Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1159/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr SKO.NP-4115-365/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr SKO-NP-4115-365/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia 20 czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania K. W. (dalej jako skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad matka M. W. (ur. [...] r.).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, ponieważ nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."). Organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Matka skarżącego jest wdową. Orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego 2022 r. została zaliczona trwale za niezdolną do samodzielnej egzystencji. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 6 grudnia 2023 r. Nadto orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej z dnia 18 lutego 2015 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Niepełnosprawność istnieje od 40-go roku życia, jednak ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 stycznia 2015 r. Zatem niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia.

Organ nie kwestionował, że w ramach sprawowanej opieki nad matką skarżący wykonuje w ciągu dnia cały szereg czynności opiekuńczych wymagających dyspozycyjności m.in.: codzienna toaleta, czynności higieniczne, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, ubieranie, mycie, pranie, codzienne czynności porządkowe w pomieszczeniach, sprawy urzędowe, wizyty lekarskie, realizuje recepty i zalecenia lekarskie. Zdaniem organu opieka na matką sprawowana przez skarżącego jest należycie.

Organ I instancji wskazał również, że z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący ma dwóch braci. P. W. (ur. [...] r.) zamieszkuje razem ze skarżącym i jego matką w tym samym domu, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (do 31 marca 2024 r.) niepełnosprawność istnieje od 44 roku życia, tj. od [...] r. Oświadczył, że po wypadku ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie zajmować się mamą. Dogląda matkę tylko podczas nieobecności brata. Nie jest w stanie również pomagać pośrednio finansowo w kosztach związanych z opieką nad mamą, ponieważ pracuje tylko dorywczo. Z kolei J. W. mieszka w Z. i według oświadczenia skarżącego nie pomaga w opiece nad mamą bezpośrednio z uwagi na zbyt dużą odległość od miejsca zamieszkania. Nie pomaga także finansowo, ponieważ jest na rencie i ma trudną sytuację finansową.

Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. nr [...] skarżącemu przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, w związku z opieką nad matka na okres od 1 lutego 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. Skarżący wniósł o wypłacanie mu przyznanego zasiłku do czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając jej naruszenie:

1) prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

2) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że wbrew stanowisku organu pomocowego nie można uznać, że treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednak z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę stwierdzono, że decyzja organu I instancji była wadliwa, ponieważ została wydana na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Pomimo tego, Kolegium uznało, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu.

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Organ II instancji wyjaśnił, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium zauważyło, że jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, jak i załączonych orzeczeń o niepełnosprawności oraz oświadczeń złożonych przez skrzącego i jego brata P. w trakcie postępowania, ich niepełnosprawna matka mieszkała w tym samym budynku co skarżący, który (pismo z 8 czerwca 2022 r.), sprawuje opiekę nad matką.

Za bezsporne w niniejszej sprawie Kolegium uznało to, że na skarżącym jako synu ciążył obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej opieki matki. Przy czym z akt sprawy wynika, że nie jest on jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji matki, bowiem posiada on jeszcze dwóch braci, na których w tym samym stopniu co na nim ten obowiązek ciąży. Organ odwoławczy stwierdził, że w oświadczeniu z dnia 8 czerwca 2022 r. skarżący podał, że jego bracia nie są w stanie uczestniczyć w opiece nad matką w sposób bezpośredni zajmując się nią, czy też w sposób pośredni poprzez finansowe zabezpieczenie jej opiekuna, ponieważ wspólnie z nim zamieszkujący brat P. pracuje dorywczo, a brat J. mieszka poza miejscem zamieszkania mamy i jest na rencie. Jednak skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że osoby te legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności i sami wymagają opieki i nie są w stanie w żaden sposób współuczestniczyć w opiece nad matką.

Organ odwoławczy podkreślił, że z akt sprawy wynika, że wspólnie zamieszkujący z niepełnosprawną matką P. nie jest osobą, która ma problemy z poruszaniem się i nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Nie zostało również wykazane, że nie jest w stanie wykonywać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przygotować i podać posiłków, leków, mierzyć ciśnienia, a co za tym idzie można przyjąć, że we wskazanym zakresie mógłby współuczestniczyć w opiece nad matką.

