Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 55/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 9 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 16 listopada 2023 roku znak: KO.4111.465.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 55/24

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 16 listopada 2023 r. (znak: KO.4111.465.2023) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 30 sierpnia 2023 r. (znak: GOPS.8252.341.2023) odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę prawną decyzji stanowił przepis art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach pielęgnacyjnych].

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku H. K. z 1 sierpnia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. K., odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzekł A. K. znaczny stopień niepełnosprawności na czas określony do 30 czerwca 2027 r. Niepełnosprawność istnieje od 3 listopada 2022 r., tj. od 62 roku życia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że H. K. jest osobą, która od 28 lipca 2023 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad chorym mężem, który przeszedł udar mózgu z niedowładem połowicznym lewostronnym. Organ wskazał, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Mąż wnioskodawczyni po przebytym udarze wymaga wsparcia żony przy codziennych czynnościach życiowych. A. K. porusza się samodzielnie przy pomocy kuli w obrębie mieszkania i w jego obejściu. Wsparcie żony jest wystarczające w codziennym funkcjonowaniu. A. K. nie wymaga sprawowania nad sobą całodobowej opieki, jaką wykonuje się przy osobie ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wsparcie żony powoduje prawidłowe funkcjonowanie w środowisku. Następnie organ wskazał, że bazując na aspekcie prawnym, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych i przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym stwierdza, że A. K. wymaga pomocy i wsparcia żony w codziennym funkcjonowaniu, ale opieka ta nie jest sprawowana całodobowo nad osobą chorą. W ocenie organu negatywną przesłanką jest również fakt nabycia przez męża niepełnosprawności i powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji po 25 roku życia, a mianowicie od 62 roku życia. Ponadto organ uznał, że fakt pozostawania w związku małżeńskim jest też przesłanką negatywną.

Od powyższej decyzji odwołała się H. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając decyzję w całości oraz zarzucając jej naruszenie:

1. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

2. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uwzględnienie odwołania, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie H. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, iż A. K. (osoba wymagająca opieki) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 22 czerwca 2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym do 30 czerwca 2027 r. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić", zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 listopada 2022 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, złożyła żona – H. K..

Z przeprowadzonego 24 sierpnia 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że małżeństwo K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Mąż skarżącej jest po przebytym udarze mózgu z niedowładem połowicznym lewostronnym. Choruje na miażdżycę naczyń domózgowych, hipertriglicerydemie, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II. Mąż skarżącej porusza się przy pomocy kuli w mieszkaniu oraz w obrębie obejścia. W mieszkaniu widoczne są urządzenia do wykonywania ćwiczeń, które powodują, że ww. jest osobą bardziej samodzielną. A. K. korzysta z rehabilitacji oraz sam wykonuje ćwiczenia. Jego sprawność jest dużo większa niż zaraz po przebytym udarze - jak sam deklaruje. Wymaga wsparcia w przygotowaniu posiłków, kąpieli, pilnowania przyjmowania leków, czy ubrania się w chłodniejsze dni (np. w długie spodnie, czy zapinanie koszuli, kurtki). Z uwagi na ograniczone możliwości poruszania się samodzielnie, wiele spraw przejęła skarżąca, która umawia wizyty u lekarza, wykupuje leki, załatwia sprawy urzędowe, wyjazdy do lekarza. W ocenie pracownika wsparcie małżonki jest wystarczające do funkcjonowania A. K. w dniu codziennym, który nie wymaga całodobowej opieki. Podczas wywiadu H. K. złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością karną dotyczące zakresu sprawowanej opieki nad mężem, która polega na pomocy mężowi rano i wieczorem w wejściu i wyjściu spod prysznica, w myciu, wytarciu - kąpiel 3 razy w tygodniu, w dni cieplejsze częściej, w goleniu (co drugi dzień), w myciu zębów, obcinaniu paznokci (raz w tygodniu), w ubraniu, przygotowaniu posiłków, leków, mierzeniu ciśnienia, poziomu cukru (2-3 razy dziennie w zależności od potrzeby), w ćwiczeniach, wykonuje masaże. Ponadto skarżąca pierze, sprząta, prasuje, jeździ z mężem na wizyty do lekarza, rehabilitację.

Z uwagi na duży stopień ogólności informacji zawartych w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym względem złożonego przez stronę oświadczenia, Kolegium pismem z 3 listopada 2023 r., działając na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., zwróciło się do organu pierwszej instancji o wyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości rodzaju i zakresu sprawowanej przez H. K. opieki nad mężem. Podczas przeprowadzonego w 6 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że w chwili wywiadu A. K. przebywał poza mieszkaniem, był w garażu. W zakresie opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem ustalono, że wnioskodawczyni przygotowuje posiłki, które mąż spożywa samodzielnie. Sam jest w stanie podgrzać wcześniej przygotowany posiłek. Gorące napoje szykowane są w termosie, aby A. K. nie poparzył się. Skarżąca pomaga mężowi w trakcie kąpieli, z uwagi na wysoki brodzik oraz żeby mąż nie poślizgnął się. Pomaga w umyciu pleców oraz lewej strony ciała. Pomaga w ubraniu się, mąż skarżącej ma ograniczoną samodzielność założenia skarpet, spodni czy zapięcia ubrania. Nie wymaga wsparcia w czynnościach fizjologicznych, samodzielnie wykonuje podstawową toaletę. Przygotowane leki przyjmuje samodzielnie, pamięta również o regularności ich przyjmowania. Mąż skarżącej korzysta regularnie z rehabilitacji, która ostatnio miała miejsce w przychodni w K.. Porusza się samochodem, jak twierdzi H. K., "bo jest automatyczna skrzynia biegów, a mąż musi jakoś dojechać". Skarżąca nie ma prawa jazdy. A. K. ćwiczy w mieszkaniu przy zamontowanej drabince. Strona wykonuje masaż lewej ręki i nogi męża w celu pobudzenia mięśni. H. K. zostawia męża samego w domu, gdy musi załatwić sprawy w mieście, tj. na około 3 godziny. Pracownik socjalny w kwestionariuszu wywiadu podał również, że A. K. w rozmowie telefonicznej ustalającej możliwość przeprowadzenia wywiadu poinformował, że żony nie ma cały dzień, gdyż pilnuje dziecka u córki. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem w charakterze pomocniczym. A. K. nie wymaga całodobowej opieki z uwagi na bardzo dużą samodzielność i samoobsługę. Powyższe ustalenia pracownika socjalnego H. K. potwierdziła w oświadczeniu złożonym 6 listopada 2023 r. Natomiast 28 lipca 2023 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że 28 lipca 2023 r. zaprzestała prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym.

Kolegium uzasadniając odmowę stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę. Jak wynika z akt sprawy osoba wymagająca opieki nie jest osobą leżącą, przy pomocy kuli samodzielnie porusza się po mieszkaniu i poza nim. Nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, czy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Samodzielnie przyjmuje przygotowane leki nie myląc dawek i pory przyjmowania. Wykonuje ćwiczenia przy zamontowanej w domu drabince. Sam porusza się samochodem. Z czynności opiekuńczych wymaga pomocy w ubraniu - w założeniu spodni, skarpet, w kąpieli - pomoc w wejściu i wyjściu z brodzika, umyciu pleców, lewej strony ciała. Należy zauważyć, że czynności, tj. przygotowywanie posiłków, czynności porządkowe, zrobienie zakupów, które wykonuje odwołująca są to czynności, które wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy).

Na powyższą decyzję pełnomocnik H. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę. Zaskarżając decyzję w całości, zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o powyższe pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie H. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto strona wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy p.p.s.a. o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej zauważył, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Zdaniem strony chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy zgodne wnioski w tym przedmiocie zostały złożone przez stronę skarżącą w skardze, a przez organ administracji w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego - jak skonstatował organ odwoławczy - był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżąca wskazała, że pomoc mężowi stanowią następujące czynności: pomoc rano i wieczorem w wejściu i wyjściu spod prysznica, w myciu, wytarciu - kąpiel 3 razy w tygodniu, w dni cieplejsze częściej, w goleniu (co drugi dzień), w myciu zębów, obcinaniu paznokci (raz w tygodniu), w ubraniu, przygotowaniu posiłków, leków, mierzeniu ciśnienia, poziomu cukru (2-3 razy dziennie w zależności od potrzeby), w ćwiczeniach, wykonuje masaże. Ponadto skarżąca zajmuje się praniem, sprząta, prasuje. Jeździ z mężem na wizyty do lekarza, rehabilitację.

W ocenie Sądu tak zakreślony zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Natomiast czynności związane z opieką nad mężem, polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu, czy podaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

W ocenie Sądu już na bazie tak ustalonych informacji wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Dalej zwrócić należy jeszcze uwagę, co istotne dla ustalenia zakresu sprawowanej opieki, a co za tym idzie ustalenia tzw. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, czy rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem, że zaopiekowany nie wymaga karmienia, samodzielnie spożywa posiłki, sam jest w stanie podgrzać wcześniej przygotowany posiłek, samodzielnie korzysta też z toalety. Co istotne – zgodnie z przekaznaymi przez skarżącą informacjami - przyjmuje samodzielnie leki i pamięta o regularności ich przyjmowania.

Z wywiadu środowiskowego wynika również, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). Jak wynika z wywiadu środowiskowego porusza się samodzielnie z pomocą kul po mieszkaniu oraz w obrębie obejścia. Z informacji podanych przez pracownika socjalnego wynika, że w chwili wywiadu zaopiekwoany przebywał poza mieszkaniem, był w garażu. Na co dzień zaopiekowany korzysta z rehabilitacji oraz sam wykonuje zalecone ćwiczenia. Dalej wskazać należy na informację podaną przez samą skarżącą w trakcie wywiadu środowiskowego, że mąż porusza się samochodem, jak bowiem stwierdziła "jest automatyczna skrzynia biegów, a mąż musi jakoś dojechać" na rehabilitację. Nie można także przejść całkowicie obojętnie wobec informacji pracownika socjalnego w kwestionariuszu wywiadu, czego nie zakwestionowała skarżąca, że zaopiekowany w rozmowie telefonicznej ustalającej możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego poinformował, że żony nie ma cały dzień w domu, gdyż pilnuje dzieci u córki. W całokształcie wskazanych okoliczności i faktów, co do których strona skarżąca ich nie kwestionowała, nie sposób stwierdzić, żeby skarżąca wykonywała przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związane z jego osobą, wymagające ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż zaopiekowany nie będąc osobą leżącą, nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności.

Wobec powyższego nie można twierdzić, że opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przypomnieć w tym miejsc należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek.

Sąd nie kwestionuje przy tym ustalonego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności pomocy w opiece przez jego żonę, należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Słusznie, w ocenie Sądu, organ drugiej instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

We wskazanych orzeczeniach oraz szeregu innych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzał, że ustaleń faktycznych dotyczących ustalenia wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile jednak konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie właśnie - na co wskazano już uprzednio w ramach niniejszego uzasadnienia - czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zatem zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia.

W rezultacie zaakceptowanie rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w formie proponowanej (wskazywanej) przez pełnomocnika w skardze, prowadziłoby do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki, a to stanowi niedozwoloną interpretację ww. przepisu. Tymczasem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Tak też wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanych powyżej wyrokach.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły także reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 kpa. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Należy zatem wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie ustaliło faktyczny zakres opieki skarżącej nad mężem w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie oraz treść wywiadu środowiskowego. Zaznaczyć także należy, że skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wskazanego przez siebie zakresu opieki.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jej rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych, nawet w poszerzonym zakresie z racji na niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Jedynie na marginesie Sąd, odnosząc się do wniosku profesjonalnego pełnomocnika skarżącej zawartego w skardze pragnie zauważyć, iż sąd administracyjny nie jest kolejną instancją w postępowaniu zainicjowanym przed organami administracji publicznej i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Z tych względów niemożliwe byłoby uwzględnienie wniosku skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.

ds