Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1302/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewiązka po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 461/21 w sprawie ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 461/21 (dalej wyrok I SA/Wa 461/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2020 r. nr KOC/5890/Op/20 (dalej decyzja z 17 grudnia 2020 r.) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego (k. 41, 47-49 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiodła P.D. (dalej skarżąca), reprezentowana przez adw. P.D.1, zaskarżając wyrok I SA/Wa 461/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie art. 151 ppsa przez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżona decyzja:

1. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - naruszyła art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa przez niewszechstronne i wadliwe zbadanie sytuacji skarżącej w ramach pobytu w zakładzie psychiatrycznym i niezasadne przyjęcie, że pobyt ten jest tożsamy z pobytem w zakładzie karnym w ramach odbywanej kary pozbawienia wolności, co winno skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa;

2. naruszała art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 "ustawy o pomocy społecznej k.p.a." w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca jest osobą wyłączoną z kręgu osób uprawnionych do otrzymania pomocy w postaci zasiłku stałego, w sytuacji gdy warunki materialne pobytu osoby w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym nie mogą zostać uznane jako tożsame z warunkami materialnymi panującymi w zakładzie karnym, w szczególności wobec faktu, że zakład psychiatryczny (szpital psychiatryczny), odmiennie niż zakład karny, nie zapewnia wszelkich artykułów odzieżowych jak ubrania cywilne, bielizna czy obuwie, a także nie zapewnia środków higieny osobistej innych niż te podstawowe, co winno skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 188 ppsa i rozpatrzenie skargi na decyzję z 17 grudnia 2020 r.; przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ni w części; zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie (k. 58-62 akt sądowych).

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać.

Istota zagadnienia w kontrolowanej sprawie dotyczy prawidłowego zastosowania w sprawie art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876).

Sąd I instancji trafnie aprobował prawidłowe zastosowanie art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 ups przez organy obu instancji.

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ups). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ups.). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ups). Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a (art. 13 ust. 1 ups).

W doktrynie trafnie wskazuje się, że z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane. Osoby odbywające powyższą karę tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie przebywania w zakładzie karnym. [...] Ratio legis komentowanego artykułu sprowadza się do tego, by osobom przebywającym w aresztach i więzieniach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, bo i tak na ich utrzymanie łoży się pieniądze publiczne (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, Wolters Kluwer 2023, s. 131-132 do art. 13).

Autor skargi kasacyjnej podnosi, że skarżąca nie wykonuje kary pozbawienia wolności, bowiem Sąd Okręgowy w Warszawie - Wydział XV Wykonywania Orzeczeń postanowieniem z [...] 2019 r. [...]; [...] na podstawie art. 204 § 1 kkw utrzymał wobec skarżącej stosowanie środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, orzeczonego postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie z [...] 2018 r. i Sądu Apelacyjnego w Warszawie z [...] 2018 r. Odwołując się wykładni językowej art. 13 ust. 1 ups wskazuje, że przepis ten nie obejmuje osób, w stosunku do których orzeczono izolacyjne środki zabezpieczające.

Pogląd ten jest nietrafny. Mimo że wobec skarżącej nie orzeczono kary pozbawienia wolności, właściwy Sąd karny na podstawie ustawy zastosował środek zabezpieczający, w wyniku którego skarżąca jest pozbawiona wolności dla leczenia w zakładzie psychiatrycznym. Przebywając od [...] 2019 r. w [...] w P. skarżąca korzysta z całodobowego utrzymania, wyżywienia, leczenia na koszt podatnika (k. 8, 13-11, 24 akt Prezydenta).

W orzecznictwie Sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że do zastosowania w stosunku do osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie odwykowym, umieszczonej tam na podstawie art. 96 § 1 Kodeksu karnego, przepisu art. 13 ust 1 ups, wystarczającą przesłanką jest pozostawanie tej osoby na całodobowym utrzymaniu Państwa, w całokształcie jego sytuacji bytowej i leczniczej. W sprawie kontrolowanej wyrokiem NSA z 7.6.2017 r. I OSK 594/16 (dalej wyrok I OSK 594/16) przesłanka taka została spełniona, co wynika z treści § 24 regulaminu Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego ZOZ w Choroszczy, który gwarantuje pacjentowi oddziału świadczenia zdrowotne, leki i materiały medyczne, pomieszczenia i wyżywienie odpowiednie do stanu zdrowia, odzież szpitalną, (jeśli pacjent nie posiada własnej), jak też opiekę pielęgnacyjną (uzasadnienie wyroku I OSK 594/16, cbosa). Podobne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 22.3.2019 r. I SA/Wa 25/19 (cbosa). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie poglądy te podziela.

Nie ma istotnego znaczenia, że skarżąca w sprawie kontrolowanej wyrokiem I OSK 1302/22 nie jest leczona odwykowo (k. 24 akt Prezydenta), skoro jako internowana psychiatrycznie na podstawie art. 202 i art. 204 § 1 kkw przebywa na leczeniu w [...] w P.

Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (Wojciech Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny z 2004/1/, s. 8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich.

Skarżąca nie ma dochodów własnych, lecz korzysta z ograniczonej pomocy rodziny - w szczególności matka skarżącej regulowała rachunek za mieszkanie skarżącej, by po ukończeniu leczenia szpitalnego skarżąca miała osobny lokal i zabezpieczone potrzeby życiowe; do 17 sierpnia 2020 r. "w nieznaczny sposób pomagała mi rodzina" (odwołanie skarżącej z 30 października 2020 r.; wniosek z 17 sierpnia 2020 r. - k. 2-1, 13-11; 26-25 akt Burmistrza). Z zasady pomocniczości wynika, że w pierwszej kolejności skarżącej winni pomagać członkowie jej rodziny, zobowiązani do alimentacji, w tym bezrobotny syn. W obecnych realiach rynku pracy w Polsce, znalezienie pracy w Warszawie nie stanowi trudności (art. 106 § 4 ppsa). Wobec powyższego w kontrolowanej sprawie organy obu instancji nie miały podstaw do zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 ups.

Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 562-563 nb 1, 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie.

Sąd I instancji trafnie uznał, że organy nie naruszyły zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) ani zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa).

Skoro Sąd I instancji trafnie uznał, że w sprawie nie zachodziły przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ani z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w związku ze wskazanymi normami dopełnienia, na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.

Z odrębnym wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, wraz z właściwym oświadczeniem, pełnomocnik z urzędu winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).