W ocenie SKO, powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, że opieka jakiej wymagała niepełnosprawna matka skarżącego mogła być wykonywana przy współudziale zarówno skarżącego, jak i wspólnie z nim zamieszkującego brata, który, nie pozostaje w zatrudnieniu, zatem opieka ta mogła być podzielna tak ażeby skarżący nie musiał rezygnować z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym bardziej, że z akt nie wynika, aby matka skarżącego była osobą nie kontaktową lub wymagającą dźwigania. Wymaga ona jedynie asekuracji przy przemieszczaniu, a zatem opieka nad matką przy współudziale brata jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia przez skarżącego choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Poza tym w wywiadzie środowiskowym znajduje się informacja, że skarżący podejmował jedynie prace dorywcze, od wielu lat był beneficjantem ośrodka pomocy społecznej i przed objęciem matki pomocą nie pracował, a w aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu świadczącego o tym, żeby był kiedykolwiek zatrudniony lub wykonywał inną pracę zarobkową. Kolegium uznało zatem, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego miedzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki na matką.

Ponadto organ odwoławczy uznał, że skarżący nie udokumentował tak naprawdę żadnej okoliczności, która stała na przeszkodzie we współuczestniczeniu jego braci, w zapewnieniu opieki matce w sposób bezpośredni lub pośredni. Organ nadmienił, że okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki nie mieszka w tej samej miejscowości co rodzic nie można uznać za okoliczności o charakterze obiektywnym, które pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnego rodzica. Wykonywanie pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Obowiązek ten nie musi polegać wyłącznie na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego rodzica, ale może przybrać także inną formę niesienia pomocy jak m.in. współopłacanie w/w usług opiekuńczych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas, gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji podczas, gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący stwierdził, że zasadniczym warunkiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą bliską, która nie jest samodzielna i takiej opieki potrzebuje. Zdaniem skarżącego, ta przesłanka jest spełniona, ponieważ, jak wskazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy, matka skarżącego nie była samodzielna w codziennych czynnościach, wymagała pomocy i nadzoru a opiekę nad nią sprawował skarżący, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Ponadto skarżący uważa, że uszło uwadze Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej - co dotyczyło wbrew twierdzeniu organu skarżącego, a nie braci skarżącego. Tym samym skarżący podkreślił, że, nie znajdują uzasadnienia argumenty o innych dzieciach zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej, na które organ niejako przerzuca opiekę nad osobą niepełnosprawną. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący stwierdził, że działania organu administracji w sprawie objętej odwołaniem były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie.

Podsumowując skarżący stwierdził, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi do wniosku, że opiekując się matką do dnia jej śmierci jest on osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast zastosowanie przez organ wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 kwietnia 2023 r., które utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia 20 czerwca 2022 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matka.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie ww. z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie SKO natomiast, stanowisko organu I instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 było błędne, jednak nie wpłynęło ono na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Kolegium zauważyło bowiem, że co prawda organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia z uwagi na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, jednak w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że okoliczność ta nie wyłącza uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi to wątpliwości, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., o którym mowa powyżej. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności, nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2023 r. III SA/Kr 257/23).

Ustawodawca wymaga również, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Tymczasem jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, a w szczególności z wywiadu środowiskowego, skarżący przed objęciem opieki nad matką nigdzie na stałe nie pracował, podejmując jedynie prace dorywcze, a od wielu lat był beneficjentem pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, stwierdzić zatem należy, że skarżący ani nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechał podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matka, ponieważ skarżący swoją dotychczasową aktywność zawodową ograniczał jedynie do prac dorywczych. Brak również podstaw do przyjęcia aby w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia, skoro skarżący przez ostatnie lata nie miał stałej pracy, a jedynie pracował dorywczo.

Tymczasem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym, rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Należy również zauważyć, że razem ze skarżącym i jego matką mieszka także brat P., który nie jest nigdzie zatrudniony, również pracuje tylko dorywczo. Co prawda legitymuje się on umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ale jak sam przyznał dogląda matkę, gdy skarżący robi zakupy lub jest w ośrodku zdrowia (oświadczenie z dnia 8 czerwca 2022 r.). W orzecznictwie podkreśla się, że pomoc Państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, pomocy, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r. III SA/Kr 1048/22). Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie wykonanie obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego wspólnie z jego bratem P. pozwoliłoby skarżącemu podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, bez szkody dla niepełnosprawnej matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako nieuzasadnioną.