Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 507/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 193 ust. 1, art. 194 ust. 2, art. 194 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi M.J. i A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 17 marca 2023 r. nr KO.4111.89.2023 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 marca 2023 r., nr KO.4111.89.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania M.J. i A.J. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz art. 194 ust. 2 i 3 w związku z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.w.r." utrzymało w mocy decyzję Starosty Skierniewickiego z dnia 2 stycznia 2023 r., znak: PCPR.644.12.3.2022 o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty M.J. i A.J. za pobyt dziecka A.J., ur. 14.11.2003 r. w instytucjonalnej pieczy zastępczej tj. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "D." w S. oraz w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w S1. w okresie od dnia 24 sierpnia 2020 r. do dnia 21 maja 2021 r.

Z akt sprawy wynika, że w związku z pobytem małoletniej A.J. w instytucjonalnej pieczy zastępczej w okresie od dnia 24 sierpnia 2020 r. do dnia 21 maja 2021 r. Starosta Skierniewicki prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty rodziców A.J. za jej pobyt w pieczy zastępczej zakończone decyzją administracyjną z dnia 26 października 2020 r. znak: PCPR.644.8.4.2020. W toku postępowania o ustalenie opłaty za pobyt A.J. w pieczy zastępczej organ I instancji rozważał także możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty i nie znajdując do tego podstaw z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu swojej decyzji, finalnie zakończył postępowanie ustalając opłatę M.J. i A.J. za pobyt ich córki w pieczy zastępczej. Organ II instancji utrzymał w mocy powyższą decyzję. Wyrokiem z dnia 25 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 127/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje zarówno organu I jak i II instancji wskazując, że konstrukcja przepisów u.w.r. wskazuje, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinno nastąpić w drodze odrębnej decyzji niż rozstrzygniecie dotyczące odstąpienia od ustalenia tej opłaty, co w konsekwencji powoduje, że decyzje powinny zapaść w dwóch różnych postępowaniach administracyjnych.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2021 r. organ I instancji zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia opłaty M.J. i A.J. za pobyt ich córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej do czasu zakończenia postępowania administracyjnego w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej opłaty.

Pismem z dnia 20 grudnia 2021 r. organ administracyjny wezwał skarżących do złożenia w terminie 14 dni oświadczeń w zakresie ich sytuacji dochodowej i rodzinnej w okresie pobytu ich córki w pieczy zastępczej, wykazania czy sytuacja dochodowa, rodzinna, zdrowotna, materialna uległa zmianie i w jakim zakresie oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających zaistnienie zmian w stopniu uzasadniającym odstąpienie od ustalenia opłaty, jeśli nastąpiła zmiana sytuacji rodziny.

Pismem z dnia 10 stycznia 2022 r. skarżący poinformowali, że ich sytuacja dochodowa, rodzinna, zdrowotna i materialna nie uległa zmianie od czasu ostatnio ustalonej sytuacji rodziny przez organ I instancji.

Decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r. Starosta Skierniewicki odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty M.J. i A.J. za pobyt ich córki A.J. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022r. r. sygn. akt II SA/Łd 391/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje organu I i II instancji stwierdzając, że organu nieprawidłowo wyliczyły dochód rodziny, pomniejszając ryczałtowo wyliczany dochód z gospodarstwa rolnego będącego własnością rodziny skarżących o składki na ubezpieczenie społeczne rolników i podatek rolny. W ocenie Sądu skoro dochód z gospodarstwa rolnego ustala się w sposób ryczałtowy , to dochodu tego nie pomniejsza się o ww. daniny publiczne. Dodatkowo sąd wyraził wątpliwości co do składu rodziny w badanym okresie.

Organ I instancji pismem z dnia 13 grudnia 2022 r. wezwał skarżących do przedłożenia dowodów potwierdzających zasadność odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, jednakże do dnia wydania decyzji nie wpłynęła odpowiedź w związku z czym organ oparł się na dotychczas zgromadzonym materiale dowodowym.

Decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r., znak: PCPR.644.12.3.2022 Starosta Skierniewicki odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty M.J. i A.J. za pobyt dziecka A.J., ur. 14.11.2003 r. w instytucjonalnej pieczy zastępczej tj. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "D." w S. oraz w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w S1. w okresie od dnia 24 sierpnia 2020 r. do dnia 21 maja 2021 r.

Organ wskazał, że rodzina skarżących składa się z 5 osób, tj. M. i A. J. oraz ich trojga dzieci: P., J. i K.. Od dnia 21 maja 2021 r. w skład rodziny wchodzi również A., która opuściła z tym dniem pieczę zastępczą i powróciła do rodziców. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. 61,09 ha przeliczeniowych. Dochód z tego gospodarstwa został wyliczony przy zastosowaniu ryczałtu określonego w art. 8 ust. 9 u.p.s. w kwocie 308 zł, co łącznie stanowi dochód w wysokości 18.815,72 zł miesięcznie. Organ podkreślił, że od 1 stycznia 2022 r. kwota ryczałtu z 1 ha wynosi 345 zł, co powoduje, że dochód wynosi 21.076,05 zł, jednak z uwagi na to, że pobyt dziecka w pieczy zastępczej był w okresie przed zmianą kryteriów dochodowych, zastosowane zostały kryteria określone w tym okresie. Wszelkie wydatki związane z gospodarstwem rolnym, w tym m.in. podatek rolny, składki KRUS nie pomniejszają dochodu. W badanym okresie kryterium dochodowe na osobę wynosiło 528 zł, zatem 250% tego kryterium to kwota 1320 zł, zaś 300%, to kwota 1584 zł. Od dnia 21 maja 2021 r., tj. kiedy A. J. powróciła do rodziców, kryterium dochodowe liczone jest dla 6 osobowej rodziny, które przekroczyło 250% i 300%. Organ ustalając sytuację dochodową rodziny rozważał również okoliczność, że w drodze darowizny rodzice przepisali na syna P. część gospodarstwa rolnego, o łącznej pow. 10,68 ha przel. jednakże uznał, że pozostaje to bez wpływu na sytuację dochodową, bowiem dochód ten nadal pozostaje w tej samej rodzinie. Organ wskazał, że odstąpienie od ustalenia opłaty w świetle ustalonego stanu faktycznego można wyłącznie odnieść do § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 uchwały, bowiem skarżący nie spełniają przesłanek do rozważenia pozostałych ulg określonych w § 2 ust. 2 pkt 3 i 4 uchwały. Możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na ww. podstawie istnieje wówczas gdy dochód rodziny nie przekracza kwoty 250% i 300% kryterium dochodowego. Dochód skarżących jest wyższy, zatem z tych względów nie zostały spełnione warunki do odstąpienia od ustalenia opłaty. Również uwzględnienie od dnia 1 stycznia 2022 r. ustawowego kryterium dochodowego w wysokości 600 zł na osobę w rodzinie nie uprawnia do odstąpienia od ustalenia opłaty, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę również przekracza 250% i 300% kryterium dochodowego. Organ uznał, że w związku z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego bez znaczenia pozostaje fakt, że rodzina ponosi duże koszty prowadzenia gospodarstwa D.owego oraz gospodarstwa rolnego, gdyż zgodnie z uchwałą okoliczności te nie są brane pod uwagę.

Od powyższej decyzji M. J. i A. J. wnieśli odwołanie zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej zmianę i odstąpienie od ustalenia opłaty oraz dopuszczenie dowodów w nim wskazanych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 193 ust. 1, ust. 1a, art. 194 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.w.r. wskazał, że małoletnia A. J. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt III Nsm 290/20 została umieszczona w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej "D." w S.. Powyższe postanowienie zostało zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt III Nsm 290/20 poprzez umieszczenie małoletniej A.J. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej nr 2 w S1..

Przytaczając treść § 1 pkt 1 i 2 uchwały nr XIV/79/12 Rady Powiatu w S. z dnia 31 stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, powoływanej dalej jako: "uchwała" oraz art. 8 ust. 3 u.p.s. organ stwierdził, że wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty został wniesiony w dniu 5 października 2020 r., wobec czego dochód rodziny należy ustalić z września 2020 r.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieustalenia sytuacji majątkowej, dochodowej i osobistej rodziny, organ uznał go za nieuzasadniony, bowiem powyższe okoliczności zostały ustalone na etapie poprzednich postępowań. Przytaczając treść § 6 ust. 2 Uchwały organ stwierdził, że stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów potwierdzających powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz oświadczeń strony z dnia 28 września 2020 r., z dnia 10 maja 2020 r. i z dnia 5 października 2020 r., których aktualność została potwierdzona pismem z dnia 10 stycznia 2022 r. Wniosek o dopuszczenie dowodów wymienionych w odwołaniu organ uznał za niezasadny, bowiem dowody te, znajdują się w posiadaniu organu i stanowiły podstawę ustalenia sytuacji dochodowej stron. Natomiast koszty związane z ponoszeniem opłat związanych ze studiowaniem A.J. nie dotyczą okresu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s.

