Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 149/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6103 Przekazanie  powiatom   mienia  Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 11 czerwca 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K., D. Z., J. Z. i M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2602/21 w sprawie ze skargi A. K., D. Z., J. Z. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021 r. znak [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A.K., D.Z., J. Z. i M. Z. solidarnie kwotę 1.200,00 (tysiąc dwieście) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 maja 2022 r., I SA/Wa 2602/21 oddalił skargę A. K., D.Z., J. Z. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r., znak [...], działając na podstawie art. 64 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U.1998.133.872 ze zm., dalej jako "u.p.w."; przekazał na rzecz Powiatu K. własność nieruchomości zabudowanej położonej w Gminie M., obręb S., oznaczonej jako działka nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr KW [...] Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Małopolskiego wystąpił W. Z. Skutkiem rozpatrzenia powyższego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] umarzająca postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2000 r., przekazującej na rzecz Powiatu K. własność nieruchomości zabudowanej położonej w Gminie M., obręb S., oznaczonej jako działka nr [...], objętej księgą wieczystą nr KW [...]. Następcy prawni zmarłego W. Z. – D. Z., J. Z., M.Z. i A. K. nie zgadzając się z powyższą decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu powyższego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021 r. została utrzymana w mocy.

W motywach tej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 64 u.p.w. przekazanie powiatom mienia Skarbu Państwa oraz mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu państwowych osób prawnych, innego niż określone w art, 60 ust. 1 i 4, a służącego do wykonania zadań powiatu, może nastąpić, na wniosek zarządu powiatu, w drodze decyzji wojewody. Decyzja wojewody w tym zakresie ma charakter fakultatywny, a przekazanie mienia w tym trybie nie następuje z mocy prawa, ani nie jest też przekazaniem obligatoryjnym. Przepis ten pozostawia do uznania organu, czy dane mienie powinno być przekazane powiatowi, czy też nie. Wskazując na charakter prawny postępowania nadzorczego, organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z treścią art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może być wszczęte na żądanie strony bądź z urzędu. Przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 k.p.a., a w jego świetle, stroną danego postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes, o którym mowa, musi mieć charakter prawny tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie, tj. w dacie komunalizacji mienia (1 grudnia 2000 r.). W przedmiotowej sprawie należało zatem rozważyć, czy skarżący wykazali, że postępowanie w sprawie komunalizacji przedmiotowej nieruchomości dotyczy ich interesu prawnego, który należy odróżnić od interesu faktycznego, niepodlegającego ochronie przez obowiązujące normy prawne, a tym samym, czy posiadają oni legitymację do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a. Organ wskazał następnie, że stronami postępowania komunalizacyjnego są: Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwy samorząd, który w wyniku postępowania komunalizacyjnego staje się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji. Niewskazanie przez ,,inny" podmiot tytułu prawnorzeczowego do mienia będącego przedmiotem komunalizacji wyklucza możliwość skutecznego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Natomiast nie ma znaczenia dla postępowania komunalizacyjnego interes prawny osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, ponieważ komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób. W ocenie organu w zaskarżonej decyzji w prawidłowy sposób wyjaśniono powody, dla których uznano, że skarżący nie dysponują tytułem prawnorzeczowym do mienia objętego komunalizacją tj. działki nr [...]. Jak bowiem zostało ustalone w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, według stanu na dzień 1 grudnia 2000 r., prawo własności tej nieruchomości ujawnione było na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w S. z dnia 21 kwietnia 1997 r., Dz.Kw.840/96. Przedmiotowym postanowieniem sąd postanowił: założyć księgę wieczystą KW [...], w pkt II. wpisać; w dziale 1. tej księgi wieczystej działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 5.5239 ha (działki zabudowane, tereny zielone znajdujące się we władaniu Państwowego Domu Dziecka w S.), położone w S., gmina M., w dziale 11. tej księgi jako właściciela wpisać: Skarb Państwa – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Krakowie – Śródmieścia Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w S. z dnia 21 kwietnia 1997 r. Jednocześnie organ stwierdził, że nie kwestionuje ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r., na podstawie której orzeczono, że dwór wraz z parkiem, stanowiący część działki nr [...], zawierający się w granicach konturu oznaczonego zgodnie z ewidencją gruntów i budynków jako teren rekreacyjno – wypoczynkowy (Bz) oraz w granicach jednego konturu oznaczonego zgodnie ewidencją gruntów i budynków jako teren zabudowany (B}, oznaczonych kolorem niebieskim na wyrysie mapy ewidencyjnej stanowiącej załącznik do tej decyzji, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1944.4.17 ze zm.), dalej jako "dekret o reformie rolnej", a także odmówił stwierdzenia, że pozostała część działki nr [...], nie podpadała pod działanie ww. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Minister w tym zakresie wyeksponował, że to wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno-prawnego. W oparciu o niego zaś, organy administracji publicznej obowiązane są dokonywać jakiejkolwiek oceny badanych decyzji administracyjnych. Organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U.2019.2204 ze zm.), dalej jako "u.k.w.h.", domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

