód na działkach ewidencyjnych nr 392/6. 392/7, 392/8. 87/1, 88/2, 88/1, 86/3, 50 położonych w obrębie Ł. Pisma te wskazują, wbrew twierdzeniom strony zawartym w odwołaniu, że główną przeszkodą uniemożliwiającą oszacowanie szkód był zbyt późny termin złożenia przez stronę wniosku o oszacowanie szkód tj. 2 listopada 2021 r., przypadający już po upływie okresu wegetacyjnego roślin.

Odnosząc się z kolei do zawartego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 7b k.p.a. organ II instancji wyjaśnił, że w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji zapoznał się z treścią protokołu z oględzin komisji ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26 listopada 2021 r. i uznał zawarte w nim wyjaśnienia za uzasadniające brak możliwości sporządzenia protokołu spełniającego wymagania przewidziane w § 5 ust. 8 rozporządzenia, to nie miał obowiązku podejmowania współpracy z komisją, gdyż w zaistniałych okolicznościach nie było możliwości prawidłowego oszacowania szkód na działkach ewidencyjnych nr 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 86/3. 50. W opinii organu odwoławczego, analizując materiał dowodowy w sprawie, organ I instancji prawidłowo ustalił kwestie powierzchni upraw rolnych, na których szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę plonu uprawniającą do udzielenia pomocy finansowej. Organ I instancji zbadał sprawę, (w szczególności - w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy), a następnie podjął właściwe, oparte na ustalonym stanie faktycznym rozstrzygnięcie. Powyższe bez wątpienia odzwierciedla uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji. Protokołu z oględzin komisji ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26 listopada 2021 r., organ nie brał pod uwagę, gdyż nie spełnia on wymagań przewidzianych w § 5 ust. 8 oraz § 13zp ust. 8 rozporządzenia. W związku z powyższym, zadeklarowana powierzchnia upraw rolnych wynosząca 34,00 ha na której szkody w 2021 r. miały spowodować utratę co najmniej 60% plonu nie została zatwierdzona do przyznania pomocy finansowej.

Organ II instancji stwierdził dalej, że deklarowana powierzchnia upraw rolnych, na których szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 20% i mniej niż 60% plonu, do której strona wnioskowała o przyznanie pomocy wynosiła 16,03 ha i taka powierzchnia została zatwierdzona do przyznania pomocy. Kwota przyznanej pomocy finansowej do powierzchni upraw rolnych wyniosła zatem 8015,00 zł.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G. R. zaskarżył powyższą decyzję organu, zarzucając jej naruszenie art. 6 i art. 7 k.p.a. oraz wskazując na naruszenie zasady praworządności, prawdy obiektywnej, uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Skarżący podkreślił, że organy nie wykonały wszystkich czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, przy uwzględnieniu interesu społecznego i interesu obywatela.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na terminie rozprawy pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko procesowe strony, wnosząc o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w oparciu o wskazane kryteria sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżący uczynił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 4 stycznia 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kutnie z 17 października 2022 r. o przyznaniu w części pomocy finansowej G. R., w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem niekorzystnych zjawisk atmosferycznych w roku 2021.

Materialnoprawną podstawę wydanej decyzji stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.; zwanego dalej w skrócie - "rozporządzeniem"). Zgodnie § 13zp. ust. 1 rozporządzenia, w roku 2022 Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014;

3) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r.:

a) gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, i które spowodowały na danej powierzchni upraw rolnych utratę co najmniej 20% plonu, lub

b) suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały obliczone za pośrednictwem publicznej aplikacji i które spowodowały na danej powierzchni upraw rolnych utratę co najmniej 5% plonu.

2. Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana:

1) na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia nr 702/2014 oraz przepisach o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 3:

a) lit. a, wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji albo

b) lit.b, wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo

2) zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1408/2013 oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 3:

a) lit. a, wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1 lit. a, lub

b) lit. b, wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1 lit.b.

(...)

5. Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony do dnia 30 czerwca 2022 r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej.

