Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 107/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi W. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 30 listopada 2023 r., nr SKO/RŚ-423/442/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

`Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr SKO/RŚ-423/442/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania W. A. (dalej: Strona, Skarżący, Wnioskodawca), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Głogowa (dalej organ I instancji) z dnia 7 września 2023 r., nr MOPS.DŚR.5102.13.3.5.2023.SM o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 13 lutego 2023 r. Skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. A., ur. [...] r. Matka Skarżącego jest wdową.

Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Głogowie z dnia 8 kwietnia 2022 r., nr ZN.8321.1553.2022 matka Strony została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 lutego 2019 r., niepełnosprawność istnieje od 61. roku życia.

Decyzją z dnia 27 marca 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia. SKO decyzją z dnia 11 maja 2023 r. uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wskazaną na wstępie decyzją z dnia 7 września 2023 r. odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, po przytoczeniu przepisów u.ś.r. określających przesłanki do świadczenia pielęgnacyjnego, uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.), gdyż niepełnosprawność matki Strony istnieje od 61. roku życia.

Następnie organ I instancji wskazał, że z oświadczenia Skarżącego z dnia 13 lutego 2023 r. wynika, że Wnioskodawca nie pracuje od 1 grudnia 2022 r., jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych, nie ma ustalonego prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą oraz nie jest rolnikiem, małżonkiem rolnika ani domownikiem rolnika. Z kolejnego oświadczenia z dnia 13 lutego 2023 r., wynika, że w związku z pogarszającym się stanem zdrowia matki, która potrzebuje opieki przez cały czas, Skarżący nie może podjąć pracy zarobkowej, gdyż stan zdrowia matki na to nie pozwala.

Następnie organ I instancji powołał się na ustalenia dokonane podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 21 lutego 2023 r. w miejscu zamieszkania Wnioskodawcy i jego matki, z których wynika, że matka Strony praktycznie cały czas leży w łóżku. Wstaje tylko na chwilę, po czym zaraz musi usiąść lub ponownie się położyć, gdyż robi się jej słabo i wówczas dochodzi do upadku. W związku z tym, gdy matka wstaje z łóżka Skarżący musi być przy niej, aby ją asekurować. Matka źle widzi oraz ma problemy z pamięcią (brak dokumentacji medycznej), w związku z czym potyka się i obija o stojące na drodze meble. Matka Strony samodzielnie spożywa jedynie podany jej posiłek, który został przygotowany przez Wnioskodawcę. Poza tym matka Strony nie jest w stanie samodzielnie wykonywać żadnych czynności życia codziennego. Jak wynika z wywiadu, Skarżący wykonuje czynności jak: sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich, wykup leków i ich podawanie, codzienna toaleta matki (kąpiel, mycie głowy, obcinanie paznokci, przebieranie matki oraz ścielenie łóżka). Ponadto dokonuje pomiaru ciśnienia oraz cukru, zaprowadza matkę do toalety. W nocy pomaga mamie dostać się do toalety, podaje wodę. Pracownik podczas wywiadu ustalił, że matka Strony nie ma odleżyn, przetok ani stomii, nie korzysta ze sprzętu typu wózek inwalidzki, balkonik czy kule. Choruje przewlekle - stan po leczeniu nowotworu piersi prawej, stan po mastektomii prawostronnej, choroba niedokrwienna serca, dławica piersiowa, nadciśnienie, cukrzyca, przewlekła choroba nerek w stadium G3, torbiele nerek oraz nadczynność tarczycy. Ponadto w wywiadzie znajduje się informacja, że Skarżący opiekuje się matką od listopada 2022 r. Do tego czasu pracował w N., wrócił do Polski, gdyż krewny poinformował, że stan zdrowia matki się pogorszył.

Organ I instancji stwierdził, że podczas wywiadu środowiskowego matka Strony została przesłuchana w charakterze świadka. Oświadczyła, że ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Skarżący sprawuje opiekę nad matką całodobowo i bez jego pomocy nie byłaby w stanie funkcjonować. Potwierdziła, że Skarżący wykonuje on czynności życia codziennego, tj. sprzątanie, pranie, prasowanie przygotowywanie i podawanie posiłków, mierzenie ciśnienia oraz poziomu cukru, umawianie wizyt lekarskich jak i wykup lekarstw oraz dba o codzienną toaletę matki. Ponadto pracownik ustalił, że nie ma innych osób mogących zapewnić opiekę nad matką Skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie jednorazowo przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w ocenie pracownika socjalnego, Strony wymaga zapewnienia całodobowej opieki, która jest sprawowana przez Skarżącego.

