Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1120/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2016 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadzoru sanitarnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej kwotę 100 złotych (słownie: sto złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 maja 2014 r. T. S. (dalej "strona" lub "skarżąca") - nawiązując do przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - zwróciła się do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w K. (dalej "WIOŚ") wnosząc o spowodowanie wydania decyzji mającej na celu przeciwdziałanie zanieczyszczeniom nieruchomości (środowiska) przez sąsiada S. D. - właściciela sąsiedniej nieruchomości i gospodarstwa rolnego - powodowaną w czasie czyszczenia zboża i w czasie jego omłotów, a także o nałożenie decyzją obowiązku sporządzenia i przedstawienia organowi przeglądu ekologicznego prowadzonej instalacji PEKTUS do czyszczenia zboża o wydajności 6Mg/h.

Pismem z dnia 25 czerwca 2014 r. WIOŚ zwrócił się do Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Z. - w związku z powyższym pismem strony - o przeprowadzenie postępowania administracyjnego w kierunku ustalenia oddziaływania na zdrowie emisji pyłów z czyszczenia zboża, wskazując na brak swej właściwości do załatwienia tej sprawy.

Po wymianie korespondencji pomiędzy tymi organami postanowieniem z dnia [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. (dalej "organ pierwszej instancji"), w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "k.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia oddziaływania pyłów z czyszczenia zboża na zdrowie. W uzasadnieniu wskazano na przekazanie sprawy przez WIOŚ, a także na osobiste pismo złożone przez stronę w dniu 14 sierpnia 2014 r. Następnie odwołując się art. 61a k.p.a. podkreślono, że w niniejszej sprawie przyczyną odmowy wszczęcia postępowania we wnioskowanym zakresie jest brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji i brak podstawy do rozpatrzenia wniosku przez inny organ administracji publicznej. Odwołując się do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj.: Dz. U z 2011 r. Nr 2012, poz. 1263 ze zm.; dalej "ustawa") organ wskazał, iż do zakresu działania Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy m.in. kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, a w szczególności dotyczące higieny środowiska (zwłaszcza wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, gleby, wód i innych elementów środowiska w zakresie ustalonym w odrębnych przepisach. Oznacza to, że organ sanitarny byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby istniały przepisy prawne określające jego kompetencje do prowadzenia postępowania administracyjnego w kierunku ustalania oddziaływania na zdrowie emisji pyłów z czyszczenia zboża. Z uwagi na brak takich przepisów wydana decyzja byłaby nieważna (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W zażaleniu strona podkreśliła, że sprawa przekazana została organowi pierwszej instancji przez WIOŚ w trybie art. 65 § 1 k.p.a., a nadto wskazano jako podstawę materialną art. 27 ustawy. Dlatego wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie organu pierwszej instancji do przeprowadzenia postępowania i wydania stosownej decyzji - mającej na celu przeciwdziałanie możliwym zanieczyszczeniom jej nieruchomości (i środowiska). W jej ocenie organ pierwszej instancji jest umocowany do przeprowadzenia postępowania celem ustalenia czy miało miejsce naruszenie higieny środowiska oraz nieruchomości, na której zamieszkuje wraz z rodziną - przez sąsiada (poprzez olbrzymią emisję pyłów uwolnionych podczas czyszczenia zagrzybionego zboża) oraz do rozstrzygnięcia, czy nie zostały naruszone wymagania zdrowotne. Podkreśliła, że w wyniku działań sąsiada jej mieszkanie zostało zanieczyszczone brązowym i kakaowym pyłem wciskającym się wszędzie, duszącym i utrudniającym oddychanie.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...][...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. (dalej "organ odwoławczy") uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył w całości postępowanie prowadzone przed organem pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1591/14 uchylił to postanowienie organu odwoławczego. W uzasadnieniu stwierdził, że wniosek skierowany przez stronę do WIOŚ został przez ten organ w trybie art. 65 § 1 k.p.a. przekazany do załatwienia zgodnie z właściwością przez organ pierwszej instancji. W myśl przywołanego przepisu, jeżeli organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Sąd podkreślił, że w aktualnym stanie prawnym organ administracji przekazuje sprawę innemu organowi bez konieczności wydania postanowienia. Przekazanie sprawy następuje więc zwykłym pismem, a obowiązkiem organu jest jedynie zawiadomienie strony postępowania o przekazaniu sprawy innemu organowi, co winno zostać uzasadnione. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy oraz odwołując się do judykatury (postanowienie NSA z dnia 20 września 2007r., sygn. akt II GW 3/07) wskazał, że organ, któremu pismo strony przekazano do załatwienia (organ pierwszej instancji), zobowiązany był do merytorycznego zbadania sprawy, względnie – w przypadku stwierdzenia, że nie jest właściwy do jej załatwienia – do wystąpienia z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu. Zamiast tego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia oddziaływania pyłów z czyszczenia zboża na zdrowie. Z kolei organ odwoławczy nie dokonał oceny zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie; odniósł się jedynie do zasadności i prawidłowości przekazania sprawy, dokonując analizy art. 66 § 1 i art. 65 § 1 k.p.a. Skoro organ przekazujący wskazał podstawy działania organu sanitarnego, odwołując się przy tym do art. 27 ustawy, to organ sanitarny w tym kierunku winien podjąć postępowanie. Dlatego Sąd ocenił, że zaskarżone postanowienie narusza art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał, że w przypadku ponownego postępowania, organ odwoławczy powinien uwzględnić wyrażone powyżej stanowisko, przeprowadzić postępowanie w zakresie oceny dopuszczalności postępowania uwzględniając przy tym przepisy ustawy, w szczególności art. 1, gdzie wskazano, że inspekcja sanitarna powołana jest ona do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego poprzez sprawowanie nadzoru na warunkami m.in. higieny środowiska w celu ochrony życia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych czy art. 27 – w razie stwierdzenia naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych, inspektor sanitarny nakazuje w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. W tym zakresie należy przeprowadzić dokładne rozpoznanie wskazywanego przez stronę skarżącą zapylenia związanego z oczyszczeniem zboża, czyli działalnością prowadzoną na sąsiedniej, względem skarżącej, nieruchomości.

