Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 239/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 8, 9 i 10 § 1, art. 61 § 4, art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 141 § 4, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. w miejsce której wstąpili następcy prawni S. A. B., Z. B. i M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 835/21 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. A. B., Z. B. i M. D. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 835/21 oddalił skargę W. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła W. B. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 8, 9 i 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ administracji publicznej tj. Wojewodę Lubelskiego dopełnienia obowiązku udzielenia stronie - skarżącej W. B. - informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają znaczenie dla ustalenia jej praw i obowiązków, polegające na odebraniu skarżącej prawa do zdecydowania o przystąpieniu do toczącego się postępowania z wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP tj. na terenie obecnej Ukrainy w województwie poleskim, powiecie [...], w miejscowości [...] oraz aktywnego wzięcia w nim udziału, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia tegoż postępowania przed Wojewodą Lubelskim, stanowiącego niedopuszczalną czynność procesową podjętą poza wiedzą strony a dotyczącą jej interesu prawnego, co (wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w skarżonym wyroku) wywiera fundamentalny wpływ na wynik postępowania i decyzję wydaną przez Wojewodę Mazowieckiego utrzymaną następnie decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji będącą przedmiotem oddalonej skargi do WSA;

- art. 61 § 4 k.p.a. poprzez zaniechanie powiadomienia o wszczęciu postępowania wszystkich podmiotów, które mają w danej sprawie interes prawny lub obowiązek polegające na uchybieniu przez organ administracji publicznej ustalenia pozostałych osób, którym przysługuje przymiot strony w postępowaniu o ustalenie prawa do rekompensaty w tym skarżącej W. B. , która została pozbawiona przysługującego jej prawa wzięcia aktywnego udziału w postępowaniu, którym to zaniechaniem organu została de facto obciążona skarżąca poprzez oddalenie skargi utrzymującej krzywdzącą ją decyzję odmawiającą potwierdzenia W. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

- art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie lakonicznego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie przedstawia szerszego wyjaśnienia przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanowiska i nie odnosi się do skutków w kwestii braku możliwości wzruszenia rozstrzygnięć (zapadłych z winy organu) pozbawiających skarżącą przysługującego jej uprawnienia do ustalenia prawa do rekompensaty, które legło u podstaw rozpoznania zarzutów postawionych przez skarżącą; co uniemożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a w konsekwencji, co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia.

W konsekwencji powyżej sformułowanych zarzutów :

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego ze spadkobierców nie odnosi skutku względem pozostałych, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania wobec braku wniosku o jego podjęcie mające bezpośrednie przełożenie na sytuację prawną skarżącej, która została - w wyniku zaniedbania i zaniechania organu - bez swojej winy i świadomości pozbawiona przymiotu strony a tym samym prawa do aktywnego udziału w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty;

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że wniosek złożony przez C. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną na terenie obecnej Ukrainy w województwie poleskim, powiecie [...], w miejscowości [...], nie wszczął postępowania w stosunku do skarżącej W. B. , a w konsekwencji, że skarżąca nie jest stroną postępowania zainicjowanego przez C. M. ; podczas gdy wniosek złożony przez C. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczął postępowanie także w stosunku do skarżącej, a w konsekwencji, skarżąca powinna być stroną postępowania zainicjowanego i należało potwierdzić jej prawo do rekompensaty;

- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U, Nr 78, poz. 483 ze zm. - dalej jako: Konstytucja RP) poprzez naruszenie konstytucyjnych zasad państwa prawa i bezpieczeństwa prawnego polegające na podnoszeniu okoliczności "braku podstaw prawnych i właściwego trybu" do konwalidacji zapadłej decyzji, której skarżąca bez własnej winy nie mogła wzruszyć, będąc uprzednio z winy organu (w zakresie obowiązku określonego w art. 61 § 4 oraz art. 9 i 10 § 1 k.p.a.) pozbawioną możliwości wzięcia udziału w postępowaniu prowadzącym do wydania tejże decyzji co w konsekwencji doprowadziło do nieodwracalnych skutków w postaci odmówienia Skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] oraz poprzedzających ją decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2020r. nr [...] oraz decyzji Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2019 r. nr [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie Lubelskiemu. Alternatywnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zażądano zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się prawa do przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie

Odpowiedzi na skargę kasacyjną udzielił Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji domagając się oddalenia skargi kasacyjnej oraz zasądzenia od skarżącej W. B. na jego rzecz kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

Pismem z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik W. B. powiadomiła o jej śmierci w dniu [...] grudnia 2021 r. Postanowieniem z dnia 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 239/22 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne. Dnia 30 czerwca 2023 r. do akt sprawy wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w Puławach Wydział I Cywilny z dnia 7 kwietnia 2023 r. sygn. I Ns 340/22 w przedmiocie nabycia spadku po zmarłej W. B. na podstawie ustawy przez jej dzieci: S. A. B., Z. M. B. i M. D.. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2023 r. sygn. I OSK 239/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie. Pismami z dnia [...] sierpnia 2023 r. S. A. B., Z. B. i M. D. oświadczyli, że wstępują do niniejszego postępowania w miejsce W. B. i popierają wywiedzioną przez nią skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023, poz. 1634 - dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Na wstępie wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie mogła przynieść oczekiwanego skutku, przede wszystkim z tej przyczyny, że podnoszone w niej zarzuty dotyczą działań Wojewody Lubelskiego, podczas gdy skarga kasacyjna wywiedziona została od wyroku oddalającego skargę złożoną na decyzję utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego. Z tej też przyczyny, pożądanego rezultatu nie mogły przynieść zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, opisane w pkt. 1 tiret pierwsze i drugie. Jak wynika literalnie z uzasadnienia tych zarzutów, skarga kasacyjna naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 8, 9 i 10 § 1 k.p.a. oraz art. 61 § 4 k.p.a. upatruje w zaniechaniach Wojewody Lubelskiego (a nie Mazowieckiego, któremu Wojewoda Lubelski przekazał sprawę wniosku z 2018 r. do rozpoznania), co doprowadziło do pozbawienia W. B. aktywnego udziału w - innym - postępowaniu zainicjowanym wnioskiem złożonym w 2008 r. przez C. M.

Również zarzuty podniesione w pkt. 2 tiret pierwsze, drugie oraz trzecie skargi kasacyjnej dotyczą wad postępowania zakończonego wydaniem przez Wojewodę Lubelskiego (a nie Mazowieckiego) decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie - zainicjowanej wnioskiem złożonym przez C. M. - dotyczącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. K. s. M. majątku położonego na terenie obecnej Ukrainy w województwie poleskim, powiecie K. K. , w miejscowości [...]. Naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) w zw. z art. 28 k.p.a. skarga kasacyjna upatruje w błędnym przyjęciu, że "złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego ze spadkobierców nie odnosi skutku względem pozostałych, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania" oraz błędnym "przyjęciu, że wniosek złożony przez C. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną na terenie obecnej Ukrainy w województwie poleskim, powiecie [...], w miejscowości [...], nie wszczął postępowania w stosunku do W. B., a w konsekwencji, że nie była stroną postępowania zainicjowanego przez C. M. ", a w konsekwencji "pozbawieniu udziału w postępowaniu".

Odnosząc się do treści uzasadnienia skargi kasacyjnej należy wskazać, że przedstawiona argumentacja, podobnie jak stawiane zarzuty, ogniskuje się wokół postępowania zakończonego decyzją Wojewody Lubelskiego. Jakkolwiek, skarga kasacyjna odwołuje się do wad umorzonego decyzją Wojewody Lubelskiego postępowania, to jednocześnie nie podjęto działań w celu wzruszenia tej decyzji. Szerzej kwestię tę opisał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej przepisy prawa wyposażyły w stosowny instrument stronę, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Niemniej, w niniejszej sprawie niekwestionowane pozostaje, że decyzja Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2019 r. nr [...] w stosownym trybie nie została wzruszona i pozostaje w obrocie prawnym, a jako taka korzysta z domniemania legalności. Zarówno Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i Wojewoda Mazowiecki nie rozstrzygali natomiast kwestii statusu W. B. w zakończonym (inną niż zaskarżona w niniejszej sprawie) decyzją umarzającą postępowanie, które toczyło się na wniosek złożony przez C. M. .

Niezasadnie również Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można zatem kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez Sąd tego przepisu (por. wyroki NSA: z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3218/19, z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 175/18, z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I FSK 1789/17).

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz.1935). Koszty te wynoszą 360 zł i w całości składa się na nie wynagrodzenie dla pełnomocnika organu za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną.