Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 390/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 141 par. 4, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie NSA Zbigniew Rausz /spr./, Joanna Runge-Lissowska, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Andrzeja C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 sierpnia 2004 r. sygn. akt II SA/Kr 1008/01. w sprawie ze skargi Andrzeja C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 lutego 2001 r. (...) w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę kasacyjną, 2/ przyznaje adw. Markowi W. od Skarbu Państwa kwotę 120 zł /sto dwadzieścia/ tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

I OSK 390/05

U Z A S A D N I E N I E

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 20 sierpnia 2004 r. II SA/Kr 1008/01 oddalił skargę Andrzeja C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 22 lutego 2001 r. (...) w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. decyzją z 27 grudnia 2000 r. podjętą w oparciu o przepisy ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej odmówił przyznania Andrzejowi C. zasiłku celowego w kwocie 380 zł z przeznaczeniem na wniesienie skargi kasacyjnej od orzeczeń dotyczących zatrudnienia. Organ stwierdził, że wniosek Andrzeja C. z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka jak i wskazane przeznaczenie pomocy nie może być uwzględniony.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 22 lutego 2001 r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzej C. zarzucił organowi odwoławczemu cynizm, złą wolę i pogardę wobec jego podstawowych praw obywatela i człowieka. Zarzucił, że Kolegium akceptuje złe działanie pracowników MOPS, którzy w nieuzasadniony sposób ingerują w jego życie osobiste.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi. Sąd podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego z zakresu pomocy społecznej ma generalnie charakter uznaniowy. Przepis art. 32 ustawy o pomocy społecznej pozostawia bowiem organowi pomocy społecznej wybór co do tego czy zasiłek ten przyznać czy też nie. Z istoty swej zasiłek ten ma służyć zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Dopiero zatem - zdaniem Sądu - spełnienie warunków określonych w art. 4 ust. 1, art. 3 oraz istnienie takiej potrzeby otwiera drogę do uznaniowego działania organu. Brak jednej z ww. przesłanek wyklucza przyznanie zasiłku celowego na podstawie cytowanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania zasiłku celowego umotywowana została zasadniczo tym, że koszt wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku sądu nie jest wydatkiem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby. Z tym stanowiskiem organów należy się - według Sądu - zgodzić. Korzystanie ze środków przysługujących stronie w postępowaniu sądowym nie da się utożsamić z zaspokojeniem potrzeby bytowej. Faktu tego nie zmienia to, iż z powodzeniem kasacji miałaby wiązać się poprawa sytuacji materialnej skarżącego. Koszt związany z wniesieniem skargi kasacyjnej w postępowaniu z zakresu prawa pracy jest elementem kosztów postępowania sądowego. Regulacje dotyczące tych kosztów, łącznie z możliwością i przesłankami zwolnienia i uzyskania bezpłatnej pomocy fachowego pełnomocnika, zawarte są w Kodeksie postępowania cywilnego. W tej sytuacji twierdzenie skarżącego, że odmowa żądanej pomocy pozbawiła go prawa do sądu, nie jest nawet w minimalnym stopniu uzasadnione. Pozostałe kwestie podnoszone przez skarżącego nie mają dla rozstrzygnięcia istotnego znaczenia. Przedmiotem sądowej oceny jest zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. W kompetencjach sądu nie mieści się kontrola działalności MOPR w ogólne, ani też nadzór nad zachowaniem pracowników MOPR. Wady zaś samego postępowania tylko wtedy mają znaczenie, kiedy mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Takich uchybień Sąd w sprawie niniejszej nie stwierdził.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną wniósł Andrzej C. reprezentowany przez adwokata Marka W. zaskarżając wyrok ten w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wszystkich jego obligatoryjnych części, a to jednoznacznego i wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia - w szczególności zaś brak wyjaśnienia, na jakiej podstawie i w oparciu o jakie przesłanki Sąd przyjął, że w toku postępowania przed organami pomocy społecznej nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Uchybienie to mimo obszerności uzasadnienia powoduje, że rozstrzygnięcie wymyka się ocenie instancyjnej, albowiem prawidłowość toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a co za tym idzie zasadność rozstrzygnięcia, nie mogą zostać zweryfikowane, 2/ naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnej wykładni art. 32 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej do ustalonego stanu faktycznego, podczas gdy jego właściwe zastosowanie winno prowadzić do uznania zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego co najmniej w części.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Na wypadek gdyby Sąd nie uwzględnił zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie. Wniesiono także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu podstaw kasacji podniesiono, że uzasadnienie wyroku winno odnosić się do podstawy rozstrzygnięcia w danej, konkretnej sprawie, a tego w niezbędnym zakresie uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brakuje. Zdaniem skarżącego WSA w niewystarczającym stopniu wskazał, jakimi względami się kierował i na jakich okolicznościach konkretnej sprawy oparł swoje rozstrzygnięcie w zakresie w jakim uznał, iż koszt związany z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku sądu nie jest wydatkiem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Niezależnie od tego w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną WSA niewłaściwie zastosował art. 32 ustawy o pomocy społecznej, dokonując błędnej wykładni tego przepisu uznając, mimo braku do tego podstawy prawnej, że przepisy procedury cywilnej normujące kwestie zwolnienia od kosztów sądowych stanowią w istocie lex specialis w stosunku do przepisu art. 32 ustawy o pomocy społecznej. Takie stanowisko jest nieuprawnione gdyż zarówno cel obydwu regulacji, jak i szczegółowe przesłanki stosowania zawartych w nich instrumentów winny być oceniane niezależnie. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący znajduje się w krytycznej sytuacji finansowej, oraz że stan taki nie wynika z jego własnych zaniedbań i marnotrawstwa środków, co mogłoby uzasadniać odmowę udzielenia pomocy - a to na zasadzie art. 6 powołanej ustawy. Bezspornym jest także, co zostało wykazane /poprzez przedłożenie do wglądu organu stosownych niekwestionowanych rachunków/, że zalega z wpłatami za media - a to na pewno gaz i telefon. Można więc przyjąć w świetle powyższych okoliczności, że dramatyczna sytuacja materialna skarżącego rzutuje bezpośrednio na możliwość dochodzenia przysługujących mu praw w szczególności takich jak prawo do sądu. W ocenie skarżącego nawet ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje MOPR w K. nie uzasadniały odmowy przydzielenia zasiłku celowego w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Andrzeja C. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 sierpnia 2004 r., o którym wyżej mowa Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie wnoszący skargę kasacyjną Andrzej C. w podstawie kasacyjnej zarzucił w pierwszym rzędzie naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, które to naruszenie jego zdaniem mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut w tym względzie dotyczył art. 141 par. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ z uwagi na nie zawarcie w ocenie skarżącego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wszystkich wymaganych przez ten przepis elementów.

Zarzut ten w konfrontacji z treścią uzasadnienia omawianego wyroku uznać należy za chybiony.

Powołany przepis stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku wszystkie niezbędne wymagane tą normą elementy zawiera. Wbrew przy tym twierdzeniom skargi kasacyjnej uzasadnienie zawiera klarowne wyjaśnienie dlaczego wnioskowane świadczenie nie mogło być przez organ pomocy społecznej przyznane skarżącemu.

Otóż jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny pomoc jakiej w swym wniosku z 5 grudnia 2000 r., domagał się Andrzej C. w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów sporządzenia kasacji do Sądu Najwyższego oraz zastępstwa procesowego przed tym Sądem, nie mieści się w zakresie przedmiotowym tego świadczenia. Według art. 32 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ regulującego problematykę zasiłków celowych, zasiłek ten może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Potrzeba bytowa w świetle dalszych przepisów art. 32 powołanej ustawy to można powiedzieć przede wszystkim rzeczy pierwszej potrzeby, niezbędne w życiu codziennym, bez których trudno się obejść. Do takich na pewno nie można zaliczyć wydatków związanych z prowadzeniem sprawy z zakresu zatrudnienia przed sądem powszechnym. Podzielić tu należy stanowisko Sądu I instancji, iż opłaty kasacyjne są elementem kosztów sądowych i strona nie mogąca ich pokryć bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny może czynić starania o zwolnienie od tych kosztów w całości lub w części w trybie wskazanym w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Nie ma żadnych podstaw po temu by środki z pomocy społecznej były przeznaczone na tego rodzaju cel. Z tego względu za bezpodstawny uznać należy także drugi z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, to jest zarzut odnoszący się do naruszenia przez Sąd prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 32 cyt. ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Jak już wyjaśniono środki z pomocy społecznej przeznaczane przez gminy na zasiłki celowe mogą być tylko spożytkowane na świadczenia mające na celu pomoc w zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Do takiej zaś nie należy "potrzeba" o jakiej mowa we wniosku Andrzeja C. z 5 grudnia 2000 r., który wszczął postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie. Dlatego też niezależnie od sytuacji dochodowej skarżącego wzmiankowane świadczenie na cel określony w ww. wniosku - pokrycie kosztów sporządzenia kasacji i zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym nie mogło zostać przyznane.

W związku z powyższym skargę kasacyjną Andrzeja C. jako niezasadną należało na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalić. Orzeczenie w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata ustanowionego z urzędu oparto na przepisach par. 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./.