Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 239/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 141 par. 4 ppsa
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 481/22 w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr UP-299/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 481/22 po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. R. (dalej powoływany także jako skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalił skargę.

Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie sądu pierwszej instancji wniósł pełnomocnik skarżącego zaskarżając je w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. niedokonanie przez organy administracyjne pełnego rozważania całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. twierdzeń skarżącego i załączonych przez niego dokumentów i w konsekwencji ustalenie, że organy w sposób prawidłowy zastosowały uznanie administracyjne podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego, w tym uwzględnienie przedkładanych przez skarżącego oświadczeń wskazuje, jednoznacznie, że w niniejszej sprawie doszło do przekroczenia działania w ramach uznania administracyjnego;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organy administracyjne niezgodnie z obowiązującą je procedurą, zawartą w k.p.a. i niepodjęcie jakichkolwiek kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie wyjaśnienie dlaczego spełnienie przesłanek przez skarżącego do przyznania mu wnioskowanej ulgi nie mogło skutkować uwzględnieniem żądania, w sytuacji gdy sąd administracyjny zobowiązany jest do dokonania kontroli legalności działalności organów administracji publicznej w tym kontroli dokonywanych przez te organy ustaleń faktycznych, a następnie zobligowany jest do dokładnego wyjaśnienia podstaw prawnych i faktycznych rozstrzygnięcia;

3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów postępowania dotyczących zebrania dowodów i przeprowadzenia ich oceny, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie organy nie podjęły wszelkich przewidzianych prawem czynności, jednocześnie niezbędnych do zebrania całego materiału dowodowego sprawy, a co skutkowało rozstrzygnięciem sprawy m.in. bez wyjaśnień w zakresie kosztów utrzymania skarżącego podczas gdy sąd pierwszej instancji przyjął za swoje ustalenia organów w zakresie materiału dowodowego sprawy całkowicie pomijając, iż możliwe było m.in. wezwanie skarżącego do osobistego stawienia się w organie czy choćby wezwanie do przedłożenia ww. dokumentacji.

Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. naruszenie:

4) § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powyższa regulacja nie może mieć zastosowania do skarżącego z uwagi na nieprowadzenie przez niego działalności gospodarczej podczas gdy z materiału dowodowego sprawy i pozostałych ustaleń sądu wynika, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w formalnym ujęciu, jednakże nie osiąga z niej dochodów, a co skutkowało niezasadnym niezastosowaniem wskazanego przepisu w stosunku do skarżącego;

5) art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 roku (tj. Dz.U. z 2022 r, poz. 1009, dalej: u.s.u.s.) w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, że w sprawie nie doszło do spełnienia przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości skarżącego w szczególności, że wobec skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący jest w trudnej sytuacji finansowej, a wobec niego toczy się szereg postępowań sądowych i egzekucyjnych i nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia, a co skutkuje tym, że dochodzenie przez organ należności z tytułu przedmiotowych zaległości może doprowadzić do pogorszenia nie tylko sytuacji majątkowej skarżącego ale też jego sytuacji zdrowotnej i osobistej, co wskazuje na nieściągalność zaległości skarżącego wobec organu.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji ewentualnie, na zasadzie art. 188 p.p.s.a o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2022 roku nr UP- 299/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Jednocześnie skarżący, stosownie do treści art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, ZUS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w terminie wynikającym z tego przepisu nie zażądał jej przeprowadzenia.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania.

W pierwszej kolejności ustosunkowania się wymagał zatem zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. jako najdalej idący z punktu widzenia konsekwencji procesowych związanych z ewentualnym stwierdzeniem jego zasadności – zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia ustawowych wymagań. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FPS 8/09, publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organem rentowym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia sądu w kwestionowanym zakresie. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego niepełne i nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14). Pamiętać także należy, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować merytorycznej poprawności uzasadnienia. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa - którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych - czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi zatem do wniosku, że sąd pierwszej instancji uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający konsekwencje wynikające z towarzyszącej uzasadnieniu każdego orzeczenia sądowego funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

W ramach pierwszego zarzutu petitum skargi kasacyjnej, skarżący zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadniając ten zarzut skarżący stwierdził, że w sprawie nie dokonano rozważenia całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że organy w sprawie prawidłowo zastosowały uznanie administracyjne podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, że doszło do przekroczenia działania w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy zarzut jest niezasadny.