W tej sytuacji, mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny i prawny Minister stwierdził, że skoro w dacie komunalizacji działka nr [...], zgodnie z wpisem w księdze wieczystej KW [...], stanowiła własność Skarbu Państwa, co wypełniało kluczowe warunki dla komunalizacji nieruchomości, to skarżący nie wykazali się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym nie może być natomiast obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym, ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2000 r. W tej sytuacji Minister uznał, że miał podstawy do przyjęcia, iż skarżący nie legitymując się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, nie posiadają też przymiotu strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2000 r. Wszczęcie postępowania na wniosek podmiotu nie legitymującego się tytułem prawnym do nieruchomości jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Odnosząc się do zarzutów zaniechania ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, pominięcia faktu funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreślił, iż nie neguje faktu funkcjonowania tej decyzji w obrocie prawnym, jednakże będąc związanym wpisem w księdze wieczystej nie jest uprawniony do badania prawidłowości wynikających z niej wpisów. Możliwe jest wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w wyniku działań organu nadzoru prowadzącego postępowanie nadzorcze.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł końcowo, że decyzją z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...], prawidłowo umorzono, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., wszczęte postępowanie nieważnościowe.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli A.K., D. Z., J. Z. oraz M. Z., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2021 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 16 maja 2022 r. oddalił skargę jako niezasadną wskazując, że istotą rozpoznawanej sprawy było ustalenie, czy skarżący składając wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2000 r. posiadają przymiot strony w rozumieniu art. 157 § 2 w związku z art. 28 i art. 156 § 1 k.p.a., gdyż tylko posiadanie tego przymiotu uprawniało skarżących do skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjne i mogło prowadzić do jego merytorycznego rozpatrzenia. Sąd I instancji podkreślił, że swój tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości skarżący wywodzą z ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r., na podstawie której organ ten orzekł o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o reformie rolnej działki nr [...] (stanowiącej część dawnej działki nr [...]) obręb S., gm. M. W ocenie skarżących potwierdza to, że w niniejszej sprawie mieli tytuł prawny, jako następcy prawni poprzedniego właściciela ww. nieruchomości W. Z., dokumentujący przysługujące im prawa własności, które stało na przeszkodzie wydaniu przez Wojewodę Małopolskiego podważanej decyzji komunalizacyjnej. Odnosząc się do powyższej kwestii Sąd I instancji wskazał, że ww. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie była wydana w trybie nadzoru (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) lecz w tzw. trybie zwykłym, a zatem nie wywiera ona skutku ex tunc. Decyzja ta wywiera skutek dopiero z dniem, z którym stała się ostateczna, a zatem od czerwca 2018 r. Także decyzja komunalizacyjna z dnia [...] grudnia 2000 r., ze względu na swój konstytutywny charakter wywarła skutek w postaci przejścia prawa własności na Powiat K. dopiero z dniem, z którym decyzja ta stała się ostateczna, czyli od grudnia 2000 r. Zdaniem Sądu I instancji w tej sytuacji podstawowe znaczenie ma chronologia "przechodzenia" prawa własności przedmiotowej nieruchomości od 1944 r. do 2018 r. Dokonane ustalenia, w tym kwerenda w księgach wieczystych, doprowadziły do konkluzji, że w prowadzonej dla ww. nieruchomości księdze wieczystej jak właściciel wpisany był Skarb Państwa. Podobnie zresztą wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości dokonano w księdze hipotecznej nr [...] prowadzonej dla wszystkich nieruchomości W. Z., na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] sierpnia 1946 r. Z dokonanego zestawienia jasno wynika, że na dzień wydania kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej hipotecznym właścicielem spornej działki był Skarb Państwa. W tej sytuacji sam fakt wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., którą organ ten orzekł m.in., że nieruchomość stanowiąca działkę ewidencyjną nr [...] (część dawnej działki nr [...]), nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, z której to decyzji skarżący wywodzą swój tytuł prawny do przedmiotowej działki oraz przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, bez doprowadzenia do odpowiednich zmian zapisów w księdze wieczystej nie może być podstawą do uznania przymiotu strony skarżących we wnioskowanym postępowaniu nadzorczym. Skarżącym nie przysługiwał w tych datach żaden tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Sąd I instancji zwrócił także uwagę, że kwestia ewentualnej oceny prawidłowości komunalizacji przedmiotowej nieruchomości nie mogłaby doprowadzić do oczekiwanego przez skarżących skutku w postaci wpisania prawa własności tej nieruchomości na rzecz skarżących. Nawet bowiem ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej co do działki nr [...], doprowadziłoby jedynie do stanu, w którym sporna działka będzie ponownie wpisana do księgi wieczystej jako własność Skarbu Państwa a nie Powiatu K., czy skarżących. Skarżący nie wykazali zatem prawa własności ww. nieruchomości w dacie komunalizacji, a tylko ten moment jest istotny z punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny i nie przesądza o prawie własności. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że postępowanie wieczystoksięgowe prowadzone w trybie art. 10 u.k.w.h. w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości w ogóle nie zostało wszczęte.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli A.K., D.Z., J. Z. oraz M. Z., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. przez błędne ich zastosowanie i oddalenie skargi na skutek bezzasadnego przyjęcia, iż skarżący nie mają interesu prawnego do zainicjowania niniejszego postępowania administracyjnego, a tym samym nie można im przyznać przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] grudnia 2000 r., podczas gdy są oni następcami prawnymi W.Z., właściciela spornej części działki nr [...] (projektowanej działki nr [...]), obejmującej dwór wraz z parkiem, a w sprawie wykazano decyzją administracyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...], iż nieruchomość ta nie została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, nie była też własnością Skarbu Państwa w dniu 1 stycznia 1999 r., ani w dniu [...] grudnia 2000, czyli w dniu wydania przez Wojewodę Małopolskiego decyzji znak: [...]w przedmiocie przekazania na rzecz Powiatu K.spornej nieruchomości, a zatem nie mogła zostać skomunalizowana jako nieruchomość nie stanowiąca własności Skarbu Państwa;