Następnie organ wyjaśnił, że skarżący we wrześniu 2020 r. mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo D.owe ze swoimi dziećmi: P., J., K.. Źródłem utrzymania rodziny było gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 61,09 ha przeliczeniowego. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym we wrześniu 2020 r. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 308 zł. Ustawowe kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynosi 528 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 18 815,72 zł (61,09 ha x 308 zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi 3 763,14 zł (18 815,72 zł : 5 osób) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Regulacja dotycząca sposobu obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego ma dla organów charakter bezwzględnie wiążący. Określony w art. 8 ust. 9 u.p.s. dochód ma charakter ryczałtowy i jest ustalany niezależnie od tego jakie dochody faktycznie przynosi gospodarstwo rolne. Nie ma zatem podstaw by przyjmować, że zastosowanie tej regulacji może być uzależnione od dodatkowych okoliczności, w tym np. związanych z ponoszonymi na to gospodarstwo nakładami bądź sytuacją osobistą właściciela tego gospodarstwa. Powołany przepis zakłada fikcję prawną, według której przyjmuje się ryczałtowy dochód z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiada tytuł prawny.

Następnie organ przytaczając treść § 2 ust. 2 Uchwały stwierdził, że zostały w nim wymienione przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ustalony w niniejszej sprawie dochód skarżących z września 2020 r., stanowiący podstawę odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej wynosi 3763,14 zł na osobę w rodzinie i przekracza 250% (528 zł x 250% = 1320 zł) jak również 300% (528 zł x 300% = 1574 zł) ustawowego kryterium dochodowego. Posiadany dochód nie uprawnia do zastosowania § 2 ust. 2 pkt 1 Uchwały, w którym jedyną przesłanką jest nie przekroczenie 250% kryterium dochodowego. Posiadany dochód nie uprawnia również do zastosowania 2 ust. 2 pkt 2 Uchwały, w którym pierwszą przesłanką jest nieprzekroczenie 300% kryterium dochodowego, wobec czego pozostałe warunki określone w tym przepisie, nawet jeżeli występują, nie mogą zostać uwzględnione.

Mając na uwadze, że postępowanie w niniejszej sprawie trwa od 2020 r. pod uwagę organ wziął również ustawowe kryterium obowiązujące od dnia 1 stycznia 2022 r. Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł. Natomiast kryterium dochodowe, stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w przypadku osoby w rodzinie wynosi 600 zł miesięcznie. W toku rozpatrywania sprawy zmianie uległa również sytuacja rodzinna skarżących. Aktem notarialnym z dnia 7 maja 2021 r. skarżący przekazali swojemu synowi P. niezabudowaną nieruchomość rolna o pow. 10,68 (5,54 + 4,01+ 1,13 ha). A. J. opuściła placówkę w dniu 21 maja 2021 r. Dokonując analizy sytuacji skarżących w świetle powyższych zmian organ uznał, że pozostają one bez wpływu na zasadność odstąpienia od ustalenia opłaty. Źródłem utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 61,09 ha przeliczeniowego, w tym uwzględniony został ww. akt notarialny. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi zatem 21.076,05 zł. Miesięczny faktyczny dochód rodziny w przeliczaniu na osobę wynosi 3409,17 zł (20455,05 zł : 6 osób) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe również ponad 500%.

Biorąc pod uwagę sytuację dochodową skarżących, która znacznie przekracza 250% oraz 300% ustawowego kryterium dochodowe uznać należy, że nie mieści się ona przesłankach wskazanych w § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 Uchwały. Z pozostałej dokumentacji wynika, że w rodzinie nie występują żadne inne szczególne okoliczności uzasadniające niemożność ponoszenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej.

M. J. oraz A. J. w dniu 28 września 2020 r. złożyli oświadczenie, z którego wynika, że są osobami zdrowymi, obydwoje pracują we własnym gospodarstwie rolnym i utrzymują się z tego źródła dochodu. W piśmie z dnia 5 października 2020 r. M. J. powołując się na trudną sytuację materialną rodziny wskazała, że gospodarstwo rolne ukierunkowane jest hodowle trzody chlewnej, która w ostatnim czasie jest na minusie, prowadzona produkcja roślinna zboża jest przeznaczona w całości na paszę, spłacają zaciągnięte kredyty inwestycyjne, dodatkowo ponoszą koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tj. ubezpieczenie budynków, pojazdów rolniczych i upraw, zakupem środków produkcji rolnej, koncentratów dla trzody, bieżących napraw budynków, maszyn rolniczych, pojazdów, a także utrzymaniem małoletnich dzieci, na co składają się koszty wyżywienia, ubrań, leków, lekarzy, korepetycji, rehabilitacji. Strona podniosła, że cały dochód z gospodarstwa rolnego przeznaczany jest na utrzymanie rodziny i prowadzenie gospodarstwa rolnego, co skutkuje brakiem możliwości ponoszenia opłaty.

W ocenie Kolegium przedstawione okoliczności faktyczne i prawne składające się na sytuację rodziców dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej wskazują na brak podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty. Sytuacja dochodowa nie mieści się w warunkach określonych w § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 Uchwały. Nie występują również inne okoliczności wymienione w § 2 ust. 3 i 4 Uchwały, gdyż skarżący nie płacą alimentów zasądzonych na dziecko przebywające w placówce, nie są również rodzicami małoletnimi. Katalog przesłanek stanowiący podstawę odstąpienia od ustalenia opłaty zawarty w Uchwale ma charakter zamknięty, zatem organ administracji nie może go dobrowolnie rozszerzać. Skoro ustawodawca nie uregulował tej kwestii wprost w ustawie, a przekazał ją do uregulowania samorządowi, to nie można D.niemywać istnienia dodatkowych warunków, które mogłyby stanowić podstawę odstąpienia od ustalenia opłaty. W szczególności nie mogą to być podnoszone przez rodziców dziecka okoliczności związane ze sposobem prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym spłacanych kredytów rolnych, które w ocenie pełnomocnika stron powodują obniżenie ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. dochodu z tytułu gospodarstwa rolnego a w konsekwencji obniżenie ustawowego kryterium dochodowego. Zaciągnięcie kredytów na produkcję trzody chlewnej jest indywidualną decyzją producenta rolnego i tego rodzaju zobowiązania nie mogą wyprzedzać zobowiązań z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Poza wymienionymi okolicznościami w rodzinie nie występują żadne inne okoliczności potwierdzające trudną sytuację, w szczególności długotrwała choroba, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, które stanowiłyby trwałą przeszkodę do ponoszenia odpłatności. Rodzina skarżących ponosi standardowe wydatki jak każda inna przeciętna rodzina, nie występują też choroby długotrwale uniemożliwiające funkcjonowanie lub skutkujące nadmiernymi wydatkami. Zatem sytuacja dochodowa rodziców dziecka w aspekcie uwarunkowań zawartych w Uchwale nie przemawia za zastosowaniem wobec rodziców dziecka ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. J. i A. J., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżyli w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie:

1. art. 8 ust. 3, 8 i 9 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i niewzięcie pod uwagę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżących, których sytuacja materialna jest ciężka z uwagi na okoliczność posiadania przez nich licznych kredytów niezbędnych do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego a w konsekwencji tego błędnego ustalenia kwoty jaka przypada na jedną osobę w rodzinie;

2. art. 193 ust. 1 pkt. 2 u.w.r. poprzez uznanie że skarżący są obowiązani ponosić miesięczny koszt pobytu córki w pieczy zastępczej podczas gdy z materiału dowodowego tj. umów kredytów wynika iż skarżący nie są w stanie ponieść kosztów miesięcznego pobytu córki A.J. w pieczy zastępczej bez uszczerbku dla siebie i rodziny gdyż ich sytuacja finansowa jest ciężka i nie mają możliwości finansowych na pokrycie kosztów popytu córki w pieczy zastępczej;

3. art. 194 ust. 1a u.w.r. poprzez uznanie że nie zaistniały żadne okoliczności uzasadniające zmianę decyzji podczas gdy okoliczności te występowały a skarżący wskazali, że nie są w stanie ponieść kosztów pobytu córki A.J. w pieczy zastępczej ze względu na ich trudną sytuację materialną, która wynika z zaciągniętych licznych kredytów służących do utrzymania prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego a w konsekwencji tego błędne uznanie iż dochód na jednego członka w rodzinie przekracza 250% kryterium dochodowego;

4. § 2 pkt. 2 Uchwały poprzez jej niezastosowanie w stosunku do skarżących i nie zastosowaniu ulgi w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki A.J. za pobyt w pieczy zastępczej podczas gdy dochód na jednego członka rodziny jest poniżej 250 % kryterium dochodowego a sytuacja materialna skarżących uzasadnia zastosowanie w stosunku do nich ulgi;

5. § 6 ust. 2 Uchwały poprzez pominięcie wywiadu środowiskowego oraz przedstawionych przez skarżących dokumentów przedstawiających ilość posiadanych przez nich kredytów oraz jakie koszty stałe ponoszą w związku z prowadzonym przez nich gospodarstwem rolnym;

6. art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji podczas gdy organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. winien był zaskarżoną decyzję uchylić w całości a następnie orzec co do istoty;

7. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego a w szczególności pominięcia przez organ II instancji dokumentów i zaświadczeń z banków przedstawiających sytuację materialną skarżących co skutkowało błędna odmową przyznania im ulgi w zakresie zwolnienia od opłaty za pobyt córki A.J. w pieczy zastępczej;

8. art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego czyli pominięcie dokumentów i zaświadczeń z banków przedstawiających sytuację materialną skarżących co skutkowało błędna odmową przyznania im ulgi w zakresie zwolnienia od opłaty za pobyt córki A.J. w pieczy zastępczej;

9. art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny czy udowodniono okoliczność iż skarżący są rzeczywiście w stanie ponosić koszty przebywania córki A.J. w pieczy zastępczej.

Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący stwierdzili, że przez cały czas wskazywali na trudną sytuację finansową, w której się znajdują i w związku tym nie są w stanie ponieść opłaty za pobyt córki A.J. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Sytuacja materialna skarżących jest zupełnie inna jak przedstawia ją organ. Na skarżących ciążą liczne kredyty i zobowiązania, które pomniejszają znacząco dochód na jednego członka w rodzinie. Organ zupełnie nie wziął pod uwagę, że skarżący co miesiąc muszą spłacać ratę kredytu, która wynosi 9577,66 zł.

Skarżący wyjaśnili, że są właścicielami gospodarstwa rolnego (65,364 hektarów fiz., 61,0985 ha. przeliczeniowych). Na utrzymanie gospodarstwa wydają następujące kwoty: podatek rolny z Miasta S. w chwili obecnej posiadają ulgę z tytułu zakupu ziemi kwota 17,58 zł, Gmina Nowy K. 5 844,00 zł, Gmina R. 648 zł. Gospodarstwo rolne ukierunkowane jest na hodowle trzody chlewnej, która to hodowla w ostatnim czasie jest na minusie ze względu na ASF. Prowadzona produkcja roślinna tj. zboża, jest przeznaczana w całości na paszę dla trzody chlewnej. W chwili obecnej wydają około 4 000,00 zł na utrzymanie nich samych i małoletnich dzieci. Ponadto spłacają zaciągnięte kredyty inwestycyjne w 2020 r. 114 932 (włącznie z grudniem), w 2021 r. będzie to kwota ok 137 982 zł. Roczne dodatkowe koszty związane z prowadzonym gospodarstwem kształtują się następująco: ubezpieczenie budynków, pojazdów, upraw ok. 10 000 zł, zakup energii, opału - 7 000 zł, KRUS ok. 6 000 zł, paliwo do pojazdów rolniczych około 20.000,00 zł. Niezależnie od powyższego dochodzą również wydatki na środki do produkcji rolnej, koncentraty dla trzody, bieżące naprawy budynków, maszyn rolnych, pojazdów. Cały przychód z produkcji rolnej przeznaczany jest na utrzymanie rodziny i prowadzone gospodarstwo rolne. W chwili obecnej nie posiadamy żadnych oszczędności. Sytuacja materialna skarżących jest ciężka i uzasadnia zwolnienie skarżących z ponoszenia kosztów pobytu córki A.J. w pieczy zastępczej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa, które czyniły koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Tym samym zarówno organy, jak i sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, są związane oceną prawną dokonaną wcześniej przez sąd w tej sprawie. Znaczy to, że nie mogą one formułować oceny sprzecznej z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2022 r., II OSK 2531/19, Lex nr 3353283; z dnia 11 maja 2022 r., III FSK 1062/21, Lex nr 3354116; z dnia 8 kwietnia 2022 r., I OSK 14/21, Lex nr 3346481; wyrok WSA w Gdańsku, I SA/Gd 135/21, Lex nr 3340651).

W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że sprawa była dwukrotnie przedmiotem rozstrzygnięcia przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w wyroku z dnia 25 maja 2021 r. (II SA/Łd 127/21) Sąd wskazał cyt. "w realiach niniejszej sprawy organy administracji rozstrzygnęły jedną decyzją, zarówno kwestię ustalenia opłaty skarżących za pobyt małoletniej córki w placówkach opiekuńczo – wychowawczych, jak również rozstrzygnęły w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej opłaty [...] wskazane wyżej zagadnienia dotyczące odstąpienia od ustalenia opłaty oraz ustalenia opłaty powinny być przedmiotem odrębnych postępowań i rozstrzygnięć ".

W wyroku z dnia 29 czerwca 2022 r. (II SA/Łd 391/22) sąd stwierdził:

"zważywszy, że skarżący złożyli wniosek w dniu 5 października 2020 r. organ winien ustalić sumę miesięcznych przychodów z września 2020 r. Ustalenie dochodów na podstawie przychodów z listopada 2021 r., jak to zrobiły organy w niniejszej sprawie, nie pozwala na rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o przepisy w § 2 ust.2. pkt 1 i 2 ww. uchwały Rady Powiatu w S. z dnia 31 stycznia 2012 r. [...] Odliczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne przewiduje art. 8 ust. 3, który określa zasady ustalania dochodu w ten sposób, że przychód pomniejszony zostaje o kwoty wymienione w tym przepisie. Natomiast art. 8 ust. 9 dotyczy ryczałtowego ustalenia dochodu, co wskazuje, że w ryczałcie tym zawarte są już pomniejszenia. Zwrot "przyjmuje się" z art. 8 ust. 9 u.p.s. sprawia, że organ pozbawiony jest w oznaczonym zakresie swobodnej oceny dowodów, gdyż ma obowiązek przy ustalaniu stanu faktycznego przyjąć, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w określonej wysokości. A zatem z brzmienia tego przepisu nie wynika obowiązek ustalania rzeczywistego dochodu gospodarstwa rolnego z 1 ha przeliczeniowego, lecz przeciwnie - właśnie ów przepis determinuje prawnie ustalenia faktyczne organu, od których to założeń organ odstąpić nie może. Analizowana norma ma charakter imperatywny i nie pozostawia luzów interpretacyjnych czy uznania po stronie organu [...].W kontekście niniejszej sprawy oznacza to konieczność ustalenia przez organ liczby osób pozostających w faktycznym związku oraz wspólnie zamieszkujących i gospodarujących ze skarżącymi, w miesiącu ustalania dochodu [...].Jeżeli w wyniku obliczenia dochodu na osobę w rodzinie skarżących organ ustali, że dochód ten przekracza 250% i nie przekracza 300% kryterium dochodowego, wówczas kolejnym elementem wymagającym wyjaśnienia w związku z brzmieniem § 2 ust. 2 pkt 2 Uchwały Rady Powiatu w S., powinny być podnoszone w piśmie skarżących z 5 października 2020 r. znaczne straty materialne w wyniku zdarzenia losowego w postaci ASF [...] nieuwzględnienie przez organy przy obliczaniu dochodu rodziny kwot wynikających z obowiązku spłaty i obsługi zaciągniętych kredytów, nie narusza art. 8 ust. 3 u.p.s. [...]. Za nieuzasadniony należy uznać także zarzut naruszenia art. 8 ust. 8 u.p.s. Przepis ten nie ma bowiem zastosowania w niniejszej sprawie. Dotyczy on wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Skarżący uzyskują przychód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 61.09 ha przeliczeniowych. Zasadnie zatem zastosował organ przepis art. 8 ust. 9 u.p.s.[...]. Nieuzasadnione są również zarzuty naruszenia przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej. (...) Treść przywołanych przepisów jednoznacznie zatem wskazuje, że dotyczą one ustalania wysokości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co nie jest przedmiotem niniejszego postępowania w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej opłaty."

Wobec powyższych wskazań zawartych w wyroku II SA/Łd 391/22 w sprawie organy zobowiązane były do zbadania trzech kwestii:

1. ustalenia miesięcznych przychodów we wrześniu 2020 r.;

2. ustalenie liczby osób w rodzinie;

3. rozważenie zastosowania § 2 uchwały Rady Powiatu w S. z dnia 31 stycznia 2012 r, jeżeli wysokość dochodu będzie na to pozwalała.

Analiza treści decyzji wskazuje, że organy uwzględniły wytyczne Sądu.

Wbrew zarzutom skargi ugruntowane jest stanowisko doktryny i orzecznictwa, z którego wynika, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu oraz jego zaklasyfikowanie. Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. A zatem w celu ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 308 zł z hektara przeliczeniowego (wrzesień 2020r.) , niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. III SA/Gd 828/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. III SA/Lu 636/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20, opubl. w CBOSA).

Jeśli chodzi o zarzut, iż nie wzięto pod uwagę sytuacji finansowej to należy odwołać się art. 8 ust. 3 u.p.s., który to przepis ściśle określa katalog odliczeń od przychodów. Wymienione przez skarżących wydatki obejmujące spłatę kredytów nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny.

Sąd analizując zebrany materiał nie ma wątpliwości, że organy prawidłowo ustalił liczbę osób w rodzinie wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, tj. skarżący oraz troje dzieci. Organy prawidłowo obliczyły dochód we wrześniu 2020r. Łączny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 18 815,72 zł (61,09 ha x 308 zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi 3 763,14 zł (18 815,72 zł : 5 osób) i przekraczał ustawowe kryterium dochodowe.

Sąd zgadza się z organami, że nie występuje żadna z sytuacji wskazanych w § 2 uchwały Rady Powiaty Skierniewice z dnia 31 stycznia 2012 r. nr XIV/79/12 ze względu na fakt, że kryterium dochodowe zostało przekroczone. Sytuacja dochodowa nie mieści się w warunkach określonych w § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 uchwały. Nie występują również inne okoliczności wymienione w § 2 ust. 3 i 4 uchwały, gdyż skarżący nie płacą alimentów zasądzonych na dziecko przebywające w placówce, nie są również rodzicami małoletnimi. Katalog przesłanek stanowiący podstawę odstąpienia od ustalenia opłaty zawarty w uchwale ma charakter zamknięty, zatem organ administracji nie może go dobrowolnie rozszerzać. Na tym etapie postępowania nie było w tym stanie faktycznym także przesłanek do zastosowania § 6 ust. 2 uchwały gdyż przepis ten zastosowanie miałby w przypadku odstąpienia od ustalenia opłaty gdyby skarżący nie przekroczyli kryterium dochodowego. Natomiast zastosowanie będzie miał on gdy skarżący wystąpią o umorzenie opłaty po tym jak zostanie ona ustalona.

Pozostałe zarzuty zostały rozpoznane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 29 czerwca 2022 r. (II SA/Łd 391/22). Rozpoznając sprawę Sąd może jedynie przytoczyć argumentacje zawartą w poprzednim wyroku i tak za nieuzasadnione należy uznać zarzuty naruszenia przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej. Według art. 193 ust.1. pkt. 2 za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Natomiast art. 194 ust. 1a stanowi, że jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty. Treść przywołanych przepisów jednoznacznie zatem wskazuje, że dotyczą one ustalania wysokości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co nie jest przedmiotem niniejszego postępowania w przedmiocie odstąpienia od ustalenia tej opłaty.

Jednocześnie w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę procedujące w sprawie organu obu instancji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W sposób wyczerpujący ustaliły stan faktyczny sprawy (art. 7 k.p.a.), zebrały i oceniły cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Strona miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.).

Z tych względów, Sąd, nie podzielając zasadności zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

MR