Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 58/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 1; art. 39 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 19 grudnia 2023 r. nr KO.800/172/23 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach (dalej: SKO, organ odwoławczy) decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r., nr KO.800/172/23, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia 14 listopada 2023 r., nr PS.5012.3.88.2023.BP, odmawiającej K.T. przyznania zasiłku celowego na leczenie dentystyczne.

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

W dniu 18 października 2023 r. K.T. (dalej: skarżący) złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w N. wniosek o przyznanie pomocy finansowej w kwocie 350 zł na leczenie zęba.

Wójt Gminy N. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 14 listopada 2023 r., PS.5012.3.88.2023.BP, odmówił skarżącemu prawa do zasiłku celowego na leczenie dentystyczne.

Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 719 zł, zaś otrzymane środki przeznacza głównie na zakup wyrobów tytoniowych (403 zł miesięcznie). Obecnie przebywa w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S., gdzie ma zapewnione całodobowo wyżywienie i utrzymanie. Wnioskodawca nie ponosi kosztów utrzymania, nie płaci żadnych rachunków ani też nie ponosi kosztów związanych ze środkami higieny.

Dalej organ ustalił, że wnioskodawca nie był na wizycie stomatologicznej, nie posiada też zaświadczenia o ubytkach uzębienia ani planu leczenia. Zatem żądana kwota ma charakter hipotetyczny. Wprawdzie spełnia on kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, jednak jego podstawowe potrzeby są zabezpieczone w ośrodku całodobowej opieki, a pozostające w jego dyspozycji środki finansowe powinny być przeznaczone na inne cele niż ich marnotrawienie na zakup wyrobów tytoniowych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący.

Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r., nr KO.800/172/23, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy mające zastosowanie w sprawie.

Dalej organ wyjaśnił, że wnioskodawca od 8 lutego 2021 r. przebywa w Wojewódzkim Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S., gdzie ma zapewnione nieodpłatnie wyżywienie, zakwaterowanie oraz środki higieny osobistej. Środki otrzymywane z zasiłku stałego w większości (403 zł miesięcznie) przeznacza na zakup papierosów, a jak twierdzi w odwołaniu, nie zamierza zrezygnować z tego uzależnienia. Pozostałe środki z zasiłku stałego przeznacza na zakup żywności, gdyż wyżywienie otrzymywane w placówce jest w jego ocenie niewystarczające. Wnosząc o przyznanie zasiłku celowego na leczenie zęba wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował takiej potrzeby. Zdaniem więc organu, nie sposób uznać, ażeby wnioskodawca wykazywał chęć jakiejkolwiek aktywności, czy też wysiłku celem zaspokojenia sygnalizowanie przez niego potrzeby bytowej. Skoro wnioskodawca uważa, że nie jest w stanie zrezygnować z palenia papierosów i przeznaczenia ponad połowy swojego dochodu, to stawia swój nałóg ponad stan zdrowia, a dokładniej uzębienia. Taka postawa przeczy celom ustawy o pomocy społecznej, tj. wspierania osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

Skargę od powyższej decyzji, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł K.T., w której zarzucił, że pracownicy GOPSU w N. nie chcą przyznać mu pomocy na leczenie 2 zębów. Wskazał, że szpital nie gwarantuje mu leczenia dentystycznego. Dodatkowo wyjaśnił, że pracownicy organu zwaliły winę na wójta gminy, z czym on się nie zgadza. Wniósł też o nakazanie organom wypłacenia mu 700 zł na leczenie dwóch zębów.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznaniu skarżącemu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na leczenie stomatologiczne.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.).

W świetle tej regulacji w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.).

Z regulacji tej wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy. Postanowienia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s., ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 u.p.s.

Celem pomocy społecznej nie jest zatem stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta ma z założenia charakter doraźny i nie może być traktowana jako źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów. Pomoc ta nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (por. m.in. wyrok NSA z 2 września 2015 r., sygn. akt I OSK 2224/15). Zasiłek celowy jest fakultatywną formą pomocy i nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ powinien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i środki finansowe, jakimi dysponuje. Winien też uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych.

