Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 764/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  w zw. z art. 17 ust. 1a , art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

| | [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 10 lutego 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/1520/22, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. L., zwanego dalej skarżącym decyzją z dnia10 lutego 2023 r. znak: SKO.SR/4111/1520/2022, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Zatora z dnia 25 listopada 2022 r. nr DA.8252.1.29.2022 o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną U. L.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 25 listopada 2022 r. nr DA.8252.1.29.2022 Burmistrza Zatora odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że żona skarżącego ur. 13 stycznia 1986 r. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Oświęcimiu z dnia 4 października 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność chorej. Z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b organ przyjął, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w ww. przepisach.

Od powyższej decyzji odwołania wniósł skarżący.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zwrócił uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K, 38/13 z którego wynika, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych z uwagi na powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W świetle przytoczonego stanowiska, rozpatrywanie sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego powinno następować bez uwzględnienia zastrzeżenia wynikającego z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przywoływana regulacja nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia, tak ja to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Według Kolegium w niniejszej sprawie nie spełniona została jednak inna, zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie ww. świadczenia, tj. brak jest istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad żoną przez skarżącego.

Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest zarówno sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie podejmowanie takiego zatrudnienia. Musi istnieć zatem ścisły związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie w celu sprawowania opieki nad osobą bliską upoważniać będzie do przyznania świadczenia, a tylko taka rezygnacja, która związana jest z oczywistą i nie budzącą wątpliwości koniecznością opieki, której zakres wymuszać będzie zaprzestanie działalności zarobkowej przez opiekuna.

Ustalono, że uprzednio skarżącemu przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne na czas określony do dnia 30 września 2022 r. W związku ze złożonym ponownie w dniu 2 listopada 2022 r. wnioskiem o przyznanie ww. świadczenia (w związku z wydaniem kolejnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności) zaistniały więc podstawy do ponownego zbadania, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania ww. świadczenia. Organ pierwszej instancji prawidłowo, zgodnie z zasadą aktualności, przeprowadził więc postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia stanu zdrowia osoby wymagającej opieki i odniósł swoje ustalenia w sprawie w odniesieniu do aktualnych ustaleń faktycznych.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 listopada 2022 r. ustalono, że żona skarżącego cierpi na schorzenie oczu, które uniemożliwia jej prawidłowe widzenie. W środowisku domowym żona skarżącego czuje się bezpiecznie, zna rozkład swojego mieszkania. Nie wymaga pomocy w czynnościach związanych z dbaniem o higienę osobistą i załatwianiem potrzeb fizjologicznych, czy z ubieraniem się. Potrafi przygotować kanapkę, wyciągnąć produkty z lodówki, nie wymaga karmienia. Jej funkcjonowanie w domu pod nieobecność męża, czy córek nie jest niemożliwe, a może być jedynie mniej komfortowe (np. z powodu rozsypanego cukru wokół kubka, czy rozlanej wody). Przeciwskazaniem w jej chorobie jest dźwiganie, schylanie się, podnoszenie rąk do góry, dlatego czynności wymagające tych aktywności wykonuje za nią mąż (np. odkurzanie, mycie okien, zawieszanie firan). Chora nie jeździ samochodem, dlatego w załatwianiu zakupów czy spraw urzędowych towarzyszy jej mąż, zawożąc ją w konkretne miejsca. Skarżący w toku wywiadu nie był w stanie określić ile czasu poświęca wyłącznie żonie, ponieważ jak podał, są to czynności, które i tak wykonywaliby razem, bez względu na stan zdrowia (np. przygotowanie posiłków, zakupy). Żona skarżącego w związku z chorobą oczu nie zażywa obecnie leków, nie nosi okularów (z uwagi na trudności w dobraniu odpowiednich szkieł okulistycznych) korzysta z lupy. Klinikę okulistyczną odwiedza raz na pół roku. W oparciu o te ustalenia i obserwacje poczynione w wyniku bezpośredniego kontaktu ze skarżącym i jego żoną, pracownik przeprowadzający wywiad wyraził opinię, że samodzielne funkcjonowanie żony skarżącego w domu jest ograniczone, jednak nie jest niemożliwe.