Zgodnie z § 13zp ust. 8 rozporządzenia, do wniosku o udzielenie pomocy dołącza się: kopię protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5, który poza informacjami, o których mowa w § 5 ust. 8, zawiera informacje o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (ust. 8 pkt 1), lub uwierzytelniony przez producenta rolnego wydruk protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 13x ust. 5, albo kalkulacji oszacowania szkód, o której mowa w § 13x ust. 6a, które zawierają informację o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (ust. 8 pkt 2). Z kolei § 5 ust 8 rozporządzenia stanowi, iż protokół oszacowania szkód zawiera:

1) imiona i nazwiska członków komisji;

2) datę oszacowania szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3;

3) imię i nazwisko, adres i miejsce zamieszkania albo nazwę, adres i siedzibę producenta rolnego, albo adres i miejsce położenia gospodarstwa rolnego lub prowadzenia działu specjalnego produkcji rolnej oraz numer identyfikacyjny producenta rolnego nadawany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - jeżeli został nadany;

4) informację o powierzchni upraw rolnych w danym sezonie wegetacyjnym, w tym powierzchni upraw rolnych w dniu wystąpienia szkód;

5) informacje o zakresie i wysokości szkód w uprawach, zwierzętach gospodarskich, rybach lub środkach trwałych;

6) informację o kosztach, które nie zostały poniesione ze względu na wystąpienie szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3;

7) informację o kwotach uzyskanego odszkodowania z tytułu ubezpieczenia upraw rolnych, zwierząt gospodarskich, ryb lub środków trwałych;

8) informację o średniej rocznej produkcji rolnej ustalonej w sposób określony w ust. 4 w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej:

a) z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo

b) z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji;

9) informację o kwocie obniżenia dochodu, o którym mowa w art. 25 ust. 6 rozporządzenia nr 702/2014;

10) informacje o kosztach poniesionych z tytułu niezebrania plonów w wyniku wystąpienia szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3;

11) datę wystąpienia szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3;

12) datę zgłoszenia przez producenta rolnego wystąpienia szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3;

13) czytelne podpisy członków komisji oraz producenta rolnego.

Do protokołu może być dołączona dokumentacja fotograficzna szkód, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, potwierdzająca ich zakres (§ 5 ust. 9).

Stosownie natomiast do § 13x ust. 5 rozporządzenia, warunkiem udzielenia pomocy jest dołączenie protokołu oszacowania szkód w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego podpisem zaufanym przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce położenia gospodarstwa rolnego producenta rolnego albo dołączenie uwierzytelnionego przez producenta rolnego wydruku tego protokołu.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 25 czerwca 2022 r., zmienionym w pismach z 2 września 2022 r. oraz 19 września 2022 r. Przedmiotowy wniosek dotyczył udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Wnioskodawca wskazał powierzchnię 16,03 ha upraw rolnych, na których szkody spowodowane zostały wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 20 % plonów, a ponadto powierzchnię 34 ha upraw rolnych, na których szkody spowodowane zostały wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich spowodowały utratę co najmniej 60% plonów.

W niniejszej sprawie organy nie kwestionowały, że skarżącemu - co do zasady - wnioskowana pomoc przysługuje i pomoc taka została mu przyznana, jednak w pomniejszonej wysokości z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13zp ust. 8 pkt 1 rozporządzenia w zakresie szkody w uprawach rolnych, które spowodowały utratę co najmniej 60% plonu na powierzchni 34 ha.

Z prawidłowo poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych wynika, że w dniu 1 lipca 2022 r. do organu wpłynął protokół z oszacowania strat nr 56/H sporządzony przez komisję do spraw szacowania szkód na terenie gminy B., w którym stwierdzono wystąpienie w gospodarstwie rolnym skarżącego w dniu 14 lipca 2021 r. szkody w postaci huraganu. Zgodnie z treścią raportu powierzchnia upraw rolnych dotkniętych zjawiskiem wynosiła 16,03 ha. W tym samym dniu do organu wpłynął także protokół z oględzin komisji ds. szacowania szkód z dnia 26 listopada 2021 r., sporządzony na wniosek T. R. z dnia 2 listopada 2021 r. W protokole tym stwierdzono, że: "W trakcie oględzin wizualnie nie ustalono jednoznacznego stanowiska w sprawie oszacowania konkretnego zakresu szkody w odniesieniu do konkretnych działek ewidencyjnych. Jednoznacznie stwierdza się jednak fakt, iż na terenie obejmującym cały kompleks łąk w tym również działki wnioskodawcy w okresie letnim w trakcie obfitych opadów deszczu oraz wezbrania koryta rzeki Ochnii doszło do zalania łąk, znacznie utrudniając lub uniemożliwiając pokos łąk oraz jego zbiór. Wskazane przez wnioskodawcę łąki (...) wskazywały cechy użytkowania rolniczego (...) jednak nie było możliwe jednoznaczne potwierdzenie jaki obszar poddany oględzinom pozostał ze względu na warunki nie wykorzystany rolniczo. W piśmie tym wskazano także, że "na czas prowadzenia oględzin, tj. 24.11.2021 r. na w/w obszarze widoczne są jedynie ślady po podtopieniu nie pozwalające na określenie stopnia degradacji – procentowego obniżenia plonu." W aktach sprawy znajduje się także pismo Wójta Gminy K. z 19 lipca 2022 r., z którego wynika, że wniosek o oszacowanie szkód w przedmiotowym zakresie został złożony w dacie 2 listopada 2022 roku, tj. po okresie wegetacji roślin i blisko po upływie 4 miesięcy od daty wystąpienia szkód, co uniemożliwiło oszacowanie szkód.

Akta sprawy wskazują, iż organ mając na uwadze treść cytowanych wyżej przepisów oraz przedłożonych przez stronę dokumentów, wezwał skarżącego do złożenia kopii protokołu oszacowania zakresu wysokości szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5 rozporządzenia, dla całego gospodarstwa rolnego. Organ uznał bowiem, że w zakresie zgłoszonych we wniosku upraw rolnych, na których szkody spowodowały utratę co najmniej 60% plonu na powierzchni 34,00 ha, położonych na terenie gminy K., strona nie dołączyła protokołu z oszacowania strat. Do zakończenia postępowania przed organami strona takiego protokołu nie przedstawiła.

W ocenie sądu, Dyrektor ŁOR ARiMR trafnie stwierdził, że z dołączonych przez stronę dokumentów, tj. z protokołu z oględzin komisji do spraw szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z 26 listopada 2021 roku oraz pisma Wójta Gminy K. z 19 lipca 2022 r. nie było możliwe oszacowanie szkód powstałych w uprawach rolnych skarżącego na działkach o nr: 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 86/3 i 50 zlokalizowanych w obrębie Ł. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że protokół z oględzin komisji do spraw szacowania szkód w gospodarstwach rolnych z dnia 26 listopada 2021 r. nie jest wystarczającym dowodem do przyznania pomocy finansowej w zakresie zgłoszonych we wniosku upraw rolnych, na których szkody spowodowały utratę co najmniej 60% plonu na powierzchni 34,00 ha, położonych na terenie gminy K., gdyż nie spełnia on wymagań o których mowa w powołanym wyżej § 5 ust. 8 rozporządzenia. Omawiany protokół nie zawiera bowiem informacji o całkowitej powierzchni upraw rolnych strony w danym sezonie wegetacyjnym, w tym powierzchni upraw rolnych w dniu wystąpienia szkód oraz informacji o zakresie i wysokości szkód w uprawach. Z treści protokołu oraz wyjaśnień złożonych przez Wójta Gminy K. wynika, iż z uwagi na termin złożenia przez stronę wniosku o oszacowanie szkód tj. 02.11.2021, który przypadał po upływie kilku miesięcy od daty wystąpienia szkód jak również po okresie wegetacji roślin, brak było możliwości oszacowania szkód na działkach 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 86/3 i 50 zlokalizowanych w obrębie Ł. Komisja ds. szacowania szkód w trakcie przeprowadzania oględzin na działkach skarżącego w dniu 24 listopada 2021 r. zaobserwowała co prawda ślady po podtopieniu, jednak nie pozwoliły one na dokonanie ustaleń procentowej straty plonu w roku 2021. Konsekwencją tego był brak możliwości sporządzenia przez Komisję protokołu spełniającego wymagania przewidziane w § 5 ust. 8 rozporządzenia. Zasadniczą zatem przeszkodą uniemożliwiającą oszacowanie szkód na działkach 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 86/3 i 50 zlokalizowanych w obrębie Ł., był zbyt późny termin złożenia przez stronę wniosku o oszacowanie szkód (02.11.2021 r.) przypadający po okresie wegetacji roślin, a nie wadliwe działanie Komisji ds. szacowania szkód powołanej przez Wójta Gminy K, co sugeruje strona w zarzutach skargi. Jak wyraźnie wynika z §13zp rozporządzenia, Agencja udziela pomocy finansowej nie rolnikowi, którego gospodarstwo rolne doświadczyło wystąpienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych lecz rolnikowi, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Zatem do przyznania wnioskowanej pomocy nie jest wystarczające uzyskanie potwierdzenia, że w gospodarstwie rolnym skarżącego doszło do zalania łąk, ale koniecznym jest stwierdzenie wysokości szkody, jak wystąpiła w uprawach znajdujących się na zalanych łąkach. Skoro wniosek strony o oszacowanie szkód przez Komisję na działkach 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/2, 88/1, 86/3 i 50 zlokalizowanych w obrębie Ł., został złożony już po okresie wegetacji roślin (02.11.2023 r.), to nie ulega wątpliwości, że komisja nie miała możliwości ustalenia wielkości szkody powstałej w uprawach znajdujących się na tych działkach. Do zalania mogło bowiem dojść już po zebraniu plonów lub po terminie, w którym zbiór powinien nastąpić. Dodać przy tym należy, iż z protokołu nr 56/H sporządzonego w dniu 26.08.2021 r. przez komisję ds. szacowania szkód na terenie gminy B. wynika, iż dotyczy on całego gospodarstwa rolnego skarżącego, a w dniu 29 lipca 2021 r. komisja stwierdziła, iż powierzchnia upraw rolnych dotkniętych 14 lipca 2021 r. niekorzystnym zjawiskiem (huragan) wynosi 16,03 ha, przy czym całkowita powierzchnia upraw rolnych, z których w danym roku przewidziany jest zbiór plonu w gospodarstwie wynosi 61,68 ha.

W analizowanej sprawie uznać zatem należy, iż do wniosku o przyznanie pomocy finansowej skarżący nie dołączył protokołu z oszacowania strat w uprawach rolnych, na których szkody spowodowały utratę co najmniej 60% plonu na powierzchni 34,00 ha, położonych na terenie gminy K., co oznacza, iż w tym zakresie zasadnie organ odmówił prawa do wnioskowanej pomocy. Skarżący dołączył natomiast protokół z oszacowania strat nr 56/H, który został sporządzony dla regionu FADN C przez komisję do spraw szacowania szkód na terenie gminy B., w którym Komisja stwierdziła wystąpienie w dniu 14 lipca 2021 r. szkody w postaci huraganu, a powierzchnia upraw rolnych dotkniętych zjawiskiem wyniosła 16,03 ha i co do takiej powierzchni została stronie przyznana pomoc.

Pomoc finansowa, o którą ubiegał się skarżący, była przyznawana na wniosek producenta rolnego złożony do dnia 30 czerwca 2022 r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej. Do wniosku producent rolny obowiązany był dołączyć między innymi kopię protokołu oszacowania szkód, który musi zawierać informacje o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2021 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny. Przypomnieć należy, iż postępowanie przed organami Agencji regulowane jest w art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, stosownie do którego: "Jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9. art. 10. art. 75 § 1, art. 77 § 1. art. 79a oraz art. 81". Zasadniczo zatem w postępowaniu przed organami Agencji nie mają zastosowania te przepisy k.p.a., które nakładają na organy obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest co do zasady stronie.

Wskazać również trzeba, że z cytowanych wyżej przepisów wynika, że szkody w uprawach rolnych winny być oszacowane przez komisję, co nie wyłącza możliwości dopuszczenia innych środków dowodowych na tę okoliczność. W niniejszej sprawie organ II instancji dokonując oceny przedłożonych przez stronę dowodów prawidłowo uznał, że złożone wraz z pismem z 10.10.2022 r. wydruki przedstawiające 12 zdjęć wskazanych jako dokumentujące stan łąk objętych wnioskiem w listopadzie 2021 r. nie były miarodajne do oszacowania szkód. Przedłożone przez stronę zdjęcia – jak słusznie zważył organ odwoławczy - przedstawiają jedynie stan działek w momencie wykonania zdjęć i nie wynika z nich kiedy zostały zrobione oraz jakich działek dotyczą. Podstawę rozstrzygnięcia w tym zakresie nie mogły stanowić również zeznania świadka z 9 kwietnia 2019 r., albowiem odnoszą się one do stanu i zabiegów agrotechnicznych na działkach ewidencyjnych w roku 2018, co jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy dotyczącej roku 2021.

W ocenie sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób wyczerpujący, zaś działania organów znajdowały oparcie w przepisach prawa. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia jest wyczerpujące i wynika z niego, dlaczego została wydana decyzja odmawiająca przyznania pomocy finansowej w części odnoszącej się do strat w uprawach rolnych, na których szkody spowodowały utratę co najmniej 60% plonu na powierzchni 34,00 ha. Organ odniósł się też do podnoszonych przez stronę skarżącą wątpliwości i zastrzeżeń.

Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł w pkt 1 wyroku o oddaleniu skargi.

W rozstrzyganej sprawie skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu dlatego sąd zobowiązany był do orzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego stronę w tym postępowaniu. Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt 2 sentencji stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów określa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18) - dalej: "rozporządzenie". Wyrokiem z 20 grudnia 2022 r. w sprawie sygn. SK 78/21 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. W ocenie Trybunału, brak jakichkolwiek racjonalnych argumentów, które uzasadniałyby dyskryminujące traktowanie obrońców w zależności od tego, czy działają oni z wyboru, czy też zostali ustanowieni z urzędu

Z kolei wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. akt SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

W ocenie sądu należy się zgodzić z poglądami wyrażonym w powołanych wyżej orzeczeniach, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązani są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne.

Kierując się zatem prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa oraz bazując na zasadzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. j: Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

R.T-M.