Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 975/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 29 marca 2023 r. nr SKO.4171/17/2023 w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej B. C. kwotę 797 zł /słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.C. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "organ odwoławczy", "SKO" lub "Kolegium") z 29 marca 2023 r. nr SKO.4171/17/2023 w sprawie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W podstawie prawnej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej : "P.w.").

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 26 marca 2014 r. B.C. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o podjęcie interwencji w związku z naruszeniem stosunków wodnoprawnych przez B.K.. Po uzyskaniu informacji od wymienionego, że prowadzi budowę a wywieziona ziemia zostanie wykorzystana zgodnie z projektem zagospodarowania działki Wójt przekazał sprawę do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]. Organ nadzoru budowlanego ustalił, że przeprowadzone roboty budowlane na działce nr [...] objęte są pozwoleniem budowlanym. Organ nie stwierdził niezgodności wykonywanych prac z wydanym pozwoleniem na budowę. Dnia 18 września 2017 r wnioskodawczyni ustnie wniosła zgłoszenie o podjęcie dalszych działań zmierzających do przywrócenia stanu poprzedniego jej działki w związku z działaniami i zaniechaniami B.K., właściciela nieruchomości nr [...]. Wskazała, że jego działania lub ich brak polegający na wzniesieniu nasypu ziemnego do wysokości 2,5 m oraz uszkodzenia betonowego płotu graniczącego z jej działką powodują zagrożenie poprzez możliwość zalania wodami opadowymi odprowadzanymi z działki [...], co może skutkować wyrządzeniem znacznej szkody dla rosnących w pobliżu granic gruntów drzew i krzewów oraz uszkodzeniem podmurówki ogrodzenia jej posesji.

Po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania, w tym oględzin oraz rozprawy administracyjnej Wójt Gminy [...] decyzją z 29 października 2018 r. nr ROŚ.6331.2.1.2018 nakazał B.K. i E. K. uszczelnienie murowanego ogrodzenia graniczącego z działką nr [...] własności B.C. oraz wykonanie wskazanych tą decyzją robót.

Wskutek złożonego odwołania powyższa decyzja została uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia mocą decyzji SKO z 31 stycznia 2019 r. nr SKO.4171/113/2018.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami w terenie z udziałem specjalisty z zakresu gospodarki wodnej. W wyniku dokonanych ustaleń Wójt Gminy [...] decyzją z 5 lipca 2019 r. nr ROŚ.6331.2.1.2019 nakazał B.K. oraz E.K. wspólnikom spółki cywilnej [...] wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom związanym ze zmianą stanu wody na działce nr [...] w miejscowości B. Organ wydając decyzję oparł się na ustaleniach, zaleceniach i wnioskach wskazanych w opinii M.K.

Także i ta decyzja w administracyjnym toku instancji została uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia na mocy decyzji SKO z 13 stycznia 2021 r. nr SKO.4171/60/2019.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, w trakcie którego przeprowadzone zostały rozprawy administracyjne połączone z oględzinami oraz po zasięgnięciu opinii specjalisty z zakresu hydrologii S.M.- Wójt Gminy [...] decyzją z 27 lutego 2023 r. nr ROŚ.6331.2.31.2019 nakazał B.K. i E.K., jako osobom prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą [...] spółka cywilna na działkach nr ewid. [...], [...], [...] w miejscowości B. oraz B.K. i A.K. jako właścicielom działki nr [...] w miejscowości B. wykonać wskazane tą decyzją urządzenia zapobiegające szkodom.

Na wstępie organ wyjaśnił, że ze względu na fakt, że przedmiotowa sprawa została wszczęta i niezakończona przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 710), tj. przed dniem 1 stycznia 2018 r. na podstawie art. 545 ust. 4 tej ustawy, w przedmiotowym postępowaniu zastosowanie mają nadal przepisy poprzedniej ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.).

Wójt wskazał, że w świetle opinii biegłego M.K. z kwietnia 2019 r. (str. 36-42 opinii), jak i opinii biegłego S.M. z grudnia 2021 r. (st. 9-10 opinii) nie budzi wątpliwości, że warunki spływu wód opadowych z działek nr ewid. [...] i [...] uległy zmianie na skutek ich zagospodarowania poprzez niwelację terenu (podniesienia ich powierzchni) dla celów budowlanych związanych z budową, a następnie rozbudową budynku handlowo-produkcyjnego, ze szkodą dla działki nr ewid. [...]. Zatem zaistniały przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 3 P.w. i nakazania właścicielom działek nr [...] i [...] w miejscowości B. wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom na działce nr [...] w sposób wynikający z ekspertyzy hydrologicznej biegłego od postępowań wodnoprawnych S.M. z grudnia 2021 r. (str. 12), która następnie została uszczegółowiona w koncepcji uregulowania stosunków wodnych z września 2022 r. sporządzonej przez mgr inż. J.R.

