Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1443/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 140aa ust. 1, art.140 ust. 1a pkt 1., art. 140 ust. 4.
journal: Dz.U. 2022 poz 988
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
article: art. 92a ust. 1, ust. 3, ust. 7 w zw. z. lp. 10.2.4i lp.10.3.1 załącznika nr 3, art. 92c ust.1.
journal: Dz.U. 2022 poz 2201
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del.WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Po 447/20 w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 grudnia 2019 r. nr BP.501.1914.2019.0155.PO15.10482 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. T. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 18 marca 2021 r., oddalił skargę P. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 grudnia 2019 r., w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w wyniku przeprowadzonej w dniu 3 lipca 2019 r. kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z trzyosiowego samochodu ciężarowego i trzyosiowej przyczepy, którym wykonywany był przewóz drogowy drewna sosnowego w imieniu skarżącego, ustalono na podstawie przeprowadzonych pomiarów masy i długości, że rzeczywista masa całkowita zespołu pojazdów wynosiła 48,9t co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej masy o 8,9 t.(o 22,25 %). Długość zespołu pojazdów wynosiła 18,81m co stanowiło przekroczenie o 0,06m (o 0,32%). Ustalono również, że podmiot wykonujący przejazd nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Ustalenia kontroli stały się podstawą decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 września 2019 r., którą nałożono na stronę karę w wysokości 11.000 zł.

Objętą skargą decyzją Główny Inspektor Transportu utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ wskazał, że karę nałożono za dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona, o co najmniej 20% oraz za dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego zespołem pojazdów, których dopuszczalna długość została przekroczona do 2%.

Organ nie stwierdził podstaw do zastosowania art. 92c ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2140, dalej u.t.d.), podnosząc, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających zastosowanie powołanej regulacji. Wskazał, że strona otrzymała kwit wywozowy z dnia 3 lipca 2019 r., wobec czego miała możliwość dokonania wyliczeń rzeczywistej masy całkowitej ładunku podzielnego i ustalenia, że 33 metry sześcienne drewna sosnowego przy gęstości 1 m2 wynoszącej 740 kg/m2 przekroczy dopuszczalną masę 40 t.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję stwierdził, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana została zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, była spójna, logiczna oraz zgodna z wiedzą i zasadami doświadczenia życiowego. Sąd stwierdził również, że ustalenia faktyczne nie zostały przez stronę w żaden sposób podważone.

W ocenie Sądu I instancji organ prawidłowo ustalił i ocenił, że za dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego zespołem pojazdów o masie i długości przekraczającym dopuszczalne normy odpowiedzialność ponosił skarżący.

Zasadnie, zdaniem Sądu, organ uznał, że brak było podstaw do zastosowania wobec skarżącego art.92c ust. 1 u.t.d. Prawidłowe było, w ocenie Sądu I instancji, stwierdzenie organu, że skarżący będący profesjonalnym przewoźnikiem przy zachowaniu minimum należytej staranności powinien, znając na podstawie kwitu wywozowego ilość drewna, rodzaju i fakt podzielność ładunku, tak zorganizować przewóz aby nie doszło do stwierdzonego naruszenia. Sąd zauważył w tym zakresie, że ustalenie ciężaru i długości ładunku oraz sposobu jego rozmieszczenia nie wymagało wiedzy specjalnej i mogło być dokonane wcześniej przed rozpoczęciem załadunku drewna. Dane dotyczące gęstości drewna skarżący powinien zaś ustalić na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. z 2012 r., poz. 536).

W ocenie Sądu I instancji organy trafnie oceniły, że nie występowały okoliczności zwalniające przedsiębiorcę od odpowiedzialności. Podnoszone przez skarżącego argumenty nie były wystarczające do zwolnienia go od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia na zasadzie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 140aa ust. 4 pkt. a) i b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 20217 r., poz. 1260, dalej p.r.d.). Wskazał, że norma zawarta w tym przepisie ma zastosowanie jedynie w przypadku nałożenia kary administracyjnej przewidzianej w ust. 1,1a pkt1 art.140aa p.r.d. i odnosi się do przejazdów po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu, co w okolicznościach tej sprawy nie miało zastosowania.

W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z zm., dalej: p.p.s.a.).

P. T., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

a) art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż okoliczności sprawy i dowody nie wskazują, iż skarżący nie dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, co uzasadniałoby umorzenie postępowania w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej;

b) art. 92c ust. 1 pkt 1 u.d.p. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż skarżący wykonując przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć, co uzasadniałoby umorzenie postępowanie w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej;

c) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji i mający wpływ na treść decyzji, a polegający na błędnym przyjęciu, iż to na skarżącym spoczywa obowiązek dokonania pomiaru objętości towaru, który to towar został załadowany przez pracowników nadleśnictwa, a skarżący jako przewoźnik nie ma wiedzy specjalnej w zakresie dokonywania pomiaru objętość drewna, jak również nie ma możliwości dokonania tego pomiaru w warunkach leśnych;

