Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2986/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2023 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2022 r. nr DNI.rn.625.125.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 19 października 2022 r. nr DNI.rn.625.125.2022 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 27 czerwca 2022 r. nr SN-IV.7515.4.2022.5 umarzającą postępowania w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomości nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

R. G. wnioskiem z 7 lutego 2022 r. wystąpił do Wojewody Wielkopolskiego o wydanie decyzji potwierdzającej (lub nie), czy nieruchomość rolna podlegała przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) objął nieruchomości położone w L. oraz w obrębach L., tj. G. i M., które stanowiły dawniej własność A. B. zd. G., D. G. oraz K. i H. G., uregulowane w KW nr [...], [...], [...] i wykaz liczby [...], uwłaszczone na podstawie orzeczenia PPRN w Poznaniu z 23 czerwca 1960 r. i orzeczenia PWRN w Poznaniu z 10 października 1960 r.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z 27 czerwca 2022 r. umorzył postępowanie w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomości położone w obrębach G. i M., stanowiące byłą własność A. G., D. G. oraz K. i H. G., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

R. G. wniósł odwołanie od wskazanej decyzji podnosząc, że orzeczenia PPRN w Poznaniu z 23 czerwca 1960 r. i PWRN w Poznaniu z 10 października 1960 r. oparto na art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a przejęcia dokonano bez odszkodowania. Ponadto fakt, że nieruchomości objęto protokołem zdawczo-odbiorczym z 4 października 1952 r. dowodzi, że wobec nieruchomości zastosowano dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponieważ zaś nieruchomości łącznie zawierały powierzchni ogólnej 99,8752 ha, powoduje to ich niepodpadanie pod działanie dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę wskazał, że złożony wniosek dotyczy żądania wydania decyzji w oparciu o § 5 rozporządzenia, tzn. stwierdzenia, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym organy administracji mogą prowadzić postępowanie administracyjne, dotyczące nieruchomości, wyłącznie w razie ustalenia, że objęte wnioskiem nieruchomości przejęte zostały przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Dekret o reformie rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. Z tym też dniem wszystkie nieruchomości ziemskie opisane w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d, e tego dekretu, przeszły z mocy samego prawa bez żadnego odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Na podstawie § 5 pkt 1 ww. rozporządzenia przewidziana została możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Powyższa regulacja ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem tylko objęcie na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, umożliwiało wojewódzkim urzędom ziemskim orzekanie w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów o reformie rolnej czy też nie.

Zgodnie z § 12 rozporządzenia, wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu, jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów (vide art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej - Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm.).

Organ podkreślił, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, by podstawą prawną nacjonalizacji nieruchomości objętych wnioskiem R. G. był przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgromadzony materiał prowadzi do wniosku, że przejęcia dokonano w powołaniu na zupełnie inny akt prawny, tj. ustawę z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. nr 17, poz. 71), czego wyrazem są wydane 23 czerwca 1960 r. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. (a nie jak omyłkowo wskazano we wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.) o znakach RL.V-2/53/60, RL.V-2/55/60 oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 10 października 1960 r. znak RUO-221/33/58.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaznaczył, że wpis Skarbu Państwa w księgach wieczystych nr [...] (prowadzonej wówczas dla nieruchomości o pow. 2,7618 ha, położonej w H., stanowiącej własność A. G.; aktualny nr księgi [...]), [...] (prowadzonej wówczas dla nieruchomości o pow. 14,5045 ha, położonej w G., stanowiącej własność A. B.; aktualny nr księgi [...]), [...] (a nie jak błędnie wskazano we wniosku [...]; prowadzonej wówczas dla nieruchomości o pow. 11,1055 ha, położonej w M., stanowiącej własność D. G.; aktualny nr księgi [...]) i KW wykaz liczby [...] (prowadzonej wówczas dla nieruchomości o pow. 71,5037 ha, położonej w G., stanowiącej własność K. i H. G.), nastąpił na podstawie orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 10 października 1960 r. oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z 23 czerwca 1960 r. Podstawy ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa do nieruchomości nie stanowiło zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów dekretu.

W przeprowadzonym przez organ stopnia wojewódzkiego postępowaniu dowodowym nie pozyskano jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Dowodu takiego nie przedstawił również skarżący, potwierdzający w istocie, że jego poprzednicy prawni zostali pozbawieni własności nieruchomości na mocy orzeczeń z 23 czerwca 1960 r., wydanych w myśl art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r.

Minister zaznaczył dodatkowo, że przypadku nieustalenia, iż podstawę nacjonalizacji nieruchomości stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w sprawie nie może znaleźć zastosowania § 5 ww. rozporządzenia, przewidujący administracyjną drogę weryfikacji prawidłowości objęcia nieruchomości przepisami dekretu o reformie rolnej.

