Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2572/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64, art. 64c
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), sędzia WSA Agnieszka Olesińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi W. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz W. C. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez W. C. (dalej "Skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy:

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku P. S.A. z siedzibą w W. na podstawie wystawionego przez W. C. tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2017 r., obejmującego zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości od osób prawnych za okres od stycznia do grudnia 2012 r. w łącznej wysokości należności głównej 192.838,00 zł. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. S.A. Przedmiotowe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanej Spółce wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego w dniu [...] grudnia 2017 r. Pismem z dnia 21 grudnia 2017 r. B. S.A. poinformował organ egzekucyjny o zaistnieniu przeszkód w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunku. Następnie dłużnik zajętej wierzytelności w dniu 22 grudnia 2017 r. zrealizował w całości dokonane zajęcie.

Pismem z dnia 22 grudnia 2017 r. Spółka wniosła, na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wskazując na wykonanie obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Skarżący uznał zarzut wniesiony przez Spółkę na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. za nieuzasadniony. Zobowiązana Spółka pismem z dnia 25 stycznia 2018 r. wniosła zażalenie na ww. postanowienie wierzyciela. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpatrzeniu zażalenia Spółki, wydało postanowienie z dnia [...] kwietnia 2018 r., którym uchyliło zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w całości i uznało zgłoszony zarzut za uzasadniony, wskazując na wpłatę w dniu 20 grudnia 2017 r. przez Spółkę należności objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym, co nastąpiło przed wszczęciem egzekucji.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W., po rozpatrzeniu pisma Spółki z dnia 22 grudnia 2017 r. w przedmiocie zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne, w oparciu o ostateczne stanowisko wierzyciela, na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a., postanowił uznać wniesione zarzuty za uzasadnione i umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec P. S.A. na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. Niniejsze postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 28 maja 2018 r., natomiast zobowiązanej Spółce w dniu 24 maja 2018 r. i nie zostało zaskarżone, zatem stało się postanowieniem ostatecznym w administracyjnym toku instancji.

Wobec powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. w dniu 24 maja 2018 r. zwrócił Spółce nienależnie pobrane koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego w wysokości 15.517,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień 24 maja 2018 r. w wysokości 327,40 zł - łącznie 15.844,70 zł.

Następnie zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. poinformował wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanej Spółki w kwocie 15.844,70 zł.

Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. Skarżący wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., wydanym w trybie art. 64c § 1, 3 i 7 u.p.e.a., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wobec P. S.A. w kwocie 15.844,70 zł.

W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. wskazał, iż w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej Spółki w oparciu o ww. tytuł wykonawczy, dokonał w dniu 21 grudnia 2017 r. zajęcia rachunku bankowego Spółki w B. S.A., które dłużnik zajętej wierzytelności zrealizował w całości w dniu 22 grudnia 2017 r. Następnie organ egzekucyjny wskazał, iż w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych dla przedmiotowego tytułu wykonawczego powstały koszty egzekucyjne w tym: opłata manipulacyjna naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., wynosząca 1 % kwoty egzekwowanej należności, co stanowi kwotę 2.585,87 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., wynosząca 5 % kwoty egzekwowanej należności, co stanowi kwotę 12.931,46 zł. Ponadto organ egzekucyjny stwierdził, iż koszty te, poza wymienionymi w ustawie sytuacjami, obciążają zobowiązanego, to znaczy, że zasada odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne doznaje ograniczeń, gdy tytuł wykonawczy zawierał wady nieznane organowi egzekucyjnemu w chwili wszczęcia egzekucji, jeżeli po pobraniu należności z tytułu kosztów okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji z winy organu egzekucyjnego lub wierzyciela było niezgodne z prawem oraz koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Warunkiem koniecznym do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w § 3 lub 4 art. 64c u.p.e.a. do obciążenia wierzyciela kosztami. W związku z powyższym organ egzekucyjny stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku P. S.A. zostało umorzone, a umorzenie to nastąpiło w oparciu o ostateczne stanowisko wierzyciela wyrażone postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., którym Samorządowe Kolegium Odwoławczego w T. uchyliło zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i uznało zgłoszony zarzut za uzasadniony. Zatem w sprawie zaszła przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami, określona w art. 64c § 3 u.p.e.a., z którego wynika, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Pismem z dnia 3 lipca 2018 r. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. 31/14 stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim, nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, jak również stwierdził, iż brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, a także, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Zatem ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Zatem, w ocenie Skarżącego, organ egzekucyjny nadmiernie obciążył go maksymalnymi kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. w wysokości 15.844,70 zł, co stanowi naruszenie przepisu art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji i art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Po przeanalizowaniu akt sprawy oraz zapoznaniu się z argumentacją podniesioną przez Skarżącego w zażaleniu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] września 2018 r., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne, co było konsekwencją uznania za zasadny zarzutu zgłoszonego przez zobowiązaną Spółkę w dniu 22 grudnia 2017 r. w zakresie wykonania obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym. Umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego nastąpiło w oparciu o ostateczne stanowisko wierzyciela wyrażone postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., którym Samorządowe Kolegium Odwoławczego w T. uchyliło zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i uznało zgłoszony zarzut za uzasadniony. Zapadłe rozstrzygnięcia wskazują, iż w przedmiotowej sprawie doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co czyni zasadnym obciążenie wierzyciela, na podstawie z art. 64c § 3 u.p.e.a., należnościami z tytułu kosztów egzekucyjnych pobranych i zwróconych zobowiązanej Spółce wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi w kwocie 327,40 zł.

