Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4065/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 134
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt II SA/Po 291/20 w sprawie ze skargi D.C. na postanowienie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu z dnia 5 lutego 2020 r. nr 5/2020 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D.C. na rzecz Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt II SA/Po 291/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D.C. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący"") na postanowienie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu (dalej jako "Dyrektor") z dnia 5 lutego 2020 r. nr 5/2020 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 21 października 2019 r. skarżący wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego w [...] (dalej jako "Dyrektor ZK") o udostępnienie informacji publicznej w zakresie odpisu grafiku pracy lekarzy w tym zakładzie karnym, wskazania ilu osadzonych przyjął w danym dniu lekarz oraz które oddziały były przyjmowane, a także wskazania lekarzy zatrudnionych w zakładzie wraz ze wskazaniem ich okresu zatrudnienia, rodzaju umowy oraz specjalności.

W odpowiedzi na wniosek Dyrektor ZK pismem z dnia 5 grudnia 2019 r. znak D/P.0143.114.2019.PH, poinformował skarżącego, że dni i godziny pracy Ambulatorium z Izbą Chorych Zakładu Karnego w [...] zostały uregulowane w porządku wewnętrznym Zakładu, którego kopia znajduje się w każdej celi mieszkalnej. Przyjęcia osadzonych przez lekarzy odbywają się co do zasady według grafiku określonego w § 51 i § 52 porządku wewnętrznego, a także w innych terminach według możliwości oraz potrzeby. Skazani zgłaszający się do lekarza przyjmowani są według oddziałów mieszkalnych w kolejności zgłoszeń. Natomiast w przypadkach nagłych bądź pilnych osadzeni przyjmowani są poza ustaloną kolejnością, a w przypadku zgłaszania przez osadzonych dolegliwości zagrażających życiu lub zdrowiu bezzwłocznie wzywany jest Zespół Pogotowia Ratunkowego. W tym stanie rzeczy nie jest prowadzony odrębny dokument w postaci "grafiku przyjęć osadzonych przez lekarza", który podlegałby udostępnieniu w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępnie do informacji publicznej. Ponadto Dyrektor ZK poinformował zainteresowanego, że obecnie w jednostce zatrudnionych jest 4 lekarzy oraz 2 stomatologów, a także podał personalia każdego z nich, specjalność, rodzaj zawartej umowy i datę zatrudnienia.

Organ poinformował również, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1764), dalej jako "u.d.i.p.", obowiązkowe jest udostępniane tylko tych informacji publicznych przez podmioty publiczne, które są w jego posiadaniu. Obowiązek informacyjny organu jest zatem wyłącznie konsekwencją faktu dysponowania przez organ daną informacją. Natomiast prawo dostępu do informacji publicznej oznacza dostęp do informacji już istniejącej, będącej w posiadaniu podmiotu zobowiązanego i nie może być utożsamiane z prawem do inicjowania działań (kontrolnych, badawczych itp.) mających na celu wytworzenie informacji jakościowo nowej i dotychczas nieistniejącej, której udzielenia domaga się wnioskodawca.

