Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1374/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant ref. Maria Góraj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 listopada 2020 r. znak: WSO-I.621.1.157.2020 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 listopada 2020 r. znak: WSO-I.621.1.157.2020 Wojewoda Mazowiecki (dalej: "organ II instancji") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm., dalej: "u.e.l."), po rozpatrzeniu odwołania kuratora K. W. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej: "organ I instancji") z dnia 24 sierpnia 2020 r., nr AO-X-I.5343.1.126.2020.JMY orzekającej o wymeldowaniu wymienionego z pobytu stałego - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że na skutek informacji przekazanych przez Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] m.st. Warszawy Administrację Domów Komunalnych Nr [...] w W. (dalej: ADK NR [...]) zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania K. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy alei J. w W. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 24 sierpnia 2020 r., nr AO-X-I.5343.1.126.2020.JMY orzekł o wymeldowaniu wymienionego z miejsca pobytu stałego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła adw. N. W.-kurator K. W. W wyniku jego rozpatrzenia Wojewoda Mazowiecki decyzją z 4 listopada 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w myśl art. 35 ustawy o ewidencji ludności ( dalej u.e.l.) organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l. (dysponujących tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Przesłankami wymeldowania są więc tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy.

Organ II instancji stoi na stanowisku, że eksmisja osoby z lokalu oznacza, że taka osoba od dnia wykonania wyroku eksmisyjnego spełnia przesłankę opuszczenia lokalu, choćby nie z własnej woli przebywała poza tym lokalem. Zameldowanie K. W. w lokalu nr [...] przy alei J. w W. tworzyło fikcję meldunkową w rejestrach ewidencji ludności. Wojewoda Mazowiecki wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie ma za zadanie wyłącznie uporządkowanie oraz zaktualizowanie danych w ewidencji ludności i zapobiegać utrzymywaniu fikcji.

Zdaniem organu, bezspornym w sprawie jest fakt orzeczenia przez Sąd Rejonowy dla [...] w W. I Wydział Cywilny eksmisji K. W. oraz wykonania jej przez wymienionego poprzez dobrowolne przekazanie lokalu nr [...] przy alei J. w W. właścicielowi przed wyznaczonym terminem egzekucji komorniczej. Nie można zatem skutecznie zarzucić organowi I instancji naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W przypadku istnienia wyroku eksmisyjnego nie jest zasadne badanie przesłanki dobrowolności, ponieważ oczywistym jest, że w takiej sytuacji dochodzi najczęściej do przymusowego opuszczenia miejsca pobyty stałego, które uzasadnia wymeldowanie. Znajdujący się w aktach sprawy prawomocny wyrok eksmisyjny wyklucza bowiem zarówno fakt zamieszkiwania, jak i zamiar przebywania pod adresem, względem którego orzeczono eksmisję.

Odnosząc się do zarzutów organ II instancji wskazał, że organy administracyjne nie są upoważnione do oceny prawidłowości postępowania o eksmisję prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla [...] w W. Dlatego też wskazane przez adwokata N. W. -kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu K. W. kwestie, związane z nieprawidłowością przeprowadzenia postępowania sądowego, nie mogą być przedmiotem badania przez Wojewodę Mazowieckiego.

Organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że organ I instancji dopełnił wszelkiej staranności w ustaleniu aktualnego miejsca pobytu K. W., aby zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu. W momencie wyczerpania wszystkich możliwości, Prezydent m.st. Warszawy wystąpił do sądu o ustanowienie kuratora.

Na koniec swoich rozważań Wojewoda Mazowiecki wskazał, ż decyzja orzekająca o wymeldowaniu K. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy alei J. w W. jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i w pełni zasadna.

Skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła adw. N. W. - kurator dla nieznanego z miejsca pobytu K. W., domagając się uchylenia decyzji organu II instancji i poprzedzającej jej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 24 sierpnia 2020 r., oraz przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym z tytułu pełnienia funkcji kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu, według norm prawem przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania:

a) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ administracji publicznej wszystkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy, a nadto dokonanie oceny sprawy na podstawie ustaleń nieznajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym;

b) art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa poprzez niewystarczające wyjaśnienie okoliczności dobrowolnego opuszczenia lokalu przez odwołującego się w dniu 20 sierpnia 2020 roku, w sytuacji gdy dokument opatrzony podpisem odwołującego nie może być uznany za oświadczenie ujawniające wolę w sposób dostateczny i wymaga dodatkowego wyjaśnienia zaistniałych wówczas okoliczności;

c) 136 § 1 Kpa w zw. z art. 78 § 1 Kpa w zw. z art. 7 Kpa w zw. z art. 75 § 1 Kpa w zw. z art. 77 poprzez brak rozpoznania wniosku o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie lub zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję,

2) przepisów prawa materialnego w postaci art 35 u.e.l. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że K. W. dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu w lokalu nr [...] przy Al. J. w W., w sytuacji gdy czynności przeprowadzone w postępowaniu nie pozwalały na dokonanie takiej oceny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na braki formalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania.

Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 listopada 2020r. , utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 24 sierpnia 2020r., orzekającą o wymeldowaniu K. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy Al. J.w W.

Wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (posiadającego tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W myśl art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Oznacza to, że o pobycie stałym przesądzają dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W orzecznictwie wskazuje się również, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to brak podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (zob. wyroki NSA: z 14 lipca 2022 r., II OSK 2224/19, z 19 lutego 2021 r., II OSK 2961/20, z 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18, z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14, z 28 grudnia 2017 r., II OSK 863/17, z 1 marca 2018 r., II OSK 2068/17, wszystkie powołane orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Okolicznością w sprawie bezsporną pozostaje, że wyrokiem z dnia [...] czerwca 2017r. w sprawie I c [...] Sad Rejonowy dla [...] orzekł eksmisję K. W. z lokalu nr [...] przy Al. J. w W. bez uprawnienia do lokalu socjalnego. Na podstawie oświadczenia znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego, organ ustalił nadto, że w dniu 20 sierpnia 2019r. przed egzekucją komorniczą powyższego wyroku, K. W. opuścił dobrowolnie przedmiotowy lokal przekazując go do dyspozycji Administracji Domów Komunalnych Nr [...] w W. Z chwilą tą miejsce pobytu skarżącego przestało być znane organom, co skutkowało koniecznością ustanowienia dla niego kuratora w osobie adw. N. W. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2020r. ( sygn. akt III [...]).

Podkreślić trzeba, że trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z tym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, w świetle którego przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, gdy ziści się z upływem czasu inna obiektywna okoliczność. Za taką uznaje się fakt, że osoba zainteresowana nie podejmuje we właściwym terminie formalnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia swojego pobytu w miejscu zameldowania. Ochrona prawna, o którą taka osoba powinna zabiegać, aby powstrzymać skutek wymeldowania, realizowana jest na drodze powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny lub w szczególnych okolicznościach w drodze innych inicjatyw procesowych zmierzających do ochrony posiadania (zob. wyroki NSA z 24 listopada 2017 r., Il OSK 215/17 i z 20 lipca 2018 r., II OSK 2036/16).

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną pozostaje , że K. W. nie złożył pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu nr [...] w budynku przy Al. J. nr [...] w W. W konsekwencji za dobrowolne opuszczenie budynku należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z budynku lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10 i z 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11). W orzecznictwie wskazuje się także, że niekorzystanie ze środków prawnych we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu (wyroki NSA z 10 maja 2007 r., II OSK 722/06, z 25 października 2005 r. II OSK 127/05).

Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej opiera się na przyjętym oświadczeniu osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje jednak nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z 6 marca 2014 r., II OSK 2408/12).

Zgodnie z powyższym prawidłowo, w ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie wykazało, że zaistniały w sprawie przesłanki wyczerpujące normę art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co czyni kontrolowana decyzję prawidłową. Na aprobatę zasługuje twierdzenie organu, że K. W. po wyroku eksmisyjnym, opuścił lokal dobrowolnie, nie czekając na postepowanie egzekucyjne i trwale, przenosząc w inne miejsce ośrodek swojej aktywności życiowej. Świadczy o tym również brak jakiejkolwiek aktywności w toku postepowania o wymeldowanie a nawet nie poinformowanie organu ( czy też ADM nr [...]) o nowym adresie zamieszkania.

Prawidłowo podkreślił organ odwoławczy, że ewidencja ludności ma charakter jedynie rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego, tj. miejsca pobytu oznaczonej osoby. Obowiązek meldunkowy rozumiany jest obecnie jako czynność wyłącznie techniczna, związana z rejestracją ruchu ludności, a zameldowanie w lokalu ma potwierdzać istniejący stan faktyczny. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową (wyroki NSA: z 28 września 2016 r. II OSK 439/15; z 7 maja 2013 r. II OSK 2672/11; z 22 lutego 2013 r. II OSK 1996/11, CBOSA), co jest sprzeczne z celami ustawy o ewidencji ludności. Dodać należy, iż zameldowanie na pobyt stały nie rodzi żadnych praw cywilnych do lokalu, a tym samym wymeldowanie ma charakter wyłącznie administracyjny i nie pozbawia uprawnień do lokalu, a jedynie potwierdza fakt opuszczenia określonego lokalu.

W tej sprawie wskazać także trzeba, że skarżący powinien zameldować się w miejscu, w którym aktualnie przebywa, gdyż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca.

Wbrew zarzutom skargi, nie naruszono przepisów z zakresu administracyjnego postępowania wyjaśniającego (art. 7, 77 i 80 k.p.a.), gdyż istotne elementy stanu faktycznego zostały stwierdzone w sposób pewny. W aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisje skarżącego z przedmiotowego lokalu, a fakt , że skarżący nie zamieszkuje pod adresem przy Al. J. nr [...] m [...] również nie budzi wątpliwości. Powyższy wyrok eksmisyjny ma w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie. Jak wskazał NSA w wyroku z 8 marca 2012 roku, sygn. akt II OSK 1515/10, prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisję potwierdza zaistnienie przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( aktualnie art. 35 ustawy o ewidencji ludności). Podobne stanowisko zostało wyrażone w uzasadnieniu wyroku NSA z 15 lutego 2012 roku, II OSK 2143/10, gdzie ponadto wyjaśniono, że z uwagi na prawomocny wyrok nakazujący eksmisję ewentualne powództwo o przywrócenie posiadania nie mogłoby doprowadzić do uwzględnienia tego powództwa, bowiem skarżący nie dysponuje żadnymi środkami prawnymi, które mogłyby doprowadzić do przywrócenia mu posiadania przedmiotowego lokalu.

W tej sytuacji Sąd nie dostrzega konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczności związane ze złożonym w dniu 20 sierpnia 2019r. oświadczeniem przez K. W., uznając, że zmierzałoby ono jedynie do przedłużenia postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U 2022r., poz.329), orzekł, jak w sentencji.