Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 983/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1126/2024/8438 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz odsetek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. W. (dalej: Strona, Skarżąca) wniesionej w dniu 1 lipca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1126/2024/8438 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz odsetek.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr [...] Prezydent Miasta K. (dalej: organ pierwszej instancji) uchylił z dniem 1 kwietnia 2023 r. decyzję nr SKO.PSŚ/41.5/621/2021/3355/JG z dnia 18 marca 2021 r. przyznającą Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. Z. na okres: od dnia 13 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w wysokości 1.098 zł, od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1.830 zł i od dnia 1 stycznia 2021 r. do bezterminowo w wysokości 1.971 zł miesięcznie, a także decyzje zmieniające w zakresie wysokości świadczenia z dnia 23 grudnia 2021 r. i z dnia 17 stycznia 2023 r. Osoba wymagająca opieki zmarła w dniu [...] r.

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr [...] organ ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...] 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 22.420,30 zł zostało nienależnie pobrane oraz zobowiązał Stronę do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. Organ odwoławczy decyzją z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1382/2023/11967 utrzymał w mocy ww. decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1248/23 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1382/2023/11967 oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji nr [...]. W związku z tym rozstrzygnięciem, organ decyzją z dnia 8 marca 2024 r. nr [...] ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...] 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 21.190 zł zostało nienależnie pobrane oraz zobowiązał Stronę do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie.

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr [...] organ ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 5.255 zł zostało nienależnie pobrane oraz zobowiązał Stronę do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. Skarga na decyzję organu odwoławczego z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1560/2023/11967 utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1249/23.

W dniu 27 lutego 2024 r. do organu wpłynął wniosek Strony o umorzenie całości nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek.

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390) organ odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, ustalonego decyzją nr [...] z dnia 8 marca 2024 r. w łącznej kwocie 21.190 zł wraz z odsetkami za opóźnienie wskazując, że odsetki na dzień wydania decyzji wynoszą 3.904,10 zł. Organ ustalił, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dochód z renty wynosi 1.230 zł miesięcznie, wydatki na czynsz, gaz, energię elektryczną wynoszą 598,55 zł miesięcznie, opłata za Internet 60 zł miesięcznie, wydatki na leki ok. 150 zł miesięcznie. Zaznaczył, że nie odliczono kwoty przeznaczonej na spłatę zadłużenia komorniczego, na żywność i środki czystości, ponieważ Strona nie wskazała ich w piśmie. Dalej wskazał, że Strona nie przedstawiła żadnych szczególnych okoliczności mogących być podstawą do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, status materialny Strony nie jest wysoki, ale nie jest też odbiegający od statusu innych rodzin korzystających ze świadczeń rodzinnych. W ocenie organu przy racjonalnym gospodarowaniu dochodem Strona jest w stanie spłacić nienależnie pobrane świadczenia, ponieważ istnieje możliwość rozłożenia ich na raty.

W odwołaniu od tej decyzji Strona zarzuciła oparcie jej o błędne informacje. Zaznaczyła, że obecnie wydatki np. z tytułu czynszu są wyższe, ok 680,79 zł, energia elektryczna 100 zł, gaz 50 zł, leki 150 zł, renta otrzymywana jest w wysokości kwoty wolnej od zajęć komorniczych, wyraziła niezrozumienie dla nieuwzględnienia wydatków na żywność i środki czystości. Podkreśliła, że powstałe zadłużenie wynika z zawinienia organu, który wypłacał świadczenie po śmierci osoby wymagającej opieki, natomiast treść pouczeń organu była dla Strony niezrozumiała. Zaznaczyła, że organ może domagać się zwrotu świadczenia, jedynie wówczas, gdy pobierającemu można przypisać złą wolę. W przypadku Strony była to niewiedza, problemy psychiczne i zdrowotne.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy opisaną na wstępie decyzją z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1126/2024/8438, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, odnotował, że Strona w trakcie postępowania dołączyła do akt sprawy zaświadczenie o stanie zdrowia, z którego wynika, że od 2010 r. leczy się psychiatrycznie, cierpi na organiczne zaburzenia depresyjne. Następnie przywołał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz w powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że umorzenie jest wyjątkiem od reguły egzekwowania należności i nakłada na organ obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego. Organ odwoławczy stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy dowodzi, iż nie występuje przypadek szczególny uzasadniający zastosowanie umorzenia całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń pielęgnacyjnych. Podkreślił, że przeprowadzony wywiad środowiskowy pozwolił ustalić sytuację życiową i finansową Strony. Zaznaczył, że nie kwestionuje istnienia wskazanych w zaświadczeniu lekarskim dolegliwości rzutujących na stan zdrowia Strony, jednak nie powodują one, że sytuacja Strony jest szczególna w rozumieniu art. 30 ust. 9 u.ś.r. Jednocześnie Strona nie wskazała innych okoliczności pozwalających uznać, że nie ma żadnych rokowań co do poprawy w przyszłości jej sytuacji finansowej.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. Zaskarżonej decyzji organu odwoławczego Skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy,

