Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 958/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 i art. 3 pkt 3 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 1004/22 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 1004/22, oddalił skargę M. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 czerwca 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji M. Z. (dalej: "skarżący") złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1255) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej".

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r., nr [...], odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W szczególności organ podał, że zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. wnioskodawcy oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. Dokumenty nie potwierdzają okoliczności podanych we wniosku.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 kwietnia 2022 r.

Organ podkreślił, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy podjął czynności uzupełniające zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jednakże nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył M. Z.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W ocenie tego Sądu organy oceniły materiał dowodowy w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego prawidłowo uznając, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie prawidłowych i wyczerpujących ustaleń organu zasadnie oceniono, że skarżący nie wykazał, ani też w toku postępowania nie ustalono, by prowadził on działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub działalność, która podlegałaby którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, istotne w sprawie były ustalenia w zakresie sprawdzenia, czy wnioskodawca figuruje w odpowiednich bazach m. in. internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, a także w wykazach poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej, żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej, osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r., elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego, prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981".

W powyższych rejestrach nie odnaleziono informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach. Przeprowadzono również kwerendę w aktach świadków, których wnioski o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych były rozpatrywane przez organ: W aktach świadków wskazanych przez skarżącego, nie odnaleziono jakichkolwiek informacji o wnioskodawcy. Z uwagi na to, że świadek K. W. miał potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, organ dokonał przeglądu akt administracyjnych sprawy ww. świadka, tj. osoby, z którą miał współdziałać wnioskodawca - jednak nie odnaleziono w nich jakiejkolwiek wzmianki o skarżącym.

Dodatkowo, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, prawidłowa była ocena okoliczności wskazanych we wniosku w zakresie przesłanek dla potwierdzenia względem skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, tj. tego czy za taką może być uznane udokumentowane w/w dowodami z oświadczenia świadków kolportowanie nielegalnej prasy zarówno w czasie przed stanem wojennym, jak i po wprowadzeniu stanu wojennego, a także podtrzymywanie kontaktów ze środowiskiem opozycyjnym na linii T.-T., pod pretekstem wizyt u matki w T. Ustawa wymaga w tym względzie okres co najmniej 12-miesieczny takiej działalności. Zasadnie organy uznały, iż musi zaistnieć działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. W tym zakresie samo wskazywanie przez świadków na kolportaż prasy, bez podania konkretnych informacji mogących potwierdzić wymagany okres 12 miesięczny, bez konkretnego wskazania z jaką częstotliwością wnioskodawca miał to robić, nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził wymaganą ustawą działalność. Również w uzupełniającym oświadczeniu złożonym w postępowaniu odwoławczym brak podania takich szczegółów co do działalności wnioskodawcy, aby oznaczało to spełnienie przesłanek ustawowych dla przyznania żądanego statusu. Także w zakresie struktur opozycyjnych na terenie wskazywanym we wniosku, w toku postępowania nie przedstawiono żadnych istotnych dowodów, a te wskazywane przez wnioskodawcę potwierdzały brak takich struktur. Nadto w zakresie uczestniczenia w ruchu alternatywnej kultury w latach 1986-1992, nie może być uznana za taką działalność, gdyż nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Także nieudowodniona kwestia zatrzymania i pobicia, czy kłopotów w miejscu pracy wnioskodawcy i zamieszkania, w świetle w art. 3 ustawy, nie może być uznana jako potwierdzenie statusu osoby represjonowanej. Za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Powyższego wnioskodawca nie udowodnił. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Nadto świadkowie nie potwierdzili, ani strona nie wykazała, by brała ona udział w wystąpieniu, które skutkowałoby objęciem zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3. lit f) ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. Z. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) - dalej: "P.u.s.a." , przez nieprawidłowe wykonanie wymiaru sprawiedliwości polegające na braku wszechstronnego wyjaśnienia i zbadania sprawy i w konsekwencji uznanie, że podjęcie zaskarżonej decyzji nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami, co skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia ustawowych wymogów do przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych (art. 3) w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). P.p.s.a., polegające na braku uwzględnienia skargi, pomimo naruszenia przez organ norm K.p.a., w szczególności: art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 11 oraz art. 77 § 1 K.p.a., art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 86 K.p.a. i art. 76 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., co polegało na:

- uznaniu, że organ nie powinien przeprowadzić dowodu z zeznań świadków, tj. K. W. oraz A. O. celem doprecyzowania okoliczności faktycznych, w jakich skarżący współpracował z ww. świadkami, w szczególności okresu i częstotliwości tej współpracy oraz poziomu zorganizowania struktur opozycji demokratycznej, w których obaj ww. świadkowie działali;

- uznaniu, że organ nie powinien przeprowadzić dowodu z przesłuchania skarżącego, w szczególności na okoliczność ustalenia statusu skarżącego jako działacza opozycji komunistycznej lub osoby represjonowanej w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, w tym:

• przyczyn i okoliczności w jakich doszło do pobicia skarżącego przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa (SB) w 1978 r.;

• przyczyn i okoliczności, w jakich skarżący był bezprawnie przetrzymywany przez wskazanych w pismach skarżącego funkcjonariuszy SB (w sytuacji, gdy zasady zdrowego rozsądku, logicznego myślenia oraz doświadczenie życiowe wskazują, że tego rodzaju praktyki SB wiązały się z obowiązkowym założeniem "teczki" osobie przesłuchiwanej i przetrzymywanej);

• częstotliwości, z jaką skarżący "odwiedzał matkę" w T. i realizował kontakty z K. W. związane z kolportowaniem bibuły;

• zakresu, okoliczności i sposobu działalności skarżącego w zakresie kolportowania tzw. "bibuły"

• przyczyn i okoliczności, w jakich skarżący był pozbawiony możliwości wykonywania zawodu.

• rodzaju i charakteru działalności kulturalnej, artystycznej, teatralnej prowadzonej przez skarżącego.

- uznaniu, że w przedmiotowym stanie faktycznym skarżący nie współpracował w sposób systematyczny przez okres co najmniej 12 miesięcy ze zorganizowanymi strukturami opozycji demokratycznej;

c) art. 227 K.p.c., art. 233 § 1 K.p.c., art. 243(2) K.p.c., art. 245 K.p.c., art. 299 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez:

- pominięcie wynikających z zebranego materiału dowodowego faktów mających istotne znaczenie dla sprawy, (w szczególności dokumentów z wyjaśnieniami zawnioskowanych świadków oraz skarżącego),

- uznanie, że organ nie powinien przeprowadzić dowodu z zeznań świadków, tj. K. W. oraz A. O. celem doprecyzowania okoliczności faktycznych, w jakich skarżący współpracował z ww. świadkami, w szczególności okresu i częstotliwości tej współpracy oraz poziomu zorganizowania struktur opozycji demokratycznej, w których obaj ww. świadkowie działali;

- uznanie, że organ nie powinien przeprowadzić dowodu z przesłuchania skarżącego, w szczególności na okoliczność ustalenia statusu skarżącego jako działacza opozycji komunistycznej lub osoby represjonowanej w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

2. w konsekwencji naruszenia ww. przepisów proceduralnych, naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 3 pkt 3 lit. a) i lit. c) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej potwierdzenia przez organ statusu skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy prawidłowo zebrany przez organ materiał dowodowy doprowadziłby do uznania, że skarżący wypełnił przesłanki potwierdzające status skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej ze względów politycznych.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego. Nadto skarżący kasacyjnie złożył oświadczenie, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie organ skarżący kasacyjnie złożył stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, mających w ocenie skarżącego kasacyjnie, istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie mógł zostać uwzględniony podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. Zgodnie z tym przepisem sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Podkreślić należy, że naruszenie art. 1 § 1 P.u.s.a. ma, co do zasady miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tych przepisach. Wykazując naruszenie art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. strona może wywodzić, że sąd niezasadnie wyszedł poza kryterium kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd administracyjny bada (ocenia) legalność zaskarżonego aktu w zakresie odnoszącym się do kompetencyjno-proceduralnych podstaw działania organu administracji podejmującego rozstrzygnięcie oraz materialnoprawnych podstaw jego wydania, kontrolując prawidłowość ich wykładni oraz prawidłowość ich zastosowania. Sąd może naruszyć powołane przepisy ustrojowe tylko wówczas, gdy oceni działalność administracji przyjmując inne, niż legalność, kryterium kontroli - przykładowo będzie ją oceniał pod kątem słuszności. W przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dokonał takiej kontroli, albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonego postanowienia z prawem. Okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, nie oznacza naruszenia powyższych przepisów ustrojowych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu podniesionego w punkcie 1b petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że w przypadku oddalenia skargi można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonego postanowienia. Natomiast, jeśli z zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia takich przepisów, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianych unormowań, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją, stosowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, normy prawnej.

W rozpoznanej sprawie Sąd Wojewódzki nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Podstawą prawną zaskarżonego wyroku był bowiem przepis art. 151 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględniania skargi sąd skargę oddala. Okoliczność oddalenia skargi nie mogła, więc stanowić bezpośrednio argumentu mającego świadczyć o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Przy tym podobnie, jak przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., również przepis art. 151 tej ustawy stanowi jedynie wynik kontroli przez sąd zaskarżonego aktu. Warunkiem ich zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia, czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Naruszenie tych przepisów - powoływanych odrębnie, jak i wspólnie - jest zawsze następstwem złamania innych przepisów.

Oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oznacza przede wszystkim, że Sąd dokonujący kontroli legalności zaskarżonego aktu nie stwierdził żadnej kwalifikowanej wady skutkującej sankcją nieważności oraz że nie wystąpiło takie naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 2 P.p.s.a. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącego o przekroczeniu przez Sąd pierwszej instancji zasady prawdy obiektywnej i związanej z nią zasadą swobodnej oceny dowodów oraz zasady praworządności. Przyjęta w sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających ze wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów K.p.a. Organ prawidłowo wykonał obowiązki wynikające z treści przepisów K.p.a. Sąd zasadnie uznał, że organ ustalił wszystkie istotne do załatwienia sprawy okoliczności faktyczne i prawne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności, zaś jego ocena nie nosi znamion dowolności. Na gruncie reguł i norm materialnoprawnych wyprowadził logicznie uprawnione i merytorycznie trafne wnioski i oceny.

Jak wynika bowiem z materiału aktowego sprawy, organ administracji podjął szereg czynności uzupełniających zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dokonano sprawdzenia, czy skarżący figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, a także w wykazach:

• Poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej,

• Żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej,

• Osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r.,

• Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego, prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". W ww. źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej skarżącego lub doznanych przez niego represjach.

Przeprowadzono również kwerendę w aktach świadków, których wnioski o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych były rozpatrywane przez organ: A. O. i K. W. W aktach powyższych osób nie odnaleziono jakichkolwiek informacji o skarżącym.

W zakresie żądania skarżącego opierającego się na okolicznościach, że kolportował nielegalną prasę zarówno w czasie przed stanem wojennym, jak i po wprowadzeniu stanu wojennego, a także tym, że podtrzymywał kontakty ze środowiskiem opozycyjnym na linii T.-T., pod pretekstem wizyt u matki w T., również ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, aby skarżący prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W sprawie dokonano również analizy oświadczeń świadków zasadnie stwierdzając, że nie są one wystarczającym dowodem na okoliczność spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Jak wynika z akt sprawy świadek A. O. oświadczył, że ze skarżącym wymieniał się biuletynami, tj. skarżący przekazywał mu m.in. "Tygodnik [...]", "[...]" i inne, natomiast świadek sam przekazywał stronie: "to co docierało z Krakowa". Jak trafni uznał organ administracji, samo wskazanie przez świadków, że kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził działalność na rzecz Polski. Świadek oświadczył również, że skarżący w tym czasie włączył się w ruch alternatywnej kultury, który próbował kreować ośrodek "[...]" w T. w latach 1986-1992. Jednak nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Świadek oświadczył także, że skarżący miał kłopoty w swoim miejscu pracy i zamieszkania, jednak w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Jak trafnie wskazał organ administracji, żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.

Nadto, pomimo wskazania przez świadka, że skarżący miał problemy z cenzurą, z którą musiał kontaktować się w ramach "Towarzystwa [...]- Ośrodka [...]", to ani świadek, ani strona nie wykazali, by skarżący brał udział w takim wystąpieniu, które skutkowałoby objęciem zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok.

Z kolei jak wynika z oświadczenia świadka K. W., skarżący w ostatnich dniach przed wybuchem stanu wojennego uczestniczył w rozklejaniu plakatów wzywających do uwolnienia więźniów politycznych, ponadto w latach 1983-1986 r., miał on brać od skarżącego "bibułę" do dalszego kolportowania. Świadek wymienił takie tytuły jak m.in.: "Tygodnik [...]", "[...]", "Głos [...]" i "[...]". Jednakże jak trafnie wskazał organ administracji, świadek w żadnym ze swoich oświadczeń nie wskazał z jaką częstotliwością skarżący miał brać od niego ww. periodyki, co prowadzi do wniosku, że świadek jedynie przekazywał skarżącemu pewne ilości prasy bezdebitowej, jednak nie ma on wiedzy, czy skarżący przekazywał ją komuś dalej, a informacja odnośnie dalszego kolportażu periodyków przez skarżącego są jedynie opinią świadka. Nadto z uwagi na okoliczność, że świadek K. W. ma potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, organ dokonał przeglądu akt administracyjnych sprawy ww. świadka, tj. osoby, z którą miał współdziałać skarżący - jednak nie odnaleziono w nich jakiejkolwiek wzmianki o skarżącym.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że działania organu administracji podjęte w celu pozyskania dowodów, jak również dokonana ich ocena dały rezultat w postaci braku ustalenia przesłanek pozytywnych przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Należy tu także zaznaczyć, że nie można było oczekiwać od organu dalszego poszukiwania dowodów na poparcie tez skarżącego, a nawet ewentualne przesłuchanie skarżącego jako strony nie mogło - wbrew stanowisku skarżącego i jego pełnomocnika – dać podstaw do ustalenia faktów wskazywanych przez skarżącego.

Należy zatem uznać, że zgromadzony w niniejszej sprawie dostępny materiał dowodowy był wystarczający dla ustalenia okoliczności faktycznych niezbędnych do merytorycznego jej rozstrzygnięcia, a dokonana przez organ ocena dowodów nie okazała się dowolną. Brak było zatem w sprawie podstaw, aby uznać skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych – w rozumieniu przepisów ustawy.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 227 K.p.c., art. 233 § 1 K.p.c., art. 243(2) K.p.c., art. 245 K.p.c., art. 299 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez normy postępowania, o których mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. należy rozumieć wyłącznie przepisy P.p.s.a. gdyż ustawa ta zawiera w zasadzie pełną i wyczerpującą podstawę postępowania sądowo – administracyjnego, a podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowo - administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast przepisy art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. nie mogą stanowić podstawy kwestionowania ustaleń i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przepis art. 106 § 5 P.p.s.a. zawiera odesłanie nie tylko do przepisów K.p.c. ale i do art. 106 § 3 P.p.s.a. ustanawiającego kompetencje do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż przepisy K.p.c. są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 P.p.s.a. A zatem w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a., powoływanie się na przepisy K.p.c. dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 P.p.s.a. jest bezprzedmiotowe.

W myśl art. 106 § 5 P.p.s.a. do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd, o czym stanowi art. 106 § 3 P.p.s.a., może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 K.p.c.).

Brzmienie przywołanych wyżej norm prawnych jest jasne i uzasadnia konkluzję, że naruszenie art. 106 § 5 P.p.s.a. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy Sąd pierwszej instancji przeprowadzał samodzielnie dowody uzupełniające z dokumentów, a dokonując tego uchybił przepisom procedury cywilnej, w tym wypadku - jak uważa autor skargi kasacyjnej - art. 227 K.p.c., art. 233 § 1 K.p.c., art. 243(2) K.p.c., art. 245 K.p.c., art. 299 K.p.c. Innymi słowy, zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 106 § 5 P.p.s.a. może zostać skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej tylko wówczas, gdy wojewódzki sąd administracyjny prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 P.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z powołanymi wyżej przepisami K.p.c. nie może stanowić podstawy kwestionowania ustaleń i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki NSA: z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1568/17 - LEX nr 2464417; z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2689/16, LEX nr 2364849; z dnia 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2671/16, LEX nr 2296371; z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 182/11, LEX nr 1219075).

Sformułowany tak zarzut kasacyjny nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, orzekając na podstawie akt administracyjnych nadesłanych przez organ.

Niezasadne okazały się również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 3 pkt 3 lit. a) i lit. c) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z przepisu art. 2 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z przepisów art. 5 ust. 1, 2 i ust. 3 pkt 1 ustawy wynika m. in., że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, a do wniosku, dołącza się m. in. "dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3". Z przepisów tych wynika zatem, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się co do reguły na wniosek osoby ubiegającej się o ten status i to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek.

W tym miejscu warto powołać się na preambułę ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, która jasno wskazuje na motywację ustawodawcy, chcącego uhonorować szczególne zasługi tych obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. Wymiernym efektem takiego uhonorowania, oprócz uprawnienia do honorowej odznaki jest możliwość uzyskania oznaczonych świadczeń pieniężnych ujętych przepisami cyt. ustawy.

Powoływane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć w sprawie znaczenie, gdyby były następstwem udziału skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce – art. 3 pkt 3 lit. a-d ustawy o działaczach opozycji. Skarżący jednak udziału w takim wystąpieniu nie brał. Udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest wprawdzie pojęciem zdefiniowanym, jednakże musi być formą świadomego uczestnictwa, w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, a ponadto, pojęcie "wystąpienie" oznacza w języku polskim "publiczne zabranie głosu" i "zorganizowane działanie podjęte przeciwko czemuś" (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1039/18, LEX nr 2675769). Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem, że wystąpienie musi co do zasady wiązać się z zewnętrzną manifestacją sprzeciwu przeciwko jakiemuś zjawisku lub działaniu osób, albowiem nie jest niczym innym, jak "publicznym okazywaniem uczuć, postawy wobec czegoś lub kogoś przez jednostkę lub grupę, pokazaniem swoich poglądów i opinii na ważne sprawy polityczne i społeczne.". Nie można zatem pojęcia: "wystąpienie wolnościowe" interpretować w sposób rozszerzający i przyjmować, że każde zachowanie, wskazujące na brak akceptacji działań podejmowanych przez ówczesne władze i wyrażające niezadowolenie z braku poszanowania praw politycznych człowieka może być potraktowane jako indywidualne wystąpienie o charakterze wolnościowym w rozumieniu ustawy.

Należy zatem uznać, że organ, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenili, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności uzasadniające potwierdzenie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zostały udowodnione. Organ opierał się przy tym zarówno na dowodach dostarczonych przez skarżącego, zeznaniach świadków, jak również pozyskanych we własnym zakresie i wyprowadził z nich wnioski, które w sposób racjonalny uzasadnił w wydanej decyzji.

Podkreślić w tym miejscu należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu. Odmienna od oczekiwań skarżącego ocena przez organ administracji, a następnie Sąd pierwszej instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.