Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1178/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 110n , art. 112b § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 371/22 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 stycznia 2022 r., nr 1201-IEE.711.1.196.2021.2.JM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2) zasądza od M. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 19 stycznia 2023 r., I SA/Kr 371/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. C. (dalej: "Skarżący"), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 10 stycznia 2022 r., nr 1201-IEE.711.1.196.2021.2.JM, oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, w przedmiocie przyznania Gminie Z. własności nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że podstawą wydania zaskarżonych postanowień obydwu instancji było stwierdzenie przez organ egzekucyjny, że:

- Wójt Gminy Z. pismem z 6 maja 2019 r. poinformował organ o skorzystaniu z prawa pierwokupu;

- opis i oszacowanie wartości nieruchomości zakończono 25 czerwca 2019 r. a protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości wraz z operatem szacunkowym został doręczony zobowiązanej H. C. 25 czerwca 2019 r.;

- w toku prowadzonego postępowania, postanowieniem z 30 września 2019 r. organ egzekucyjny oznaczył cenę nabycia przez Gminę Z. przedmiotowej działki;

- organ egzekucyjny 13 listopada 2019 r. wydał postanowienie, w którym przyznał Gminie Z. własność w/w nieruchomości;

- na skutek złożenia skargi do sądu administracyjnego WSA w Krakowie wyrokiem z 15 grudnia 2020 r., I SA/Kr 431/20, uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. W swoim rozstrzygnięciu WSA w Krakowie stwierdził, że "organ egzekucyjny powinien uznawać małżonka zobowiązanego jako uczestnika postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Zatem zarówno postanowienie w sprawie ceny nieruchomości jak i postanowienie o przyznaniu prawa własności powinno być doręczone również jemu. Brak doręczenia postanowienia w sprawie ceny nieruchomości małżonkowi zobowiązanej powoduje, że postanowienie to nie stało się ostateczne. To z kolei powoduje, że nie było podstaw do wydania postanowienia o przyznaniu prawa własności;

- organ egzekucyjny wykonując zalecenia WSA pismem z 3 października 2021 r. przesłał M. C. zgodny z oryginałem odpis postanowienia z 30 września 2019 r., w sprawie wysokości ceny nabycia przez Gminę Z. w/w nieruchomości. Nie zgadzając się z wydanym postanowieniem M. C., złożył do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zażalenie, który postanowieniem z 21 września 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Na postanowienie organu odwoławczego strona złożyła skargę do WSA;

- uznając postanowienia w sprawie ustalenia ceny nieruchomości za ostateczne w toku instancji organy obydwu instancji wydały zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz Gminy Z.;

- Skarżący zarzucając, że cena nieruchomości powinna zostać zaktualizowana, konsekwentnie kwestionował "ostateczność" postanowienia w przedmiocie ustalenia ceny z uwagi na jego zaskarżenie do WSA w Krakowie;

- wyrokiem z 29 grudnia 2022 r. WSA w Krakowie, I SA/Kr 1625/21, uchylił postanowienie organu odwoławczego z 21 września 2021 r. o ustaleniu ceny, z uwagi na brak jej aktualizacji.

Zdaniem sądu, mimo że postanowienie o przybiciu z 21 września 2021 r. było ostateczne w toku instancji administracyjnych w dacie wydawania zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, to zostało ono jednak wyeliminowane z obrotu prawnego na skutek orzeczenia tut. Sądu wydanego w sprawie I SA/Kr 1625/21. W konsekwencji odpadła podstawa faktyczna i prawna do wydania postanowienia o przysądzeniu własności i sąd administracyjny również te rozstrzygnięcia musiał wyeliminować z obrotu prawnego. Mimo więc, że organ egzekucyjny zrealizował wskazania sądu zawarte w wyroku z 15 grudnia 2020 r., I SA/Kr 431/20 i naprawił błędy proceduralne związane z niedoręczaniem korespondencji małżonkowi zobowiązanej i konsekwentnym dopuszczaniem go do udziału w postępowaniu, to jednak na skutek zdarzeń zaistniałych później postanowienia o przysądzeniu własności musiały zostać po raz drugi wyeliminowane z obrotu prawnego. Mogą zostać wydane dopiero gdy postanowienie o ustaleniu ceny stanie się rzeczywiści ostateczne.

Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 2 pkt 3, art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 133 §1, art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., w zw. z art. 168 §1 p.p.s.a., art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 112b ustawy z 17 czerwca 1966 r ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479; dalej jako "u.p.e.a."), w zw. z art. 110n u.p.e.a., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli postanowienia w przedmiocie przyznania gminie własności nieruchomości i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji przez uznanie, że pomimo, iż postanowienie o ustaleniu ceny z 21 września 2021 r. było ostateczne w toku instancji w dacie wydania zaskarżonego postanowienia DIAS oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji to odpadła podstawa faktyczna i prawna do wydania postanowienia o przysądzeniu własności, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 29 grudnia 2022 r., I SA/Kr 1625/21 uchylił postanowienie DIAS w Krakowie z 21 września 2021 r. o ustaleniu ceny, z uwagi na brak jej aktualizacji, w sytuacji gdy organy podatkowe nie naruszyły przepisów prawa materialnego oraz prawidłowo wydały postanowienie o przyznaniu nieruchomości, z uwagi na ziszczenie się przesłanek określonych w art. 112b u.p.e.a., natomiast ww. wyrok WSA w Krakowie jest nieprawomocny, zatem nie wiąże strony ani sądu, który je wydał, jak również innych sądów i innych organów państwowych a powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby sąd dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami powinien był skargę oddalić;

2) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., przez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia wyroku, które nie zawiera poprawnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, gdyż sąd pierwszej instancji powołuję jako podstawę rozstrzygnięcia naruszenie przepisów prawa materialnego natomiast nie powołuje konkretnych przepisów prawa, których naruszenia dopuściły się organy podatkowe.

Z uwagi na powyższe naruszenia, pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniósł także o zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm prawem przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.

W złożonej po terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Skarżącego wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego od organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł także o przekazanie odpowiedzi na skargę kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu pomimo upływu terminu do jej złożenia.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że powodem uchylenia przez sąd pierwszej instancji postanowień organów obu instancji w przedmiocie przyznania Gminie Z. własności nieruchomości, było "odpadnięcie" podstawy faktycznej i prawnej do ich wydania, a to w związku z wydaniem przez WSA w Krakowie wyroku z 29 grudnia 2022 r., I SA/Kr 1625/21, w którym uchylone zostało ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 21 września 2021 r., w przedmiocie oznaczenia ceny nabycia przedmiotowej nieruchomości.

Zależność postanowienia w przedmiocie przyznania własności nieruchomości od ostateczności postanowienia w przedmiocie oznaczenia ceny nabycia nieruchomości jest oczywista. Zgodnie bowiem z art. 112b § 1 u.p.e.a., dopiero wówczas, gdy postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne

i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Słusznie jednak pełnomocnik organu zauważył, że w dacie orzekania przez sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie, przywołany wyrok z 29 grudnia 2022 r., I SA/Kr 1625/21, nie był prawomocny. Sąd pierwszej instancji, dostrzegając zależność wyniku niniejszej sprawy od wyniku sprawy I SA/Kr 1625/21, mógł więc rozważyć zastosowanie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i zawieszenie postępowania w tej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie ustalenia ceny nabycia nieruchomości.

Tymczasem wyrok WSA w Krakowie z 29 grudnia 2022 r., I SA/Kr 1625/21, na którym oparty został wyrok zaskarżony w niniejszej sprawie, został w całości uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2024 r., III FSK 1660/23. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że postępowanie egzekucyjne w administracji nie ma homogenicznego charakteru. Elementem składowym tego postępowania jest egzekucja administracyjna, w której organ podejmuje różnorakie czynności zmierzające do wyegzekwowania wymaganego obowiązku. Jednocześnie ustawa daje zobowiązanemu oraz innym uczestnikom tego postępowania możliwość kwestionowania tych czynności w ramach odrębnych środków odwoławczych, najczęściej w postaci zażaleń. W przypadku egzekucji z nieruchomości dającą się wyodrębnić czynnością jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110m § 1 u.p.e.a.). O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego (art. 110o § 1 u.p.e.a.), a także wzywa uczestników, o których nie ma wiadomości oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa (art. 110o § 2 u.p.e.a.). Z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny sporządza protokół w którym między innymi określa wartość nieruchomości z podaniem jego podstaw (art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Przy czym do oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami (art. 110s § 1 u.p.e.a.). Z przepisów tych wynika, że operat szacunkowy, sporządzony przez rzeczoznawcę, majątkowego może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia (art. 156 ust. 3 u.g.n.). Po upływie tego okresu, operat szacunkowy może być wykorzystywany po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego (art. 156 ust. 4 u.g.n.). Operat szacunkowy stanowi podstawę oszacowania wartości nieruchomości przyjętą przez organ egzekucyjny w protokole z opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone zarzuty przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje odrębne zażalenie (art. 110u § 1 u.p.e.a.). Jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110u § 2 u.p.e.a.). Po zakończeniu opisu i szacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny może przejść do następnego etapu, tj. licytacji, która kończy się przybiciem najwyższej ceny. W tym zakresie organ również wydaje postanowienie (art. 111m § 1 u.p.e.a.), na które służy odrębne zażalenie (art. 111r § 2 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie organ zastosował inny tryb zbycia tej nieruchomości, określony w art. 110n § 1 u.p.e.a. Co przy tym istotne, wydane w tym zakresie postanowienie wywiera skutki przybicia, a do ceny nabycia stosuje się odpowiednio art. 112 § 1 u.p.e.a. (art. 110n § 3 u.p.e.a.). Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 110n § 4 u.p.e.a.). Na tle tych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny wyciągnął wniosek, że podobnie jak w przypadku zażalenia na postanowienie w sprawie przybicia, na tym etapie postępowania zarzuty adresowane wobec postanowienia o oznaczeniu ceny nabycia nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz tego postępowania, w tym dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

Dalej NSA wskazał, że w tej sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości dokonano 25 czerwca 2019 r. O terminie tej czynności Skarżący został powiadomiony, lecz nie wziął w niej udziału. Skarżący nie wniósł też zarzutów do dokonanego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Takie zarzuty wniósł inny uczestnik postępowania, lecz nie zostały one uwzględnione. Wydane w tym zakresie postanowienie z 5 sierpnia 2019 r. zostało doręczone wszystkim uczestnikom postępowania, w tym również Skarżącemu, jednak żadna ze stron nie wniosła na nie zażalenia. W konsekwencji powyższego organ egzekucyjny wydał postanowienie z 30 września 2019 r., w którym oznaczył cenę nabycia przez Gminę Z. nieruchomości odpowiadającą wartości nieruchomości, określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, tj. w kwocie 197.000,00 zł. Poza sporem jest, że przy doręczeniu tego postanowienia uczestnikom postępowania organ egzekucyjny pominął Skarżącego. Dostrzegł to WSA w Krakowie w sprawie o sygn. I SA/Kr 431/20, zalecając organom wysłanie takiego postanowienia Skarżącemu i z tym faktem związanie skutku jego ostateczności. Ta dyspozycja sądu została wykonana, gdyż pismem z 3 sierpnia 2021 r., organ egzekucyjny przesłał do Skarżącego odpis postanowienia z 30 września 2019 r. Doręczenie Skarżącemu postanowienia z 30 września 2019 r. otworzyło mu drogę do jego zaskarżenia, jednak w ramach tego zaskarżenia nie mieści się możliwość kwestionowania opisu i szacowania wartości nieruchomości. Dlatego NSA nie zgodził się z sądem pierwszej instancji, że postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 21 września 2021 r., wydane w przedmiocie oznaczenia ceny nabycia nieruchomości, narusza art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. Z tego względu wyrok WSA w Krakowie z 29 grudnia 2022 r., I SA/Kr 1625/21 został w całości uchylony, a sprawa została przekazana sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W świetle powyższego zasadne są zarzuty złożonej w tej sprawie skargi kasacyjnej, dotyczące dokonania nieprawidłowej kontroli postanowienia w przedmiocie przyznania Gminie własności nieruchomości (punkt 1 zarzutów). Rację ma też pełnomocnik organu twierdząc, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd nie wskazał żadnych konkretnych przepisów, których naruszenia miały w tej sprawie dopuścić się organy administracyjne (punkt 2 zarzutów).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

SWSA (del.) Anna Sokołowska SNSA Jacek Pruszyński SNSA Wojciech Stachurski