Organ wyjaśnił, że przedmiotowa koncepcja zawiera zaimplementowany w rozstrzygnięciu decyzji szczegółowy opis wykonania zaproponowanych przez biegłego S.M. urządzeń zapobiegających szkodom. Z zastrzeżeniem, że ze względu na brak zgody wnioskodawczyni na wykonanie części kanalizacji - rowu odkrytego u podnóża skarpy na działce nr [...] oraz brak możliwości technicznych zaprojektowania takiego rowu w całości na działce nr [...] koncepcja zawiera propozycję wykonania zamkniętego kolektora kanalizacji deszczowej, ze studzienkami w wąskiej skarpie o szerokości ok. 3m.

W odwołaniu od powyżej opisanej decyzji B.C. zawnioskowała o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazała, że nie wyraża zgody na decyzję o takiej treści, gdyż nie rozwiązuje ona sprawy naruszenia stosunków wodnych w całości. Ponadto w sposób rażący narusza normy określone w art. 29 ust. 3 P.w. oraz ogólne zasady wynikające z k.p.a. Nie uwzględnia także istotnych okoliczności, które mają wpływ na rozwiązanie problemu a których zarówno powołani biegli jak i organ nie wzięli pod uwagę. Zarzuciła, że organ nie odniósł się do podnoszonego zarzutu legalności budynku magazynowego wybudowanego na działce [...]. Sprawa legalności tego przedsięwzięcia nadal nie jest zakończona, o czym wnioskodawczyni informowała organ, lecz bezskutecznie. Wskazała, że podczas postępowania proponowała możliwość wykonania urządzeń wodnych w innym miejscu i o innym przebiegu. Zaproponowane przez nią rozwiązanie jest łatwiejsze do wykonania pod względem technicznym, a pośrednio i finansowym. Organ nie uwzględnił także sugestii o występującym urządzeniu wodnym na działce [...] i nie wyjaśnił dlaczego ten aspekt pominął. Zarzuciła brak uwzględnienia przez organ treści pism składanych przez nią odnośnie wybudowania muru oporowego w granicy działek. Podkreśliła, że jak wynika to z opinii sporządzonej przez M.K. jakiekolwiek prace ziemne przy nasypie pod wybudowaną halą produkcyjną mogą doprowadzić do katastrofy budowlanej. Prace ziemne przy kolektorze oraz murze oporowym mogłyby taką katastrofę wywołać.

Odwołująca wskazała, że w koncepcji nie uwzględniono budowy muru oporowego wzdłuż północno-zachodniej i północno-wschodniej granicy, gdyż nie było to przedmiotem postępowania. Zwróciła uwagę, że aspekt ten również ma wpływ na naruszenie stosunków wodnych, dlatego zawnioskowała o jego uwzględnienie podczas rozpatrywania odwołania.

Podkreśliła także, że wobec tego, że projekty budowlane budowy oraz rozbudowy budynku handlowo-produkcyjnego firmy [...] s.c. poświadczają o oddziaływaniu obiektu wyłącznie w granicy działek dlatego wszelkie urządzenia odwadniające teren przedsiębiorstwa lub inne czynności nakazowe wydane przez organ powinny być wykonane wyłącznie na działce inwestora bez ingerencji działek sąsiednich.

Wskazaną na wstępie decyzją z 29 marca 2023 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium organ I instancji przeprowadził kompleksowe postępowanie dowodowe, w tym oględziny z udziałem stron i powołał biegłego. Opinia sporządzona przez biegłego jednoznacznie wskazuje na konieczność uregulowania stosunków wodnych na spornym terenie. Analiza opinii oraz wniosków z niej wypływających pokrywa się z ustaleniami poczynionymi przez Wójta w ramach postępowania dowodowego, gdzie przeprowadzono dowód z przesłuchania stron i świadków i przeprowadzono liczne oględziny w terenie z udziałem stron i biegłego.

W zasadniczym dowodzie jakim jest opinia sporządzona przez biegłego z zakresu gospodarki wodnej, w którym sposób oczywisty wskazano, że w wyniku działań inwestycyjnych właściciela działki nr [...] wystąpiła zmiana stanu wody na gruncie, co w kontekście braku możliwości zawarcia ugody pomiędzy stronami spowodowało, że organ nakazał wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom stwierdzonym na działce gruntowej [...].

Ponadto w celu ustalenia szczegółowych rozwiązań technicznych w zakresie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce wnioskodawczyni, tj. kanalizacji, zmiany ukształtowania nachylenia powierzchni działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, uszczelnienia podłoża pod kostką i płytami, organ I Instancji wykonał koncepcję lokalizacji kolektora kanalizacji deszczowej i fragmentu rowu otwartego, zmiany ukształtowania nachylenia działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, poprzez nadanie jej nachylenia w kierunku korektora, uszczelnienie podłoża pod kostką brukową i płytami ażurowymi, celem wyeliminowania filtracji wgłębnej wód opadowych w warstwę nasypu i jej przesączaniu na działkę nr [...] w oparciu o opracowaną ekspertyzę dotyczącą naruszenia stosunków wodnych na działkach nr [...], [...], [...] i [...] mające wpływ na sąsiednią działkę nr [...] w miejscowości B.

