Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 698/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art 22 ust 4  oraz art 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 282
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Paweł Darmoń Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi S. M. na czynność Wójta Gminy P. z dnia 28 sierpnia 2013 r. polegającą na włączeniu karty adresowej zabudowań gospodarczych zlokalizowanych pod adresem M. C. [...], dz. ewid. nr [...], obr. [...] M. C. do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, II. zasądza od Wójta Gminy P. na rzecz S. M. kwotę 697,00 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

S. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie czynność materialno-techniczną Wójta Gminy P. z dnia 28 sierpnia 2013r. polegającą na włączeniu do Gminnej Ewidencji Zabytków - dalej zwanej także GEZ- sporządzonych w marcu 2011 roku kart adresowych domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych zlokalizowanych pod adresem M. C. [...] dz. ewid. nr [...], obr. [...] M. C., zarzucając naruszenie:

- art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez:

1. bezpodstawne i dowolne uznanie w/w domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych za zabytki w sytuacji, gdy nie posiadają one cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 w/w ustawy;

2. włączenie karty adresowej przedmiotowych obiektów do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez Organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne;

- § 17 pkt. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej zwanego rozporządzeniem) - polegające na ich niezastosowaniu poprzez brak zawarcia w kartach adresowych zabytków informacji na temat historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku; które to uchybienia w konsekwencji doprowadziły do naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegającego na nieproporcjonalnym i nieuzasadnionym ograniczeniu prawa własności skarżącego poprzez objęcie budynków ochroną konserwatorską wynikającą z włączenia ich kart adresowych zabytku nieruchomego do GEZ bez zapewnienia skarżącemu gwarancji prawa do ochrony i obrony przysługującego mu prawa własności przed dokonaniem takiego ograniczenia;

Skarżący podkreślił w uzasadnieniu, że organ nie wyjaśnił i nie udokumentował w odpowiedni sposób cech zabytkowych budynków, które uzasadniałyby objęcie ich ochroną konserwatorską. Aby dany budynek uznać za zabytek musi on charakteryzować się szczególnymi, ponad przeciętnymi wartościami artystycznymi,

historycznymi lub naukowymi. Nie stanowi samoistnych wartości zabytkowych, przemawiających za koniecznością wpisu do rejestru zabytków lub uznaniem za zabytek, data powstania budynku i jego oryginalność czy też wyjątkowość. Sam fakt powstania obiektu wczasach minionych nie powoduje, że jest on predestynowany do wpisania do rejestru zabytków, choć oczywiście przesądza o jego odbiorze jako obiektu o charakterze historycznym. Gdyby bowiem ustawodawca chciał, aby za zabytkowe traktować wyłącznie odpowiednio stare budynki, to wprowadziłby proste i precyzyjne kryterium wieku, czego jednak nie uczynił.

W dokumentacji zgromadzonej przez Wójta Gminy P. brak jakichkolwiek dokumentów lub informacji uzasadniających objęcie wyżej wymienionych nieruchomości ochroną konserwatorską z uwagi na zakwalifikowanie ich jako zabytkowych w znaczeniu przepisów w/w ustawy. W szczególności informacji tych nie dostarczają karty adresowe budynków opracowane w 2011 roku, które oprócz jednego zdjęcia i przybliżonej daty powstania nie zawierają żadnych innych danych, pozwalających na kontrolę instancyjną poczynionych przez Organ ustaleń, a tym samym zbadania legalności działania Organu w kontekście jego zgodności z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Datę powstania obiektów oznaczono w treści kart adresowych na 1908 rok - po którym postawiono znak zapytania - podczas gdy sosręb usytuowany wewnątrz budynku mieszkalnego jednoznacznie wskazuje na rok 1964. Przedmiotowa okoliczność świadczy o tym, że przed podjęciem skarżonych czynności Organ w zasadzie nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych, które miałyby fundamentalne znaczenie dla oceny wartości zabytkowych obiektów, zaś te ustalenia, które znalazły swoje odzwierciedlenie w treści opracowanych kart adresowych były najprawdopodobniej błędne i nieprawdziwe. Co więcej, w treści kart brak jakichkolwiek informacji w rubryce historia, opis i wartości (§17 ust. 1 pkt. 8 Rozporządzenia), które to informacje powinny być traktowane priorytetowo, gdyż ich celem jest wykazanie, jakie cechy budynku zidentyfikowane przez organ konserwatorski świadczą o tym, że stanowi on zabytek w myśl ustawowej definicji, którego zachowanie leży w interesie społecznym. Analogicznie w przedmiotowej karcie adresowej brak jest także odpowiednich informacji w rubryce stan zachowania i postulaty dotyczące konserwacji (§17 ust. 1 pkt. 9 Rozporządzenia). Wskazane braki skutecznie uniemożliwiają poznanie i ocenę motywów działania Organu, ale także polemikę z dokonanymi przez Organ ustaleniami co do zabytkowego charakteru budynków. Znamiennym jest, iż te same uchybienia zostały

powielone przez Organ w kolejnych kartach adresowych opracowanych w 2020 roku.

W związku z powyższym wniesiono o stwierdzenie bezskuteczności czynności materialnoprawnej organu i zasądzenie kosztów postępowania.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi, wyjaśnił, że w lipcu 2019 r. Gmina P. rozpoczęła prace aktualizacyjne nad obecnie obowiązującym zbiorem obiektów zabytkowych. Natomiast 19 października 2019 r. weszły w życie nowe zasady funkcjonowania gminnej ewidencji zabytków (Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem - Dz. U. z 2019 r. poz. 1886). Pomimo poczynionych już wcześniej uzgodnień z Konserwatorem Zabytków, ze względu na zmiany prawne, zdecydowano o konieczności wysłania zawiadomień do właścicieli obiektów i przeprowadzenia aktualizacji zbioru zgodnie z nowymi wytycznymi. Ze względu również na zmianę wzoru karty adresowej zabytku, konieczne było wystosowanie korespondencji do wszystkich właścicieli obiektów ujętych w GEZ, a nie tylko do tych, którzy ewentualnie są nowo włączani łub wyłączani ze zbioru. Zgodnie z §18b Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 56). Skarżący, jako właściciel zabudowań M. C. [...], pismami znak: [...] z dnia 10.06.2020 r. został zawiadomiony o: zamiarze sporządzenia nowej karty adresowej obiektu ujętego w GEZ - dom nr [...], zamiarze sporządzenia nowej karty adresowej obiektu ujętego w GEZ - stajnia nr [...], zamiarze wyłączenia karty adresowej obiektu: studnia nr [...], M. C. [...] Stosowne informacje zamieszczane były również w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy P.. Po otrzymaniu powyższych zawiadomień skarżący w dniu 30.09.2024 r. zwrócił się do Wójta Gminy P. z prośbą o wyłączenie z GEZ zabudowań M. C. [...]. Wójt przychylając się do wniosku zwrócił się do Konserwatora Zabytków w K. Delegatura w N. T. z pismem o ponowne uzgodnienie zmian w GEZ i zaopiniowanie możliwości wykreślenia ze zbioru m.in. obiektów dom i stajnia. M. C. [...] (pkt 1 gg oraz 1hh w piśmie znak: GPGiOŚ-IV.410.1.5.2019 z dn. 05.10.2020 r.). W listopadzie 2020 r. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem znak: DNT-I.5133.28.2020.JB z dnia 06.11.2020 r. ostatecznie uzgodnił zmiany w aktualizowanej GEZ Gminy P. odmawiając wyłączenia przedmiotowych obiektów z GEZ. Następnie Gminna Ewidencja Zabytków Gminy P. została przyjęta Zarządzeniem Nr 63/2020 Wójta Gminy P. z dnia 1 grudnia 2020 r. (Zarządzenie dostępne na BIP pod adresem: [...] ,zarzadzenie-nr-[...]-wojtagminy- poronin-z-dnia-l-grudnia-2020-r-w-sprawie-przyjecia-gminnejewiden. html), a po jego przedstawieniu Konserwatorowi ponownie zaopiniowana pozytywnie (pismo Konserwatora znak: DNT-I.5133.28.2020.JB z dnia 18.12.2020 r. ) z prośbą o dostarczenie do Konserwatora gotowych wydrukowanych kart. Ze względu na brak bezpośrednich wytycznych w zakresie sporządzania kart ewidencyjnych zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków tut. Organ posiłkował się w ich sporządzaniu Instrukcją Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 2011 r. w zakresie opracowywania kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków, która informuje, iż "rubryki, co do których autor nie uzyskał danych, należy pozostawić nie wypełnione (bez przekreśleń)". Ponadto Wójt Gminy P. kierował się przede wszystkim również jednostkowymi uzgodnieniami z Konserwatorem Zabytków Delegatura w N. T., który m.in. pismem znak: DNT-I.5133.11.2020.JB z dnia

08.04.2020 r. (kopia w załączeniu) zaakceptował wygląd kart ewidencyjnych. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. skargę na akty lub czynności wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Skarżący pismem znak: GPGiOŚ-IV.410.1.5.2019 z dnia 10.02.2021 r. został poinformowany o zaktualizowaniu GEZ Gminy P. poprzez wydanie Zarządzenia Nr 63/2020 oraz w załączeniu otrzymał kopię nowo sporządzonych kart ewidencyjnych domu i stajni zlokalizowanych na działce ewid. nr [...] obręb [...] M. C.. Właściciel nie skorzystał z powyższego przysługującego mu prawa w stosownym terminie. Z przedłożonej, bogatej korespondencji wynika, że tworzenie i uzgadnianie gminnej ewidencji zabytków było procesem długotrwałym, powszechnie ogłoszonym i wielokrotnie uzgadnianym z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Działania Wójta wyczerpały przesłanki z art. 22 ust.5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 203r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( tj. Dz. U. z 2020r. poz. 282 z późn.zm). Tryb uzgodnienia z konserwatorem nie wymaga jakiejś formy szczególnej. Potwierdzają to w swoich wyrokach sądy administracyjne. W wyroku WSA z Łodzi z dnia 19.04.2017 sygn. akt II SA/Łd 66/17 sąd stwierdził że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie precyzuje w jaki sposób ma dojść do porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. W zasadzie porozumienie może więc przybrać także formę braku sprzeciwu ze strony tegoż organu. Do gminnej ewidencji nie można bowiem włączyć obiektów, których nie zaaprobował i nie zaakceptował wojewódzki konserwator.

Zarządzeniem z dnia 14 maja 2024 roku (k. 2), skarga S. M. na czynność Wójta Gminy P. z dnia 28 sierpnia 2013r. w przedmiocie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków kart adresowych zabudowań gospodarczych oznaczonych jako stajnia, a zlokalizowanych pod adresem M. C. [...] dz. ewid. nr [...], obr[...] M. C. została wyłączona do odrębnego rozpoznania i stanowi przedmiot rozpoznania w niniejszym postępowaniu.

Natomiast skarga S. M. na czynność Wójta Gminy P. z dnia 28 sierpnia 2013r. w przedmiocie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków kart adresowych domu mieszkalnego zlokalizowanego pod adresem M. C. [...] dz. ewid. nr [...], obr. [...] M. C. została rozpoznana pod sygnaturą II SA/Kr 697/24.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest więc uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontroli sądu w niemniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty adresowej zabytku zabudowań gospodarczych zlokalizowanych pod adresem M. C. [...] dz. ewid. nr [...], obr [...] M. C., do gminnej ewidencji zabytków. Organ wnosił o oddalenie skargi wskazując, że przedmiotowy obiekt spełnia wszelkie kryteria, by uznać go za obiekt zabytkowy.

W kwestii zachowania (przekroczenia) terminu do złożenia skargi, wskazać należy, zgodnie z art. 52 § 3. p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Termin ten został przez skarżącego zachowany ponieważ o ile, jak wskazuje organ w odpowiedzi na skargę - skarżący pismem znak: GPGiOŚ-IV.410.1.5.2019 z dnia 10.02.2021 r. został poinformowany o zaktualizowaniu GEZ Gminy P., to z pisma tego nie wynika, aby w dniu 28 sierpnia 2013 r. Wójt Gminy P. powiadomił skarżącego, o włączeniu kart adresowych zabudowań gospodarczych zlokalizowanych pod adresem M. C. [...], dz. ewid. nr [...], obr[...] M. C. do gminnej ewidencji zabytków. W piśmie tym mowa jedynie o założeniu nowej karty adresowej dla tego budynku. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd prawny wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 maja 2024 II SA/Kr 403/24, w którym podniesiono, że "z ogólnej wiedzy skarżącego o skutkach określonej czynności nie można wywodzić, że skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu konkretnej czynności, która jest przedmiotem skargi. Stanowisko takie jest uzasadnione tym bardziej, że w przedmiocie włączenia przedmiotowego budynku do gminnej ewidencji zabytków od 2011 r. podejmowane były różne czynności, także mające charakter aktualizacyjny. To, która czynność wywołała skutek w postaci włączenia budynku do ewidencji zabytków, nie było ani oczywiste, ani jednoznaczne. W tej sytuacji, uznając, że zarówno termin do wezwania do usunięcia naruszenia prawa, jak i termin wniesienia skargi zostały zachowane, Sąd stwierdził, że nie ma przeszkody do merytorycznego rozpoznania sprawy".

