Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1499/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 11  pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 786
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu inspektora pracy - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Okręgowy Inspektor Pracy w W. (Państwowa Inspekcja Pracy) decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy nakaz Inspektora Pracy z dnia [...] maja 2017 r. nr rej. [...], zobowiązujący [...] S.A. w W. do zapewnienia, zgodnie z przepisami prawa pracy, organizacji Służby BHP, tak aby służba podlegała bezpośrednio pracodawcy.

W podstawie prawnej decyzji organ przywołał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 786 ).

W uzasadnieniu decyzji wskazano co następuje:

Podczas kontroli stwierdzono, że w strukturze organizacyjnej kontrolowanej Spółki Zakładowa Służba BHP - Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy wchodzi w skład Biura Spraw Pracowniczych, w wyniku czego polecenia dotyczące zakresu i sposobu realizacji niektórych zadań służby określonych w przepisach prawa pracy wydawane są przez Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych. Taki stan organizacyjny służby bhp jest niezgodny z prawem, albowiem u pracodawcy, będącego jednostką organizacyjną, służba bhp powinna podlegać bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Dlatego, na podstawie art. 11 pkt 1 w związku z art 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz art. 23711 §1 Kodeksu pracy i § 1 ust 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704, ze zm.), został wydany nakaz z dnia [...] maja 2017 r.

W odwołaniu [...] S.A. w W. wskazano, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Organizacyjnego [...] - w skład Biura Spraw Pracowniczych będącego komórką organizacyjną Centrali Spółki wchodzi Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, którym kieruje Zastępca Dyrektora Biura (§ 5 ust. 2 Regulaminu). Służba BHP jest organizacyjnie podporządkowana Biuru Spraw Pracowniczych, jednakże bezpośredni nadzór merytoryczny nad kierującym Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy sprawuje Prezes Zarządu (§ 5 ust. 5 Regulaminu). W § 22 ust. 2 pkt 31 Regulaminu Zarządu [...] S.A. zapisano, że do zakresu działania Prezesa Zarządu należy w szczególności nadzorowanie spraw związanych z Bezpieczeństwem i Higieną Pracy. Dlatego, w ocenie Spółki, służba BHP - jako podporządkowana merytorycznie Prezesowi Zarządu, wypełnia dyspozycję przepisu § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Ponadto, Dyrektor Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki legitymuje się pełnomocnictwem udzielonym przez Zarząd [...] S.A. do wykonywania w imieniu pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy w stosunku m. in. do kierowników komórek organizacyjnych Centrali Spółki, w tym wobec podległego organizacyjnie Zastępcy Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych - kierującego Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Dlatego na mocy tego pełnomocnictwa Dyrektor Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki pełni w stosunku pracowników, wymienionych w dokumencie pełnomocnictwa, funkcję pracodawcy, z uwagi na otrzymanie wolą Zarządu Spółki stosownych ku temu kompetencji.

Prawidłowa wykładnia dokumentów korporacyjnych oraz dokumentu pełnomocnictwa pozwala na ustalenie, że służba bhp może podlegać zarówno bezpośrednio, lub tak jak w analizowanym przypadku pośrednio (albowiem wyłącznie pod względem organizacyjnym), Dyrektorowi Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki, reprezentującemu [...] S. A. w zakresie pełnienia funkcji pracodawcy, na podstawie udzielonego przez Zarząd Spółki pełnomocnictwa, co nie stoi w sprzeczności z § 1 ust. 5 rozporządzenia.

Organ drugiej instancji nie podzielił zasadności odwołania.

Ustalono, że w strukturze organizacyjnej Spółki, Zakładowa Służba BHP - Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy wchodzi w skład Biura Spraw Pracowniczych Spółki. W wyniku takiej organizacji, polecenia dotyczące zakresu i sposobu realizacji niektórych zadań służby bhp, określonych w przepisach prawa pracy, wydawane są przez Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych. Zgodnie z strukturą organizacyjną Centrali Spółki, Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, którym kieruje Zastępca Dyrektora Biura, wchodzi w skład Biura Spraw Pracowniczych. Z wyjaśnień Zastępcy Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych – T. B. wynika, iż polecenia w sprawach dotyczących realizacji zadań Służby BHP wydawane są przez bezpośredniego przełożonego - Dyrektor B., która pełni funkcję pracodawcy dla pracowników Centrali, natomiast przy prowadzeniu dochodzeń związanych z badaniem przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy, polecenia wydaje Prezes Zarządu Spółki – I. M.

Spółka nie wniosła zastrzeżeń do powyższych ustaleń, zawartych w protokole kontroli.

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Powinien stale podejmować działania zmierzające do zabezpieczenia pracowników przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla ich zdrowia i życia czynników występujących w środowisku pracy oraz zapewniać higieniczne warunki jej wykonywania. Ochrona zdrowia i życia pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, należy do podstawowych obowiązków pracodawcy określonych przepisami prawa pracy. Przepisy prawa w sposób jasny i precyzyjny określają obowiązki jakie spoczywają na pracodawcy w zakresie bhp.

Z art. 23711 § 1 Kodeksu pracy wynika, iż pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bhp, pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Przepisy kodeksu pracy nie regulują zagadnień z zakresu bhp w sposób wyczerpujący. Czynią to przepisy wykonawcze, które precyzują i konkretyzują obowiązki pracodawcy, w tym także jej organizację.

Służba bhp jest organem niezależnym, który podlega tylko pracodawcy. W § 1 ust. 5 rozporządzenia w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, jednoznacznie wskazano, iż służba bhp podlega bezpośrednio pracodawcy. U pracodawcy będącego jednostką organizacyjną służba bhp podlega bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Nakaz z dnia [...] maja 2017 r. został wydany w celu poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy, albowiem Służba BHP w [...] S. A. nie podlega bezpośrednio pracodawcy. Służba BHP podlega bowiem bezpośrednio Dyrektorowi Biura Spraw Pracowniczych. Dyrektor Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki legitymuje się pełnomocnictwem udzielonym przez Zarząd [...] S.A. do wykonywania w imieniu pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy w stosunku m. in. do kierowników komórek organizacyjnych Centrali Spółki, w tym wobec podległego organizacyjnie Zastępcy Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych - kierującego Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Dlatego organizacja Służby BHP nie spełnia w kontrolowanej Spółce warunku bezpośredniej podległości osobie zarządzającej jednostką organizacyjną lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego.

Na potwierdzenie prawidłowości swojej argumentacji, organ wskazał, iż podobny stan faktyczny był przedmiotem spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjne, które uznały taką organizacje służby bhp za nieprawidłową (wyroki: NSA z dnia 9 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 529/11 oraz WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1367/10).

[...] S.A. w W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w W. zarzuciło:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

§ 1 ust. 5 rozporządzenia w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pracownicy wykonujący zadania Służby BHP w Centrali [...] S.A. powinni podlegać bezpośrednio Prezesowi Spółki lub osobie wchodzącej w skład Zarządu Spółki, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu pozwala na przyjęcie, że pracownicy wykonujący zadania Służby BHP mogą podlegać bezpośrednio Dyrektorowi Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki, pełniącemu funkcję pracodawcy, na podstawie udzielonego przez Zarząd Spółki pełnomocnictwa,

- art. 31 § 1 Kodeksu pracy, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne ustalenie, że u pracodawcy będącego jednostką organizacyjną służba bhp może podlegać wyłącznie osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 107 § 3 Kpa, poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, czyli wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co pozbawiło skarżącą stronę możliwości obrony swoich uzasadnionych interesów oraz prowadzenie polemiki z organem i tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W konkluzji skargi, Spółka wniosła:

- o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją nakazu Inspektora Pracy z dnia [...] maja 2017 r., ewentualnie o umorzenie postępowania administracyjnego;