a) art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 134 § 1 oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 2, art. 28 k.p.a. oraz w zw. z art. 64 u.p.w. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w spranie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1945.10.51 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie ziemskie", przez błędne ich zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo iż skarżący mają bezpośredni i aktualny interes prawny do bycia stroną postępowania nieważnościowego, gdyż prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone zostało ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...] orzekającą o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej działki nr [...] (część dawnej działki nr [...]), obręb S., a jednocześnie w sprawie nie ma dowodów na to, aby po dniu 13 września 1944 r. własność nieruchomości przeszła na jakikolwiek podmiot, co potwierdza, że spadkobiercy W. Z. mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności do spornej nieruchomości na dzień wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2000 r., co stało na przeszkodzie wydaniu przez Wojewodę Małopolskiego decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] grudnia 2000 r. o przekazaniu na rzecz Powiatu K. własności przedmiotowej nieruchomości, bowiem w dniu 31 grudnia 1998 r./1 stycznia 1999 r. Skarb Państwa nie był właścicielem tej nieruchomości;

b) art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 2 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 5 rozporządzenia ziemskiego przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji błędne oddalenie skargi, nie zaś uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na brak orzeczenia sądu powszechnego potwierdzającego tytuł prawny do spornej nieruchomości, podczas gdy orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej zostało przekazane organom administracji publicznej, a zatem wbrew stanowisku Sądu I instancji nie jest wymagane orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie przysługiwania tytułu prawnego do spornej nieruchomości skarżącym, co w rezultacie doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku o nie uchyleniu zaskarżonej decyzji;

c) art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. przez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi, w konsekwencji niedopuszczalnego faktycznego wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...]orzekającej o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej działki nr [...], którą to decyzją zarówno organy jak i sądy są związane, co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku o nie uchyleniu zaskarżonej decyzji;

d) art. 151, art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2017.935), obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a. przez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi z naruszeniem zasad: trwałości decyzji ostatecznych, pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej jak też zasady utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, poprzez faktyczne wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonym rozstrzygnięciem ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...] o nie podpadaniu spornej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, oraz przez nieuwzględnienie jej mocy wiążącej w niniejszej sprawie;

e) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz w zw. z art. 16 ustawy z dnia 1 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2017.935), obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a., w zw. z art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi w oparciu o przesłanki pozostające w jaskrawej sprzeczności z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem sądów, a przez to naruszenie zasady jednolitości orzecznictwa oraz co za tym idzie zasady zaufania obywatela do władzy publicznej i organów państwa, zasady równości wobec prawa, a także w konsekwencji do naruszenia gwarantowanej przez Konstytucję RP gwarancji ochrony własności;

f) art. 151, art 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez ich błędne zastosowanie i nie uchylenie zaskarżonej decyzji a oddalenie skargi z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, która nie została zrealizowana z uwagi na wybiórcze potraktowanie dowodów przez organ, zamiast wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności przez:

• nierzetelne przenalizowanie skutków prawnych wydanej w sprawie ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...], w której stwierdzono, że dwór wraz z parkiem, stanowiący część działki nr [...], zawierającą się w granicach konturu oznaczonego zgodnie z ewidencją gruntów i budynków jako teren rekreacyjno - wypoczynkowy (Bz) oraz w granicach jednego konturu oznaczonego zgodnie z ewidencją gruntów i budynków jako teren zabudowany (B), oznaczonych kolorem niebieskim na wyrysie mapy ewidencyjnej stanowiącej załącznik do tej decyzji, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej;

• niedopuszczalne pominięcie bezspornego i stwierdzonego ww. ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości w dniu nacjonalizacji tj. [...] września 1944 r., a w konsekwencji w dniu [...] grudnia 1998 r./1 stycznia 1999r.;

• oczywiście błędną ocenę zgromadzonych dowodów, w tym przedłożonych i powołanych przez skarżących oraz błędną ocenę dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza:

- zaświadczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]marca 2021 r. znak; [...],

- odpisu działu drugiego księgi gruntowej nr [...] gm. kat. S. – P. powiat k., z którego wynika, iż W. Z. był właściciel nieruchomości objętej pozwem, a w jego miejsce został ujawniony Skarb Państwa;

- zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 30 lipca 1946 r.;

- poświadczenia Państwowego Biura Notarialnego z 25 lutego 1971 r. dotyczącego księgi gruntowej kw [...] znak: 2 Dko 678/71, z którego wynika, iż W.Z. był właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem skargi;

- zaświadczenia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w S. z dnia 10 grudnia 2008 r., KRlSDz.Ko/63/08,

- wniosku z dnia 27 maja 1996 r. Urzędu Rejonowego w Krakowie Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami, - pisma Starostwa Powiatowego SN.L7220/19/2000/Ba (w aktach sprawy);

• zaniechanie ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], która ujawniona była równocześnie w księdze wieczystej nr [...]oraz w księdze hipotecznej [...], w sytuacji gdy nabycie prawa własności nieruchomości przez Powiat K. nie było odzwierciedlone w księdze hipotecznej [...]gm. kat S. a jedynie w księdze wieczystej nr [...], co nakładało na organ, a potem sąd obowiązek zbadania rzeczywistego stanu prawnego spornej nieruchomości przed wydaniem orzeczenia, a ponadto pominięcie ustaleń organu w postępowaniu prejudycjalnym zakończonym ww. ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r., a tym samym naruszenie zasady prawdy obiektywnej;

• zaniechanie ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], pomimo iż Sądowi I instancji wiadomym było, iż dokonano wadliwego wpisu prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej KW nr [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 21 kwietnia 1997 r., które zostało oparte na nieprawdziwych twierdzeniach zawartych we wniosku Kierownika Urzędu Rejonowego w Krakowie z dnia 10 lutego 1996 r., iż dla spornej nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta, a ponadto że Wojewódzki Urząd Ziemski nie wystawił dla spornej nieruchomości wadliwego zaświadczenia stwierdzającego podpadanie zespołu dworsko - parkowego pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, podczas gdy sporna nieruchomość była objęta zaświadczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z dnia 30 lipca 1946 r., oraz ujawniona w [...];

- co miało ten wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji na skutek uchybienia powyższym przepisom oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 roku, znak [...], gdyby natomiast Sąd I instancji zastosował prawidłowo prawo to zapadłoby zupełnie odmienne rozstrzygnięcie.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

b) art. 28 w zw. z art. 157 § 2 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.w. oraz w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej i w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez niewłaściwe ich zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo iż skarżący mają bezpośredni i aktualny interes prawny do bycia stroną postępowania nieważnościowego, gdyż prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone zostało ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...] orzekającą o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej działki ewidencyjnej nr [...] (część dawnej działki nr [...]), obręb S., a jednocześnie w sprawie nie ma dowodów na to, aby po dniu [...] września 1944 r. własność nieruchomości przeszła na jakikolwiek podmiot, co potwierdza, że spadkobiercy W. Z. mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności do spornej nieruchomości na dzień wydania zaskarżonej decyzji z dnia 1 grudnia 2000 r., które stało na przeszkodzie wydaniu przez Wojewodę Małopolskiego decyzji komunalizacyjnej z dnia 1 grudnia 2000 r., bowiem w dniu 31 grudnia 1998 r./1 stycznia 1999 r. Skarb Państwa nie był właścicielem tej nieruchomości;

c) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.w. i w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U.1998.91.578 ze zm.) przez ich błędne zastosowanie (niezastosowanie w sprawie), pomimo iż zrealizowały się przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 1 grudnia 2000 r. w przedmiocie przekazania na własność Powiatu K. zabudowanej nieruchomości – części działki nr [...], w sytuacji gdy nieruchomość ta nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., ani w dniu 31 grudnia 1998 r./1 stycznia 1999 r., ani w konsekwencji w dniu 1 grudnia 2000 r.;

d) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 u.k.w.h. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący zobowiązani są w niniejszej sprawie przedstawić orzeczenie sądu powszechnego potwierdzające ich tytuł prawny do nieruchomości na dzień orzekania, podczas gdy w rzeczywistości wystarczające do wydania merytorycznej decyzji nadzorczej w niniejszej sprawie jest wykazanie prawa własności skarżących lub ich poprzedników prawnych do spornej nieruchomości na dzień 1 grudnia 2000 r.;

e) art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez i niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu w zaskarżonym wyroku, iż w niniejszej sprawie organ nie może oceniać następstw prawnych prejudycjalnej dla niniejszego postępowania decyzji z dnia 25 czerwca 2018 r., podczas gdy w rzeczywistości organ jest związany sentencją decyzji, podczas gdy skutki prawne tejże wiążącej decyzji sąd zobowiązany jest samodzielnie ocenić w świetle zgromadzonego materiału dowodowego;

f) art. 5 w zw. z art. 6 § 1 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. oraz w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż chronologię przechodzenia prawa własności spornej działki ewidencyjnej nr [...] (część dawnej działki nr [...]), obręb S. w latach 1944 – 2018 determinuje treść wpisów tego prawa w księgach wieczystych, podczas gdy w niniejszej sprawie wykazano decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...]iż rzeczywisty stan prawny nieruchomości różni się od stanu ujawnionego w księdze wieczystej, a z uwagi na wyłączenia zawarte w treści art. 6 § 1 u.k.w.h. zarówno wpisu Skarbu Państwa, który został ujawniony na podstawie sukcesji uniwersalnej o charakterze nieodpłatnym, jak również wpisu na rzecz Powiatu K., który został ujawniony w księgach na podstawie czynności prawnej nieodpłatnej – nie działa rękojmia, a zatem w niniejszych wypadkach treść księgi nie rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność;

g) art. 3 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. oraz w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie i piśmiennictwie, oraz wbrew literalnemu brzmieniu powyższych norm, iż podważenie domniemania wynikającego z powyższych przepisów jest możliwe wyłącznie w postępowaniu cywilnym rozstrzygającym spór o własność przed sądem powszechnym, a decyzja wydana w trybie § 5 rozporządzenia ziemskiego nie pozwala na przyznanie skarżącym interesu prawnego, a co za tym idzie przymiotu strony w niniejszym postępowaniu oraz, że ostatnio powołana decyzja nie przesądza o tytule prawnym do spornej nieruchomości, a jedynie wskazuje, iż kilka dekad wcześniej poprzednicy skarżących posiadali tytuł do spornej nieruchomości, a także, że ww. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. wywołuje skutek ex nunc gdyż została wydana w trybie zwykłym, a nie w trybie nadzoru;