SKO wskazało także, że Wójt powołał w charakterze biegłego o specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych bez ograniczeń w celu wykonania koncepcji projektu urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom w oparciu o ekspertyzę hydrologiczną S.M. dotyczącą zmiany stosunków wodnych w obrębie działek o nr [...] [...], [...] i [...] w wyniku jej aktualnego stanu zagospodarowania oraz ukształtowania i wpływu na działkę nr [...] obręb B. gmina [....].

Biegły 29 września 2022 r. złożył szczegółową koncepcję lokalizacji kolektora kanalizacji deszczowej i fragmentu rowu otwartego, zmiany ukształtowania nachylenia działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, poprzez nadanie jej nachylenia w kierunku korektora, uszczelnienia podłoża pod kostką brukową i płytami ażurowymi.

W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy - opinia biegłego M.K. z kwietnia 2019 r. jak i opinia biegłego S.M. z grudnia 2021 r. nie budzi wątpliwości, że warunki spływu wód opadowych z działek nr [...] i [...] uległy zmianie na skutek ich zagospodarowania poprzez niwelację terenu (podniesienia ich powierzchni) dla celów budowlanych związanych z budową, a następnie rozbudową budynku handlowo-produkcyjnego, ze szkodą dla działki nr [...].

Nasączone wodą opadową grunty nasypowe podłoża budowlanego w obszarze działek nr [...] i [...], z opóźnieniem przesączają się na działkę nr [...], przez co proces wpływu wód opadowych z tych działek na działkę nr [...] ulega wydłużeniu. Oznacza to wydłużenie procesu nawodnienia działki nr [...], co prowadzi do usychania nasadzeń drzew iglastych.

Powołany biegły S.M. zauważył, że przesączanie się wody opadowej działki nr [...] powoduje nawilgacanie fundamentów budynku mieszkalnego w jego wschodniej części oraz osłabienia pierwotnych warunków nośności podłoża gruntowego, na którym są posadowione, jak również dużego nawilgocenia posadzki w części podpiwniczonej budynku, co ogranicza korzystanie z niej w celach gospodarczych. W konsekwencji prowadzi to, do zaobserwowanych zarysowań i drobnych pęknięć obserwowanych na ścianie wschodniej budynku.

W zaistniałej sytuacji organ I instancji był więc uprawniony do nakazania właścicielom gruntów, którzy spowodowali zmianę stanu wód na gruncie do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Zdaniem organu odwoławczego aktualny sposób zagospodarowania działek zabudowanych obiektami handlowo-produkcyjnym wraz z placami utwardzonymi i miejscami postojowymi, uniemożliwia nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego gruntów tj., sprzed 2014 r zanim dokonano nawiezienia gruntów nasypowych (ziemia, gruz, pasek), podwyższając pierwotną powierzchnię terenu w przedziale od 0,1 m do 3,0 m.

Kolegium zauważyło, że postępowanie dowodowe potwierdziło, że zostały spełnione przesłanki do nakazania właścicielom działek o nr [...], [...] w miejscowości B. wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom na działce nr ewid. [...], w sposób wynikający z ekspertyzy hydrologicznej biegłego od postępowań wodno-prawnych S.M. z grudnia 2021 r., która została następnie uszczegółowiona w koncepcji uregulowana stosunków wodnych z września 2022 r. mgr inż. J.R.

Przedmiotowa koncepcja zawiera zaimplementowany w rozstrzygnięciu organu I instancji szczegółowy opis wykonania zaproponowanych przez biegłego S.M. urządzeń zapobiegających szkodom. Z tym zastrzeżeniem, że ze względu na brak zgody wnioskodawczyni na wykonanie części kanalizacji - rowu odkrytego u podnóża skarpy na działce o nr [...] oraz brak możliwości technicznych zaprojektowania takiego rowu w całości na działce nr [...] koncepcja zawiera propozycję wykonania zamkniętego kolektora kanalizacji deszczowej ze studzienkami w wąskiej skarpie o szerokości około 3 m. Rozwiązanie takie z kolei wiąże się z koniecznością wybudowania muru oporowego w kształcie litery "L" z drenażem na granicy działki o nr [...] i [...], a mur ten ze względu na bliskość budynku produkcyjno-usługowego nie może zostać przesunięty w głąb działki o nr [...].

Ponadto nakaz, o którym mowa pkt 1 decyzji, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, pozwolenia na budowę albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, rozpoczęcia robót budowlanych, jeżeli są wymagane, zaś opracowana koncepcja nie zastępuje projektu budowlanego, stąd szczegóły techniczne dotyczące sposobu wykonania nakazanych urządzeń, winny być rozstrzygane w ramach ww. postępowań.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami. Wykonanie wielu czynności procesowych, w tym oględzin terenu, przesłuchania świadków i powołanie biegłych mając na uwadze skomplikowany charakter sprawy jest wystarczające dla uznania tej decyzji za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa. Zarzuty odwołania stanowią natomiast rodzaj polemiki z ustaleniami dokonanymi przez organ i powołanymi biegłymi.

