Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1110/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1 i ust. 1a, art. 30 ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Strzelec, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 listopada 2023 r. znak: SKO.41/2683/OS/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. P. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca", "dłużnik"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 listopada 2023 r.

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem złożonym w dniu 27 lipca 2021 r. skarżący wystąpił do Prezydenta Miasta Lublin o umorzenie w całości należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając wniosek skarżący powołał się na własny stan zdrowia oraz wiek i oświadczył, że nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy. Jego zdaniem, w jego sytuacji nastąpiły szczególne okoliczności, na które nie miał wpływu, a egzekucja nie pokrywa należności niezawinionych przez niego.

Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 19 sierpnia 2021 r. w oparciu o art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 877) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami wypłaconych osobom uprawnionym – czwórce rodzeństwa P.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją znak: SKO.41/3961/OS/2021 z dnia 17 listopada 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22, w wyniku rozpoznania skargi J. P. na ww. decyzję, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 17 listopada 2021 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 19 sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że przedwcześnie organy administracji uznały, iż sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion sytuacji wyjątkowej pomijając, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, w wieku 67 lat, korzystającą ze wsparcia organów pomocy społecznej. Poza tym organy zaniechały wskazania czy i jaka kwota pozostaje miesięcznie skarżącemu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji wezwaniem z dnia 9 stycznia 2023 r. zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację dochodową, majątkową, zdrowotną i rodzinną, w tym rachunki potwierdzające wydatki na prąd, gaz, czynsz, wodę itp., a także potwierdzające przyznawane dofinansowanie do opłat lub żywności, zakupu leków.

W dniu 30 stycznia 2023 r. wnioskodawca złożył oświadczenie o sytuacji rodzinnej i dochodowej oraz oświadczenie majątkowe. Jednocześnie załączył decyzję przyznającą świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w miesiącu październiku 2022 r. w kwocie 400 zł oraz decyzję przyznającą to świadczenie w miesiącu grudniu 2022 r. w kwocie 400 zł, potwierdzenie opłaty za energię, powiadomienie o rozliczeniu wody, dowód wpłaty za węgiel kamienny, 2 faktury za energię elektryczną.

W toku prowadzonego ponownie postępowania organ I instancji uzyskał zaświadczenie od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowy w L. – G. O. z dnia 25 stycznia 2023 r. o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej [...], a także informację z Miejskiego Ośrodka Pomocy w L. – kserokopię rodzinnego wywiadu środowiskowego z 9 czerwca 2021 r. oraz 22 grudnia 2022 r. wraz z uwierzytelnionymi kserokopiami decyzji przyznających stronie nieodpłatną pomoc w formie posiłku w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu", decyzji przyznającej świadczenie rzeczowe oraz zasiłek celowy oraz decyzji przyznającej zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej. Uzyskano także informację z Miejskiego Urzędu Pracy w L., że Urząd dysponuje ofertami pracy dla osób z orzeczonym lekkim stopniu niepełnosprawności oraz z przeciwskazaniem do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej oraz, że w okresie dwóch lat były dostępne oferty pracy do możliwości w/w osoby.

Decyzją z dnia 16 lutego 2023 r. w oparciu o art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 877) Prezydent Miasta:

odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych dla osób uprawnionych: M. P. ur. 14 kwietnia 1986 r., P. P. ur. 31 maja 1987r., M. P. ur. 29 stycznia 1991 r., K. P. ur. 17 stycznia 1998 r. reprezentowanych przez przedstawiciela osób uprawnionych A. P. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w wysokości 29 432,51 zł;

odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. M. ur. 14 kwietnia 1986 r., M. P. ur. 29 stycznia 1991 r., K. P. ur. 17 stycznia 1998 r. reprezentowanych przez przedstawiciela osób uprawnionych A. P. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 43 254,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, wynoszącymi na dzień wydania decyzji w kwocie 29 979,56 zł, łącznie 73 233,65 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wysokość zobowiązań J. P. wobec Skarbu Państwa wg stanu na dzień 16 lutego 2023 r. z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła 43254,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości 29 979,56 zł (łącznie: 73 233,65 zł).