h) art. 3 w zw. z art. 6 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. oraz w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że dla oceny czy skarżącym przysługuje interes prawny w niniejszej sprawie, a co za tym idzie czy posiadają przymiot strony decydować ma kwestia, czy posiadają oni tytuł prawny do nieruchomości, podczas gdy wystarczającym powinno być ustalenie, czy przysługiwał im taki tytuł w dniu 13 września 1944 r. oraz w dniu 1 stycznia 1999 r., a ponadto przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż zakwestionowanie przez skarżących tezy o istnieniu prawa własności oznacza zakwestionowanie samego wpisu, podczas gdy w rzeczywistości skarżący kwestionują jedynie wniosek wynikający z domniemania jego prawdziwości, (orzeczenie, którym z mocy art. 626 § 6 k.p.c. jest wpis, stanowi wyłącznie przesłankę tego domniemania, wiec brak jest uzasadnionych podstaw dla uznania, że podważając domniemanie wynikające z treści księgi wieczystej, podważa się prawomocne orzeczenie o wpisie), a także przez przyjęcie, iż skarżący w niniejszej sprawie nie są uprawnieni do podnoszenia zarzutów, które nie były objęte badaniem sądu wieczystoksięgowego, gdyż kognicja sądu wieczystoksięgowego ogranicza się jedynie do zbadania treści i formy wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 626 § 2 k.p.c.);

i) art. 3 w. zw. z art. 10 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. oraz w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez błędne przyjęcie, iż uwzględnienie powództwa z art. 10 u.k.w.h. prowadzi do obalenia/wzruszenia domniemania w ścisłym rozumieniu tego pojęcia, tj. prowadzi do wykazania nieprawdziwości wniosku domniemania pomimo istnienia jego podstawy, podczas gdy proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma na celu raczej usunięcie samej podstawy domniemania (niezgodnego z rzeczywistością wpisu), co w teorii prawa nie jest rozumiane jako wzruszenie domniemania, a błędne przyjęcie poglądu w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym domniemanie wynikające z wpisu do księgi wieczystej o charakterze deklaratoryjnym nie może być kwestionowane w innych postępowaniach niż na podstawie art. 10 u.k.w.h. (czyli przestankowych postępowaniach cywilnych i administracyjnych), nakazywałoby więc z formalnego punktu widzenia uznać to domniemanie za niewzruszalne, do czego nie ma żadnych podstaw prawnych;

j) art. 31 ust. 3 oraz art. 45 Konstytucji RP przez ich pominięcie i naruszenie zasad proporcjonalności oraz prawa do sądu na skutek niedopuszczalnego i błędnego przyjęcia, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 18 § 1 Prawa rzeczowego, jak i z art. 3 u.k.w.h. jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym niedopuszczalne oraz, że na skutek wydania decyzji na zasadzie § 5 rozporządzenia ziemskiego nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości;

k) art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez ich pominięcie i wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do władzy publicznej i stanowionego przez nią prawa oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego jednostki, albowiem w analogicznych przypadkach przyjmuje się w orzecznictwie, iż podważenie domniemania z art. 3 u.k.w.h. może nastąpić w każdym postępowaniu, jeżeli następuje jako przesłanka rozstrzygnięcia;

l) art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie prowadzące do uznania, że wynikające z tych przepisów: zasada państwa demokratycznego, zasada państwa prawnego i zasada sprawiedliwości społecznej, a także zasady równości i zakazu dyskryminacji oraz poszanowania własności, które winny być stosowane bezpośrednio, pozwalają na wydanie przez sąd administracyjny orzeczenia pozostającego w jaskrawej sprzeczności z orzeczeniami sądów cywilnych i administracyjnych, a przez to naruszenie zasad: jednolitości orzecznictwa oraz co za tym idzie zasady zaufania obywatela do organów władzy państwowej, zasady równości wobec prawa, a także w konsekwencji do naruszenia prawa do poszanowania własności;

m) art. 2 w zw. z art. 7 oraz w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez ich pominięcie i brak uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonego wyroku ugruntowanych w orzecznictwie sądów powszechnych, jak również sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, poglądów w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, podczas gdy orzecznictwo stanowi składnik polskiego systemu prawnego, a także przez pominięcie faktu, iż związanie organu decyzją administracyjną ostateczną łączy się ściśle z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, jak również pominięcie faktu, iż sądy powszechne są związane ostateczną decyzją administracyjną jaką jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. co stanowi wyraz respektowania rozgraniczenia pomiędzy drogą sądową i drogą administracyjną, które łączy się ściśle z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa;

n) naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U.1993.61.284), dalej jako "EKPC", oraz art. 14 EKPC w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 EKPC nie realizując wymogów dotyczących jednolitego stosowania prawa, prawa do rzetelnego, publicznego procesu sądowego obejmującego też zasadę pewności prawnej, a także zasady pewności prawnej gwarantującej stabilność prawną i przyczyniającą się do publicznego zaufania do organów administracyjnych, oraz całkowicie zlekceważył obowiązek utrzymywania spójności orzeczeń administracyjnego.

