Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 425/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1, 3, art. 37 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 269 § 1,  art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2024 r. znak: SKO.PS-80/2595/950/2024 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 czerwca 2024 r. znak: SKO.PS-80/2595/950/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania R. A. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego z dnia 25 marca 2024 r. znak: P.5100.23.2024 orzekającej o odmowie przyznania ww. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że rozstrzygnięcie z dnia 25 marca 2024 r. organ I instancji wydał w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z 26 lutego 2024 r. R. A. wniósł odwołanie od tej decyzji wskazując, że jest ona dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Opisując szczegółowo stan zdrowia wskazał na trudną sytuację materialną. Wyjaśnił, iż jego rzeczywisty dochód od marca 2024 r. wynosi 764,62 zł, dlatego też wniósł o przyznanie zasiłku stałego z uwzględnieniem tego właśnie dochodu. Oceniając stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, zawnioskował o przeciwstawienie się uchwale NSA z dnia 8 listopada 2021 r.

Kolegium, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, zwróciło uwagę na treść art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), zwanej dalej u.p.s., zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296) kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Przywołując treść art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. SKO podkreśliło, że ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia w formie zasiłku stałego przede wszystkim od uzyskiwania dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego.

Z materiału dowodowego sprawy, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z odwołującym w dniu 1 marca 2024 r. wynika, że R. A. jest rozwiedziony, ma czworo dorosłych dzieci, z którymi nie utrzymuje żadnego kontaktu. Nie posiada własnego mieszkania, jest osobą w kryzysie bezdomności, korzysta ze wsparcia w mieszkaniu treningowym w Ostrowcu Świętokrzyskim, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wiadomo również, że R. A. jest bierny zawodowo z uwagi na wiek poprodukcyjny, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, leczy się z powodu przewlekłych chorób, systematycznie zażywa leki. Źródłem jego utrzymania jest emerytura z ZUS w wysokości 1.987,22 zł. Z zaświadczenia ZUS Oddział w Kielcach z dnia 6 lutego 2024 r. wynika, że w miesiącu styczniu 2024 r. kwota emerytury brutto wynosiła 2.183,76 zł, która po potrąceniach podatku w kwocie 0,00 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 196,54 zł oraz po potrąceniu egzekucyjnym w kwocie 1.305,25 zł wynosiła 681,97 zł.

Jak potwierdza zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ostrowcu Świętokrzyskim R.F. z dnia 5 lutego 2024 r. przeciwko R. A. prowadzone jest postępowanie o egzekucję należności alimentacyjnych. Ponadto wiadomo, iż w dniu 18 stycznia 2024 r. wyegzekwowano od niego łączną kwotę 1.305,25 zł, której część w wysokości 1.208,57 zł jako zadłużenie z tytułu Funduszu Alimentacyjnego została przekazana do wierzyciela, tj. MOPS w Ostrowcu Św. tytułem zaległości alimentacyjnych, natomiast pozostała kwota, tj. 96,68 zł to koszty egzekucji komorniczej.

Mając na uwadze powyższe organ I instancji przyjął, iż dochód R. A. z tytułu świadczenia emerytalnego za miesiąc styczeń 2024 r. wyniósł 1.987,22 zł i złożyło się na niego świadczenie emerytalne bez uwzględnienia potrąceń komorniczych na zaległości z tytułu wypłaconych przez MOPS w Ostrowcu Św. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kosztów egzekucji komorniczej.

W konsekwencji Kolegium za prawidłową uznało ocenę dokonaną przez organ I instancji, iż sytuacja dochodowa R. A. stanowiła podstawę odmowy przyznania mu wnioskowanego zasiłku stałego. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., na gruncie tej ustawy pod pojęciem dochodu rozumie się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o składniki wskazane w pkt 1-3 tego przepisu, tj. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W przepisie tym wskazuje się wyraźnie, że chodzi o każdy dochód, niezależnie od źródła jego pozyskania, w związku z czym weryfikując dochód wnioskodawcy należało brać pod uwagę każdą uzyskaną kwotę, o ile pochodzi ona z okresów wskazanych w tym przepisie lub w ust. 11 art. 8 u.p.s. Zgodnie z orzecznictwem za dochód miesięczny uważane są wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty. Obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie. Jeśli zaś mowa o pomniejszeniu dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. takich alimentów nie stanowią należności uiszczane przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Stanowisko w tym przedmiocie zostało podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w drodze uchwały z dnia 8 listopada 2021 r. sygn. akt I OPS 2/21. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe branie pod uwagę sytuacji życiowej, rodzinnej i zdrowotnej odwołującego, bowiem przyznanie zasiłku stałego nie jest oparte na zasadzie uznania administracyjnego, ale na obligatoryjnym spełnieniu przesłanek zawartych w ww. przepisach prawa. W niniejszej R. A. nie spełnia wymogu ustawowego w postaci kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 u.p.s.