W dniu 27 lutego 2023 r. wpłynęło do organu oświadczenie, z treści którego wynika, że przed złożeniem wniosku o opiekę nad matką Skarżący pracował w N. do połowy listopada 2022 r. (brak dołączonej dokumentów potwierdzających ten fakt). Następnie po otrzymanym telefonie od siostry matki, informującym o złym stanie zdrowia matki postanowił natychmiast wrócić do Polski, aby zaopiekować się matką. Ponadto w ww. oświadczeniu Skarżący wskazał, że ma siostrę (J. G.), która na stałe mieszka w N. Oświadczył, że siostra jest po operacji, lecz w czasie kiedy stan zdrowia siostry pozwala na przyjazd do Polski, rzadko przyjeżdża do Polski.

Organ I instancji wskazał na przebiegu zatrudnienia Skarżącego oraz zarejestrowanie w w PUP od 24 stycznia 2023 r. jako osoba bezrobotna.

Na potwierdzenie stanu zdrowia matki Wnioskodawca dostarczył w dniu 27 lutego 2023 r. bieżącą dokumentację medyczną, tj. karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 3 lutego 2023 r. oraz z dnia 20 lutego 2023 r., z treści których wynika, że matka Strony zmaga się z schorzeniami, takimi jak: niedobór żelaza, choroba niedokrwienna serca, dławica piersiowa stabilna, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, przewlekła choroba nerek w stadium G3, torbiele nerek, niedoczynność tarczycy, nieżyt żołądka, stan po leczeniu onkologicznym i mastektomii raka sutka prawego, zapalenie jelit. Organ I instancji zauważył, że w posiadanej dokumentacji brak jest jakiejkolwiek informacji o stanie zdrowia matki Strony za okres przed złożeniem przez Stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji wskazał, że z zebranych dokumentów wynika, iż ostatnie (udokumentowane) zatrudnienie Strony miało miejsce w październiku 2021 r. (działalność gospodarcza). W przypadku Strony faktu rezygnacji z zatrudnienia nie można wiązać z celem sprawowania opieki nad matką. Z analizy przebiegu zatrudnienia wynika, że Skarżący podejmował zatrudnienie, natomiast okres zatrudnienia nie był ciągły, aktywność zawodowa miała miejsce w latach 1985-1989, 1992 oraz 2018 r. do 2021 r. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w połowie listopada 2022 r., brak jest jednak jakiejkolwiek dokumentacji obrazującej aktywność zawodową w tym okresie. Aktualnie od 24 stycznia 2023 r. Wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Głogowie jako osoba bezrobotna.

Następnie organ I instancji wskazał, że w związku z wydaniem przez SKO w postępowaniu odwoławczym decyzji kasacyjnej pismem z dnia 4 lipca 2023 r. wezwał Stronę do przedłożenia dokumentu potwierdzającego zameldowanie siostry na terenie N.; przedłożenia aktualnej dokumentacji medycznej matki z leczenia POZ od lekarza pierwszego kontaktu (dokumentacja z wizyt lekarskich), która będzie zawierała zarówno opis występujących dolegliwości, jak też opis przebiegu leczenia; dostarczenia zaświadczenia lekarskiego zawierającego opis stanu zdrowia matki, przyczyny występujących dolegliwości oraz przewidywania co do trwania leczenia i jego wpływ na ustąpienie dolegliwości; przedłożenia dokumentacji medycznej matki na potwierdzenie wyjaśnień, że stan jej zdrowia pogorszył się w roku 2022 i w związku z tym od listopada 2022 r. Strona sprawuje opiekę nad matką; przedłożenia dokumentów poświadczających zatrudnienie Strony w N. we wskazanej firmie z których będzie w szczególności wynikało, w jakim okresie Wnioskodawca pozostawał w zatrudnieniu.