Organ podał, że J. P. (69 lat) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym. Jest osobą niepełnosprawną. Orzeczeniem komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia ZUS O/L. z dnia 16 sierpnia 1995 r. zaliczony został do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stale ze wskazaniem zatrudnienia lekkiej pracy oraz przeciwwskazaniem do zatrudnienia ciężkiej fizycznej pracy. Nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji czy konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna. Zdaniem organu I instancji powyższe oznacza, że wnioskodawca mógł podjąć pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności, żeby polepszyć swoją sytuację materialną oraz przeznaczyć większą kwotę na spłatę zadłużenia. Podano również, że źródło utrzymania wnioskodawcy stanowi renta wypłacana przez ZUS, której wysokość do wypłaty po potrąceniu komorniczym na poczet alimentów wynosi 595 zł. Ponadto strona pobiera zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej wypłacany przez MOPS w wysokości 220,81 zł miesięcznie oraz ma przyznaną nieodpłatną pomoc w formie posiłku w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019- 2023, obecnie na okres od 2023-01-01 do 2023-06-30 o wartości 11,41 zł za posiłek. Wskazano także, że wnioskodawca otrzymał świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych o wartości 128 zł w miesiącu kwietniu 2022 r. oraz świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego w miesiącu czerwcu 2022 r. w wysokości 150 zł oraz w październiku 2022 r. w wysokości 400 zł oraz w grudniu 2022 r w wysokości 400 zł, zasiłek celowy na pokrycie kosztów ogrzewania w miesiącu październiku 2021 r. w kwocie 100 zł oraz lutym 2022 r. w kwocie 200 zł. Podsumowując sytuację dochodową organ I instancji ustalił, że miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi 815,81 zł (renta 595 zł + zasiłek stały 220,81 zł). Wskazano ponadto, że z oświadczeniem majątkowego z dnia 30 stycznia 2023 r. wynika, iż wnioskujący nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości ani innych zasobów majątkowych mogących stanowić zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych. Strona ponosi następujące miesięczne wydatki: wysokość opłaty za wynajem lokalu socjalnego 80 zł (brak dokumentu potwierdzającego ponoszone koszty) + opłata za telefon w wysokości 60 zł (brak dokumentu potwierdzającego ponoszone koszty), koszty energii elektrycznej w wysokości 160 zł (potwierdzenie płatności z dnia 27.12.2022), opłata za zakup węgla 400 zł (potwierdzenie płatności w wysokości 573,52 zł), leki 120 zł (brak dokumentu potwierdzającego ponoszone koszty). Organ I instancji wskazał, że z dołączonej dokumentacji medycznej wynika, iż wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką poradni specjalistycznej. Z powodu choroby oraz podeszłego wieku nie podejmuje on dodatkowej pracy.