Ponadto SKO zauważyło, że organ I instancji pomimo ustalonego dochodu R. A. przekraczającego kryterium dochodowe nie pozostawił odwołującego bez wsparcia finansowego z pomocy społecznej, gdyż w wyniku rozpatrzenia jego wniosku z dnia 26 lutego 2024 r., decyzją z dnia 22 marca 2024 r. przyznał specjalny bezzwrotny zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków w łącznej wysokości 300,00 zł. Nie ma również przeszkód, aby R. A. w kolejnych miesiącach ubiegał się o uznaniową pomoc społeczną przyznawaną na zasadach specjalnych (w postaci zasiłku celowego specjalnego), tj. w warunkach przekroczenia kryterium dochodowego, na zakup najpilniejszych potrzeb bytowych, jak leki czy żywność. Ponadto odwołujący jako dłużnik alimentacyjny może wystąpić do MOPS w Ostrowcu Św. (organu właściwego wierzyciela) o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, z uwagi na trudną sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. A. podniósł, że w jego ocenie nie sposób prowadzić rzeczowej i merytorycznej polemiki ze stroną, która nie zajmuje stanowiska względem jego argumentów oraz udaje, iż przywołane przez niego przepisy k.p.a. w sprawie odmowy przyznania obiadów jej nie dotyczą lub nie obowiązują. Dlatego też pozwolił sobie w odwołaniu do odmowy przyznania wyrównania zasiłku stałego, który został mu przyznany dozgonnie, nie przytaczać ich ponownie, bo chyba powinno być oczywistym dla każdej myślącej osoby, że spełnia wszystkie warunki i kryteria sprzyjające podjęciu akceptującej decyzji opisane w k.p.a. Ponowił zarzut, że w żadnym momencie ani miejscu ostrowiecki MOPS nie odniósł się do stanu faktycznego jego finansów – czyli do rzeczywistej wysokości jego emerytalnego dochodu, usprawiedliwiającego złożenie wniosku o przyznanie wyrównania do aktualnej wysokości zasiłku stałego. SKO bez refleksji to "przyklepało". Podkreślił, że posiada wyrok uniewinniający od popełnienia przestępstwa z art. 209 par. 1 k.k. Jego rzeczywisty dochód na dzień złożenia wniosku wynosił 681,97 zł. Skarżący wniósł o respektowanie jego wysokości w trybie art. 7 k.p.a. Wniósł także w związku z tym o zwrot akt sprawy do organu I Instancji i jej ponowne rozpatrzenie z uwzględnieniem wszystkich aspektów prawnych mających znaczenie dla sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 3 września 2024 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze i dodatkowo podniósł, że MOPS miał świadomość jego realnych dochodów, a nawet odnosił się do nich z udawanym współczuciem, ale tylko z sobie wiadomego powodu uznał, że o 60 proc. wyższy dochód wirtualny będzie stanowił jedyną podstawę do rozliczeń świadczeniowo-czynszowych. SKO z kolei ograniczyło się do "luźnych komentarzy" na temat przytoczonych przez niego przepisów k.p.a. Skarżący zwrócił uwagę na zróżnicowanie wysokości czynszu dla niektórych współlokatorów w zależności od posiadanego dochodu i wskazał, że wyznaczono mu drastycznie niski czynsz wynikający z "trudnej sytuacji finansowej", a i tak najlepszej w przytoczonym zestawieniu, a jednocześnie odmówiono przyznania obiadów i części zasiłku stałego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Przedmiotem rozpoznania w sprawie było rozstrzygnięcie polegające na odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.), zwanej również dalej "u.p.s.", która w art. 37 ust. 1 pkt 1 stanowi, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Stosownie do treści art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organów, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, ma czworo dzieci, z którymi nie utrzymuje kontaktu. Nie posiada własnego mieszkania, jest osobą w kryzysie bezdomności. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, leczy się z powodu przewlekłych chorób. Pobiera emeryturę z ZUS w wysokości 1.987,22 zł, przy czym w miesiącu styczniu 2024 r. kwota emerytury brutto wynosiła 2.183,76 zł, przy czym podatek wyniósł 0,00 zł, a składka na ubezpieczenie zdrowotne 196,54 zł. Wiadomo również, że przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie o egzekucję należności alimentacyjnych, w trakcie którego w dniu 18 stycznia 2024 r. wyegzekwowano łączną kwotę 1.305,25 zł, której część w wysokości 1.208,57 zł stanowiła zadłużenie z tytułu Funduszu Alimentacyjnego i została przekazana do wierzyciela, tj. MOPS w Ostrowcu Św. tytułem zaległości alimentacyjnych, natomiast pozostała kwota, tj. 96,68 zł to koszty egzekucji komorniczej.