Odnosząc się do aspektu legalności wykonania na działce nr [...] prac budowlanych, SKO zauważyło, że został on rozstrzygnięty przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] który pismem z 23 lutego 2021 r. znak: ORA.070.5.2021 potwierdził, że "całość obiektu handlowo-produkcyjnego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] w B., gm. [...] oddana jest do użytkowania, a więc wybudowana zgodnie z dokumentacja projektową i decyzjami o pozwoleniu na budowę, które zostały skonsumowane". Także zarzut braku legalności budynku magazynowego wybudowanego na działce nr [...] był badany przez WSA w Rzeszowie. W sprawie II SA/Rz 1078/22 skarga B.C. na decyzję PWINB w Rzeszowie z 29 czerwca 2022 r. nr OA.77721.3.2.2021 w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na wznowienie robót budowlanych, została oddalona.

Skargę na powyżej opisaną decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła B.C.. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 i art. 234 Prawa wodnego oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 12, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a. Zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadniając stanowisko skarżąca wskazała, że wg projektu budowlanego przedsiębiorstwa [...] obszar oddziaływania mieści się wyłącznie w granicy działek, w związku z czym wszelakie urządzenia odwadniające teren oraz budowle im towarzyszące mają występować wyłącznie na terenie dz. [...] oraz [...], co stoi w sprzeczności z zaproponowaną koncepcją J.R. Ponadto wody z dz. [...] nie będą posiadać nadal pierwotnej drogi ujścia pozostawiając stan nawodnienia taki, jak dotychczas, co zostało wskazane przez biegłego S.M. Zdaniem skarżącej należałoby zastosować inny sposób zapobiegnięcia naruszeniu stosunków wodnych przez Państwo K., co nie zostało przez organ I instancji wyegzekwowane, a SKO utrwaliło ten błąd. Drenaż na działce nr [...] odprowadza nadmiar wód podziemnych do potoku i jeśli uległ uszkodzeniu, to on faktycznie wpłynął na zmianę stosunków wodnych. Ten aspekt w trakcie postępowań przed organami nie został w ogóle wzięty pod uwagę, a może on wpłynąć na postrzeganie i rozwiązanie całej sprawy. Brak ujścia dla wód przy nienośnym i przepuszczalnym gruncie może doprowadzić do osuwisk i naruszenia budynków - tworzenie muru oporowego w takim wypadku będzie jedynie zbędnym wydatkiem. Są to problemy, które zauważył biegły M., ale zostały one zignorowane, zamiast sprawdzone i zbadane.

Ponadto jak zauważyła skarżąca żaden z biegłych nie zwrócił uwagi na fakt, że w sprawie naruszeń stosunków wodnych znaczenie mają również urządzenia melioracyjne znajdujące się na działkach [...] oraz [...], co nie zostało w pełni wyjaśnione.

Zarzuciła, że organ II instancji wprowadza skarżącą w błąd, bowiem sprawa dotycząca legalności budynku magazynowego na działce nr [...] nie została zakończona. Pismem z 28 marca 2023 r. została przekazana skarga kasacyjna do NSA. Skarżąca zarzuciła brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W jej ocenie proponowane rozwiązanie nie gwarantuje rozwiązania problemu.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji wydana w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych.

Materialnoprawną podstawę decyzji SKO – wg jej treści – stanowił przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd już na wstępie zauważa, że SKO naruszyło przepisy art. 234 prawa wodnego z 2017 r., gdyż nie ma on w sprawie zastosowania. Otóż pismem z dnia 26 marca 2014 r. skarżąca złożyła do Wójta Gminy [...] wniosek w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] w B. stanowiącej jej własność przeciwko B.K., jako właścicielowi dz. nr [...].

Ze względu na fakt, że przedmiotowa sprawa została wszczęta i niezakończona przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 710) tj. przed dniem 1 stycznia 2018 r. na podstawie art. 545 ust. 4 tej ustawy, w przedmiotowym postępowaniu zastosowanie mają nadal przepisy poprzedniej ustawy z dnia z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2017 poz. 1121 ze zm.).

Zgodnie z art 29 tej ustawy:

"1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

Zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

2.Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3.Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom."

Przepis art. 29 "starego prawa wodnego" był prawidłowo wskazany przez organ I instancji jako materialnoprawna podstawa wydanej decyzji.

Zresztą orzekające wcześniej SKO w kasacyjnej decyzji z dnia 31 stycznia 2019 r. SKO.4171/1132018 jako podstawę prawną swojej decyzji wskazało przepis art. 29 "starego prawa wodnego" nie kwestionując w tym zakresie stanowiska organu I instancji.

W tym miejscu Sąd zauważa, że postępowanie administracyjne do października 2021 r. toczyło się w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na dz. nr [...] ze szkodą dla dz. nr [...] poł. w B.