Na podstawie ww. zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Ponadto na zasadzie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wnieśli o dopuszczenie dowodu z dokumentów tj.:

a) postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia 8 listopada 2013 r., VI C 1246/13/S o zawieszeniu postępowania w sprawie wydania ostatecznej decyzji w sprawie administracyjnej zawisłej przed Wojewodą Małopolskim do znaku [...] oraz w sprawie administracyjnej zawisłej przed Ministrem Skarbu Państwa do znaku [...];

b) wezwania Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia 11 czerwca 2022 r., I C 613/20/S (dawna VI C 1246/13/S) o wskazanie czy sprawa administracyjna zawisła przed Ministrem Skarbu Państwa – obecnie przed Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji do znaku sprawy [...] (omyłkowo wskazany znak sprawy kontrolowanej decyzji Wojewody Małopolskiego),

- na okoliczność prowadzonego z powództwa powodów z 2013 r. postępowania sądowego o wydanie przedmiotowej nieruchomości tj. zespołu dworsko-parkowego w S. oraz prejudycjalnego charakteru niniejszego postępowania o stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2000 r. znak [...]w stosunku do toczącego się postępowania cywilnego.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

W piśmie z dnia 5 września 2023 r. skarżących doprecyzowali zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej przez:

1. sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści zarzutu skargi zawartego w jej punkcie 2 lit. d) przez szczegółowe wskazanie, iż przedmiotem zarzutu pozostaje naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., a nie jak omyłkowo pominięto " ust. 1 " w art. 3;

2. sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści zarzutu skargi zawartego w jej punkcie 2 lit. f) przez szczegółowe wskazanie, iż przedmiotem zarzutu pozostaje naruszenie przepisu art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego, a nie jak omyłkowo określono "§ 1 " zamiast " ust. 1" w art. 6;

3. sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści zarzutu skargi zawartego w jej punkcie 2 lit. g) przez szczegółowe wskazanie, iż przedmiotem zarzutu pozostaje naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego, a nie jak omyłkowo pominięto "ust. 1" w art. 3;

4. sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści zarzutu skargi zawartego w jej punkcie 2 lit. h) poprzez szczegółowe wskazanie, iż przedmiotem zarzutu pozostaje naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 6 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego, a nie jak omyłkowo pominięto "ust. 1" w art. 3 i art. 6;

5. sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści zarzutu skargi zawartego w jej punkcie 2 lit. i) przez szczegółowe wskazanie, iż przedmiotem zarzutu pozostaje naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 w. zw. z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia ziemskiego, a nie jak omyłkowo pominięto "ust. 1 " w art. 3 i art. 10;

6. sprostowanie treści oczywistej omyłki pisarskiej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ten sposób, iż ilekroć w treści tego uzasadnienia zostaje przywołany przepis art. 3 u.k.w.h., bez jednoczesnego wskazania paragrafu tego przepisu, to należy rozumieć, iż chodzi każdorazowo o ust. 1 przepisu art. 3 u.k.w.h.;

7. sprostowanie treści oczywistej omyłki pisarskiej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ten sposób, iż ilekroć w treści tego uzasadnienia zostaje przywołany przepis art. 10 u.k.w.h. bez jednoczesnego wskazania paragrafu tego przepisu, to należy rozumieć, iż chodzi każdorazowo o ust. 1 przepisu art. 10 u.k.w.h.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na uzasadnionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia o słuszności zarzutu naruszenia art. 28 k.p.a., w kontekście pominięcia w toku dotychczasowego postępowania znaczenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. stwierdzającej nie podpadanie przedmiotowej działki, stanowiącej część dawnej działki nr [...], pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, a zatem w kontekście zarzutów kasacyjnych naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Źródłem sporu, mając na uwadze, iż przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest decyzja umarzająca postępowanie nieważnościowe w sprawie komunalizacji mienia, pozostaje wyłącznie kwestia interesu prawnego następców prawnych właściciela przedmiotowej nieruchomości (z daty wejścia w życie przepisów dekretu o reformie rolnej) w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, w sytuacji gdy w księdze wieczystej urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości, na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej wpisany został jako właściciel Skarb Państwa, a następnie, na podstawie decyzji komunalizacyjnej, objętej aktualnie kontrolowanym postępowaniem nieważnościowym, właścicielem stał się Powiat K.

Odnosząc się do powyższej kwestii należy przypomnieć, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W każdym postępowaniu organ administracji ma obowiązek samodzielnie ustalić, kto jest stroną tego postępowania, a zatem kto ma interes prawny w tym aby uczestniczyć w postępowaniu. Krąg stron w postępowaniu nadzwyczajnym musi być badany w oparciu o art. 28 k.p.a. Brak definicji legalnej pojęcia interesu prawnego oznacza, że w każdej sprawie kwestie te należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie, jakiego interesu prawnego, czy też jedynie interesu faktycznego, mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Trafnie zatem wskazywano w dotychczasowym postępowaniu, iż stroną postępowania komunalizacyjnego jest Skarb Państwa i właściwa jednostka samorządu terytorialnego, która nabywa mienie ogólnonarodowe. Inne podmioty uczestniczą w tym postępowaniu jedynie wówczas, gdy wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż w trybie art. 64 u.p.w., a więc w oparciu o przepis będący podstawą podważanej decyzji komunalizacyjnej, nie może zostać przekazane powiatowi mienie, które nie było ogólnonarodowe (państwowe), w szczególności nie może zostać przekazane mienie stanowiące własność osób fizycznych.

