Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 205/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 26
journal: Dz.U. 2021 poz 2137
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020 (t.j.)
article: art. 29
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: par. 2, par. 3 i par. 4 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1, ust. 3, art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)

SENTENCJA

Dnia 19 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 roku sprawy ze skargi "H" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ż. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 stycznia 2023 r. nr 0099/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego za 2017 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr 0099/2023 z 31 stycznia 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej: k.p.a.), art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm. - dalej: Ustawa o ARiMR, art. 26 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2422 - dalej: Ustawa PROW 2014-2020), § 2, § 3, § 4 ust. 1 pkt 5 lit. d, ust. 2-5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz.415 ze zm. - dalej zwane: Rozporządzeniem PRŚK), art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 56, ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 - dalej: O.p.), art. 3 ust. 1, ust. 3, art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r. str. 1 ze zm., dalej: Rozporządzenie nr 2988/95), 2 ust. 2, art. 54, art. 59, art. 60, art. 75 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm. - dalej: Rozporządzenie nr 1306/2013), art. 4 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48 ze zm. - dalej: Rozporządzenie nr 640/2014), art. 3, art. 7, art. 15, art. 24 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, ze zm.- dalej: Rozporządzenie nr 809/2014), Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opocznie z 28 czerwca 2022 r. nr 0085-2021-013129 o ustaleniu A. Sp. z o.o. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) w łącznej wysokości 46 925,85 zł uzyskanych na mocy decyzji nr 0085-2018-008260 z 17 maja 2018 r. z tytułu płatności w ramach wariantu 5.4 półnaturalne łąki wilgotne.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 31 maja 2017 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Opocznie złożony został wniosek A. Sp. z o.o. o przyznanie płatności na rok 2017. We wniosku ubiegano się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej do wariantu 5.4 pomaturalne łąki wilgotne. Powierzchnia zadeklarowanych działek wynosiła 53,86 ha.

W dniu 27 lutego 2018 r. do siedziby Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wpłynęły pisma E. B. datowane na 20 grudnia 2017 r., w których wskazała ona na możliwość wystąpienia nieprawidłowości dotyczących przyznawanych płatności dla działek ewidencyjnych nr: 409, 410, 415 gmina B., powiat szczeciński, województwo zachodniopomorskie; 427/1, 427/2, 429, 431, 442 gmina M., powiat pilski, województwo wielkopolskie; 194 , 458 gmina R., 12/1, 41/1, 727/1, 728 gmina R1., 111, 120, 121, 125, 231 gmina F., powiat konecki, województwo świętokrzyskie.

W dniu 17 maja 2018 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzje nr 0085-2018-008260 w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2017, w której przyznał A. SP. z o.o. płatność w łącznej wysokości 46 925,85 zł za realizację Wariantu 5.4 półnaturalne łąki wilgotne. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy w dniu 30 maja 2018 r.

W dniu 9 stycznia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie zawiadomił Prokuraturę Krajową o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Z. B., będącego współwłaścicielem A. Sp. z o.o.

W dniu 14 lutego 2019 r. Kierownik BP ARiMR w Opocznie wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2017 zakończonego decyzją ostateczną nr 0085-2018-008260.

W dniu 17 czerwca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wezwał E. B. (P.) na przesłuchanie w charakterze świadka o czym zawiadomiono stronę. Przesłuchanie odbyło się w dniu 10 lipca 2019 r. w obecności Z. B., M. M. (reprezentującej [...] Sp. z o.o.) A. P. (reprezentującego A. Sp. z o.o.).

Pismem z 1 października 2019 r. Kierownik BP w Opocznie wystąpił do Prokuratury Okręgowej w P. o udostępnienie zeznań złożonych przez świadków. Następnie postanowieniem z 30 listopada 2020 r. do akt sprawy dołączono protokoły z przesłuchania D. Z., P. L., A. B., K. P1., D. M. i A. M.

W dniu 14 października 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wezwał Z. B. na przesłuchanie w charakterze strony w celu ustalenia okoliczności posiadania oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także ustalenia okoliczności tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności. Przesłuchanie odbyło się 18 listopada 2020 r. w obecności A. P. (reprezentującego A. Sp. z o.o.).

Pismem z 27 listopada 2020 r. Kierownik BP ARiMR wystąpił do Prokuratury Okręgowej w P. o udostępnienie akt postępowania o sygn. [...] oraz [...]. Postanowieniem z 30 listopada 2020 r. Kierownik BP ARiMR w Opocznie orzekł o dołączeniu dowodów z dokumentacji zgromadzonej w sprawach wszczętych z wniosków A. B., P. L., K. P1., D. M., A. M., natomiast postanowieniem z 27 stycznia 2021 r. dołączył do akt sprawy dowody w postaci protokołów z przesłuchania Z. B. i K. P1.

Decyzją z 6 maja 2021 r. nr 0085-2021-002628 Kierownik BP ARiMR w Opocznie uchylił decyzję nr 0085-2018-008260 z 17 maja 2018 r. w sprawie przyznania A. Sp. z o.o. płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2017 oraz odmówił przyznania wszystkich płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020, o które strona ubiegała się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017.

W dniu 25 maja 2021 r. strona wniosła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego.

Dyrektor ŁOR ARiMR decyzją z 29 lipca 2021 r. nr 335/2021 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr 0085-2021-002628 z 6 maja 2021 r.

W dniu 2 września 2021 r. strona wniosła skargę na decyzję nr 335/2021 z 29 lipca 2021 r., a wyrokiem z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 884/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję nr 335/2021 oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownik BP ARiMR w Opocznie, nr 0085-2021-002628 z dnia 6 maja 2021 r. i postanowienie Kierownika BP ARiMR w Opocznie nr 9005-2019-000588. Powyższe orzeczenie jest nieprawomocne, ponieważ strona wniosła skargę kasacyjną.

Zawiadomieniem z 12 kwietnia 2022 r. Kierownik BP ARiMR w Opocznie poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 przyznanych stronie na mocy decyzji z 17 maja 2018 r.

Decyzją nr 0085-2021-013129 z 28 czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych przez A. Sp. z o.o. płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, w której ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 46 925,85 zł. Organ I instancji stwierdził, że przekazana na konto strony płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna stanowiła kwotę nienależną w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) Ustawy o ARiMR, co musiało skutkować zobowiązaniem strony do jej zwrotu. Na kwotę nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, jak wskazał organ I instancji, składały się kwoty płatności uzyskanych na mocy decyzji nr 0085-2018-008260 z 17 maja 2018 r. w wysokości 46 925,85 zł z tytułu płatności w ramach wariantu 5.4 półnaturalne łąki wilgotne.

Po rozpoznaniu odwołania strony z 15 lipca 2022 r., organ II instancji wskazując na treść art. 29 Ustawy o ARiMR, podniósł, że postępowanie prowadzone na podstawie cytowanego przepisu jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie kwoty nienależnie lub w nadmiernej pobranych środków w ramach płatności rolnych może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, bądź z ostatecznych decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych w sprawach o przyznanie płatności. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków nie jest natomiast uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność.

Dalej organ II instancji wskazał, że podstawowe warunki, jakie rolnik musi spełnić, aby otrzymać w danym roku płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne regulują przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Powołując § 2, § 4 ust. 1 pkt 5 lit. d, ust. 2 – 5 Rozporządzenia, art. 26 Ustawy PROW 2014-2020, art. 4 Rozporządzenia nr 1307/2013, podkreślił, że sytuacje wykorzystywania płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzących z budżetu Unii Europejskiej niezgodnie z ich przeznaczeniem usankcjonowano w art. 4 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95, zaś klauzule dotyczące przypadków obchodzenia prawa zawiera również art. 60 Rozporządzenie nr 1306/2013. Z ww. przepisów wynika, że płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne przyznawane są na wniosek rolnika, po spełnieniu warunków do ich przyznania wskazując, że płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów, itp. Niezbędną i konieczną przesłanką przyznania płatności jest zatem rzeczywiste uprawianie gruntów.

