Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 774/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: WSA Krystyna Daniel WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: Anna Pałasz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2012 r. sprawy ze skargi W.U. na decyzję Wojewody z dnia 15 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 września 2011 r. znak: [....] Starosta orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Z. , oznaczonej jako część działki ewid. nr [....] obr. [....] , odpowiadająca dawnej parceli gruntowej l. kat. [....] gm. kat. Z. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 104 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 136, 216, 229, ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał iż, orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 18 czerwca 1962r. znak: [....] , Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. , orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w gminie Z. , oznaczonej m. in. jako parcela gruntowa l. kat [....] . Zgodnie z uzasadnieniem w/w decyzji wywłaszczenie nastąpiło w na cele realizacji zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a w szczególności na budowę domu wypoczynkowego. Organ zaznaczył, że przedmiotowa sprawa była już rozpoznawana przez organ bowiem decyzją z dnia 22 stycznia 2010r. Nr [....] Starosta orzekł o odmowie zwrotu działki ewid. nr [....] , odpowiadająca dawnej parceli gruntowej l. kat. [....] na rzecz wnioskodawców. Decyzja ta została uchylna przez Wojewodę [....] decyzją z dnia 12 sierpnia 2010r. Nr [....] , a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Dalej organ wskazał, że w dniu 14 czerwca 2011 r. wpłynęło opracowanie geodezyjne, sporządzone przez geodetę uprawnionego mgr inż. J.P. , przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, zgodnie z którym: parcela gruntowa l. kat. [....] o pow. 0.0910 ha, stanowi aktualnie część działki ewid. nr [....] i [....] obr. [....] Z. Pismem z dnia 31 sierpnia 2011 r. Starosta, poinformował strony postępowania, iż w związku z odmiennym statusem prawnym nieruchomości objętych zakresem przedmiotowym zgłoszonych wniosków o zwrot, postępowanie o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako cześć działki ewid. nr [....] , odpowiadająca części dawnej parceli gruntowej l. kat. [....] , prowadzone będzie pod sygnaturą: [....] , odrębnie od sprawy o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako część działki ewid. nr [....] , odpowiadająca części dawnej parceli gruntowej l. kat. [....] , która rozpatrywana będzie pod dotychczasową sygnaturą. Jak wynika z odpisu zupełnego z Księgi wieczystej KW nr [....] Sądu Rejonowego w Z. , prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. nr [....] , w dniu 17 stycznia 1997r., na podstawie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste oraz odpłatne przeniesienie własności budynku z dnia 5 grudnia 1996r. Rep. [....] , ujawnione zostało w tejże księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego przysługujące Fundacji [....] z siedzibą w K. w stosunku do nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. [....] , z której to działki na podstawie decyzji Burmistrza Miasta z dnia 29 czerwca 2009r., powstała aktualna działka ewid. [....] obr. [....] Z. Stosownie do zapisów działu II KW nr [....] Sądu Rejonowego w Z. , od dnia 27 października 2004r. do chwili obecnej, na podstawie umowy sprzedaży z dnia 30 września 2004r. Rep [....] prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, oznaczonej jako aktualna działka ewid. [....] , przysługuje [....] Sp. z o. o. z siedzibą w Z. Organ wskazał następnie, że w świetle postanowień art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, stwierdzić należy, że ze względu na ujawnienie w KW nr [....] , przed dniem wejścia w życie w/w ustawy, prawa użytkowania wieczystego na rzecz Fundacji [....] z siedzibą w K., obciążającego nieruchomość, oznaczoną jako działka ewid. [....] , której cześć stanowi aktualna działka ewid. [....] , jak również na fakt, iż nieruchomość ta nieprzerwanie od 17 stycznia 1997r. stanowi przedmiot użytkowania wieczystego, które w chwili obecnej przysługuje [....] Sp. z o.o. z siedzibą w Z. , w przedmiotowej sprawie roszczenie o zwrot nieruchomości oznaczonej część działki ewid. nr [....] , odpowiadająca dawnej parceli gruntowej l. kat. [....] gm. kat. Z. , nie przysługuje.