Jak wynika z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Słusznie zwróciły przy tym uwagę organy na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r., sygn. I OPS 2/21, w której przyjęto że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Skoro obowiązek alimentacyjny realizowany jest w ramach nawiązanego stosunku alimentacyjnego, powstałego z mocy prawa, niezależnie od woli stron, wskutek istnienia określonych relacji rodzinnych, takich jak pokrewieństwo, powinowactwo czy przysposobienie, to zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania (por. też wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 721/21).

W świetle powyższej uchwały NSA, do uwzględnienia której tutejszy Sąd jest zobowiązany na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a., należy uznać że w niniejszej sprawie organy nie mogły uwzględnić, przy wyliczeniu dochodu skarżącego, potrącenia z emerytury dokonanego przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych wypłacanych z funduszu alimentacyjnego i musiały przyjąć, że jego miesięczny dochód netto wynosi 1.987,22 zł, tj. obejmuje emeryturę w wysokości 2.183,76 zł, pomniejszoną o składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 196,54 zł. Prawidłowo zatem organy uznały, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które uprawniałoby go do uzyskania wnioskowanego zasiłku celowego, a które - zgodnie z art. art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosi 776 zł.

W kontekście zarzutów skarżącego trzeba podkreślić, że to ustawa – w tym przypadku u.p.s. – przewiduje przesłanki przyznania zasiłku stałego, uzależnia jego wysokość m.in. od spełnienia kryterium dochodowego i przewiduje szczegółowy sposób wyliczenia dochodu, do którego organy się zastosowały. Trudno zatem zarzucić im naruszenie przepisów postępowania, których prawidłowość zastosowania jest determinowana konkretną treścią przepisów prawa materialnego. Zasiłek stały jest przy tym świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, co oznacza, że tylko spełnienie łącznie wszystkich kryteriów, od których ustawa uzależnia przyznanie zasiłku stałego stwarza podstawę do jego przyznania. Obok przesłanki dotyczącej niezdolności do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy niezbędne jest, aby w rozpatrywanej sprawie dochód osoby ubiegającej się o zasiłek stały był niższy od kryterium dochodowego, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 u.p.s. Przepisy u.p.s. dotyczące przyznawania pomocy w postaci zasiłku stałego osobom legitymującym się określonym dochodem są bezwzględnie obowiązujące i nie przewidują żadnych możliwości ustalania przez organ uprawnień do tej pomocy w oparciu o inne kryteria, poza tymi, które przewiduje przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Osobista sytuacja beneficjenta pomocy społecznej w tym przypadku ustalana jest wyłącznie na podstawie przesłanek, o których mowa w powyższym przepisie. Z tych względów organ, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, nie może kierować się zasadami sprawiedliwości społecznej i słusznym interesem prawnym strony (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 1918/23, wyrok WSA w Warszawie z 10 października 2019 r., sygn. VIII SA/Wa 400/19).

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Na marginesie wypada jedynie zaznaczyć, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżący – mimo iż jego dochód przekracza kryterium dochodowe – może liczyć na wsparcie finansowe ze strony organów pomocy społecznej w innej formie niż zasiłek stały.

Wyjaśnić również należy, że nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek skarżącego o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 25 września 2024 r., wyrażony w notatce urzędowej z dnia 24 września 2024 r. z rozmowy telefonicznej ze skarżącym. Po pierwsze, zawiadomienie o terminie rozprawy skarżący otrzymał już w dniu 22 sierpnia 2024 r., a zatem na ponad miesiąc przed wyznaczonym terminem rozprawy. Po drugie zaś, Sąd ocenia stan faktyczny i prawny sprawy na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. A zatem okoliczności zaistniałe po tej dacie, na jakie skarżący powołuje się w wypowiedzi opisanej w notatce, nie mogą mieć dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia.