Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 964/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Krzysztof Kandut (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej zwana k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 – dalej zwana u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku S. W. (dalej zwany: wnioskodawca, strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS z [...]r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek niepodlegających abolicji, naliczonych na dzień wpływu wniosku, na 1) Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od kwietnia 2000r. do maja 2001 r., od marca 2009r. do kwietnia 2010 r. w łącznej kwocie 23.826 zł, 2) Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od kwietnia 2000 r. do maja 2001 r., od sierpnia do września 2002 r. od czerwca 2004 r. do października 2005 r., od marca 2009 r. do kwietnia 2010r. w łącznej kwocie 10.918 zł, 3) Fundusz Pracy za okres od lutego 2000 r. do maja 2001r., od sierpnia do września 2002 r., od kwietnia 2009 r. do kwietnia 2010 r. w łącznej kwocie 3.088 zł – utrzymał w mocy własną decyzję.

Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Podaniem z 24 stycznia 2018 r. wnioskodawca zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w W. m.in. o umorzenie odsetek od zaległości w wobec ZUS wynoszących 38.896 zł. Wniosek umotywował trudną, a wręcz pogorszającą się sytuacja finansową oraz zdrowotną jego i żony.

Wezwaniem z [...] r. organ zwrócił się do strony o przedłożenie dowodów obrazujących jej sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną.

W dniu 8 marca 2018 r. wnioskodawca uzupełnił podanie wskazując, że domaga się umorzenia odsetek nieobjętych abolicją, gdyż nie jest w stanie, ze względu na trudną sytuację materialną oraz zdrowotną, pokryć w całości zadłużenia. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest emerytura w kwotach: 2.271,21 zł (brutto) wnioskodawcy i 530,75 zł (brutto) żony. Z emerytury potrącane są egzekucje komornicze, stąd do dyspozycji pozostaje kwota ogółem 1.787,98 zł, która w całości przeznaczana jest na podstawowe i niezbędne potrzeby do życia, takie jak: żywność, odzież, opał, energia, leki itp.

Wnioskodawca dodał, że nie składał deklaracji PIT za ostatnie lata. Do podania załączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, a także zaświadczenia swoje i małżonki o stanie zdrowia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w R. decyzją z [...] r. nr [...] odmówił umorzenia odsetek od składek niepodlegających abolicji naliczonych na dzień złożenia wniosku w kwocie ogółem 37.832 zł. Odrębną decyzją z tej samej daty nr [...] organ umorzył, ze względu na bezprzedmiotowość, postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu odsetek za marzec 2000 r. wyjaśniając, że za ten okres należność nie występuje.

W uzasadnieniu decyzji odmawiającej umorzenia odsetek organ przywołał przepisy art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. – dalej zwane: rozporządzenie z 2003 r.), a także powołał dowody zebrane w sprawie i wskazał, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności. Także sytuacja rodzinna i stan majątkowy nie pozwalają przyjąć, że strona nie może opłacić należności ze względu na zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W ocenie organu wnioskodawca nie udowodnił, że opłacenie należności pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnił, że skarżący po zlikwidowaniu działalności gospodarczej otrzymuje świadczenia emerytalne, które po potrąceniach wynosi 1.313 zł netto, natomiast żona uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 474,98 zł. Stałe wydatki z tytułu opłat oraz leczenia wynoszą miesięcznie około 920 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytu oraz podatku, które miesięcznie wynoszą 497,84 zł. Nie przedłożył przy tym żadnej dokumentacji potwierdzającej, że posiada z tego tytułu jakiekolwiek nieuregulowane raty. Organ zwrócił uwagę, że zobowiązania wobec funduszy publicznych powinny być traktowane priorytetowo i regulowane na bieżąco. Zwrócił uwagę i na to, że wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co utwierdza w przekonaniu, że jego sytuacja finansowa pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu spłata zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę również nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji, zwłaszcza, że nie można z całą pewnością stwierdzić, iż brak jest perspektyw na przystąpienie do uregulowania całości zadłużenia, tym bardziej, że wnioskodawca spłacał zadłużenie na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej w układzie ratalnym i złożył wniosek o renegocjacje warunków umowy ratalnej.

Dalej organ zwrócił uwagę, że skarżący nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Co prawda wskazał, że jest osobą schorowaną i przedłożył obszerną dokumentację medyczną, jednakże okoliczności te nie uniemożliwiają uzyskiwania dochodu. Szczególnie, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne przyznane bezterminowo, które jest wypłacane niezależnie od stanu jego zdrowia.

Obok tych argumentów organ wziął pod uwagę także interes społeczny wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który – jak argumentował - nie pozwala ZUS dowolnie preferować interesów jednych płatników kosztem innych. Względy społeczne wymagają, aby zobowiązania w opłacaniu składek były realizowane, a płatnik nie był z nich pochopnie zwalniany. Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga od płatnika respektowania ciążących na nim obowiązków, a skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli.

Wyjaśniając różnicę między wnioskowaną kwotą umorzenia wynoszącą 38 896 zł, a orzeczoną w decyzji organ wyjaśnił, że częściowa spłata zadłużenia w układzie ratalnym spowodowała zmniejszenie zadłużenia niepodlegającego abolicji, w tym odsetek za zwłokę na dzień wpływu wniosku do kwoty 37.832 zł.

Podaniem z 23 kwietnia 2018 r. skarżący zwrócił się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego ocenie złożył wystarczającą dokumentację do uwzględnienia jego wniosku.

Pismem z 10 maja 2018 r. organ wystąpił do strony o złożenie dodatkowych dokumentów mających wpływ na sprawę .

Wnioskodawca w piśmie z 25 maja 2018 r. poinformował organ, że złożył już wystarczającą dokumentację.

Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z [...] r. nr [...].

Po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, w tym zebranych dowodów, organ powołał przepisy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a także rozporządzenia z 2003 r. i stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki pozytywne, o których mowa w tych przepisach, uprawniające do udzielenia ulgi, stąd brak jest podstaw do zmiany decyzji pierwszoinstancyjnej. W ocenie ZUS, skarżący nie wykazał, że opłacenie należności pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ argumentował, że skarżący zlikwidował działalność gospodarczą i aktualnie otrzymuje świadczenie emerytalne, które po potrąceniach wynosi 1.313 zł netto, a jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 474,98 zł. Stałe wydatki z tytułu opłat oraz leczenia wynoszą miesięcznie około 920 zł. Ponadto posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytu oraz podatku wynoszące miesięcznie 497,84 zł, przy czym brak dowodów potwierdzających nieterminowe regulowanie rat. Skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, co oznacza, że jego sytuacji finansowej nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie sytuacji skarżącego, tym bardziej, że spłaca zadłużenie w ramach zawartego aneksu do umowy z [...]r. Organ zwrócił też uwagę, że wnioskodawca nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jest osobą schorowaną, jednak jego stan zdrowia nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu. Co więcej, uzyskuje świadczenie emerytalne przyznane bezterminowo.

W konkluzji organ podkreślił, że skarżący nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, że w jego przypadku zachodzą przestanki do umorzenia należności zgodnie z powołanymi przepisami, a użyty w rozporządzeniu z 2003 r. zwrot "może" oznacza uznaniowy charakter umarzania należności z tytułu składek.

Dalej organ wskazał, że skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Instytucja umorzenia należności ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadniona zaistnieniem ściśle określonych przesłanek, z których jednoznacznie wynika, że nie ma możliwości odzyskania należności aktualnie oraz w przyszłości. W przypadku skarżącego taka sytuacja jednak nie zaistniała.

W skardze fachowy pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:

1. art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. poprzez przekraczające granicę uznania administracyjnego utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo zaistnienia przesłanek do umorzenia odsetek;

2. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia, polegające na braku związku między ustaleniami faktycznymi całokształtu sytuacji ubezpieczonego, a treścią rozstrzygnięcia decyzji.

