Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 474/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w zwiazku z art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2023 r. nr UP-336/2023 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) z 12 maja 2023 r. nr UP - 336/2023 utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. (dalej: ZUS) z 6 marca 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia K.K. (dalej: Skarżący) należności:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009; dalej: u.s.u.s.) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 22 308,91 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 12/2017 r. - 05/2018 r.; 09/2018 r. - 12/2018 r. w łącznej kwocie 20 617,45 zł, w tym z tytułu:

składek - 13 400,85 zł,

odsetek liczonych na 13 grudnia 2022 r. - 7 205,00 zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych -1 749,00 zł,

kosztów upomnienia - 11,60 zł,

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 12/2017 r. -05/2018 r.; 09/2018 r. -12/2018 r. w łącznej kwocie 1691,46 zł, w tym z tytułu: składek-1193,86 zł,

odsetek liczonych na 13 grudnia 2022 r. - 486,00 zł,

kosztów upomnienia -11,60 zł.

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 11598,24 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 12/2017 r. - 05/2018 r.; 09/2018 r. - 12/2018 r. w łącznej kwocie 10 936,18 zł, w tym z tytułu:

składek - 7 763,58 zł,

odsetek liczonych na 13 grudnia 2022 r. - 3 161,00 zł,

kosztów upomnienia -11,60 zł,

b) Fundusz Pracy - za okres 12/2017 r. -05/2018 r.; 09/2018 r. - 12/2018 r. w łącznej kwocie 662,06 zł, w tym z tytułu:

składek - 650,46 zł,

kosztów upomnienia -11,60 zł.

Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 13 grudnia 2022 r. wpłynął do ZUS wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. oraz od września 2018 r. do grudnia 2018 r. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na umorzenie prowadzonych w stosunku do niego przez Komorników Sądowych oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. postępowań egzekucyjnych.

Ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, wynika, że:

- jest żonaty;

- nie pracuje zarobkowo;

- nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych;

- uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych w wysokości 500,00 zł - 600,00 zł netto miesięcznie;

- nie pobiera zasiłków z Urzędu Pracy, pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy;

- prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną K.K., ale nie poinformował w jakiej wysokości żona uzyskuje dochody;

- ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu kosztów leczenia w wysokości 100,00 zł miesięcznie;

- nie posiada innych zobowiązań finansowych;

- nie posiada nieruchomości oraz ruchomości;

- nie posiada praw majątkowych i wierzytelności.

Z danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS oraz w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że:

- 31 stycznia 2019 r. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą PHU "K" K.K. w zakresie obróbki mechanicznej elementów metalowych;

- 2 stycznia 2019 r. żona Skarżącego – K.K. rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej PHU "K" K.K. w zakresie obróbki mechanicznej elementów metalowych;

- od 31 stycznia 2019 r. Skarżący nie posiada indywidualnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Od 7 lutego 2019 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę K.K. jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym i jest z tego tytułu uprawniony do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego;

- był właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości - terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,1997 ha w miejscowości M. przy ul. [...] o numerze księgi wieczystej [...]. Będąc już dłużnikiem ZUS 27 marca 2020 r. umową w formie aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...] darował swój udział ww. nieruchomości żonie K.K. oraz ojcu J.K.. Z zapisu w księdze wieczystej wynika, że Skarżący dokonał częściowego podziału majątku wspólnego, darowizny oraz ustanowił bezpłatną służebność mieszkania na swoją rzecz;

- figuruje jako właściciel motoroweru Simson z 1990 r.;

- w dniu 7 czerwca 1980 r. zawarł zawiązek małżeński z K. K., nr aktu [...];

-przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w R.

Wobec tego ZUS ustalił, że:

1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W dniu 31 stycznia 2019 r. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ Skarżący ma dzieci.

4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

5. zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. zawiadomieniem z 4 lipca 2022 r. nr [...] zakończył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie dalszych tytułów wykonawczych z uwagi na jego bezskuteczność. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. postanowieniem z 28 czerwca 2022 r. ([...]) umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. postanowieniem z 25 lutego 2022 r. ([...]) również umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność.

6. zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ dotychczasowa egzekucja jest nieskuteczna i nie zostały ujawnione składniki majątkowe mogące podlegać egzekucji.

W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym decyzją z 6 marca 2023 r. nr [...] ZUS stwierdził, że w sprawie Skarżącego istnieją przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. ale podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazał, że odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wykazał on że:

- ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Pana możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od tej decyzji Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołując się na orzecznictwo sądowe zakwestionował sposób działania ZUS w ramach uznania administracyjnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, opierając się na całości materiału dowodowego Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia Skarżącemu należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu podkreślił, że ZUS dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także tych uwzględnionych w decyzji ZUS z 6 marca 2023 r. nr [...].

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności, oznaczone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jej uwzględniania.

