Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1567/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17  ust. 1-1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2023 r. nr KOA/2826/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z 4 maja 2023 r. nr ŚWR.5211.1.2023.6.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 czerwca 2023 r., nr KOA/2826/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania [...]

od decyzji Burmistrza [...] z 4 maja 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką [...] - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem złożonym 5 stycznia 2023 r. [...] wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z opieką nad niepełnosprawną matką [...].

Burmistrz [...] decyzją z 6 lutego 2023 r., nr ŚWR.5211.1.2023.2 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła

[...]. Decyzją z 22 marca 2023 r., nr KOA/1431/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją Burmistrza [...] z 4 maja 2023 r. orzeczono o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od decyzji Burmistrza złożyła [...].

Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390).

Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu

sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami:

konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności

stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ przytoczył także przepisy art. 17 ust. 1a - 1b ustawy.

Organ wskazał, że [...] na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z 30 czerwca 2021 r. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Powodem odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia przez organ I instancji

było brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy.

Kolegium wyjaśniło, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych była już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla prawidłowej

wykładni tego przepisu. Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust.

1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1 od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzja organu I instancji

została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy , a zatem jest wadliwa w tym zakresie. Niezasadnie organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. momentu powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni. Mimo powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy, wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej.

Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członka rodziny osoby niepełnosprawnej, który w imię poświęcenia dla najbliższej osoby rezygnuje z zatrudnienia, aby świadczyć jej stałą opiekę. Sprawowana opieka musi uniemożliwić wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy.

Kolegium wyjaśniło, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z matką i zapewnia jej pomoc przy takich czynnościach jak: ubieranie, dbanie o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków oraz leków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów,

opłacanie rachunków i wizytach lekarskich. Zdaniem organu zakres sprawowanej

opieki nie wyklucza podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

Organ podał, że matka skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną, a wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze w dużej mierze sprowadzają się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się osobą starszą, czy chorą, mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu (czynności higieniczne, sprzątanie, robienie zakupów, podawanie posiłków i leków). Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez stronę wykluczała podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Zdaniem organu skarżąca nie wykazała, aby rezygnacja z pracy była spowodowana koniecznością zapewnienia opieki matce. Pozostaje ona osobą bezrobotną od 2019 r., zaś ostatnia umowa o pracę została zakończona z upływem okresu, na który była zawarta. Natomiast orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącej zostało wydane 30 czerwca 2021 r. W ocenie Kolegium brak jest zatem podstaw do uznania istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki matce, a zaprzestaniem wykonywania pracy.

Organ stwierdził, że matka wnioskodawczyni poza wnioskodawczynią ma jeszcze sześcioro dzieci, które są obciążone obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej w tym samym stopniu co skarżąca.

Ocena natomiast, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem, rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie, poza skarżącą zobowiązani do alimentacji względem matki są

jej pozostałe dzieci: [...]. Wskazywana przez wnioskodawczynię niemożność sprawowania osobistej opieki przez jej rodzeństwo z uwagi na zatrudnienie/prowadzenie gospodarstwa rolnego nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze

określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.

W ocenie Kolegium skoro skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą, nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce, skoro mogła ona podzielić się obowiązkami związanymi z opieką nad matką z pozostałym rodzeństwem. Ponadto skarżąca może zwrócić się o przyznanie jej matce usług opiekuńczych, które ułatwiłyby jej i rodzinie opiekę nad niepełnosprawną.

Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane w każdym wypadku, gdy ze sprawowaniem opieki wiążą się pewne ograniczenia życiowe, czy trudności organizacyjne. Jeżeli pozostałe dzieci niepełnosprawnej, z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, np. skarżąca, zaś koszty związane z opieką

(jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożyła [...].

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia ze względu na brak spełnienia przesłanek wskazanych w przepisie, co miało wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że organ wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pomimo:

- sprawowania przez nią opieki, nie tylko nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, ale również ojcem,

- konieczności całodobowej opieki wynikającej z demencji matki i trudności z poruszaniem się rodziców,

- braku w przepisie przesłanki, co do konieczności rezygnacji z zatrudnienia w momencie ustalenia trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji,

- braku w przepisie przesłanki negatywnej odnoszącej się do możliwości alimentacyjnych pozostałego rodzeństwa;

2. art. 11 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa i art. 8 § 2 kpa, poprzez przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednocześnie odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowi o naruszeniu zasady przekonywania, ze względu na funkcjonowanie w obrocie indywidualnych aktów administracyjnych, które na

podstawie tych samych okoliczności faktycznych sprawy, przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych, rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania;

