Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1906/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

A.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Prezes ZUS") z dnia [...] sierpnia 2023 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2023r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251, ze zm., dalej jako: "ustawa emerytalna") i wyjaśnił, że warunki określone w tym przepisie ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Dalej Prezes ZUS wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącego stanowi wynagrodzenie za pracę jego małżonki w wysokości 4075,09 zł (średnia z trzech miesięcy kwiecień-czerwiec 2023 r.). Zatem, na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 2037,55 zł. Dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 2037,55 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że skarżący pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS zaznaczył, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" – jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt III OSK 7074/21; z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 2408/21).

Organ dodał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami.

W związku z powyższym Prezes ZUS po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej – nie przyznał skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – r. pr. K. K. – wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze podniósł, że organ wydający decyzję błędnie przyjął, że nie spełnił on przesłanek przewidzianych dla przyznania świadczenia tj. przede wszystkim przesłanki nieposiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania.

Zaznaczył, że dochód uzyskiwany aktualnie przez gospodarstwo domowe nie pozwala mu na zaspokojenie jego niezbędnych i podstawowych potrzeb życiowych. Nagła utrata możliwości zarobkowych ze względów zdrowotnych spowodowała konieczność wsparcia finansowego skarżącego przez innych członków rodziny, bez czego nie mógłby zapewnić sobie podstawowego utrzymania. Powyższa sytuacja była spowodowana również tym, iż skarżący jest człowiekiem, który został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz ponosi w związku z tym zwiększone koszty życia. Jego zdaniem całokształt sytuacji faktycznej i prawnej, w której się znalazł, w pełni uzasadniał przyznanie świadczenia.

Skarżący podkreślił, że Prezes ZUS w ogóle nie wziął pod uwagę stanu zdrowia skarżącego, który powodujące u skarżącego występowanie zwiększonych potrzeb życiowych. Organ tym samym nie uwzględnił zasadnych i uzasadnionych potrzeb życiowych skarżącego, które nie mogą być zaspokajane w odpowiednim zakresie, a to biorąc również pod uwagę właśnie stopień niepełnosprawności skarżącego oraz jego ogólny stan zdrowia.

Skarżący zasygnalizował, że brak dostatecznego uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji uniemożliwił mu pełne odniesienie się do wydanego rozstrzygnięcia w sprawie. Wskazał, że organ nie sprecyzował jakie dowody stanowiły podstawę do określenia wysokości dochodu rodziny skarżącego, a poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że ustalił powyższą najistotniejszą kwestię faktyczną na podstawie akt sprawy. Tymczasem – zdaniem skarżącego – uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W jego ocenie organ błędnie uznał, że przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania każdorazowo powinna być odnoszona do wysokości najniższej emerytury jak pewnego rodzaju wyznacznika. Takie ujęcie kwestii spełnienia lub niespełnienia przedmiotowej przesłanki jest mocno krzywdzące dla skarżącego i nie uwzględnia faktycznych okoliczności związanych ze stanem jego zdrowia oraz zwiększonych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z którą ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku:

• po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;

• po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;

• po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Innymi słowy - niespełnienie choćby jednej z nich determinuje odmowę przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku bez względu na to, czy pozostałe ustawowe warunki zostały przez stronę spełnione. Wobec tego, jako zbędne należy uznać dokonywanie analizy realizacji przez wnioskodawcę pozostałych warunków określonych w ww. przepisie w razie stwierdzenia niespełnienia jednego z nich.

Zdaniem Sądu Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji słusznie wskazał, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej, natomiast w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto. Należy mieć na uwadze, że określenie "środki niezbędne", nie jest równoznaczne z określeniem "środki wystarczające". Odkodowując ww. sformułowanie nie należy więc odnosić się do subiektywnych odczuć i potrzeb wnioskodawcy, a do okoliczności o charakterze możliwie najbardziej obiektywnym. Stąd, ze wszech miar uzasadnionym będzie powiązanie określenia "niezbędnych środków utrzymania", z kwotą najniższej emerytury. Skoro bowiem Państwo Polskie, ustalając najniższą emeryturę uznało, że wystarczy ona dla zaspokojenia człowiekowi egzystencji, uprawnionym będzie badanie omawianej materii właśnie przez pryzmat tej kwoty.

W tej sprawie organ odwoławczy ustalił, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącego stanowi wynagrodzenie za pracę jego małżonki w wysokości 4075,09 zł (średnia z trzech miesięcy kwiecień-czerwiec 2023 r.). Zatem, na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 2037,55 zł. Dochód przypadający na jednego członka rodziny przewyższa kwotę najniższej emerytury, która od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto. Przy czym organ ustaleń tych dokonał na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, w tym oświadczeń skarżącego.

Sąd podkreśla, że rozumie niezwykle trudną sytuację rodziny skarżącego. Jednakże należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z dnia 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Pojęcie świadczenia "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Innymi słowy – przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Tymczasem w tej sprawie ta przesłanka nie została przez skarżącego spełniona.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.