Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 817/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64, art. 64e
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 133 par. 1, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 par. 1, art. 81
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędziowie: NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), WSA del. Ludmiła Jajkiewicz, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1941/07 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 5 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. S.A. w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 11 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1941/07, wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 5 września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że Dyrektor ZUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku "P." S.A. na podstawie tytułów wykonawczych numerach od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...]. Tytuły zostały wystawione w związku z zaległościami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lata 2002 i 2003. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano szeregu zajęć rachunku bankowego w wyniku czego powstały koszty egzekucyjne.

Pismem z 18 stycznia 2007 r. pełnomocnik Spółki złożył wniosek o umorzenie tych kosztów. W uzasadnieniu podniósł, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Ponadto za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny. Pełnomocnik podkreślił również, że Spółka została utworzona na podstawie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Spółka, zgodnie z przepisami ustawy o transporcie kolejowym, jest podmiotem gospodarczym zarządzającym państwową infrastrukturą kolejową, a jej podstawowe funkcje to budowa i utrzymanie tej infrastruktury, prowadzenie ruchu pociągów na liniach kolejowych, utrzymanie infrastruktury kolejowej w stanie zapewniającym bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego, udostępnienie tras dla przejazdu pociągów na liniach kolejowych i świadczenie usług z tym związanych, zarządzanie nieruchomościami wchodzącymi w skład infrastruktury kolejowej. W ocenie pełnomocnika ważny interes publiczny, z uwagi na który koszty egzekucyjne powinny być umorzone to fakt, że od działalności Spółki zależy możliwość wykonywania transportu kolejowego na terytorium Polski, oraz zapewnienie podróżnym bezpieczeństwa. Odmowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego spowoduje pogorszenie i tak już krytycznej sytuacji finansowej P., która jest niejako kredytowana przez skarżącą. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na złą sytuację finansową Spółki jest ograniczony rynek pozyskiwania usługobiorców.

Dyrektor ZUS postanowieniem z 23 kwietnia 2007 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że Spółka nie wykazała w sposób dostateczny, czy i w jakim stopniu poniosłaby uszczerbek uiszczając należność oraz w jaki sposób odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych wpłynie na jej sytuację finansową. Organ pierwszej instancji stwierdził również, że kwota zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych stanowi tylko znikomy procent całości zadłużenia, tak więc spłata tych kosztów np. w formie układu ratalnego, pociągnie za sobą pewien uszczerbek w sytuacji ekonomiczno-finansowej strony zobowiązanej, jednakże nie będzie to znaczny uszczerbek, który doprowadzi do radykalnego pogorszenia jej sytuacji ekonomicznej. W ocenie Dyrektora ZUS umorzenie kosztów egzekucyjnych nie daje gwarancji, że zwiększony zostanie lub przynajmniej utrzymany na dotychczasowym poziomie zakres usług świadczonych przez skarżącą, a tym samym organ egzekucyjny nie mógł stwierdzić, że wpłynie to na ochronę środowiska naturalnego czy na poziom zatrudnienia w Spółce. Za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawiała również okoliczność, że skarżąca przekazuje w terminie wierzycielowi należne mu składki oraz opłaca raty z zawartej z ZUS umowy ratalnego spłacania zadłużenia.

Skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie:

– art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a., poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem zaskarżonego postanowienia;

– art. 6, 8, 77 i 80 k.p.a., poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a także dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów państwa;

– art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię;

– art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;

– art. 7 oraz 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a., poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu postanowienia do wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych przedstawionych we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Powołanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że art. 64 § 2 u.p.e.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, które umożliwiają organowi umorzenie kosztów egzekucyjnych. Umorzenie takie, zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., ma charakter uznaniowy, na co wyraźnie wskazuje użyte w przepisie sformułowanie "może umorzyć", a uznaniowość dotyczy oceny przesłanek stanowiących podstawę ewentualnej decyzji o umorzeniu kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu odwoławczego przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, Dyrektor ZUS dokonał pełnej analizy materiału dowodowego dotyczącego kondycji finansowej skarżącej.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się również nieprawidłowości w ocenie przesłanki istnienia ważnego interesu publicznego. Zasadnie bowiem organ pierwszej instancji ocenił okoliczności przedstawione przez skarżącą jako nieprzemawiające za umorzeniem kosztów. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie wystąpienie interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów należy rozpatrzyć nie tylko w kontekście sytuacji ekonomiczno-finansowej zobowiązanego, lecz także w kontekście bieżącego stanu finansów publicznych tj. również ZUS. W tej sprawie bowiem interes publiczny należy rozumieć przede wszystkim jako zapewnienie wpływu należnych dochodów do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego to dokonywane są wydatki Państwa m.in. wypłata bieżących świadczeń dla osób uprawnionych.

Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że organ pierwszej instancji, prowadząc postępowanie, nie naruszył zasad zawartych w art. 6,7,8 k.p.a. Działał na podstawie przepisów prawa, z uwzględnieniem zapisu art. 6 k.p.a., zastosował zasadę prawdy obiektywnej określoną w art. 7 k.p.a., poprzez rzetelne prowadzenie postępowania wyjaśniającego oraz dopuszczenie wszystkich przedstawionych przez skarżącą dowodów. W ocenie organu odwoławczego organ egzekucyjny nie naruszył także art. 8 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz w sposób skrupulatny zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy zgodnie z art. 77 i art. 80 k.p.a.

Organ odwoławczy za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a., ponieważ skarżąca miała możliwość zapoznawania się z aktami sprawy na każdym etapie postępowania wyjaśniającego, z której to możliwości skorzystała. Odnosząc się zaś do zarzutu, że w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny nie odniósł się do materiału dowodowego dostarczonego przez skarżącą w dniu 25 kwietnia 2007 r. podkreślił, że w dniu wydania postanowienia i wysłania go do skarżącej organ pierwszej instancji nie posiadał tego materiału, dlatego nie mógł odnieść się do niego w treści zaskarżonego postanowienia.

Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ Dyrektor ZUS w sposób szczegółowy w zaskarżonym postanowieniu wskazał fakty na podstawie których oparł rozstrzygnięcie, zaś w uzasadnieniu prawnym przeanalizował wszelkie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych i stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie żadna z nich nie występuje.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił naruszenie:

– art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a., poprzez niezapewnienie skarżącej udziału w postępowaniu bezpośrednio przed wydaniem postanowienia;

– art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie przez organ w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, a także dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów;

– art. 64e § 2 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię;

– art. 29 u.s.u.s., poprzez błędne jego zastosowanie w sprawie dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych;

– art. 6, art. 8, art. 7, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z przepisem art. 126 k.p.a, z uwagi na nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego obywateli oraz prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga na uwzględnienie nie zasługiwała.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postępowanie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcia. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia.

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie do § 2 tego przepisu koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

W świetle treści powołanego przepisu, podzielić należało pogląd organów egzekucyjnych, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów, zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć tych kosztów. Sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Organy egzekucyjne obu instancji dokonały całościowej oceny materiału dowodowego przedstawiając ją w uzasadnieniu obu postanowień. Rozstrzygnięcie podjęte w wyniku powyższej oceny, mimo że niezgodne z oczekiwaniami skarżącej nie może oznaczać, iż przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

W szczególności nie można zgodzić się ze skarżącą, że organy egzekucyjne błędnie i pobieżnie przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie i dokonały dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika bowiem, że organy nie ograniczyły się tylko do zbadania dokumentacji obrazującej aktualną sytuację finansową skarżącej. Przeanalizowały ponadto jej wyjaśnienia, zawarte w pismach z 23 stycznia 2007 r. i 28 marca 2007 r. oraz w wykazie środków trwałych, i bilansie "P." S.A. za 2005 i 2006 r. Z tych względów, za niezasadny Sąd uznał zarzut skarżącej, że organy pierwszej i drugiej instancji nie dokonały właściwej oceny dowodów zgromadzonych w prowadzonym postępowaniu, jak też, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji materialnej. Uprawnione były wnioski organu, że w sytuacji ekonomicznej Skarżącej ewentualna pomoc publiczna nie gwarantuje poprawy jej finansów.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy egzekucyjne prawidłowo dokonały również oceny istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny". Zdaniem Sądu pojęcie to powinno być oceniane, z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowania takich sytuacji, w których rezultatem braku zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami egzekucji. Na pewno jednak interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów. Przy ocenie tej okoliczności należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty. "Interes publiczny", o jakim mowa w przepisach u.p.e.a., musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Rację ma Dyrektor Izby Skarbowej wskazując na znaczenie tej okoliczności. Użycie tego pojęcia podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego z uwagi na tenże interes; a także, że są to należności związane z przymusowym dochodzeniem zapłaty.

Zdaniem Sądu, organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, uwzględniły zarówno charakter jak i cel, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych, jak i funkcję społeczną działalności skarżącej. Kategoryczność stwierdzenia Dyrektora Izby Skarbowej, że w sprawie tej "interes publiczny" należy rozumieć przede wszystkim jako zapewnienie wpływu należnych dochodów do budżetu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wypłacane są świadczenia dla uprawnionej, szerokiej grupy społecznej, wbrew zarzutowi skarżącej nie podważa możliwości zastosowania instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przy spełnieniu wymaganych ustawowo przesłanek. Pogląd ten wyrażono bowiem w odniesieniu do tej konkretnej sprawy i w kontekście okoliczności faktycznych w niej występujących. Organy nie kwestionowały przy tym istnienia okoliczności, które skarżąca przywołała na poparcie swojego wniosku. Uznały jednakże, że nie uzasadniają one umorzenia kosztów egzekucyjnych w świetle przesłanek określonych w art. 64 § 2 u.p.e.a.

Za niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 29 u.s.u.s. Przepis ten nie był postawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, dlatego też nie mógł być naruszony. W postępowaniu dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych zastosowanie znajdują wyłącznie przepisy u.p.e.a. Jedynie w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, zgodnie z art. 18 u.p.e.a. stosuje przepisy k.p.a.

Odnosząc się z kolei, do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 w związku z art. 81 k.p.a. Sąd stwierdził, że z treści art. 18 u.p.e.a. wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy k.p.a., o ile przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a. organ w postępowaniu obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z § 2 tego przepisu wynika, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, natomiast § 3 stanowi, że organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Z brzmienia tego przepisu, w ocenie Sądu wynika, że będzie on miał zastosowanie do wszystkich postępowań toczących się z uwzględnieniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego niewyłączonych przepisami stosowanych w danej sprawie ustaw. Wobec tego i organy egzekucyjne winny były w tym postępowaniu respektować wskazaną zasadę.

Jednakże, nie każde naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. stanowi podstawę do uwzględnienia skargi. Albowiem nie zawsze jest to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Naruszenie tego przepisu należy oceniać jako naruszenie przepisów postępowania, które nie zawsze ma wpływ na wynik sprawy. Podobny pogląd został wyrażony przez NSA w uchwale z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66.

Pominięcie wezwania strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań i brak wskazania przyczyn odstąpienia od tych reguł, w ocenie Sądu, nie wywarło wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Zauważyć należy, że postępowanie toczyło się z wniosku skarżącej, który został właściwie udokumentowany. Skarżąca brała udział w postępowaniu, była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W toku postępowania skarżąca sukcesywnie uzupełniała zgromadzony materiał dowodowy. Pisma z dodatkowymi dowodami wpłynęły do organu w dniu 23 stycznia i 28 marca 2007 r. Argumentacja skarżącej podnoszona w tych pismach była brana pod uwagę przez organ egzekucyjny przy rozstrzyganiu sprawy. Odnosząc się z kolei do pisma skarżącej z dnia 24 kwietnia 2007 r., które wpłynęło do organu w dniu 25 kwietnia 2007 r., podzielić należy pogląd Dyrektora Izby Skarbowej w W., iż organ pierwszej instancji, nie będąc w jego posiadaniu w dniu wydania postanowienia, tj. 23 kwietnia 2007 r., nie mógł wziąć go pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. Argumenty te były ponadto przedmiotem rozważań organu odwoławczego, który ma obowiązek rozpoznania sprawy z uwzględnieniem całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podejmując rozstrzygnięcie odnośnie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych uczynił to zatem z uwzględnieniem informacji o stanie majątkowym skarżącej w zakresie praw do nieruchomości.

Reasumując podkreślić należy, że organ egzekucyjny w toku postępowania podjął czynności niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrał dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek do podjęcia rozstrzygnięcia. Ustalenia organu egzekucyjnego uzasadnione są zebranymi w sprawie dowodami, a dokonana ocena zebranego materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w art. 80 k.p.a. W procesie dochodzenia do wydanych w sprawie postanowień uwzględniono całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych przewidziane art. 64e u.p.e.a., uzasadniające umorzenie tych kosztów. Rozważono także przedstawione przez skarżącą argumenty dotyczące jej sytuacji finansowej. Wnioski z tej oceny, a także stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej co do argumentów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania zostały wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku P. S.A. wniosły o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokowi zarzuciły naruszenie:

1) prawa procesowego, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki do uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z 5 września 2007 r. z powodu naruszenia przepisu art. 6, 7, 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 107 § 3 w związku z przepisem art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego;

2) prawa procesowego, a to art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak kontroli postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 września 2007 r. w zakresie przestrzegania przez organy przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 107 § 3 w związku z przepisem art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem nieprzeprowadzenie właściwej kontroli działania organów administracji publicznej poprzez niestwierdzenie wystąpienia wskazanych wyżej naruszeń prawa procesowego przez organy; naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3) prawa procesowego, a to art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu zarzutów autor skargi kasacyjnej wskazał, co następuje:

Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie w zakresie rozpatrzenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucji przeprowadzone było z naruszeniem zasad wyrażonych w przepisach art. 6, 7, 8, art. 10 § 1, art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim jednak, oprócz naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, organy obowiązane do dokładnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, w zakresie sprawdzenia wystąpienia przesłanek będących podstawą wniosku, nie dokonały żadnej analizy, a jedynie oparły się na niewyjaśnionym porównaniu kosztów egzekucji do kwoty poniesionej straty z działalności Wnioskodawcy, co posłużyło za podstawę do odmowy umorzenia kosztów egzekucji, a jednocześnie stanowiło naruszenie przepisów art. 6, 7, 8, art. 77 § 1, art. 80, 81 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Okoliczność stanowiąca podstawę odmowy uwzględnienia zażalenia, tj. powielenie przez organ II instancji wniosku Dyrektora ZUS-u, że w związku z tym, iż kwota kosztów egzekucji stanowi znikomy procent całości zadłużenia (1,5%), a więc ich spłata nie spowoduje znacznego uszczerbku w i tak trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, nie może stanowić wystarczającej argumentacji do odmowy umorzenia kosztów egzekucji, a tym bardziej do uznania przez organ II instancji, że zobowiązany jest w stanie spłacić kwotę kosztów egzekucyjnych wynoszącą ponad 1.106 tysięcy zł bez znacznego uszczerbku w swojej kondycji finansowej. Nie można bowiem twierdzić, że skoro zadłużenie zobowiązanego jest na tyle wysokie, że nawet organ egzekucyjny potwierdził, iż boryka się z poważnymi kłopotami finansowymi, to wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar spłaty kosztów bez znacznego uszczerbku w swojej sytuacji finansowej. Nie zrozumiałe jest rozumowanie Dyrektora ZUS-u i Dyrektora Izby Skarbowej, że skoro sytuacja finansowa wnioskodawcy jest bardzo trudna, to konieczność spłaty kwoty ponad 1.106 tysięcy zł nie spowoduje dodatkowo znacznego uszczerbku w kondycji finansowej zobowiązanego. Brak umorzenia kosztów ewentualnie może nie spowodować szybkiego polepszenia sytuacji finansowej zobowiązanego, jednakże nie jest to przesłanka umorzenia kosztów egzekucji wymieniona w przepisie art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. i nie można w związku z tym brać takiej okoliczności pod uwagę.

Zarówno Dyrektor ZUS-u, jak i Dyrektor Izby Skarbowej pominęli zupełnie argumentację przedstawioną przez wnioskodawcę i nie odnieśli się w ogóle do faktów przez niego podnoszonych w zakresie istnienia zagrożenia niespłacenia w terminie rat zaległych składek albo nieopłacenie w terminie bieżących składek, co mogło wówczas spowodować, że umowa z dnia 6 maja 2005 r. zawarta pomiędzy P. S.A. a Centralą ZUS-u mogła ulec rozwiązaniu, a wielomilionowa kwota zadłużenia zostałaby wyegzekwowana na drodze postępowania egzekucyjnego. Pominięte zostały również okoliczności, że ewentualna egzekucja zostałaby skierowana do majątku wnioskodawcy, bez którego nie mógłby prowadzić dalszej działalności i świadczyć swoich usług dla społeczeństwa. Sam zatem fakt obciążenia zobowiązanego dodatkowymi wydatkami w postaci kosztów egzekucyjnych, w jego krytycznej sytuacji finansowej oraz obowiązkom zapewnienia bezpiecznego transportu tysiącom ludzi, świadczy o tym, że obciążenie wnioskodawcy w takiej sytuacji jeszcze kosztami egzekucyjnymi, pozbawiłoby go realnej szansy na wywiązanie się z tych zobowiązań i pogłębiło zapaść finansową przedsiębiorstwa, w sytuacji gdy zostały podjęte ze strony Spółki jak i Centrali ZUS-u działania mające na celu ratowanie polskiej kolei.

Organy nie dokonały jednakże rzetelnej analizy dokumentacji i nie zbadały w jaki sposób spłata kosztów egzekucji rzeczywiście wpłynie na sytuację wnioskodawcy. Jeżeli natomiast powzięły jakiekolwiek wątpliwości co do wystąpienia przesłanek na jakie powołuje się wnioskodawca, powinny wezwać go do przedstawienia odpowiednich dowodów i wyjaśnień, w ramach obowiązku szczegółowego wyjaśnienia stanu faktycznego, albo w wydanych w tej sprawie rozstrzygnięciach szczegółowo uzasadnić dlaczego te okoliczności nie uzasadniają umorzenia kosztów egzekucji.

W kontekście powyższego, należy stwierdzić, że Sąd pominął fakt, że ani Dyrektor ZUS-u, ani też Dyrektor Izby Skarbowej nie rozpatrzyli w sposób wszechstronny materiału, pomijając argumentację wnioskodawcy, dodatkowo uznając bezzasadnie, że spłata kosztów egzekucji w żaden sposób nie wpłynie negatywnie na i tak krytyczną sytuację P. S.A.

Porównywanie przez organy kwoty kosztów egzekucji do kwoty wykazywanej z działalności gospodarczej miałoby swój sens i uzasadnienie tylko wtedy, gdyby kwota uzyskiwana z działalności gospodarczej była kwotą dodatnią, a zatem wówczas, gdyby Wnioskodawca osiągał zyski z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wówczas porównanie kwoty kosztów egzekucji do kwoty zysków wskazywałoby czy rzeczywiście zobowiązany byłby w stanie spłacić koszty bez znacznego uszczerbku w sytuacji finansowej (a więc czy zyski wystarczyłyby na spłatę tych kosztów i jednocześnie nie spowodowały straty w jego majątku).

Należy zauważyć, że o kondycji finansowej zobowiązanego decyduje nie stosunek procentowy kwoty kosztów egzekucji porównanej do kwoty straty z działalności gospodarczej, ale wysokość kwoty kosztów egzekucji porównanej do ogólnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, co w tym przypadku potwierdza niemożliwość ich spłaty bez znacznego uszczerbku finansowego.

W takiej sytuacji oddalenie skargi z października 2007 r. stanowiło niewątpliwie mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponadto, duży wpływ na wydanie negatywnych rozstrzygnięć dla skarżącej zarówno przez organy, jak też w konsekwencji przez Sąd była okoliczność braku możliwości przedłożenia dowodów wskazujących na aktualną sytuację finansową wnioskodawcy oraz brak możliwości odniesienia się do zebranego przez organy materiału dowodowego i żądań zgłoszonych w toku postępowania.

Zauważyć należy bowiem, że zobowiązany nie miał możliwości przedłożenia dodatkowych dokumentów, co zostało potwierdzone również poprzez bezpodstawne nieuwzględnienie przez organy wyjaśnień i dowodów wskazanych przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 24 kwietnia 2007 r.

Wskazać w tym miejscu trzeba, że nie można zgodzić się z argumentacją organów powieloną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, albowiem organ egzekucyjny otrzymał pismo wnioskodawcy z dnia 24 kwietnia 2007 r. w dniu 25 kwietnia 2007 r., co wynikało z potwierdzenia odbioru pisma zobowiązanego.

Pomimo tego, że skarżone postanowienie było datowane na dzień 23 kwietnia 2007 r., to zostało nadane na poczcie dopiero w dniu 26 kwietnia 2007 r., a więc już po otrzymaniu przez Dyrektora ZUS-u pisma wnioskodawcy z dnia 24 kwietnia 2007 r.

Jak więc wynika z powyższego, Dyrektor ZUS-u otrzymał pismo wnioskodawcy z nowymi dowodami i wyjaśnieniami jeszcze przed nadaniem na poczcie skarżonego postanowienia.

Pominięcie przez organ I instancji wyjaśnień i dowodów wskazanych w piśmie z 24 kwietnia 2007 r., a także brak uchylenia z tego powodu postanowienia organu I instancji przez Dyrektora Izby Skarbowej, a więc tym samym uchybienie obowiązkom przewidzianym w szczególności w przepisach art. 7, art. 77 § 1 art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi skutek naruszenia przepisu art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i świadczy o tym, że organy nie wzięły pod uwagę całego zebranego w sprawie materiału, do czego były obowiązane, a Sąd pomijając powyższe uchybienia naruszył w ten sposób przepisy wskazane w petitum niniejszej skargi.

Podkreślenia wymaga, że nie ma w tym wypadku znaczenia, że organ II instancji wypowiedział się co do pominiętych przez Dyrektora ZUS-u wyjaśnień i dowodów, albowiem, w takiej sytuacji powinien uchylić skarżone postanowienie, a nie sanować uchybienia organu I instancji w postępowaniu odwoławczym.

W skarżonym wyroku z dnia 11 lutego 2008 r., Sąd przyznał, że organy miały obowiązek respektować zasadę określoną w przepisie art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uznał więc tym samym, że organy działały z naruszeniem prawa, jednakże, naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd, albowiem brak zapewnienia udziału w prowadzonym przez organy postępowaniu, a także uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego przez organy materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań doprowadziło do rozpatrzenia, wskutek przedłużanego przez organy postępowania, nieaktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Niestosowanie przez organy przepisu art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego doprowadziło do uniemożliwienia stronie nie tylko przedstawienia nowych, aktualnych dokumentów finansowych oraz argumentacji przemawiającej za zastosowaniem ulgi, ale również spowodowało brak możliwości wypowiedzenia się do zgłoszonych w toku postępowań żądań i podjęcia jakiejkolwiek polemiki z organami. Brak zagwarantowania wnioskodawcy udziału w postępowaniu i uniemożliwienie przedstawienia aktualnych dokumentów uzasadniających umorzenie kosztów egzekucji doprowadził, wskutek przedłużania przez organy postępowania, do rozstrzygania o sytuacji finansowej zobowiązanego w oparciu o nieaktualne dane na dzień wydawania postanowień.

Sąd uznając zatem i jednocześnie nie uchylając postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, w sytuacji naruszenia przez organy przepisu art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, że nie miało ono wpływu na wynik sprawy, naruszył przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Nie można bowiem uznać, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie kosztów egzekucji, w postępowaniu opartym na uznaniu administracyjnym, na podstawie nieaktualnych danych wnioskodawcy i jednocześnie uniemożliwienie mu nie tylko przedłożenia aktualnej dokumentacji, ale także dodatkowej argumentacji również przed organem II instancji, nie stanowi naruszenia zasad postępowania administracyjnego, prowadzącego do uchylenia rozstrzygnięć organów.

W konsekwencji trzeba zauważyć, że Sąd błędnie uznał, iż organy w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów art. 7, 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią przepisu art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organy zobowiązane są do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W prowadzonym postępowaniu organ II instancji nie zebrał nowego materiału dowodowego, pomimo że miał obowiązek zbadać zmiany stanu faktycznego jakie wystąpiły w sytuacji wnioskodawcy od dnia wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Wbrew temu obowiązkowi nie tylko uniemożliwił zobowiązanemu wzięcie udziału w postępowaniu odwoławczym, ale także nie zebrał żadnych dowodów, opierając się jedynie na wynikach postępowania przeprowadzonego przez Dyrektora ZUS-u, które podczas wydawania rozstrzygnięcia zarówno przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy były nieaktualne.

Organ II instancji nie zbadał obecnej sytuacji zobowiązanego, w ogóle nie wzywał go do przedstawienia jakichkolwiek dowodów, aktualizujących i uzasadniających jego wniosek o umorzenie kosztów egzekucji. Organ II instancji nie podjął zatem żadnych działań mających na celu wyjaśnienie aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego, przez co naruszył przepis art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skoro organ II instancji nie dopełnił obowiązku wyjaśnienia aktualnego stanu faktycznego i sytuacji wnioskodawcy poprzez wezwanie zobowiązanego do uzupełnienia wniosku i złożenia wymaganych aktualnych dokumentów, to okoliczność ta nie może pociągać ujemnych dla wnioskodawcy konsekwencji poprzez wydanie negatywnego rozstrzygnięcia, z pominięciem jego aktualnej sytuacji finansowej, która stanowiła wystarczające uzasadnienie do zastosowania wobec niego wnioskowanej ulgi.

Oddalenie skargi w opisanych powyżej okolicznościach i w związku z dokonanymi naruszeniami proceduralnymi organów, mającymi niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy, stanowi naruszenie przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem gdyby organy przestrzegały przepisów ogólnych i dotyczących postępowania dowodowego Kodeksu postępowania administracyjnego, wówczas, po przeprowadzeniu w prawidłowy sposób postępowania, uznałyby, że wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucji, co wynikało z przedłożonych, a pominiętych albo błędnie ocenionych dowodów.

Odnosząc się natomiast do drugiej z rozpatrywanych przesłanek umorzenia kosztów egzekucji, podkreślić trzeba, że nie można uznać twierdzenia Sądu, iż organ I instancji i organ II instancji prawidłowo dokonały oceny istnienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucji ze względu na ważny interes publiczny.

W ocenie skarżącej, organy nie przeprowadziły również rzetelnego postępowania co do sprawdzenia czy za umorzeniem kosztów egzekucji przemawia ważny interes publiczny.

Rozumowanie Dyrektora ZUS-u i Dyrektora Izby Skarbowej jednoznacznie wskazuje, że organy te w sposób subiektywny postrzegają ważny interes publiczny. Nie można przyjąć jednak tej argumentacji, albowiem organ I i organ II instancji rozpatrują ważny interes publiczny nie z punktu widzenia wnioskodawcy (do czego są zobowiązane na podstawie przepisu art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.), ale z punktu widzenia własnych korzyści.

Artykuł 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., którego naruszenie również zarzucała skarżąca, należy zauważyć, że tak jak to podkreślała, przepis ten jest oparty na uznaniu administracyjnym, jednakże nie może stanowić podstawy do wydawania rozstrzygnięć dowolnych, z pominięciem obowiązku przeprowadzenia przez organy rzetelnego postępowania dowodowego. Podkreślenia wymaga, że ważny interes publiczny wymieniony w przepisie art. 64e § 2 pkt 2 rzeczonej ustawy, nie może być rozumiany wyłącznie z punktu widzenia udzielającego ulgę.

W przeciwnym bowiem razie, żaden podmiot, mając na uwadze, że ważny interes publiczny to konieczność pozyskania jak największej ilości środków, z których finansowane są świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nigdy nie uzyskałby żadnej ulgi, a istnienie takiego przepisu straciłoby rację bytu.

Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 1993 r.:

"1. W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, a już szczególnie wówczas, gdy chodzi o udowodnienie, iż w interesie publicznym leży ograniczenie (lub odjęcie) określonego przez Konstytucję RP prawa własności".

Naruszenie to, zdaniem skarżącej, polega na błędnej kontroli działalności administracji publicznej, a w szczególności biednej kontroli postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w zaskarżonym wyroku nie stwierdził naruszenia przez wskazany organ przepisów art. 6, 7, 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, 81, art. 107 § 3 w związku z przepisem art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył również przepis art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi błędnie oddalając skargę w sytuacji, gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez Sąd przepisu art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, należy zauważyć, że Sąd w skarżonym wyroku nie odniósł się szczegółowo do zarzutów zasadnie podnoszonych przez skarżącą w postępowaniu odwoławczym, tj. do naruszenia przepisów art. 6, 8, 11, 81 Kodeksu postępowania administracyjnego, a co do zarzutu naruszenia przepisu art. 107 § 3 w związku z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazał jedynie, co należy uznać w kontekście uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia, za niewystarczające, że wnioski z oceny argumentów zobowiązanego oraz stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, zostały wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień.

Wskazać bowiem należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powtórzył w zaskarżonym wyroku argumentację zawartą w pismach Dyrektora ZUS-u i Dyrektora Izby Skarbowej. Sąd ograniczył się również wyłącznie do stwierdzenia, iż akceptuje stanowisko organów albo też, że jest ono prawidłowe lub przeprowadzone postępowanie było prawidłowe. Tym samym Sąd ten nie dokonał zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, ponieważ nie odniósł się do wszelkich argumentów skarżącej i nie przedstawił oceny całokształtu wszystkich podnoszonych zarzutów.

Oddalenie skargi w kontekście opisanych powyżej uchybień organów, mających istotny wpływ na wynik sprawy, stanowi naruszenie przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z przepisem art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. i również miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd powinien uchylić skarżone rozstrzygnięcie, ponieważ organy nie przeprowadziły postępowania i nie oceniły podniesionej argumentacji w sposób prawidłowy, co spowodowało, że stanowisko Sądu zostało oparte na błędnych wnioskach organów.

Z kolei naruszenie przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. poprzez nieuchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, z uwagi na naruszenie przez organy przepisów art. 6, 7, 8, 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, należy również określić jako naruszenie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy bowiem podkreślić, że gdyby organy działały na podstawie przepisów prawa, w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, a także w sposób mający na celu podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, niemiałyby rozstrzygnięcia negatywnego dla wnioskodawcy.

Odnosząc się do naruszenia przez Sąd art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r., trzeba zauważyć, że sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej dotyczy zgodności z prawem. Przepis ten, pomimo tego, iż jest przepisem umieszczonym w akcie prawnym regulującym ustrojowe podstawy funkcjonowania sądów administracyjnych uznawany jest za przepis postępowania.

Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna P. S.A. z siedzibą w W. nie miała uzasadnionych podstaw.

Skarga ta została oparta na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. na zarzucie naruszenia skarżonym wyrokiem "przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Rzeczą autora skargi było zarówno wskazanie przepisów tego prawa – spośród regulujących postępowanie sądowoadministracyjne – naruszonych skarżonym wyrokiem – jak i uzasadnienie zarzutów w świetle przesłanki ze wskazanego wyżej przepisu (art. 176 Prawa o postępowaniu...). Tymczasem obszerne uzasadnienie skargi poświęcone zostało polemice z rozstrzygnięciem sprawy przez organy egzekucyjne i wyrażeniem głębokiego niezadowolenia ze stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do tego, że odmowa umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego nie wyczerpała żadnej z przesłanek uchylenia skarżonego postanowienia spośród wskazanych w art. 145 § 1 ustawy, co obligowałoby ten Sąd do "uwzględnienia" skargi.

Równocześnie umknęła uwadze autorki skargi istota rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych sprowadzająca się do tego, że Spółka nie wykazała iżby udzielenie jej pomocy publicznej w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) miało być nakierowane na cele, którym ta pomoc miałaby służyć np. inwestowanie w rozwój przedsiębiorstwa, zwiększenie zatrudnienia, czy faktyczne utrzymanie zatrudnienia w sytuacji zagrożenia bytu przedsiębiorstwa z powodu nadzwyczajnych zdarzeń. Ocena możliwości realizacji celów pomocy publicznej przez umorzenie obciążających Spółkę kosztów nie pozostawała w żadnej kolizji z art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej. O pomocy publicznej vide – ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz. 1291 ze zm.), Komentarz do art. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej...", S. Szuster, LEX/el 2005.

Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji "umorzeniowych". Obowiązkiem organu było ustalenie czy wystąpiła któraś z trzech przesłanek umorzenia kosztów i – w wypadku pozytywnym – wybór sposobu rozstrzygnięcia sprawy z należytym tego wyboru uzasadnieniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wybór dokonany w sprawie za mieszczący się w graniach zakreślonych przez prawo.

Zarzucając naruszenie skarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 151 Prawa o postępowaniu... polegającego na niedostrzeżeniu przez Sąd naruszenia przez organ szeregu postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego autorka skargi, podobnie jak pełnomocnik reprezentujący stronę na rozprawie przed NSA, nie wykazała możliwego, istotnego wpływu tych naruszeń na treść skarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/) ani też wpływu sugerowanego niedostrzeżenia tych (istotnych) naruszeń na treść wyroku (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu...).

Przywołane przepisy k.p.a. stanowiły, odpowiednio, co następuje:

"Art. 6. Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Art. 7. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Art. 8. Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Art. 10. § 1. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Art. 11. Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Art. 77. § 1. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Art. 80. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Art. 81. Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.

Art. 107. § 3. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa".

Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał, że w postępowaniu przed organem egzekucyjnym II instancji miało miejsce naruszenie art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, mającego odpowiednie zastosowanie w sprawie poprzez art. 18 ustawy egzekucyjnej, stwierdzając równocześnie, że – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – nie miało ono istotnego wpływu na jej wynik, a zatem że nie wystąpiła sugerowana przez stronę skarżącą przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. e/ Prawa o postępowaniu...

Znając stanowisko WSA autorka skargi kasacyjnej nawet nie próbowała wykazać, że taki negatywny wpływ mógł w sprawie mieć miejsce.

Opisując kilkakrotnie trudną sytuację finansową strony skarżącej i kilkakrotnie odwołując się do naruszenia cytowanych przepisów k.p.a. nie wywiodła, aby ta sytuacja wynikała z konkretnych zdarzeń niezależnych od ustalonego sposobu funkcjonowania Spółki powstałej w wyniku komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P." – ustawa z dnia 8 września 2000 r. (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) i aby pomoc publiczna w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych mogła te skutki w określonym stopniu odwrócić; nie wyjaśniła jakich okoliczności i dowodów nieznanych organowi egzekucyjnemu II instancji – istotnych dla sprawy – na skutek naruszenia przez ten organ art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. nie mogła w postępowaniu zażaleniowym w sprawie o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego przedstawić, i jaki to mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy tak jak nie wyjaśniła jakie istotne dowody i informacje zawierało pismo z 25 kwietnia 2007 r., skierowane do organu egzekucyjnego, sporządzone po podjęciu skarżonego postanowienia.

Na czym polegało naruszenie zasady praworządności w postępowaniu skarżąca nie wskazała w ogóle, tak jak nie wskazała na czym konkretnie polegała dowolność oceny stanu faktycznego sprawy dokonana przez organy.

Organy administracji publicznej miały (i mają) obowiązek przekonywania strony do racji, którymi się kierują przy rozstrzyganiu jej spraw. Przekonywanie nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem przekonania.

Z akt sprawy przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu (art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu...) wynikało, że strona była wzywana do uzupełnienia informacji niezbędnych dla rozpoznania jej wniosku o umorzenie kosztów. Nie bez kozery będzie przypomnienie, że wniosek ten (z dnia 18 stycznia 2007 r.) sprowadzał się jedynie do kilkakrotnego stwierdzenia, że umorzenie kosztów egzekucyjnych uzasadnione jest ważnym interesem publicznym, w którym leży utrzymanie infrastruktury kolejowej i zapewnienie ochrony mienia Spółki oraz bezpieczeństwa podróżnych.

Prawidłowa była ocena Sądu, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozważyły i oceniły wystąpienie przesłanki interesu publicznego w wyborze sposobu rozstrzygnięcia sprawy.

Na czym polegał brak kontroli postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej przez WSA, a tym samym naruszenie art. 3 § 1 i § 2 Prawa o postępowaniu... autorka skargi nie wyjaśniła.

Artykuł 141 § 4 Prawa o postępowaniu... stanowił, że "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie..."

Skarżony wyrok wszystkie te elementy zawierał.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), uznanym przez autorkę skargi za przepis procesowy, sądy tego rodzaju zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Jak z powyższego wynikało nie orzekają w sposób bezpośredni o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego; nie ustalają i nie oceniają stanu faktycznego sprawy; oceniają natomiast zgodność z prawem, również procesowym, aktów i czynności organów wskazanych w art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu...

Naczelny Sąd Administracyjny, którego kompetencje zostały określone w art. 3 § 2 Prawa o ustroju... stwierdził, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie wykazała przesłanki z art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu...

Zgodnie z art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu... Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazanych w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu... Granice skargi kasacyjnej zakreślił jej autor.

Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.