Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1085/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 710
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Piotr Fronc Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na czynność Burmistrza Miasta Zakopane z dnia 14 lutego 2011 r. w przedmiocie włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej budynku mieszkalnego zlokalizowanego pod adresem [...] w Z. I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Burmistrza Miasta Zakopane na rzecz skarżącej M. K. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta Zakopane zarządzeniem z dnia 14 lutego 2011 r. nr 23/2011 włączył do gminnej ewidencji zabytków kartę adresową budynku mieszkalnego zlokalizowanego pod adresem [...] w Z.

Na tą czynność organu M. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie:

1/ art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 w zw. żart. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez:

a/ bezpodstawne i dowolne uznanie budynku mieszkalnego, zlokalizowanego pod adresem: ul. [...], [...] (dz. ewid. [...] i [...], obr. [...]) za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy;

b/ włączenie karty adresowej przedmiotowego obiektu do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne;

2/ § 17 pkt. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem polegające na ich niezastosowaniu poprzez brak zawarcia w karcie adresowej zabytku informacji na temat historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca jest współwłaścicielką dz. ewid. [...] i [...], obr. [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym, oznaczonym adresem ul. [...], [...]. Dla opisanego wyżej obiektu dnia 22 listopada 2007 roku sporządzono kartę adresową, której autorką jest T. L. Przedmiotowa karta adresowa została włączona do GEZ zarządzeniem nr 23/2011 organu z dnia 14 lutego 2011 roku w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta Zakopane. Karta adresowa przedmiotowego obiektu została zaktualizowana dnia 28 listopada 2018 roku przez K. I. Zaktualizowane zostało także przywołane wyżej zarządzenie - zarządzeniami organu nr 7/2014 z dnia 8 stycznia 2014 roku, nr 26/2017 z dnia 9 lutego 2017 roku, nr 163/2018 z dnia 11 lipca 2018 roku, nr 21/2020 z dnia 29 stycznia 2020 roku, nr 166/2020 z dnia 20 sierpnia 2020 roku, nr 125/2021 z dnia 7 czerwca 2021 roku, nr 0050.16.2022 z dnia 26 stycznia 2022 roku, nr 0050.9.2023 z dnia 19 stycznia 2023 roku, nr 0050.18.2023 z dnia 26 stycznia 2023 roku i nr 0050.30.2023 z dnia 13 lutego 2023 roku. W każdym razie, pierwszą czynnością stanowiącą o ujęciu obiektów w GEZ było włączenie karty adresowej z dnia 22 listopada 2007 roku - w dniu 14 lutego 2011 roku, a to w dacie wydania przez organ zarządzenia nr 23/2011 w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta Zakopane, stanowiąc tym samym przedmiot skargi. Tak w treści kart adresowych jak i przywołanych wyżej zarządzeń nie wskazano podstawy prawnej włączenia tych kart do GEZ. Brak też informacji co do ewentualnego uprzedniego objęcia obiektów wpisem do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Zaskarżona czynność obarczona jest szeregiem wad wynikających z naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, a to w szczególności art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy w zw. z § 17 pkt 8 i 9 Rozporządzenia. W ocenie strony skarżącej przedmiotowy budynek nie posiada cech zabytku, o których mowa w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy, a nadto - co ważniejsze - organ nie wyjaśnił i nie udokumentował w odpowiedni sposób cech zabytkowych budynku, które uzasadniałyby objęcie go ochroną konserwatorską. W tym kontekście wypada zwrócić uwagę na jednolicie już prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, aby dany budynek uznać za zabytek musi on charakteryzować się szczególnymi wartościami artystycznymi, historycznymi lub naukowymi. Nie stanowi samoistnych wartości zabytkowych, przemawiających za koniecznością wpisu do rejestru zabytków lub uznaniem za zabytek, data powstania budynku i jego oryginalność czy też wyjątkowość. Sam fakt powstania obiektu wczasach minionych nie powoduje, że jest on predestynowany do wpisania do rejestru zabytków, choć oczywiście przesądza o jego odbiorze jako obiektu o charakterze historycznym. Gdyby bowiem ustawodawca chciał, aby za zabytkowe traktować wyłącznie odpowiednio stare budynki, to wprowadziłby proste i precyzyjne kryterium wieku, czego jednak nie uczynił. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zauważyć należy, że jak wynika z treści dołączonych do skargi kart adresowych, zaskarżona czynność polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku do GEZ nie została poprzedzona jakimikolwiek czynnościami organu, które uzasadniałaby podjęcie takich a nie innych rozstrzygnięć w sprawie. Dodać należy, że z uwagi na uznaniowość włączenia karty ewidencyjnej budynku do gminnej ewidencji zabytków oraz konsekwencje wynikające z tego faktu dla właścicieli nieruchomości, działania organu - w tym przypadku burmistrza miasta - powinny być tym bardziej przejrzyste i w należyty sposób poparte odpowiednimi opiniami lub ekspertyzami specjalistów w danej dziedzinie oraz innymi czynnościami dowodowymi, które to w sposób jasny i niewątpliwy pozwalałaby właścicielom zabytku poznać i zrozumieć motywy działań organu, w wyniku których w sposób oczywisty dochodzi - niezależnie od ich do radykalnego ograniczenia prawa własności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bowiem, że chociaż gminna ewidencja zabytków służy przede wszystkim do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy, to jednak wpisy uskutecznione w niej prowadzą do ograniczenia uprawnień właścicielskich, zatem nie może być dowolności w dokonywaniu tych wpisów w oparciu o podstawę prawną z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tak m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 roku, VII SA/Wa 2652/12). Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 stycznia 2015 roku, sygn. akt: II OSK 2189/13, w uzasadnieniu którego wskazano, że umieszczając zabytek w gminnej ewidencji zabytków organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu no posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Niesporne bowiem pozostaje w sprawie, że tylko taki obiekt, który spełnia ustawową definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji. Tego rodzaju akt kwalifikujący stwarza wymóg określenia przez organ podstaw sformułowania oceny o wartości zabytkowej obiektu, której poprawność stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego. Prawidłowość zastosowania normy prawa materialnego uzależniona Jest w bezpośredni sposób od stwierdzenia, że okoliczności faktyczne odpowiadały hipotezie tejże normy. Z art. 22 ust 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że działanie prezydenta miasta polega na wyznaczeniu zabytku nieruchomego do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków. Reguły rządzące dokonaniem tego rodzaju czynności kształtującej sytuację prawną właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości, uwzględniając zasadę legalizmu, nie przewidują, by działanie organu w tym zakresie mogło polegać na ujęciu zabytku w gminnej ewidencji zabytków bez jakiejkolwiek analizy przyczyn uzasadniających taką decyzję, jak też jej udokumentowania chociażby w uproszczonej formie. W analizowanej sprawie, w dokumentacji zgromadzonej przez Burmistrza Miasta Zakopane brak jest jakichkolwiek dokumentów lub informacji uzasadniających objęcie wyżej wymienionych nieruchomości ochroną konserwatorską z uwagi na zakwalifikowanie ich jako zabytkowych w znaczeniu przepisów ustawy. W szczególności informacji tych nie dostarcza karta adresowa budynku z dnia 22 listopada 2011 roku, która oprócz jednego zdjęcia i przybliżonej daty powstania nie zawiera żadnych innych danych, pozwalających na kontrolę instancyjną poczynionych przez organ ustaleń, a tym samym zbadania legalności działania organu w kontekście jego zgodności z przepisami administracyjnego prawa materialnego. W treści kart brak jakichkolwiek informacji w rubryce historia, opis i wartości (§17 ust. 1 pkt. 8 rozporządzenia), które to informacje powinny być traktowane priorytetowo, gdyż ich celem jest wykazanie, jakie cechy budynku zidentyfikowane przez organ konserwatorski świadczą o tym, że stanowi on zabytek w myśl ustawowej definicji, którego zachowanie leży w interesie społecznym. Wskazane braki skutecznie uniemożliwiają poznanie i ocenę motywów działania organu, ale także polemikę z dokonanymi przez organ ustaleniami co do zabytkowego charakteru budynków. Znamiennym jest, iż te same uchybienia zostały powielone przez organ w kolejnej karcie adresowej opracowanej dnia 28 listopada 2018 roku. W konkluzji skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności. Skarżąca podkreśliła, że zważywszy treść art. 101 ust. 1 u.s.g. w brzmieniu z dnia dokonania skarżonych czynności, wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa dnia 15 maja 2024 roku. Uczyniła to w odpowiedzi na pismo organu z dnia 13 maja 2024 roku - doręczone dnia 15 maja 2024 roku - z którego po raz pierwszy dowiedziała się, że dnia 22 listopada 2007 roku, sporządzona została karta adresowa - której kopia została do tego pisma załączona.