W dniu 4 sierpnia 2023 r. wpłynęło pismo pełnomocnika Strony wskazujące, że Skarżący zwrócił się do lekarza POZ o wydanie dokumentacji medycznej oraz zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia niepełnosprawnej matki. Ponadto z powyższego pisma wynika, że Wnioskodawca przekazał do tłumaczenia dokument A. swojej siostry, informując jednoczenie, że powyższe dokumenty zostaną dostarczone, niezwłocznie po ich otrzymaniu. Ponadto, pełnomocnik wyjaśnił również kwestię niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce. Pełnomocnik odniósł się również to kwestii związanej z posiadanym przez matkę Strony orzeczeniem o niepełnosprawności a aktualnym stanie zdrowia i wskazał, że nowe schorzenia mają istotny wpływ na stan w jakim znajduje się matka Strony. Dodatkowo w opisywanym piśmie pełnomocnik wymienił czynności wykonywane przez Stronę w związku ze sprawowaną opieka nad matką i należą do nich: codzienna pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, kilka razy dziennie prowadzenie do toalety, codzienne smarowanie kremami pielęgnacyjnymi, maściami przeciwbólowymi, codzienne przygotowywanie ubrań i ubieranie, pomoc przy ćwiczeniach fizycznych, w celu rozruszania stawów, codzienne mierzenie ciśnienia, mierzenie poziomu cukru, przygotowywanie i podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy organizacji wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wyjściach na spacery w zależności od samopoczucia mamy, czytanie, masaże, oklepywanie, codzienne układanie do snu, w razie konieczności czuwanie podczas snu. Pełnomocnik stwierdził, że z uwagi na swoje niedowidzenie matka Strony nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wymaga stałej opieki, z której Skarżący się wywiązuje, zapewnia swojej matce poczucie bezpieczeństwa, jest jej przewodnikiem i opiekunem. Z uwagi na zakres opieki nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

W dniu 7 sierpnia 2023 r. wpłynęło pismo zawierające jako załączniki zaświadczenie o zameldowaniu na terenie N. siostry Strony oraz przebieg i okres ubezpieczenia trony na terenie N. w związku z zatrudnieniem. W dniu 9 sierpnia 2023 r. wpłynęło zaświadczenie lekarskie z dnia 9 sierpnia 2023 r., z którego wynika, że matka Strony jest w stałym leczeniu ogólnym i specjalistycznym, są to choroby przewlekłe, nie rokują wyleczenia. Leczenie stałe, do końca życia.

Następnie organ I instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego 14 sierpnia 2023 r., wynika, iż pomoc Skarżącego w opiece nad matką obecnie polega na przygotowaniu śniadania i kolacji. Matka Strony nie może korzystać z kuchni, w tym z kuchenki, gdyż zapomina często, że wstawia coś na gaz, lub sama zdejmuje ganek lub czajnik co grozi poparzeniem z powodu bardzo słabego wzroku. Podczas przeprowadzania wywiadu pracownik ustalił, że matka Strony uczęszcza do Dziennego Domu Pobytu w Głogowie, korzysta tam z innych dodatkowych zajęć i rehabilitacji. Chodzi tam w towarzystwie koleżanki lub sama. Matka Strony również wychodzi na spacery z koleżanką, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, sama się myje, czesze i ubiera. Samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Do lekarza chodzi sama lub z koleżanką. Podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2023 r., pracownik ustalił, że sytuacja zdrowotna matki Skarżącego od ostatniego wywiadu z dnia 21 lutego 2023 r. uległa znacznej poprawie. Jak twierdzi matka Skarżącego, dzisiaj jedynym jej problemem zdrowotnym ograniczającym codzienne funkcjonowanie jest bardzo słaby wzrok i nie wymaga już całodobowej opieki osoby drugiej. Pracownik socjalny odstąpił od sporządzenia protokołu, gdyż obecna przy rozmowie matka Strony wypowiedziała się w ww. sprawie.

W kontekście powyższego organ I instancji stwierdził, że obecnie matka Strony nie wymaga ciągłej opieki ze strony osoby drugiej, a jedynie w niektórych sytuacjach i nie zachodzi konieczność sprawowania całodobowej opieki nad nią. Czynności jakie Strona wykonuje sprowadzają się do prowadzenia gospodarstwa domowego.

Organ I instancji podkreślił, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Następnie stwierdził, że nie kwestionuje faktu, że matka Strony ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże zakres sprawowanej przez Stronę opieki nad matką, nie stoi na przeszkodzie do podjęcia zatrudnienia. Matka Strony potrzebuje pomocy przy czynnościach dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwo domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, robią pranie, załatwiają sprawy urzędowe, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbująco czasowo by uniemożliwić w ogóle zatrudnienie, co zostało potwierdzone w wywiadzie środowiskowym z dnia 14 sierpnia 2023 r. Ponadto robienie zakupów, sprzątanie mieszkania czy też załatwianie spraw urzędowych bądź wyjście do lekarza nie dokonuje się codziennie.

Zatem, jak wskazał organ I instancji, poddaje się w wątpliwość czy zakres sprawowanej przez Stronę opieki nad matką uzasadnia rezygnację z podjęcia zatrudnienia. Matka bez pomocy strony uczęszcza do DDP w Głogowie, jak i również samodzielnie lub za pomocą koleżanki chodzi do lekarzy, gdzie w tym czasie Strona nie sprawuje opieki nad matką. Zatem pomoc świadczona przez Stronę jest pomocą, która w ocenie organu I instancji, ma charakter sytuacyjny niż stałej opieki wiążącej się z licznymi ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu. Sprawowana przez Stronę opieka polegająca na wykonywaniu bieżących czynności wobec matki wynika z obowiązku zapisanego w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Organ I instancji ocenił, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, że Skarżący jako opiekun nie musi być stale dyspozycyjny dla matki, czynności związane z opieką (przy należytej organizacji swojego czasu) może realizować w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.

SKO zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., po rozpoznaniu odwołania Strony, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez Skarżącego przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania Stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO uznało, że Skarżący jest jedyną osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, która może sprawować opiekę nad matką i ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki, gdyż jego siostra na stałe mieszka w N.

Następnie podkreśliło, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że kolejnym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Następnie SKO przedstawiło przebieg zatrudnienia Skarżącego w okresie od 1985 r. do 2022 r. oraz zarejestrowanie w PUP od 24 stycznia 2023 r. jako osoba bezrobotna. Mając na uwadze wyjaśniania Strony z dnia 27 lutego 2023 r. dotyczące konieczności rezygnacji w połowie listopada 2022 r. z zatrudnienia w N. w celu sprawowania opieki nad matką SKO podkreśliło, że wymagane było dokonanie ustaleń przez pryzmat tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje osoba niepełnosprawna, jaki jest rzeczywisty zakres opieki i jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej konkretnych schorzeń oraz poddać należytej ocenie, na podstawie zgromadzonych dowodów, jak rzeczywiście wygląda codzienna opieka, mając na względzie stan zdrowia i stopień samodzielności osoby niepełnosprawnej.

SKO zauważyło, że z analizy dokumentacji medycznej wynika, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Głogowie zaliczając matkę Skarżącego od 21 lutego 2019 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności wskazał jeden symbol przyczyny niepełnosprawności, tj. 04-0, który oznacza choroby narządu wzroku. Wskazało, że zgodnie z § 32 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r., poz. 857, dalej: rozporządzenie), symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty w orzeczeniu o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności lub wskazaniach do ulg i uprawnień odzwierciedla rozpoznanie uszkodzenia lub choroby, która niezależnie od przyczyny jej powstania powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i aktywności społecznej osoby zainteresowanej lub dziecka (ust. 3). Orzeczenie może zawierać więcej niż jeden symbol przyczyny niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole schorzeń, które w porównywalnym stopniu wpływają na zaburzenie funkcji organizmu (ust. 4). SKO podkreśliło, że skoro w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności został zawarty jeden symbol przyczyny niepełnosprawności - 04-0, który oznacza choroby narządu wzroku, to oznacza, że ze względu na te konkretne choroby w orzeczeniu stwierdzono, że matka Skarżącego wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast Skarżący dołączył do akt sprawy dwie karty informacyjne leczenia szpitalnego matki w Głogowskim Szpitalu Powiatowym na Oddziale Wewnętrznym z dnia 3 lutego 2023 r. (pobyt w okresie od 30 stycznia 2023 r. do 3 lutego 2023 r. - w związku z nieżytem żołądka) oraz z dni 20 lutego 2023 r. (pobyt w okresie od 8 do 20 lutego 2023 r. - w związku z niedrożnością jelit), z których wynika, że u jego matki stwierdzono, że wymaga leczenia ze względu na chorobę żołądka i jelit, a zatem leczenie nie miało związku z tą przyczyną niepełnosprawności, która została wskazana w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jako ograniczająca możliwość samodzielnej egzystencji.