Organ stwierdził, że dłużnik nie zastosował się do wezwania z dnia 9 stycznia 2023 r. w części dotyczącej określenia jaka pozostaje dłużnikowi miesięczna kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Organ I instancji ocenił, że niewątpliwie stronie pozostaje niska kwota na zapewnienie sobie bytu, tym niemniej nie stanowi to o istnieniu szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z ulgi w postaci całkowitego umorzenia zobowiązań z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczeń z funduszu alimentacyjnego wskazał, że organ I instancji odnosi się do decyzji uznaniowej, nie podając jakie dowody i fakty uznał za prawdziwe.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Lublinie powołaną na wstępie decyzją z dnia 9 listopada 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał treść przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022, poz. 1205 – dalej jako "u.p.o.u.a.") mających zastosowanie w sprawie oraz wskazał, że nie budzi wątpliwości zarówno sytuacja zdrowotna J. P. udokumentowana orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 16 sierpnia 1995 r. zaliczającym na stałe do trzeciej grupy inwalidztwa, w którym zaznaczono możliwość wykonywania lekkiej pracy, jak i sytuacja dochodowa. Kolegium wskazało, że w toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podlegającej stałym waloryzacjom. Ponadto otrzymuje dodatkowe świadczenia tzw. 13 i 14 emerytury. Z kwoty dodatkowego świadczenia nie dokonuje się potrąceń i egzekucji (art. 10 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów Dz.U. z 2023 r. poz. 1407). Ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest przez Komornika Sądowego egzekucja należności na rzecz Prezydenta Miasta - Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. oraz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, tj. wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z informacji Komornika przedstawionych w piśmie z dnia 25 stycznia 2023 r. [...] egzekucja jest skuteczna, a w 2022 r. wyegzekwowana została kwota 6 077,81 zł (k. 260). Na dzień 16 lutego 2023 r. Komornik przekazał na spłatę zadłużenia łącznie 35 037,16 zł, z czego kwota 19 681,51 zł zaliczona została na spłatę należności zaś kwota 15 355,65 zł została zaliczona na spłatę ustawowych odsetek. Kwoty te zaliczone zostały na poczet spłaty należności dłużnika, począwszy od zobowiązania z tytułu najwcześniej wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kolegium stwierdziło, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że sytuacja dochodowa wnioskodawcy jest trudna ze względu na niską kwotę wypłacanej po potrąceniach emerytury - 595 zł. W związku z tym korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, takich jak zasiłek stały pobierany w wysokości dla osoby samotnie gospodarującej - 220,81 zł oraz zasiłki celowe, w tym w zakresie dożywiania, a także produktów żywnościowych. Organ ustalił wysokość stałych wydatków, które kształtują się na poziomie około 400 zł. Strona nie odpowiedziała na wezwanie organu o wyjaśnienie jaka pozostaje kwota na zaspokojenie potrzeb życiowych z dnia 9 stycznia 2023 r. doręczone w dniu 23 stycznia 2023 r.(k. 241). Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w piśmie z dnia 26 stycznia 2023 r. Urząd Miejski Urząd Pracy w L. potwierdził, iż dysponuje ofertami pracy dla osób o takich kryteriach z orzeczonym lekkim stopniu niepełnosprawności i przeciwskazaniem do zatrudniania ciężkiej pracy fizycznej. Kolegium podniosło, że orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczające do trzeciej grupy inwalidztwa wydane zostało w 1995 r., natomiast skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu stanu zdrowia, jak również nie podjął działań zmierzających do zmiany ustalonego stopnia niepełnosprawności. W ocenie Kolegium brak jest podstaw do zakwalifikowania aktualnej sytuacji życiowej jako wyjątkowej, a w konsekwencji stawiania dłużnika w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przedmiotowej sprawie jedyną okolicznością, która podlega ocenie w kategoriach nadzwyczajnych sytuacji, do których nawiązuj art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest niski dochód, co wynika z faktu skuteczności skierowanej do ww. świadczenia egzekucji. Kolegium zwróciło uwagę, że nie można pomijać, iż powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania w przeszłości przez stronę wywiązywania się wobec dzieci z obowiązku alimentacyjnego, co skutkowało przerzuceniem ciężaru ich utrzymania na państwo. Kolegium stwierdziło, że mimo, iż wysokość środków finansowych jakimi dysponuje strona jest niska, co aktualnie powoduje korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej, to jednak nie stanowi to o szczególnych okolicznościach uzasadniających skorzystanie przez stronę z ulgi w najszerszym zakresie w postaci całkowitego umorzenia pełnej kwoty zobowiązania. Podkreślono, że strona w sposób jednoznaczny domaga się umorzenia całości zobowiązania, a w związku z zasadą wnioskowości wynikającą z art. 30 ust. 2 ustawy organ nie jest uprawniony do rozważania innej formy ulgi, w tym umorzenia zobowiązania w części.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie wydania zaskarżonych decyzji z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że uzgodnił z wierzycielką działająca w imieniu małoletnich dzieci, że pewniejszym będzie dla niej potrącanie alimentów z renty otrzymywanej z ZUS. W związku z tym nie można mu zarzucić, że uchylał się płaceniu alimentów. Potrącenia zawsze wynosiły 60% otrzymywanego świadczenia, regularnie od chwili jego przyznania. Podkreślił, że od ponad 28 lat prowadzona jest skuteczna egzekucja. Natomiast organy jedynie wskazują, że decyzja jest uznaniowa.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a u.p.o.u.a.).

Natomiast jak wynika z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a.).

W przedmiotowej sprawie skarżący występując z wnioskiem inicjującym postępowanie administracyjne zakończone wydaniem objętej skargą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie zwrócił się o umorzenie w całości ciążącego na nim zobowiązania należnego Skarbowi Państwa powstałego na skutek wypłaty środków z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci, argumentując powyższe sytuacją dochodową i zdrowotną.

Mając na uwadze zakreślone ramy prawne i faktyczne Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane w ponownie prowadzonym postępowaniu, na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 17 listopada 2021 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 19 sierpnia 2021 r. o odmowie skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W powołanym wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje zostały wydane przedwcześnie, gdyż organy administracji pomijając, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, w wieku 67 lat, korzystającą ze wsparcia organów pomocy społecznej uznały, że sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion sytuacji wyjątkowej. Ponadto zaniechały wskazania czy i jaka kwota pozostaje miesięcznie skarżącemu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb.

Ze względu na powyższe wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przedstawione w powołanym wyroku o sygn. akt II SA/Lu 18/22 ocena prawna i wytyczne co do dalszego postępowania, wiązały na dalszym etapie postępowania organy administracji, jak i wiążą obecnie Sąd. Dokonując zestawienia treści decyzji organu I instancji ze wskazaniami sformułowanymi w wyżej powołanym prawomocnym wyroku wydanym w sprawie wskazują, że Prezydent zastosował się do tych wytycznych, bowiem uzupełniono materiał dowodowy i ustalenia, niemniej jednak skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji nie wskazując jaka kwota pozostaje mu na utrzymanie miesięcznie.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 maja 2022 r., III SA/Kr 108/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 kwietnia 2022 r., II SA/Bd 109/22; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Przesłankami, które w tym wypadku, organ ma obowiązek ustalić i poddać dogłębnej ocenie są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Wskazać należy, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Podkreślić należy, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy również mieć na uwadze charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyroki NSA z: 18 grudnia 2020 r., I OSK 2269/20; z 27 października 2020 r., I OSK 1015/20; z 14 lipca 2020 r. I OSK 2861/19; z 20 listopada 2019 r., I OSK 3150/18; z 21 kwietnia 2020 r., I OSK 346/1; z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 9/19, z 14 lutego 2019 r., I OSK 2149/18; publ. CBOSA).

Wskazać należy, że rolą organu, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., pozostaje natomiast wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega natomiast na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej i obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, że powoływana przez skarżącego jego sytuacja dochodowa i zdrowotna nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Nie lekceważąc, jaki i nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącego, do czego Sąd rozpoznający nie jest w żaden sposób uprawniony, wskazać należy, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 1995 r. zaliczające skarżącego do trzeciej grupy inwalidztwa. Pozostawanie skarżącego pod stałą opieką lekarską nie może być oceniane jako przeszkoda w realizowaniu zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący posiadając orzeczenie o niepełnosprawności prawie od 30 lat i pomimo jak podaje pogarszającemu się stanowi zdrowia nie wystąpił o zmianę ustalonego stopnia niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. Podkreślić należy, że w grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub nawet stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Niejednokrotnie dłużnicy mają na swoim utrzymaniu inne osoby. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu socjalnym. Ma stałe źródło dochodu w postaci emerytury oraz zasiłku stałego. Orzeczona niepełnosprawność ma charakter lekki. Sąd podkreśla, że mając przegląd podobnych spraw przy okazji ich rozpatrywania podziela ocenę organów, że sytuacja skarżącego nie wyróżnia go na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie niski poziom dochodów utrudnia zaspokojenie jego potrzeb bytowych i osobistych, ale tego nie uniemożliwia. Są to dochody stałe i dające jakąś szansę spłaty chociaż części należności wypłacanych w zastępstwie za skarżącego, jakkolwiek nie w najbliższej perspektywie. Zwrócić należy uwagę, że skarżący aktualnie ponosi konsekwencje swojej biernej postawy z przeszłości. Możliwości zaś zarobkowania w czasie kiedy były zasądzone alimenty były oceniane przez Sąd, gdyż były jedną z ustawowych podstaw określenia wysokości rat alimentacyjnych. Podkreślić jeszcze raz należy, że ani organy ani Sąd nie kwestionują bardzo trudnej sytuacji skarżącego. Nie uniemożliwia ona jednak egzekwowania choć niewielkich kwot na poczet wypłaconych należności. W realiach niniejszej sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z odpowiedzialności za zadłużenie, którego dopuścił się w dużej mierze w wyniku własnych zaniedbań. Mimo niewątpliwych trudności zdrowotnych i finansowych położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy. Zaniedbania, których skarżący się dopuścił w przeszłości, nie zwalniały go z wypełniania ciążącego na nim z mocy przepisu prawa, ale także moralnego, obowiązku alimentacyjnego w stosunku do dzieci. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich z obowiązku świadczenia na rzecz dzieci. Skarżący nie wykazał natomiast, że powstanie zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego dzieci było usprawiedliwione okolicznościami od niego niezależnymi.

Reasumując Sąd stwierdza, że procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). Zasadnie uznały, w ramach przyznanych przez ustawodawcę granicach uznania administracyjnego, iż przedstawione przez skarżącego okoliczności nie stanowią okoliczności szczególnych. W sposób prawidłowy dokonały istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), co pozwoliło na ocenę sytuacji rodzinnej i dochodowej oraz zdrowotnej skarżącego. Podkreślić również ponownie należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest tzw. decyzją uznaniową, a organ nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku stwierdzenia szczególnie uzasadnionych okoliczności. Sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącego, nie oznacza automatycznie jej wadliwości. Obiektywna ocena trudnej sytuacji skarżącego w aspekcie możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi nie może być zatem uznana za dowolną.

Sąd w całości podziela argumentację Kolegium zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu obecna sytuacja i stan zadłużenia skarżącego nie jest efektem okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc niezależnych od skarżącego, czyli takich, na które skarżący nie miał wpływu. Sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, jednak nie jest na tyle wyjątkowa, aby udzielić mu swoistej premii czy nagrody w postaci umorzenia całego długu alimentacyjnego.

Końcowo należy zwrócić uwagę, że skarżący wniósł o udzielenie najdalej idącej ulgi poprzez umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Nie skorzystał w pierwszej kolejności z udzielenia pozostałych ulg w spłacie swoich zobowiązań w postaci rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności zadłużenia o których stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że stosując ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, o których mowa w ww. przepisie, należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie powstałej należności w całości.

Podkreślić również należy, że oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka również skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się o przyznanie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Skarżący może zwrócić się zarówno o przyznanie mniej intensywnych ulgi, w szczególności odroczenia terminu płatności, może też w razie pogorszenia swojej sytuacji ponownie wnosić o umorzenie zobowiązania w całości albo w części. Skarżący winien szczegółowo wykazać w jakiej sytuacji się znajduje, przedłożyć wszystkie dokumenty przedstawiające jego wydatki, zarówno na opłaty, jak i na leki.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.