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu pełnomocnika strony dotyczącego naruszenia art. 29 ust. 1 Ustawy o ARiMR w związku z art. 16 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji opartego na argumentacji, że strona złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Łodzi z 1 kwietnia 2022 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 884/21 oraz wskazując na brzmienie art. 152 § 1 p.p.s.a wyjaśnił, że nieprawomocny wyrok, w tym również wyrok uwzględniający skargę do czasu uprawomocnienia się nie wywołuje skutków prawnych w postaci pozbawienia mocy wiążącej zaskarżonego aktu lub czynności. Zaskarżony akt, w analizowanej sprawie - ostateczna decyzja, wiąże i czynność powinna być wykonywana. Obecnie sprawa dotycząca kampanii 2017 znajduje się w NSA i oczekuje na rozpoznanie (I GSK 1199/22). Skoro wyrok WSA jest nieprawomocny, to nie wywiera on jeszcze skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej w nim decyzji Dyrektora ŁOR ARiMR nr 335/2021 z dnia 29 lipca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji nr 0085-2021-002628 z 6 maja 2021 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady trwałości decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 § 1 k.p.a. organ wyjaśnił, że w analizowanej sprawie nie doszło do naruszenia powyższego przepisu gdyż nie zachodzi tożsamości ostatecznej sprawy administracyjnej pomiędzy sprawą o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2017, a ustaleniem zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych. Można bowiem żądać zwrotu świadczenia, które zostało wypłacone na podstawie decyzji administracyjnej. Płatności rolne są wypłacane na wniosek beneficjenta i to wniosek o przyznanie danej płatności uruchamia postępowanie administracyjne. Natomiast postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych kwot.

Dyrektor ŁOR ARiMR zgodził się z oceną organu I instancji, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniał obowiązek zwrotu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za rok 2017 jako nienależnie pobranych. Na zmianę takiego stanowiska nie wpływa zdaniem organu, nieprawomocne orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 1 kwietnia 2022 w sprawie sygn. akt III SA/Łd 884/21. W ocenie organu odwoławczego, nawet w sytuacji braku skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji nr 0085-2018-008260 z dnia 17 maja 2018 r. to płatność przyznana i wypłacona na ich mocy nadal ma charakter nienależny. Organ odwoławczy wskazał na treść zeznań E. B. (po zmianie nazwiska P.) zeznającej w charakterze świadka, A. M., D. Z., A. B., P. L., D. M., Zb. B., świadka K. P1. z 4 lipca 2019 r., zmienione podczas przesłuchania 8 października 2020 r., wyjaśniając przy tym, że znajdujące się w aktach sprawy zeznania złożone przez K. P1. w dniu 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. w Prokuraturze Okręgowej w P. oraz pismo datowane na 13 listopada 2020 r. nie są jedynym dowodem w sprawie mającym rozstrzygające znaczenie.

Organ II instancji stwierdził, że w toku postępowania ustalono, iż 87 działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 94,70 ha zadeklarowanych przez stronę we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 w większości jest przedmiotem współposiadania Z. B. i E. B. i zostały wydzierżawione spółce A. Z. B., który wydzierżawia A. Sp. z o.o. grunty rolne, sam deklaruje się jako prowadzący działalność rolniczą i wnioskuje o przyznanie płatności.

Organ odwoławczy zgodził się z ustaleniem Kierownika BP ARiMR, że łączna różnica pomiędzy potencjalną wysokością płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, na 2017 r., jaką otrzymałoby wszystkich osiem podmiotów, a wysokością płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w przypadku zadeklarowania wszystkich działek w jednym wniosku o przyznanie płatności na rok 2017, wynosi 28 112,69 zł. Hipotetyczna suma płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej wyniosłaby łącznie 109 672,99 zł (30 597,30 zł wariant 4.4 + 40 733,52 zł wariant 4.8 + 38 342,17 zł wariant 5.4). organ wskazując następnie na sposób wyliczenia płatności z uwzględnieniem danych z wniosku pozostałych osób w zakresie zadeklarowanych wariantów 4.4, 4.8, 5,4, stosownie do treści § 16 Rozporządzenia PRSK stwierdził, że w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat 8 gospodarstw o mniejszej powierzchni, zamiast jednego gospodarstwa o powierzchni ok 400 ha. Ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje na istnienie bezpośrednich więzi pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności i daje podstawy do ustalenia, że doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowy w dążeniu do uzyskania korzyści. Istniała zatem, gdy chodzi stronę, przesłanka subiektywna - zamiar uzyskania korzyści w postaci płatności w wysokości wyższej niż przysługiwałaby gdyby o płatność ubiegał się wyłącznie właściciel gruntów. W sprawie ustalono bowiem, że A. Sp. z o.o. poprzez udziałowca oraz prezesa zarządu którym jest Z. B. wraz z jego pracownikami zatrudnionymi w firmie [...] członkami rodziny oraz utworzonymi spółkami uczestniczyła w mechanizmie mającym na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskanie płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana. Sztuczne przemieszczanie określonych działek pomiędzy wskazanymi podmiotami pozwalało na uzyskanie większych korzyści majątkowych. Stworzenie takiego sztucznego podziału przez podmioty wnioskujące o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do deklarowanych działek rolnych o obszarach kwalifikujących je płatności, umożliwiało obejście ograniczeń powierzchniowych. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem ograniczenia powierzchniowe stanowią cel obowiązującej regulacji. Nie ulega wątpliwości, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla jednego wielkopowierzchniowego gospodarstwa byłyby mniejsza, niż gdyby to gospodarstwo zostało podzielone na mniejsze podmioty, które występowałyby z odrębnymi wnioskami dla tych samych powierzchni z uwagi na ograniczenia powierzchniowe płatności. W świetle istniejących powiązań, gospodarstwa rolne wskazanych powyżej podmiotów, stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a ich odrębność ma jedynie charakter formalnoprawny. Ustalone wielorodzajowe powiązania dowodzą, że angażowano wiele podmiotów w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każdy z tych podmiotów prowadziła niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty spółki również zmierzały w ocenie organu wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.

Organ II instancji wskazując na zawartą w art. 4 ust. 1 Rozporządzenia nr 1307/2013 definicję rolnika i definicję gospodarstwa, a także działalności rolniczej, wyjaśnił, że o tworzeniu sztucznych warunków świadczą wykazane powiązania osobowe rodzinne, zawodowe i biznesowe. Poprzez prezesa zarządu A. Sp. z o.o. była powiązana z D. M. - pracownik w firmie [...] z siedzibą w [...], A. M. - pracownik w firmie [...] z siedzibą w [...], K. P1. - pracownik w firmie [...] z siedzibą w [...], P. L. - pracownik w firmie [...] z siedzibą w [...], Z. B. — posiadającym 50 udziałów i będącym prezesem zarządu w A. Sp. z o.o. oraz posiadającym do dnia 12 stycznia 2017 r. 100 udziałów i będącym prezesem zarządu w [...] Sp. z o.o., A. B. - siostrą Z. B., posiadającą 1365 udziałów i będącą członkiem zarządu w [...] Sp. z o.o., D. Z. - pracownik A. Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o. - w której udziały posiadał Z. B. oraz A. B., (podmiot ten nie składał wniosku o przyznanie pomocy na rok 2016). Organ II instancji wskazał, że w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, zawierających treści ksiąg wieczystych wynika, iż właścicielem gruntów rolnych, które zostały podzielone są Z. B. i E. B. (P.), co jest zgodne z treścią protokołów zeznań. Grunty te zostały wydzierżawione przez Z. B. osobom pozostającym z nim w zależności służbowej lub rodzinnej. Tak więc wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony zwartym w odwołaniu nie można stwierdzić iż powiązania te miały charakter przygodny. Zeznający w charakterze świadka Z. B. oddał w dzierżawę grunty rolne, natomiast pracownicy [...] SP. z o.o. możliwość dzierżawy tych gruntów i korzyści finansowe z tego płynące traktowali jako dodatkową premię za sumienną pracę. Poza A. Sp. z o.o. oraz Z. B. żadna z wymienionych przez organ osób, tj. P. L. i D. Z., A. M. nie posiadali parku maszynowego niezbędnego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych na swoich działkach rolnych w związku z czym, zawierano umowy o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami. W przypadku gruntów położonych na terenie gminy B. umowy takie zawierano z A. K. i S. K. (załączone do pisma pełnomocnika strony z 8 lutego 2021 r. umowy zawarte są na identycznych formularzach i o niemal identycznej treści). Podkreśla to jeszcze bardziej znaczenie zależności służbowej między osobami zaangażowanymi w tworzenie sztucznych warunków.

Organ II instancji odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony zawartej w odwołaniu, że A. Sp. z o.o. (Numer KRS: [...]) oraz [...] Sp. z o.o. (numer KRS: [...]) były powiązane tylko przez osobę Z. B. będącego prezesem zarządu obu tych podmiotów dodał, że Z. B. posiada 50 udziałów czyli połowę wszystkich udziałów w A. Sp. z o.o. oraz był wyłącznym udziałowcem w [...] Sp. z o.o. od dnia jej rejestracji tj. 15 stycznia 2015 r. do dnia 12 stycznia 2017 r. a więc w okresie którego dotyczy rozpatrywana sprawa. Analiza pełnego wpisu KRS [...] Sp. z o.o. wskazuje też, że od dnia jej rejestracji do dnia 7 października 2020 jej siedziba mieściła się w [...] pod adresem ul. W., który jest tożsamy z adresem siedziby A. Sp. z o.o. Dodatkowo w przypadku D. M., A. M., P. L. oraz D. Z. wskazano w ewidencji producentów ten sam adres do korespondencji tj. ul. X., [...]. Adres ten figuruje również w rejestrze CEIDG jako adres doręczeń firmy "[...]" Z. B. Przekazywanie gruntów rolnych wielu podmiotom wnioskującym o przyznanie płatności umożliwiało obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności. Zgłoszenie do płatności gruntów przez pozornie odrębne od siebie gospodarstwa rolne pozwoliło ominąć zasadę degresywności płatności i w efekcie umożliwiło otrzymanie środków finansowych w wysokości większej niż w sytuacji, gdyby został złożony jeden wniosek.

Organ stwierdził, że nie pozostaje przypadkowym, iż poza A. Sp. z o.o. powierzchnia wydzierżawiana i zgłaszana do płatności przez pozostałe podmioty nigdy nie przekracza 50 ha, co pozwala na zmaksymalizowanie otrzymanych płatności. W tym kontekście organ wskazał, że na szczególną uwagę zasługuje działka nr 409 położona w gminie B. o powierzchni 123,07 ha, która została wydzierżawiona trzem pracownikom firmy [...] – A. M. 41,38 ha, D. M. 41,00 ha oraz K. P1. 41,00 ha (są to jedyne działki zadeklarowano przez te podmioty w indywidualnych wnioskach o przyznanie płatności), gdyż na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne, stwierdzono ten sam rodzaj uprawy — gryka, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami prowadzi do uzasadnionego wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem wskazanego przemieszczenia przylegających do siebie gruntów rolnych, pomiędzy różnymi podmiotami, była maksymalizacja dofinansowania. Zabiegi agrotechniczne w tym kompleksie działek wykonywali A. K. i S. K., co potwierdzili w swoich zeznaniach A. M., jak również D. M. Organ wskazał, że ze składanych zeznań pracowników firmy [...], którym wydzierżawiano grunty wynika, iż podstawą dzierżawy była ustna umowa, a opłata za dzierżawę była przekazywana w formie gotówkowej co podaje w wątpliwość transparentność tego mechanizmu. Osoby, które wydzierżawiały grunty nie potrafiły również precyzyjnie wskazać sposobu płatności. Na zorganizowany charakter działania Z. B. wskazuje również jego zaangażowanie w proces składania wniosków o przyznanie płatności przez pozostałe osoby poprzez polecenie wspólnej dla wszystkich osoby odpowiedzialnej za treść składanych wniosków. Same wnioski były opracowywane w ówczesnej siedzibę spółek A. i [...]. Poza A. Sp. z o.o. oraz Z. B. żadna z wymienionych wyżej osób nie posiada parku maszynowego niezbędnego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych na swoich działkach rolnych w związku z czym, zawierano umowy o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami. W przypadku gruntów położonych na terenie gminy B. umowy takie zawierano z A. K. i S. K. W trakcie przesłuchań prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P., świadkowie (pracownicy [...]) zeznali, że zarządzali nieruchomościami na odległość, sporadycznie je odwiedzając, konsultując się z miejscowymi rolnikami zorientowanymi w tym, jakie prace i w jakim terminie należy wykonać na gruntach. Sprawdzali w terenie, czy zlecone prace zostały wykonane.

Organ II instancji dokonując oceny zeznań K. P1., który podczas przesłuchania 4 lipca 2019 r. złożył zeznania analogicznie jak pozostali świadkowie, jednak podczas przesłuchania w dniu 8 października 2020 r. zmienił swoje stanowisko, a także załączonych do odwołania opinii biegłych lekarzy psychiatrów dotyczących stanu zdrowia K. P., którzy rozpoznali u badanego objawy choroby afektywnej dwubiegunowej (CHAD), wyjaśnił, że znajdujące się w aktach sprawy zeznania złożone przez Pana K. P1. w dniu 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. w Prokuraturze Okręgowej w P. oraz pismo datowane na 13 listopada 2020 r. nie są jedynym dowodem w sprawie mającym rozstrzygające znaczenie. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły nie tylko zeznania K. P1., ale również zeznania Z. B. (z 18 listopada 2019 r. i z 6 maja 2020 r.), D. M. (z 11 września 2019 r.),. A. M. (z 24 czerwca 2019 r.), P. L. (11 września 2019 r.), D. Z. (z 25 czerwca 2019 r.), A. B. (z 6 września 2019 r.), a także zeznania A. K. i S. K. Organ odwoławczy dodał przy tym, że w dołączonej do odwołania opinii biegłych lekarzy psychiatrów stwierdzono, że "Biegli nie rozpoznają upośledzenia umysłowego, ani innych zaburzeń czynności psychicznych w rozumieniu stanów wyjątkowych. (...) Obecnie oskarżony jest w okresie depresji umiarkowanego nasilenia. Jednakże jego uczestnictwo w czynnościach procesowych nie będzie stanowiło znacznego zagrożenia dla jego zdrowia, ani życia. Rozumie toczące się przeciwko niemu postępowanie, jest w logicznym kontakcie, może świadomie uczestniczyć we wszystkich czynnościach procesowych." Organ wskazał, iż treść protokołów z zeznań złożonych przez K. P. w dniu 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. w Prokuraturze Okręgowej w P. nie wskazuje występowania w dniu składania zeznań objawów chorobowych, które wskazywałby na zaburzenia psychiczne i podważałyby wiarygodność tych zeznań. Organ stwierdził, że z uwagi na to, że w sprawie zostały odebrane wyjaśnienia od wszystkich zaangażowanych podmiotów i ich reprezentantów ośmiu producentów tj. Z. B., D. M., A. M., K. P1., P. L., D. Z., A. B., stwierdzić należy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala ocenić wzajemne powiązania pomiędzy tymi osobami, ustalić kto faktycznie grunt użytkował, a kto formalnie gruntem zarządzał, jak również ocenić charakter spornej nieruchomości. Wnioski o stworzeniu sztucznych warunków zostały przyjęte przez organy obu instancji w oparciu o ustalenie, że między stroną, a innymi wymienionymi w decyzji osobami, tj. Z. B., D. M., A. M., K. P1., P. L., D. Z. oraz A. B. istnieją, nie negowane przez stronę powiązania rodzinne i zawodowe. Nadto grunty deklarowane w roku 2016 i 2017 do płatności zostały sztucznie rozparcelowane pomiędzy te osoby, chociaż położenie przestrzenne gruntów deklarowanych do płatności przez powiązane osoby nie uzasadniało podziału działek ewidencyjnych na odrębne działki rolne, deklarowane do płatności przez różnych producentów rolnych. Części tych jednolitych działek ewidencyjnych, wykazywanych jako działki rolne w posiadaniu poszczególnych powiązanych ze sobą podmiotów, nie są wydzielone żadnymi granicami naturalnymi. Podziału gruntów nie wymagały też jakiekolwiek względy, związane z rodzajem prowadzonej działalności czy sposobem wykorzystania zaplecza technicznego. Organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wykazano, że podział gruntów pomiędzy ubiegające się o płatności podmioty był w jakikolwiek sposób uzasadniony. Działania poszczególnych beneficjentów w aspekcie dzielenia areałów i ich powiązania zawodowe i rodzinne wskazują na celowość obejścia przepisów prawa, z ukierunkowaniem na optymalizację uzyskanej pomocy co do wartości kwot. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków mających na celu uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w zakresie płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności dla młodych rolników, płatności ONW oraz płatności ekologicznej. Stanowiło to de facto obejście przepisów regulujących udzielanie wsparcia rolnikom. Wobec tego zastosowanie winien znaleźć przepis art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013. Organ odwoławczy uznał, że nie ulega wątpliwości, że pomiędzy A. Sp. z o.o., Z. B., D. M., A. M., K. P., P. L., D. Z. oraz A. B. istniały powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala stwierdzić, że ich utworzenie i podzielenie pomiędzy nich posiadanych gruntów miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia powołanych wyżej przepisów wprowadzających w systemach wsparcia mechanizmy modulacji i degresywności płatności. Z przyjętego stanu faktycznego sprawy wynika, że właściciel nieruchomości rolnej Z. B. zawarł m.in. ze stroną konsensualną umowę dzierżawy. W rzeczywistości nie doszło jednak do przeniesienia posiadania gruntów rolnych a gospodarstwo w dalszym ciągu było prowadzone przez właściciela gruntów będącego udziałowcem i prezesem zarządu A. Sp. z o.o. Okoliczności sprawy wskazują, że "wydzierżawiający" zabezpieczył swoje interesy. To on od początku do końca kontrolował wszystkie czynności faktyczne i prawne. Stworzono pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach, które w rzeczywistości, mogłyby tworzyć jedno gospodarstwo rolne, a podejmowane i ujawniane przed organami czynności miały na celu obejście prawa. Właściciel zmniejszył swoje gospodarstwo rolne, aby obejść niekorzystne przepisy. Z tych też względów przekazał fikcyjnie część swojego gospodarstwa rolnego, wielu podmiotom. W ten sposób obejście obowiązujących przepisów umożliwiło otrzymanie przez niego dodatkowych płatności. Faktycznie wydzielone gospodarstwa, w tym gospodarstwo strony, nie stanowią jednostki samodzielnej, a są częścią składową gospodarstwa właściciela i były przez niego zarządzane. Organ odwoławczy zaakcentował przy tym, że aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być we władaniu działek rolnych (corpus), na których prowadzona jest działalność rolnicza czy też zabiegi rolnicze, lecz trzeba ją jeszcze prowadzić czyli wykonywać we własnym imieniu, (animus), a nie za kogo innego. Samo złożenie wniosku do Agencji o przyznanie dofinansowania nie może przesądzać jako takie, że wnioskodawca spełnia warunki ich przyznania wynikające z przepisów, bo świadczy tylko o tym, że chce takie dopłaty otrzymać. Zawarcie umowy dzierżawy, czy też umowy zlecenia w sensie formalnoprawnym jest działaniem legalnym, w takim sensie, że jest to dopuszczalnie prawnie. Nie zmienia to oceny, że zostały one wykorzystane do nadużycia prawa, gdyż strony tych czynności prawnych współdziałały, nie w celu osiągnięcia skutków gospodarczych, a skutków prawnych, w postaci uzyskania płatności rolnych.