3. art. 8 § 1 kpa, poprzez naruszenie zasady zobowiązującej organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego

uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Należy uznać za prawidłowe stanowisko Kolegium, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jako niezgodny z Konstytucją, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Rozważania Kolegium w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niewątpliwie córka jest osobą na której, w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie art. 17 ust. 1 ustawy w żaden sposób

nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się żadnym przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o stałość opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować

adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, tj. 24 godziny na dobę (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyroki: NSA

z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/2, WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia

2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; WSA we Wrocławiu z 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; WSA w Gliwicach z 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19). Także wspólne zamieszkiwanie osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna nie

jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 270/20, z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1049/19). Opiekun nie musi bowiem zamieszkiwać z podopiecznym. W stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżąca zamieszkuje

wspólnie z matką i sprawuje nad nią opiekę. Wspólnie z nimi zamieszkuje także

ojciec skarżącej, a mąż jej matki [...]. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 3 grudnia 2019 r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji od 1 października 2019 r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b) ustawy znaczny stopień niepełnosprawności oznacza, m.in. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego ojciec skarżącej, jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie spełnia przesłanek do sprawowania opieki nad swoją żoną.

Zważyć należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego

podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz

sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny

na dobę. Przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącej (ur. w 1946 r.) legitymuje się orzeczeniem KRUS z 30 czerwca 2021 r., z którego wynika trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji (co oznacza znaczny stopień niepełnosprawności - art. 3 pkt. 21 lit. e) ustawy).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji) oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie

wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w

rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).

Jak wyżej zaznaczono opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej,

a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (wyroki NSA: z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).

W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad matką.

Jak wynika z przeprowadzonych 3 lutego 2023 r. i 21 kwietnia 2023 r. wywiadów matka skarżącej jest po zawale serca, ma problemy ze wzrokiem i poruszaniem się, choruje na osteoporozę, nie widzi na jedno oko. W ostatnim czasie zdarzało się, że nie poznawała córki. Matka nie jest w stanie przygotować sobie nawet herbaty.

Opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały i nie jest sprawowana okazjonalnie. [...] posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma zatem znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Tego rodzaju sytuacja świadczy o konieczności zapewnienia opieki w znacznie szerszym wymiarze niż opieka świadczona przez dzieci starszych rodziców, którzy tego rodzaju orzeczeniem się nie legitymują.

Organy uznały, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad matką. Skarżąca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy od 1 lutego 2023 r. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki datuje się na 30 czerwca 2021 r. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wystąpiła 5 stycznia 2023 r., a więc w okresie, kiedy matka legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zważyć należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to

od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego brak jest podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyroki: NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21; WSA w Gdańsku z 6 października

2022 r., sygn. akt III SA/Gd 19/22; WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca występuje o przyznanie świadczenia. Istotne jest więc, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. Dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające ustalenie, że skarżąca jest bezrobotna. Kluczowym jest, że stan zdrowia matki skarżącej, w chwili złożenia wniosku, doprowadził do konieczności sprawowania nad nią stałej opieki (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22). Zgodnie z art. 17 ust. 6 ustawy posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że z ustawowej definicji terminu "bezrobotny", uregulowanej w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 690), wynika, że jedną

z przesłanek uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest pozostawanie w zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy). Uznać zatem należy,

że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2023 r.).

Niewątpliwie konieczność objęcia niepełnosprawnego członka rodziny opieką i jej permanentne sprawowanie (co, jak wyżej zaznaczono nie oznacza opieki

całodobowej) uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazać należy,

że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować

utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia. Nie tylko więc rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia, ale też warunki do przyznania świadczenia należy uznać za spełnione, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z obiektywnie zaistniałą koniecznością sprawowania opieki.

Zważyć należy, że skarżącej przyznano w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Przesłanki przyznania obydwu świadczeń są podobne. W obu przypadkach chodzi o rezygnację

z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w celu sprawowania stałej opieki nad osobą bliską legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro organ przyznał specjalny zasiłek opiekuńczy, to oznacza, że już wówczas matka skarżącej wymagała stałej opieki i pomocy. Z akt sprawy nie wynika, aby po 31 grudnia 2022 r. (data upływu terminu na jaki przyznano świadczenie) stan zdrowia matki poprawił się, a skarżąca zaprzestała opieki na nią.

Jako niemającą wpływu na uprawnienie skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego należało ocenić okoliczność, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ogranicza

bowiem prawa do przyznania świadczenia wyłącznie do sytuacji, w których osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę.

Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyroki: WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 675/22 oraz WSA w Warszawie z 8 grudnia

2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2366/22). W orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z

rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 737/21, wyrok WSA

w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 834/21).

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że

zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Organy nie dokonały właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.

a i lit. c ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.