Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1197/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15 (4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 3 par 1 , art. 145 par 1 pkt 1 lit.a , c , art 134 par 1 , art. 200
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 107 par 3 , art. 7, art. 77, art. 80, art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 88 ust. 2 , art.  89 ust. 10
journal: Dz.U. 2021 poz 1098
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi T. M. i D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r., nr [...], znak [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżących T. M. i D. M. solidarnie kwotę 200 zł (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...], znak [...], Wójt Gmina D., na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 89 ust. 10 w zw. z art. 84 ust. 1 i art. 85 ust. 1 - 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz art. 104, 105 §1 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego orzekł o:

1. umorzeniu postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie sześciu drzew gatunku modrzew europejski o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm wynoszących: 35 cm, 90 cm, 75 cm, 97 cm, 34 cm + 47 cm + 51 cm (drzewo rozwidla się na wysokości poniżej 130 cm) i 65 cm oraz trzech drzew gatunku sosna zwyczajna o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm wynoszących: 112 cm, 89 cm, 107 cm znajdujących się na terenie nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] w obrębie ewidencyjnym [...], będącej własnością T. M. i D. M. oraz sześciu drzew gatunku modrzew europejski o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm wynoszących: 48 cm, 96 cm, 92 cm, 99 cm, 74 cm oraz 115 cm znajdujących się na terenie nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] w obrębie ewidencyjnym [...], będącej własnością L. P.;

2. umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie usunięcia bez wymaganego zezwolenia drzew gatunku brzoza, olsza i lipa z terenu działki oznaczonej numerem geodezyjnym [...] obręb Ł., będącej własnością L. P. opisanych w rozdziale II "Prognozy oddziaływania na środowisko planu" wykonanej w maju 2011 r.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ administracji wyjaśnił w szczególności, iż podstawą zastosowania sankcji w postaci kary administracyjnej byłoby konkretne zachowanie sprawcy czynu zabronionego, naganne z punktu widzenia treści normy prawnej oraz zobiektywizowanych zakazów bądź nakazów z niej wynikających - prowadzące, w tym przypadku, wprost do zniszczenia zadrzewienia. W tym przypadku, zadaniem organu administracji publicznej, orzekającemu karę za zniszczenie lub uszkodzenie drzew powinno być wykazanie i udowodnienie, że właściciel lub posiadacz nieruchomości co najmniej wiedział o niszczeniu drzew z jego nieruchomości i na takie działanie się godził. Jeżeli bowiem drzewa zniszczyła osoba trzecia, bez zgody i wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, lub też zniszczenie miało miejsce w wyniku warunków atmosferycznych wtedy właściciel nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody. Nie dopatrując się takich okoliczności, organ orzekł o umorzeniu postępowania, a co za tym idzie nienakładaniu kary pieniężnej z tytułu zniszczenia drzew wskazanych w orzeczeniu decyzji.

Natomiast w zakresie wydania decyzji w sprawie domniemanego usunięcia bez zezwolenia drzew organ wskazał, że z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, iż drzewa zostały usunięte w roku 2014. Tymczasem zgodnie z przepisem art. 89 ust 10 ustawy o ochronie przyrody, nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli T. M. i D. M. (dalej: Skarżący) zarzucając wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący wskazywali również na zaistniałą ich zdaniem sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym podnosząc zastrzeżenia do ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z [...] września 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej: k.p.a.), orzekło o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium, po przywołaniu art. 28 k.p.a. i art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody wskazało, że z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, iż bezpośrednim sprawcą przycinki części gałęzi drzew rosnących na terenie działki nr [...] i nr [...] jest G. P.. Jak wskazano dalej, powyższe ustalenie oparte zostało na dowodach z wyjaśnienia sprawcy przycinki, wyjaśnieniach Skarżących, przeprowadzonych oględzinach i opinii dendrologicznej dotyczącej ustalenia przyczyn obumierania drzew.