W sprawie odmowa umorzenia należności z tytułu składek wynikała z faktu, że nie przedstawił Skarżący żadnego dowodu na trwałą niezdolność do pracy. Od 4 lat nie podejmuje żadnego stałego zatrudnienia i wykonuje tylko prace dorywcze.

Prezes ZUS zauważył, że w [...] 2023 r. Skarżący ukończy [...] lat i będzie mógł ubiegać się o przyznanie świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS lub podlegać egzekucji.

Ponadto 27 marca 2020 r. umową w formie aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...]. Skarżący zbył nieruchomość o numerze księgi wieczystej [...]. Oznacza to, że w okresie kiedy był dłużnikiem ZUS wyzbył się wartościowego majątku, dokonał częściowego podziału majątku wspólnego, darowizny oraz ustanowił na swoją rzecz bezpłatną służebność mieszkania. Tym samym Skarżący zapewnił sobie nieodpłatne i dożywotne prawo do korzystania z ww. nieruchomości.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Okoliczność wyznaczona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do Skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej.

Prezes ZUS nie stwierdził także okoliczności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Dotyczy ona stanu zdrowia i uwarunkowana jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący poinformował, że cierpi na nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, ma podwyższony cholesterol oraz chorobę niedokrwienną. Do akt sprawy załączył zaświadczenia lekarskie z 11 stycznia 2023 r. oraz 13 stycznia 2023 r., z których wynika, że jest pod stałą opieką kardiologiczną oraz rozpoznano u niego chorobę niedokrwienną serca.

Skarżący poinformował, że jego [...]-letni ojciec J.K. wymaga stałej, całodobowej opieki, na potwierdzenie czego załączył do akt sprawy dokumentację medyczną ojca. Z zaświadczenia o stanie zdrowia z 12 stycznia 2023 r. wynika, że ojciec Skarżącego jest leczony psychiatrycznie od [...] r. oraz z powodu zaburzeń poznawczych i chorób współistniejących nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Sprawami bytowymi zajmuje się Skarżący i jego żona. Nie zostały jednak przedłożone żadne dowody, z których wynikałoby że to Skarżący sprawuje wyłączną opiekę nad ojcem.

Nie zostało także udokumentowane istnienie przeciwskazań zdrowotnych do podejmowania przez Skarżącego aktywności zarobkowej. Skarżący oświadczył, że wykonuje prace dorywcze. Ponadto w [...] 2023 r. nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny.

W ocenie Prezesa ZUS brak jest zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia Skarżącego możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek.

Dodatkowo ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W dniu 31 stycznia 2019 r. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą PHU "[...]" K.K. w zakresie obróbki mechanicznej elementów metalowych. Od 31 stycznia 2019 r. nie posiada indywidualnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, od tego czasu nie był również zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Oznacza to, że Skarżący nie poszukuje stałego zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy. W ocenie Prezesa ZUS tym samym Skarżący dobrowolnie rezygnuje z możliwości podjęcia stałego zatrudnienia. Nie jest zatem uzasadnione aby to ZUS został obciążony konsekwencjami decyzji o niepodejmowaniu pracy.

Skarżący oświadczył, że wykonuje prace dorywcze, z których uzyskuje dochody w wysokości od 500,00 zł do 600,00 zł netto miesięcznie. Natomiast we wniosku o umorzenie z 13 grudnia 2022 r. wskazał, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, ponieważ od 7 czerwca 2018 r. ma z żoną rozdzielność majątkową małżeńską. Z kolei 16 stycznia 2023 r. w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Skarżący podał, że prowadzi 2 - osobowe gospodarstwo domowe z żoną, ale nie udzielił informacji o wysokości dochodów żony.

Według ustaleń ZUS żona Skarżącego jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS z dwóch tytułów:

- od 1 listopada 2017 r. jako emeryt i od 1 marca 2023 r. pobiera świadczenie w wysokości 2.979,59 zł brutto, tj. 2.653,43 zł netto miesięcznie,

- od 2 stycznia 2019 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Skarżący od 7 lutego 2019 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę jako członek rodziny pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i jest uprawniony z tego tytułu do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Prezes ZUS stanął na stanowisku, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny, co wynika z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.). Jednocześnie według § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ zobowiązany jest uwzględnić wszystkich członków rodziny, z którymi dłużnik prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, do oceny wysokości dochodów uzyskiwanych przez to gospodarstwo.

Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa i trudnej sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Na tej podstawie można stwierdzić, że budżet gospodarstwa domowego (bez uwzględnienia dochodów żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej) Skarżącego wynosi 3.203,43 zł. Jest on wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w marcu 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2.684,65 zł w IV kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Sytuacja finansowa nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Zresztą Skarżący oświadczył, że nie korzysta z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny posiadającymi stałe dochody jest wystraczającym argumentem do odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Z informacji udzielonych przez Skarżącego nie ponosi on żadnych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, tylko wydatki związane z leczeniem w miesięcznej w wysokości 100,00 zł. Oznacza to więc, że ma zaspokojone potrzeby bytowe.