Wobec powyższych ustaleń Kolegium stwierdziło, że jakkolwiek żona skarżącego ze względu na schorzenie oczu i związane z tym pewne utrudnienia w wykonywaniu wszystkich obowiązków składających się na sprawne prowadzenie gospodarstwa domowego, wymaga pewnej pomocy ze strony osób drugich (np. w robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, w przypadku wykonywania czynności wysiłkowych), tym niemniej jest osobą, która w dalszym ciągu, w dużej mierze pozostaje samodzielna w domu i jest w stanie wykonać, przynajmniej względem siebie wszystkie czynności zapewniające spokojne bytowanie w domu (także pod nieobecność pozostałych członków rodzinny). Wyniki postępowania dowodowego przeczą więc twierdzeniom skarżącego, aby jego żona wymagała stałego nadzoru ze strony opiekuna (tu męża), tj. w stopniu uniemożliwiającym podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Pomoc jakiej skarżący świadczy żonie nie ma więc charakteru niezbędnych czynności opiekuńczych, które mają umożliwić jej osobiste funkcjonowanie w środowisku domowym, lecz raczej charakter czynności w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Według organu doświadczenie życiowe pozwala stwierdzić, że zakres oraz rozmiar czasowy pomocy, jaką odwołujący powinien świadczyć żonie, aby ulżyć jej w funkcjonowaniu w domu i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, można zorganizować w ten sposób, aby był do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie nie zaistniał więc ww. bezpośredni i ścisły związek przyczynowy między o niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad małżonką przez skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, że nie podejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad niepełnoprawną żoną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, w sytuacji w której niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego jest związane wyłącznie z sprawowaniem opieki nad żoną;

- art. 7 oraz art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i bezrefleksyjne oparcie rozstrzygnięcia na wywiadzie przeprowadzonym w dniu 8 listopada 2022 r. bez dokonania dokładnej analizy sytuacji skarżącego i jego żony ,

- art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pobieżny, nie budzący zaufania do władzy publicznej, bez dokładnego zbadania stanu faktycznego zaistniałego w sprawie w szczególności poprzez błędną ocenę przedłożonego w sprawie wywiadu i powielenie z niego wyłącznie wniosków, a pominięcie wniosków świadczących o konieczności sprawowania długotrwałej i nieprzerwanej opieki nad żoną wyłączającej możliwość podjęcia zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem skarżącego, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga ta nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – mąż (skarżący), a opieka sprawowana jest nad jego żoną, legitymującą orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Oświęcimiu z dnia 4 października 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność chorej.

Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne jest więc stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Nie ulega też wątpliwości, że pomimo tego, iż Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, to bezsprzecznie wynikający z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, w tym obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, uzasadnia uwzględnienie tych regulacji przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obok art. 128 i 129 k.r.o.

Niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W konsekwencji prawidłowo uznało Kolegium, że podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu żądanego świadczenia odpowiada prawu.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy.

Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).

Podkreślić również należy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonków wobec siebie, czy dzieci wobec rodziców.

Wprawdzie co do zasady obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego, ale nic nie stało na przeszkodzie, by to skarżący przedstawił dowody na okoliczności z których wywodzi swoje prawo do przedmiotowego świadczenia, w szczególności, że jest inicjatorem postępowania przed organami domagając się od nich władczego objawu woli w tym przedmiocie.

Stanowiska tego, będącego konsekwencją oceny Kolegium materiału dowodowego, nie są też w stanie zmienić okoliczności związane ze stanem zdrowia wymagającej opieki żony skarżącego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego cierpi na schorzenie oczu, które uniemożliwia jej prawidłowe widzenie. W środowisku domowym żona skarżącego czuje się bezpiecznie, zna rozkład swojego mieszkania. Nie wymaga pomocy w czynnościach związanych z dbaniem o higienę osobistą i załatwianiem potrzeb fizjologicznych, czy z ubieraniem się. Potrafi przygotować kanapkę, wyciągnąć produkty z lodówki, nie wymaga karmienia. Jej funkcjonowanie w domu pod nieobecność męża, czy córek nie jest niemożliwe, a może być jedynie mniej komfortowe (np. z powodu rozsypanego cukru wokół kubka, czy rozlanej wody). Przeciwskazaniem w jej chorobie jest dźwiganie, schylanie się, podnoszenie rąk do góry, dlatego czynności wymagające tych aktywności wykonuje za nią mąż (np. odkurzanie, mycie okien, zawieszanie firan). Jak ustalono żona skarżącego nie jeździ samochodem, dlatego w załatwianiu zakupów czy spraw urzędowych towarzyszy jej skarżący, zawożąc ją w konkretne miejsca. Skarżący w toku wywiadu nie był też w stanie określić ile czasu poświęca wyłącznie żonie, ponieważ jak podał, są to czynności, które i tak wykonywaliby razem, bez względu na stan zdrowia (np. przygotowanie posiłków, zakupy). Żona skarżącego w związku z chorobą oczu nie zażywa obecnie leków, nie nosi okularów (z uwagi na trudności w dobraniu odpowiednich szkieł okulistycznych) korzysta z lupy. Klinikę okulistyczną odwiedza raz na pół roku. W oparciu o te ustalenia i obserwacje poczynione w wyniku bezpośredniego kontaktu ze skarżącym i jego żoną, pracownik przeprowadzający wywiad wyraził opinię, że samodzielne funkcjonowanie żony skarżącego w domu jest ograniczone, jednak nie jest niemożliwe.