Jednobrzmiące odwołanie od tej decyzji wnieśli J.S. oraz W.U. zarzucając, że decyzja została wydana z naruszeniem postępowania administracyjnego. W sprawie nie przeprowadzono pomiarów identyfikacyjnych nieruchomości. Odwołujący podnieśli, że wywłaszczona działka stanowi zieleń, a zatem cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W związku z tym nieruchomości jest zbędna na cel wywłaszczenia. Odwołanie wniosła także A.U. podnosząc, że prawo użytkowania żądanej do zwrotu nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r., a zatem decyzja organu I instancji odmawiająca zwrotu nieruchomości jest nieprawidłowa.

Decyzją z dnia 15 marca 2012 r. znak: [....] Wojewoda [....] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę rozstrzygnięcia podano art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu Wojewoda [....] wskazał, że w świetle zgromadzonej przez organ I instancji dokumentacji, nie ulega wątpliwości, iż działka nr [....] , w skład m.in. której weszła wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 18 czerwca 1962 r. dawna parcela l. kat. [....] i z której podziału powstała m.in. stanowiąca w części przedmiot mniejszego postępowania działka nr [....] na podstawie umowy z dnia 5 grudnia 1996 r. została oddana w użytkowanie wieczyste Fundacji [....] z siedzibą w K. , zaś prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW [....] w dniu 17 stycznia 1997 r. Aktualnie, na postawie umowy sprzedaży z dnia [....] września 2004 r., w/w działka nr [....] pozostaje w użytkowaniu wieczystym spółki [....] z siedzibą w Z. Organ przytoczył następnie orzecznictwo sądów administracyjnych, m.in. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt II S.A./Kr 1727/09 w którym wskazano, że w sytuacji która opisana została w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, organ administracji nie ma obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości, w szczególności, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej 31.12.1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu. nieruchomości, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nieruchomość, której sprawa dotyczy została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni, która jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229, prawo to ujawniono w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 roku, a zatem zostały zrealizowane negatywne przesłanki jej zwrotu, o jakich mowa w tym przepisie. Skoro skarżącemu nie przysługiwało roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie mógł on skutecznie domagać się wydania decyzji administracyjnej żądanej treści. Zbędnym było też prowadzenie dalej idącego postępowania dowodowego dla wyjaśnienia podnoszonych przez niego okoliczności dotyczących samego wywłaszczenia, czy niezrealizowania jego celu.

Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł, W.U. , zarzucając wydanie zaskarżonej decyzja z rażącym naruszeniem prawa w rozumienie art. 156 k.p.a., bowiem wywłaszczeniu podlegają tylko grunty przeznaczone na realizację celu publicznego. Cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej w przedmiotowej sprawie nie jest celem użytku publicznego o jakim mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Ponadto nieruchomość stała się przedmiotem dalszego obrotu, o czym właściciel nie został poinformowany. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem rozpoznania sądu jest decyzja Wojewoda [....] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Starosty [....] którą odmówiono zwrotu nieruchomości położonej w Z. , oznaczonej jako część działki ewid. nr [....] obr. [....] , odpowiadająca dawnej parceli gruntowej l. kat. [....] gm. kat. Z. Przyczyna odmowy był fakt oddania tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r., na rzecz Fundacji [....] i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej.

Przede wszystkim należy, iż co do zasady sąd podziela pogląd wyrażony przez organ, iż ustanowienie użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej dokonane przed 1 stycznia 1998 r. na nieruchomości będącej przedmiotem wcześniejszego wywłaszczenia, na której to nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jest negatywna przesłanką zwrotu tej nieruchomości jej byłemu właścicielowi czy też jego spadkobiercom. Przesadza o tym przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) który stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (o zwrot nieruchomości), nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stanowisko to jest zgodne utrwalonym i jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego które to licznie przetoczył organ II instancji w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji.