Na skutek pisma z dnia 11 października 2021 r. (k. 70) opiniującego biegłego S.M. zawiadomieniem z dnia 18 października 2021 r. (k. 77) rozszerzono przedmiot postępowania o działki nr [...], nr [...] i nr [...] obejmujące teren Zakładu [...] wraz z działką nr [...].

Zdaniem Sądu w okolicznościach sprawy tożsamość wniosku z 2014 r. została zachowana a z nią jego materialnoprawna podstawa z art. 29 "starego prawa wodnego". Skarżąca od początku wskazywała na sąsiednią nieruchomość jako źródło naruszenia stosunków wodnych na gruncie. W toku postępowania okazało się, że źródło tych naruszeń dotyczy także trzech działek nr [...], [...] i [...]. W żadnym razie na skutek zawiadomienia z 18 października 2021 r. nie doszło do wszczęcia nowej sprawy, zwłaszcza że wszystkie strony postępowania ten fakt zaakceptowały.

W tym miejscu Sąd dostrzegł istotną wadliwość w zakresie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uznając go za niepełny. Otóż w aktach sprawy brak jest wypisów z rejestru gruntów na działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Dodatkowo biegły S.M. w opinii z grudnia 2021 r. przeanalizował także naruszenie stosunków wodnych na działce nr [...], co do której też brak jest w aktach wypisu z rejestru gruntów. Na karcie 29 akt administracyjnych organu I instancji zalegają wypisy z rejestru gruntów dla działki nr [...] własności B.C. i dz. nr [...] własności [...] spółka cywilna B.K. i E.K. Biorąc pod uwagę treść decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 27 lutego 2023 r. zaakceptowaną przez SKO w kontrolowanej decyzji, Sąd nie jest w stanie zweryfikować jej treści w zakresie prawa własności dz.nr [...], nr [...] i nr [...]. Stwierdzone w tym zakresie braki w materiale dowodowym przesądzają o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p,a. w stopniu, który mógł przełożyć się na wynik sprawy.

Przechodząc do meritum sprawy Sąd zauważa, że kluczowa w sprawie opinia biegłego z zakresu hydrologii S.M. złożona 16 grudnia 2021 r. przesądza o zmianie stosunków wodnych w obrębie dz. nr ew. [...], [...], [...], [...], [...] w wyniku ich aktualnego stanu zagospodarowania oraz ukształtowania i ich wpływu na działkę nr ewid. [...] w B. Z przedmiotowej opinii wynika, że z aktualnie prowadzonej gospodarki wodami opadowymi oraz wykonanej niwelacji terenu (podniesienia powierzchni) dla celów budowlanych i aktualnego zagospodarowania, naruszone zostały pierwotne warunki spływu z nich wody ze szkodą dla działki nr [...] wynikające z:

• wprowadzania wód opadowych z części powierzchni zadaszonych na utwardzonąpowierzchnię - patrz zał. nr 4;

• ukształtowanego spadku powierzchni utwardzonych w stronę działki nr [...] - patrz zał. nr 7.1. i 7.2.;

• kierunków aktualnego spływu powierzchniowego w stronę działki nr [...]- patrz zał. nr 6, wynikającego z ukształtowania powierzchni;

• nieszczelności korytka betonowego odprowadzającego wody opadowe, wynikających z uszkodzeń izolacji papowej, którą są wyłożone, jak również rozszczelnienia na kontakcie poszczególnych jego elementów, skutkiem procesów wysadzinowych gruntu podłoża;

• uszkodzeń w postaci szczelinowych pęknięć muru oporowego w granicy z działką nr [...], którymi wody z działki [...] wlewają się na dz. [...];

• skrzywienia powyższego muru, które spowodowały duże rozszczelnienia w jego narożu-patrz zał. nr 10.3., przez co stracił on funkcję blokującą spływ powierzchniowy wód opadowych z działki nr [...] na dz. nr [...];

• zalegania dużej miąższości 0,4 - 2,7 m gruntów nasypowych na dz. nr [...] i ich dużej chłonności-przepuszczalności, pozwalającej na infiltrację wód opadowych i gromadzenie ich w środowisku porowatym, a następnie ich spływu w obrębie gruntów nasypowych zgodnie z prawem grawitacji na dz. [...]-patrz zał. nr 6;

• obecności w pierwotnym podłożu gruntowym warstwy glin piaszczystych (zaliczanych do utworów słabo przepuszczalnych), które stanowią barierę dla filtracji wód opadowych poniżej spągu gruntów nasypowych;

• zablokowania w północno-zachodniej części dz. [...] pierwotnego spływu powierzchniowego z dz. [...] -patrz zał. nr 5, 7.1. w wyniku zdeponowania nasypów budowlanych, co spowodowało stagnację wód przy granicy z dz. [...] w miejscu oznaczonym na zał. nr 4 i 6 oraz 7.1.;

W świetle powyższego aktualny stan zagospodarowania działek nr [...] i [...] zmienił warunki spływu wód opadowych w ich obrębie, w tym na dz. [...] ze szkodą dla dz. [...]. Powyższy problem biegły zaproponował rozwiązać ugodowo w sposób polegający na:

Wykonaniu kanalizacji (wyposażonej w studzienki wpustowe) w obrębie dz. [...] i [...] tj. kolektora po części podziemnego, a po części naziemnego w postaci odkrytego rowu naziemnego wyłożonego korytkami z profilowanych elementów betonowych, usytuowanie kolektora przedstawione jest na zał. nr 4.1. Odcinek kanalizacji podziemnej miałby zbierać wody opadowe z powierzchni zadaszonych i utwardzonych, wprowadzając je do kanalizacji w formie rowu ziemnego otwartego, wyłożonego profilowanymi korytkami betonowymi, biegnącego u podnóża skarpy gruntów nasypowych w granicy działek nr [...] i [...]-patrz zał. nr 4.1. Rów odkryty zbierałby również wody opadowe spływające dotychczas na dz. [...] z wyżej wymienionej skarpy (działka nr [...]) i wprowadzał je do koryta potoku [...].

Zmianie ukształtowania nachylenia powierzchni działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, poprzez nadanie jej nachylenia w kierunku kolektora, co umożliwiłoby całościowy ich spływ do kanalizacji i wyeliminowałoby ich spływ na dz. [...].

Uszczelnieniu podłoża pod kostką brukową i płytami ażurowymi, celem wyeliminowania filtracji wgłębnej wód opadowych w warstwę nasypu i jej przesączaniu na dz. [...].

Modernizacji (naprawie) muru oporowego przy granicy z dz. [...] celem wyeliminowania przesączania się wód z działek nr [...] i [...].

Powyższe rozwiązanie wymaga zgody właściciela działki nr [...] na wejście w teren i wykonanie kanalizacji (rowu odkrytego) u podnóża skarpy na dz. nr [...] przez właściciela dz. [...] i [...].

W dalszej kolejności w celu zawarcia ugody, proponuje się wyrażenie zgody przez właściciela dz. [...] i [...] na wprowadzenie wód opadowych spływających z działki nr [...], do proponowanego kolektora kanalizacji deszczowej.

W związku z sugestiami biegłego zawarcia ugody organ I instancji pismem znak ROŚ z dnia 29.12.2021r. przesłał stronom kserokopię opinii celem zapoznania się i wypowiedzenia na temat możliwości zawarcia ugody.

Skarżąca odmówiła zawarcia ugody wskazując na kwestię dla niej istotną, tj. naprawy muru oporowego i związanych z tym decyzji organów nadzoru budowlanego. Jej zdaniem konieczne jest rozstrzygnięcie opinii biegłego ds. budownictwa w sprawie naprawy muru oporowego. Skarżąca nie podzieliła stanowiska biegłego M. co do tego, że "Stanu gospodarki wód opadowych w obszarze dz. [...], [...], [...] nie przedstawia się i nie uwzględnia w dalszej części ekspertyzy z uwagi, że gospodarka wodna wodami opadowymi w ich obrębie nie ma żadnego wpływu na stan stosunków wodnych w obrębie dz. [...]".

W tej sytuacji organ wystosował do biegłego S.M. pismo znak [...] z dnia 21.04.2022r. z prośbą o wypowiedzenie się czy z uwagi na sprzeciw wnioskodawczym wykonanie rowu ziemnego otwartego jest możliwe tylko na działce [...], a nie jak wskazano w opinii u podnóża skarpy gruntów nasypowych w granicy działek nr ew. [...] i [...], ewentualnie czy istnieją inne możliwości dotyczące wykonania urządzeń zapobiegających szkodom tylko na działkach nr ewid. [...], [...], [...], [...] oraz w przedmiocie zarzutów do opinii biegłego B.C. z dnia 06.04.2022 r.

Pismem z dnia 25.05.2022r. P S.M. wyjaśnił, że istnieje techniczna możliwość wykonania rowu ziemnego otwartego u podnóża gruntów nasypowych w granicy dz. nr [...] i [...] lecz wiążą się z tym większe koszty wynikające z likwidacją istniejącego ogrodzenia i muru oporowego w granicy działek nr [...] i [...], wykonaniem nowego zabezpieczenia skarp i gruntów nasypowych stanowiących podłoże budowlane obiektów znajdujących się na dz. nr ew. [...] oraz zgodą właściciela dz. [...] na wejście w teren i wykonanie rowu w granicy przy użyciu mechanicznego sprzętu, a także odniósł się do zarzutów P. B.C. wskazując, że nie jest możliwe dokładne określenie wartości współczynnika filtracji, tj. ilości wód opadowych jakie mogą być wchłonięte przez niejednorodne grunty nasypowe jak te, zalegające na działkach nr [...] i [...]. Kolejno Organ pismem znak ROŚ6331.2.21.2019 z dnia 31.05.2022r. przesłał do stron wyjaśnienia biegłego celem zapoznania się oraz ponownie zwrócił się z prośbą o wypowiedzenie się na temat zawarcia ugody. Na ww. pismo zarówno P. B.C. jak i je pełnomocnik złożyły pisma z uwagami oraz informacją o braku możliwości zawarcia ugody.