Zdaniem organu, działania strony zdecydowanie nie wypełniają celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013. Poza A. Sp. z o.o. oraz Z. B. pozostałe osoby korzystają bowiem głównie z usług podmiotów powiązanych i nie posiadają własnego zaplecza technicznego trudno zatem przyjąć by ich działalność służyła zwiększeniu wydajności rolnictwa przez wspierania postępu technicznego, racjonalnego rozwoju produkcji rolnej optymalnego wykorzystania siły roboczej czy też miała zapewnić odpowiedni poziom ludności wiejskich bądź tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Zaś uczestnictwo w procederze stworzenia sztucznych warunków raczej niszczy niż wspiera konkurencyjność rolnictwa. Organ odnosząc się następnie do motywu 13 preambuły Rozporządzenia nr 1307/2013 stwierdził, że należy odmówić stronie skarżącej przyznania płatności stosując w sprawie art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Organ nie podważył przy tym obowiązującej w prawie polskim zasady odrębności podmiotów posiadających osobowość prawną i zaangażowanie wielu osób i spółek nie jest zdarzeniem naruszającym przepisy krajowe czy unijne, jednakże ustalony i wykazany w niniejszej sprawie związek pomiędzy poszczególnymi podmiotami stanowi pozorne działanie w celu obejścia przepisów prawa związanych z modulacją płatności. Nie budzi w ocenie organu wątpliwości fakt, że w 2017 r. doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia z uwagi na wystąpienie zarówno przesłanki obiektywnej, jak i przesłanki subiektywnej. Użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych w przedmiotowym wniosku był Z. B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału swoich gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji bezpośrednich, ekologicznych, rolno-środowiskowo-klimatycznych i ONW, omijając tym samym przepisy o degresywności. Zatem organ powinien odmówić jej przyznania. Wobec tego nienależnie pobraną płatnością rolno-środowiskowo-klimatyczną za rok 2017 stanowi kwota odpowiadająca wielkości pomocy przyznanej i wypłaconej za powierzchnię, w stosunku której została stwierdzona nieprawidłowość (tutaj: brak jej posiadania przez stronę), czyli: - w przypadku roku 2017 w wysokości 46 925,85 zł.

Organ II instancji wskazując dalej na treść art. 44 ust. 3 Ustawy PRO W 2014-2020, wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanych przepisów, gdyż kwota nienależnie pobranych płatności za 2017 rok przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

Dyrektor ŁOR ARiMR dalej, że w sprawie nie doszło także do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności. Powołując brzmienie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia nr 2988/95, art. 1 ust. 2 Rozporządzenia nr 2988/95 wyjaśnił, że wskazany przepis w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich. Zgodnie z akapitem drugim zdanie drugie cytowanego przepisu, w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przepis ten powinien być interpretowany w ten sposób, że upływ terminu przedawnienia nie może nastąpić przed ostatecznym zakończeniem programu (por. wyrok Trybunału w sprawie C-465/10, pkt 10). Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady nr 2988/95 lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Z drugiej strony, termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Nienależnie pobrana przez stronę płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za rok 2017 objęta jest Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, zatem mamy do czynienia z programem wieloletnim. Z art. 37 Rozporządzenia nr 1306/2013, zatytułowanego "Płatność salda i zakończenie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PRO W 2014-2020 jest data 31 grudnia 2023 roku. Zatem w odniesieniu do płatności w ramach PRO W 2014-2020 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu a więc co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 roku. Uwzględniając jednakże wskazania zawarte w motywie nr 3 oraz art. 2 ust 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2220 z dnia 23 grudnia 2020 r. ustanawiającego niektóre przepisy przejściowe dotyczące wsparcia z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) w latach 2021 i 2022 oraz zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, (UE) nr 1306/2013 i (UE) nr 1307/2013 w odniesieniu do zasobów i stosowania w latach 2021 i 2022 oraz rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do zasobów i rozdziału takiego wsparcia na lata 2021 i 2022 (Dz. Urz. UE L 437 z dnia 2020.12.28 str. 1) data przedawnienia nie może być wcześniejsza niż 31 grudnia 2025 roku.

Organ zaznaczył, iż odrębną kwestię stanowią przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014. Przepis ten stanowi: "3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu łub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu, faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności." Organ zaznaczył, iż przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu muszą być spełnione łącznie tj. 1) płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Wskazał, że w przypadku płatności za 2017 r. gdyby nawet przyjąć z ostrożności procesowej, iż w dniu wydania decyzji nr 0085-2018-008260 tj. w dniu 17 maja 2018 r., organ był w posiadaniu pisma E. B. informującego o możliwość wystąpienia nieprawidłowości dotyczących przyznawanych płatności między innymi dla deklarowanych przez A. Sp. z o.o. działek ewidencyjnych nr 111, 120, 121, 125, 727/1, 728, to należy stwierdzić, że nie została spełniona druga przesłanka o której mowa art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, a mianowicie, że błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Błąd rozumiany jako działanie polegające na zaangażowaniu kilku podmiotów w celu ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika Z. B., w opinii organu II instancji, mógłby zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez stronę bowiem całokształt działań Z. B. opierał się na świadomym - intencjonalnym działaniu.

