Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1219/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr KOA/1928/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOA/1928/Sr/23 z 21 kwietnia 2023 r. - po rozpatrzeniu odwołania [...] - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] nr 465/2023 z 22 lutego 2023 r. o

odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 2 lutego 2023 r. (data prezentaty) [...] (dalej jako skarżąca), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem - [...].

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezydent Miasta [...] decyzją nr 465/2023 z 22 lutego 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego - z uwagi na moment powstania niepełnosprawności męża skarżącej oraz fakt pobierania przez nią świadczenia emerytalnego.

Pismem z 6 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł odwołanie, zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W efekcie rozpatrzenia tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Warszawie decyzją z 21 kwietnia 2023 r., nr KOA/1928/Sr/23, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 22 lutego 2023 r., nr 465/2023.

Kolegium wskazało, że [...] na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 24 października 2022 r. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 24 października 2025 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 6 września 2022 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Następnie podniosło, że powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia przez organ I instancji była m.in. okoliczność braku spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazało, że zagadnienie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zatem w tym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza.

W ocenie Kolegium, stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1 od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

Z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia.

Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Zdaniem Kolegium, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Zatem przyjęcie poglądu zaprezentowanego w decyzji I instancji oznaczałoby, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ustawy, ze względu na treść uzasadnienia takiego orzeczenia, od chwili jego wejścia w życie, nie ma żadnego znaczenia prawnego dla dalszego stosowania zakwestionowanego przepisu w kształcie treści normatywnej zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny, co nie jest do pogodzenia z konstytucyjną zasadą praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji RP.

Podkreśliło też, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Istotne jest jednak to, że tego rodzaju wyrok Trybunału powoduje konieczność zrekonstruowania normy prawnej na podstawie tych przepisów prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją, przy wykorzystaniu odpowiednich reguł wykładni prawa - tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą. Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W ocenie Kolegium, w świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem ww. przepisu prawa materialnego - zatem jest wadliwa w tym zakresie.

Niezasadnie zatem organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. momentu powstania niepełnosprawności u męża wnioskodawczyni.

Jednakże Kolegium, mimo powyższego, uznało, że decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy, wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej.

Wskazało, iż przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, trzeba spełnić wszystkie wymienione w nim przesłanki.

Podniosło, że skarżąca pobiera emeryturę, zaś zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Dodało, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, stwierdził, że w zakresie, w jakim stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne, bowiem prowadzi do wyłączenia opiekunów rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty.

Następnie Kolegium - odnosząc się do sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego – przywołało stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone m.in. w wyrokach z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20 oraz 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20, w których wyrażono pogląd, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Przemawia to za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę, świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest jednak dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę, dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne, a nie byłby uprawniony do emerytury.

W tej sytuacji osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do otrzymywania emerytury i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Kolegium wskazało, że skarżąca, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu emerytury.

Wobec powyższego, skoro skarżąca nadal pobiera emeryturę, to nie można przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad matką (powinno być nad mężem).

Podkreśliło przy tym, że wyboru między emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym nie można utożsamiać ze złożeniem jedynie oświadczenia o wyborze któregoś z tych świadczeń przy jednoczesnym pobieraniu emerytury. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być uzewnętrzniony poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do organu rentowego (czyli innego niż organ właściwy w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego).

W ocenie Kolegium, w związku z brakiem złożenia przez skarżącą organowi emerytalnemu oświadczenia, w którym strona wyraziłaby wolę zawieszenia jej prawa do emerytury, nie można było mówić, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem pozostawała uprawniona do pobierania przysługującej jej emerytury.

Wskazało też, iż organy administracji działają na podstawie i w granicach prawa, nie ma zatem możliwości przyznania uprawnień wbrew warunkom określonym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podniosło, że celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu, w zamian za sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie. Treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że nie każde niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. To prowadzi do wniosku, że istotą świadczenia opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia), po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zatem częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponosi osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny, na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu ww. przepisu była pomoc osobom sprawującym stałą i długotrwałą opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji, zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia.

Podkreśliło przy tym, że co prawda konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Sprawowana opieka musi w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego, pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Następnie Kolegium stwierdziło, że z przeprowadzonego w dniu 15 lutego 2023r. wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca zapewnia mężowi pomoc w przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, podawaniu leków oraz wizytach lekarskich.

Zatem zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż skarżącej porusza się samodzielnie, samodzielnie wychodzi na spacery i spożywa posiłki, a wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze w dużej mierze sprowadzają się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się osobą chorą czy starszą, mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu (przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków), a cześć z tych czynności jest wykonywana sporadycznie (wizyty lekarskie). Jakkolwiek mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną, to czynności podejmowane przez stronę mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy świadczonej często przez dorosłe osoby wobec rodziców lub dziadków. Brak jest zatem bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki mężowi, a zaprzestaniem wykonywania zajęć zarobkowych.

Świadczenie pielęgnacyjne nie może natomiast zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1006/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 187/22).

Podsumowując Kolegium stwierdziło, iż brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie wykazano istnienia związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, jak również z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki w postaci pobierania przez nią emerytury.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w ustawie;

2. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 21 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 22 lutego 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – [...].

Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej jako u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 21 kwietnia 2023 r. – dnia wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne

nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury,

renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku

ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Sąd uznał, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W stosunku bowiem do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W tej sytuacji

w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany

za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych,

o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu

z adnotacją "dostęp do rynku pracy".

Zatem prawo do świadczeń rodzinnych dla obywateli Ukrainy rozpatruje się na zasadach ogólnych wynikających z przepisów u.ś.r., co oznacza, że muszą zostać spełnione pozytywne przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i nie mogą wystąpić negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżąca, będąc żoną osoby wymagającej opieki, należy do grona osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niesporne jest również, że mąż skarżącej - [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 24 października 2022 r., nr [...], przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 września 2022 r., niepełnosprawność istnieje od 59-go roku życia, a orzeczenie wydano do 24 października 2025 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że [...] wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, wymaga korzystania w systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, iż skarżąca nie spełnia wszystkich warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego - jak słusznie uznał organ odwoławczy.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika bowiem, że skarżąca pobiera na Ukrainie emeryturę. W związku z tym zachodzi wobec skarżącej negatywna przesłanka przyznania jej wnioskowanego świadczenia określona wprost w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do m.in. emerytury.

W konsekwencji, prawidłowo uznał organ odwoławczy, że skarżącej nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia.

Wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, iż w sytuacji gdy osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z jednego z tych świadczeń przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (wyrok NSA z 13 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1795/22 i powołane tam orzecznictwo).

Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca - przez cały czas reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - przedstawiła jakikolwiek dowód, iż złożyła do ukraińskiego organu rentowego wniosek o zawieszenie prawa do emerytury. Skarżąca zatem nie dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, jako świadczenia wyższego, i nie zrezygnowała z prawa do emerytury.

Zauważyć też należy, że w treści formularza wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się pouczenie o tym, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury - jak to ma miejsce w tej sprawie. Należy zatem przyjąć, że skarżąca zapoznała się z treścią tego pouczenia, co potwierdziła własnoręcznym podpisem w dniu 30 stycznia 2023 r. Poza tym - nawet jeśli skarżąca nie włada w dostatecznym stopniu językiem polskim - to zapewne profesjonalny pełnomocnik, który w jej imieniu składał wniosek wszczynający postępowanie, zapoznał ją z tym pouczeniem i poinformował ją o skutkach zaniechania dokonania tej czynności.

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie art. 3 pkt 5 u.ś.r., przez emerytury i renty rozumie się emerytury i renty inwalidzkie oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowe określone w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ubezpieczeniu społecznym rolników, o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także uposażenia w stanie spoczynku określone w przepisach prawa o ustroju sądów powszechnych, przepisach o prokuraturze oraz w przepisach o Sądzie Najwyższym, a także renty szkoleniowe i renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach, a także renty strukturalne określone w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, użyte w powołanym przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pojęcie emerytury odnosi się nie tylko do świadczeń emerytalnych uzyskiwanych w Polsce, ale również do świadczeń emerytalnych uzyskiwanych w innych krajach. Pojęcie to wchodzi bowiem w zakres definicji tego pojęcia określonej w art. 3 pkt 5 u.ś.r.

Inna wykładnia powyższych przepisów prowadziłaby do uprzywilejowania obywateli innych państw - w tej sprawie obywatelki Ukrainy - w stosunku do polskich obywateli, którzy w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - nie mogą pobierać jednocześnie dwóch świadczeń. Prowadziłaby to do naruszenia wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości nakazującej władzom publicznym w taki sam sposób traktować podmioty prawa charakteryzujące się tymi samymi relewantnymi cechami.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest również stanowisko organu odwoławczego,

że w sprawie nie występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem.

W ocenie Sądu zakres wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach opieki nad mężem, tj.: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków oraz jeżdżenie z nim na wizyty lekarskie i chemioterapię - sprowadza się w istocie

do wykonywania zwykłych, normalnych czynności dnia codziennego, które wykonuje się w każdym przeciętnym gospodarstwie domowym. Czynności te mają charakter prowadzenia gospodarstwa domowego, nie są niczym nadzwyczajnym, czy niezwykłym. Czynności te nie zajmują skarżącej aż tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Podkreślić trzeba, że czynności tego rodzaju wykonywane są też przez osoby pracujące zawodowo i nie stanowią przeszkody do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasy pracy.

Ponadto, mąż skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie wychodzi na spacery i samodzielnie spożywa posiłki. Wynika z tego, że maż skarżącej nie wymaga ciągłej obecności skarżącej w jego otoczeniu i ciągłej opieki z jej strony.

Zatem zakres sprawowanych przez skarżącą czynności i samodzielność jej męża nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podsumowując, Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wnikliwie rozpatrzyło cały materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz szczegółowo wyjaśniło motywy, jakimi kierowało się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Przy tym przekonująco uzasadniło swoje stanowisko zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji wyroku.