- art. 7, art. 76, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej ocenie materiału wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu wiarygodności dokumentów (o stanie zdrowia) pomimo, że dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, co doprowadziło do uznania okoliczności (stanu psychicznego) za nieudowodnioną,

- art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich okoliczności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami,

- art. 8 i art. 107 k.p.a. przez zawarcie w uzasadnieniu zbyt ogólnych stwierdzeń co uniemożliwia realizację zasady pogłębienia zaufania oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie, dlaczego nie wzięto pod uwagę kosztów życia (jedzenie, środki higieny),

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając skargę Skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy powołując się na niekompletny materiał dowodowy (brak wydatków na jedzenie, środki higieny, nieuwzględnienie stanu zdrowia psychicznego) błędnie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazała, że na rozstrzygnięcie decydujący wpływ ma minimum socjalne, choroba trwająca od 1996 r. oraz niepełnosprawność, a renta w wysokości 1.200 zł nie pozwala na spłatę zadłużenia. Spłata należności byłaby zagrożeniem dla realizacji jej fundamentalnych potrzeb bytowych, lokalowych i żywieniowych. Zwróciła uwagę, że organ przed podjęciem decyzji powinien dokładnie ustalić sytuację finansową, życiową, majątkową a następnie dokonać oceny czy sytuacja ta, w tym stan rodzinny, wiek, stan zdrowia, sytuacja majątkowa mieszczą się w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Powinien sprawdzić, czy zwrot należności nie spowoduje pogorszenia sytuacji Strony w taki sposób, że będzie zmuszona ubiegać się o dodatkowe świadczenia. Końcowo wskazała na braki uzasadnienia decyzji,

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz odsetek.

Uwzględniając kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że zapadłe w sprawie decyzje organów pierwszej i drugiej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Organy orzekające w sprawie uznały, iż w przypadku Skarżącej, nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia zgodnie z wnioskiem Strony. Skarżąca natomiast wskazywała na trudną sytuację w jakiej pozostaje, w tym sytuację materialną i zdrowotną.

Przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołaną regulacją, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Należy mieć na uwadze, że decyzja wydawana na postawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest tzw. decyzją uznaniową, a organ nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku stwierdzenia szczególnie uzasadnionych okoliczności. Nie oznacza to jednak, że jest to decyzja dowolna. W przypadku kontroli sądowoadministracyjnej decyzji zapadłej w granicach uznania administracyjnego, rolą sądu administracyjnego jest zbadanie czy organ podejmując decyzję dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, a także czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Ponadto wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona poprzez wskazanie, dlaczego dokonano takiego a nie innego rozstrzygnięcia.

Ustawodawca w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych posłużył się klauzulą generalną "szczególnych okoliczności". Powołując się zatem na stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażone na gruncie tego przepisu, wskazać wymaga, że oceniając występowanie omawianej przesłanki uwzględnić należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność i stan zdrowia mieszczą się w tym ustawowym pojęciu. Przesłanka ta winna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności zastosowania wnioskowanej ulgi (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1382/15 oraz z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 941/19).

Jednocześnie uwagi wymaga, iż sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Brak tej szczególności w decyzji odmawiającej umorzenia organy powinny wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, po rozważeniu wszystkich aspektów sytuacji.

Dokonana przez Sąd kontrola sądowoadministracyjna uzasadnia stwierdzenie, że organy nie wypełniły ciążących na nich obowiązków rozpoznając niniejszą sprawę. W ocenie Sądu poczynione przez organy rozważania są bowiem niedostateczne.

Sąd zwrócił uwagę na następujące kwestie istotne z punktu widzenia ustaleń stanowiących podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Po pierwsze - organ zobowiązany był do precyzyjnego określenia wysokości należności, o których umorzenie ubiega się Skarżąca. W treści pisma z dnia 22 lutego 2024 r. Skarżąca wniosła o "całkowite umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń jak i odsetek od nich" (karta nr 120 akt administracyjnych), przywołując nr decyzji [...], która została uchylona wyrokiem tut. Sądu z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1248/23. Decyzja organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia odnosiła się jedynie do decyzji z dnia 8 marca 2024 r. nr [...] ustalającej, że świadczenie pielęgnacyjne za okres wskazany w decyzji w wysokości 21.190 zł zostało nienależnie pobrane. Analiza treści wniosku inicjującego niniejsze postępowania budzi jednak uzasadnioną wątpliwość czy wniosek obejmował "całkowite umorzenie całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek", zatem zarówno ustalonych na podstawie decyzji z dnia 8 marca 2024 r. nr [...], jak również decyzji z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr [...] utrzymanej mocą decyzji organu odwoławczego z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1560/2023/11967, czy też tylko jednaj z nich jak przyjął organ. W tej sytuacji konieczne stało się wezwanie Strony do sprecyzowania wniosku. Akta sprawy powinny pozwalać również na jednoznaczne ustalenie czy Skarżąca dokonywała jakichkolwiek wpłat na poczet ustalonej kwoty nienależnie pobranych świadczeń, a także wydruk kalkulatora odsetkowego dla pełnego okresu dotyczącego przedmiotowego wniosku, czego jednak zabrakło. Prawidłowość ustalenia wysokości należności głównej jak również części odsetkowej, objętych wnioskiem o umorzenie, powinna bowiem poddawać się kontroli. Ponadto to do wysokości tej kwoty, w realiach danej sprawy, powinny odnosić się organy orzekające w sprawie dokonując rozważenia zasadności wniosku w kontekście "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po drugie - ustalenia w zakresie dochodu Skarżącej powinny mieć charakter wyczerpujący. W aktach sprawy zalega natomiast informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skierowana do komornika sądowego (karta nr 135 akt administracyjnych), mimo to nie zostało wyjaśnione czy Skarżąca nadal posiada zaległości podlegające egzekucji komorniczej, o których mowa w zawiadomieniu z dnia [...] r. (sygn. [...], karta nr 135 akt administracyjnych), bądź zaległości z innych tytułów. Jak wskazała bowiem sama Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji, "mam zajęte konto osobiste, na które spływa co miesiąc renta" (pismo z dnia 19 marca 2024 r., karta nr 129 akt administracyjnych). Istotna jest także kwota renty wolna od egzekucji i potrąceń, o której mowa w art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do czego również nie odniosły się organy orzekające w sprawie. Ponadto w aktach sprawy brak decyzji o waloryzacji renty z roku wydania zaskarżonej decyzji. Materiał dowodowy nie dostarcza przy tym informacji czy Skarżąca korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, przykładowo dodatku mieszkaniowego czy dodatków celowych.

Po trzecie – wyczerpujących ustaleń wymagały również wydatki bieżące Skarżącej. Nie sposób uznać za zasadne pominięcie przez organy takich wydatków jak koszty wyżywienia czy środków czystości, z uzasadnieniem, że nie zostały wskazane przez Skarżącą. Zauważenia wymaga, iż w treści wystosowanego przez organ wezwania z dnia 1 marca 2024 r. brak informacji o konieczności udokumentowania wysokości ww. wydatków bieżących (karta nr 42 akt administracyjnych), a są to niewątpliwie niezbędne koszty utrzymania.

Natomiast w kontekście rokowań co do poprawy sytuacji Skarżącej oraz możliwości uregulowania należności, wymagało uzasadnienia, jak organ rozumie wskazaną perspektywę w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. wysokości miesięcznego dochodu Skarżącej, miesięcznych wydatków oraz zaległości, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 2018 r. o częściowej niezdolności do pracy (karta nr 20 akt administracyjnych), a także stanu zdrowia (pęknięcie [...] w [...] r., operacja [...], uszkodzenie obwodowego układu nerwowego, od 2010 r. opieka psychiatry, w 2010 r. rozpoznanie [...] - pismo Skarżącej z dnia 19 marca 2024 r., karta nr 129 akt administracyjnych). Organy nie powinny przy tym pomijać, że wynik prowadzonych w niniejszej sprawie rozważań może prowadzić do konieczności udzielania innej formy pomocy w ramach pomocy społecznej, by zapewnić ubiegającemu się o tego rodzaju wsparcie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 z późn. zm.). Zagrożenie bezdomnością akcentowała Skarżąca już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ("każde kolejne problemy finansowe mogą (...) ponownie doprowadzić do bezdomności", pismo z dnia 19 marca 2024 r.). Organy nie rozważyły zatem czy odmowa umorzenia doprowadzi do nieodwracalnych dla Skarżącej skutków w jej konkretnej i trudnej sytuacji życiowej oraz nie spowoduje zagrożenia dla jej dalszej egzystencji, czy nie wypłynie na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych (w tym zakupu niezbędnych leków).

Odnotować również trzeba, że Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko wyrażone przez tut. Sąd m.in. w wyroku z dnia 13 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1006/23, że organ administracji wydając decyzję w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest związany treścią wniosku zobowiązanego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, lecz może w pewnym zakresie samodzielnie dokonać oceny. Jeżeli zatem wnioskodawca wystąpił o przyznanie mu najdalej idącego zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o jakim mowa w art. 30 ust. 9 omawianej ustawy, to w razie negatywnego załatwienia wniosku o umorzenie świadczeń w całości, organy administracji publicznej powinny rozważyć możliwość udzielenia tożsamej ulgi w części. Uzasadnienia decyzji wydanych w niniejszej sprawie wskazują, że organy rozpoznające sprawę nie poczyniły w ogóle rozważań w tym zakresie.

Wskazane braki powinny zostać dostrzeżone przez organ odwoławczy.

W ocenie Sądu, dopiero poczynienie wszechstronnych ustaleń w ww. zakresie jako kluczowych dla prowadzonego postępowania, pozwoli na ocenę zasadności wnioskowanego przez Skarżącą umorzenia należności.

Należy również pamiętać, że uznaniowe decyzje odmowne powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione.

Powyższych obowiązków jednak nie dopełniono.

W konsekwencji, kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 7 k.p.a., nie zostały bowiem podjęte wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W konsekwencji w sprawie przedwcześnie wydano decyzję odmową na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wszystkie te uchybienia uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Odnotowania wymaga, iż Sąd nie wskazuje rozstrzygnięcia, zauważa jednak, że ww. naruszenia uniemożliwiły przeprowadzenie kontroli czy zaskarżona decyzja pozostaje w granicach uznania administracyjnego. Uchybienia reguł wynikających z przepisów postępowania administracyjnego nie pozwoliło na dokonanie kontroli zastosowania prawa materialnego.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe rozważania, w ramach ponownie prowadzonego postępowania organy powinny przede wszystkim dokonać jednoznacznych ustaleń, pozwalających się zweryfikować na podstawie dokumentów dołączonych do akt sprawy, dotyczących wysokości należności, których dotyczy wniosek, wraz z odsetkami dla tego okresu, wysokości miesięcznego dochodu jak również ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych względem Skarżącej, zaktualizować informacje dotyczące niezbędnych miesięcznych wydatków, a także ewentualnej prognozy poprawy sytuacji Skarżącej przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia, w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona Skarżącej na uregulowanie zadłużenia, względnie czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty tego rodzaju należności. Jednocześnie organ uwzględni, że rozstrzygnięcie powinno zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a motywy rozstrzygnięć powinny zostać uzasadnione stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., obejmując uzasadnienie faktyczne oraz prawne decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.