Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2710/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1917/22 w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.NP/4115/355/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 5 września 2022 r. 524/00134/SP/2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz D.P. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1917/22 oddalił skargę D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.NP/4115/355/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.

Uzasadniając wydany wyrok Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem Z.P., który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W aktach administracyjnych znajdują się karty informacyjne z NZOZ Specjalistycznego Centrum Rehabilitacyjno-Leczniczego w W. (oddziała w B.), z których wynika, że Z.P. ma stwardnienie rozsiane – postać przewlekle postępująca, niedowład spastyczny czterokończynowy, zwyrodnieniowo-przeciążeniowe dolegliwości bólowe kręgosłupa, koślawość paluchów oraz zaburzenia depresyjne. Z kolei z zaświadczenia lekarskiego Przychodni Rejonowej w B. z dnia 19 lipca 2022r. wynika, iż Z.P. od 30 lat leczy się z powodu stwardnienia rozsianego. W ostatnim czasie nasilenie dolegliwości bólowych z kręgosłupa lędźwiowego. Konsultowany neurologicznie, zdyskwalifikowany do zabiegu operacyjnego, z powodu choroby zasadniczej. W ostatnim czasie znaczne pogorszenie stanu zdrowia, zwłaszcza chodu, nasilenie dolegliwości bólowych. Wymaga z podstawowych czynnościach pomocy osób drugich i systematycznej rehabilitacji ruchowej.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad mężem następujące czynności: pomaga mężowi ubierać się, przygotowuje lekarstwa, śniadanie, utrzymuje w czystości otoczenie, podaje obiad, podaje lekarstwa, czasami podprowadza męża do łazienki, który porusza się o kulach lub za pomocą wózka elektrycznego, zawozi męża na wizyty lekarskie, na rehabilitację, wozi męża do kościoła, asystuje przy toalecie, jeździ na zakupy. Podkreśla, że czasami mąż jej czuje się bardzo źle i nie wstaje z łóżka.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno przez organ i Instancji, jak i II instancji nastąpiła z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywania wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem nie musiała rzeczywiście rezygnować z podejmowania zatrudnienia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ma przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad mężem z aktywnością zawodową. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Sąd, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nad mężem nie wypełnia w/w dyspozycji, podczas gdy - jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - Skarżąca sprawuje nad mężem opiekę w pełnym zakresie, a w rozumieniu w/w przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w i zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Sąd, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie wniesionej w sprawie skargi, alternatywnie zaś przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania administracyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy i wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Na podstawie art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie są zasadniczo trafne.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy niesłusznie pominięto istotne dla sprawy fakty, dlatego słusznie skarga kasacyjna zarzuca, że w sprawie doszło do błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i w konsekwencji niesłusznie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie nie ma sporu, co do tego, że mąż skarżącej kasacyjnie, w osobie Z.P., legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w stosownym orzeczeniu. Niesporne równocześnie pozostaje, że nie ustalono aby mąż skarżącej kasacyjnie, bez jej udziału, korzystał z opieki instytucjonalnej, ani aby w sprawowaniu opieki nad nim wyręczały skarżącą kasacyjnie inne osoby. Jednocześnie, nie ustalono również, aby mąż skarżącej był zaniedbywany, albo aby opieka ta sprawowana była w sposób nieprawidłowy.

Istota sporu w sprawie ogniskuje się wokół charakteru sprawowanej opieki i wyznaczników, pozwalających uznać charakter sprawowanej opieki za uzasadniający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W gronie beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego znajdują się osoby najbliższe osobom niepełnosprawnym, które zdecydowały się nie wykonywać działalności zawodowej z uwagi na potrzebę stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. zachodzi wówczas, gdy wymiar i charakter osobistej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia.

Zasadnie w tej sytuacji skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W sprawie nie ma sporu, co do tego, że mąż skarżącej wymaga opieki z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji, bo tę kwestię w sposób wiążący przesądza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym się on legitymuje. Jednocześnie jednak organy kwestionują wymiar opieki sprawowanej przez - jak wynika z akt - jedyną osobę, która tę opiekę na co dzień świadczy.

Dokonana przez Kolegium i zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena materiału dowodowego prowadzi do wewnętrznie sprzecznych i niespójnych z zebranymi dowodami wniosków, że wymiar sprawowanej - wyłącznie i prawidłowo - przez skarżącą kasacyjnie opieki nad wymagającym opieki mężem, w związku z jego niezdolnością do samodzielnej egzystencji, nie dowodzi istnienia związku z brakiem podejmowania przez skarżącą kasacyjnie zatrudnienia. Związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. zachodzi wówczas, gdy wymiar i charakter - osobistej opieki - sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i - systematyczny współudział - w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia. Analiza akt sprawy wskazuje, że udokumentowane pozostaje postępujące stwardnienie rozsiane u męża skarżącej, a w roku 2022 r. stwierdzono znaczne pogorszenie stanu jego zdrowia, szczególnie akcentując konieczność pomocy osób drugich i systematyczną rehabilitacje ruchową. Bezsporne pozostaje, że niezależnie od bieżącej opieki sprawowanej nad mężem w domu, skarżąca bierze udział w jego postępowaniu rehabilitacyjnym, wożąc go na rehabilitację oraz wykonując zalecane masaże.

Akta sprawy wskazują zatem, że w okresie objętym postępowaniem administracyjnym osobista opieka, jak i osobisty współudział skarżącej kasacyjnie w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym jej męża był na tyle absorbujący, że uniemożliwiał jej podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia.

Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, jednocześnie uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Stwierdziwszy, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Brzeska. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).