Organ powołując art. 4 ust 1 akapit drugi trzeci Rozporządzenia nr 640/2014, art. 2 ust. 2 Rozporządzenia 1306/2013 wskazał, że katalog zdarzeń, które mogą stanowić w danym przypadku działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, jest katalogiem otwartym, stwierdzając dalej, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wyłączające konieczność zwrotu nienależnie pobranych płatności, o których mowa wart. 2 ust. 2 Rozporządzenia 1306/2013. Zaznaczył, że strona nie zgłaszała wystąpienia siły wyższej, czy innych okoliczności wyjątkowych. Brak jest zatem możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o przepis art. 4 ust 1 i 2 Rozporządzenia nr 640/2014.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, iż wydanie rozstrzygnięcia zostało oparte na dowodach przeprowadzonych w innych postępowania, organ wskazał, że był uprawniony do wykorzystania materiału pochodzącego z postępowania karnego. Taka bowiem praktyka jest jak najbardziej dopuszczalna w świetle art. 75 § 1 k.p.a. Ustalenia zostały oparte na zgromadzonych i przedstawionych w powyższej decyzji dokumentach i dowodach: wyjaśnieniach złożonych w toku przesłuchania przeprowadzonego przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. w dniu 24 czerwca 2019 r., w sprawie [...] przez A. M., w dniu 25 czerwca 2019 r., w sprawie [...] przez D. Z., w dniu 04 lipca 2019 r., w sprawie [...] przez K. P1., w dniu 06 września 2019 r. w sprawie [...] przez A. B., w dniu 11 grudnia 2019 r. i 6 maja 2020 r. w sprawie [...] przez Z. B., w dniu 8 października 2020 r., w sprawie [...] przez K. P1., wyjaśnieniach złożonych w toku przesłuchania przeprowadzonego przez funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w Opocznie, w dniu 11 września 2019 r. przez D. M., w dniu 11 września 2019 r. przez P. L., a także wyjaśnieniach złożonych w toku przesłuchania przeprowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie w dniu 10 lipca 2019 r. przez E. P., w dniu 18 listopada 2020 r. przez Z. B. Powyższe jest w ocenie organu wystarczające do ustalenia iż, w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez A. Sp. z o.o. był Z. B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji. Nie było potrzeby przesłuchiwania kolejnych świadków zgłoszonych przez stronę.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, A. Sp. z o.o. zaskarżyła powyższą decyzję organu w całości, zarzucając jej:

1/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:

- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w związku z art. 16 § 1 oraz § 3 k.p.a. w związku z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca Spółce płatność;

- art. 10a ust. 1a pkt 1-4 ustawy o ARiMR oraz art. 80 k.p.a., jak również art. 82 pkt 1 k.p.a., poprzez:

• zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji jedynie w oparciu o pośrednie dowody z zeznań świadków, podczas gdy z dowodów tych nie wynika dowodzona przez organy okoliczność, a zeznania te zostały potraktowane selektywnie;

zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów złożonych przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym, jak również zaniechanie przesłuchania świadków, o powołanie których Spółka wnosiła w toku postępowania;

• nieprzyznanie mocy dowodowej dowodom złożonym przez Spółkę w postępowaniu wznowieniowym z uwagi na ich irrelewantność dla sprawy, jak również oparciu rozstrzygnięcia na dwóch sprzecznych ze sobą zeznaniach świadka K. P1.;

• dokonanie wadliwej, nieuprawnionej oceny dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów, dotyczącej stanu zdrowia psychicznego K. P1., sporządzonej w postępowaniu karnym przed Sądem Rejonowym w T. (sygnatura akt: [...]) i przyjęcie, że "treść protokołów z zeznań złożonych przez K. P1. (...) nie wskazuje na występowanie (...) objawów chorobowych, które wskazywałyby na zaburzenia psychiczne i podważałyby wiarygodność tych zeznań.

- art. 10a ust. 1a pkt 1-2 ustawy o ARiMR, art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:

• brak wskazania, dlaczego jedynie część z tych dowodów została uznana za wiarygodną podstawę wydanej decyzji, tj. przyznanie mocy dowodowej jedynie zeznaniom świadków K. P1. i E. P., a odmowy mocy dowodowej zeznaniom pozostałych świadków co do okoliczności spornych;

• dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, jakoby skarżąca Spółka nie wykonywała produkcji rolnej na zgłoszonym przez siebie do płatności terenie, podczas gdy wniosek ten z materiału tego nie daje się wywieść, w szczególnie nie wynika on z powoływanych przez organ zeznań świadków;

• utożsamienie skarżącej Spółki z zespołem podmiotów ze względu na łączącą te podmioty osobę Z. B., podczas gdy związki te wykazywane przez organ nie mają związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a także poprzez przypisanie skarżącej Spółce działań bądź zaniechań podejmowanych przez dzierżawców skarżącej i oparcie rozstrzygnięcia na hipotezach i założeniach organu, które pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym;

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

- art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 - poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności na rok 2017, podczas gdy z twierdzeń organu wynika, że okoliczności stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji były organowi znane w dniu wydawania decyzji przyznającej te płatności;

- art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 poprzez błędne uznanie, że skarżąca Spółka podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści, oraz że płatność przyznana Spółce została uzyskana przez skarżącą bezprawnie, co uzasadnia cofnięcie przyznanych skarżącej środków, podczas gdy Spółka wypełniała zobowiązania związane z prowadzeniem produkcji rolnej na zadeklarowanym do płatności terenie, a także poprzez błędne uznanie przez organ, że powiązania pracownicze i rodzinne oraz wspólne adresy korespondencji niektórych z podmiotów dzierżawiących nieruchomości od skarżącej Spółki są wystarczającą przesłanką stwierdzenia wytworzenia sztucznych warunków przez skarżącą, podczas gdy okoliczności te nie świadczą o relacji kierowniczej między Z. B. jako Prezesem skarżącej Spółki a wymienianymi przez organ podmiotami trzecimi;

- art. 60 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, to jest w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, podczas gdy skarżąca Spółka nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w art. 31 Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013, a także poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie wystąpiły element subiektywny i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, w szczególności skarżąca nie miała woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek; nadto poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dla stworzenia sztucznych warunków przez Spółkę w myśl tego przepisu wystarczy wydzierżawienie osobom trzecim nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności prezesa zarządu Spółki, działającego jako osoba fizyczna;

- art. 14 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach PROW na lata 2014-2020 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez błędne uznanie, że skarżąca Spółka nie spełniła warunków przyznania płatności, w szczególności, że nie przysługuje jej przymiot rolnika posiadającego gospodarstwo rolne, podczas gdy Spółka, posiadając do tego odpowiednie zaplecze techniczne, wykonywała produkcję rolną na zadeklarowanych przez siebie do płatności nieruchomościach rolnych.

Mając na uwadze powyższe uchybienia strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a następnie umorzenie postępowania administracyjnego. Ponadto strona wniosła o zasądzenie od Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z 28 czerwca 2022 r. nr 0085-2021-013129 o ustaleniu A. Sp. z o.o. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) w łącznej wysokości 46 925,85 zł uzyskanych na mocy decyzji nr 0085-2018-008260 z 17 maja 2018 r. z tytułu płatności w ramach wariantu 5.4 półnaturalne łąki wilgotne.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 – dalej jako Rozporządzenie PRŚK), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE. L. nr347poz.549), Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48 ze zm. - zwanego dalej Rozporządzeniem nr 640/2014)

Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

W myśl § 2 rozporządzenia z dnia 18 marca 2015 r., płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:

1)(2) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2)(3) realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym", przez 5 lat - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1-7 lub przez rok - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 lub 9;

3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

W § 11 Rozporządzenia PRŚK wskazano w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1:

1) pkt 1, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez rolnika użytków rolnych wynosi co najmniej 3 ha;

2) 44 pkt 2, 3 i 6-8, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez rolnika użytków rolnych wynosi co najmniej 1 ha;

3) 45 pkt 4, 5 i 9, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez:

a) rolnika użytków rolnych lub obszarów przyrodniczych wynosi co najmniej 1 ha,

b) zarządcę obszarów przyrodniczych wynosi co najmniej 1 ha.

Zgodnie z treścią art.4 pkt 4a.),b.) i c.) rozporządzenia nr 1307/2013 do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;

b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;

c) "działalność rolnicza" oznacza:

(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub

(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy;

W myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Zgodnie z treścią art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 17 maja 2018 r. przyznano spółce A. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną za 2017 r. w łącznej wysokości 46.925,85 zł. Następnie, po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego wymienioną decyzją, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie decyzją z 6 maja 2021 r. uchylił decyzję z 17 maja 2018 r. oraz odmówił spółce A. przyznania tej płatności na 2017 r. Po wniesieniu odwołania od tej decyzji przez spółkę A. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi decyzją z 29 lipca 2021 r., numer 335/2021 utrzymał w mocy decyzję z 6 maja 2021 r. W dniu 2 września 2021 r. strona wniosła skargę na decyzję nr 335/2021 z 29 lipca 2021 r. a wyrokiem z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 884/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję nr 335/2021 z 29 lipca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie, nr 0085-2021-002628 z 6 maja 2021 r. i postanowienie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie nr 9005-2019-000588. Powyższe orzeczenie jest nieprawomocne, ponieważ strona wniosła skargę kasacyjną.