Konieczność ustalenia, komu przynależy interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym nie oznacza bynajmniej, że na etapie badania interesu prawnego organ administracji ma rozstrzygać spory o własność, bowiem rzeczą oczywistą jest, że wzruszenie wpisu w księdze wieczystej nie może odbywać się w postępowaniu komunalizacyjnym. Rzecz jednak w tym, że strona wnosząca o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej ma prawo wykazywać swój interes prawny wszelkimi dostępnymi jej dowodami, co jednak nie oznacza, że w tym postępowaniu administracyjnym organ rozstrzyga spory o własność. Organ administracji dokonuje bowiem jedynie oceny, czy przedstawione przez stronę dowody pozwalają na uznanie jej interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Uznanie takiego podmiotu za stronę postępowania na podstawie przedłożonych dokumentów, nie prowadzi przecież do obalenia wpisu w księdze wieczystej, do czego wyłącznie uprawniony jest sąd powszechny. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że skoro wpisy w księgach wieczystych korzystają z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, to ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie mogą tych wpisów podważać, ani prowadzić w tym kierunku postępowania. Przedstawienie przez stronę dokumentów pozwalających na ustalenie jej interesu prawnego nie powoduje jednak obalenia mocy dowodowej wpisów do księgi wieczystej. Nietrafnie zatem w dotychczasowym postępowaniu utożsamiono treść wpisów w księdze wieczystej w zakresie prawa do nieruchomości z wyłącznym źródłem interesu prawnego określonego podmiotu w sprawie tyczącej komunalizacji mienia. Pominięto w ten sposób treść decyzji wydanej na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej nieruchomości będącej następnie przedmiotem komunalizacji. Należy przy tym zauważyć, iż powyższe źródło interesu prawnego właściciela nieruchomości objętej orzeczeniem o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, nie ma źródła w wyrażonej w art. 5 u.k.w.h. rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i owej zasady wieczystoksięgowej nie podważa. Nietrafnie zatem na obecnym etapie postępowania jako naruszone zaskarżonym wyrokiem przywołane zastały przepisy art. 5 i art. 6 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 2 § 1 i 3 k.p.c.

Na gruncie okoliczności badanej sprawy należy zauważyć, że przejście prawa własności na podstawie dekretu o reformie rolnej następowało z mocy prawa, bez konieczności wydania decyzji przez organ administracji publicznej. Nabycie przez Państwo nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym było nabyciem z mocy prawa o charakterze pierwotnym. Skarb Państwa uzyskiwał własność tych nieruchomości bez potrzeby odrębnej czynności prawnej, w szczególności orzeczenia właściwego urzędu ziemskiego. Przy czym, nie ulega obecnie wątpliwości, że realizacja reformy rolnej była często dokonywana w sposób wadliwy, a przejmowane nieruchomości nie spełniały z różnych względów kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Stąd też przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego miał z założenia służyć naprawieniu skutków takich nieprawidłowości. Na podstawie tegoż przepisu orzekano bowiem, że określone nieruchomości objęte działaniem przepisów dekretu o reformie rolnej, nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e) tegoż dekretu. W judykaturze przyjmuje się, że decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego o nie podpadaniu określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej ma charakter deklaratywny i wywiera skutek rzeczowy, w tym sensie, że stwierdza, iż prawo własności określonej nieruchomości przysługiwało przez cały czas pierwotnemu jej właścicielowi bez konieczności powrotnego przeniesienia tego prawa, a Skarb Państwa od dnia wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nie nabył owej nieruchomości (vide: wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1994 r., II SA 2444/92; wyrok SN z dnia 24 października 2003 r., III CK 36/02; wyrok SN z dnia 28 lipca 2004 r., III CK 296/03). Jednocześnie przyjmuje się, że orzeczenie o niepodpadaniu określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (vide: wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r., II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79; uchwała SN z dnia 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109; wyrok NSA z dnia 22 października 2021 r., I OSK 515/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl )

Z okoliczności badanej sprawy wynika, że ww. decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. stwierdzono nie podpadanie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej części działki nr [...] objętej postępowaniem komunalizacyjnym. Oznacza to, iż nieruchomość ta w powyższej części nie podlegała przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie powyższej regulacji prawnej. Skoro zaś nieruchomość ta nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu o reformie rolnej, co wynika z ww. decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, to jej właścicielem pozostawał W. Z. W tej sytuacji należy uznać, że skarżący jako spadkobiercy właścicielka tej nieruchomości w dacie objęcia jej przepisami dekretu o reformie rolnej, mają aktualnie interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2000 r. przekazującej na rzecz Powiatu K. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (vide: wyrok NSA z dnia 22 października 2021 r., I OSK 515/21; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2023 r., I OSK 68/22; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2024 r., I OSK 2294/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Jednocześnie należy zauważyć, iż nie stanowi realnego umożliwienia skarżącym realizacji ich pretensji do przedmiotowej nieruchomości postępowanie wieczystoksięgowe. Dopóki bowiem decyzja komunalizacyjna, na podstawie której dokonano wpisu Powiatu K. jako właściciela nieruchomości, pozostaje w obrocie prawnym, sąd wieczystoskięgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stanu prawnego stwierdzonego w tej decyzji. Tym samym przyjęcie braku legitymacji skarżących do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej zamyka im drogę do usunięcia niezgodności wpisów w księdze wieczystej, a w konsekwencji usunięcia wpisów będących wynikiem przejęcia majątku na podstawie dekretu o reformie rolnej. Nawet bowiem w razie uznania, że ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia ziemskiego, rozstrzygająca definitywnie i wiążąco dla sądów powszechnych kwestie nabycia przez Skarb Państwa prawa własności określonej nieruchomości, mogłaby stanowić odpowiedni dokument, o którym mowa w art. 31 k.w.h., to funkcjonująca w obrocie prawnym ostateczna decyzja komunalizacyjna uniemożliwia weryfikację prawidłowości wcześniejszych wpisów w księdze wieczystej (vide: wyrok NSA z dnia 22 października 2021 r., I OSK 515/21; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2023 r., I OSK 68/22; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2024 r., I OSK 2294/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nietrafnie zatem, to w postępowaniu sądowym o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.) Sąd I instancji upatrywał remedium na sytuację prawną skarżących wywołaną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o nie podpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Sumując powyższe uwagi wypada zauważyć, że w dotychczasowym postępowaniu badając kwestię interesu prawnego skarżących nietrafnie uznano nieistotność ww. decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. wskazującej, że przedmiotowa nieruchomość objęta postępowaniem komunalizacyjnym nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformy rolnej. Niezasadnie również poprzestano na konstatacji wyprowadzonej z domniemania mającego źródło w art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Okoliczność wskazująca, że organ wydając decyzję komunalizacyjną działał w zaufaniu do wpisów w księdze wieczystej, nie tylko nie może przesądzać o tym kto ma interes prawny w sprawie stwierdzenia jej nieważności ale także nie przesądza o prawidłowości tej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 4 marca 2011 r., I OSK 676/10; wyrok NSA z dnia 22 października 2021 r., I OSK 515/21; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2023 r., I OSK 68/22; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2024 r., I OSK 2294/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy zarzucając naruszenie art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 28, art. 157 § 2 oraz art. 105 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 16 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., oraz w zw. z art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1 u.k.w.h., a także w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego, Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a.). Powyższy wniosek należy także wyprowadzić na gruncie zarzutów kasacyjnych naruszenia art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie nieposzanowania w toku dotychczasowego postępowania prawa własności, naruszenia zasady proporcjonalności i zasady budowania zaufania obywatela do organów władzy publicznej wskutek faktycznego zamknięcia skarżącym drogi prawnej do realizacji uprawnień mających swe źródło w decyzji wydanej na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego. Brak jest natomiast podstaw do upatrywania w okolicznościach badanej sprawy naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), wg standardu opisanego w art. 6 i art. 14 EKPC w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 EKPC, lub też naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, a to z uwagi na brak elementów dyskryminujących skarżących wobec innych podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej.

Brak było także podstaw do potwierdzenia zasadności zarzutów wskazujących na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.w. i art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym. Aktualny stan sprawy, który umożliwił wyłącznie rozstrzygnięcie kwestii interesu prawnego skarżących w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, przedwczesnym czyni odnoszenie się przez sąd administracyjny do istnienia podstaw stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji komunalizacyjnej. Zagadnienie to nie było bowiem przedmiotem oceny organu w toku dotychczas przeprowadzonego postępowania nadzorczego. Zarzuty kasacyjne postawione w tym zakresie okazały się zatem nieadekwatne do aktualnego stanu sprawy.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Przepis ten przyznaje określone uprawnienie orzecznicze sądowi administracyjnemu. Nie stwarza jednak wnoszącemu skargę podstaw do żądania, aby sąd zakresem orzekania objął akty wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, innych niż zaskarżony akt. Tak więc to do sądu należy ocena, czy w danej sprawie przepis ten należy zastosować gdyż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a takie rozstrzygnięcie zaskarżono skargą kasacyjną, a nadto, że naruszenie tego przepisu nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej (vide: wyrok NSA z dnia 17 maja 2018 r., I FSK 205/18; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018 r., I FSK 568/16; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018 r., I OSK 2093/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nie można także potwierdzić zasadności wniosku dowodowego zgłoszonego w kasacji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone wyjątkowo, tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Jest ono dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy zastępowaniu organów w prowadzeniu czynności wyjaśniających, a jednoczenie zwalczaniu ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza (vide: H.Knysiak-Sudyka [w:] T.Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016, uwagi do art. 106; wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., II FSK 1935/13; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2011 r., I OSK 602/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Analizując zgłoszony wniosek dowodowy należy dojść do przekonania, że wskazuje on okoliczność, która była znana. Jawny był bowiem fakt prowadzenia przez skarżących postępowania przed sądem powszechnym o wydanie przedmiotowej nieruchomości. Również nie wymaga dowodzenia prejudycjalność dla tejże sprawy rozstrzygnięcia wydanego w sprawie będącej aktualnie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Brak jest zatem powodów dla prowadzenia przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wnioskowanego postępowania dowodowego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.), uznając interes prawny skarżących w postępowaniu tyczącym stwierdzenia nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.