Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 371/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 marca 2024 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy G. z dnia 19 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego P. R. w związku z opieką nad bratem M. R..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pierwotną decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. Wójt Gminy G. orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego P. R.. W wyniku odwołania P. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r., nr [...] orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Wójt Gminy G. decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. na podstawie art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) odmówił przyznania P. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad bratem M. R. posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że przyczyną odmowy jest fakt, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki datuje się od 23 roku życia, a więc nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. R. podnosząc, iż przedmiotowa jest dla niego krzywdząca, gdyż pomaga bratu w codziennym funkcjonowaniu i jest jedyną osobą mającą możliwość sprawowania opieki nad bratem, gdyż jego ojciec sam wymaga długotrwałej opieki i nie jest w stanie zająć się bratem, a z mamą nie mają kontaktu od 20 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 19 marca 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym M. R. wystąpił jego brat P. R.. Jak wynika z akt sprawy oboje rodzice brata odwołującego się nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego stanu faktycznego sprawy zdaniem organu odwoławczego uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad bratem P. R. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Dalej organ przywołał regulację Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odnoszącą się do obowiązków alimentacyjnych. Organ stanął na stanowisku, że aby uznać, że w świetle przepisów u.ś.r. obowiązek alimentacyjny przeszedł z wstępnych zobowiązanych w pierwszej kolejności na osoby będące zobowiązane w dalszej kolejności należy wykazać, że zachodzą okoliczności określone w art. 132 k.r.o. SKO podało, że z akt sprawy wynika, że osoba z niepełnosprawnością ma rodziców, którzy niewątpliwie są zobowiązani do alimentacji przed odwołującym się. Tym samym, odwołującemu się przysługiwałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby rodzice M. R. nie byliby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, czego nie można stwierdzić w omawianej sytuacji.

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że skoro rodzice brata odwołującego się żyją i nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to już ta okoliczność przesądza o braku możliwości przyznania odwołującemu się świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy istnieje bowiem zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności w sytuacji istnienia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył P. R. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 7, art. 8 § 1, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie poczynienia ustaleń w zakresie braku możliwości sprawowania opieki przez rodziców M. R., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym wniósł o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie decyzji organu I i II instancji, przeprowadzenie dowodu z wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności T. R. oraz zwrócenie się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w N. z wnioskiem o udzielenie informacji ul. [...], [...], czy R. N. (zam. ul. [...], [...]) matka M. R. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W pierwszej kolejności Skarżący podał, że rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że wyłącznie obiektywny brak możliwości uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu przez rodziców M. R. można rozważać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącego. Jednak ani organ pierwszej, ani drugiej instancji nie poczynił w tym zakresie żadnym ustaleń faktycznych opierając się bezrefleksyjnie na twierdzeniach wnioskodawcy. Tymczasem rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, każdorazowo zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy w taki sposób, aby wyeliminować wszelkie wątpliwości. Istotnym jest ponadto, że wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań.

Zdaniem P. R. nie może budzić wątpliwości, że podane przez niego okoliczności winny zostać zweryfikowane przez organy administracji. Tymczasem w toku przedmiotowego postępowania zaniechano podjęcia działań, które w sposób jednoznaczny wyjaśniłyby stan faktyczny sprawy. Tym bardziej, że w sprawie chodzi o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym. W tym stanie rzeczy nie może budzić wątpliwości, że mając wiedzę o tym, że synowie nie mają od wielu lat kontaktu z matką organ winien ustalić, czy nie legitymuje się ona orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz czy stan zdrowia ojca, w świetle przedłożonych w toku postępowania dokumentów, nie uzasadnia przyjęcia, że również jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Do skargi załączono kopię wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla T. R. wraz z kserokopią zaświadczenia lekarskiego o stanie jego zdrowia, dokumentacji medycznej i kart leczenia szpitalnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne oraz akta sądowe sprawy.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że M. R., brat Skarżącego, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z 23 listopada 2023 r. lekarza orzecznika ZUS na k. 5 akt adm. I inst.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 obowiązującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności jej art. 17.

Osią sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a Skarżącym jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów u.ś.r. odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bratu P. R. z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem M. R. w sytuacji, gdy wymagający opieki ma żyjących rodziców zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i nie przedłożono orzeczenia o ich niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W myśl art. 17 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., który ma zastosowanie zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie Sądu orzekającego w sprawie -słusznie organ II instancji nie przyjął w ślad za Wójtem Gminy G., jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u brata Skarżącego po 18 lub po 25 roku życia trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowana została negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Po drugie zauważyć należy, jak to Sąd zasygnalizował powyżej, z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowana została u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1, w ten sposób, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd wykłada w ten sposób, że jeśli spełnione są przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia, to uznać należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Nadto dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...).

Skoro więc w niniejszej postępowaniu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 20 grudnia 2023 r. (k. 11 akt adm. I inst., data wpływu do organu) to przy spełnieniu przesłanek do jego przyznania organ winien był stosować w prowadzonym postępowaniu przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., co nie było kwestionowane w niniejszej sprawie.

Przechodząc do meritum, orzekający w sprawie Sąd wskazuje, że Kolegium prawidłowo przyjęło, że skoro M. R. ma rodziców, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to oni są w pierwszej kolejności uprawnieni do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako "CBOSA") warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem z art. 269 § 1 p.p.s.a wynika, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. W myśl tego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Owa ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.10.2020 r., II FSK 1579/18, LEX nr 3096515). Dopóki zatem nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne winny je respektować. Ogólna moc wiążąca uchwał powoduje więc, że z chwilą ich podjęcia wiążą one sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których stosowany będzie interpretowany przepis (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 27.10.2022 r., II SA/Rz 624/22, LEX nr 3441738).

Kwestia obowiązku alimentacyjnego została uregulowana w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm., dalej: "k.r.o.") i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Zgodnie z treścią art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie, zatem określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając ten krąg do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać określone, ściśle wskazane w u.ś.r. przesłanki, tzn. na osobie ubiegającej się o świadczenie ciążyć obowiązek alimentacyjny w myśl Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie ma osób spokrewnionych z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a jeżeli są - to powinny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy mieć na uwadze, że przepisy k.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Za ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w postaci starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania faktycznej opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, CBOSA).

W świetle oświadczeń i informacji uzyskanych w toku wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w niniejszej sprawie, organy ustaliły, że osoba wymagająca opieki – M. R. ma oboje rodziców. Ojciec M. R. T. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 20 akt adm. I inst.). Skarżący oświadczył natomiast, że od 20 lat nie ma kontaktu z matką (k. 21 akt adm. I inst.). Z akt sprawy wynika nie wynika, aby legitymowała się ona takim orzeczeniem. M. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 23 listopada 2023 r.

W tym stanie rzeczy, to rodzice M. R. w pierwszej kolejności zobowiązani są do sprawowania opieki nad synem (i uprawnieni do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne), chyba że wystąpiłaby ustawowa przesłanka przesuwająca ten obowiązek na dalej spokrewnionego czyli Skarżącego, jako brata. Taką ustawową przesłanką w myśl art. 17a ust. 1 u.ś.r. byłoby posiadanie przez rodziców Skarżącego i wymagającego opieki, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej rzecz ujmując, aby stwierdzić, że Skarżący może uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad bratem, żyjący rodzice powinni legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Nie jest także kwestionowana opieka Skarżącego nad bratem (wywiady środowiskowe na k. 11 i 18 akt adm. I inst.). Jednakże sprawowanie faktycznej opieki przez Skarżącego nie jest wystarczające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przewidział, że osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać przedmiotowe świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3, które w niniejszej sprawie nie zostały spełnione.

Odnosząc się do sytuacji ojca osoby niepełnosprawnej - T. R. -wskazać należy, że jego zły stan zdrowia, którego Sąd nie podważa, ale co istotne - niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, sam w sobie nie przesądza o braku możliwości sprawowania opieki przez ojca nad synem i przejściu obowiązku sprawowania tej opieki na Skarżącego. Wyraźnie wskazał to Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (CBOSA), który stwierdził, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Skoro zatem ojciec osoby wymagającej opieki Ne legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to jest to już wystarczająca przesłanka do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu, jako bratu osoby wymagającej opieki.