Słusznie więc organ stopnia wojewódzkiego uznał, że brak dowodu na przejście gruntów na własność Państwa na podstawie dekretu, uniemożliwia rozpoznanie złożonego wniosku, co potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Organ odwoławczy wskazał też, że następcy prawni dawnych właścicieli nieruchomości objętych wnioskiem, podjęli wcześniej próbę zakwestionowania w trybie nadzwyczajnym orzeczeń PPRN w L. z 23 czerwca 1960 r. i PWRN w P. z 10 października 1960 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 4 kwietnia 2002 r. nr GZ.rn-051/625-352/01 po rozpatrzeniu wniosku L. G., K. G., H. G., M. G. i R. G., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 10 października 1960 r. utrzymującej w mocy orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z 23 czerwca 1960 r. o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 99,87 ha, stanowiących b. własność A. G., K. i H. G. oraz D. G., położonych we wsi G. i H. w woj. wielkopolskim. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ decyzją z 25 listopada 2002 r. nr GZrn-057-625-233/02, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z 4 kwietnia 2002 r. Skarga złożona na decyzję organu naczelnego została natomiast oddalona wyrokiem NSA z 14 kwietnia 2004 r.

Minister zaznaczył, że R. G., będący następcą prawnym L. G. podaniem z 12 maja 2019 r. również wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 10 października 1960 r. Nie ma więc wątpliwości, że skarżący ma wiedzę na temat orzeczeń, które stanowią podstawę nacjonalizacji nieruchomości po A. G., D. G. oraz K. i H. G.. Wystąpienie zaś z wnioskiem ukierunkowanym na uzyskanie w trybie § 5 rozporządzenia decyzji o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, należy odczytywać jako następstwo decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 października 2021 r., mocą której organ stwierdził, że postępowanie z wniosku R. G. z 12 maja 2019 r. zostało umorzone w całości z mocy prawa, z uwagi na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 1491).

R. G. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

1. naruszenie art. 104 k.p.a. w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, poprzez stwierdzenie w decyzji w świetle dokonanych w toku instancji administracyjnych ustaleń, tj. ustalenia faktu przejęcia/braku przejęcia nieruchomości objętych wnioskiem na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2. naruszenie art. 105 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji istnienia przesłanek do wydania decyzji, co do istoty sprawy,

3. naruszenie § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niezastosowanie;

4. naruszenie art. 7, 7a, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji wbrew słusznemu interesowi obywateli, brak rozstrzygnięcia wątpliwości prawnych na korzyść odwołującego, brak przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego oraz dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny a nie swobodny,

5. naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w art. 21 oraz art. 64, gdyż prawo własności było i jest prawem chronionym przez państwo.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych w uzasadnieniu pisma znajdujących się w aktach sprawy Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr DNI.rn.625.125.2022.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z at.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy wskazać, iż stosownie do dyspozycji art. 2 ust.1 zdanie ostatnie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, o których mowa jest w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu, przechodziły na rzecz Skarbu Państwa bezzwłocznie i bez żadnego wynagrodzenia w całości, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 tego dekretu. Wyrażenia stanowiące o bezzwłocznym przejściu przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazują jednoznacznie na to, że z woli ustawodawcy skutek przewłaszczenia nastąpił z mocy samego prawa w chwili wejścia w życie dekretu.

Zgodnie z postanowieniem § 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust.1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym "Tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów" (art.1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 z późn. zm.)

W rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że będące przedmiotem postępowania nieruchomości położone w obrębach G. i M., stanowiące byłą własność A. G., D. G. oraz K. i H. G. przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o ich niepodpadaniu pod poddziałanie ww. przepisu. Wbrew zarzutom skargi o przejęciu majątku we wskazanym trybie nie może świadczyć wyłącznie fakt sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z 4 października 1952 r. odnośnie jego przymusowego zagospodarowania. Brak jest bowiem dowodów, że w protokole tym stwierdzono przeznaczenie nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej według art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Tym samym przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie ujawniło żadnych dokumentów potwierdzających przejęcie majątku w tym trybie.

Wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości do dawnych ksiąg wieczystych [...] - własność A. G., [...] - własność A. B., [...] - własność D. G. oraz KW wykaz liczby [...] - własność K. i H. G. nastąpił na podstawie orzeczeń Prezydium WRN w P. z 10 października 1960 r. oraz Prezydium PRN w L. z 23 czerwca 1960 r. Tym samym podstawą ujawnienia własności Skarbu Państwa ponad wszelką wątpliwość nie było zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego.

Skoro zaś ze zgromadzonych w niniejszym postępowaniu dokumentów nie wynika by przedmiotowy majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu to brak jest możliwości orzekania przez organy administracyjne w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. Brak przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie art. 1 ust. 1 lit e dekretu musiał prowadzić do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu organ II instancji dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w związku z czym nie można mu zarzucić naruszenia art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.