Co zaś do merytorycznej zasadności skargi, w ocenie sądu zaskarżona czynność organu została podjęta została wadliwie. Wskazać należy, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm. pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 w/w ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 w/w ustawy stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Z kolei sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Fakt, że przepis § 17 w stanie obowiązującym na dzień 14 lutego 2011 r. nie zawierał wymogu, by karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera rubrykę - historia, opis i wartości (według stanu aktualnie obowiązującego taka rubryka jest obligatoryjna) nie przesądza, że brak jakiejkolwiek informacji w aktach sprawy, świadczący o zabytkowych charakterze obiektu, który do ewidencji gminnej został przyjęty jest prawnie obojętnym.

Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować bowiem należy, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 w/w ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnymi. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do gminnej ewidencji zabytków wynikają także z innych przepisów. Są to przykładowo obowiązki związane z uzgadnianiem z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do gminnej ewidencji zabytków ma doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Czynność wpisania karty obiektu do gminnej ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności podejmowanych przez ten organ czynności, z przepisami administracyjnego prawa materialnego. W orzecznictwie przyjmuje się przy tym, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji. Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji. Materiał dowodowy zgromadzony w takiej sprawie powinien okoliczności te wyjaśnić tj. wykazać, że obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków spełniał kryteria by uznać go za zabytkowy. Brak takiego materiału czyni okoliczność tą nieweryfikowalną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16) z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w wyroku z dnia 3 października 2019 r. II SA/Bk 569/19).

W niniejszej sprawie skarżący zarzuca, iż czynność dokonana przez organ tj. włączenie karty adresowej zabudowań gospodarczych zlokalizowanych pod adresem M. C. [...] dz. ewid. nr [...], obr[...] M. C. do gminnej ewidencji zabytków (poz. 20-22 co do miejscowości M. C.) dokonana została bez należytego ustalenia, czy faktycznie obiekt ten nosi cechy, które uprawniają organ uznania go za obiekt zabytkowy. W ocenie sądu zarzut ten jest zasadny. Organ powinien wykazać, że obiekt, którego kartę adresową włącza do gminnej ewidencji zabytków, charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową, czego jednak organ poniechał. W ocenie sądu, dane zawarte w kartach ewidencyjnych i dokumenty znajdujące się w nadesłanych aktach sprawy nie wykazują, że przedmiotowy obiekt ma zabytkowy charakter, czego nie może zastąpić odwołanie w odpowiedzi na skargę na ogólne stwierdzenie o tym, że tworzenie i uzgadnianie gminnej ewidencji zabytków było procesem długotrwałym, powszechnie ogłoszonym i wielokrotnie uzgadnianym z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Sąd administracyjny bada sprawę i wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 106 § 1, 133 § 1 p.p.s.a) a nie na podstawie informacji czy opisów przedstawionych w pismach procesowych.

Co do zarzutów skargi, sąd ma świadomość, że w orzecznictwie kwestia, czy skardze podlegać może czynność materialno-techniczna (włączenie karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków) czy zarządzenie o tym włączeniu, występują rozbieżności, także co do trybu skarżenia tego typu aktów i terminów w jakich skargi można wnosić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w dnia 14 września 2012 II OSK 1950/12), tym niemniej aktualne orzecznictwo skłania się do przyjęcia poglądu, że w przypadku włączenia danego obiektu do gminnej ewidencji zabytków skardze podlega czynność materialno-techniczna, a nie zarządzenie i tak skarga została zakwalifikowana. Jak bowiem mowa wyżej, czynność wpisania karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Działanie organu stanowi w takim przypadku czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2023 r. II OSK 1771/22, Postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2020 r. II OSK 753/20, z dnia 13 kwietnia 2021 r. II OSK 423/21.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów zastępstwa radcowskiego w stawce minimalnej tj. 480 zł., zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. i zwrot wpisu od skargi w kwocie 200 zł.