W efekcie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto o zobowiązanie organu rentowego do przedłożenia akt rentowych ubezpieczonego oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z treści tejże dokumentacji na okoliczność ustalenia przesłanek uzasadniających umorzenie należności.

W uzasadnieniu w szczególności wskazał, że skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Podkreślił, że uzyskiwane dochody małżonków, z uwzględnieniem wydatków na wyżywienie, opłatę mediów i mieszkania, odzież, środki czystości, koszty leczenia, spłatę kredytu, zapłatę podatku oraz należności wobec ZUS, zmuszają do życia poniżej poziomu minimum, w tym nie pozwalają na zakup wszystkich niezbędnych artykułów.

W przekonaniu skarżącego, wykazał on swoją trudną sytuację majątkową i rodzinną uzasadniającą umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę. Jest osobą schorowaną, a schorzenia uniemożliwiają uzyskiwanie dochodu, natomiast odmienne stanowisko organu stanowi o rażącym przekroczeniu granic uznania administracyjnego i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Zauważył, że niekonsekwencja organu polega m.in. na tym, że skarżący, kosztem swoim i żony, dokonuje spłat rat, dzięki czemu nie ma zaległości w spłacie należności. To z kolei stanowi dla organu argument za brakiem podstaw do umorzenia przedmiotowych należności.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Przy piśmie z 26 września 2016 r. skarżący przedłożył dodatkowe dowody obrazujące jego sytuację finansową, wnosząc o ich uwzględnienie na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej zwana p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od zaległości w opłacaniu składek.

Określając ramy prawne sprawy wskazać należy, że podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. także odsetek za zwłokę (zob. wyrok NSA z 19.04.2018 r. sygn. I GSK 1687/2018).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo przyjęły, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Organ poddał analizie i prawidłowo wykazał niezaistnienie żadnej z przesłanek określonych w w/w przepisach. Skarżący ustaleń tych nie neguje, koncentrując swoje argumenty na przesłankach bardzo ograniczonych możliwości płatniczych i złym stanie zdrowia.

Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003 r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W realiach rozpoznawanej sprawy istotne są pkt 1 i 3 § 3 rozporządzenia z 2003 r., bowiem okoliczności, na które powołuje się skarżący to w szczególności trudna sytuacja majątkowa oraz zły stan jego zdrowia. Nie wskazuje natomiast aby wystąpiła klęska żywiołowa bądź inne nadzwyczajne zdarzenie, które wyrządziłoby straty materialne i uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności.

Tak określone ramy faktyczne sprawy nakazują, aby ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności, organ respektował i zrealizował zasady postępowania określone w k.p.a. W postępowaniu organ obowiązany jest bowiem stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować, kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach tzw. uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (organ może umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia np. jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności z tytułu odsetek.

W niniejszej sprawie skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu odsetek od należności powołując się przede wszystkim na złą sytuację materialną, wskazywał także na zły stan zdrowia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, ZUS ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Ponosi stałe wydatki z tytułu opłat na utrzymanie mieszkania oraz leczenie w kwocie około 920 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 340 m2 oraz gruntów o powierzchni 1.887 m2. Ponadto spłaca zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętej na 60 tygodni pożyczki oraz podatku wynoszące miesięcznie ogółem 497,84 zł. Brak przy tym dowodów wskazujących na nieterminową spłatę pożyczki. Skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Źródłem dochodów skarżącego oraz jego żony jest emerytura w wysokości, odpowiednio, po potrąceniach, 1.313 zł i 474,98 zł miesięcznie. W ocenie ZUS, sytuacja finansowa dłużnika jest trudna, jednakże nie uzasadnia ona stwierdzenia, że trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter stały i pogłębiający się, tym bardziej, że uzyskuje stałe świadczenie emerytalne.

W ocenie Sądu, ZUS prawidłowo ustalił sytuację osobistą, majątkową skarżącego oraz jego możliwości płatnicze. Podkreślenia wymaga, że [...] r. skarżący zawarł umowę pożyczki gotówkowej i spłaca ją systematycznie. W tej sytuacji nie mogło zostać zaakceptowane preferowanie zapłaty zobowiązań prywatnoprawnych kosztem danin publicznych, szczególnie, że zaciągając pożyczkę skarżący miał świadomość ciążących na nim należności publicznoprawnych. Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. O szczególnym charakterze tych należności świadczy choćby fakt, że ustawodawca przewidział aż 10-letni termin na ich dochodzenie. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie należności, przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności, jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (których zaistnienia skarżący nie wykazał), to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Skarżący powołując się na zły stan zdrowia, przedłożył stosowną dokumentację medyczną. Biorąc jednak pod uwagę stałe świadczenia emerytalne, treść załączonej dokumentacji medycznej, wartość wydatków na leki i leczenie, słusznie organ uznał, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., tj. konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie bez znaczenia jest i to, że skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej i o taką pomoc się nie ubiegał.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu odsetek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą Skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami. Zaznaczyć trzeba, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności toczy się na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, wbrew zarzutom skargi, organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego, na podstawie których wnikliwie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową i osobistą, zdrowotną skarżącego. Skarżący miał w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 i art. 8 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, jest spójne i spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty.

Niezależnie od tego co dotychczas powiedziano, zgodzić się należy, ze stanowiskiem ZUS, że nawet spełnienie przez zobowiązanego przesłanek uprawniających do ubiegania się o przedmiotową ulgę, nie rodzi po stronie Zakładu automatycznego obowiązku jej udzielenia. Na tym właśnie polega uznaniowy charakter ulgi w spłacie zaległych należności. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego, a także interes publiczny, oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. Aby zrealizować zasadę swobodnej oceny dowodów, która ma odniesienie także do postępowań uznaniowych, organ administracji ma obowiązek wskazać rzeczowe i logiczne argumenty przemawiające przeciwko zastosowaniu ulgi czy preferencji. W przeciwnym wypadku narazi się na zarzut dowolności rozstrzygnięcia. W tym zakresie nie ma też racji skarżący zarzucając organowi, że oceniając jego wniosek o zastosowanie ulgi nie rozważył należycie jego indywidualnej sytuacji. Organ zbadał i ocenił przesłanki do umorzenia należności, biorąc pod uwagę aktualną sytuację wnioskodawcy, a także całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem zaszłości i zmian jakie mogą nastąpić w sytuacji zobowiązanego. Zważył też wystąpienie przesłanki interesu publicznego.

Adekwatny do okoliczności niniejszej sprawy jest pogląd NSA wyrażony w wyroku z 8 sierpnia 2014 r. (sygn. akt II FSK 2016/12), w którym Sąd ten stwierdził, że mimo, że co do zasady, ocena istnienia w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie należności powinna być dokonana według stanu z dnia podejmowania decyzji, niemniej jednak przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw, nie można zupełnie tracić z pola widzenia okoliczności, które złożyły się na powstanie zaległości podatkowych. Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z 26 lipca 2011 r. sygn. II FSK 426/10, stwierdzając, że nie bez znaczenia dla oceny zasadności przyznania ulgi pozostają okoliczności związane z powstaniem zaległości.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo rozważył okoliczności, które przemawiają przeciwko udzieleniu ulgi. Zwrócił m.in. uwagę, że należność, o której umorzenie aktualnie ubiega się skarżący powstała w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej bez realizacji elementarnych powinności w zakresie należności publicznoprawnych związanych z tą działalnością. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące braku spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Analiza sytuacji skarżącego czyniła zadość kryteriom określonym w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003 r. Organ, działając w ramach uznania administracyjnego, nie był zobowiązany postąpić zgodnie z wnioskiem skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. Zatem stwierdzając, że ZUS nie uchybił wskazanym w skardze przepisom prawa, oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Na marginesie podnieść należy, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie po wydaniu wyroku przez Sąd, może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu odsetek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.