ZUS ustalił także, że przy ul. [...] w M. zamieszkuje żona Skarżącego oraz jego ojciec. Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że 27 marca 2020 r. umową w formie aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...]. Skarżący dokonał częściowego podziału majątku wspólnego, darowizny oraz ustanowił bezpłatną służebność mieszkania na swoją rzecz, przy ul. [...] w M. Skarżący wyzbył się tym samym wartościowego majątku i jednocześnie zapewnił sobie nieodpłatne i dożywotne prawo do korzystania z ww. nieruchomości.

Skarżący oświadczył, że poza przedmiotowym zobowiązaniem nie posiada innych zobowiązań finansowych, zatem budżet jego gospodarstwa domowego nie jest dodatkowo obciążony.

Słuszny interes gospodarstwa domowego Skarżącego zapewnia budżet przekraczający poziom minimum socjalnego. W [...] 2023 r. Skarżący ukończy 65 lat i nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego. Będzie dysponował stałym dochodem. W ocenie Prezesa ZUS umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w tych okolicznościach byłoby działaniem przedwczesnym oraz sprzecznym z interesem publicznym. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.

Prezes ZUS wskazał jednocześnie, że Skarżący ma prawo do złożenia wniosku o rozłożenie należności z tytułu składek na raty.

Końcowo Prezes ZUS zauważył, że umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie korzystnego dla Skarżącego rozstrzygnięcia.

Od tej decyzji Skarżący wniósł skargę zarzucając Prezesowi ZUS przekroczenia zasady uznania administracyjnego i działanie na niekorzyść interesu prywatnego skarżącego.

W uzasadnieniu skargi, opierając się na orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazał na nieprawidłowe działanie organu w ramach uznania administracyjnego. ZUS nie uwzględnił istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, a z faktu uwidocznienia małżonki w oświadczeniu złożonym przez Skarżącego wysnuwa wniosek, że ww. osoby prowadzą wspólne gospodarstwo domowe nie czyniąc w tym zakresie żadnych ustaleń. Kolejne argumenty organu są jedynie próbą nadania pewnym faktom innego znaczenia niż faktyczne.

Zdaniem ZUS Skarżący powinien oddawać wszystkie pieniądze, jakie zarabia organowi, zaś jego utrzymanie winna zapewnić mu wyłącznie małżonka. Organ traktuje rozdzielność majątkową istniejącą pomiędzy nim a żoną zupełnie tak, jakby nie istniała. Przedstawione przez Skarżącego powody odmowy umorzenia zaległości tak naprawdę oznaczają, że art. 28 u.s.u.s. jest przepisem martwym zaś "uznanie administracyjne" w wydaniu ZUS oznacza wyłącznie szukanie argumentów na nie wobec słusznego interesu obywatela.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymując swoje stanowisko wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z 25 lipca 2023 r. Skarżący podjął polemikę ze stanowiskiem Prezesa ZUS, wyrażonym w odpowiedzi na skargę. Zakwestionował nie uwzględnienie przez organ jego słusznego interesu oraz interesu społecznego w odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zarzucił także niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i nadużycie uznania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z 12 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 6 marca 2023 r. o odmowie umorzenia Skarżącemu należności z tytułu składek.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest to, czy Prezes ZUS zasadnie odmówił Skarżącemu umorzenia należności składkowych.

Przechodząc do oceny merytorycznej stanowiska organu o odmowie umorzenia Skarżącemu zaległości składkowych za objęte zaskarżoną decyzją okresy rozliczeniowe podkreślenia wymaga, że ZUS wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie jest art. 28 ust. 1 u.s.u.s., stosownie do którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Może mieć to miejsce tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące. Oznacza to, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Tym samym dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Należy wskazać także na art. 28 ust. 3a u.s.u.s., według którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia wymaga, że organ podejmujący rozstrzygnięcie ma tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Zauważyć przy tym trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. I chociaż w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej samego wnioskodawcy. W postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych to podmiot zainteresowany powinien wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym umorzeniem ciążących na niej zobowiązań. Skoro zatem Skarżący domaga się uznania jego argumentów, wskazujących na szczególne okoliczności w sprawie, to powinien okazać dowody potwierdzające te twierdzenia, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Dodatkowo, prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla Skarżącego. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez Skarżącego nie może przesądzać też jego subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne. Uwaga ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż w przypadku dozwolonego prawem umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca - inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności - kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanej.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej.

W toku prowadzonego postępowania ZUS badał istnienie okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ustalił, że oczywiście nie zachodzi przesłanka określona w ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż Skarżący żyje.

W stosunku do działalności gospodarczej Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą.

W dniu 31 stycznia 2019 r. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, ale wobec posiadania następców prawnych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.. nie ma zastosowania.

Nie może zostać wykorzystana regulacja z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość realizacji art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

W sprawie ma zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. zawiadomieniem z 4 lipca 2022 r. nr [...] zakończył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie dalszych tytułów wykonawczych z uwagi na jego bezskuteczność. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. postanowieniem z 28 czerwca 2022 r. ([...]) umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. postanowieniem z 25 lutego 2022 r. ([...]) również umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność.

Zastosowanie ma także art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ dotychczasowa egzekucja jest nieskuteczna i nie zostały ujawnione składniki majątkowe mogące podlegać egzekucji.

Prezes ZUS stwierdził zatem istnienie okoliczności wskazujących na całkowitą nieściągalność. Tym niemniej uznał, że w sprawie należało odmówić umorzenia należności. Swoje rozstrzygnięcie uzasadnił tym, że Skarżący od 4 lat nie podejmuje stałego zatrudnienia. Nie przedstawił także dowodu na trwałą niezdolność do pracy. Wobec tego, że w sierpniu 2023 r. nabędzie prawo do emerytury, będzie możliwe sukcesywna spłata zadłużenia.

Na decyzję Prezesa ZUS wpływ miało także działanie Skarżącego, polegające na nieodpłatnym wyzbyciu się udziału w prawie własności nieruchomości przy zapewnieniu sobie jednocześnie dożywotnego i nieodpłatnego prawa do korzystania z tej nieruchomości. Poza tym Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, której dochodów jednak nie ujawnia. Zatem jego sytuacja materialno-bytowa (przy uwzględnieniu emerytury żony, której wysokość organ ustalił z urzędu), rodzinna oraz zdrowotna nie uzasadnia umorzenia.

Sąd w pełni zatem podziela stanowisko Prezesa ZUS. Sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia pozwalają uznać, że organ prawidłowo dokonał jego oceny, a odmawiając umorzenia należności wyjaśnił wyczerpująco motywy, którymi się kierował. Nie ma zatem podstaw do stawienia mu zarzutu dowolności. Zatem oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

Podkreślenia wymaga, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu (wyrok WSA w Opolu z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 104/22).

Nie bez znaczenia jest także to, że w przypadku przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca pozostawił ZUS swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Z akt administracyjnych nie wynika, aby powstanie zadłużenia było wynikiem klęski żywiołowej lub zdarzenia nadzwyczajnego, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Nadto dla spełnienia przesłanek umorzenia zdarzenia te winny spowodować brak możliwości dalszego prowadzenia działalności. W przypadku Skarżącego ta przesłanka nie ma zastosowania, ponieważ z 31 stycznia 2019 r. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej.

Zauważyć tutaj wypada, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy, w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS.

Z akt administracyjnych nie wynika także, aby Skarżący był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodów, które umożliwiłyby spłatę zadłużenia, jednocześnie nie pozbawiając skarżącego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wręcz przeciwnie – od 4 lat pozostaje bez pracy. Jak sam oświadczył - nie pobiera zasiłków z Urzędu Pracy, pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący jest w wieku produkcyjnym, może więc znaleźć pracę i spłacać zadłużenie, nawet w systemie ratalnym. Istotne w sprawie jest – co szczególnie eksponuje Prezes ZUS – możliwość spłaty zadłużenia związana z tym, że Skarżący ma wkrótce nabyć uprawnienia emerytalne. W tym kontekście zgodzić się należy z Prezesem ZUS, że umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne, bo przecież jest w przyszłości możliwość spłaty zadłużenia. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w przyszłości, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Jak stwierdził NSA w wyroku z 8 grudnia 2017r. o sygn. akt II GSK 848/16 nawet jeśli organ dostrzega możliwość wyegzekwowania należności w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nie może być uznane za dowolne, a umorzenie należności byłoby przedwczesne. Tym samym Sąd podziela pogląd wyrażony w WSA w Gliwicach w wyroku z 13 października 2022 r. sygn. akt 420/22.

Analizując możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS przez Skarżącego organ prawidłowo ocenił, że jego sytuacja nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża jego egzystencji. Skoro jedynym deklarowanym przez Skarżącego wydatkiem jest 100,00 zł na koszty leczenia, to oznacza ma zaspokojone inne potrzeby. Dodatkowo Skarżący podejmuje prace dorywcze, z których uzyskuje dochód ok. 500 – 600 zł. Nie oznacza to jednak, że wysokość tego dochodu nie może być wyższa. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny.

Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Stąd też skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem, wskazując na nowe okoliczności sprawy, o ile takowe zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji, a ich charakter wskazywałby na pogorszenie sytuacji życiowej, będącej podstawą dotychczas podjętej przez organ negatywnej decyzji.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.