- o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu skargi, Spółka podniosła, iż prawidłowa wykładnia przepisów Kodeksu pracy oraz rozporządzenia jak również dokumentów korporacyjnych oraz dokumentu pełnomocnictwa pozwala na ustalenie, że Służba BHP może podlegać zarówno bezpośrednio, lub tak jak w analizowanym przypadku pośrednio (albowiem wyłącznie pod względem organizacyjnym), Dyrektorowi Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki, reprezentującemu [...] S.A. w zakresie pełnienia funkcji pracodawcy, na podstawie udzielonego przez Zarząd Spółki pełnomocnictwa.

Intencją prawodawcy przy tworzeniu przepisów wykonawczych, nie było ingerowanie w wewnętrzną strukturę organizacyjną pracodawców i narzucanie im określonego układu organizacyjnego, niezbędnego przy jednostkach organizacyjnych z rozproszoną organizacyjnie strukturą terenowych jednostek - których przykładem jest [...] S.A., lecz zapewnienie prawidłowej realizacji obowiązków w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Dlatego, rozważając organizację Spółki pod kątem prawa pracy, należy mieć na uwadze treść art. 31 § 1 Kodeksu pracy oraz to, iż w zakresie zasad reprezentacji pracodawcy pierwszeństwo mają regulacje prawa pracy (postanowienie SN z dnia z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt II PK 238/13 oraz wyroki SN: z dnia 21 czerwca 2011 r., III PK 80/1; z dnia 16 października 2007 r., I PK 111/07; z dnia 7 grudnia 2012 r., II PK 121/12; z dnia 3 grudnia 2010 r., I PK 155/10, z dnia 2 lutego 2001 r., I PKN 226/00). Z tych przyczyn wyznaczenie osoby do dokonywania za pracodawcę czynności prawnych z zakresu prawa pracy może nastąpić w każdy sposób dostatecznie ujawniający taką wolę reprezentowanego i właśnie według tych zasad należy wykładać organizację Służby BHP w skarżącej Spółce.

W niniejszej sprawie powinna być przeprowadzona analiza dokumentów korporacyjnych obowiązujących w [...] S.A., której nie przeprowadziły organy obu instancji, a która ma kluczowe znaczenie dla ustalenia osób odpowiedzialnych za pełnienie funkcji pracodawcy w skarżącej Spółce. Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, którym kieruje Zastępca Dyrektora Biura (§ 5 ust. 2 Regulaminu ) wchodzi w skład Biura Spraw Pracowniczych, będącego komórką organizacyjną Centrali Spółki (§ 4 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 2 Regulaminu). Służba BHP jest podporządkowana Biuru Spraw Pracowniczych, jednakże bezpośredni nadzór merytoryczny nad kierującym Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy sprawuje Prezes Zarządu, co znalazło odzwierciedlenie w § 22 ust. 2 pkt 31 Regulaminu Zarządu [...] S.A., stanowiącego, że do zakresu działania Prezesa Zarządu należy w szczególności nadzorowanie spraw związanych z Bezpieczeństwem i Higieną Pracy. Z powyższego wynika, że funkcjonująca w Centrali [...] S.A. Służba BHP, jako podporządkowana merytorycznie Prezesowi Zarządu - osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, wypełnia dyspozycję cytowanego wyżej przepisu rozporządzenia.

Nadto Dyrektor Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki legitymuje się pełnomocnictwem udzielonym przez Zarząd [...] S.A. do wykonywania w imieniu pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy w stosunku m. in. do kierowników komórek organizacyjnych Centrali Spółki, w tym wobec podległego organizacyjnie Zastępcy Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych - kierującego Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Na mocy udzielonego pełnomocnictwa Dyrektor Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki pełni w stosunku do wymienionego w dokumencie pełnomocnictwa katalogu pracowników funkcję pracodawcy, z uwagi na otrzymanie wolą Zarządu Spółki stosownych ku temu kompetencji. Czynności podejmowane przez pracodawcę obejmują indywidualne czynności z zakresu prawa pracy, w szczególności takie jak: nawiązywanie i rozwiązywanie stosunku pracy, nakładanie kar porządkowych, udzielanie urlopów, premiowanie pracowników, w związku z tym należy uznać, że w tym obszarze mieści się również sprawowanie nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pełnienie przez Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych funkcji pracodawcy zapewnia bowiem sprawną organizację i funkcjonowanie Centrali Spółki w obszarze kadrowym, a usytuowanie służby bhp w strukturze Biura Spraw Pracowniczych zapewnia możliwość skutecznego realizowania przez nią zadań, gdyż ma zapewnioną, stosownie do zapisów Regulaminu, możliwość szybkiego kontaktu z pracodawcą bez dodatkowych pośredników. Taka konstrukcja pozwala efektywnie wypełniać obowiązek wynikający z § 2 ust. 1 oraz § 3 Rozporządzenia, wskazujący na konieczność zapewnienia bezpośredniego i niezwłocznego przepływu informacji pomiędzy pracodawcą, a służbą bhp.

Organy obu instancji nie wyjaśniły powyższych okoliczności, które są istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Dla poparcie swojej argumentacji, Spółka przywołała wyroki WSA w Gliwicach (z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/G1 542/15; z dnia 3 lutego 2016 r. sygn. akt IV SA/GI 543/15; z dnia 4 lutego 2016 r. sygn. akt IV SA/GI 544/15; z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/GI 545/15; z dnia 9 marca 2016 r. IV SA/GI 546/15) w przedmiocie zapewnienia bezpośredniej podległość osobie wchodzącej w skład Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bhp.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w W. wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ wskazał, iż jedynie w kwestiach zaistniałych wypadków przy pracy, polecenia z zakresu bhp wydaje Prezes Zarządu Spółki [...] S.A. – I. M. Jednakże okoliczność ta nie zmienia to faktu, iż Służba BHP w Spółce nie podlega bezpośrednio pracodawcy. Natomiast wszelkie istotne sprawy z zakresu bezpieczeństwa pracy pracowników, organizacji pracy z zachowaniem bhp, zabezpieczenia pracowników przed zagrożeniami, sprawy warunków bhp pomieszczeń i stanowisk pracy, maszyn i urządzeń, narażenia na czynniki niebezpieczne i szkodliwe, zapobiegania sytuacjom potencjalnie wypadkowym, właściwego szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa pracy w tym informowania o zagrożeniach – w świetle organizacji Służby BHP z Spółce nie mogą być zgłaszane i przedstawiane bezpośrednio pracodawcy, a jedynie do Zastępcy Kierownika jednego z Biur.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w W. jest zgodna z prawem.

Nie narusza ona ani prawa materialnego, ani nie została wydana z naruszeniem procedury administracyjnej.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy brak podporządkowania Służy BHP w skarżącym przedsiębiorstwie - [...] S.A. w W. bezpośrednio pracodawcy - osobie wchodzącej w skład Zarządu Spółki, może stanowić przedmiot regulacji nakazowej Inspektora Pracy oraz czy przyjęte w tej Spółce rozwiązania organizacyjne Służby BHP, ustalone przez Inspektora Pracy w toku przeprowadzonej kontroli, istotnie naruszają przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w stopniu wystarczającym do wydania przedmiotowego nakazu?

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiedź na powyższe zagadnienia jest twierdząca, co powoduje niezasadność skargi w całości.

Uprawnienia właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy są zróżnicowane w zależności od zagrożeń związanych z naruszeniem przepisów prawa pracy. Do takiego wniosku prowadzi analiza art. 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z art. 11 pkt 1, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień, polegających na naruszeniu przepisów lub zasad bhp, ma na celu spowodowanie, aby niezgodny z nimi stan faktyczny został doprowadzony do stanu zgodnego z prawem lub zasadami bhp, w wyznaczonym przez inspektora pracy terminie.

W zakresie przedmiotowym takich rozstrzygnięć, nakazujących usunięcie naruszeń dotyczących przepisów i zasad bhp mieści się problematyka wynikająca z działu dziesiątego Kodeksu pracy, a więc dotycząca nie tylko utworzenia, ale i funkcjonowania u pracodawcy służby bhp.

Skarżąca spółka zatrudniający ponad 100 pracowników, była zatem obowiązana i utworzyła Służbę BHP, pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zgodnie z art. 23711§ 1 Kodeksu pracy.

Omawiany wyżej przepis zawiera delegację ustawową do określenia przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia szczegółowy zakres działania, uprawnienia, organizację, liczebność i podporządkowanie służby bhp. Podkreślenia wymaga, iż wolą ustawodawcy jest, aby w przepisie wykonawczym zostało precyzyjnie określone organizacja i podporządkowanie służby bhp, zważywszy na doniosłą rolę jaką służba ta pełni na rzecz poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy.

Z przepisu § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy jednoznacznie wynika, iż służba bhp podlega bezpośrednio pracodawcy, zaś u pracodawcy będącego jednostką organizacyjną, służba bhp podlega bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Przepis ten stosuje się także do pracownika, o którym mowa w § 4 ust. 7.

Bezpośrednie podporządkowanie służby bhp pracodawcy wydaje się oczywiste, jeżeli analizie poddany zostanie zakres uprawnień służby bhp określony w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Wymienione uprawnienia kontrolne oraz informowanie o bieżących zagrożeniach oraz aktualnym stanie bezpieczeństwa i higieny pracy mogą być skutecznie i efektywnie realizowane wyłącznie w sytuacji, gdy służba bhp nie jest podległa, a co za tym idzie, zależna od kierownictwa średniego szczebla. W takiej sytuacji nie może być mowy o bezpośrednim przekazywaniu informacji i niezwłocznym, natychmiastowym podejmowaniu rozstrzygnięć decyzyjnych w zakresie ochrony zdrowia i życia pracowników, niejednokrotnie związanych z zaangażowaniem znacznych środków finansowych lub ich utratą na skutek np. konieczności wstrzymania pracy. Podobnie należy podejść do kwestii szerokich uprawnień służby bhp w zakresie: 1) występowania do osób kierujących pracownikami z zaleceniami usunięcia stwierdzonych uchybień w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, 2) niezwłocznego wstrzymania pracy maszyn lub innego urządzenia technicznego w razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracownika albo innych osób. Skuteczne realizowanie tych uprawnień będzie możliwe tylko w sytuacji, gdy podjęcie decyzji o ich stosowaniu jest niezależne od wpływu osób niebędących bezpośrednio zarządzającym przedsiębiorstwem.

Jeżeli w strukturze danego zakładu pracy wyodrębnione są jednostki organizacyjne, których kierownicy (osoba zarządzająca) są pracodawcami dla osób zatrudnionych w tych jednostkach, służba bhp podlega bezpośrednio osobie zarządzającej tą jednostką lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, upoważnionej przez ten organ do sprawowania nadzoru w sprawach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Oznacza to, że przepisy wewnętrzne spółki nie mogą wprowadzać regulacji wskazujących, że służba bhp podlegałaby osobie niewchodzącej w skład organu zarządzającego. Niezależnie od tego, jaką strukturę ma pracodawca (np. handlowa spółka osobowa, osoba prawna, przedsiębiorstwo państwowe), za niedopuszczalne należy uznać podporządkowanie służby bhp osobie niebędącej osobą zarządzającą tą jednostką lub osobą wchodzącą w skład organu zarządzającego.

Wskazać tu należy, iż w powyższym zakresie polskie prawodawstwo realizuje art. 7 dyrektywy ramowej 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. i jest podobne do prawodawstw innych państw UE (porównaj: J. Jankowiak, Glosa do wyroku NSA z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 529/11, LEX 1095903). Dla przykładu:

1) stosownie do § 83 ust. 7 federalnej ustawy Austrii z dnia 17 czerwca 1994 r. o bhp (Bundesgesetz über Sicherheit und Gesundheitsschutz bei der Arbeit, w skrócie: Arbeitnehmerinnenschutzgesetz): Wewnątrzzakładowych specjalistów ds. prewencji, względnie ich kierownictwo, należy podporządkować bezpośrednio pracodawcy albo innej osobie ponoszącej odpowiedzialność karnoadministracyjną za przestrzeganie przepisów o ochronie pracowników, przy czym według § 73 ust. 3 tej ustawy: Specjaliści ds. bezpieczeństwa są «wolni od poleceń» przy stosowaniu ich wiedzy specjalistycznej (a zatem ani pracodawca nie może im wydawać takich poleceń, ani oni nie mogą tego wykonywać);

2) zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy Słowenii z dnia 24 maja 2011 r. o bhp (Zakon o varnosti in zdravju pri delu): Za wykonywanie swoich specjalistycznych zadań pracownik będący specjalistą ds. bezpieczeństwa przy pracy odpowiada bezpośrednio wobec pracodawcy, przy czym, na podstawie art. 28 ust. 5 tej ustawy, pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikowi będącemu specjalistą ds. bezpieczeństwa przy pracy pełną zawodową samodzielność;

3) według art. 78 ust. 2 ustawy Portugalii nr 102/2009 z dnia 10 września 2009 r. o prawnych ramach promowania bhp (Lei regime juridico da promoção da segurança e saúde no trabalho): Wewnętrzna służba [ds. bhp] jest częścią struktury zakładu i działa w podległości pracodawcy, przy czym stosownie do art. 100 ust. 2 tej ustawy, specjaliści ds. bezpieczeństwa przy pracy działają "w ramach autonomii technicznej";

4) zgodnie z § 8 ust. 2 federalnej ustawy Niemiec z dnia 12 grudnia 1973 r. o lekarzach zakładowych, inżynierach ds. bezpieczeństwa oraz innych specjalistach ds. bezpieczeństwa pracy (Gesetz über Betriebsärzte, Sicherheitsingenieure und andere Fachkräfte für Arbeitssicherheit, w skrócie: Arbeitssicherheitsgesetz)Lekarze zakładowi i specjaliści ds. bezpieczeństwa pracy albo, jeżeli dla jednego zakładu zostało zatrudnionych kilku lekarzy zakładowych czy specjalistów ds. bezpieczeństwa pracy, lekarz zakładowy będący przełożonym i specjalista ds. bezpieczeństwa pracy będący przełożonym, podlegają bezpośrednio kierownikowi zakładu pracy, przy czym, stosownie do § 8 ust. 1 zd. 1 tej ustawy, lekarze zakładowi i specjaliści ds. bezpieczeństwa pracy są «wolni od poleceń» przy stosowaniu ich wiedzy specjalistycznej z zakresu medycyny pracy i techniki bezpieczeństwa.

Zacytowane przykładowo regulacje państw obcych wskazują, że unormowanie kwestii bezpośredniej podległości organizacyjnej wewnętrznej służby ochronno-prewencyjnej podmiotowi zatrudniającemu stanowi materię ustawową.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż w strukturze organizacyjnej Spółki, Zakładowa Służba BHP - Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy wchodzi w skład Biura Spraw Pracowniczych Spółki, usytuowanego w Centrali Spółki. Zgodnie z strukturą organizacyjną Centrali Spółki, Główny Inspektorat Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, którym kieruje Zastępca Dyrektora Biura, wchodzi w skład Biura Spraw Pracowniczych. W wyniku takiej organizacji, polecenia dotyczące zakresu i sposobu realizacji niektórych zadań służby bhp, określonych w przepisach prawa pracy, wydawane są przez Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych.

Dlatego trafne jest stwierdzenie organu, iż Służba BHP w przedsiębiorstwie [...] S. A. nie podlega bezpośrednio pracodawcy. Służba BHP podlega bezpośrednio Dyrektorowi Biura Spraw Pracowniczych, a nie pracodawcy – czyli Zarządowi Spółki (w osobie Prezesa albo Członka Zarządu).

Dyrektor Biura Spraw Pracowniczych Centrali Spółki legitymuje się pełnomocnictwem udzielonym przez Zarząd [...]

S.A. (ściślej udzielanym przez Prezesa Zarządu) do wykonywania w imieniu pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy w stosunku m. in. do kierowników komórek organizacyjnych Centrali Spółki, w tym wobec podległego organizacyjnie Zastępcy Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych - kierującego Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Jednakże istnienie takiego pełnomocnictwa nie zmienia faktu, braku bezpośredniej podległości Służb BHP pracodawcy. Pełnomocnictwo jest tu jedynie wyrazem woli Zarządu i wynika z ogólnej regulacji zawartej w § 6 Regulaminu Zarządu Spółki dotyczącego zagadnienia pełnomocnictwa. Na skutek udzielenia takiego pełnomocnictwa nie powstaje zatem podległość bezpośrednia, zalecana przez prawodawcę. Pełnomocnictwo nie zmienia organizacji Służb BHP, w taki sposób, iż z mocy samego pełnomocnictwa sytuuje tę służbę w bezpośredniej podległości organizacyjnej pracodawcy. Legitymowanie się powyższym pełnomocnictwem przez Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych - kierującego również wchodzącym w skład tego biur Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy niczego nie zmienia w fakcie braku bezpośredniej podległości Służb BHP Zarządowi Spółki. Pełnomocnictwo ma bowiem charakter czynności cywilnej a nie organizacyjnej. Nadto bezpośrednia podległości nie wynikać wprost z przepisów wewnętrznych Spółki. Brak tu nawet wewnętrznego przepisu, który wiązałby funkcje kierownicze BPH (tu Zastępcy Dyrektora Biura Spraw Pracowniczych - kierującego Głównym Inspektoratem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy) z rzeczonym pełnomocnictwem. Dlatego, w kontrolowanej Spółce organizacja Służby BHP nie spełnia warunku bezpośredniej podległości osobie zarządzającej jednostką organizacyjną (Prezes Zarządu) lub osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego (Członek Zarządu).

Naruszenie § 1 ust. 5 rozporządzenia należy kwalifikować jako obiektywne naruszenie podstawowych "przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy" i to niezależnie od tego, czy w danym konkretnym przypadku wadliwa organizacja zakładu spowodowała naruszenie innych obowiązków pracodawcy z zakresu bhp.

Odpowiednia organizacja służby bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym sposób jej podporządkowania w hierarchii zakładu pracy, ma kluczowe znaczenie dla należytej realizacji zadań w tym zakresie przez pracodawcę.

Przyjęcie rozwiązań organizacyjnych w Spółce w zakresie dotyczącym szerokiego pojęcia prawa pracy podlega kontroli Inspektora Pracy.

Usytuowanie Służby BHP w sposób naruszający przepisy rozporządzenia narusza wprost przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy.

Dlatego stwierdzenie braku w skarżącej Spółce podporządkowania Służby BHP bezpośrednio pracodawcy, tj. osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego Spółką, zasadnie stanowiło przedmiot regulacji nakazowej inspektora pracy. Jest to istotne naruszenie § 1 pkt 5 powołanego wyżej rozporządzenia, stanowiące, w rozumieniu art. 11 pkt 1 ustawy o PIP, podstawą do wydania nakazu.

Z tych też względów chybione są wszystkie zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organ przy podejmowaniu powyższych decyzji, które mogłoby stanowić o stwierdzeniu ich nieważności albo o ich uchyleniu i dlatego, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.