W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta Zakopane wniósł o jej odrzucenie bądź oddalenie. Organ wskazał, że niezależnie od tego, czy skarżąca zaskarżyła włączenie karty adresowej budynku, którego jest współwłaścicielem do Gminnej Ewidencji Zabytków, czyli akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., czy zarządzenie nr 23/2011 w sprawie przyjęcia GEZ, czyli akt z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., to nie spełniła warunków oraz nie zachowała terminu do złożenia skargi. Organ stwierdził również, że budynek mieszkalny z 1 ćw. XX w. znajduje się przy ulicy [...] zwanej także [...]. Nazwa ulicy pochodzi od nazwiska [...]. To również nazwa przysiółka na [...] czyli skupiska kilku gospodarstw położonych poza zwartą zabudową Z., ale stanowiące jego integralną część. Na ulicy [...] występuje budownictwo indywidualne rolnicze, willowe i szeregowe. Obiekt zabytkowy z traktem na rzucie litery "U" z wytworzonym wewnętrznym dziedzińcem, obecnie na rzucie zbliżonym do kwadratu (zabudowany wewnętrzny dziedziniec pomiędzy częściami mieszkalnymi budynku) z ryzalitem występującym w centralnej części układu budynku. Ryzalit czyli część budynku wysunięta przed lico na całej wysokości budynku mieszkalnego wraz z dachem usytuowany jest symetrycznie na osi budynku mieszkalnego. Ryzalit obejmuje dwie kondygnacje oraz szczyt. Trójkątny fronton nad dwukondygnacyjnym ryzalitem to szczyt ograniczony krawędziami bocznymi dachu dwuspadowego z niewielkim okapem w dolnej części. W jego tympanonie pojawia się deskowanie i typowe dla stylu zakopiańskiego zdobienia - "słoneczka"- listwy ozdobne przybite na kształt promieni słońca wiatrownice czyli falujące deski przy krawędzi dachu w szczycie, dodatkowo w tympanonie pojawia się mały okap a pod nim otwory okienne (małe okienka) co w całości tworzy tak zwany dach półszczytowy z wyżką. Poniżej w ryzalicie w drugiej konsygnacji, która jest odeskowana pojawia się szereg okien skrzynkowych dwukwaterowych z nadświetleniem podzielonym na dwie kwaterki, po bokach wysuniętego ryzalitu również występują okna skrzynkowe trójkwaterowe z nadświetleniem podzielonym na trzy kwaterki co powoduje że druga kondygnację przybiera formę werandy doświetlającej wewnętrzne pomieszczenia. Poniżej znajduje wydatny okap kończący się równo z płaszczyzną dachu dwuspadowego. Poniżej w ryzalicie w kondygnacji parteru występuje analogiczny układ powtarzający podziały z drugiej kondygnacji tworzący formę wysuniętej werandy z licznie występującymi otworami okiennymi. Budynek mieszkalny z 1 ćw. XX w. wykonany jest w drewnianej konstrukcji zrębowej z ostatkami - węgłami. Ostatkami nazywa się wystające poza obrys budynku końce belek. Kształt belek i ich wielkość jest wyrównana, w tym wypadku, szersze płazy widoczne są w kondygnacji parteru przy podmurówce, węższe płazy występują w środku ścian oraz przy połaci dachu, są to belki prostokątne ze ściętą krawędzią, łączone na wpusty. Budynek mieszkalny osadzony jest na wysokiej kamiennej podmurówce, z dachem pierwotnie dwuspadowym z charakterystycznym przysztychem z dwoma lukarnami w formie kapliczek w połaci wschodniej oraz jedną lukarna w formie kapliczki od strony zachodniej, dach na drewnianej więźbie, z wydatnym okapem z poszyciem z gonta od strony wschodniej oraz z poszyciem z blachy falistej od strony zachodniej i z poszyciem z blachy w arkuszach układaną na rąbek stojący w miejscu zadaszonego wewnętrznego dziedzińca. W szczytach ograniczonych krawędziami bocznymi dachu dwuspadowego w polu tympanonu umieszczone jest okno dwukwaterowe od strony wschodniej, natomiast od strony zachodniej występuje samo deskowanie. Pola tympanonu w obydwu szczytach zachodnim i wschodnim są analogiczne, obudowane są pionowym deskowaniem a całość otoczona jest wiatrownicami - końmi czyli falującymi deskami przy krawędziach dachu w szczycie na polach tympanonu znajdują się imponujące listwy rozłożone promieniście czyli słoneczka. Poniżej w ścianach szczytowych pierwszej kondygnacji (poniżej okapu) znajduje się okno skrzynkowe dwukwaterowe jedynie od strony wschodniej, ściany szczytowe są wykończone pionowym deskowaniem i dekorowane charakterystycznymi dla stylu zakopiańskiego ornamentami. W dachu od strony wschodniej w lukarnach w formie kapliczek pojawiają się okna skrzynkowe trójkwaterowe z nadświetleniem podzielonym na trzy kwaterki. Obszerny ryzalit w formie werandy z przodu, od strony południowej, głównej fasady budynku nadaje całemu budynkowi mieszkalnemu monumentalny, dekoracyjny charakter. Partie tympanonów w ścianach szczytowych z tyłu budynku od północy są bogato dekorowane wpisując się w styl zakopiański zastosowano tu deskowanie, wiatrownice oraz "słoneczka" - listwy ozdobne przybite na kształt promieni słońca. Budynek mieszkalny jest typowym przykładem architektury wernakułarnej - architektury tradycyjnej, silnie osadzonej w lokalnej tradycji, tworzonej przez miejscowych, budowniczych i rzemieślników, często bez przygotowania akademickiego. Do budowy wykorzystano dostępne na miejscu materiały budowlane, jak kamień i drewno, co wpłynęło na technikę budowy i sposób wykończenia. Budynek posiada wysokie wartości zabytkowe oraz naukowe, stanowi ważne ogniwo rozwoju form architektury regionu Podhala. Jest namacalnym reprezentantem asymilacji myśli inżynieryjnej zaadoptowanej do lokalnych, rodzimych technik i technologii. Prezentowana konwencja architektoniczna jest wyróżnikiem regionu i stanowi sowitego genius loci miejsca. Wysokie wartości zabytkowe posiada krajobraz kulturowy w obrębie samej nieruchomości oraz jej najbliższego sąsiedztwa. Należy podkreślić, że budynek jest również mocno osadzony w przestrzeni i układzie urbanistycznym tej części miasta, gdzie ostała się zabytkowa, historyczna zabudowa, podlegająca ochronie konserwatorskiej i mająca znaczenie dla historii miasta i etapów jego rozwoju. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w postanowieniu z dnia 19.05.2010 r. uzgadniającym ustalenia mpzp "[...]" w treści uzasadnienia wskazał, że "obszar wyróżnia się wysoką wartością historyczną i wysokim stopniem zachowania historycznie ukształtowanej willowo - zagrodowej ulicy Na tym terenie znajduje się duża ilość obiektów znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków i wykazujących cechy zabytkowe. Ponadto przy ul [...] znajduje się "[...]" jedna z najpiękniejszych willi Z.(...)jest szczytowym osiągnięciem Stylu Z.". Jak podkreśla się w orzecznictwie organy ochrony konserwatorskiej są organami "wyspecjalizowanymi" w przedmiocie oceny wartości zabytkowych obiektów, i na podstawie posiadanych przez siebie informacji oceniają, czy określony budynek powinien podlegać ochronie, jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Postępowanie prowadzone przez organ ochrony zabytków ma w tej materii charakter uproszczony, a wpis odbywa się poprzez czynność materialno-techniczną w oparciu o stwierdzenie przez organ, na podstawie posiadanych dokumentów, że danemu obiektowi można przypisać cechy uzasadniające objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Przy ocenie budynku i jego kwalifikacji brano pod uwagę cechy stylu, materiał budowlany i technologię, w której budynek wzniesiono. Ponadto, istotnym kryterium oceny zabytku było również zachowanie go w oryginalniej substancji i formie, czyniącej go świadkiem minionych epok i sposobów budowania, a zatem przedstawia walory historyczne, artystyczne i naukowe niezależnie od stanu jego zachowania, wartości materialnej i intencji budowniczych. Brak zgromadzenia materiałów innych niż opracowane przez specjalistów z dziedziny architektury podhalańskiej karty adresowe, nie przekłada się automatycznie na brak podstaw faktycznych i prawnych dla dokonania wpisu w sytuacji spełniania przez budynek "ustawowego kryterium zabytku", co jest bezsporne w świetle jego wartości zabytkowych i historycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego – budynku mieszkalnego zlokalizowanego pod adresem [...] w Z., do gminnej ewidencji zabytków Miasta Z. Organ wnosi odrzucenie skargi, z uwagi na przekroczenie terminu do jej w niesienia, a w razie nieuwzględnienia wniosku, o oddalenie skargi, przedmiotowy obiekt spełnia bowiem wszelkie kryteria, by uznać go za obiekt zabytkowy. W ocenie sądu czynność została podjęta wadliwie a skarżący nie przekroczył terminu do złożenia skargi.

W kwestii zachowania (przekroczenia) terminu do złożenia skargi, wskazać należy, że organ wnosząc o odrzucanie skargi, z uwagi na brak terminowego wezwania do usunięcia naruszania prawa powołuje się na fakt nabycia nieruchomości przez skarżącą w drodze dziedziczenia (stwierdzenie nabycia spadku z dnia 27 września 1988 r.) przed włączeniem karty adresowej przedmiotowego obiektu. Samo zaś wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało dokonane 15 maja 2024 r. W ocenie sądu zarzut ten jest bezpodstawny. Termin wezwania do usunięcia naruszenia prawa, w dacie włączenia karty adresowej przedmiotowego obiektu do rejestru zabytków był bardzo restrykcyjny. Zgodnie bowiem z art 52 § 3 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2027 r. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W ocenie sądu, organ który wnosi o odrzucenie skargi powołując się na przekroczenie tego terminu, w przypadku, gdy wezwanie o usunięcie naruszenia prawa zostało złożone, powinien wykazać, że wezwanie to faktycznie nastąpiło po terminie. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu, że o włączeniu karty adresowej przedmiotowego obiektu, skarżąca była przez organ w jakimkolwiek terminie i formie informowana. Nie można więc przyjąć, że istnieją obiektywnie okoliczności, które miały by wykazywały fakt wiedzy skarżącej, o dokonaniu tej czynności, w terminie wcześniejszym, niż czas bezpośrednio poprzedzający termin, w którym wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. Nabycie nieruchomości, czy też posiadanie nieruchomości, nie daje podstaw do przyjęcia, że właściciel powinien mieć wiedzę, że obiekt który stanowi przedmiot jego własności, jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie bowiem z art. 9 ust 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 710 z późn. zm. (dalej; ustawa.) wpisanie zabytku nieruchomego do rejestru ujawnia się w księdze wieczystej danej nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, na podstawie decyzji o wpisie do rejestru tego zabytku. Brak jednak regulacji, by w księdze wieczystej nieruchomości ujawnić ujęcie karty adresowej danego obiektu w gminnej ewidencji zabytków. Dokładając najwyższej nawet staranności właściciel nieruchomości, w oparciu o analizę księgi wieczystej, nie musi mieć wiedzy, że nabył lub posiada obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Warto też zwrócić uwagę, na to, że w orzecznictwie kwestia, czy skardze podlegać może czynność materialno-techniczna (włączenie karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków) czy zarządzenie o tym włączeniu są rozbieżności, także co do trybu skarżenia tego typu aktów i terminów w jakich skargi można wnosić (por. postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 28 sierpnia 2024 r. II OSK 1499/24). Kwestie te nie mogą być obojętne przy ocenie zachowania terminu do złożenia skargi, ewentualnie oceny zawinienia skarżącego przy dokonaniu tej czynność. Wobec powyższego, sąd przyjmuje, że datą powzięcia przez skarżącą wiedzy o czynności organu dokonanej 22 listopada 2007 r. jest dzień 13 maja 2024 r. tj. dzień, w którym organ doręczył pełnomocnikowi skarżącej pismo z informacją w tej sprawie.

