Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 21/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17; art. 24 ust. 2, 4; art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 2 listopada 2022 r. nr SKO.PS/40/226/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania M. F. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz M. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 2 listopada 2023 r. nr SKO.PS/40/226/2022 - po rozpatrzeniu odwołania M. F. (dalej także jako "skarżący" lub "wnioskodawca") od decyzji Burmistrza Józefowa z dnia 5 września 2022 r. nr MOPS.4042.18.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, ust. 3a i art. 24 ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło co do istoty sprawy, w ten sposób, że przyznało M. F. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną T. F., na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 2.119 złotych miesięcznie, a także wskazało, że prawo do ustalonego świadczenia przysługuje również w okresie do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania dla T. F. nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w wysokości ustalonej zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 3 stycznia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynął wniosek M. F. datowany na 29 grudnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną T. F.. W treści wniosku wnioskodawca oświadczył, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., dokonując wyboru świadczenia, w celu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i tym samym, na podstawie art. 155 k.p.a., wnosi o uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji Burmistrza J. z dnia 5 października 2021 r. nr [...] o przyznaniu mu specjalnego zasiłku opiekuńczego, ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia niniejszego wniosku, tj. na 30 listopada 2021 r. Wnioskodawca zaznaczył, że wnosi o uchylenie ww. decyzji na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia wszelkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Do wniosku wnioskodawca załączył m.in. wspomnianą wyżej decyzję z dnia 5 października 2021 r., przyznającą mu specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad żoną w kwocie 620 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Ponadto przedstawił orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 1 lipca 2021 r. nr [...], zaliczające T. F. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 sierpnia 2023 r., ze wskazaniem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 maja 2019 r.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J., decyzją z dnia 12 stycznia 2022 r. nr MOPS.4042.1.2022 odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zostało zachowane kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a nadto, że wystąpiła negatywna przesłanka ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., bowiem decyzją z dnia 5 października 2021 r. przyznano wnioskodawcy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną.

Na skutek odwołania M. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr SKO.490/22 uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia 12 stycznia 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Kolegium zakwestionowało stanowisko organu I instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że zachodzą podstawy do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z powołaniem się na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy powołał się w tym względzie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, uznający ww. przepis za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto organ odwoławczy uznał za konieczne uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie dotyczącym kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. co do rezygnacji przez M. F. z pracy zarobkowej (prowadzenia gospodarstwa rolnego) w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną.

Po rozpatrzeniu sprawy po raz drugi organ I instancji decyzją z dnia 5 września 2022 r. ponownie odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną.

Organ I instancji i tym razem powołał się na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., podkreślając, że pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, norma ta pozostaje obowiązującym przepisem prawa. Organ I instancji ponownie też powołał się na przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., nawiązując do faktu pobierania przez wnioskodawcę, na podstawie decyzji z dnia 5 października 2021 r., specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną. Dodatkowo organ przywołał treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. F. zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. "b" i pkt 2 lit. "a" u.ś.r., a także naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium uznało je za zasadne i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 2 listopada 2022 r. (zaskarżoną do Sądu) uchyliło decyzję organu I instancji w całości oraz przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r.

Kolegium stwierdziło, że aktualnie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę przyznania M. F. świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawca jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o przyznanie przedmiotowego świadczenia, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z jego oświadczenia zawartego we wniosku z dnia 3 stycznia 2022 r. wynika, że od dnia 1 stycznia 2020 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, jakoby w niniejszej sprawie okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, wypełniała negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił, że negatywna przesłanka ujęta w tym przepisie nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

W ocenie Kolegium, również okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie powinna skutkować pozbawieniem opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym względzie organ odwoławczy ponownie powołał się na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Oceniając, czy w przypadku wnioskodawcy zachodzi przesłanka konieczności rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną, Kolegium wskazało, że z kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, iż T. F. wymaga stałej i całodobowej opieki. Żona wnioskodawcy choruje m.in. na ostrą niewydolność płucną, niewydolność serca oraz przewlekłą niewydolność oddechową. Niepełnosprawna wymaga stałej pomocy w czynnościach higienicznych i samoobsługowych. Opieka M. F. polega na pomocy w czynnościach higienicznych, a także w myciu i ubieraniu się. Ponadto skarżący dawkuje żonie leki i przyrządza posiłki. Z uwagi na rodzaj schorzeń T. F. wymaga stałej obecności opiekuna. Ponadto wymaga specjalnych zabiegów tj. domowej tlenoterapii. Zabieg ten jest natomiast czasochłonny i wymaga częstego powtarzania w ciągu dnia. Podczas tej czynności obecność skarżącego, który podaje żonie tlen i kontroluje butlę z tlenem, jest niezbędna.

W oparciu o powyższe ustalenia Kolegium uznało, że w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się natomiast na art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r., organ II instancji wyjaśnił, że świadczenie nie zostało skarżącemu przyznane począwszy od miesiąca złożenia wniosku, lecz przyznano je od dnia 1 listopada 2022 r. tj. od kiedy M. F. nie przysługiwało już prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i tym samym nie występował zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał bowiem skarżącemu do dnia 31 października 2022 r. Tym samym organ odwoławczy uznał, że nie zachodzą podstawy do ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 października 2022 r.

M. F., reprezentowany przez radcę prawnego M. M., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu, zaskarżając ją w części, w jakiej organ nie ustalił na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o to świadczenia, czyli od dnia 1 stycznia 2022 r do dnia 31 października 2022 r., a więc w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżonej części decyzji organu odwoławczego skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r., pomimo złożenia w dniu 3 stycznia 2022 r. wniosku spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z dnia 2 listopada 2022 r. w zaskarżonym zakresie oraz zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Jednocześnie skarżący zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że stanowisko wyrażone przez organ II instancji w zaskarżonej decyzji - choć słuszne co do zasady - w zakresie określenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest błędne. Przedmiotowe świadczenie powinno bowiem być przyznane od 1 stycznia 2022 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek o jego przyznanie wraz z oświadczeniem o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, jako korzystniejszego, i rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie istnieją podstawy do zastosowania w tym względzie art. 24 ust. 2 u.ś.r., zaś na przeszkodzie ku temu nie stoi art. 27 ust. 5 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ II instancji również wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wobec zgodnych wniosków stron co do trybu rozpoznania sprawy Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, albowiem w części nią objętej, a wyrażającej odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r., zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przypomnieć na wstępie należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych uregulowanych w u.ś.r. (art. 2 pkt 2) przysługującym z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie to przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl zaś art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (m.in.) specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że

w przypadku zbiegu uprawnień do tych świadczeń, przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują

w związku z opieką nad różnymi osobami.

W okolicznościach niniejszej sprawy wymaga też wyjaśnienia, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (ust. 4).

W niniejszej sprawie przedmiotem żądania skarżącego wyrażonego we wniosku z dnia 29 grudnia 2021 r., który wpłynął do organu I instancji w dniu 3 stycznia 2022 r., było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną T. F.. Wobec ograniczenia przez skarżącego zakresu zaskarżenia jedynie do kwestii określenia daty początkowej jego uprawnienia do wnioskowanego świadczenia, które mocą zaskarżonej decyzji zostało mu przyznane, ubocznie jedynie podkreślić należy, że w sprawie nie jest kwestionowane, iż T. F. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 1 lipca 2021 r. nr [...] – k. 2 akt adm.). Bezsporne jest nadto, że skarżący sprawuje stałą opiekę nad żoną, a także, że jej stan zdrowia powoduje, iż zakres sprawowanej nad nią opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Tym samym nie jest kwestionowane spełnienie przez skarżącego przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudniania w celu sprawowania opieki, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Nadto należy podzielić stanowisko organu odwoławczego w zakresie, w jakim uchylając decyzję odmowną organu I instancji wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niezachowanie kryterium daty powstania niepełnosprawności, określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może być podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Prawidłowo też organ odwoławczy zwrócił uwagę, że błędne było powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Przepis ten nie może bowiem stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się małżonek, spełniający warunki przyznania świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Istota zawisłego przed Sądem sporu sprowadza się natomiast do oceny, który punkt czasowy powinien być początkowym dla ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego – moment złożenia wniosku (wówczas świadczenie powinno być przyznane od 1 stycznia 2022 r.), czy też moment upływu okresu, na który skarżący miał przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy (w tej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno zostać skarżącemu przyznane od 1 listopada 2022 r.).

Co do zasady Kolegium słusznie wskazało, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wyklucza możliwość jednoczesnego pobierania przez tę osobę świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji, co z kolei zasadnie podniósł skarżący, uprawnionemu przysługuje jednak prawo wyboru jednego z tych świadczeń, przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wyjaśnić należy, że w przepisie tym ustawodawca uregulował sytuację zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazując, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie skarżący już w złożonym w dniu 3 stycznia 2022 r. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie oświadczył, że dokonując na podstawie art. 27 ust. 5 u.s.r. wyboru świadczenia, w celu spełnienia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego decyzją Burmistrza J. z dnia 5 października 2021 r. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i tym samym wnosi o uchylenie tej decyzji na kończonym etapie postepowania, po ustaleniu spełnienia pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, powyższe oświadczenie nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że skarżący dokonał wyboru świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyraził wolę rezygnacji z otrzymywanego dotychczas specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odmiennej oceny nie uzasadnia warunkowy charakter tego oświadczenia. Nie można bowiem od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego (por. wyroki NSA: z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18; z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18; opubl. w CBOSA). Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali wcześniej z pobierania przyznanego zasiłku, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 403/19, opubl. w CBOSA).

Tym samym, zdaniem Sądu, sposób sformułowania przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wyborze w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego, był jak najbardziej dopuszczalny. Skarżący wyraził wystarczająco jednoznaczne oświadczenie dające organom możliwość rozwiązania problemu zbiegu świadczeń dużo wcześniej, a nie dopiero na etapie postępowania przed organem odwoławczym. Problem ten należało rozwiązać poprzez uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego już w miesiącu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, i jednoczesne przyznanie skarżącemu korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego. Wszak zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący spełniał pozostałe przesłanki uzyskania prawa do tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r. W tej sytuacji okoliczność, iż organ I instancji dwukrotnie błędnie ocenił powyższe przesłanki i niezasadnie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, nie może skutkować tym, że skarżący zostanie pozbawiony korzystniejszego dla niego świadczenia za okres, w jakim procedował organ I instancji, a tym samym będzie ponosił konsekwencje wadliwego działania tego organu. Skoro bowiem przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19, opubl. w CBOSA).

Uwzględniając powyższe rozważania, za błędne uznać należy stanowisko będące podstawą zaskarżonej decyzji, że skoro w niniejszej sprawie organ I instancji – wadliwie uznając, że przypadku skarżącego zachodzą również inne, niż opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – nie doprowadził do uchylenia decyzji z dnia 5 października 2021 r. przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, to przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego stało się możliwe dopiero wraz z wygaśnięciem ww. decyzji spowodowanym upływem wyznaczonego w niej okresu świadczeniowego, a więc po 31 października 2022 r. W ocenie Sądu, należy zgodzić się ze skarżącym, że wnioskowane świadczenie powinno zostać mu przyznane począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek inicjujący postępowanie w sprawie, skoro już w tym wniosku skarżący dokonał wyboru świadczenia. W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., nie może on zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek.

Przeszkody dla takiego rozwiązania nie stanowi okoliczność, że skarżący w okresie od stycznia do października 2022 r. pobierał na podstawie decyzji Burmistrza J. z dnia 5 października 2021 r. specjalny zasiłek opiekuńczy. Możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez kompensatę świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r.; sygn. akt II SA/Op 302/18; wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 430/21, opubl. w CBOSA). Dla dokonania takiego rozliczenia niezbędne jednak pozostaje załatwienie przez organ I instancji żądania skarżącego dotyczącego uchylenia ww. decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczy, zawartego we wniosku z dnia 3 stycznia 2022 r., które to żądanie do tej pory nie zostało załatwione.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20, w którym wskazano, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r., w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak podkreślił NSA, bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną. Każdy akt stosowania prawa odnosi się bowiem do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Oznacza to, że również decyzja o skróceniu okresu, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, która winna zapaść na skutek dokonania przez stronę wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r, może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (por. też wyrok NSA z dnia 4 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 59/22, opubl. w CBOSA).

W niniejszej sprawie Kolegium nie uwzględniło oświadczenia skarżącego o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero od dnia 1 listopada 2022 r. Takie działanie organu odwoławczego spowodowało, że naruszone zostało prawo strony do uzyskania korzystniejszego świadczenia począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. Podkreślić trzeba, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – dokonała wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie korzystniejsze.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 tej ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestał on pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, a więc w rozważanym przypadku od dnia 1 listopada 2022 r. Organ odwoławczy naruszył tym samym również art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku. Ponownie podkreślić trzeba, że żaden z przepisów ustawy nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu. Skoro kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie wpłynął do organu w dniu 3 stycznia 2022 r., to organ winien - mając na uwadze treść przepisu art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. - przyznać wnioskowane świadczenie od tej daty.

Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni przedstawione wyżej uwagi i wnioski.

Z tych wszystkich względów Sąd, stwierdzając mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Kolegium przepisów prawa materialnego, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r., o czym rzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Zawarte w punkcie II. sentencji orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie ograniczają się do wynagrodzenia reprezentującego skarżącego pełnomocnika w wysokości 480 zł, znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).