Orzekając ponownie w sprawie organ odwoławczy postanowieniem z dnia[...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania i odwołał się do regulacji zawartej w art. 1, art. 4 ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy. Stwierdził, że w świetle przytoczonych przepisów organ sanitarny, rzeczowo byłby właściwy do rozpoznania sprawy oddziaływania na zdrowie emisji pyłów z czyszczenia zboża. Jednakże art. 1 i art. 4 ustawy określają jedynie ogólną normę kompetencyjną pozwalającą ustalić właściwość rzeczową dla działań podejmowanych przez ten organ w zakresie kontroli przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne Jednak nałożenie obowiązków w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy wymaga stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych przewidzianych przepisami prawa materialnego powszechnie obowiązującego. W obrocie prawnym brak przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę do wszczęcia przez organ sanitarny postępowania w przedmiotowej sprawie. Oparcie decyzji administracyjnej wyłącznie na przepisach ustawy stanowiłoby naruszenie prawa materialnego – ze skutkiem nieważności tej decyzji. Powyższe stanowiło podstawę do utrzymania w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

W skardze skierowanej do tutejszego Sądu skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia organu odwoławczego i przekazanie sprawy do rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 65 § 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 27 ustawy, poprzez szkodliwe dla jej interesu niewyjaśnienie sprawy zmasowanego zanieczyszczenia szkodliwymi - dla zdrowia skarżącej, jej rodziny oraz najbliższego otoczenia - pyłami z czyszczonego przez sąsiada w dniu 8 września 2012 r. zagrzybionego zboża. Zdaniem skarżącej nie dokonano niezbędnych ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby na wydanie decyzji w przedmiocie zakazu czyszczenia zboża na nieruchomości sąsiada lub w przedmiocie dokładnego sprecyzowania warunków prowadzenia takich czynności.

Skarżąca podkreśliła, że w dniu 28 marca 2013 r. pracownicy WIOŚ stwierdzili na jej posesji ślady wskazanego zapylenia. Nadto ona sama wykonała dokumentację zdjęciową i zleciła badania laboratoryjne potwierdzające negatywny wpływ zapylenia na zdrowie człowieka. Natomiast organy sanitarne nie dokonały ustaleń faktycznych i nie podjęły działań, do których zobowiązują je przepisy ustawy. Akcentowała twierdzenie, że trudno doszukiwać się sztywnych norm co do zanieczyszczeń, skoro były one w tak olbrzymiej ilości; takie zanieczyszczenie nie może być uznane za standard i winno spotkać się z działaniem zapobiegawczym na przyszłość ze strony organów Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia tego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jak wyżej przedstawiono zaskarżone zostało postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] odmawiające – na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. - wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia oddziaływania pyłów z czyszczenia zboża na zdrowie. Organy wywiodły, że nałożenie obowiązków w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy wymaga stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych przewidzianych przepisami prawa materialnego powszechnie obowiązującego; natomiast w obrocie prawnym brak przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę do wszczęcia przez organ sanitarny postępowania w przedmiotowej sprawie. Stwierdziły, że oparcie decyzji administracyjnej wyłącznie na przepisach ustawy stanowiłoby naruszenie prawa materialnego – ze skutkiem nieważności tej decyzji. Nie godzi się z tym strona skarżąca, zarzucając niedostatki postępowania dowodowego; w szczególności niewyjaśnienie sprawy zmasowanego zanieczyszczenia szkodliwymi - dla zdrowia skarżącej, jej rodziny oraz najbliższego otoczenia - pyłami z czyszczonego przez sąsiada w dniu 8 września 2012 r. zagrzybionego zboża. Skarżąca akcentowała twierdzenie, że trudno doszukiwać się sztywnych norm co do zanieczyszczeń, skoro były one w tak olbrzymiej ilości; takie zanieczyszczenie nie może być uznane za standard i winno spotkać się z działaniem zapobiegawczym na przyszłość ze strony organów Państwa.

Podkreślić trzeba, że Sąd orzeka w tej sprawie po raz drugi.

Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie; zaś uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym, gdy strona akt ten zaskarży do sądu administracyjnego. Związanie zaś sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen. Związanie oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku wydanym w danej sprawie stanowi ograniczenie zasady niezawisłości sędziowskiej, wyrażonej w art.178 ust. 1 Konstytucji; z tego względu wyjątki od tej zasady powinny być rozumiane ściśle.

Zarówno orzecznictwo, jak i piśmiennictwo definiują ocenę prawną jako ustalenie znaczenia przepisów prawa i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno stwierdzenie, że w zaskarżonym akcie przepisy te zinterpretowano lub zastosowano błędnie, wyjaśnienie, na czym polegał błąd i wskazanie, jak przepis winien być pojmowany lub jaki przepis winien być zastosowany, jak i potwierdzenie prawidłowości dokonanej w zaskarżonym akcie wykładni i zastosowania przepisu. Ocena prawna może dotyczyć przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Musi ona przy tym być wyrażona przez sąd. Ocena ta musi być jednoznaczna, sformułowana w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

W świetle przytoczonej wykładni art. 153 ustawy p.p.s.a. i mając na uwadze okoliczność, iż nie odpadło związanie wynikające z poprzedniego wyroku Sądu, kluczowa dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ocena wypełnienia zaleceń sformułowanych w wyroku Sądu z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1591/14 oraz weryfikacja zastosowania się przez organ do oceny prawnej wyartykułowanej w tym wyroku.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że w poprzednim wyroku Sąd jednoznacznie stwierdził, że wniosek skierowany przez stronę do WIOŚ został przez ten organ w trybie art. 65 § 1 k.p.a. przekazany do załatwienia zgodnie z właściwością przez organ pierwszej instancji. Wskazał, że organ, któremu pismo strony przekazano do załatwienia zobowiązany był do merytorycznego zbadania sprawy, względnie – w przypadku stwierdzenia, że nie jest właściwy do jej załatwienia – do wystąpienia z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu. Zalecił, aby organ odwoławczy - działając ponownie w sprawie – przeprowadził badanie w zakresie oceny dopuszczalności postępowania uwzględniając przy tym przepisy ustawy, w szczególności art. 1, gdzie wskazano, że inspekcja sanitarna powołana jest ona do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego poprzez sprawowanie nadzoru na warunkami m.in. higieny środowiska w celu ochrony życia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych czy art. 27 – w razie stwierdzenia naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych, inspektor sanitarny nakazuje w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. W tym zakresie nakazał przeprowadzić dokładne rozpoznanie wskazywanego przez stronę skarżącą zapylenia związanego z oczyszczeniem zboża, czyli działalnością prowadzoną na sąsiedniej, względem skarżącej, nieruchomości.

Sąd stwierdza, że organ odwoławczy nie zastosował się do tych zaleceń, a przez to zaniechanie uchybił art. 153 ustawy p.p.s.a. Takie naruszenie przepisu postępowania mogło mieć, a w okolicznościach sprawy, miało istotny wpływ na wynik i Sąd jest zobligowany do usunięcia zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.

W świetle oceny prawnej sformułowanej w wyroku z dnia 14 maja 2015 r. w sprawie doszło do przekazania organowi pierwszej instancji podania strony w trybie art. 65 § 1 k.p.a. Organ ten odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Organ odwoławczy uchylił to rozstrzygnięcie i umorzył postępowanie prowadzone przed organem pierwszej instancji. Postanowienie organu odwoławczego uchylił Sąd. W obrocie prawnym pozostało postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy był obowiązany ponownie rozpatrzeć zażalenie skarżącej na to postanowienie. W postępowaniu zażaleniowym został zobowiązany przez Sąd do przeprowadzenia postępowania w zakresie oceny dopuszczalności postępowania przy uwzględnieniu przepisów ustawy, w szczególności art. 1, gdzie wskazano, że inspekcja sanitarna powołana jest ona do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego poprzez sprawowanie nadzoru na warunkami m.in. higieny środowiska w celu ochrony życia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, czy art. 27, z którego wynika, że inspektor sanitarny w razie stwierdzenia naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych, nakazuje w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Jednocześnie Sąd sprecyzował, że w tym zakresie należy przeprowadzić dokładne rozpoznanie wskazywanego przez stronę skarżącą zapylenia związanego z oczyszczeniem zboża, czyli działalnością prowadzoną na sąsiedniej, względem skarżącej, nieruchomości.

Organ odwoławczy zbadał dopuszczalność postępowania w świetle wskazanych przepisów oraz art. 4 ustawy, jednak nie w sposób wskazany przez Sąd. Nie przeprowadził bowiem żadnego rozpoznania wskazywanego przez stronę skarżącą zapylenia związanego z czyszczeniem zboża, czyli działalnością prowadzoną na sąsiedniej - względem skarżącej - nieruchomości. Ograniczył się da analizy przepisów prawnych, odstępując od wykonania wiążącego zalecenia.

Sąd stwierdza, że przez takie wadliwe działania (w tym zaniechanie) organ odwoławczy nie wykonał zaleceń, ze skutkiem naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a. Nadto podkreślić trzeba, że w okolicznościach tej sprawy niewykonanie wiążących zaleceń nie tylko mogło mieć, ale wręcz miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zalecone rozpoznanie zapylenia związanego z czyszczeniem zboża mogło się bowiem odbyć wyłącznie w toczącym się postępowaniu; w jego fazie rozpoznawczej. Sąd nakazał dokonanie ustaleń faktycznych i odniesienie ich do przepisów ustawy w celu stwierdzenia dopuszczalności toczącego się postępowania. Natomiast organ odwoławczy zaakceptował odmowę wszczęcia postępowania przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., co oznacza zakończenie postępowania na etapie badania wstępnego – ze skutkiem zatamowania możliwości wejścia w fazę rozpoznawczą postępowania.

Zgodnie z art. 61a § 1 i § 2 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje zaskarżalne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepisu tego nie można stosować w toczącym się postępowaniu. Jest to bowiem przepis prawny znajdujący zastosowanie na etapie badania wstępnego wniosku, tamujący możliwość odniesienia się do meritum.

Jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1609/13 (LEX nr 1665665) zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. może mieć miejsce na wstępnym etapie badania wniosku, tj. gdy nie trzeba w sprawie przeprowadzić postępowania wyjaśniającego po to, by stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn formalnych, w tym o charakterze podmiotowym.

W pełni ten pogląd podzielając Sąd stwierdza, że w przypadku ustalenia, iż postępowanie jest niedopuszczalne dopiero w toku tego postępowania (a więc nie na etapie badania wstępnego lecz w fazie rozpoznawczej), ustawodawca nakazuje stosować zupełnie inne rozwiązanie prawne. Między innymi w sytuacji, gdy wyniki postępowania wyjaśniającego skonfrontowane z treścią obowiązujących przepisów wskazują, że organ nie może załatwić sprawy poprzez jej merytoryczne rozstrzygnięcie, bo nie istnieje podstawa prawna takiego działania przez ten organ – organ jest obowiązany umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.).

Ponieważ Sąd jednoznacznie nakazał stwierdzenie dopuszczalności postępowania, jednocześnie nakazując poczynienie ustaleń faktycznych we wskazanym zakresie, to tym samym wykluczył możliwość zakończenia sprawy na etapie badania wstępnego wniosku. Badanie dopuszczalności postępowania należało przeprowadzić w jego fazie rozpoznawczej. Zakończenie postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., a więc na etapie badania wstępnego wniosku, stanowi tym samym naruszenie art. 153 ustawy p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy wykona zalecenia zawarte w wyroku z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1591/14; uwzględniając ocenę prawną sformułowaną w tym wyroku oraz w wyroku niniejszym.

Z powodów wyżej szczegółowo wyjaśnionych rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi byłoby przedwczesne.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżone postanowienie. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a., zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kwoty 100 zł uiszczonego wpisu, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.