Ze względu na fakt, że opinia biegłego S.M. nie zawierała szczegółowych rozwiązań technicznych w zakresie wykonania urządzeń zapobiegających szkodą na działce Wnioskodawczym tj. kanalizacji, zmiany ukształtowania nachylenia powierzchni działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, uszczelnienia podłoża pod kostką i płytami, Organ I Instancji na podstawie umowy nr [...] zwarł umowę zlecenia z firmą T.M. [...] na wykonanie koncepcji lokalizacji kolektora kanalizacji deszczowej i fragmentu rowu otwartego, zmiany ukształtowania nachylenia działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, poprzez nadanie jej nachylenia w kierunku korektora, uszczelnienie podłoża pod kostką brukową i płytami ażurowymi, celem wyeliminowania filtracji, wgłębnej wód opadowych w warstwę nasypu i jej przesączaniu na działkę nr ewid. [...] w oparciu o opracowaną ekspertyzę dotyczącą naruszenia stosunków wodnych na działkach o nr ewid. [...], [...], [...] i [...] mające wpływ na sąsiednią działkę nr ewid. [...] w miejscowości B.

Postanowieniem znak ROŚ.6331.2.22.2019 z dnia 22.07.2022r. powołał w charakterze biegłego wskazanego na mocy ww. umowy projektanta mgr inż. J.R. z uprawnieniami budowlanymi w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych bez ograniczeń w celu wykonania koncepcji projektu urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom w oparciu o ekspertyzę hydrologiczną S.M. dotyczącą zmiany stosunków wodnych w obrębie działek o nr [...] [...], [...] i [...] w wyniku jej aktualnego stanu zagospodarowania oraz ukształtowania i wpływu na działkę nr ewid. [...] obręb B. gmina [....]. Zawiadomieniem znak ROŚ6331.2.23.2019 z dnia 22.07.2022r. Organ poinformował strony o przeprowadzeniu oględzin terenu z udziałem biegłego P. J.R. W dniu 29.09.2022r. biegły złożył szczegółową koncepcję lokalizacji kolektora kanalizacji deszczowej i fragmentu rowu otwartego, zmiany ukształtowania nachylenia działki wyłożonej kostką brukową i płytami ażurowymi, poprzez nadanie jej nachylenia w kierunku korektora, uszczelnienia podłoża pod kostką brukową i płytami ażurowymi.

Skarżąca nie zaakceptowała opinii J.R.

Pełnomocnik skarżącej z uwagi na obawę uszkodzenia budynków posadowionych na działce nr ewid. [...] zaproponował rozważenie możliwości poprowadzenia kolektora odprowadzającego wody opadowe po drugiej stronie budynków, w większej odległości od granicy z działką. Przedstawił swoją również swoją obawę o niekorzystny wpływ zaproponowanego w koncepcji muru oporowego - wzdłuż północno zachodniej części hali od strony potoku [...] ([....]) - na działkę nr ewid. [...] mogący doprowadzić do jej "degradacji". Zarzucił, że opinia nie uwzględnia obecności urządzeń melioracyjnego - drenowania, na działce nr ewid. [...], faktu posadowienia na działce nr ewid. [...] budynku magazynowego, bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz toczącego się obecnie postępowania przed Dyrektorem Zarządu Zlewni w [....] (PPGW Wody Polskie) postępowania w przedmiocie legalizacji urządzenia wodnego tj. wylotu wód opadowych zlokalizowanych na skarpie potoku [...] ([...]).

Biegły R. w odpowiedzi wyjaśnił, że wykonanie korytka odwodniającego nie stanowi zagrożenia dla budynków znajdujących się na działce nr ewid. [...], albowiem miałoby ono być posadowione w odległości 1,65 metra od budynku gospodarczego i około 3,5 metra od budynku mieszkalnego na głębokości od 10 do 19 centymetrów. Lokalizacja kolektora zgodnie z propozycją pełnomocnika Wnioskodawczym, z uwagi na spadek terenu w przeciwnym kierunku wiązałaby się z wykonaniem dodatkowego zbiornika na wodę deszczową (o objętości min. 60 m3 w przypadku deszczu trwającego 15 minut) wraz z przepompownią, co znacznie zwiększy koszty realizacji planowanej inwestycji oraz czyni ją podatną na różne awarię, która może spowodować zalanie działki o nr ewid. [...]. Propozycja lokalizacji muru oporowego na granicy dz. nr ewid. [...] i [...], wynika z braku zgody Wnioskodawczym na ugodę zaproponowaną w ekspertyzie biegłego S.M. ( str. 12) i ma na celu umożliwienie usytuowania korektora kanalizacji deszczowej w całości na działce [...]. Zapobiegnie również osuwaniu się gruntu w przyszłości.