Wobec powyższych ustaleń organów, zgodzić się należy z oceną zebranego materiału dowodowego przez Kolegium, że w rozpatrywanej sprawie brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącego a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. Przekonywująca i trafna jest ocena Kolegium, że jakkolwiek żona skarżącego ze względu na schorzenie oczu i związane z tym pewne utrudnienia w wykonywaniu wszystkich obowiązków składających się na sprawne prowadzenie gospodarstwa domowego, wymaga jedynie pewnej pomocy ze strony osób najbliższych (np. w robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, w przypadku wykonywania czynności wysiłkowych). Zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych wobec niej przez skarżącego nie jest zatem tego rodzaju, że wyklucza wykonywanie przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zawodowej. Żona skarżącego jest bowiem osobą, która w dalszym ciągu, w dużej mierze pozostaje samodzielna w domu i jest w stanie wykonać, przynajmniej względem siebie, wszystkie czynności zapewniające spokojne bytowanie w domu (także pod nieobecność pozostałych członków rodzinny), jak trafnie oceniło Kolegium. Zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium, że wyniki postępowania dowodowego przeczą więc twierdzeniom skarżącego, aby jego żona wymagała stałego jego nadzoru jako opiekuna, tj. w stopniu uniemożliwiającym podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Pomoc jakiej skarżący udziela żonie nie ma charakteru niezbędnych czynności opiekuńczych, które mają umożliwić jej osobiste funkcjonowanie w środowisku domowym, lecz raczej charakter czynności w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Racje ma Kolegium odwołując się do doświadczenia życiowego, że zakres oraz rozmiar czasowy pomocy, jaką skarżący świadczy żonie, aby ulżyć jej w funkcjonowaniu w domu i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, pozwala stwierdzić, iż można zorganizować pomoc w ten sposób, aby była do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia przez skarżącego, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Podkreślić należy, że świadczenie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Co do zasady czynności takie jak: sprzątanie, odkurzanie, mycie okien, zawieszanie firan, gotowanie, czy robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie odznaczają się niczym nadzwyczajnym.

Podkreślić zatem jeszcze raz należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Takiego stanu rzeczy skarżący nie przedstawił organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób, a organy zobowiązane są ustalić istnienie bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz. U. z 2023 r., poz. 775).

Zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.

Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.

Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku. W pełni zgodzić się należy ze stanowiskiem NSA, wypowiedzianym w wyroku z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2964/20; LEX nr 3623406, że "Nie można powołać się na naruszenie zasady z art. 8 § 2 k.p.a. w sytuacji, kiedy wydana w sprawie decyzja, choćby była odmienna od innej decyzji, wydanej w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, jest jednak prawidłowa i zgodna z prawem. Wzgląd na zachowanie zasady praworządności ma w tej sytuacji priorytet nad oczekiwaniem strony do otrzymania decyzji takiej samej jak decyzje uprzednio wydawane w analogicznych stanach faktycznych i prawnych, bowiem oczekiwanie takie nie jest "słuszne" i "uzasadnione" jako naruszające zasadę praworządności." "Utrwaloną praktykę" zaś jest przede wszystkim zgodne z prawem i akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych. Postawiony w tym względzie zarzut nie mógł być więc uznany za zasadny.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.