Z obu kart leczenia szpitalnego wynika, że matka Skarżącego jest po leczeniu onkologicznym (rak piersi prawej, mastektomia), występujące choroby: dławica piersiowa stabilna, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, przewlekła choroba nerek w stadium G3, torbiele nerek oraz nadczynność tarczycy.

Z epikryzy zawartej w karcie leczenia szpitalnego z dnia 3 lutego 2023 r. wynika, że pierwszy pobyt w Szpitalu był spowodowany brakiem łaknienia, utratą masy ciała, dolegliwościami bólowymi w nadbrzuszu. W wyniku leczenia dolegliwości znacznie się zmniejszyły, pacjentka zaczęła spożywać posiłki. Drugi pobyt w Szpitalu - jak wynika z epikryzy w karcie leczenia szpitalnego z dnia 20 lutego 2023 r. - był spowodowany brakiem łaknienia, wymiotami, dolegliwościami bólowymi brzucha. Pacjentka przyjęta w stanie ciężkim, WHO 4 (według skali ECOG stopień sprawności 4 oznacza - konieczność opieki osoby drugiej, spędza w łóżku cały dzień - przypis Kolegium), stwierdzono, że pacjentka była osłabiona, nie jadła i nie piła. /diagnozowano zapalenie jelit. Stwierdzono, że po zastosowanym leczeniu uzyskano poprawę stanu ogólnego, pacjentka samodzielna, zaczęła jeść i pić. Po zastosowanym leczeniu i uzyskaniu poprawy stanu pacjentki wypisano ją do domu do dalszego leczenia w POZ.

SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że pierwszy rodzinny wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 21 lutego 2023 r., a zatem w następnym dniu po zakończeniu drugiego pobytu w Szpitalu trwającego od 8 do 20 lutego 2023 r. związanego ze zdiagnozowaną niedrożnością jelit, gdy matka Skarżącego została przyjęta do Szpitala w stanie ciężkim. Rozpatrując po raz pierwszy przedmiotową sprawę organ I instancji dysponował ww. kartami leczenia szpitalnego. Natomiast jak Kolegium wskazało w decyzji kasacyjnej, dokonany w dniu 21 lutego 2023 r. podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego opis stanu zdrowia matki Strony nie jest opisem stanu zdrowia, który występuje na co dzień, ale ma związek z przebytą ciężką chorobą, która wymagała pobytu w szpitalu. W ocenie SKO nie budzi wątpliwości, że po przebytej ciężkiej chorobie może wystąpić osłabienie, stąd podczas wywiadu stwierdzono, że matka Skarżącego praktycznie cały czas leży w łóżku. Wstaje tylko na chwilę, po czym zaraz musi usiąść lub ponownie się położyć, gdyż robi się jej słabo i wówczas dochodzi do upadku. W tej sytuacji nie dziwi też, że podczas wywiadu ustalono, że matka Skarżącego nie jest w stanie samodzielnie wykonywać żadnych czynności życia codziennego. Oczywiste jest, że bezpośrednio po przebytej ciężkiej chorobie, wymagającej leczenia w szpitalu, nie następuje natychmiastowa poprawa stanu zdrowia i wycofanie się wszystkich skutków przebytej choroby, natomiast potrzebny jest dłuższy proces leczenia. Jednakże choroba osoby w rodzinie nie stanowi powodu do rezygnacji z zatrudnienia przez osoby pozostające w zatrudnieniu, natomiast na czas powrotu do zdrowia organizowana jest przez rodzinę opieka.

Organ odwoławczy w decyzji kasacyjnej ocenił, że przedłożona przez Skarżącego dokumentacja medyczna świadczy o wystąpieniu w lutym 2023 r. konieczności leczenia szpitalnego jego matki w związku z tym, że była w stanie ciężkim spowodowanym zapaleniem jelit, jednakże nie wynika z niej, aby pogorszenie stanu zdrowia było trwałe. W epikryzie karty leczenia szpitalnego stwierdzono bowiem, że po zastosowanym leczeniu uzyskano poprawę stanu ogólnego, pacjentka samodzielna, zaczęła jeść i pić. Ponadto stwierdzono, że matka Skarżącego winna być nadal leczona w ramach Podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), będącej częścią systemu opieki zdrowotnej i zapewniającej zdrowym i chorym świadczenia zdrowotne w przychodni lub w domu, a wobec tego oczywiste jest, że w wyniku leczenia stan zdrowia może ulec poprawie, a tym samym zmieni się również zakres sprawowanej opieki. W związku z powyższym organ odwoławczy w decyzji kasacyjnej wskazał na konieczność wyjaśnienia przez Stronę jak przebiegło leczenie i w tym celu wymagane było przedłożenie aktualnej dokumentacji medycznej z leczenia w POZ, od lekarza pierwszego kontaktu (dokumentacja z wizyt lekarskich), która będzie zawierała zarówno opis występujących dolegliwości, jak też opis przebiegu leczenia. Wyjaśnienie wskazanej okoliczności mogło nastąpić również na podstawie zaświadczenia lekarskiego zawierającego opis stanu zdrowia, przyczyny występujących dolegliwości oraz przewidywania co do trwania leczenia i jego wpływu na ustąpienie dolegliwości.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentacji medycznej, celem wyjaśnienia aktualnej sytuacji zdrowotnej matki. Skarżący dołączył do akt sprawy jedynie zaświadczenie lekarskie z dnia 9 sierpnia 2023 r., w którym lekarz specjalista chorób płuc, specjalista medycyny rodzinnej, stwierdził, że matka Skarżącego jest w stałym leczeniu ogólnym i specjalistycznym (onkolog, okulista, kardiolog, neurolog, endokrynolog, diabetolog). Choroby przewlekłe, nie rokują wyleczenia. Leczenie stałe, do końca życia.

SKO zauważyło, że Strona nie przedłożyła dokumentacji medycznej, z której by wynikało, że choroba, która była powodem leczenia szpitalnego nie została wyleczona, natomiast z karty leczenia szpitalnego z dnia 20 lutego 2023 r. wynika, że objawy choroby ustępowały w wyniku leczenia. Wobec tego uzasadnione jest przyjęcie, że opisany podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 21 lutego 2023 r. stan zdrowia i wynikający z niego zakres sprawowanej opieki nad matką był wynikiem wystąpienia ciężkiej choroby, jednakże o charakterze przejściowym. SKO zaznaczyło, że choroby przejściowe i uleczalne mogą uzasadniać jedynie korzystanie z usług opiekuńczych, a nie przyznanie opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego. Choroby te stanowią wyraźnie czasowo ograniczoną przeszkodę w samodzielnym zaspokajaniu potrzeb życiowych. Na ustąpienie objawów choroby i brak konieczności sprawowania opieki w zakresie ustalonym podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 lutego 2023 r. wskazują ustalenia dokonane podczas kolejnego wywiadu przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2023 r., z których wynika, że pomoc Skarżącego w opiece nad matką obecnie polega na przygotowaniu śniadania i kolacji. Matka Skarżącego nie może korzystać z kuchni, w tym z kuchenki, gdyż zapomina często, że wstawia coś na gaz, lub sama zdejmuje ganek lub czajnik co grozi poparzeniem z powodu bardzo słabego wzroku. Podczas przeprowadzania wywiadu pracownik ustalił, że matka Skarżącego uczęszcza do Dziennego Domu Pobytu w Głogowie, korzysta tam z innych dodatkowych zajęć i rehabilitacji. Chodzi tam w towarzystwie koleżanki lub sama. Matka Skarżącego również wychodzi na spacery z koleżanką, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, sama się myje, czesze i ubiera. Samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Do lekarza chodzi sama lub z koleżanką. Podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2023 r., pracownik socjalny ustalił, że sytuacja zdrowotna matki Skarżącego od ostatniego wywiadu z dnia 21 lutego 2023 r. uległa znacznej poprawie. Jak twierdzi ona sama, dzisiaj jedynym jej problemem zdrowotnym ograniczającym codzienne funkcjonowanie jest bardzo słaby wzrok i nie wymaga już całodobowej opieki osoby drugiej. Zatem, jak oceniło SKO, obecnie matka Strony nie wymaga ciągłej opieki ze strony osoby drugiej, a jedynie w niektórych sytuacjach i nie zachodzi konieczność sprawowania całodobowej opieki nad nią. Czynności jakie Strona wykonuje sprowadzają się do prowadzenia gospodarstwa domowego.

W ocenie SKO podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2023 r. nie zostały potwierdzone wyjaśnienia złożone przez pełnomocnika Strony w oświadczeniu z dnia 4 sierpnia 2023 r., co do zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad matką. SKO podkreśliło, że wyjaśnienia pełnomocnika nie są wiążące dla organu, bowiem na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna, tj. rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego dokonywane są ustalenia odnośnie zakresu opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna i jej sprawowania przez opiekuna. Celem przewidzianego przez ustawodawcę wywiadu środowiskowego jest zweryfikowanie informacji podanych przez osoby wnioskujące o świadczenie pielęgnacyjne poprzez dokonanie własnych obserwacji przez pracownika socjalnego, jak też zgromadzenie materiału dowodowego na potwierdzenie podniesionych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących zakresu koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną, która skutkuje brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia. Ustalenia takie, uzupełnione oceną pracownika socjalnego, zostały dokonane podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze stroną w dniu 14 sierpnia 2023 r.

Podsumowując SKO stwierdziło, że nie kwestionuje niepełnosprawności matki Strony i tego, że nie jest możliwa jej samodzielna egzystencja, bowiem z racji słabego wzroku wymaga sporządzania przez inną osobę posiłków i wykonywania czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak też może wymagać przykładowo pomocy w rejestracji i dowiezieniu do lekarza, czy na badania. Wskazało należy, że do świadczenia pomocy dla swojej matki Skarżący jest zobowiązany z racji obowiązku alimentacyjnego wynikającego z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 87 K.r.o. rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć pomoc materialną w chorobie, pomoc przy załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności. SKO podkreśliło, że nie kwestionuje, że podjęcie się przez Skarżącego sprawowania opieki nad matką wymagało zakończenia pracy w N., jednakże oceniając fakt rezygnacji Strony z zatrudnienia nie można pominąć, że Strona pracowała za granicą, a zatem nie zamieszkiwała wspólnie z matką i nie mogła świadczyć w tym czasie na jej rzecz żadnej pomocy. Natomiast, w ocenie Kolegium, mieszkając wspólnie z matką i prowadząc wspólne gospodarstwo domowe, Strona ma możliwość pogodzenia pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu, z opieką nad matką, która nie jest osobą obłożnie chorą, a przy tym Strona nie udowodniała, że nie może ona pozostać sama w domu na kilka godzin.

SKO przypomniało, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których nie budzi wątpliwości, że zakres opieki wyklucza możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Niewątpliwie matka Strony jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednakże dotyczy to wszystkich osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności i nie oznacza to automatycznie, że opieka, jakiej wymaga wyłącza możliwość jednoczesnego podjęcia zatrudnienia przez stronę, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, albo wykonywania innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie Skarżący nie udowodnił, aby jego matka wymaga opieki w zakresie uniemożliwiającym Stronie podjęcie zatrudnienia, a tym samym nie została spełniona, określona w z art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ II instancji prawidłowo przyjął, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Powyższy wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem tego przepisu było (aktualnie jego brzmienie zmieniono) częściowe wynagrodzenie osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie było to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej, ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodziło także o jakąkolwiek opiekę, ale taką, której zakres, natężenie wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego było sprawowanie stałej i osobistej opieki ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musiała w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musiał być bezpośredni i ścisły. Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymagała oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny był stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym w szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Jednocześnie jednak ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21; powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Decydujące znaczenie w kontekście oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia przypisać należy zakresowi czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna osoby niepełnosprawnej w odniesieniu do możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Ustalenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego między wymienionymi okolicznościami wymaga stwierdzenia, że rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Weryfikacji zatem wymagało to, czy rzeczywiście zakres czynności opiekuńczych świadczonych wobec matki uniemożliwia Skarżącemu podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przy czym zaznaczyć należy, że miarodajny dla rozstrzygnięcia jest aktualny stan faktyczny, a nie historyczny.

Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 8 kwietnia 2022 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności matki Strony datuje się od 21 lutego 2021 r., a orzeczenie zostało wydane na stałe. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności podano 04 – 0, czyli niepełnosprawność związana z chorobami narządu wzroku. Matka Skarżącego jest po leczeniu onkologicznym (rak piersi prawej, mastektomia), występujące choroby: dławica piersiowa stabilna, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, przewlekła choroba nerek w stadium G3, torbiele nerek oraz nadczynność tarczycy. W wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2023 r. wynika, że pomoc Skarżącego w opiece nad matką polega na przygotowaniu śniadania i kolacji. Matka Skarżącego nie może korzystać z kuchni, w tym z kuchenki, gdyż zapomina często, że wstawia coś na gaz, lub sama zdejmuje ganek lub czajnik co grozi poparzeniem z powodu bardzo słabego wzroku. Podczas przeprowadzania wywiadu pracownik ustalił, że matka Skarżącego uczęszcza do Dziennego Domu Pobytu w Głogowie, korzysta tam z innych dodatkowych zajęć i rehabilitacji. Chodzi tam w towarzystwie koleżanki lub sama. Matka Skarżącego również wychodzi na spacery z koleżanką, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, sama się myje, czesze i ubiera. Samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Do lekarza chodzi sama lub z koleżanką. Podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 14 sierpnia 2023 r., pracownik socjalny ustalił, że sytuacja zdrowotna matki Skarżącego od ostatniego wywiadu z dnia 21 lutego 2023 r. uległa znacznej poprawie. Jak twierdzi ona sama, dzisiaj jedynym jej problemem zdrowotnym ograniczającym codzienne funkcjonowanie jest bardzo słaby wzrok i nie wymaga już całodobowej opieki osoby drugiej.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzi organ odwoławczy, że nie wystąpiły w sprawie przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez Stronę świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez Skarżącego względem matki wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która powoduje, że Skarżący nie może podjąć pracy.

Z materiału aktowego wynika, że matka Skarżącego, mimo swojej niepełnosprawności, jest w znacznym stopniu samodzielna – poza tym, że nie korzysta z kuchni – samodzielnie się porusza po mieszkaniu i poza nim, nie wymaga pomocy przy ubraniu się, czynnościach higienicznych, podaniu leków, spożywaniu posiłków, udaniu się do lekarza, na spacer czy do dziennego domu pobytu. Z akt nie wynika, aby rzeczywiście nie mogła ona pozostawać w domu sama i wymagała stałego czuwania / dozoru osoby drugiej. W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że czynności jakie wykonuje Skarżący w związku z opieką nad matką wpisują się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, czytanie książek, robienie zakupów są czynnościami, które mogą być i są przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Mimo niepełnosprawności matka Skarżącego jest wystarczająco samodzielna, aby pozostawać w domu sama w czasie, który Skarżący może przeznaczyć na wykonywanie pracy. Należy zatem zgodzić się z oceną organów, że zakres koniecznej opieki wyznaczonej potrzebami osoby niepełnosprawnej nie wymaga od Skarżącego całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.

Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że Skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia lub gdy wykonywane czynności można skomasować w kilku godzinach, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres wykonywanych przez Skarżącego czynności związanych ze sprawowaną – z uwagi na niepełnosprawność matki – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez Skarżącego.

Odnośnie opisu stanu zdrowia matki Skarżącego znajdującego się w wywiadzie środowiskowym przeprowadzony w dniu 21 lutego 2023 r., wskazać należy, że wywiad ten został przeprowadzony w następnym dniu po zakończeniu drugiego jej pobytu w Szpitalu (od 8 do 20 lutego 2023 r.) związanego ze zdiagnozowaną niedrożnością jelit, gdy matka Strony została przyjęta do Szpitala w stanie ciężkim. Zatem, jak słusznie uznał organ w zaskarżonej decyzji, opisany stan zdrowia matki Skarżącego nie był opisem stanu zdrowia matki Skarżącego, który występuje na co dzień, ale miał związek z przebytą ciężką chorobą, która wymagała pobytu w szpitalu, a następnie rekonwalescencji i związanej z tym pomocy w czynnościach dnia codziennego. Jednakże choroba osoby w rodzinie nie stanowi powodu do rezygnacji z zatrudnienia przez osoby pozostające w zatrudnieniu, natomiast na czas powrotu do zdrowia organizowana jest przez rodzinę opieka.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.