Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 143/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 lutego 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 327/22 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5415/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 19 października 2022 r. oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5415/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wnioskiem z 3 sierpnia 2021 r. M. W. (dalej: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") wystąpiła do Prezydenta S. (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. W.

Decyzją z 8 września 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. W.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że strona jest osobą częściowo niezdolną do pracy i z tego tytułu pobiera rentę. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem z 1 lipca 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., wnioskodawczyni ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności (z możliwością podjęcia pracy w warunkach chronionych). Prezydent wskazał, że strona była zatrudniona w okresie od 2 lipca 2018 r. do 1 października 2019 r. i było to jej ostatnie zatrudnienie. Stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa. W trakcie zatrudnienia wnioskodawczyni przebywała m.in. na zasiłku opiekuńczym z tytułu opieki nad mężem, a przed ustaniem stosunku pracy na zasiłku chorobowym. Organ pierwszej instancji uznał tym samym, że rezygnacja z zatrudnienia miała związek z chorobą strony, co przyczyniło się do uzyskania uprawnienia do renty, nie miała natomiast związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Odwołując się do wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2021 r. Prezydent podał, że wnioskodawczyni zamieszkuje z mężem i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura męża, zasiłek pielęgnacyjny oraz renta strony z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ pierwszej instancji wskazał, że J. W. jest osobą chodzącą, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, natomiast poza nim z fizyczną pomocą drugiej osoby. Ograniczenia męża Strony w funkcjonowaniu wynikają z chorób przewlekłych wskazanych w dostarczonej dokumentacji. Prezydent podniósł, że zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności J. W. wymaga na co dzień opieki drugiej osoby i takie wsparcie otrzymuje od wnioskodawczyni, która wspiera męża prowadząc gospodarstwo domowe (sprzątanie, pomywanie, pranie, zakupy, gotowanie, regulowanie rachunków itp.), pomaga w formie usługowo-pielęgnacyjnej (pomoc przy utrzymaniu higieny, ubieraniu, utrzymanie porządku wokół chorego, w tym zmiana pościeli co drugi dzień, czyszczenie urządzeń, ochrona przed infekcjami, spacer, kontrola procesu leczenia, w tym podanie i dawkowanie leków w okresach słabej kondycji psychicznej męża, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, rejestracja i wizyty lekarskie, namawianie do ćwiczeń na rowerze stacjonarnym oraz reagowanie w stanach nasilenia choroby). Organ pierwszej instancji podał, że z oświadczenia strony wynika, iż sprawuje ona codzienną, bezpośrednią opiekę nad mężem, która zajmuje około 5 godzin w ciągu doby i której nie jest w stanie pogodzić z pracą. Zdaniem Prezydenta, zakres opieki w wymiarze 5 godzin na dobę całkowicie nie wyklucza z rynku pracy i daje możliwość podjęcia zatrudnienia, np. w niepełnym wymiarze. W ocenie organu pierwszej instancji, wymienione czynności opiekuńcze wnioskodawczyni może wykonywać przed lub po powrocie z pracy. Prezydent uznał tym samym, że w sytuacji, kiedy obowiązek opieki nie wymusza całkowitej rezygnacji z pracy, nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 21 lutego 2022 r. utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Odnosząc się do oświadczenia strony, że konieczność sprawowania przez nią stałej opieki wynika ze stanu psychicznego męża z uwagi na jego codzienną bezczynność, brak zadbania o siebie i porządek wokół, Kolegium zwróciło uwagę, że taki sam stan – zgodnie z dokumentacją medyczną przedłożoną w sprawie - występował już w 2018 r. i nie był przeszkodą do aktywności zawodowej wnioskodawczyni (od 2 lipca 2018 r. do 1 października 2019 r.), a także do wykonywania pracy dorywczej przez samego J. W. na stanowisku sprzątacza. Kolegium wskazało, że mąż strony jest w stanie przygotować sobie śniadanie i kolację, w okresach dobrej kondycji zażywa samodzielnie leki, samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, samodzielnie korzysta z toalety. Tym samym wnioskodawczyni może zorganizować czynności pielęgnacyjno-usługowe godząc jednocześnie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze, o ile jej zdrowie na to pozwoli. Zdaniem Kolegium, zakres faktycznie sprawowanej opieki nad mężem nie wymusza na stronie rezygnacji z pracy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną od 43 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 października 2014 r. Kolegium wskazało, że będąc zatrudnioną Strona korzystała z opieki na męża (14 dni w 2018 r. i 12 dni w 2019 r.). Z uwagi na stan zdrowia, Wnioskodawczyni w 2019 r. korzystała z zasiłku chorobowego i wynagrodzenia chorobowego łącznie za 54 dni kalendarzowe. Po ustaniu ostatniego stosunku pracy strona pozostawała na zasiłku chorobowym od 2 października 2019 r. do 25 lutego 2020 r. Kolegium zauważyło, że również w poprzednich latach strona korzystała z długotrwałego zasiłku chorobowego (od 1 stycznia 2016 r do 2 maja 2017 r.), a okres ten poprzedzał okres nieskładkowy w zatrudnieniu (zasiłek chorobowy) trwający od 8 listopada 2015 do 31 grudnia 2015 r. Ponadto sama wnioskodawczym przyznała, że jest po operacji kręgosłupa i czeka na zabieg kolan. Biorąc pod uwagę te okoliczności organ odwoławczy podniósł, że strona zrezygnowała z zatrudnienia nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi mężem, ale z powodu swojej sytuacji zdrowotnej. Z tych też względów prawdopodobnie nie podejmuje dalszego zatrudnienia, o czym przesądza chociażby planowana operacja stawów kolanowych, po której niewątpliwie wymagana jest dalsza rehabilitacja.

W ocenie Kolegium, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że 56-letnia kobieta w wieku przedemerytalnym, która pomimo że okresowo pracowała (od 2 stycznia 2005 r. do 25 lutego 2020 r. przepracowała około 7 lat składkowych) i okres aktywności zawodowej przerywany był zasiłkami chorobowymi, chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W świetle tych okoliczności organ odwoławczy uznał, że rezygnacja z zatrudnienia, a także niepodejmowanie przez Stronę aktualnie zatrudnienia, nie ma faktycznego, realnego związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, zarówno z uwagi na jej sytuację zdrowotną, jak i zakres tej opieki.

Nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego M. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.". Zdaniem Sądu I instancji, stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2021 r. oraz obszernej dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące stanu zdrowia zarówno skarżącej, jak i jej męża oraz zakresu sprawowanej opieki są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy. O ile sprawowanie przez skarżącą opieki nad wymagającym jej mężem nie budzi żadnych wątpliwości, o tyle stan zdrowia strony (z wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca jest po operacji kręgosłupa, czeka na zabieg kolan, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności) w kontekście zaniechania wykonywania przez nią pracy zawodowej co najmniej od 2019 r. w związku z uzyskaniem prawa do renty uniemożliwia przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Innymi słowy, to nie opieka nad mężem jest przyczyną niewykonywania przez Skarżącą pracy zarobkowej, lecz stan jej zdrowia. Skarżąca podała, że konieczność sprawowania przez nią stałej opieki wynika ze stanu psychicznego męża, z uwagi na jego codzienną bezczynność, brak dbania o siebie i porządek wokół. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, taki sam stan - zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy dokumentacją medyczną - występował już w 2018 r. i nie był przeszkodą do aktywności zawodowej skarżącej (od 2 lipca 2018 r. do 1 października 2019 r.), a także do wykonywania pracy dorywczej przez samego J. W. na stanowisku sprzątacza. Z wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2021 r. wynika, że mąż skarżącej jest w stanie przygotować sobie śniadanie i kolację, w okresach dobrej kondycji zażywa samodzielnie leki, samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, samodzielnie korzysta z toalety. Sąd I instancji podzielił tym samym stanowisko organów, że strona może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze godząc jednocześnie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze, o ile zdrowie skarżącej na to pozwoli. Słusznie bowiem wskazały organy, że czynności, które skarżąca wykonuje (w wywiadzie podała, że na opiekę nad mężem poświęca średnio 5 godzin dziennie), można wykonywać przed pracą lub po pracy. Wszelkie pozostałe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak gotowanie posiłków, sprzątanie, zmywanie, pranie, zakupy, opłacanie rachunków, mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Sąd I instancji powtórzył, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie można zatem organom orzekającym skutecznie zarzucić naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, podjęcia pracy (o ile pozwoli na to skarżącej zdrowie).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że:

— istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia tudzież jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną związane jest z momentem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych,

— warunkiem wykonywania stałej oraz długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest wykonywanie opieki nieprzerwanej, w konsekwencji zaś uznanie, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma na celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Niezasadny okazał się jej jedyny zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że: — istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia tudzież jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną związane jest z momentem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, — warunkiem wykonywania stałej oraz długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest wykonywanie opieki nieprzerwanej, w konsekwencji zaś uznanie, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma na celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Analiza istnienia owego związku przyczynowego - pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) - wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stan zdrowia osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które faktycznie jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób. Kolejnym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem wyjaśnienie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Kolejnym obszarem wymagającym zbadania jest relacja pomiędzy faktem rezygnacji z pracy (jej niepodejmowaniem), a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym zakresie ustalenia powinny dotyczyć momentu i przyczyn zaprzestania aktywności zawodowej jak również zdolności i możliwości podjęcia zatrudnienia.

Słusznie zatem Sąd Wojewódzki dopuścił wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również ustaleń co do okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania przez sprawującą opiekę z zatrudnienia, w tym także jej uwarunkowań zdrowotnych w kontekście zaniechania wykonywania pracy zawodowej co najmniej od 2019 r. Sprawowanie opieki powinno być bowiem wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia i musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy, między ustaniem bądź rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem przez wnioskodawcę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Nie wyklucza możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że strona złożyła wniosek o ustalenie tego prawa kilka lat po zaprzestaniu aktywności zawodowej - jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki, a nie przyczyny leżące po stronie wnioskującego o świadczenie, jak np. jego wiek, czy stan zdrowia. Na gruncie niniejszej sprawy ustalono, że opieka sprawowana nad mężem nie stanowi samoistnej przeszkody do wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącą chociażby w ograniczonym zakresie, gdyż zasadniczą przyczyną bierności zawodowej strony jest stan jej zdrowia. Ustalono przy tym, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych co prawda ogranicza skarżącą, jednakże nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. Podkreślenia wymaga, że ustalenia te, pomimo że stanowiły podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zostały skutecznie zakwestionowane w drodze odpowiedniego zarzutu naruszenia prawa procesowego, co skutkowało tym, że ustalenia te były wiążące w postępowaniu kasacyjnym.

Przechodząc do stanowiska Sądu I instancji w kwestii wykładni pojęć stałej lub długotrwałej opieki, należy stwierdzić, że także w tym aspekcie Sądowi I instancji nie można zarzucić błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej Sąd Wojewódzki nie wyraził poglądu, że warunkiem wykonywania stałej oraz długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest wykonywanie opieki nieprzerwanej. Stwierdził jedynie, że użyte w art. 17 ust. 1 ustawy określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Całokształt rozważań prawnych wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazuje, że warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nad osobą niepełnosprawną, nie należy rozumieć jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i jej potrzeb. Opieka taka winna natomiast mieć charakter na tyle absorbujący, iż jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiegokolwiek zatrudnienia. Jest to prawidłowe rozumienie użytych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pojęć opieki "stałej" lub "długotrwałej".

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a.