Ustosunkowując się do powyższego zarzutu, należy przypomnieć, że swoboda wyboru rozstrzygnięcia przez organ zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Prawidłowość tego działania podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody w podjęciu decyzji przez organ administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi, tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

Mając na uwadze powyższe uwagi, stwierdzić należało że organy ZUS w przedmiotowej sprawie prawidłowo, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 80 k.p.a. dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego obrazującego tak sytuację majątkową jak i zdrowotną i rodzinną skarżącego. W tym zakresie oparł się na oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego oraz dostępnych rejestrach centralnych, w szczególności CEiIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie zasadnie przyjęły, że względem skarżącego nie zachodzą żadne przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazujące na całkowitą nieściągalność, w szczególności określoną w pkt 3, bowiem skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego oraz ma następców prawnych. Nie można zatem przyjąć, jak oczekiwały tego skarżący, że organy ZUS nie dokonały rozważania i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a w konsekwencji niezasadnie odmówiły mu przyznania wnioskowanej ulgi.

Brak było również podstaw do uznania zasadności zarzutu z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich przewidzianych prawem czynności niezbędnych do zebrania całego materiału dowodowego, w szczególności bez wyjaśnień skarżącego w zakresie kosztów utrzymania, mimo iż istniała możliwość wezwania skarżącego do osobistego stawienia się czy wezwania do przedłożenia niezbędnej dokumentacji.

W tym zakresie podkreślić przede wszystkim należy, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie.

Kontrolując zatem stanowisko sądu pierwszej instancji pod kątem ocenienia przez niego poprawności zgromadzenia przez organ materiału dowodowego i jego rozważenia, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarżący tak w zarzutach skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnieniu, skutecznie nie podważył tych ustaleń i dowodności ich oceny. Z akt sprawy wynika, że organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę, z którą tworzy wspólne gospodarstwo domowe, na kwotę 3 063,17 zł miesięcznie, który to dochód jest wyższy od minimum socjalnego wyliczonego na podstawie danych GUS dla emeryckiego gospodarstwa dwuosobowego. Jednocześnie organy zasadnie wskazały, że zadeklarowane przez skarżącego wydatki związane z kosztami utrzymania oraz leczenia z jednej strony znacznie przekraczają uzyskiwane dochody (o blisko 3000 zł) z drugiej zaś nie zostały przez skarżącego poparte żadną dokumentacją. Tym samym istniała podstawa do przyjęcia, że wskazane przez skarżącego wydatki zostały zawyżone. To skarżący, celem wykazania, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną czy zdrowotną nie jest w stanie opłacić zaległości z tytułu składek, powinien przedłożyć na powyższą okoliczność odpowiednie dokumenty, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Nie może zatem skutecznie zarzucać organom, że w powyższym zakresie nie przeprowadziły uzupełniającego postępowania dowodowego, a dokonana ocena zgromadzonego materiału była ocenę dowolną. Podkreślić należy, że mimo treści sformułowanych zarzutów w tym zakresie, skarżący także ze skargą kasacyjną nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które podważyłyby ustalony przez organy stan faktyczny w sprawie i przeprowadzoną przez organy ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na swobodną jego ocenę oraz podjęcie decyzji w granicach uznania administracyjnego. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja wskazuje, że organ przed wydaniem decyzji dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a tym samym wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku - wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez skarżącego rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów prawa.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty naruszenia przepisów materialnych - § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia przez ich błędną wykładnię.

Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji potwierdzające ocenę organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem sam skarżący nie podnosił by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Niewątpliwie takimi okolicznościami nie mogą być przewlekłe choroby układu krążenia skarżącego czy przebycie przez niego choroby Covid-19. W związku z powyższym przyjęcie przez organy a za nimi przez sąd pierwszej instancji, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, mimo iż z formalnego punktu widzenia działalność ta nie została wyrejestrowana (poza sporem pozostaje kwestia, że skarżący z działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych dochodów, a utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego) w żaden sposób nie wpływa na prawidłowość oceny, że względem skarżącego nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia umożliwiająca zastosowanie wnioskowanej ulgi.

Nie można również podzielić stanowiska skarżącego, jakoby sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, uznając że względem skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości. Jak już wskazano wyżej, w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania i to przede wszystkim stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają uregulowanie zaległości. Na podstawie akt sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd pierwszej instancji słusznie podzielił stanowisko organu administracji, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem, dbając o stan finansów poszczególnych funduszów Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne np. w układzie ratalnym, pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, szczególnie że jak wynika z ustaleń organów ograniczają się one do kwoty 1619,58 zł. Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, toczy się względem niego szereg postępowań sądowych i egzekucyjnych, jednakże konieczność uregulowania kwoty nieprzekraczającej miesięcznych dochodów skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego nie może być postrzegane jako potencjalna możliwość pozbawienia skarżącego lub jego małżonki zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Biorąc powyższe pod uwagę należało skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Uznając że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd kasacyjny miał na względzie, że przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności ciążących na skarżącym z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne należne za okres, kiedy skarżący pobierał już świadczenie emerytalne a ponadto w niniejszej sprawie korzystał z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a.). Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, tak więc dodatkowe obciążanie go kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz ZUS nie było uzasadnione.