W kontekście matki R. N. wskazać natomiast należy, że w powyżej wskazanych okolicznościach niniejszej sprawy nie ma znaczenia czy M. R. i P. R. faktycznie utrzymują z nią kontakty i czy ma ona obiektywną możliwość świadczenia opieki nad synem. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest także okoliczność, że organ nie ustalił, czy dysponuje ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na pewność w zakresie nieposiadania takowego orzeczenia przez drugiego z rodziców – T. R.. Nie można, zatem organom skutecznie czynić zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie poczynienia ustaleń w zakresie braku możliwości sprawowania opieki przez rodziców osoby niepełnosprawnej, oraz że organ nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych w powyższym zakresie. Z treści aktualnego wywiadu środowiskowego sporządzonego przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania rodziny w dniu 12 lutego 2024 r., wynika wyraźnie, że T. R. osobiście oświadczył, że nie posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (k. 20 akt adm. I inst.). Oświadczenie to zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 kk i nie ulega wątpliwości, że gdyby takie orzeczenie o niepełnosprawności było w posiadaniu ojca osoby niepełnosprawnej, to zostałoby złożone. Mając na uwadze zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 k.p.a.), do której obowiązany jest organ administracji, zasadnie poprzestał na tym oświadczeniu ojca osoby wymagającej opieki. Przyjęcie takiego oświadczenia służyło bowiem właśnie ustaleniu podstawowej przesłanki uprawniającej do ubiegania się przez Skarżącego o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie, jak wyżej wskazano, bezcelowe okazało się także wystąpienie do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w N. z wnioskiem o udzielenie informacji, czy matka M. R. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Oddaleniu podlega, także wniosek o przeprowadzenie dowodu z wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności T. R.. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na podstawie całokształtu akt sprawy. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające tylko z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest trzecią instancją postępowania administracyjnego, ale wyłącznie w przypadku prowadzenia uzupełniającego i ograniczonego do dowodu z dokumentów postępowania dowodowego może wyjątkowo dopuścić dowód w celu rozwiania wątpliwości zaistniałej już w toku postępowania przed organami administracji publicznej. Co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt, co wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a. Przez dostateczne wyjaśnienie sprawy należy rozumieć stan zdolności sprawy do wydania wyroku, a więc dokonania przez sąd oceny legalności zaskarżonego aktu według kryteriów wynikających z art. 3 § 1 p.p.s.a. Z powyższego wynika ponadto, że sąd administracyjny nie powinien przeprowadzać środków dowodowych i dokonywać ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy, a jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00, LEX nr 50129). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła.

Nadto zauważyć należy, że samo złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i to po wydaniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, po zakończeniu postępowania administracyjnego (prezentata z 17 kwietnia 2024 r., k. 10 akt sąd.) nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Nie przesądza jeszcze o wydaniu takiego wymaganego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tylko takie orzeczenie i to przedłożone w toku zakończonej już sprawy mogłoby mieć wpływ na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego P. R..

W okolicznościach niniejszej sprawy, osoba wymagająca opieki ma oboje rodziców i z obowiązku alimentacyjnego wobec syna nie zwalnia także i to, że matka nie ma z synem kontaktu lub w ich ocenie nie mają możliwości fizycznie zająć się synem. Nie ma możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej przez osobę trzecią, jeżeli osoby zobowiązane w pierwszej kolejności żyją, a wskazane przez nich okoliczności uniemożliwiające sprawowanie tej opieki nie stanowią wyłączeń opisanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r.

Sąd nie dopatrzył się także naruszeń przepisów postępowania, zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzekł w sentencji wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 27 maja 2023 r. na podstawie art. 15 zzs? ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095 z późn. zm. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023 r.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 27 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie (k. 28-34 akt sąd.).