Należy zaznaczyć, że podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności może być decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym o uchyleniu decyzji przyznającej płatność i odmowie przyznania tej płatności bądź też ustalenia dokonane samodzielnie przez organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z 6 maja 2021 r. w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji z 17 maja 2018 r. o przyznaniu stronie skarżącej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r. i o odmowie przyznania tej płatności. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Wprawdzie wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 884/21 WSA w Łodzi uchylił wymienioną decyzję, tj. decyzję nr 335/2021 lecz wyrok ten nie jest prawomocny.

W sytuacji gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzje o odmowie przyznania spółce A. płatności za 2017 r., to istniała podstawa do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008 r. ustalającej wobec spółki kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego za 2017 r. Decyzja organu I instancji z dnia 28 czerwca 2022 r. była zatem konsekwencją ostatecznej decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej spółce płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne za 2017 r. oraz o odmowie przyznania tej płatności.

Nawet jednak, gdyby została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja organu uchylająca decyzję o przyznaniu spółce płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2017 r. i odmawiająca przyznania tej płatności (tzn. decyzja z dnia z 6 maja 2021 r.), to i tak organy administracji miałyby podstawy do wydania decyzji określonej w art. 29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008 r. Należy bowiem zaznaczyć, że postępowanie, o którym mowa w wymienionym przepisie jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie czy doszło do pobrania nienależnie pobranych środków publicznych. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności.

Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została zaakceptowana w orzecznictwie. W wyroku z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, w wyroku NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, wyroku WSA w Lublinie z 24 września 2013 r., w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20, wyroku WSA w Olsztynie z 11 lutego 2021 r., I SA/Ol 719/20, wyroku NSA z 11 kwietnia 2021 r. II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016 r. II GSK 568/15, z 18 sierpnia 2021 r. I GSK 2053/18 i z 28 października 2019 r. I GSK 1467/18.

W przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o dowody przeprowadzone w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Wskazać należy także, że decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia tego artykułu, w którym jest mowa o "ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny. Przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania.

W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. W ocenie sądu, Z. B. poprzez wydzierżawienie gruntów będących jego własnością różnym podmiotom, podczas gdy podmioty te nie prowadziły na nich samodzielnej działalności rolniczej, stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i uzyskanie wyższych płatności. Spółka A. była jednym z elementów tego mechanizmu. Wskazuje na to analiza całego zebranego materiału dowodowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęty pogląd, że aby można było mówić o sztucznych warunkach określonych w art. 60 wymienionego rozporządzenia niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia subiektywna zaś, że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem (por. wyrok NSA z 22 października 2019 r. w spor. I GSK 498/19).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Z. B. wraz z byłą żoną E. B. (obecnie P.) w 2017 r. był właścicielem ponad 400 hektarów użytków rolnych położonych na terenie różnych województw. Grunty te zostały sztucznie podzielone i zgłoszone do płatności obszarowych przez różne podmioty powiązana ze sobą rodzinnie, organizacyjnie i zawodowo, a mianowicie przez spółkę A., D. M., A. M., K. P1., P. L., D. Z. i A. B. Celem tego podziału było uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w postaci zawyżonych płatności.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ocena, czy stronę skarżącą oraz inne podmioty, którym wydzierżawiono działki rolne Z. B., można uznać za samodzielnych, odrębnych rolników w rozumieniu art. 4 ust. 1a.) rozporządzenia nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r., to jest czy podmioty te w 2017 r. były posiadaczami gospodarstw rolnych na które przyznano płatność.

Stosownie do art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz , t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej, w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez skarżącą był Z. B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji. Po stronie skarżącej nie występował zatem żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego w rozumieniu 336 k.c.

Działalność rolnicza podmiotów zależnych, którym wydzierżawiono grunty nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego. Miała ona charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów. Nie stanowi w tym wypadku wystarczającego uzasadnienia powołanie się na osobistą sytuację Z. B., który w istocie kierował podzielonym w ten sposób gospodarstwem rolnym. Skarżąca stanowi w istocie fragment zorganizowanej całości gospodarczej – gospodarstwa rolnego, którym zarządza Z. B.

Wbrew zarzutom skarżącej, z uzasadnień wydanych decyzji wynika, że podstawę ustaleń faktycznych organów administracji stanowiły nie tylko zeznania K. P1. i E. P., ale również zeznania Z. B. (z 18 listopada 2020 r., z 11 grudnia 2019r., z 6 maja 2020 r.), D. M. (z 11 września 2019 r.), A. M. (z 24 czerwca 2019 r.), P. L. (11 września 2019 r.), D. Z. (z 25 czerwca 2019 r.) i A. B. (z 6 września 2019 r.). Organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przytoczył zeznania wskazanych osób. W przesłuchaniu E. P. 10 lipca 2019 r. uczestniczył Z. B., M. M., reprezentująca spółkę [...], A. P., reprezentujący skarżącą. Skarżąca skorzystała z możliwości zadawania pytań temu świadkowi. Nie zgłosiła zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia tego dowodu.

Zwrócić należy uwagę, że złożone przez K. P1. 4 lipca 2019 r. zeznania korespondują z zeznaniami innych świadków (A. M., D. M., P. L. i D. Z.), będących pracownikami skarżącej oraz spółki [...], w których Z. B. posiada udziały i jest prezesem zarządu. Nie jest sporne, że w 2017 r. do płatności została zgłoszona przez A. M., D. M. i K. P1. ta sama działka (nr 409), która została podzielona pomiędzy te osoby, z tym samym rodzajem uprawy (gryką).

Świadkowie D. M., A. M., K. P1., P. L., D. Z. i A. B. nie posiadali parku maszynowego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych. Działki, na które zgłoszono wnioski o dopłaty znajdowały się znacznej odległości od miejsc zamieszkania (400 km – D. M., A. M., K. P1., 380 km P. L., 90 km D. Z.). W przypadku gruntów położonych na terenie gminy B. prace polowe wykonywane były przez A. K. i S. K., których wskazał Z. B.

W ocenie sądu z ustalonych przez organy administracji okoliczności faktycznych wynika, że osoby te nie prowadziły indywidualnej działalności rolniczej. Były jedynie formalnymi posiadaczami gruntów zgłoszonych do płatności, na których działalność rolniczą faktycznie prowadził Z. B. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby wskazane podmioty, w tym skarżąca, samodzielnie decydowały o sposobie prowadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności upraw lub aby dokonywały jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych.

Zwrócić należy uwagę, że świadek D. Z. zeznał wprawdzie, że zlecił prowadzenie tych prac skarżącej, której był pracownikiem, ale jednocześnie wskazał, że w tych sprawach nie podejmował faktycznie samodzielnie decyzji, lecz doradzał mu P. S., którego poznał za pośrednictwem Z. B. Świadek był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego, jak twierdzi, w kwocie 4 500 zł rocznie, ale już nie pamięta, w jaki sposób zapłacił czynsz dzierżawny. Nie uzyskiwał przy tym żadnego dochodu z gospodarstwa, a zebrane 28 ton gryki i 400 kg saladery zebrał Z. B. jako "koszt uprawy". Z usług P. S. korzystali także P. L., D. M., A. M. oraz K. P1. (zeznania P. L.).

Z zeznań D. Z., A. M., P. L., D. M. wynika, że osoby te wystąpiły o dopłaty w celu uzyskania "premii" z tytułu pracy na rzecz Z. B. – właściciela wydzierżawionych gruntów i firmy, która je faktycznie użytkowała. D. Z. zeznał, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował jemu i innym pracownikom swojej firmy Z. B. Świadek ten dodał, że nie znał powodów złożonej mu propozycji dzierżawy, ale być może takie działanie opłacało się Z. B. Nie wnikał przy tym w relacje dotyczące stosunków w rodzinie B., a po zakończeniu dzierżawy grunty przekazano na rzecz firmy [...], również należącej do Z. B.. A. M. zeznał natomiast dodatkowo, że grunty zostały wydzierżawione pracownikom z uwagi na przekroczenie limitów upoważniających do wyższych dotacji oraz wiek ponad 40 lat, który również ma wpływ na wysokość dotacji.

Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach, nie było żadnych racjonalnych argumentów uzasadniających oddanie w dzierżawę gruntów Z. B. i jego byłej żony różnym podmiotom, które następnie zadeklarowały te grunty do płatności. Jedynym celem takiego podziału było uzyskanie dla tych gruntów znacznie wyższych płatności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśniono ile wynosiłyby płatności w 2017 r. gdyby nie dokonano podziału działek, a jakie płatności wypłacono do zadeklarowanych gruntów po dokonanym ich podziale. Wszystkie działki będące własnością Z. B. i jego byłej żony zgłoszone do płatności w roku 2017 zostały tak podzielone pomiędzy dzierżawców, aby uzyskać maksymalne stawki płatności. Rozparcelowanie tych działek miało na celu obejście przepisów określających limity powierzchni do których przysługują płatności. Należy zaznaczyć, że pomiędzy Z. B. a podmiotami którym wydzierżawiono grunty w 2017 r., istniały powiązania osobowe, rodzinne, zawodowe i biznesowe. W 2016 r. Z. B. był prezesem zarządu spółki A. oraz miał 50% udziałów w tej spółce. Do dnia 12 stycznia 2017 r. był on także prezesem spółki [...] i miał 100% udziałów spółki. A. B., siostra Z. B., jest członkiem zarządu spółki [...] i ma obecnie 1365 udziałów w spółce. D. M., A. M., K. P1. i P. L. byli w 2016 r. pracownikami spółki [...], a D. Z. był pracownikiem spółki A. Pomiędzy Z. B. a wymienionymi osobami istniały zatem zależności służbowe, organizacyjne lub rodzinne.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że działki zgłoszone do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w 2017 r. zostały oddane w dzierżawę spółce A. przy czym była to ustna umowa dzierżawy (pisemnej umowy dzierżawy nie przedstawiono). O tym, że wydzierżawienie tych gruntów było kreowaniem sztucznych warunków świadczy fakt, że Z. B. po wydzierżawieniu działek nadal decydował o wszystkich istotnych elementach produkcji rolnej na zgłoszonych gruntach.

Działki zgłoszone do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r. (nr 111,121,120,125,727/1,728) były własnością Z. i E. B. zaś z relacji Z. B. złożonych w dniu 18 listopada 2020 r. wynika, że wszelkie decyzje dotyczące zasiewów i zabiegów agrotechnicznych podejmował zarząd spółki w porozumieniu ze wspólnikami. W 2017 r. zarząd był jednoosobowy i był w nim prezes Z. B. zaś wspólników było dwóch (tzn. Z. B. i jego była żona E. B.). Oznacza to, że Z. B. jako prezes zarządu spółki po oddaniu spółce działek w dzierżawę nadal decydował o charakterze produkcji rolnej na działkach będących jego własnością (E. B. zeznała, że nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy ani nie miała dostępu do dokumentacji spółki). W sytuacji zatem gdy Z. B. po oddaniu spółce działek rolnych w dzierżawę nadal decydował o produkcji rolnej na tych gruntach to oznacza, że wydzierżawienie tych działek stronie skarżącej było kreowaniem sztucznych warunków dla uzyskania jak największej płatności.

Nadto istnieje wątpliwość, czy w ogóle doszło do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy właścicielami działek (Z. B. i E. B.) a dzierżawcą (spółką A.). Umowa dzierżawy została uregulowana w art. 693 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Do zawarcia umowy dzierżawy konieczne jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. W przypadku wydzierżawiającego konieczne były oświadczenia Z. B. oraz jego byłej żony E. B., która zeznała, że nic nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy, co prowadzi do wniosku, iż takiej umowy nie zawierała ze spółką A. W przypadku dzierżawcy konieczne było złożenie oświadczenia woli przez spółkę A. Uprawnionym do składania oświadczeń woli w imieniu spółki był członek zarządu a zarząd był jednoosobowy i był nim prezes Z. B.. Oznacza to, że Z. B. zawarł umowę sam z sobą. Z jednej strony jako wydzierżawiający (właściciel działek) a z drugiej w imieniu dzierżawcy (spółki A.). Istnieje zatem wątpliwość czy w takiej sytuacji doszło w ogóle do skutecznego zwarcia umowy dzierżawy. Nadto konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność i wzajemność świadczeń wynikających z umowy. Z zebranego materiału dowodowego, a w szczególności z zeznań Z. B., nie wynika czy był ustalony jakiś czynsz dzierżawny, a jeżeli tak to jaki oraz jakie były warunki dzierżawy. Wszystkie wymienione okoliczności wskazują, że istnieje uzasadnione wątpliwości co do tego czy rzeczywiście miało miejsce skuteczne zwarcie umowy dzierżawy.

Reasumując dotychczasowe rozważania sąd uznał, że organy administracji słusznie przyjęły, iż spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z. B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo podczas gdy on sam był rolnikiem decydującym o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych pomiędzy Z. B. a podmiotami którymi wydzierżawiono grunty. Złożenie wielu wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez różne podmioty którym Z. B. wydzierżawił grunt zamiast jednego wniosku (Z. B.) na całość gruntów pozwoliło obejść limity powierzchni uprawniających do przyznania płatności. Bez uzasadnionej przyczyny wykreowano wiele podmiotów aby uzyskać wyższe płatności niż gdyby o nie wystąpił jeden rolnik. Celem takiego działania było otrzymanie płatności w zawyżonej wysokość. Spółka A. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z. B. mającego na celu uzyskanie wyższych płatności. W rzeczywistości w 2017r. spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach gdyż o działalności tej decydował Z. B. jako ich właściciel.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do przedawnienia nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2017.

Zgodnie z treścią art. 1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2989/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L nr 312 po.1) w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. W myśl art. 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W orzecznictwie Trybunału Unii Europejskiej przyjmuje się, że w art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach. Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie z art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie dies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie teso działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem. Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że szkoda powstaje w chwili wydania decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej odnośnemu eksporterowi. To od tej chwili bowiem istnieje rzeczywiście szkoda w budżecie Unii. Nie można uznać tej szkody za istniejącą przed datą ostatecznego przyznania tej korzyści, ponieważ oznaczałoby to przyznanie, że termin przedawnienia dla żądania zwrotu tej kwoty może rozpocząć bieg już w chwili, w której nie została ona jeszcze przyznana. (vide m.in.: sprawa Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG v. Bundesanstalt fiir Landwirtschaft und Ernahrung (orzeczenie wstępne) wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt: C- 52/14, wyrok z 6 października 2015r. w spr. C – 59/14).

Pogląd przedstawiony w wymienionych orzeczeniach Trybunału Unii Europejskich jest przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2021 r. w spr. I GSK 2016/18, wyrok WSA w Łodzi z 20 września 2022 r. w spr. III SA/Łd 402/22).

W przypadku nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego za 2017 r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 31 maja 2017 r. tj. w dniu złożenia wniosków z nieprawidłową deklaracją zaś szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 30 maja 2018 r. (data wypłaty płatności przyznanych decyzją z 17 maja 2018 r.). Ponieważ początek biegu terminu przedawnienia wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie - czyli 30 maja 2018 r., to czteroletni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności za 2017 r. upływa w dniu 30 maja 2022 r.

W rozpoznawanej sprawie nastąpiła jednak przerwa biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 3 ust.1 rozporządzenia nr 2988/95 takie przerwanie jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Aktami przerywającymi bieg terminu przedawnienia była decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 6 maja 2021 r. o uchyleniu decyzji z 17 maja 2018 r. i odmowie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2017 r. (doręczona spółce w dniu 11 maja 2021 r.) oraz utrzymująca je w mocy decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z 29 lipca 2021 r. numer 335/2021 (doręczona w dniu 4 sierpnia 2021 r.). Akceptując pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 3 sierpnia 2022 r. w spr. I GSK 1994/19, że do przerwania biegu przedawnienia konieczne jest doręczenie decyzji ostatecznej to w rozpoznawanej sprawie przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 4 sierpnia 2021 r., tj. w dniu doręczenia stronie decyzji z 29 lipca 2021 r. Po każdej przerwie biegu terminu przedawnienia termin ten biegnie na nowo. Do kolejnej przerwy biegu terminu przedawnienia doszło w dniu 19 kwietnia 2022 r. tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Zarówno w dacie wydania decyzji organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2017 r. (28 czerwca 2022 r.) jak i w dacie wydania decyzji organu odwoławczego (31 stycznia 2023 r.) nie upłynął jeszcze termin przedawnienia.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jest możliwe jedynie po wyeliminowaniu, w trybie nadzwyczajnym, decyzji o przyznaniu tych płatności. Tym ostatnim decyzjom przysługuje bowiem domniemanie legalności i, w ocenie strony skarżącej, bez ich wyeliminowania nie można wydać decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności.

