Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1624/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit c  w zw z art 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Piotr Fronc ASR WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 20 października 2023 r., znak:WS-VI.7534.3.50.2023.BP w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącego J. N. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 marca 2023 r. znak: GN.II.6821.1.25.2018.ŁM, Starosta Krakowski orzekł:

- w pkt 1 - o zwrocie nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 0,1915 ha oraz nr [...] o pow. 0,0132 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], obr. [...] (mały) T. , na rzecz J. F. N. (s. K. i Z.) w całości,

- w pkt 2 - o zobowiązaniu osoby wymienionej w pkt 1 do zwrotu na rzecz Gminy Kraków kwoty: 60 242,98 zł odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości,

- w pkt 3 - o sposobie i terminie zapłaty należności określonej w pkt 2 decyzji oraz o skutkach zwłoki lub opóźnienia w zapłacie,

- w pkt 4 - o odmowie zwrotu nieruchomości objętej księgą wieczystą nr KRI [...], oznaczonej jako działka: nr [...] o pow. 1,6862 ha, poł. w obr. [...] jedn. ewid.. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], obr. [...], na rzecz J. F. N. (s. K. i Z.).

Odwołanie od ww. decyzji Starosty Krakowskiego wniósł J. N..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 20 października 2023 r. znak WS-VI.7534.3.50.2023.BP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.).

W uzasadnieni decyzji Wojewoda wskazał, że pismem z 2 października 2018 r. J. N. wystąpił z wnioskiem o zwrot działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid.. m. K., która została wywłaszczona pod zajezdnię MPK.

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że Skarb Państwa nabył działki nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], na podstawie sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia 27 stycznia 1987 r. Rep. [...], z przeznaczeniem pod budowę Zajezdni Autobusowej w K. przy ul. [...]. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu zawarcia umowy własność Z. N.. Jak wynika z Lwh [...]6 oraz aktu własności ziemi z dnia 23 grudnia 1974 r. nr [...], działka nr [...], obr. [...], z której powstały wywłaszczone działki nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiła własność Z. N. (c. T. i F.).

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 20 lutego 2020 r. Rep. A nr [...] ustalono, że spadek po Z. N. nabył J. F. N. (s. K. i Z.) w całości.

Dalej Wojewoda szczegółowo opisał kolejne podziały i przekształcenia wywłaszczonych nieruchomości zaznaczając, że jak wynika z kompilacji mapy ewidencyjnej obr. [...] z aktualną mapą ewidencyjną L. ks. rob. [...] (k. 193), dawna działka nr [...] wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...], obr[...].

W tym miejscu od razu należy odnieść się do zarzutu odwołania, iż organ I instancji w zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniósł się do kwestii zwrotu działek nr [...] (dawniej: [...]) oraz nr [...] (dawniej: [...]). Organ prawidłowo nie rozstrzygał kwestii zwrotu powyższych działek, gdyż wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie w ogóle nie obejmował tych nieruchomości. Jak wynika z powyższych rozważań przedmiotem wywłaszczenia były działki nr [...], nr [...] i nr [...], następnie w wyniku zmian geodezyjnych wymienione działki przekształciły się odpowiednio w działki nr [...], nr [...] i nr [...], zaś wnioskodawca zażądał zwrotu tylko w stosunku do działki nr [...], poł. w obr[...], jedn. ewid. K. m. K., natomiast jego roszczenie nie obejmowało działek nr [...] i nr [...] (z której powstała działka nr [...]), w związku z czym nie były one w ogóle przedmiotem niniejszej sprawy.

Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, iż działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., stanowi własność Gminy Miejskiej Kraków.

Celem określenia przedmiotu zwrotu organ I instancji zlecił geodecie uprawnionemu sporządzenie projektu podziału nieruchomości. Zgodnie z mapą z projektem podziału wraz z opisem zmian i wykazem zmian, sporządzoną w dniu 8 września 2021 r. przez geodetę uprawnionego mgr. inż. M. K. i przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 20 września 2021 r. pod [...], działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., o pow. 1,9506 ha, podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,1915 ha, nr [...] o pow. 0,0132 ha, nr [...] o pow. 0,0023 ha, nr [...] o pow. 0,0574 ha i nr [...] o pow. 1,6862 ha.

Zaskarżona decyzja dotyczy odpowiadających częściom dawnej działki nr [...], obr. [...] projektowanych działek: nr [...] i nr [...] (przeznaczonych do zwrotu) oraz nr [...] (w stosunku do której orzeczono o odmowie zwrotu na rzecz wnioskodawców).

Organ I instancji stwierdził, że granice działek nr [...] i nr [...] biegną po obrębie ścian budynków zważywszy na niedopuszczalność - z uwagi na treści art. 93 ust. 3 u.g.n. -podziału tych budynków.

Dalej organ przytoczył treść i art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami podkreślając, iż niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości: wnioskodawcą jest spadkobierca poprzedniej właścicielki, a wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Trzecią przesłanką umożliwiającą zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dla stwierdzenia, czy i trzecia przesłanka zwrotu została spełniona, organ I instancji dokonał oceny zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia na podstawie następujących dowodów:

< sporządzonej w formie notarialnej z 27 stycznia 1987 r. Rep. [...] umowy sprzedaży nieruchomości,

< decyzji Urzędu Dzielnicowego K. - K. z 13 czerwca 1984 r. znak: GP.II.8334/410/83,

< decyzji Urzędu Dzielnicowego K. - K. z 28 maja 1985 r. znak: UAN-II-8332-43/85 o zatwierdzeniu planu realizacyjnego,

< opracowania Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Krakowie z 17 lipca 1981 roku: Zespół Baz MPK przy ul. [...] w K.,

< Protokołu Nr 1/82 z 3 września 1982 r. w sprawie uzgodnienia rozwiązań programowo-projektowych z Miejskim Przedsiębiorstwem Komunikacyjnym w K.,

< Projektu technologicznego Zajezdni Autobusowej MPW przy ul. [...] w K. -grudzień 1986 roku,

< mapy ewidencji gruntów i budynków m. K. Dz. [...] z 15 grudnia 1983 r.,

< Planu sytuacyjnego Zespołu baz M.P.K. przy ul. [...] w K.,

< Ogólnego Planu zagospodarowania i uzbrojenia terenu, stanowiącego załącznik do decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji, z 21 grudnia 1983 r. znak: GP-II-8334-34/83,

< archiwalnych zdjęć lotniczych z lat: 1982, 1993 i 2019,

< pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w K. z 13 sierpnia 1998 r. znak: EI/IR/2402/98,

< przeprowadzonej 20 sierpnia 2021 r. rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości,

< przeprowadzonej w dniu 16 grudnia 2022 roku rozprawy administracyjnej, połączonej z oględzinami nieruchomości,

< dokumentacji nadesłanej przez dzierżawcę działki - K. sp. z o.o. sp.k. (objętej tajemnicą przedsiębiorstwa).

Jak wynika z treści umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego z 27 stycznia 1987 r. Rep. [...] przedmiotowa nieruchomość była niezbędna dla Skarbu Państwa pod budowę Zajezdni Autobusowej w K. przy ul. [...].

Zajezdnia ta nigdy nie powstała, a zatem cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Wojewoda szczegółowo omówił zebrane dokumenty poprzedzające wywłaszczenie, pochodzące z lat 1981 - 1985.

Do akt przedmiotowego postępowania Wydział Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K. pozyskał ze zbiorów Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii także odbitki zdjęć lotniczych obrazujących teren wywłaszczonej działki wykonanych w latach: 1982, 1993 i 2019.

Na fotografii wykonanej w 1982 roku teren nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot stanowią pola uprawne. Natomiast na zdjęciu wykonanym w 1993 roku widoczne są wzniesione dwa budynki oraz wybudowane drogi wewnętrzne i place. Taki sam stan zagospodarowania przedstawia fotografia wykonana w 2019 r.; widoczne są także zaparkowane na tym terenie samochody.

W trakcie przeprowadzonej 20 sierpnia 2020 r. rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości, geodeta uprawniony dokonał czynności związane z podziałem działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid.. m. K., w granicach wywłaszczonej działki nr [...], obr. [...]. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji: "Teren przedmiotowej nieruchomości pokryty jest płytami betonowymi oraz porośnięty jest drzewami i krzewami samosiejkami. Na terenie działki znajdują się dwa budynki, widoczne na zdjęciu z 1993 roku oraz skład różnych materiałów przeznaczonych dla budownictwa. Budynki służą celom biurowym i socjalnym, jak wynika z umowy dzierżawy zawartej pomiędzy Gminą Miejską Kraków a K. Sp. z o.o. sp.k. Teren nieruchomości jest zaśmiecony różnymi materiałami, złomem oraz jest częściowo utwardzony asfaltem".

Urząd Miasta Krakowa Wydział Skarbu Miasta, pismem z 22 kwietnia 2020 r. znak: GS-11.6821.112.2018.HM, poinformował, że przedmiotowa działka objęta jest dwiema umowami dzierżawy, zawartymi na czas nieoznaczony z: K. sp. z o.o. sp.k. i R. sp. z o.o.

Jak wskazał organ I instancji, w dniu 20 sierpnia 2021 r. geodeta uprawniony M. K. okazał granice działek: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid.. m. K.. Zwracana nieruchomość pozostaje własnością Gminy K., w związku z czym jej stan prawny również me stanowi przeszkody do wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości.

Przechodząc do kwestii rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości należy wskazać, iż stosownie do treści przepisu art. 140 ust. l-3a u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości udziału.

W oparciu o treść umowy sprzedaży z 27 stycznia 1987 roku Starosta Krakowski prawidłowo ustalił, że właścicielowi z tytułu wywłaszczenia nieruchomości o pow. 0,2726 ha przyznano odszkodowanie w kwocie [...]zł.

Przedmiotem zwrotu są działki: nr [...] o pow. 0,1915 ha i nr [...] o pow. 0,0132 ha. Do waloryzacji organ I instancji prawidłowo przyjął kwotę [...]zł, która stanowi odszkodowanie za grunt w wysokości odpowiadającej zwracanej powierzchni, tj. 2047 m2 (2047 m2 x 386,82 zł/m2 = 791 820,54 zł).

W tym miejscu należy wskazać, że dla organu odwoławczego zupełnie niezrozumiałe jest twierdzenie odwołania, iż skarżący odzyska działkę o łącznej powierzchni 0,2040 ha (2040 m2), a nie wskazywane przez organ 2047 m2, w związku z czym zasadnym byłoby przyjęcie do waloryzacji przy obliczaniu należnego odszkodowania kwoty 789 112,80 zł (2040 m2 x 386,82 zł/m2 = 789 112,80 zł). Organ prawidłowo wskazał - za sporządzoną przez geodetę uprawnionego M. K. mapą z projektem podziału nieruchomości, działki nr [...] wraz z wykazem zmian, opracowanym w trybie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wpisaną w dniu 20 września 2021 r. do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr. [...] - powierzchnię zwracanych działek, a co za tym idzie prawidłowo obliczył wysokość kwoty wyjściowej przyjętej jako baza do obliczenia waloryzacji zwracanego odszkodowania.

Starosta Krakowski prawidłowo dokonał waloryzacji odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w oparciu o wskaźniki zmian cen towarów i usług konsumpcyjnych (ze względu na brak ogłoszenia jak dotąd przez Prezesa GUS wskaźników zmiany cen dla nieruchomości drogowych), a następnie zobowiązał wnioskodawcę do zwrotu wskazanej kwoty.

Jak trafnie zauważył organ I instancji, z dokonanych oględzin wynika, że na podlegających zwrotowi działkach: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., nie poczyniono po dacie wywłaszczenia żadnych nakładów związanych z realizacją celu wywłaszczenia, zmieniających jej wartość, co miałoby wpływ na wysokość zwaloryzowanego odszkodowania, które wnioskodawcy poprzedniej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości zobowiązani są zwrócić Gminie K..

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących aktualnego stanu wydzielonych do zwrotu działek, wskazać należy, że w myśl art. 139 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że zwracane działki są obecnie przedmiotem umowy dzierżawy, która z mocy prawa ulegnie wygaśnięciu z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości stanie się ostateczna (art. 138 ust. 2 u.g.n.). Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, obowiązkiem dzierżawcy jest dokonanie zwrotu przedmiotu dzierżawy w niepogorszonym stanie. Jednocześnie należy mieć na względzie, że stając się nowym właścicielem wnioskodawca może swobodnie dysponować przedmiotem własności - zbyć ją lub oddać w posiadanie zależne pod różnym tytułem, czerpiąc z takiego stanu rzeczy stosowne korzyści majątkowe.

W związku z powyższym nie sposób zgodzić się z odwołującym się, iż Starosta Krakowski naruszył przepis art. 140 ust. 4 u.g.n., bowiem trudno dostrzec, by wartość przedmiotowej nieruchomości, która w dacie wywłaszczenia stanowiła grunt rolny, nieposiadający w tej części bezpośredniego dostępu do drogi publicznej - mając przy tym na względzie, że przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu i nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości (art. 140 ust. 4 u.g.n.), jak również możliwość czerpania z niej korzyści finansowych przez nowego właściciela - uległa istotnemu zmniejszeniu.

W celu wykonania zaleceń Wojewody Małopolskiego wynikających z decyzji z 7 września 2022 r. znak: WS-VI.7534.3.39.2022.BP, tj. konieczności zbadania kwestii statusu prawnego boksu kontenerowego posadowionego pomiędzy działkami nr [...] i nr [...], Starosta Krakowski przeprowadził 16 grudnia 2022 r. rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami nieruchomości i sporządzeniem dokumentacji fotograficznej, a także pozyskał dokumentację od dzierżawcy działki nr [...]. W trakcie oględzin wykonano dokumentację fotograficzną nieruchomości z której wynika, że barak kontenerowy administracyjno-socjalny posadowiony pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] posiada betonowe fundamenty, płaski dach, murowane schody i okna. Stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości nie uległ zmianie od czasu poprzedniej rozprawy. Pełnomocnik wnioskodawcy wniosła zastrzeżenie do protokołu rozprawy, twierdząc, że przedmiotowy barak nie jest budynkiem.

Jak słusznie stwierdził organ I instancji, dokumentacja fotograficzna stoi w oczywistej sprzeczności z oświadczeniem pełnomocnik wnioskodawcy, a co za tym idzie możliwością przeniesienia baraku kontenerowego. Na zdjęciach nr: 1, 3 i 7 widoczny jest fundament betonowy i połączenie baraku z tym fundamentem. Na zdjęciu nr 4 widoczne są betonowe schody wejściowe do baraku, a na zdjęciu nr 5 widoczne są skrzynki rozdzielcze instalacji elektrycznej na korytarzu. Na zdjęciach nr: 2, 6, 8 i 9 widoczne są okna, dach, system wentylacyjny, instalacja elektryczna oraz ocieplone ściany baraku (elewacja). Biorąc pod uwagę konstrukcję baraku, należy stwierdzić, iż jest to obiekt budowlany trwale związany z gruntem.

Jak wynika zaś z dokumentacji nadesłanej przez dzierżawcę nieruchomości K. sp. z o.o. sp.k. (objętej tajemnicą przedsiębiorstwa na żądanie spółki), tj. umowy sprzedaży nieruchomości i spornych wierzytelności z dnia 28 grudnia 2009 r. oraz deklaracji DN-1 na podatek od nieruchomości za rok 2022 wraz z załącznikiem ZDN-1, baraki kontenerowe administracyjno-socjalne zostały wykazane w deklaracji podatkowej jako budowle (należy mieć na względzie, iż budowle podobnie jak budynki, podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości), natomiast w umowie z 2009 roku jako środki trwałe.

Barak posadowiony pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] jest podłączony do instalacji elektrycznej, posiada okna, drzwi, betonowe schody wejściowe i dach, a także jest połączony z gruntem poprzez betonowe fundamenty.

Podsumowując, fakt posiadania betonowych fundamentów przesądza o tym, że jest to obiekt budowlany, który nie może być przemieszczony na inne miejsce bez jego uszkodzenia, ponieważ jest trwale związany z gruntem.

Ponadto, jak trafnie zaznacza organ I instancji, obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz który posiada fundamenty i dach, należy zakwalifikować jako budynek, bez względu na fakt wykazania tego obiektu przez dzierżawcę jako budowli dla celów podatkowych.

Starosta Krakowski podtrzymał swoje słuszne twierdzenie zawarte w decyzji z 21 stycznia 2022 r., zgodnie z którym część działki nr [...] znajdująca się pod budynkiem nie nadaje się do zwrotu z uwagi na brak możliwości wydzielenia części budynku w sposób inny niż określony w treści art. 93 ust. 3b u.g.n., który to przepis wskazuje, że: "Jeżeli przedmiotem podziału jest nieruchomość zabudowana, a proponowany jej podział powoduje także podział budynku, granice projektowanych do wydzielenia działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany oddzielenia przeciwpożarowego usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu. W budynkach, w których nie ma ścian oddzielenia przeciwpożarowego, granice projektowanych do wydzielenia działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu, wyraźnie dzielące budynek na dwie odrębnie wykorzystywane części".

W przedmiotowej sprawie nie jest możliwe wydzielenie części budynku wzdłuż pionowych płaszczyzn stanowiących ściany oddzielenia przeciwpożarowego.

Dlatego też Starosta Krakowski prawidłowo w pkt 4 zaskarżonej decyzji orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], oznaczonej jako działka: nr [...], obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], obr. 23 [...], z uwagi na brak możliwości wydzielenia części budynku znajdującego się na ww. działce ze względu na teść art. 93 ust. 3b u.g.n.

Odnosząc się zaś do zarzutu odwołania, iż organ winien wskazać czy uzyskano pozwolenie na budowę przedmiotowego boksu kontenerowego, ewentualnie czy dokonano zgłoszenia zamiaru przystąpienia do robót budowlanych oraz ustalenia, czy nie stanowi on samowoli budowlanej podlegającej rozbiórce, organ odwoławcza podziela w tej kwestii stanowisko Starosty Krakowskiego, iż te rozważania nie mają znaczenia w zaistniałej sprawie o zwrot nieruchomości. Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a niemożność podzielenia działki nr [...] wynika ze stanu faktycznego nieruchomości, którym jest usytuowanie budynku na działce, a nie jej stanu prawnego.

Odnosząc się do zarzutu odwołania odnośnie odmowy przez organ I instancji udostępnienia do wglądu dokumentacji pozyskanej od dzierżawcy nieruchomości K. sp. z o.o. sp.k. - Wojewoda wskazał, że Starosta Krakowski mógł odmówić dostępu do wspomnianej dokumentacji ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. N., zarzucając jej

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

a. art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez zaniechanie przyznania priorytetu i pierwszeństwa nad prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny, który nie został zrealizowany, wynikającym z konstytucyjnych zasad związanych z ochroną własności,

b. art. 140 ust. 4 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której istniały ku temu przesłanki, tj. wartość nieruchomości uległa znacznemu pomniejszeniu w wyniku działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu,

c. art 3 pkt 2 prawa budowlanego w zw. z art. 93 ust 3 b u.g.n. poprzez uznanie, iż Starosta Krakowski prawidłowo zakwalifikował boks kontenerowy znajdujący się pomiędzy działką [...] i [...] jako budynek, podczas gdy brak było ku temu przesłanek, w szczególności zaś brak spełnienia, a następnie wykazania w sposób należyty, zgodny z pierwotnym zaleceniem Wojewody (decyzja z dnia 7 września 2022 roku) przesłanki trwałego związania z gruntem,

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

a. art. 7, 77,107 k.p.a. w zw z art. 84 k.p.a. poprzez:

- brak zachowania zasady prawdy materialnej i niepodjęcie przez organ - Wojewodę Małopolskiego działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności zaś poprzez brak rzetelnego i jednoznacznego wykazania, iż boks kontenerowy posadowiony pomiędzy działkami [...] oraz [...] stanowi budynek (nieruchomość), a w konsekwencji poprzez bezpodstawne uznanie, iż sporządzona w przedmiotowej sprawie dokumentacja fotograficzna oraz pozyskana dokumentacja od dzierżawcy działki nr [...] potwierdzają, iż ww. boks kontenerowy stanowi budynek - obiekt budowlany trwale z gruntem związany,

- bezpodstawną zmianę stanowiska Wojewody Małopolskiego, który w decyzji z dnia 7 września 2022 roku wprost wskazał, iż zdjęcia boksu kontenerowego znajdujące się w aktach sprawy nie pozwalają na udzielenie odpowiedzi czy boks kontenerowy stanowi obiekt budowlany, który jest trwale z gruntem związany, zaś w decyzji z dnia 20 października 2023 roku swoje twierdzenia dot. statusu prawnego ww. boku oparł przede wszystkim na tejże dokumentacji fotograficznej,

b. art. 7, 8 § 1 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wybiórczy i dowolny sposób zebrania i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, a w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, iż w przedmiotowej sprawie Starosta Krakowski:

- prawidłowo nie rozstrzygał kwestii zwrotu działek nr [...] (dawniej: [...]) oraz nr [...] (dawniej: [...]),

- prawidłowo dokonał wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi;

c. art. 81a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do statusu prawnego boksów kontenerowych posadowionych pomiędzy działkami [...] oraz [...] na niekorzyść podmiotu ubiegającego się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości,

d. art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, iż organ - Starosta Krakowski prawidłowo nie rozstrzygał kwestii zwrotu działek nr [...] (dawniej: [...]) oraz nr [...] (dawniej: [...]), a w konsekwencji poprzez:

- odniesienie się wyłącznie do poszczególnych działek mających być przedmiotem zwrotu, tj. do działki [...] o pow.0,1915 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. K. oraz działki nr [...] o pow. 0,0132 ha, poł. w obr. [...] jedn. ewid. K. m. K., powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0,19506 ha,

- niewydanie decyzji w zakresie działek [...] (dawniej: [...]) oraz [...] (dawniej: [...]) - zarzut nierozpoznania istoty sprawy

e. naruszenie art. 12 k.p.a., poprzez brak niezwłocznego rozstrzygnięcia sprawy, co skutkuje zmianą wysokości kwoty podlegającej do zwrotu i jej drastycznego wzrostu przez okres 5 lat od dnia złożenia wniosku inicjującego postępowanie;

f. art. 73 § 1 k.p.a. poprzez odmowę udostępnienia akt postępowania dostarczonych przez dzierżawcę

- które to uchybienia stanowią rażące naruszenie przepisów prawa, oraz naruszenie praw Skarżącego, a tym samym naruszenia stanowiące podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według tak określonych kryteriów prowadzi do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ja decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.

Niniejsza sprawa jest o tyle nietypowa, że nie budzi żadnych wątpliwości i w żaden sposób nie jest kwestionowana okoliczność braku realizacji celu wywłaszczenia. Taka sytuacja powinna prowadzić do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tak się jednak nie stało – część nieruchomości została objęta orzeczeniem o odmowie jej zwrotu.

W okolicznościach niniejszej sprawy wywłaszczona nieruchomość podlegała kolejnym przekształceniom i ostatecznie ta jej część, która jest przedmiotem postępowania o zwrot weszła w skład działki nr [...]. Celem orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości konieczne było wyodrębnienie tej części działki nr [...], która odpowiadała wywłaszczonej działce nr [...].

W trakcie postępowania wyszło na jaw, że częściowo na tym terenie posadowiony jest obiekt, który nazywany był w trakcie postępowania przez organy "boksem kontenerowym". Ustalono przy tym bez żadnych wątpliwości, że jego lokalizacja nie miała żadnego związku z realizacją celu wywłaszczenia.

Organy obu instancji częściowo odmówiły zwrotu, powołując się na treść art. 93 ust. 3b u.g.n.: "Jeżeli przedmiotem podziału jest nieruchomość zabudowana, a proponowany jej podział powoduje także podział budynku, granice projektowanych do wydzielenia działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany oddzielenia przeciwpożarowego usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu. W budynkach, w których nie ma ścian oddzielenia przeciwpożarowego, granice projektowanych do wydzielenia działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu, wyraźnie dzielące budynek na dwie odrębnie wykorzystywane części".

Wydzielono część nieruchomości znajdującą się pod obiektem budowlanym – której granice przebiegają po ścianach tego obiektu. Teren ten stanowi część działki nr [...] o pow. 1,6862 ha i w tym zakresie orzeczono o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Taka konfiguracja doprowadziła do zwrotu działki [...] o pow. 0,1915 ha (położone po wschodniej stronie wspomnianego obiektu) oraz działki nr [...] o pow. 0,0132 ha – położonej po stronie zachodniej obiektu. Jak słusznie wskazuje skarżący, działka [...] położona jest pomiędzy dwoma "barakami kontenerowymi" i nie ma dostępu do drogi publicznej, w istocie nie nadaje się do racjonalnego zagospodarowania.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny trzeba wskazać, że – mimo jednoznacznego brzmienia art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomości, wedle których jedyną przesłanką odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości jest realizacja celu wywłaszczenia – nie można pominąć w postępowaniu zwrotowym również treści przytoczonego wyżej art. 93 ust. 3b u.g.n.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Gd 492/19 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) wskazał: "Nie budzi większych wątpliwości, że co do zasady możliwość zwrotu nieruchomości ogranicza fakt przeniesienia własności lub oddania nieruchomości w wieczyste użytkowanie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na osobę trzecią. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują jednak na inne ograniczenie, które nie wynika z przeniesienia prawa własności nieruchomości przez beneficjenta wywłaszczenia na podmiot trzeci, lecz z faktu, że na części nieruchomości stanowiącej przedmiot zwrotu znajduje się budynek, co nie stanowiąc samoistnej przeszkody w dokonaniu zwrotu nieruchomości - stwarza jednak konieczność dokonania podziału nieruchomości, uwzględniającego zasady opisane w art. 93 ust. 3b u.g.n. Jak ustaliły organy, wyrysowanie na mapie granic działki nr [..], z uwzględnieniem, że na działce nr [..] oraz [..] i [..] (te ostatnie dwie – stanowiącej własność Gminy Miasta) znajduje się budynek, wskazuje, że granice terenu podlegającego zwrotowi przebiegają w przypadkowych miejscach powierzchni tego budynku niepokrywających się z przebiegiem poszczególnych ścian pionowych obiektu. Ta okoliczność musi więc podlegać ocenie w kontekście prawnych możliwości orzeczenia o zwrocie nieruchomości w świetle unormowania art. 93 ust. 3b u.g.n. Sąd podziela bowiem stanowisko organu odwoławczego, że w sytuacji, gdy zachodzą ustawowe przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ale realizacja roszczenia nie jest możliwa z przyczyn prawnych co do całości nieruchomości, obowiązkiem organu jest rozważenie dokonania zwrotu części nieruchomości, z odpowiednim zastosowaniem art. 93 ust. 3b tej ustawy".

Oddalając skargę kasacyjną wniesioną od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 2020 r., sygn. I OSK 1455/20 (również dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) wskazał, że "Zarówno organ II instancji, którego decyzja stała się przedmiotem skargi, jak i rozpoznający tę skargę Sąd I instancji, zgodnie jedynie uznali, że w niniejszej sprawie wyjaśnienia wymagają kluczowe dla jej prawidłowego zakończenia okoliczności, których ustalenie wykracza poza unormowane w art. 136 K.p.a. Wyjaśniono przy tym, że przedstawione okoliczności nie dyskwalifikują roszczenia o zwrot nieruchomości co do zasady i nie uzasadniały rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu nieruchomości w całości. Obowiązkiem organu było rozważenie z urzędu dokonania zwrotu części nieruchomości, mając na uwadze treść art. 93 ust. 3b u.g.n.".

Jednocześnie NSA podkreślił: "(...) w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ma charakter prawa konstytucyjnego (art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji). Nie może być zatem ograniczane w sposób naruszający istotę tego prawa ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji publicznej stosujące prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 557/07). W konsekwencji, jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3 u.g.n.), ale realizacja roszczenia nie jest możliwa z przyczyn prawnych co do całości nieruchomości, obowiązkiem organu jest rozważenie dokonania zwrotu części nieruchomości. Wykładnia i stosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie może bowiem prowadzić do nadmiernego, a przede wszystkim nieuzasadnionego prawnie, ograniczenia realizacji roszczeń przewidzianych w art. 136 ust. 3 u.g.n. Jeżeli bowiem okazało się, że są ustawowo określone przesłanki zwrotu (zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia), natomiast realizacja roszczenia o zwrot z przyczyn prawnych nie jest możliwa co do całości nieruchomości, to obowiązkiem organu było rozważenie dokonania zwrotu części nieruchomości, której te ograniczenia prawne nie dotyczą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2031/11)".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że istotą sporu pomiędzy organami z skarżącym jest kwestia ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy obiekt znajdujący się pomiędzy zwracanymi działkami jest budynkiem, a w konsekwencji, czy powołany 93 ust. 3b u.g.n. ma w niniejszej sprawie zastosowanie.

Co istotne - sprawa ta była już wcześniej przedmiotem orzekania przed organami administracji publicznej. Mianowicie decyzją z 21 stycznia 2022 r. Starosta Krakowski orzekł w sposób tożsamy z późniejszą decyzją z dnia 15 marca 2023 r., jednakże Wojewoda Małopolski decyzją z 7 września 2022 r. znak: WS-VI.7534.3.39.2022.BP uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał na konieczność zbadania kwestii statusu prawnego boksu kontenerowego posadowionego pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]. W. w tym miejscu przytoczyć dosłownie wskazania zawarte w kasatoryjnej decyzji Wojewody:

"W tym miejscu należy zwrócić uwagę na błąd (nieścisłość) organu I instancji w poczynionych ustaleniach faktycznych. Jak trafnie podniósł skarżący, uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje na wewnętrzną sprzeczność w zakresie statusu prawnego boksu kontenerowego, posadowionego pomiędzy działkami nr [...] a nr [...]. W decyzji organ posługuje się pojęciem "budynku", wskazując na brak możliwości jego podziału, podczas gdy w treści obejmującej przedmiotową nieruchomość umowy dzierżawy z 31 maja 2012 r., wskazano posadowienie na jej terenie "baraków kontenerowych administracyjno-socjalnych (oznaczonych na załączniku graficznym nr 10, 11, 12, 17) stanowiących nakłady poczynione na gruncie". Starosta przed orzeczeniem odmowy zwrotu działki nr [...] - z uwagi na brak możliwości podziału "budynku" – nie określił, czy w istocie barak kontenerowy posadowiony na niniejszej działce jest budynkiem, czy być może jednak ruchomością, która może zostać przemieszczona. Ponadto jak słusznie zauważa skarżący, organ I instancji zaniechał ustalenia czy niniejszy boks kontenerowy posiada fundamenty, a także nie dokonał oględzin wewnątrz owego boksu oraz nie zbadał położenia jego ścian i określenia, czy w przypadku zakwalifikowania go jako budynek, co skarżący kwestionuje, istnieje możliwość jego podziału. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, budynkiem jest taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. W przedmiotowej sprawie nie zostało ustalone, czy "boks kontenerowy" stanowi obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, w szczególności czy posiada fundamenty. Zdjęcia owego boksu kontenerowego, znajdujące się w aktach sprawy, nie pozwalają na udzielenie w tym zakresie odpowiedzi. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż organ poprzez zaniechanie dokonania ustaleń odnośnie kwestii, czy kontener znajdujący się na działce nr [...] ma w ogóle status budynku, a tym samym czy w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie art. 93 ust. 3b u.g.n., dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.".

Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji ograniczył postępowanie wyjaśniające do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w dniu 16 grudnia 2022 r. Wykonano wówczas dokumentację fotograficzną przedmiotowego obiektu, który – co istotne – był pokryty grubą warstwą śniegu (k. 362 – 372 akt administracyjnych). Pełnomocnik skarżącego zakwestionowała wówczas ustalenie, że barak jest budynkiem podnosząc, że z uwagi na warunki pogodowe i brak dostępności nie sposób stwierdzić z czego wykonano dach i fundamenty i czy budynek w ogóle posiada fundamenty.

Rozpoznając sprawę po raz drugi Wojewoda Małopolski zaaprobował takie postępowanie dowodowe – pomimo, że wcześniej wytknął brak oględzin wewnątrz owego boksu oraz brak zbadania położenia jego ścian i określenia, czy w przypadku zakwalifikowania go jako budynek istnieje możliwość jego podziału. W zaskarżonej decyzji stwierdzono wprawdzie "W przedmiotowej sprawie nie jest możliwe wydzielenie części budynku wzdłuż pionowych płaszczyzn stanowiących ściany oddzielenia przeciwpożarowego" – nie wiadomo jednak, na jakiej podstawie Wojewoda poczynił takie ustalenia.

W ocenie Sądu tak przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe nie jest wystarczające. Wskazania z poprzedniej decyzji kasatoryjnej nie zostały wykonane, a zdjęcia obiektu pokrytego grubą warstwą śniegu nie są wystarczające do uznania, że obiekt posiada fundamenty.

Skoro ocena, czy przedmiotowy obiekt jest budynkiem ma bezpośredni wpływ na zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co do której nie ma żadnych wątpliwości, że cel wywłaszczenia nie został na niej zrealizowany – okoliczność ta musi być ustalona ze szczególną uwagą. Również możliwość ewentualnego wydzielenia nieruchomości przez budynek w takim zakresie, w jakim dopuszcza to art. 93 ust. 3b u.g.n. musi zostać wyjaśniona.

W tym miejscu trzeba zauważyć, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek ustaleń kto, kiedy i na jakiej podstawie wzniósł przedmiotowy obiekt. Jest on uwidoczniony na zdjęciu lotniczym z 24 września 1993 r. (k. 181 akt administracyjnych) – a zatem musiał powstać pomiędzy wywłaszczeniem dokonanym 27 stycznia 1987 r. (w akcie notarialnym sprzedawane nieruchomości opisane są jako niezabudowane) a datą wykonania zdjęcia lotniczego.

Z kolei odnosząc się do zarzutu odwołania, iż organ winien wskazać czy uzyskano pozwolenie na budowę przedmiotowego boksu kontenerowego, ewentualnie czy dokonano zgłoszenia zamiaru przystąpienia do robót budowlanych oraz ustalenia, czy nie stanowi on samowoli budowlanej podlegającej rozbiórce - organ odwoławczy podzielił w tej kwestii stanowisko Starosty Krakowskiego, iż te rozważania nie mają znaczenia w zaistniałej sprawie o zwrot nieruchomości. Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a niemożność podzielenia działki nr [...] wynika ze stanu faktycznego nieruchomości, którym jest usytuowanie budynku na działce, a nie jej stanu prawnego.

Stanowiska tego Sąd nie podziela. Obiekt ten niewątpliwie został wzniesiony wbrew obowiązkowi realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości. Kwestia, czy został on wzniesiony zgodnie z wymogami prawa budowlanego może natomiast mieć bezpośredni wpływ na wynik niniejszego postępowania. Gdyby bowiem okazało się, że jest to samowola budowlana, która może podlegać nakazowi rozbiórki – przeszkoda do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości przestałaby istnieć.

Rozstrzygając sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości organy administracji winny mieć na uwadze przytoczone wyżej w wyroku NSA z dnia 22 września 2020 r., sygn. I OSK 1455/20 zasady możliwie jak najpełniejszego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej i niewykorzystanej na cel wywłaszczenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu przede wszystkim należy w sposób jasny i jednoznaczny wykonać wskazania z poprzedniej kasatoryjnej decyzji Wojewody Małopolskiego tj. w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy mamy do czynienia z budynkiem, a jeżeli tak, to czy nie jest możliwe dokonanie podziału przez budynek w zakresie dopuszczalnym przepisem art. 93 ust. 3b u.g.n.

Zasadne będzie również poczynienie ustaleń kto i na jakiej podstawie wzniósł obiekt oraz czy nastąpiło to zgodnie z przepisami prawa budowlanego. Można w tym zakresie rozważyć zwrócenie się do organów nadzoru budowlanego o przeprowadzenie stosownego postępowania i ewentualnie zawiesić postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do czasu ustalenia przez wyspecjalizowane organu statusu prawnego przedmiotowego obiektu budowalnego.

Konieczność wyjaśnienia tych kwestii uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Pozostałe zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.

W kwestii zarzutu nierozpoznania istoty sprawy tj. pominięcia w decyzji orzeczenia w przedmiocie działek nr [...] (dawniej [...] oraz [...] (dawniej [...]) Sąd podziela ustalenia organów obu instancji, że nieruchomości te nie były objęte wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Postępowanie zostało wszczęte na podstawie wniosku z dnia 2 października 2018 r. "o zwrot nieruchomości która została wywłaszczona pod zajezdnię MPK w 1985 roku" (k. 2 akt administracyjnych). Następnie w piśmie z 23 października 2018 r. wnioskodawca sprecyzował, że chodzi mu o działkę nr [...] obr. [...] (k. 6 akt administracyjnych). Tak samo wnioskodawca określił zakres żądania w piśmie z 3 grudnia 2018 r. W kolejnych pismach kierowanych przez organ do skarżącego, a później do jego fachowego pełnomocnika zakres prowadzonego postępowania był określony bez żadnych wątpliwości. Zakres ten nie był kwestionowany nawet w odwołaniu od pierwszej decyzji Starosty z dnia 21 stycznia 2022 r.

Po raz pierwszy zamiar ubiegania się również o pozostałą część nieruchomości został wyrażony w piśmie z dnia 22 lutego 2023 r. (k. 402 akt administracyjnych) – a więc po ponad 4 latach od wszczęcia postępowania i po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego. Organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest podstaw by w kontrolowanym postępowaniu orzekać również w przedmiocie nieobjętych wnioskiem działek nr [...] (dawniej: [...]) oraz nr [...] (dawniej: [...]).

Prawidłowo również przyjęto, że brak podstaw do zastosowania art. 140 ust. 4 u.g.n. i przyjęcia, że nastąpiło zmniejszenie się wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, a w konsekwencji pomniejszenia odszkodowania, którego zwrot ma nastąpić. W tym zakresie słusznie wskazano, że w myśl art. 139 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Z kolei umowa dzierżawy nieruchomości z mocy prawa ulegnie wygaśnięciu z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości stanie się ostateczna (art. 138 ust. 2 u.g.n.). Skarżący, zgodnie z przepisami prawa cywilnego, będzie mógł domagać się od dzierżawcy dokonania zwrotu przedmiotu dzierżawy w niepogorszonym stanie. Zatem niezależnie od aktualnego stanu nieruchomości, skarżący będzie mógł skierować żądanie oczyszczenia terenu do dzierżawcy.

Podstawy do miarkowania odszkodowania podlegającego zwrotowi nie stanowi również konfiguracja zwracanych nieruchomości, zwłaszcza w odniesieniu do działki nr [...], która nie ma dostępu do drogi publicznej i znajduje się pomiędzy dwoma "boksami kontenerowymi". Ustawodawca nie przewidział takiej możliwości, a zasady zwrotu odszkodowania zawarł w art. 140 ust. 2 u 3 u.g.n. Pierwszy z tych przepisów stanowi: "Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa", drugi zaś: "Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości". Zatem rzeczywista wartość zwracanych nieruchomości w żaden sposób nie przekłada się na obowiązek zwrotu przyznanego wcześniej odszkodowania, które jest zawsze obliczane proporcjonalnie do wielkości zwracanej nieruchomości.

Wreszcie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w odmowie udostępnienia skarżącemu informacji pozyskanej od dzierżawcy nieruchomości ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa. Okoliczność objęta tą tajemnicą nie ma w istocie żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Uwzględniając wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania tj. niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotą 680 zł, na którą złożył się wpis od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego skarżącego (480 zł).