Pismem z dnia 23 grudnia 2019 r. skarżący wniósł do Dyrektora "skargę" dotyczącą "decyzji Dyrektora ZK [...] z dn. 5.12.2019 r., D/P.0143.114.2019.PH w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej". W uzasadnieniu pisma wskazano, że skarżący wskazaną decyzję zaskarża w całości, wnosi o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania. Ponadto wskazał, że odpis grafiku pracy lekarzy w ZK [...] jest sporządzany przez Kierownika Ambulatorum w ZK [...] i stanowi informację publiczną. W ocenie skarżącego odmowa jego udostępnienia jest całkowicie bezpodstawna.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2020 r. nr 5/2020 wydanym na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", Dyrektor orzekł o niedopuszczalności odwołania w przedmiotowej sprawie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Dyrektor wyjaśnił, że pismem z dnia 5 grudnia 2019 r. udzielono wnioskodawcy żądanej informacji. Przedmiotowa sprawa nie została zatem załatwiona przez Dyrektora ZK w [...] poprzez wydanie decyzji administracyjnej, a tylko od decyzji administracyjnej przysługiwałaby wnioskodawcy odwołanie w trybie art. 127 k.p.a. w związku z art. 16 ust. 2 u.d.i.p.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu 12 marca 2020 r. (data złożenia pisma administracji ZK w [...]) skarżący podnosząc, że postanowienie jest niezgodne z prawem wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 14 października 2020 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 w zw. z art. 134 k.p.a. oraz w zw. z art. 37 § 5 i 6 k.p.a. poprzez nieustalenie rzeczywistej woli skarżącego wyrażonej w piśmie z dnia 23 grudnia 2019 r. zatytułowanym "skarga" i niezasadne wydanie postanowienia o niedopuszczalności odwołania na decyzję, nierozpoznanie ponaglenia na bezczynność Dyrektora ZK w [...] i niewydanie postanowienia w przedmiocie bezczynności.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, że w piśmie z dnia 5 grudnia 2019 r. Dyrektor ZK udzielił informacji publicznej w odpowiedzi na żądanie skarżącego zawarte we wniosku z dnia 21 października 2019 r. W piśmie tym nie wyrażono stanowiska o odmowie udostępnienia informacji w jakimkolwiek zakresie lub o umorzeniu postępowania w tym przedmiocie. W zakresie grafiku przyjęć osadzonych przez lekarza organ poinformował jedynie, że nie jest w posiadaniu żądanej informacji publicznej, albowiem takowy grafik nie jest w ogóle prowadzony. W ocenie Sądu pierwszej instancji pismo to zawierało zatem wyłącznie treść, dla której przepisy ustawy nie przewidywały wydania formy decyzji administracyjnej. W tej sytuacji Dyrektor prawidłowo uznał, iż odwołanie od wskazanego pisma jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych i zasadnie zastosował przepis art. 134 k.p.a. W ocenie Sądu meriti za skuteczną nie mogła zostać przy tym uznana argumentacja pełnomocnika skarżącego przedstawiona w piśmie procesowym z dnia 14 października 2020 r., w którym wskazał on na potrzebę przyjęcia innej kwalifikacji pisma z dnia 23 grudnia 2019 r. W jego ocenie należy je traktować nie jako odwołanie, a jako skargę na bezczynność. Odnosząc się do powyższego Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zaprezentowana przez pełnomocnika interpretacja znaczenia czynności jego mocodawcy dokonanych na etapie przez organami administracji nie jest trafna i zaprzecza stanowisku samego skarżącego. Skarżący w piśmie z dnia 23 grudnia 2019 r. wyraźnie napisał, że jego "skarga" dotyczy "decyzji Dyrektora ZK [...] z dn. 5.12.19 r., D/P.0143.114.2019.PH w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej". Wyraźnie kwestionował on więc działanie organu, a nie bezczynność. Jednocześnie podnieść należy, że skarżący jest inicjatorem wielu postępowań przed sądem administracyjnym i to zarówno w przedmiocie bezczynności jak i w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W 2019 r. i 2020 r. skarżący wniósł siedem skarg na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, w tym pięć do tutejszego Sądu, w których wyraźnie zarzucał organom bezczynność w rozpoznaniu jego wniosków o udostępnienie informacji publicznej (zob. wyroki WSA w Poznaniu w sprawach: II SAB/Po 59/19, II SAB/Po 60/19, II SAB/Po 61/19, II SAB/Po 81/19 i II SAB/Po 89/19 oraz wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim w sprawach II SAB/Go 175/19 i II SAB/Go 176/19). Skarżący dostrzega więc różnicę pomiędzy skargą na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, a skargą na decyzję w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Sąd pierwszej instancji podkreślił również fakt, że w analogicznych stanach faktycznych spraw oddalił już trzynaście skarg skarżącego na postanowienia organów w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. W wyrokach tych Sąd wskazywał skarżącemu, że w sytuacji gdy wnioskodawca uznaje, że udostępnienie mu informacji publicznej nie nastąpiło zgodnie z wnioskiem (nie udzielono informacji w pełnym, żądanym zakresie lub podmiot zobowiązany uznał, iż żądana informacja nie stanowi informacji publicznej), to może domagać się sądowej ochrony w drodze skargi na bezczynność organu w przedmiocie udzielenia żądanej informacji (zob. przykładowo wyroki w sprawach II SA/Po 688/19 i II SA/Po 778/19).

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie całego zgormadzonego materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że Dyrektor Zakładu Karnego w [...] nie posiadał informacji, o której udostępnienie wnioskował skarżący, tj. ilu osadzonych przyjął w danym dniu lekarz oraz które oddziały były przyjmowane, a w konsekwencji błędne i niepoparte zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przyjęcie, że Dyrektor Zakładu Karnego w [...] odpowiedział w całości na wniosek skarżącego o udzielenie informacji publicznej i że nie był zobowiązany udostępnić informacji o tym ilu osadzonych przyjął w danym dniu lekarz oraz które oddziały były przyjmowane skarżącemu lub wydać decyzji o odmowie udostępnienia tej informacji, a także że jego odpowiedź na wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej była kompletna, podczas gdy z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, że Dyrektor ZK nie miał informacji o tym ilu osadzonych przyjął w danym dniu lekarz oraz które oddziały były przyjmowane; w wyniku błędnego ustalenia stanu faktycznego zostało bezpodstawnie przyjęte, że pismo Dyrektora ZK z dnia 5 grudnia 2019 r. było wystarczające do załatwienia wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej i Dyrektor ZK nie pozostawał w bezczynności, co w konsekwencji spowodowało oddalenie skargi;

2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a., poprzez nieustalenie rzeczywistej woli skarżącego i błędne przyjęcie, że skarżący zamierzał pismem z dnia 23 grudnia 2019 r. odwołać się od decyzji Dyrektora ZK, podczas gdy intencją skarżącego było złożenie skargi na bezczynność, które to błędne przyjęcie doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia, że skarżący złożył niedopuszczalny środek prawny i oddalenia skargi;

3. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a., poprzez uznanie, że istniały podstawy do wydania przez Dyrektora decyzji o niedopuszczalności odwołania, co w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi;

4. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 oraz 5 i 6 k.p.a., poprzez uznanie, że Dyrektor nie był zobowiązany do rozpoznania ponaglenia na bezczynność Dyrektora ZK i wydania rozstrzygnięcia w jego przedmiocie, a w konsekwencji oddalenia skargi.

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika z urzędu według norm przepisanych albowiem nie zostały one pokryte w żadnej części.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W piśmie procesowym z dnia 4 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie podtrzymał stanowisko sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera.

W świetle pisemnych motywów zaskarżonego wyroku i zarzutów stawianych Sądowi pierwszej instancji, istota rozpoznawanej sprawy polega na rozstrzygnięciu, czy Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że w realiach sprawy organ pierwszej instancji nie wydał decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej, a organ postąpił prawidłowo, stwierdzając na podstawie art. 134 k.p.a., niedopuszczalność odwołania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie nie podważył prawidłowości wyroku Sądu pierwszej instancji, który na podstawie art. 151 P.p.s.a. zasadnie oddalił skargę.

W opozycji do twierdzeń autora skargi kasacyjnej należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia przez pryzmat podstawy do jego wydania, to jest art. 134 k.p.a. przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych, w jakich wskazane postanowienie zostało wydane. Co nadto istotne, Sąd meriti w sposób w pełni prawidłowy przyjął, że w piśmie organu z dnia 5 grudnia 2019 r. nr D/P.0143.114.2019.PH nie zawarto jakichkolwiek sformułowań, które można poczytywać jako rozstrzygniecie o odmowie udostępnienia informacji publicznej. W świetle informacji udzielonych przez organ skarżącemu kasacyjnie niezrozumiałym jest stawianie Sądowi pierwszej instancji zarzutu jakoby Sąd meriti nie rozpatrzył całego zgormadzonego materiału dowodowego i bezpodstawnie przyjął, że Dyrektor Zakładu Karnego w [...] nie posiadał informacji, o której udostępnienie wnioskował skarżący, tj. ilu osadzonych przyjął w danym dniu lekarz oraz które oddziały były przyjmowane, a w konsekwencji błędnie przyjął, że Dyrektor Zakładu Karnego w [...] odpowiedział w całości na wniosek skarżącego o udzielenie informacji publicznej. Zauważyć w tym miejscu należy, że Sąd pierwszej instancji kontrolował postanowienie wydane w trybie art. 134 k.p.a. a nie bezczynność Dyrektora ZK w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W związku z tym, że skarżący kasacyjnie przedmiotem zaskarżenia do Sądu pierwszej instancji uczynił postanowienie mające swoją podstawę w art. 134 k.p.a. Sąd meriti nie był uprawniony do ustalania, czy udzielona skarżącemu informacja (pismem z dnia 5 grudnia 2019 r.) jest kompletna czy nie. Kwestia ta – jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - mogłaby być przedmiotem oceny sądu administracyjnego w sprawie na bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 961/20).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że organ w odniesieniu do grafiku przyjęć osadzonych przez lekarza poinformował skarżącego kasacyjnie, że nie jest w posiadaniu żądanej informacji publicznej, albowiem przedmiotowy grafik nie jest w ogóle prowadzony, gdyż przyjęcia te co do zasady odbywają się według regulacji wynikających z porządku wewnętrznego. Wskazał wprost, że przypadkach nagłych bądź pilnych osadzeni przyjmowani są poza ustaloną kolejnością, a w przypadku zgłaszania przez osadzonych dolegliwości zagrażających życiu lub zdrowiu bezzwłocznie wzywany jest Zespół Pogotowia Ratunkowego Organ wytłumaczył nadto skarżącemu kasacyjnie dlaczego nie prowadzi odrębnego harmonogramu przyjęć lekarskich. Pismo wystosowane do skarżącego kasacyjnie zawierało zatem - jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji - wyłącznie taką treść, dla której przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej nie przewidywały wydania rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Należy w tym miejscu podkreślić, że pisemne wyjaśnienie organu, że nie posiada żądanej informacji nie jest odmową udostępnienia informacji. Organ może bowiem odmówić udostępnienia informacji tylko, gdy ją posiada. Wówczas obowiązany jest wydać decyzję administracyjną. Nie można zatem przyjmować, jak niezasadnie czyni to autor skargi kasacyjnej, że w realiach sprawy organ w istocie odmówił udostępnienia informacji publicznej, a pismo skarżącego kasacyjnie z dnia 23 grudnia 2019 r. było w istocie ponagleniem, a zatem środkiem prawnym służącym do zwalczania stanu bezczynności organu.

Należy podzielić zapatrywanie, że w przypadku nieudzielenia żądanej informacji publicznej w całości, podmiotowi, który złożył wniosek dostępowy przysługuje skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie można jednakże uznać, że intencją skarżącego - która została pominięta w istocie przez organy jak i przez Sąd pierwszej instancji - było wniesienie skargi na bezczynność organu. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jest wiadomym urzędu, że skarżący kasacyjnie jest osobą formułująca znaczne ilości wniosków o udostępnienie informacji publicznej i inicjującym wiele postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, zatem należy racjonalnie założyć, że skarżący kasacyjnie posiada przynajmniej podstawową wiedzę w zakresie obowiązujących procedur.

Niezależnie od powyższego zapatrywania zauważyć należy, że interpretacja działań skarżącego kasacyjnie zaprezentowana przez jego pełnomocnika jest nie do pogodzenia z materiałem dowodowym w sprawie i w istocie stanowi zaprzeczenie stanowiska samego skarżącego. Skarżący kasacyjnie w piśmie z dnia 23 grudnia 2019 r. wyraźnie bowiem napisał, że jego skarga dotyczy "decyzji Dyrektora ZK [...] z dn. 5.12.2019 r., D/P.0143.114.2019.PH w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej". Nie kwestionował zatem bezczynności organu, a jego działanie. W piśmie z 10 stycznia 2020 r., skierowanym do skarżącego, Dyrektor wskazał, że pismo skarżącego kasacyjnie z dnia 23 grudnia 2019 r. zatytułowane "skarga", traktuje jako odwołanie. Znając stanowisko organu wyrażone we wskazanym wyżej piśmie jak i w uzasadnieniu wydanego następnie postanowienia z dnia 5 lutego 2020 r. skarżący, w skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jednoznacznie wskazał, że zaskarża wydane postanowienie a nie bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

W odniesieniu do twierdzeń pełnomocnika skarżącego kasacyjnie jakoby pismo skarżącego kasacyjnie z dnia 23 grudnia 2019 r. stanowiło w istocie ponaglenie wyjaśnić należy, że możliwość wniesienia skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest uzależniona co do zasady od wcześniejszego złożenia środka zaskarżania. Pogląd ten nie był kwestionowany przed nowelizacją P.p.s.a. dokonaną w dniu 1 czerwca 2017 r. ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), dalej "ustawa zmieniająca", i zachowuje aktualność. Przepisem art. 9 pkt 3 lit. b ustawy zmieniającej dodano m.in. art. 53 § 2b P.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy zmieniającej, nowe brzmienie otrzymał również art. 37 § 1 k.p.a. poprzez wprowadzenie środka zaskarżenia w postaci ponaglenia, które zastąpiło dotychczasowe zażalenie i wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (zob. druk sejmowy nr 1183 z dnia 28 grudnia 2016 r.; archiwum Sejmu RP VIII kadencji) podano, że nowa regulacja art. 53 § 2b P.p.s.a. dotycząca obowiązku wyczerpania środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi na bezczynność, wprowadzona została w związku ze zmienionym brzmieniem art. 37 k.p.a. Wniesienie ponaglenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. stanowi warunek formalny do wywiedzenia skargi na bezczynność organu, co znalazło wyraz w nowym brzmieniu art. 52 § 2 P.p.s.a. Przepis art. 52 § 1 P.p.s.a. stanowi ogólną zasadę, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Ponaglenie, do którego odwołuje się art. 53 § 2b P.p.s.a., jest przewidzianym na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego środkiem zwalczania bezczynności organów administracji oraz przewlekłego prowadzenia postępowania. Stanowi o tym wprost art. 37 § 1 k.p.a. Ponaglenie wywiera więc skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia na gruncie k.p.a. Niewątpliwie zatem przewidziany w art. 53 § 2b P.p.s.a. wymóg wniesienia ponaglenia odnosi się do bezczynności organu w zakresie spraw rozpoznawanych w trybie k.p.a. Jednakże tego rodzaju środek zaskarżenia nie jest wymagany w sprawach, których przedmiotem jest bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej.

Skoro zatem w realiach rozpatrywanej sprawy organ pierwszej instancji nie wydał decyzji administracyjnej oczywistym jest, że skarżący kasacyjnie nie mógł wnieść odwołania. W tej sytuacji wniesione odwołanie było niedopuszczalne, o czym, stosownie do dyspozycji art. 134 k.p.a., prawidłowo orzekł organ drugiej instancji. Pismo skarżącego kasacyjnie z dnia 23 grudnia 2019 r. – z przyczyn wskazanych powyżej – nie mogło być z kolei uznane za ponaglenie. Zatem rozstrzygając w granicach tej sprawy Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł w sposób prawidłowy o oddaleniu skargi.

W reasumpcji powyższych rozważań zarzuty podniesione w pkt 1 – 4 petitum skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione.

Sąd w składzie rozpoznającym obecną sprawę wyraża nadto zapatrywanie, że wobec braku określenia granic korzystania z prawa do informacji, brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby, jak i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje jednak, że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z u.d.i.p., ani tym bardziej z Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych.

Skarżący kasacyjnie od wielu lat masowo występuje z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej, co - jak wskazano wyżej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skala wykorzystywania przez skarżącego kasacyjnie instytucji dostępu do informacji publicznej, w szczególności ilość ale także i treść wniosków, uzasadnia przekonanie, że wniosek dostępowy złożony przez skarżącego kasacyjnie nie miał na celu uzyskania informacji publicznej w celu jej wykorzystania dla dobra wspólnego. Zatem wniosek ten należy ocenić w kategorii nadużycia prawa do informacji publicznej (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 181/22 oraz z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt III OSK 5882/21).

Uznawszy zatem, że wniesiona skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Wniosek organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego został uwzględniony na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 248 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika organu należne za sporządzenie i wniesienie w ustawowym terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną (240 zł).

Z kolei wniosek pełnomocnika skarżącego kasacyjnie o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym (k. 70 akt sądowych) Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wniosek taki winien być bowiem złożony do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który rozpoznaje ten wniosek w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 i art. 258 P.p.s.a.