Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 50/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1764
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant Referent stażysta Katarzyna Działek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne podlegające zwrotowi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 sierpnia 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy - wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., nr [...], w przedmiocie uznania wypłaconego skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 6 marca 2013 r. M. W. wystąpił do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, M. W. Do wniosku załączył m.in. oświadczenie z dnia 6 marca 2013 r. stwierdzające, że w okresie od dnia 26 stycznia 2013 r. do nadal nie podejmował żadnej pracy i nie otrzymał żadnego wynagrodzenia.

Decyzją z dnia 8 marca 2013 r. nr [...], zmienioną następnie decyzjami z dnia 2 lipca 2013 r. i z dnia 19 maja 2014 r., przyznano M. W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. W., w wysokości:

- 520 zł miesięcznie na okres od 1 marca do 30 czerwca 2013 r.,

- 620 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014,

- 800 zł miesięcznie na okres od 1 maja do 31 grudnia 2014 r.,

- 1200 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r.,

- 1300 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2017 r.

W dniu 20 maja 2016 r. do organu I instancji wpłynęły umowy zlecenia zawarte przez M. W. w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2016 r. Jednocześnie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] organ uzyskał informację o przebiegu jego ubezpieczenia. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2016 r. Kierownik Wydziału Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia 8 marca 2013 r. Następnie decyzją z dnia 12 września 2016 r. organ uchylił decyzję z dnia 8 marca 2013 r. i odmówił przyznania M. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zawiadomieniem z dnia 16 stycznia 2017 r. poinformowano z kolei M. W. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi.

W tym ostatnim postępowaniu, decyzją z dnia 10 lutego 2017 r., Zastępca Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu orzekł, że wypłacone M. W. świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 marca 2013 r. do 30 kwietnia 2016 r. w łącznej kwocie 34.280 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Decyzja wydana została na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 8 w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Z 2015 r., poz. 114, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą.

W jej uzasadnieniu wskazano, że M. W. składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył, że nie jest nigdzie zatrudniony, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, co nie było prawdą. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, że strona działała z zamiarem wprowadzenia w błąd pracowników Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, co do swojej faktycznej sytuacji zawodowej, co skutkowało nienależnym przyznaniem świadczeń z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą.

Wyliczając kwotę nienależnie pobranego świadczenia organ wskazał jako integralną cześć decyzji harmonogram wypłat świadczenia i podał, że kwota odsetek ustawowych za opóźnienie, na dzień potrącenia, wynosi 5813,64 zł.

W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji M. W. wyjaśnił, że wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ od 5 lat nie otrzymywali (w domyśle z żoną, dopisek Sądu) zasiłku rodzinnego i nie należał im się żaden dodatek na niepełnosprawnego syna. Zmuszeni zostali do przyjęcia sytuacji, że od podjęcia nauki przez syna, żona będzie pracowała na cały etat, a on jedynie dorywczo, gdyż syn potrzebuje stałej opieki. Odwołujący wskazał, że "dorabiał dorywczo na tzw. umowie śmieciowej" jedynie 1-2 razy w tygodniu i był przekonany, iż nie wolno mu jedynie podejmować stałej pracy na pełny etat. Wskazał, że nieświadomie podejmował prace dorywcze, a otrzymywany zasiłek był tak niski, że nie wystarczał na utrzymanie rodziny. Podał, że od kiedy wstrzymano wypłatę zasiłku sytuacja finansowa rodziny bardzo się pogorszyła i zgodził się na rezygnację z dotychczasowego "dorabiania na tzw. umowie śmieciowej" prosząc o przywrócenie zasiłku pielęgnacyjnego na syna, który to zasiłek został przyznany. Odwołujący się wyraził zdziwienie, że dopiero po ponad 3 latach od momentu przyznania zasiłku organ zakwestionował jego "dorabianie" podczas, gdy w międzyczasie rozliczał się z Urzędem Skarbowym i nikt nie zwracał uwagi na nieprawidłowości.

Powołaną wyżej decyzją z dnia 23 sierpnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję I instancji.

Uzasadniając swoją ocenę organ odwoławczy powołał przepis art. 17 ust. 1 ustawy oraz ustalone w art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wyjaśnił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Jego istotą jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Wskazując regulacje art. 30 ust. 3, ust. 6-8 ustawy, dotyczące kwestii przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ich potrącenia z wypłacanych świadczeń, egzekucji oraz zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami stwierdził, że "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Powołując się na orzecznictwo sądowe wywodził, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wykazania negatywnego zachowania strony, ukierunkowanego na niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych. Wymaga też wykazania świadomego działania osoby pobierającej świadczenie, przez złożenie fałszywego zeznania lub dokumentu albo wprowadzenia w błąd (np.: przez przemilczenie), co miało wpływ na przyznanie i wypłatę świadczenia. Przy tej postaci nienależnie pobranego świadczenia nie jest jednak istotne, czy składający fałszywe zeznanie, dokument albo w inny sposób świadomie wprowadzający w błąd organ, ma zarazem świadomość, że podane okoliczności mają doniosłość prawną dla powstania lub utraty prawa do świadczenia. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy dostrzegł, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia M. W. złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika, że m.in. od 26 stycznia 2013 r. do nadal (czyli do chwili składania oświadczenia dnia 6 marca 2013 r.) nie podejmował żadnej pracy i nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia. Natomiast, z umów zlecenia znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wykonywał pracę na podstawie tych umów od 1 grudnia 2012 r.