Wymieniona kwestia była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i orzecznictwo w tym zakresie jest powszechnie przyjęte. Wynika z niego, że do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznej decyzji przyznających płatność. Kwestia ta została omówiona we wcześniejszych rozważaniach (por. wyroki NSA z 11 kwietnia 2013 r. w spr. II GSK 96/12 i z 15 listopada 2012 r. w spr. II GSK 518/11, wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2011 r. w spr. V SA/Wa 1684/11). Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. poprzez brak bezpośredniego przesłuchania świadków tylko oparcie się na ich relacjach złożonych w postępowaniu karnym oraz nieuwzględnienie zgłoszonych wniosków dowodowych. Przede wszystkim należy podnieść, że przepisy art. 7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art. 10a ustawy z 9 maja 2008 r., jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.

W myśl art. 10a ust. 6 pkt 3 wymienionej ustawy przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich. W niniejszej sprawie postępowanie jest prowadzone na podstawie ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 182). W związku z czym, zgodnie z treścią art. 10a ust. 6 pkt 3 ustawy z 9 maja 2008 r., przepisy art. 10a ust. 1-5 tej ustawy nie mają tutaj zastosowania. W rozpoznawanej sprawie stosuje się natomiast przepis art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Z kolei ust. 2 ww. art. 27 stanowi. iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z wymienionych przepisów ustawy z 20 lutego 2015 r. wynika odrębność postępowania w stosunku do postępowania prowadzonego na podstawie K.p.a. Odrębność ta polega między innymi na tym, że organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepisy art. 7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnośnie zarzutu skargi, że organy oparły się na zeznaniach świadków z postępowania karnego to należy zaznaczyć, iż organy były do tego uprawnione na podstawie art. 75 § 1 K.p.a. Organy nie miały obowiązku bezpośredniego przesłuchiwania świadków lecz mogły oprzeć swoje rozstrzygnięcia na dowodach przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu.

Jeżeli chodzi o zarzut skargi nie uwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym (wnioski o przesłuchanie A. F., M. Z., M. W. i Z. B. oraz o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów) to organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozważania organu w tym zakresie są logiczne i przekonujące. W szczególności trafnie podniesiono, że zebrany materiał dowodowy (w tym zeznania szeregu osób złożone w postępowaniu karnym) był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i nie było potrzeby przesłuchiwania kolejnych osób zgłoszonych przez stronę skarżącą. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż organy administracji oparły się głównie na zeznaniach K. P1. złożonych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w P. oraz na zeznaniach E. B. Zdaniem strony skarżącej, ocena tych dowodów była wadliwa zaś z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, że K. P1. w okresie od września do października 2020 r., z uwagi na chorobę psychiczną, nie rozumiał znaczenia swoich czynów i nie mógł pokierować swoim postępowaniem.

Nie można się zgodzić z zarzutem skargi, że organy administracji oparły się głównie na relacjach K. P1 i E. B. Ustając stan faktyczny organy uwzględniły również zeznania innych świadków a mianowicie Z. B., D. M., A. M., P. L., D. Z. i A. B. Zeznania K. P1. i E. B. korespondują z relacjami pozostałych świadków. Organy dokonały oceny zeznań wymienionych świadków w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny dowodów. Odnosi się to także do zeznań K. P1. Organ odwoławczy znał treść opinii biegłych psychiatrów w sprawie K. P1. i dokonał oceny jego zeznań uwzględniając treść tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie podniesiono, że z protokołu zeznań K. P1. w dniach 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. nie wynika aby w czasie składaniu przez niego zeznań występowały u niego objawy chorobowe wskazujące na zaburzenia psychiczne. Jeszcze raz należy podkreślić, że relacje K. P1. znajdują potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków i relacje wszystkich świadków (w tym także K. P1.) układają się w logiczną całość co pozwoliło ustalić stan faktyczny w sprawie. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że spółka A. i [...] nie były powiązane kapitałowo i osobowo, spółka A. była producentem rolnym gdyż posiadała park maszynowy i zatrudniała pracowników wykonujących prace rolne a ponadto organy administracji pominęły fragmenty zeznań świadków (dzierżawców) co do samodzielnego prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Należy zaznaczyć, że w 2017 r. prezesem zarządu spółek A. i [...] był Z. B. Do 12 stycznia 2017 r. miał on 100% udziałów w spółce [...] oraz do chwili obecnej posiada 50% udziałów w spółce [...]. Obie spółki posiadają również identyczny adres dla korespondencji, a mianowicie [...] ul. W. Mimo, że obie spółki mają różny profil działalności to poprzez osobę Z. B. są one powiązane zarówno osobowo jak i kapitałowo. Faktem jest, że spółka A. zajmuje się działalnością rolniczą (uprawa zbóż, roślin strączkowych i oleistych na nasiona) i w związku z tym posiada park maszynowy oraz zatrudnia pracowników wykonujących prace rolnicze. Należy jednak podkreślić, że grunty oddane w dzierżawę przez Z. B. spółce A., a następnie zgłoszone do płatności w 2017 r. były nadal użytkowane przez Z. B. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach po przekazaniu spółce gruntów w dzierżawę decyzję dotyczącą zasiewów i zabiegów agrotechnicznych na tych gruntach podejmował zarząd spółki (jednoosobowy w osobie Z. B.) w porozumieniu ze wspólnikami spółki (Z. B. i E. B., która nie wiedziała o umowach dzierżawy zawieranych w 2017r.). W istocie Z. B. samodzielnie podejmował wszystkie decyzje dotyczące działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach a więc był rzeczywistym ich użytkownikiem. Odnośnie oceny zeznań świadków to organy administracji dokonały takiej oceny wszechstronnie rozważając cały materiał dowodowy z uwzględnieniem zasad logiki, doświadczenia życiowego oraz posiadanej wiedzy. Dokonana ocena nie ma charakteru dowolnego lecz mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE. L nr 227 poz.69). Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 i 3 wymienionego rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Z wymienionego przepisu wynika, że przesłankami odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności są: 1.) płatność musi być dokonana na skutek błędu organu 2.) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Obie wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie została spełniona druga z wymienionych przesłanek. Błędem w rozumieniu art. 7 ust. 3 wymienionego rozporządzenia było zaangażowanie przez Z. B. kilku podmiotów (w tym spółki A.) do ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika tzn. Z. B. Z. B. będąc właścicielem gruntów jak i prezesem zarządu spółki A., dzierżawcy gruntów, świadomie doprowadził do stworzenia sztucznych warunków aby uzyskać wyższą płatność. Swoim działaniem stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i pozyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdy to Z. B. świadomie doprowadził do stworzenia takiego mechanizmu to brak jest podstaw do uznania, że błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania wyższej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Kwestia ta została omówiona we wcześniejszej części rozważań. Przypomnieć jedynie należy, że grunty stanowiące własność Z. B. i jego byłej żony (ponad 400 ha) zostały wydzierżawione różnym podmiotom, powiązanym ze sobą osobowo, rodzinnie, zawodowo, organizacyjnie i biznesowo, aby uzyskać wyższe płatności obszarowe. Rozparcelowanie wszystkich działek nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia a jedynie miało na celu uzyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdyby wniosek o przyznanie płatności został złożony tylko przez Z. B. przyznane płatności byłyby niższe od płatności otrzymanych po wydzierżawieniu gruntów różnym podmiotom. Wydzierżawienie gruntów miało na celu obejście limitów powierzchni uprawnionej do płatności. Spółka A. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z. B. polegającego na wykreowaniu wielu podmiotów wnioskujących o przyznanie płatności aby uzyskać wyższe dopłaty. W rzeczywistości spółka A. nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych w 2017r. do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej gdyż o działalności tej decydował Z. B. jako ich właściciel. Organy administracji słusznie uznały, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1360/2013, mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę spółki A.

R.T-M.