Niezależnie od tego postępowanie przed organami administracji było dotknięte wadami przesądzającymi o konieczności eliminacji decyzji obu instancji z obrotu prawnego. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1b p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl natomiast art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Z redakcji zacytowanego art. 145 § 1 pkt 1b p.p.s.a. wynika, że tzw. podstawa wznowieniowa jest odrębną od naruszenia prawa materialnego i innego naruszenia przepisów postępowania, przesłanką do uchylenia zaskarżonego aktu i tak jak naruszenie prawa materialnego, jak też inne naruszenie przepisów postępowania, uwzględniana jest przez sąd administracyjny z urzędu, który jak wynika z wcześniej przytoczonych przepisów, zobowiązany jest z urzędu dokonać kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu, w kontekście wszystkich obowiązujących przepisów prawa. Podkreślić przy tym należy, że w myśl art. 145 p.p.s.a., w przypadku naruszenie przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd administracyjny zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego aktu bez konieczności dokonywania oceny, czy stwierdzone uchybienie miało i ewentualnie jaki wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Jak wynika z treści przepisu, dokonanie takiej oceny jest konieczne w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a.), czy też w wypadku naruszenia innych przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.),

Przechodząc do niniejszej sprawy należy wskazać, że jak wynika z okoliczności, które ujawniły się w toku postępowania sądowoadministracyjnego, J. U. traktowany jako strona tego postępowania administracyjnego zmarł w dniu 13 maja 2011 r. Wynika to z doręczonego sądowi przez organ aktu zgonu. Tymczasem organu nie ustaliły następców prawnych zmarłego i to na jego rzecz dokonywano wszelkich doręczeń w tym decyzji organów tak pierwszej jak i drugiej instancji. Prowadzenie postępowania bez udziału następców prawnych zmarłego jest przesłanką do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. a zatem wadliwością którą sąd administracyjny rozpoznając skargę na decyzję organu administracji niezależnie od granic zaskarżenia winien wziąć pod uwagę z urzędu.

Wskazać ponadto należy na braki i sprzeczności w dokumentacji zgromadzonej przez organy. Mianowicie jak wskazuje organ I instancji w księdze wieczystej KW nr [....] dla nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. nr [....] , w dniu 17 stycznia 1997r., na podstawie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste oraz odpłatne przeniesienie własności budynku z dnia 5 grudnia 1996r. Ujawnione też zostało w tejże księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego przysługujące Fundacji [....] z siedzibą w K. Tymczasem jak wynika z załączonego do akt administracyjnych odpisu księgi wieczystej nr [....] księga ta prowadzona jest dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [....] a prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione 17 stycznia 2096 r. Dokonując kontroli księgi wieczystej przed wydaniem wyroku tut. sąd ustalił, iż zapisy te w dalszym ciągu w tej księdze widnieją Wydaje się, iż zapisy te to jedynie fakt nieujawnienia w księdze wieczystej podziału działki [....] oraz omyłka pisarska, tym niemniej w oparciu o takie (wadliwe) zapisy organ czynił swoje ustalenia przed wydaniem decyzji, co zdaniem sądu nie zasługuje na akceptację.

Ponownie rozpoznając sprawę organ poza powiadomieniem o toczącym się postępowaniu następców prawnych zmarłego J.S. , ustalenia co do statusu prawnego działki będącej przedmiotem postępowania poczyni w oparciu o dokumenty zawierające prawidłowe dane tak co do jej oznaczenia jak i daty ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. W razie konieczności organ powinien rozważyć, czy nie jest koniecznym podjęcie z urzędu czynności zmierzających do usunięcia przez właściwy sąd niezgodności z aktualnym stanem prawnym i błędnych zapisów w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b oraz 1c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.