Co zaś do merytorycznej zasadności skargi, wskazać należy, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.

Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Fakt, że przepis § 17 w stanie obowiązującym na dzień 14 lutego 2011 r. nie zawierał wymogu, by karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera rubrykę - historia, opis i wartości (według stanu aktualnie obowiązującego taka rubryka jest obligatoryjna) nie przesądza, że brak jakiejkolwiek informacji w aktach sprawy, świadczący o zabytkowych charakterze obiektu, który do ewidencji gminnej został przyjęty jest prawnie obojętnym.

Włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków - taką formę stanowi wpis do rejestru zabytków (art. 7 ustawy). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować należy zatem, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do gminnej ewidencji zabytków wynikają także z innych przepisów. Dla przykładu są to obowiązki związane z uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do gminnej ewidencji zabytków ma doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16). Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18).

W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca, iż czynność dokonana przez organ tj. włączenie karty adresowej przedmiotowego budynku mieszkalnego zlokalizowanego przy ul. [...] w Z. do gminnej ewidencji zabytków dokonana została bez należytego ustalenia, czy faktycznie obiekt ten nosi cechy, które uprawniają organ uznania go za obiekt zabytkowy. W ocenie sądu zarzut ten jest zasadny. Faktem jest, że cech zabytkowych tego obiektu nie opisuje żaden z załączonych do akt sprawy dokumentów przekazanych sądowi jako akta administracyjne z daty poprzedzającej złożenie skargi. Organ powinien wykazać (czego brak), że obiekt, którego kartę adresową włącza do gminnej ewidencji zabytków, charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W ocenie sądu, dane zawarte w kartach ewidencyjnych i dokumenty znajdujące się w nadesłanych aktach sprawy nie wykazują, że przedmiotowy obiekt ma zabytkowy charakter, czego nie może zastąpić opis cech świadczących o jego zabytkowym charakterze, zawarty w odpowiedzi na skargę. Sąd administracyjny bada sprawę i wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. art. 106 § 1, 133 § 1 P.p.s.a) a nie na podstawie opisów przedstawionych w pismach procesowych.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.