Ponadto informacje udzielone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] wskazują, że m.in. w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. był zgłoszony do ubezpieczenia jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Stosownie do wskazanych okoliczności organ uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, bowiem strona uzyskała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie oświadczenia, w którym podała nieprawdziwe informacje dotyczące zatrudnienia.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że M. W. w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia, co miało wpływ na przyznane prawo do wnioskowanego świadczenia. Organ przyjął, że strona świadomie wprowadziła organ w błąd poprzez złożenie nieprawdziwego oświadczenia wobec czego, ziściła się przesłanka do uznania, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane i wypłacone od 1 marca 2013 r. do 30 kwietnia 2016 r. w łącznej kwocie 34.280 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo obliczył wysokość należności podlegającej zwrotowi, zgodnie z harmonogramem wypłaty świadczenia i prawidłowo ustalił wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji w kwocie 5.813,64 zł. Odnosząc się do argumentów odwołania organ odwoławczy stwierdził z kolei, że nie mają one wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Wyjaśnienia odwołującego, że nieświadomie podejmował prace dorywcze nie mogą zostać uwzględnione, gdyż nawet jeżeli nie przeczytał oświadczeń, które podpisał, to jednoznacznie zawarte było w nich oświadczenie, iż nie podejmował żadnej pracy i nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. Decyzja przyznająca świadczenie jak i decyzje ją zmieniające zawierały natomiast pouczenia, iż należy niezwłocznie poinformować organ m.in. w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest też winą organu, że o podejmowaniu zatrudnienia przez stronę dowiedział się dopiero w chwili kompletowania dokumentów przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie innego świadczenia.

Odnosząc się do argumentu dotyczącego trudnej sytuacji finansowej Kolegium wskazało, że decyzja uznająca świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane i zobowiązująca do ich zwrotu nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron postępowania. Zgodnie jednak z art. 30 ust. 9 ustawy organ właściwy (w niniejszej sprawie Dyrektor Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu), może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu M. W. wskazał na okoliczności powołane już wcześniej w odwołaniu podnosząc, że nie miał świadomości co do tego, iż praca na podstawie umowy zlecenia wyklucza przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, a bezpośrednim motywem jego działania było zapewnienie rodzinie minimalnych środków materialnych. Wyjaśnił, że trudna sytuację finansowa jego rodziny spowodowała, że całkowicie zrezygnował z pracy na umowę zlecenie, w celu ponownego uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego. Zasiłek ten przyznano mu na nowo z dniem 1 lutego 2017 r. jednak od marca 2017 r. zaprzestano jego wypłaty. W dniu 13 grudnia 2017 r. zablokowane zostały także wszystkie środki pieniężne na rachunku jego i jego żony, podczas gdy pismo o zajęciu wierzytelności otrzymał dopiero dnia 15 grudnia 2017 r. Wskazując na okoliczności związane z postępowaniem egzekucyjnym, a także wyrokiem skazującym go na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności z zawieszeniem jej wykonania na okres 1 roku, skarżący wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a także o całkowite umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Argumentację skargi skarżący uzupełnił w piśmie z 11 czerwca 2018 r. zarzucając naruszenie prawa procesowego i materialnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W konsekwencji w postępowaniu przed Sądem administracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy zasady współżycia społecznego skoro badaniu podlega wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a., sąd z zastrzeżeniem art. 57a, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a, uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja uznająca świadczenie pielęgnacyjne, wypłacone skarżącemu za okres od 1 marca 2013 r. do 30 kwietnia 2016 r., za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne podlegające zwrotowi wraz z odsetkami.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności tej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa materialnego. Kolegium prawidłowo zastosowało przepisy art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm.) zwanej ustawą, a przedstawione przez organ motywy odpowiadają treści rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Obowiązek w tym zakresie podlega konkretyzacji w decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, w której rozstrzyga się o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane. Organ wydający taką decyzję nie ma jednak swobody w decydowaniu o podjęciu takiego rozstrzygnięcia, gdyż zobowiązany jest je podjąć w każdym przypadku ustalenia, że zaistniały okoliczności wyczerpujące przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy.

Stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Spełnienie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy wymaga ustalenia przez organ, że przyznanie świadczenia nastąpiło w związku z świadomym działaniem osoby pobierającej świadczenie, polegającym na złożeniu fałszywego zeznania lub dokumentu albo wprowadzeniu w błąd (np. przez przemilczenie), co miało wpływ na przyznanie i wypłatę świadczenia. Jak słusznie zauważyło Kolegium w zaskarżonej decyzji, dla stwierdzenia świadomego działania strony, nie ma jednak znaczenia to, czy składając fałszywe zeznanie, dokument albo w inny sposób wprowadzając organ w błąd strona (tu skarżący M. W.) miała świadomość, że podane okoliczności mają znaczenie prawne dla powstania lub utraty prawa do świadczenia.

W niniejszej sprawie na podstawie art. 30 ust. 2 ust. 2 ustawy organy uznały, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącemu w związku z opieką nad synem, w okresie od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Przyjęły, że skarżący świadomie wprowadził organ w błąd co do okoliczności istotnej dla przyznania świadczenia. Według organów okolicznością wykluczającą możliwość pobierania zasiłku pielęgnacyjnego było to, że na dzień złożenia wniosku wykonywał pracę zarobkową.

W ocenie Sądu okoliczność wykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej (co nie jest tożsame ze świadczeniem pracy na podstawie umowy o pracę czy w pełnym wymiarze) w okresie ustalenia i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie budzi wątpliwości. Znajduje ona potwierdzenie w informacji uzyskanej z ZUS o okresach podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu oraz załączonych do akt administracyjnych umowach zlecenie zawartych przez skarżącego.

Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 11 lutego 2014 r., a następnie także od 1 kwietnia 2014 r. do dnia wystawienia zaświadczenia przez ZUS, tj. do dnia 3 sierpnia 2016 r., skarżący podlegał ubezpieczeniu z tytułu umowy zlecenia. Fakt wykonywania pracy potwierdził również sam skarżący w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz w skardze do Sądu.

W świetle art. 17 ust. 1 ustawy pozostawanie w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej niewątpliwie wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem świadczenie to przysługuje bowiem określonym osobom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wówczas, gdy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że omawiane świadczenie zastępuje dochód wynikający z wykonywania pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca, a jego istotą jest co prawda tylko częściowe, ale zrekompensowanie strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy przyjąć natomiast należy, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza także wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, czy umowy o dzieło.

Jeżeli w okolicznościach sprawy na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a także na dzień jego przyznania skarżący wykonywał pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenie prawidłowo uznano w zaskarżonej decyzji, że świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. pobrał nienależnie.

W odniesieniu do spornej kwestii dotyczącej świadomości skarżącego co do wprowadzenia organu w błąd i zaistnienia przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy uwzględnić należy, że w treści druku wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący został pouczony o zasadach przyznania tego świadczenia wynikających z art. 17 ustawy, w tym o treści art. 17 ust. 1 ustawy. Ponadto formularz wniosku zawierał pouczenie o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (część II pkt 2 wniosku). Zapoznanie się z tymi pouczeniami skarżący poświadczył własnoręcznym podpisem. Podpisał także sformułowane we wniosku oświadczenie (część II pkt 1 litera j wniosku), że nie jest zatrudniony ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, w którym stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy wyjaśniono pojęcie "zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej".

Wraz z wnioskiem skarżący złożył także oświadczenie, w których niezgodnie z prawdą oznajmił, że od dnia 26 stycznia 2013 r. do dnia 6 marca 2013 r. (data oświadczenia) nie podejmował żadnej pracy i nie otrzymał żadnego wynagrodzenia.

Także w trakcie pobierania świadczenia nie poinformował organu o kontynuowaniu pracy zarobkowej na podstawie kolejnych umów zlecenia z dnia 31 grudnia 2014 r., z dnia 1 lipca 2015 r., z dnia 1 stycznia 2016 r. oraz z dnia 1 kwietnia 2016 r. pomimo, że w decyzji przyznającej świadczenie, jak również decyzjach ją zmieniających, był pouczany o wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy obowiązku niezwłocznego informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym takich jak podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także o tym jakie świadczenie uważa się za nienależnie pobrane.

W świetle tych okoliczności prawidłowe jest stanowisko organów, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy. Prawidłowo uznano, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącemu wskutek świadomego wprowadzenia organu w błąd, a to w związku z jego oświadczeniami z dnia 6 marca 2013 r. zawierającym nieprawdziwe informacje.

Podkreślenia wymaga, że pouczenie zawarte w formularzu wniosku sformułowane zostało w sposób jasny i zrozumiały. Jednoznacznie wskazano w nim, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Oczywiste jest, że strona po zapoznaniu się z takim pouczeniem nie powinna mieć wątpliwości co do tego, że prawo do świadczenia przysługuje jej w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna potrzebuje jej opieki w takim stopniu, że nie jest możliwe podjęcie przez nią zatrudnienia i innej pracy zarobkowej lub gdy z tej przyczyny z takiego zatrudnienia lub pracy zarobkowej rezygnuje.

Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący miał obowiązek zapoznania się z pouczeniem, a złożenie pod nim podpisu stanowi dowód na zapoznanie się z jego treścią. To z kolei przesądza o świadomym wprowadzeniu organu w błąd co do okoliczności niepodejmowania przez niego pracy zarobkowej. W okolicznościach sprawy bezspornie organy ustaliły, że skarżący w okresie przyznania i pobierania świadczenia wykonywał pracę zarobkową. Trzeba też zaznaczyć, że okoliczność, iż skarżący, jak akcentuje, mógł nie zrozumieć zasad, na jakich przysługuje świadczenie, nie może stanowić okoliczności skutkującej odstąpieniem od uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia wyłącznie tego, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa określające okoliczności, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia oraz czy działał wbrew temu pouczeniu.

Jeżeli skarżący został prawidłowo pouczony o przesłankach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, brak było podstaw do uznania, że występując o świadczenie nie był świadomy, iż świadczenie to nie przysługuje w przypadku pozostawania w zatrudnieniu lub wykonywania innej pracy zarobkowej. W szczególności nie zostały ujawnione żadne okoliczności, które mogłyby poddawać w wątpliwość takie ustalenie i wskazywać np. na wprowadzenie skarżącego w błąd przez pracowników organu, co do znaczenia okoliczności wykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia, dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie do okoliczności związanych z trudną sytuacją finansową rodziny skarżącego Sąd zauważa, że nie kwestionuje ich w żadnej mierze oraz nie podważa ich znaczenia dla strony. Jednak w sprawie administracyjnej mogą one podlegać ocenie w kolejnym, odrębny i wszczętym po zakończeniu niniejszej sprawy, postępowaniu administracyjnym w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia ich na raty. Takie postępowanie toczyć się może tylko na odrębny wniosek złożony przez stronę. Z tego też powodu, złożony w skardze wniosek o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami, podobnie jak wniosek o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie mógł być rozpoznany przez Sąd w zakończonej sprawie.

Rolą sądu nie jest bowiem merytoryczne rozpoznawanie spraw administracyjnych i zastępowanie organów w tym zakresie, lecz kontrola zgodność z prawem działalności administracji publicznej. W zakończonej wyrokiem z dnia 11 czerwca 2018 r. sprawie takiej kontroli poddane zostało rozstrzygnięcie dotyczące uznania wypłaconych skarżącemu świadczeń za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Jeżeli wolą skarżącego jest ubieganie się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami, to powinien on złożyć w tym przedmiocie stosowny wniosek do organu I instancji, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj. w niniejszej sprawie do Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola.

Podkreślić trzeba, że o możliwości takiej skarżący został pouczony przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaznaczenie tej okoliczności przez skarżącego w końcowej części skargi nie zwalnia go od obowiązku sformułowania podania do organu I instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Podanie takie winno zawierać też argumentację odnoszącą się do aktualnej sytuacji materialno-bytowej strony, wyłączającej możliwość zwrotu spornego długu.

Wreszcie należy też podkreślić, że skarga wniesiona przez skarżącego pismem z dnia 16 stycznia 2018 r. mogła dotyczyć tylko postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 sierpnia 2017 r. Dlatego czynności egzekucyjne podjęte przez organ I instancji w celu przymusowego wyegzekwowania nienależnych świadczeń mogą być także przedmiotem skargi do Sądu i kontroli legalności działania administracji, ale tylko w kolejnym, odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne (w tym wniosku o zawieszenie egzekucji) skarżący będzie uprawiony po wcześniejszym wyczerpaniu toku instancji postępowania administracyjnego opartego na przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W niniejszej sprawie, gdzie skarżona była decyzja uznająca świadczenia pielęgnacyjne za nienależne i podlegające zwrotowi, Sąd nie może w żadnej formie procesowej (wyrok, postanowienie, zarządzenie) oceniać czynności podjętych w egzekucji. Skarżący winien tylko pamiętać, że każda czynność egzekucyjna organu egzekucyjnego zawiera pouczenie o możliwości jej zaskarżenia, ale do prawidłowego i skutecznego wniesienia środka odwoławczego wymagane jest zachowanie terminu oraz skierowanie go do właściwego organu administracji.

Dlatego w zaskarżonej sprawie Sąd nie miał żadnych możliwości ingerowania w postępowanie egzekucyjne, nawet gdyby miał pewność, że awizowane przez skarżącego zajęcia rachunku bankowego były niezgodne z prawem (np. przez zajęcie kwot podlegających zwolnieniu od egzekucji).

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.