Podkreślić należy, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Brak przyznania pomocy społecznej w pełnym wnioskowanym zakresie nie może tym samym świadczyć o dyskryminacji wnioskodawcy.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący spełniała kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 910 ze zm.: dalej: u.p.s.), wynoszące 776 zł miesięcznie, gdyż uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 719 zł. Nie stanowi zatem przedmiotu sporu to, czy skarżący spełnia kryterium do przyznania świadczenia pieniężnego na leczenie stomatologiczne. Sporna jest natomiast kwestia zasadności przyznania tego świadczenia.

Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że wzięto pod uwagę sytuację materialną wnioskującego, który prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 719 zł. W sprawie wzięto też pod uwagę, że wnioskujący o pomoc przebywa w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S., gdzie ma całodobowe utrzymanie (zakwaterowanie, wyżywienie, środki higieny osobistej). Uwzględniono też fakt, że skarżący jest nałogowym palaczem i z tego tytułu wydaje miesięcznie kwotę ok. 403 zł, czyli ponad połowę otrzymywanego dochodu. Podkreślono także, że nie zamierza on zrezygnować ze swego nałogu aby zaoszczędzone w ten sposób pieniądze przeznaczyć chociażby na leczenie stomatologiczne. Zwrócono też uwagę, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność, że był u stomatologa albo że poniósł w związku z tym jakieś koszty.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, zwrócono uwagę na cele pomocy społecznej, wyjaśniono skarżącemu, że zastosowanie pomocy społecznej uwarunkowane jest wystąpieniem trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócono także uwagę na to, że przy określaniu wysokości pomocy wzięto pod uwagę sytuację życiową skarżącego, a także możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób wymagających wsparcia ze strony instytucji pomocy społecznej. W ocenie Sądu, wobec takiej treści uzasadnień nie można przyjąć, że rozstrzygnięcie zostało wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w kwocie 350 zł (o taką kwotę wystąpił skarżący we wniosku, a nie o 700 zł, jak wskazuje w skardze) organy obydwu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zaskarżone decyzje, wydane w ramach uznania administracyjnego, znalazły oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Oczywiście nie można nie zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że jego sytuacja materialna, a także osobista (zdrowotna), jest trudna. Podkreślić jednak należy, że Sąd, w ramach swych kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei jak już wykazano powyżej nakazują organom pomocy społecznej wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby rozsądnie gospodarując uzyskiwanymi dochodami nie mógł sam ponieść kosztów ewentualnej porady stomatologicznej, odmowa przyznania pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na leczenie dentystyczne w kwocie 350 zł, nie posiada cech dowolności, a organy obydwu instancji, rozpatrując wniosek skarżącego, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego podniesione w skardze, które sprowadzają się właściwie do wskazania, że Szpital, w którym skarżący obecnie przebywa, nie gwarantuje mu leczenia dentystycznego. Organy wszechstronnie bowiem wyjaśniły stan faktyczny sprawy, obszernie odniosły się do stanowiska skarżącego oraz bez naruszenia prawa oceniły jego sytuację. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową skarżącego), który to argument czyni bezskutecznym jego twierdzenia, jakoby organy celowo nie przyznały mu wnioskowanego świadczenia, a także interes społeczny (możliwości pomocy społecznej, cele i zadania pomocy społecznej).

Nie może również ujść uwadze, że wydana decyzja ma charakter uznaniowy. Granic uznania administracyjnego organy nie przekroczyły. Dokonywana przez Sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Skład orzekający Sądu przeprowadzając kontrolę legalności w tak zakreślonych ramach uznał, że odmawiając przyznania pomocy społecznej w przedmiotowej sprawie organy pozostawały w dopuszczalnych prawem granicach swobody.

Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak

w sentencji.