Zdaniem organu, należy również zauważyć, że w ramach postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie mógł badać prawidłowości wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W tym postępowaniu rola organu egzekucyjnego ogranicza się do sprawdzenia, czy wydano rozstrzygnięcie, z którego wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem.

Ponadto odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu, iż Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją RP m.in. art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, Dyrektor izby Administracji Skarbowej w W. zauważył, iż zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 ujęcie niekonstytucyjności oznacza, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Podkreślić należy, że skutkiem wymienionego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W związku z powyższym oraz z uwagi na fakt, iż w rzeczonym wyroku nie sprecyzowano rzędu wielkości jakiego miałoby dotyczyć ograniczenie kosztów egzekucyjnych czy też opłaty manipulacyjnej, przyjąć należy, iż do czasu uchwalenia przez ustawodawcę zmian w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie wskazanym przez powyższe orzeczenie, należy stosować zakwestionowane przepisy w kształcie obecnym.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., pismem z dnia 2 października 2018 r. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji naliczenie 5% kwoty egzekwowanej należności tj. 12.931,46 zł za zajęcie rachunku bankowego na podstawie tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny powinien był wskazać realny nakład pracy organu oraz jego pracowników i w oparciu o faktycznie podjęte czynności określić koszty egzekucyjne, brak takich czynności po stronie organu egzekucyjnego oznacza nie uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14;

2) art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji pobranie 1% egzekwowanej należności 2.585.87 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny powinien był wskazać realny nakład pracy organu oraz jego pracowników i w oparciu o faktycznie podjęte czynności określić koszty egzekucyjne, brak takiego działania sprowadza się do braku uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14;

3) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.P.A., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 K.P.A. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W oparciu o powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 i Dz. U. z 2019, poz. 125 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, gdzie kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 w zw. z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej zwana "p.p.s.a.", zakres kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzut.

Istota sprawy sprowadza się do kwestii tego, czy organ egzekucyjny winien obciążyć będącego wierzycielem Skarżącego pierwotnie pobranymi od Zobowiązanego i zwróconymi Zobowiązanemu należnościami z tytułu kosztów egzekucyjnych (wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi) w kwocie wynikającej z zastosowania wprost (bez modyfikacji) przepisów art. 64 §1 pkt 4 oraz §6 u.p.e.a., które wielkość pobieranej opłaty określają jako procent egzekwowanej należności (bez określenia maksymalnej jej wielkości), czy wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016, poz. 1244) ich zastosowanie powinno być odniesione do wskazanych w tym wyroku przepisów Konstytucji co może powodować konieczność miarkowania opłat.

Zgodnie z art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych (w pkt 2 mowa o zajęciu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w punkcie 3 mowa o zajęciu wynagrodzenia za pracę) 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej).

Jednocześnie zgodnie z art. 64 §6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, gdzie opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr (w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego).

Art. 64c §1 u.p.e.a. wprowadza zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji. W przypadku jednak niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji spowodowanego przez wierzyciela koszty te (wraz z odsetkami ustawowymi) obciążają wierzyciela. Zgodnie bowiem z §3 art. 64c u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Jak wynika z art. 64c §3 u.p.e.a. i co stanowiło podstawę zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny obciąża wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (w tym przypadku opłatą, o której mowa w art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłatą manipulacyjną, o której mowa w art. 64 §6 u.p.e.a.) wraz z odsetkami ustawowymi (naliczanymi od dnia pobrania ww. kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego do dnia ich zwrotu).

Z przepisu art. 64c §3 u.p.e.a. wynika zatem, że w sytuacji gdy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (co spowodował wierzyciel) po pierwsze, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu uprzednio pobrane od niego koszty egzekucyjne wraz z odsetkami naliczanymi od dnia pobrania ww. kosztów egzekucyjnych do dnia ich zwrotu, po drugie, organ egzekucyjny obciąża tymi kosztami egzekucyjnymi i odsetkami wierzyciela.

W rozpatrywanej sprawie oznaczało to, że zaskarżonym postanowieniem z dn. [...] września 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. obciążające Skarżącego (jako wierzyciela) opłatą za zajęcie rachunku bankowego (art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a.) w kwocie 12.931,46 zł oraz opłatą manipulacyjną (art. 64 §6 u.p.e.a.) w kwocie 2.585,87 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 327,40 zł (art. 64c §3 u.p.e.a.). Wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej polegało na zastosowaniu (wprost) przepisów odpowiednio art. 64 §1 pkt 4 oraz §6 u.p.e.a. poprzez odniesienie stawek procentowych w nich wskazanych (odpowiednio 5% oraz 1%) do egzekwowanej należności obejmującej należność główną oraz odsetki.

Ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wymaga oceny skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W wyroku tym bowiem Trybunał Konstytucyjny m.in. orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. również, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2018 r., sygn. akt. II FSK 2206/17 "powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest (...) wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis z niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet – musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.".

W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z ust. 3 art. 190 orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Tym samym nie można zgodzić się z Organem, że wobec braku wyeliminowania z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania na podstawie ww. przepisów, braku zastrzeżeń Trybunału co do dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin, wreszcie braku sprecyzowania rzędu wielkości jakiego miałoby dotyczyć ograniczenie kosztów egzekucyjnych czy też opłaty manipulacyjnej, należy przyjąć, że do czasu uchwalenia przez ustawodawcę zmian w ustawie, należy stosować zakwestionowane przepisy w kształcie obecnym.

W następstwie przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, niezbędne jest bowiem stosowanie art. 64 §1 pkt 4 oraz §6 u.p.e.a. przez organy egzekucyjne w sposób zapewniający realizację wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Tym samym do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości odpowiednio opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy egzekucyjne stosując wskazane przepisy u.p.e.a. muszą każdorazowo w taki sposób określać wysokość tychże opłat, ażeby wzorce konstytucyjne wynikające z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji były realizowane.

Reasumując powyższą cześć rozważań należy wskazać, że organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej ma obowiązek również rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2017 r. III SA/Wr 420/17, LEX nr 2365498, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 110/18, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1001/18).

Dokonując oceny zgodności art. 64 § 1 pkt 4 i § 68 u.p.e.a. z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że bezpośrednim celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że nie można zapominać o podstawowym celu egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jakim jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji. Celem egzekucji, co do zasady, nie jest bowiem represja, ale spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Wprawdzie, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, jednakże swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona.

Trybunał Konstytucyjny zwrócił wskazał, że problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał Konstytucyjny zgodził się również z podnoszonym w postępowaniu argumentem, że brak określenia górnej granicy opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej prowadzi do tego, że stają się one – z punktu widzenia organu egzekucyjnego formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

W zaskarżonym postanowieniu Organ nie odniósł się w ogóle do kwestii adekwatności określonych przez siebie opłat. Ustalając wysokość opłaty, należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Miarkowanie powinno wystąpić, gdy zostanie stwierdzone, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1001/18).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ, określając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, będzie zobowiązany do zastosowania art. 64 §1 pkt 4 oraz §6 u.p.e.a. w sposób uwzględniający zaprezentowaną wykładnię wynikającą z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach rozstrzygnięto stosownie do art. 200 i nast. p.p.s.a. Na zasądzony zwrot kosztów postępowania składał się wpis od skargi w wysokości 100 zł, pobrany od Skarżącego na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).