Zdaniem organu odwoławczego w oparciu o powołane dowody należało przyjąć, iż postępowanie w sprawie nielegalnego uszkodzenia drzew prowadzone winno być przy uwzględnieniu, jako sprawcy wycinki G. P.. Postępowanie o wymierzenie kary administracyjnej, w przeciwieństwie do postępowania o udzielenie zezwolenia, ma bowiem inny krąg podmiotów. Oprócz niewątpliwie koniecznego ustalenia kryteriów z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, niezbędnym jest nadto przypisanie podmiotowi tam wskazanemu sprawstwa w usunięciu lub zniszczeniu drzew łub krzewów. Spełnienie łącznie tych dwóch kryteriów pozwala dopiero na uwzględnienie interesu prawnego określonego podmiotu, wynikającego z normy prawnej wypowiedzianej w przepisach art. 88 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, jako strony postępowania o wymierzenie kary administracyjnej.

Jak wyjaśniło Kolegium statusu takiego nie uzyskują w tym postępowaniu posiadacze nieruchomości, którym sprawstwa przypisać nie sposób. Norma z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody ma charakter represyjny, a sankcja tam określona bezpośrednio dotyka wyłącznie podmiotu z art. 88 ust. 2, który dokonał zniszczenia drzewa lub krzewu. Pozostali posiadacze nie zostają ani zobowiązanymi ani też uprawnionymi z decyzji wymierzającej ewentualną karę, dlatego też nie mogą być uznani za stronę tego konkretnego postępowania. Rozważany przepis wprowadza sankcję za delikt administracyjny, a odpowiedzialność z tego tytułu jest zindywidualizowana, odnosi się do konkretnego sprawcy, o cechach wynikających z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody. Jak wskazało dalej Kolegium powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, interes prawny w sprawach, gdzie wymierzana jest kara pieniężna, ma jedynie podmiot, który popełnił czyn zagrożony karą pieniężną przez ustawę.

Z tych to powodów, w ocenie Kolegium, brak jest podstaw do uznania Skarżących za legitymowanych do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy D..

Skargę na powyższa decyzję wywiedli T. M. i D. M. zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie

1. naruszenie art. 88 ust 1 pkt 3 w zw. z art. 88 ust. 2 ustawy z o ochronie przyrody w zw. z art. 78 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż Skarżący nie spełniają kryteriów wymaganych przepisami prawa, by móc zostać uznanymi za strony postępowania administracyjnego, podczas gdy z ustalonych na obecnym etapie faktów wynika jednoznacznie, że ani organ I, ani też II instancji nie ustalił żadnej osoby odpowiedzialnej za doprowadzenie do wciąż postępującego obumarcia drzew na działkach [...] i [...] w [...], na nikogo nie nałożono kary administracyjnej, a w związku z tym pozbawianie właścicieli zniszczonych drzew prawa uczestnictwa w postępowaniu, które wprost z brzmienia przepisu zakłada nałożenie kary na posiadacza nieruchomości, jest przedwczesne i rażąco narusza przepisy prawa oraz słuszny interes skarżących;

2. naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 88 ust. 2 w zw. z art. 87a ust. 4 ustawy o ochronie przyrody poprzez ich nie zastosowanie wobec przyznania się G. P. do uszkodzenia pni drzew maszynami rolniczymi i wycięcia gałęzi korony w zakresie przekraczającym 30% we wszystkich modrzewiach rosnących na działce [...] i w jednym modrzewiu rosnącym na działce [...], co powinno skutkować wydaniem decyzji administracyjnej w sprawie uszkodzenia drzew, przewidzianej przepisami prawa; gdyż w przypadku wystąpienia przesłanek do wymierzenia kary, wydanie przez organ decyzji staje się obligatoryjne.

II. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie

1. naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną subsumpcję, polegającą na błędnym przyjęciu, iż skarżący nie są stroną w niniejszym postępowaniu, gdyż postępowanie rzekomo nie dotyczy ich interesu prawnego, podczas gdy:

- interes prawny skarżących wynika wprost z treści art. 83 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, gdzie posiadacze nieruchomości są stroną postępowania z mocy ustawy, gdyż przepisy te stanowią lex specialis w stosunku do art. 28 k.p.a., co najmniej do czasu jednoznacznego ustalenia przez organ administracyjny sprawcy zniszczenia wszystkich drzew objętych postępowaniem,

- interes prawny skarżących wynika wprost z treści art. 21. ust. 1. w zw. z art. art. 64. ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 140 w zw. z art. 144 k.c. oraz z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 415 k.c. zapewniających z mocy prawa ochronę praw majątkowych Skarżących i prawo do odszkodowania za zniszczone drzewa. Realizacja interesu prawnego wynikającego z ww. przepisów prawa będzie możliwa po bezsprzecznym ustaleniu w postępowaniu administracyjnym osób odpowiedzialnych za zniszczenie drzew, przeciwko którym Skarżący skierują roszczenia o naprawienie wyrządzonej szkody.

2. naruszenie art. 7 k.p.a. obligującego organy administracji do ustalenia prawdy obiektywnej w zw. z art. 10 k.p.a. służącym realizacji zasady czynnego udziału strony w toku postępowania, w zw. z art. 136 §2 i 3 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie wniosków dowodowych Skarżących zawartych w odwołaniu z dnia [...] lutego 2021 r., co nie pozwoliło na ustalenie stanu faktycznego w sprawie i wykrycie sprawców zniszczenia drzew objętych postępowaniem;

3. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 84 §2 k.p.a. w zw. z art. 83 §2 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie wniosku dowodowego Skarżących o przesłuchanie biegłego celem podważenia fałszywych zapisów opinii z dnia [...] października 2020 r. w sprawie obumierania drzew na działkach [...] i [...], wskazanych szczegółowo w pismach: skarżącej z dnia [...] grudnia 2020 r. oraz skarżącego z dnia [...] i [...] grudnia 2020 r., gdyż konieczność przeprowadzenia dowodu wynikła z podtrzymania przez biegłego w piśmie z dnia [...] grudnia 2020 r. fałszywych twierdzeń, oraz nie odniesienia się merytorycznego do zarzutów zgłoszonych przez skarżących. Opinia biegłego poświadczająca nieprawdę skutkowała umorzeniem postępowania administracyjnego przez organ I Instancji, a powinna skutkować zawiadomieniem organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 233 §4 k.k. przez biegłego;

4. naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78. Konstytucji RP poprzez ich nie zastosowanie i praktyczne pozbawienie Skarżących prawa do zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, mimo iż w ustalonym stanie faktycznym - nie wykrycie sprawcy zniszczenia drzew na działkach [...] i [...] w [...] - nie zachodziły żadne przesłanki skutecznie pozbawiające ich statusu strony, a tym samym uzasadniające w świetle prawa umorzenie postępowania;

5. naruszenie art. 138 § 1 pkt. 3 k.p.a. w zw. z art 105 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż Skarżący nie spełniają ustawowych kryteriów strony określonych w art. 28 k.p.a., a w związku z tym zdaniem SKO postępowanie jest bezprzedmiotowe i należy je umorzyć, podczas gdy wobec nie ustalenia zarówno w I jak i II instancji, sprawców zniszczenia drzew objętych postępowaniem, nadal istnieje sprawa administracyjna do wyjaśnienia, jak też Skarżący z prawami strony wynikającymi wprost z treści art. 88 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, co bezsprzecznie wskazuje, iż w żadnym razie na obecnym etapie postępowania mówienie o bezprzedmiotowości postępowania jest co najmniej przedwczesne i nieuzasadnione.

6. naruszenie art. 138. § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zaskarżona odwołaniem decyzja Wójta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przysługujących Skarżącym, tj. nie realizowaniem ich wniosków dowodowych pozwalających na ustalenie faktycznego sprawcy i tym samym zwolnienie z odpowiedzialności za zniszczenie drzew właścicieli nieruchomości [...], oraz uniemożliwieniem skutecznego podważenia poświadczającej nieprawdę opinii biegłego, podczas gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a w związku z tym organ II instancji powinien uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, z uwzględnieniem wniosku o wyłączenie od udziału w postępowaniu Wójta oraz Kierownika Wydziału ds. Obywatelskich i Ochrony Środowiska, ze względu na istniejące uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności — nie wykonanie przez Wójta [...] uchwały Rady Gminy D. nr [...] z dnia [...] września 2011 r. i przyzwolenie na istnienie stanu niezgodnego z prawem tj. Planem zagospodarowania przestrzennego dla działki [...] w [...] przyjętego Uchwałą Rady Gminy D. nr [...] z dnia [...] września 2011 r., co doprowadziło do likwidacji rowów melioracyjnych na działce nr [...] mających odprowadzać nadmiar wód z działek nr [...] i [...] w kierunku S. i potem na S., oraz nielegalnego - bez koncesji na wydobycie torfu i bez wnoszenia opłat za wydobyte kopaliny - wykopania przez sąsiadów wyrobiska po torfie o objętości ponad [...] m3 napełniającego się grawitacyjnie wodą z okolicy i zalewającego korzenie drzew rosnące w bezpośrednim sąsiedztwie nielegalnego wyrobiska.

Wskazując na powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, celem przeprowadzenia niezbędnych dowodów pozwalających na ustalenie sprawców zniszczenia drzew na działkach [...] i [...] w [...] oraz wyłączenie od udziału w postępowaniu Wójta oraz Kierownika Wydziału ds. Obywatelskich i Ochrony Środowiska M. C. oraz przekazanie sprawy do rozpatrzenia do właściwego organu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Pismem z [...] stycznia 2022 r. Skarżący zawnioskowali o przeprowadzenie dowodu ze zdjęć mających dokumentować zakopanie szyjek korzeniowych drzew.

W piśmie z [...] lutego 2022 r. uczestniczka postępowania przedstawiła swoje stanowisko w sprawie wskazując w szczególności, iż zalewanie drzew na jej działce jak i na działce sąsiedniej, nigdy nie miało miejsca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej P.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium umarzająca postępowanie odwoławcze z uwagi na stwierdzenie przez organ odwoławczy braku podstaw do przypisania Skarżącym interesu prawnego, a co za tym idzie, przymiotu strony w postępowaniu odwoławczym. Natomiast w poprzedzającym powyższą decyzję rozstrzygnięciu organu I instancji orzeczono o umorzeniu postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew oraz postępowania w sprawie usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia. Powyższe postępowanie dotyczyło drzew położnych na dwóch działkach geodezyjnych, będących we władaniu różnych posiadaczy. Przy czym w postępowaniu prowadzonym przez organ gminy, Skarżący, jak i właścicielka sąsiedniej nieruchomości, byli uznawani za strony a rozstrzygnięcie kończące postępowanie zostało skierowane do wszystkich powyższych podmiotów łącznie.

Postępowanie administracyjne w toku którego zapadło powyższe rozstrzygnięcie toczyło się po zgłoszeniu przez Skarżącą faktu zniszczenia drzew rosnących na terenie działek: nr [...] - stanowiącej współwłasność Skarżących oraz nr [...] stanowiącej własność innych osób (wg wniosku: G. i L. P., natomiast organ I instancji przyjął przy orzekaniu, iż wyłącznie L. P.).

W toku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania przprowadzono oględziny drzew, strony przedkładały liczne dokumenty i składały wnioski dowodowe. Przesłuchano także L. P. jako stronę postępowania oraz G. P. - męża L. P. - jako świadka.

Strona zeznawała, że nie zna przyczyny obumierania drzew wskazując, iż usychanie drzew mogło mieć związek z intensywnymi opadami w roku 2017 i suszą w latach 2018 i 2019. Natomiast świadek zeznawał, że nie zna głównej przyczyny obumierania drzew. Oświadczał też, że według jego wiedzy, jeden modrzew przemarzł, kolejne drzewa uschły prawdopodobnie z powodu suszy. Twierdził ponadto, że nie zniszczył drzew. Przyznawał natomiast, że przyciął część gałęzi drzew rosnących na terenie działki nr [...], które przechodziły na teren jego nieruchomości.

Organ I instancji w toku dalszego postępowania dopuścił dowód z opinii biegłego w celu dostarczenia organowi wiadomości specjalnych pozwalających na ustalenie przyczyn obumarcia drzew na terenie działek nr [...] i [...].

Ekspertyza dendrologiczna wykonana przez powołanego biegłego została włączona do akt sprawy w dniu [...] października 2020 r.

Do powyższego opracowania strony składały swoje zastrzeżenia, zaś biegły w dniu [...] grudnia 2020 r. przedstawił stanowisko.

Nie jest sporne, iż na terenie nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] znajduje się sześć drzew gatunku modrzew europejski oraz trzy drzewa gatunku sosna, natomiast na terenie nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] znajduje się sześć drzew gatunku modrzew europejski. Nie jest także kwestionowane, że drzewa gatunku modrzew europejski na terenie działki o numerze geodezyjnym [...] usychają, obumierają, posiadają liczny posusz gałęzi, są w złym stanie zdrowotnym. Natomiast drzewa gatunku modrzew europejski, usytuowane na terenie działki o numerze geodezyjnym [...], są suche, obumarłe a tylko dwa drzewa wykazywały oznaki żywotności.

Organ I instancji opierając się w szczególności na wnioskach z opinii dendrologicznej przyjął w toku orzekania, iż za najbardziej prawdopodobną przyczynę obumierania drzew przyjąć należy zmieniające się w latach 2017-2019 warunki pogodowe. Przy czym w ocenie organu opinia dendrologiczna i inne dowody zgromadzone w sprawie dają podstawy do stwierdzenia, że na zaistniałą sytuację miało wpływ nałożenie się czynników niezależnych od człowieka z czynnikami mogącymi mieć znaczenie, które zawinione były przez człowieka. I tak, organ I instancji uznał za wiarygodną opinię biegłego z której wynika, że czynnikiem, który miał największy wpływ na proces zamierania drzew było występowanie w okresie dwóch latach suszy, która w połączeniu z obniżaniem się wód gruntowych negatywnie wpłynęła na wzrost i rozwój opiniowanych drzew. Kolejnym wykazanym czynnikiem była słaba jakość gleb, na których rosną przedmiotowe drzewa. W opinii wymienione zostały również inne czynniki takie jak: uszkodzenie mechaniczne drzew poprzez odarcia kory w szyjach korzeniowych oraz nieprawidłowa pielęgnacja drzew polegająca na ich ponadnormatywnym podkrzesywaniu. Wśród kolejnych czynników znalazły się czynniki abiotyczne w postaci grzybów pleśniowych oraz owadów szkodliwych. Ostatnią z przyczyn - zdaniem dendrologa - najmniej znaczącą, było wykonanie w bliskiej odległości od występowania drzew pogłębienia i poszerzenia istniejącego zbiornika wodnego.

Całość rozważań, w tym dostrzeżenie, iż opisana wyżej gradacja przyczyn zniszczenia drzew została uszeregowana przez biegłego w kolejności od czynnika najistotniejszego do mającego najmniejszy wpływ na obumieranie drzew, stanowiło podstawę wniosku, iż nie sposób przyjąć ponad wszelką wątpliwość, że sprawcą działań wskazanych w ekspertyzie dendrologicznej, jako możliwe czynniki ludzkie, mające wpływ na proces zamierania drzew, byli Państwo P. . Nadmieniono też, iż do daty orzekania, Policja nie powiadomiła organu o ustaleniu sprawcy zniszczenia drzew. Organ uznał zatem, iż brak jest podstaw do nałożenia kary administracyjnej i w tym stanie rzeczy umorzył postępowanie.

Natomiast w odniesieniu do (części) postępowania, dotyczącego usunięcia drzew bez zezwolenia, podstawą jego umorzenia było stwierdzenie upływu czasu, w którym dopuszczalne było nałożenie kary.

Ustalenia Kolegium rozpatrującego wniesione przez Skarżących odwołanie były całkowicie odmienne. Jak wskazał organ odwoławczy, z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, iż bezpośrednim sprawcą przycinki części gałęzi drzew rosnących na terenie działki nr [...] i nr [...] jest G. P.. Powyższe ustalenie doprowadziło zaś organ odwoławczy do wniosku, iż postępowanie w sprawie nielegalnego uszkodzenia drzew winno być prowadzone przy uwzględnieniu, jako sprawcy wycinki właśnie tej osoby.

W ocenie Sądu, zawarte w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego uzasadnienie w żaden sposób nie pozwala stwierdzić w jaki sposób organ doszedł do powyższych wniosków. Rozważania w tym zakresie ograniczają się do ogólnikowego przywołania części dowodów zgromadzonych w aktach a uzasadnienie - w powyższej kluczowej dla sprawy części - nie spełnia wymogów określonych art. 107 § 3 k.p.a. i jawi się jako nie poddające się kontroli sądowej. Stąd uznać należało, iż Kolegium w toku swojego postępowania naruszyło art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe uzasadniało uchylenie decyzji Kolegium.

Jeśli chodzi o zarzuty skargi, jak wynika wprost z art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1098 z późn. zm.), administracyjna kara pieniężna za uszkodzenie, zniszczenie drzewa lub krzewu oraz za usunięcie drzewa lub krzewu bez zezwolenia jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.

W tym zakresie Kolegium w toku orzekania co do zasady prawidłowo wyjaśniło w ślad za ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, że interes prawny w sprawach, gdzie wymierzana jest kara pieniężna za uszkodzenie, zniszczenie drzewa, ma jedynie podmiot, który popełnił czyn zagrożony karą pieniężną. Stosując jednak tą zasadę należy dostrzec, iż decyzja zaskarżona odwołaniem nie dotyczyła nałożenia kary administracyjnej lecz umorzenia postępowania w tym przedmiocie w szczególności w sytuacji, gdy nie dopatrzono się udziału człowieka w zniszczeniu drzew w takim zakresie aby uzasadniało to nałożenie kary administracyjnej.

Nie można też tracić z pola widzenia, iż organ I instancji na mocy zaskarżonej odwołaniem decyzji w drugim punkcie umorzył postępowanie sprawie usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia. W przypadku zaś kar pieniężnych za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, w przeciwieństwie do deliktu opisanego wyżej, w pierwszej kolejności organ administracji powinien dokonać ustaleń, czy podmiot, który usunął drzewa lub krzewy, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem, czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły. Tylko bowiem taki podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia (por. K. Gruszecki [w:] Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2021, art. 88.). Przy czym, jak trafnie dostrzegł Organ I instancji, stosownie do art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody, nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat.

Wobec powyższego, mając na względzie treść zaskarżonej odwołaniem decyzji należy podkreślić, że skoro dotyczyła ona drzew znajdujących na dwóch różnych nieruchomościach, z których każda ma innego właściciela (posiadacza), miało to bezpośrednie znacznie dla istnienia podstaw do przypisania poszczególnym podmiotom statusu stron postępowania administracyjnego. W szczególności należy w tym miejscu podkreślić, iż nie jest stroną takiego postępowania właściciel nieruchomości sąsiedniej, bowiem nie można przypisać mu interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 762/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 242/14).

Wobec dotychczasowych ustaleń poczynionych przez Organ I instancji, w tym wobec stwierdzenia braku podstaw nałożenia kary pieniężnej z powodu zniszczenia drzew, nie sposób stwierdzić aby decyzja umarzająca postępowanie administracyjne dotycząca drzew znajdujących się na działce oznaczonej numerem geodezyjnym [...] mogła być kierowana do jakiegokolwiek innego podmiotu niż do posiadaczy działki (tj. Skarżących). Z tych samych przyczyn brak było podstaw do kierowania do Skarżących decyzji umarzającej postępowanie w zakresie dotyczącym drzew znajdujących się na działce oznaczonej numerem geodezyjnym [...], do której nie posiadają oni żadnego tytułu prawnego.

W tym miejscu - w świetle zarzutów skargi - należy podkreślić, iż celem postępowania w sprawie nałożenia kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia jak i za zniszczenie drzewa, jest wyłącznie wymierzenie kary sprawcy nielegalnego czynu. Postępowanie administracyjne nie ma na celu zadośćuczynienia właścicielowi drzew czy ułatwienia mu dochodzenia swoich roszczeń cywilnoprawnych względem sprawcy zniszczeń. Wywodzony w skardze zamiar dochodzenia roszczeń cywilnych o naprawienie wyrządzonej szkody od osób trzecich, nie wymaga oczekiwanego przez Skarżących "bezsprzecznego ustalenia w postępowaniu administracyjnym osób odpowiedzialnych za zniszczenie drzew". Stosowne ustalenie osób odpowiedzialnych może nastąpić zarówno na gruncie prawa karnego jak i być stwierdzone w toku postępowania cywilnego, w toku którego Skarżący mogą dochodzić swoich racji za pomocą odpowiednich środków dowodowych.

W ocenie Sądu należy uznać, iż co do zasady w sytuacji gdy nie dojdzie do ustalenia podmiotu na który można nałożyć karę za zniszczenie drzew, w szczególności gdy postępowanie dowodowe doprowadzi organy administracji do przekonania, że powyższe zdarzenie wynikło z przyczyn niezależnych od działalności człowieka, takie postępowanie, jako bezprzedmiotowe, winno zostać umorzone. W takim też przypadku jedynymi podmiotami, którym można przypisać status strony postępowania są posiadacze nieruchomości w stosunku do drzew znajdujących się na ich posesji albo właściciele urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego. Dopiero w przypadku ustalenia podmiotu, który podlega karze za zniszczenie drzew, ten podmiot powinien być uznawany za stronę postępowania. Natomiast decyzja kończąca postępowanie w sprawie usunięcia drzew bez zezwolenia winna być skierowana do podmiotu, który takie pozwolenie mógł lub powinien był uzyskać.

Wobec powyższego, Sąd uznał za uzasadnione uchylenie decyzji Organu I instancji jako naruszającej art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody w zw. z art. 28 k.p.a. W toku dalszego postępowania organ administracji winien wydać stosowne rozstrzygnięcia kierując je do prawidłowo ustalonych stron postępowania. W realiach badanej sprawy oznacza to, że w razie stwierdzenia jednego sprawcy podlegającego karze za zniszczenie drzew na działkach oznaczonych numerami geodezyjnymi [...] i [...] za stronę decyzji należy uznać osobę na którą nakładana jest kara. W razie zaś stwierdzenia przesłanek do umorzenia postępowania np. z uwagi na brak podstaw do nałożenia kary administracyjnej, organ winien skierować decyzję do posiadacza lub posiadaczy działki nr [...], w zakresie drzew znajdujących się na tej nieruchomości oraz odrębną decyzję do posiadacza lub posiadaczy działki nr [...].

Natomiast wniosek Skarżących o wyłącznie Wójta oraz pracownika Gminy wykracza poza zakres niniejszego postępowania. Może on być formułowany przez Skarżących w toku postępowania administracyjnego na zasadach opisanych w rozdziale 5 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c w związku z art. 135 P.p.s.a. (pkt I wyroku). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. (pkt II wyroku).

Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl.