Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 652/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 22 maja 2023 r. nr SKO.4114.229.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 marca 2023 roku, nr SOCII.5111.009594.2023.238559.000002.2023. ał


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 22 maja 2023 r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 27 marca 2023 r., którą odmówiono przyznania J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, Z. S..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, strona oświadczyła, że sprawuje opiekę nad matką, która jest po rozwodzie. Wnioskodawczyni nie jest nigdzie zatrudniona, nie wykonuje innej pracy zarobkowej, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, ani prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 6 kwietnia 2022 r. wynika, że Z. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 17 maja 2022 r. wynika, że matka strony jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że wnioskodawczyni mieszka z córką oraz niepełnosprawną matką, nad którą sprawuje opiekę. Matka wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni decyzją z 18 marca 2022 r. uzyskała prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko na okres od 15 lutego 2022 r. do 14 lutego 2023 r., nadto od 1 stycznia 2022 r. do 19 kwietnia 2023 r. nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, jej staż pracy to 3 lata 9 miesięcy i 25 dni. W okresie od 25 lutego 2021 r. do 30 września 2021 r. odbywała staż w Wojskowym Biurze Emerytalnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką, ponieważ strona nie podejmuje zatrudnienia z uwagi nie tylko w celu sprawowania opieki nad matką, ale również w celu sprawowaniem opieki nad córką, urodzoną w 2022 roku. Zdaniem organu stan faktyczny w sprawie wskazuje, że przesłanka podstawowa, od której zależy przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest spełniona, bowiem strona choć pomaga matce regularnie, to tylko przez niewielką część doby, ponieważ zajmuje się swoim małym dzieckiem, które wymaga dużego poświęcania czasu i uwagi. Zdaniem organu strona nie wykonuje przy matce czynności wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż z materiału dowodowego w sprawie nie wynika, żeby matka strony wymagała leczenia takich schorzeń jak: odleżyny, rany, pielęgnacja przetok czy stomia, karmienia przez sondę, nie używa także cewnika. W ocenie Kolegium gdyby nie konieczność opieki nad małoletnim dzieckiem, to świadczona pomoc matce nie uniemożliwiałaby stronie podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej, a tylko opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwiająca pracę jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w świetle zebranego materiału dowodowego w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana przez stronę gotowość świadczenia czynności opiekuńczych.

W skardze J. S., zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego i materialnego, wniosła o jej uchylenie i zabezpieczenie materialne przedmiotowego świadczenia.

W uzasadnieniu wyjaśniła m.in., że jej krótki staż pracy wynika, z tego, że podejmowała prace dorywcze, co spowodowane było sprawowaniem opieki nad matką, która od 2007 roku pozostaje pod opieką Poradni Zdrowia Psychicznego. To że wniosła o przyznanie spornego świadczenia dopiero 10 lutego 2023 r., wynika z tego, że pracownik organu poinformował ją, że takie świadczenie nie koliduje z zasiłkiem oraz świadczeniem wypłacanym z tytułu urodzenia dziecka, które wypłacano skarżącej od 15 lutego 2022 r. do 14 lutego 2023 r. Dodała, że długi czas rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spowodował, że wybrała ww. świadczenia by zapewnić środki finansowe niezbędne w wychowaniu małego dziecka, co było priorytetem ze względu na jej trudną sytuacją materialną. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy od 8 września 2020 r. i od tego dnia objęta jest ubezpieczeniem zdrowotnym. Podkreśliła, że jej matka jest osobą niepełnosprawną, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, ze względu na chorobę psychiczną, na którą cierpi, a skarżąca sprawuje nad nią opiekę, która uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca nie zgodziła się też ze stanowiskiem, że jej jednoczesna opieka nad dzieckiem pozbawia jej prawa do przedmiotowego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

W piśmie procesowym z 3 sierpnia 2023 r., skarżąca podtrzymała stanowisko zaprezentowane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm. – p.p.s.a.), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z ustaleń organów skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Podczas wywiadu ustalono, że matka wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką. Pracownik socjalny w wywiadzie wskazał, że z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką, wymagającą całodobowej opieki, wskazane jest przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca nie pracuje i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zdaniem organów skarżąca nie podejmuje zatrudnienia nie tylko z uwagi na sprawowanie opieki nad matką, ale również w celu sprawowania opieki nad córką, urodzoną w 2022 roku, gdyż skarżąca wprawdzie pomaga matce regularnie, jednak tylko przez niewielką część doby, ponieważ zajmuje się swoim małym dzieckiem, które wymaga dużego poświęcania czasu i uwagi. Ponadto zdaniem organu strona nie wykonuje przy matce czynności wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych.

W konsekwencji odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na fakt, że w ocenie organu zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inaczej mówiąc opieka nad matką nie stanowi przeszkody dla podjęcia przez stronę pracy.

Stanowska tego sąd nie aprobuje.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyjaśnić po należy, że w niniejszej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że matka skarżącej, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest w stanie zdrowia uniemożliwiającym samodzielną egzystencję i bezwzględnie wymagającym stałej opieki innej osoby. Organy ustaliły także, że skarżąca rzeczywiście świadczy przy matce opiekę, a jak wynika z oceny pracownika socjalnego, z powodu tejże opieki zasadne jest przyznanie wnioskowanego świadczenia, zgodnie z przepisami ustawy. Takie stwierdzenie pracownika socjalnego wskazuje, że skarżąca ze względu na sprawowanie opieki nad matką nie jest w stanie wykonywać pracy zawodowej.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do podjęcia (względnie wykonywania pracy zawodowej). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Obowiązkiem organu jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia wynikającego z art. 17 u.ś.r.

W ocenie sądu organy nie sprostały powyższym wymaganiom i co najmniej przedwcześnie oceniły, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, przez co decyzje organów wydane zostały z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Organy w zasadzie nie podważały faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, a jako zasadniczą przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazały okoliczność jednoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy nie występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej (niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a koniecznością stałej lub długotrwałej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Argumentacja organu w tym zakresie oparta została na ocenie rodzaj schorzenia, jakie stało się podstawą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które nie mieści się we wskazanym przez Kolegium katalogu schorzeń, które uprawniają do przyznania świadczenia. Poza tym z uzasadnienia Kolegium wynika, że zdaniem organu czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą względem matki, nie są na tyle absorbujące, ażeby wymagały od niej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym z akt sprawy nie wynika by organy ustaliły zakres i rodzaj czynności, które wykonuje skarżąca opiekując się matką.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zatem, dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).

Zebrany w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego organy wywiodły wniosek o braku bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a konicznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jest w ocenie sądu niewystarczający, a sformułowana na jego podstawie konkluzja co do zakresu wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych względem matki jest co najmniej dowolna i dokonana z pominięciem charakteru schorzeń wskazanych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą względem matki.

Opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy sąd stwierdza, że w toku postępowania wyjaśniającego poczynione zostały jedynie ogólnikowe ustalenia, co do rodzaju czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem matki, a organy pominęły konieczność ich doprecyzowania i ustalenia ich częstotliwości, a co za tym idzie czasochłonności, co ma decydujące znaczenie biorąc pod uwagę konkluzję organu odwoławczego o możliwości podjęcia przez skarżąca zatrudnienia. Na podstawie zebranego materiału aktowego nie sposób jednoznacznie stwierdzić jakich czynności i w jakim zakresie matka skarżącej wymaga opieki ze strony swojej córki, która co pozostaje bezsporne, jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że charakter oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w kontekście wymogów art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może zostać prawidłowo określony bez uwzględnienia treści orzeczenia o niepełnosprawności, posiadającego walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Rolą organów administracyjnych było wobec tego ustalenie między innymi czy osoba z kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zauważyć w związku z tym trzeba, że zakres i sposób czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdzie jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano: 02-P, czyli choroby psychiczne w tym: w tym zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju począwszy od zaburzeń o umiarkowanym stopniu nasilenia, zespoły otępienne oraz 05-R, czyli zaburzenia związane z dysfunkcją narządu ruchu, w tym m.in. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, układowe choroby tkanki łącznej, zapalenie stawów, choroby zwyrodnieniowe stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje oraz wiele innych schorzeń w obrębie narządu ruchu (§ 32 ust. 2 pkt 2 i 5, ust. 1 pkt 2 i 5 rozporządzenia z dnia 15 lipca 2023 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857). Dodatkowo w odwołaniu skarżąca wskazywała na dolegliwości psychiczne i fizyczne matki, jej pogarszający się stan zdrowia, jak i na związaną z tym konieczność stałej opieki nad matką, którą sprawuje. Okoliczności te, co potwierdza lektura wydanych w sprawie niniejszej rozstrzygnięć, pozostawała poza zakresem jakichkolwiek rozważań organów orzekających, pomimo tego, że wraz z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powinny one determinować zakres postępowania wyjaśniającego i koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej mamy. Zaznaczyć wypada, że troska, opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna matki skarżącej może uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie chorej, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych, szczególnie w połączeniu z dysfunkcją narządów ruchu osoby niepełnosprawnej.

Podkreślić przy tym należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. przykładowo wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., II SA/Gd 359/22). Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować innych aktywności i musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca wykluczył przy tym możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo - skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczonej konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności. Przypomnieć też należy, że organy pomocowe nie posiadają kompetencji do kwestionowania zakresu i czasookresu czynności opiekuńczych w toku postępowania wyjaśniającego, pomimo wyraźnego i jednoznacznego zapisu orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy Nie można także sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może się zmieniać, a nawet może być trudne do przewidzenia jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić także trzeba, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą (zob. przykładowo wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19).

Dodatkowo wskazać należy, że zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie (art. 17 ust. 6 u.ś.r.). Osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", spełnia obie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Błędnym jest także stanowisko, iż fakt, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jednocześnie opiekuje się dzieckiem stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozumowanie a priori prowadziłoby do pozbawienia świadczeń pielęgnacyjnych osób będących jednocześnie rodzicami, co byłoby sprzeczne z ratio legis art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając na uwadze dokonane powyższe ustalenia sąd stwierdził, że organy nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły wskazane wyżej przepisy postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie sądu w prowadzonym postępowaniu naruszone zostały przepisy art. 6 art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie rozważono wszystkich istotnych kwestii i nie dokonano należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszono wskazane wyżej przepisy postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszone zostały przepisy art. 107 § 3 k.p.a. i art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z tego względu sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

abo