W odpowiedzi skarżąca zarzuciła, że sprecyzowania wymaga, czy zgodnie z koncepcją obszar pokryty płytami ażurowymi będzie rozebrany do poziomu z 2014 r. czy też niekoniecznie. Biegły nie wykazał, że na etapie eksploatacji zaplanowany kolektor nie ulegnie uszkodzeniom, biorąc pod uwagę jego posadowienie blisko fundamentu drugiej z hal produkcyjnych, wybudowanej na niestabilnym, osuwającym się gruncie. Biegły nie wykazał, że wszystkie zalecenia związane z robotami ziemnymi nie stanowią zagrożenia dla budynków posadowionych na nieruchomości wnioskodawczyni.

Nie wyraziła zgody na lokalizację muru oporowego w granicy działek nr ewid. [...] oraz [...] i proponuje posadowienie muru oporowego w odległości nie mniejszej niż 3 metry od granicy działki nr ewid. [...] ze wcześniejszym usunięciem nasypu ziemnego z terenu działki nr ewid. [...] na obszarze posadowienia muru. W innym przypadku mur oporowy nie spełni swojego zadania. Natomiast zwielokrotnienie liczby tłoczni i pomp tłoczonych wody pozwoli na wybudowanie kolektora po drugiej stroni hal produkcyjnych, a sam koszt tej inwestycji jest irrelewantny z punktu przedmiotu postępowania.

Firma T.M. [...] pismem z dnia 11.01.2023 r. udzieliła odpowiedzi na pismo P. M.U. wskazując, że technologia iniekcji betonitu, wymaga wcześniejszego rozebrania kostki brukowej i płyt ażurowych oraz podbudowy, którą stanowi warstwa piasku, pospółki i kruszywa łamanego o łącznej grubości około 0,4 m. Jeżeli wszystkie prace budowlane, związane z budową kolektora kanalizacji deszczowej, zostaną wykonane zgodnie ze sztuką budowlaną i warunkami technicznymi wykonania i odbioru rurociągów, nie ma możliwości wystąpienia żadnych uszkodzeń w trakcie eksploatacji ww. urządzeń. Orientacyjna głębokość ułożenia sączków i zbieraczy melioracyjnych waha się w przedziale około 0,8 -1,0 m pod powierzchnią terenu zanim powstały nasypy i zabudowania produkcyjno-magazynowe na dz. nr ewid. [...] i nie kolidują z zaproponowaną lokalizacją kolektora kanalizacji deszczowej. Nie ma technicznych możliwości posadowienia muru oporowego wzdłuż drugiej hali w odległości nie mniejszej niż 3 metry od granicy dz. nr ewid. [...], ponieważ druga hala w chwili obecnej posadowiona jest w odległości 3 metrów od tej granicy.

W konsekwencji organ oparł się na opinii biegłego J.R.. Jego zdaniem jest ona spójna, logiczna, a przytoczona wyżej argumentacja na jej uzasadnienie, w odpowiedzi na zarzuty skarżącej wyczerpująca.

Przystępując do oceny sposobu procedowania organów w części dotyczącej prowadzenia dowodu z opinii biegłych Sąd uznał za potrzebne przywołanie sekwencji zdarzeń w tym przedmiocie. Było to koniczne, gdyż organy de facto oparły się na opiniach dwóch biegłych, tj. biegłego S.M. i biegłego J.R. przy wydawaniu decyzji.

Należy podkreślić, ze procedując w trybie art. 29 "starego prawa wodnego" organ nie jest związany stanowiskiem wnioskodawcy co do treści nakazów wydanych na podstawie ust. 3 art. 29 ustawy. W tym zakresie wola skarżącej nie ma decydującego znaczenia.

W omawianej sprawie zdaniem Sądu zabrakło oceny opinii biegłego J.R. przez biegłego S.M.. do tego czy z jego punktu widzenia jest ona możliwa do wykazania, poprawna i czy spełni swoją rolę w postaci zapobiegania powstawaniu szkód na działce skarżącej.

Opinia biegłego J.R. zawiera modyfikację koncepcji b. S.M. i z tego powodu powinna zostać zweryfikowana przez niego, jako autora koncepcji i biegłego ds. hydrologii.

Jeśli okazałoby się, że opinia biegłego J. R. jest możliwa do wykonania i spełnia kryteria z art. 29 ust. 3 – także zdaniem biegłego S.M., to przy braku innych przeszkód, zdaniem Sądu mogłaby stanowić podstawę rozstrzygnięcia. Uzupełnienie we wskazanym zakresie postępowania dowodowego przez SKO, zdaniem Sądu, nie naruszy art. 136 k.p.a.

Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącej złożony w postepowaniu sądowoadministracyjnym z ekspertyzy biegłego dr T.N. dotyczącej naruszenia stosunków wodnych na dz. [...] i [...] w B.

Sąd w całości podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2023 r., III OSK 2006/21. Sąd ten stwierdził, że przed sądem administracyjnym nie jest dopuszczalne prowadzenie dowodu mającego charakter opinii biegłych czy ekspertyzy naukowej – jak w niniejszej sprawie. Dowód z opinii biegłego nie jest bowiem dowodem z dokumentu i w oczywisty sposób przekracza zakres dopuszczalnego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym wynikającym z art. 106 § 3 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.