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 8 art. 75 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w szczególności poprzez naruszenie zasady praworządności oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych do dokładnego stany faktycznego czynności; brak uwzględnienia słusznego interesu obywateli; prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie uczestników do władzy publicznej; nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego; naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, ustalenia Sądu wynikają z nieprawidłowo zebranego w sprawie materiału dowodowego, a dokonana ocena tego materiału biorąc pod uwagę zastosowane przepisy ustawy o transporcie drogowym budzi zastrzeżenia;

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 8 k.p.a poprzez niezasadne oddalenie skargi w sytuacji gdy decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 grudnia 2019 roku znak: BP.501.1914.2019.0155.P015.10482 została wydana w wyniku postępowania administracyjnego, polegającego na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania obywateli do władzy publicznej, nie bacząc przy ty na zasady współżycia społecznego oraz słuszny interes obywateli.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Główny Inspektor Transportu Drogowego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesionej w niej zarzuty wraz z ich uzasadnieniem nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji.

Wskazania wymaga na wstępie, że Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że granice kontroli, jakiej NSA dokonuje względem wyroku Sądu I, wyznaczone i zakreślone są zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej oraz podniesioną w ich ramach argumentacją.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że pomieszczone w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zostały w jakimkolwiek zakresie uzasadnione. Autor skargi kasacyjnej poza wskazaniem w samych zarzutach, iż w jego ocenie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 8 art. 75 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie wykazał, w jaki konkretnie sposób do naruszenia tychże przepisów doszło. Jak już wspomniano, w uzasadnieniu brak jest jakiejkolwiek argumentacji wskazującej, że w sprawie doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego przewidzianych powołanymi regulacjami, w jaki sposób zasady te zostały naruszone przez organy i które z tych naruszeń zostały zaaprobowane przez Sąd I instancji lub nie zostały poddane ocenie skutkując wadliwością przeprowadzonej, zdaniem kasatora, kontroli sądowoadministracyjnej.

Wobec takiego braku skargi kasacyjnej postawione zarzuty naruszenia przepisów postępowania uchylają się ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w aspekcie wywołanej skargą kasacyjną kontroli orzeczenia Sądu I instancji.

Przechodząc do oceny zarzutów z punktu 1 petitum skargi kasacyjnej, naruszenia przepisów prawa materialnego, uznać je należy za niezasadne.

Za nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 140aa ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) ustawy Prawo o ruchu drogowym, którego naruszenia strona dopatruje się w przyjęciu, iż okoliczności sprawy i dowody nie wskazują, że skarżący nie dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, co uzasadniałoby umorzenie postępowania w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej.

Zauważyć należy, w ramach omawianego zarzutu, że Sąd I instancji stwierdził, iż przepis ten w okolicznościach niniejszej sprawy nie miał zastosowania z uwagi na to, że norma zawarta w art. 140aa ust. 4 p.r.d. ma zastosowanie jedynie w przypadku nałożenia kary administracyjnej przewidzianej w ust. 1 i ust. 1a pkt 1 art.140aa ustawy i odnosi się do przejazdów po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu. Stwierdzić należy, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kara pieniężna za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Brak jest zatem podstaw do uznania, jak wywodzi kasator, że Sąd I instancji dopuścił się niewłaściwego zastosowania przepisu art. 140aa ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) ustawy. Brak jest również podstaw do stwierdzenia aby doszło do niewłaściwej wykładni tego przepisu. Słusznie bowiem Sąd I instancji stwierdził, że norma zawarta w ustępie 4 ma zastosowanie do kar za naruszenia, o których mowa w ustępach 1 i 1a art. 140aa ustawy. Zauważyć ponadto należy, że przedmiotem postępowania administracyjnego było naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, gdzie nałożona na stronę kara znajdowała oparcie i wynikała z przepisów ustawy o transporcie drogowym, jej art. 92a ust. 1, ust. 3 i ust. 7 w zw. z lp. 10.2.4 i lp. 10.3.1. załącznika nr 3 do ustawy.

Konkludując tą część rozważań stwierdzić należy, że z uwagi mającą zastosowanie w sprawie podstawę prawną nałożonej na stronę kary, wynikającą z rodzaju stwierdzonych naruszeń, brak było po stronie organów, co słusznie stwierdził Sąd I instancji, podstaw do podjęcia rozważań i czynności zmierzających do ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki egzoneracyjne, o których mowa w art. 140aa ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Odnosząc się do zarzutów pomieszczonych w punktach 1 b) i 1c) petitum skargi kasacyjnej, z uwagi na ich komplementarny charakter, rozpoznane one zostaną łącznie. Zarzuty te bowiem zmierzając do podważenia oceny Sądu I instancji, który uznał za słuszne stanowisko organu, że w sprawie z uwagi na ustalony stan faktyczny, brak było podstaw do zastosowania regulacji z art. 92c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym.

Zgodnie z treścią art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

Jak wskazuje się w orzecznictwie okolicznościami, o których mowa w powołanym przepisie, mogą być wyłącznie sytuacje ponadprzeciętne, odbiegające od standardowych stanów faktycznych, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć. Do zwolnienia przedsiębiorcy wykonującego transport drogowy z odpowiedzialności konieczne byłoby wykazanie podjęcia w ramach organizacji przewozu wszystkich niezbędnych środków, w tym stosowanie dostępnych środków technicznych umożliwiających śledzenie ruchu pojazdu i jego konfrontowanie ze wskazaniami tachografu, a w konsekwencji dowiedzenie, że do naruszenia doszło na skutek obiektywnych, nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności, na które przedsiębiorca nie miał wpływu (por. wyrok NSA z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt II GSK 1330/22). Przyjmuje się również, że to na podmiocie wykonującym przewóz drogowy spoczywa, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, ciężar dowodu w zakresie odnoszącym się do wykazania, że rzeczywiście nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a więc innymi słowy ciężar dowodu w zakresie odnoszącym się do wykazania, że uczynił wszystko zgodnie z prawem, że nie mógł zrobić nic więcej, zaś to co zrobił, pozwalało mu pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie naruszy prawa (por. wyroki NSA z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt II GSK 647/20 i z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 583/20).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała w toku całego postępowania na jakiekolwiek ponadprzeciętne, odbiegające od standardowych stanów faktycznych okoliczności, których wykonując przewóz drogowy przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie była w stanie przewidzieć. Jedyną, acz konsekwentnie podnoszoną tak w toku sprawy administracyjnej, jak i sądowoadministracyjnej, była okoliczność, iż to pracownicy nadleśnictwa dokonując wydania i załadunku drewna obowiązani byli do dokonania pomiaru jego objętości i długości. Z tak podnoszonej argumentacji oraz stanowiska, że strona "musi polegać na zaufaniu oraz profesjonalizmie drugiej strony (pracowników nadleśnictwa – przypis Sądu)", kasator wywodzi zaistnienie przesłanek z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., które wadliwie nie zostały wzięte pod uwagę przez organy i Sąd I instancji.

W tym zakresie podzielić należy wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który stwierdził, że: "Ustalenie ciężaru i długości ładunku, sposobu rozmieszczenia w okolicznościach niniejszej sprawy nie wymagało, wbrew twierdzeniom skargi, wiedzy specjalnej i mogło być dokonane wcześniej przed rozpoczęciem załadunku drewna. Dane dotyczące gęstości drewna, jak wyjaśnił w zaskarżonej decyzji organ, skarżący powinien ustalić na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. z 2012r. poz536 ).".

Istotnie skarżący dysponując kwitem wywozowym z dnia 3 lipca 2019 r., nr 7/2019001329/1082 mógł dokonać niezbędnych ustaleń, posługując się przepisami wskazanego rozporządzenia, co do masy drewna ujętej w kwicie. Tym samym mógł dokonać stosownych pomiarów pozwalających na ustalenie maksymalnej ilości mającego być załadowanym do przewozu drewna, aby przewóz ten wykonany została bez naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym. Nieuczynienie przez stronę takich pomiarów uznać należy za niedochowanie przez profesjonalnego przedsiębiorcę najwyższej staranności oraz przezorności w związku z planowanym przewozem.

W świetle poczynionych wywodów za bezpodstawną uznać należy również próbę przerzucenia przez stronę odpowiedzialności za wagę i wymiary załadowanego towaru (drewna) na pracowników nadleśnictwa, w którym nastąpił załadunek, co skutkowało przekroczeniem norm masy całkowitej zespołu pojazdów oraz jego długości.

Poza wskazanym już brakiem dokonania przez stronę niezbędnych ustaleń na podstawie kwitu wywozowego, wskazać należy na zeznania świadka – kierowcy wykonującego sporny przewóz. Jak wynika z treści podpisanego bez zastrzeżeń protokołu przesłuchania zeznał on, że osobiście dokonywał załadunku i miał wiedzę o tym, że mógł zabrać maksymalnie 27 m3 drewna sosnowego. Zeznał również, że zabrał dwa stosy o łącznej wielkości 33 m2, będąc przy tym świadomym o nienormatywności kierowanego przez siebie zespołu pojazdów po dokonanym załadunku. Kierowca zeznał również, że o zabraniu większej ilości drewna zadecydował skarżący, aby uniknąć konieczności wykonania ponownego przewozu pozostałej części drewna.

Brak jest wobec tego podstaw do uznania, że przekroczenie norm zespołu pojazdów, którym wykonywany był przewóz, było następstwem zdarzeń i okoliczności, na które skarżący nie miał wpływu lub których nie mógł przewidzieć, a które to przekroczenia, jak podnosi kasator, miały być następstwem "czynności wykonanych przez nadleśnictwo, tj. czynności załadowcy zostały wykonane nienależycie ...".

Reasumując, brak jest podstaw do stwierdzenia, że wyrok Sądu I instancji obarczony był wadami wymienionymi w petitum skargi kasacyjnej, w konsekwencji brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekał jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).