Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 355/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83f ust. 1 pkt 3a, art. 83f ust. 14
journal: Dz.U. 2023 poz 1336
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędzia WSA Paweł Darmoń Protokolant: starszy referent sądowy Katarzyna Opiłka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. B. i K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2024 r., znak SKO.OŚ/4170/300/2023 w przedmiocie wniesienia sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżących A. B. i K. B. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz [...] i Gminy W. decyzją z dnia 1 czerwca 2023 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 83 f ust. 14 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody zgłosił sprzeciw do zgłoszonego zamiaru usunięcia drzewa gatunku lipa drobnolistna obwód pnia zmierzony na wysokości 130 cm - 174 cm, na wysokości 5 cm – 215 cm. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 23 maja 2023 r. przeprowadzono oględziny podczas których dokonano pomiaru obwodu pnia drzewa na wysokości 130 cm, potwierdzono gatunek drzewa. Drzewo, wyszczególnione pod nr 1 orzeczenia przedmiotowej decyzji, uznano jako cenne przyrodniczo. W związku z powyższym, należy pozostawić go na działce celem jego dalszego wzrostu i prawidłowego rozwoju. Drzewo to egzemplarz żywotny o dużych walorach ozdobnych, wpisuje się w krajobraz, jest jedynym tego rodzaju drzewem na działce oraz w najbliższym otoczeniu. Wpływa na bioróżnorodność obszaru, dodaje uroku działce poprzez rozłożystość i kształt korony. Naturalnie wydzielający się posusz należy zdjąć. Drzewo stanowi dużą atrakcję dla tego terenu, na sąsiednich działkach wybudowane są nowe budynki mieszkalne jednorodzinne, brak jest jakichkolwiek drzew w ich otoczeniu, przedmiotowa lipa dostarcza cienia, jest źródłem tlenu, w interesie społecznym jest zachowanie tego typu drzew w przyrodzie. Wnioskodawca na chwilę obecną nie wystąpił z wnioskiem o pozwolenie na budowę, tak więc brak jest przesłanek potwierdzających kolizję drzewa z planowaną budową domu-wjazdu na działkę.

Od tej decyzji odwołanie wniosła A. B. i K. B. zarzucając naruszenie art. 7, 10,11, 77 i 107 K.p.a. oraz naruszenie art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody i § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomnik przyrody.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. nr SKO.OŚ/4170/300/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przepisów ustawy o ochronie przyrody wynika, że zasadą jest, że usuniecie drzewa lub krzewu może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia właściwego organu administracji publicznej (art. 83 ust. 1, art. 83a ust. 1). Jednak w określonych przypadkach ustawa przewiduje możliwość usunięcia drzewa lub krzewu po przeprowadzeniu postępowania w trybie uproszczonym, czyli na podstawie zgłoszenia dokonanego do organu o którym mowa w art. 83a ust. 1. Stosownie do treści art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W myśl art. 83f ust. 4 w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:1/ 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; 2/ 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 3/ 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew. W wypadku dokonania zgłoszenia, o którym mowa w przytoczonym powyżej przepisie tryb postępowania w sprawie usunięcia drzewa lub krzewu jest następujący: organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia dokonuje oględzin drzewa, z której to czynności sporządza protokół (art. 83f ust. 6 i ust. 7). Następnie po dokonaniu oględzin organ w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw. Usunięcie drzewa może nastąpić, jeżeli organ nie wniósł sprzeciwu w tym terminie, (art. 83f ust. 8). Mając na względzie powyższe rozwiązania należy zauważyć, iż postępowanie w przedmiocie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew ma specyficzny charakter, gdyż nie musi ono kończyć się wydaniem decyzji i nie znajduje do nich wprost zastosowania Kodeks postępowania administracyjnego. Nie budzi wątpliwości, co potwierdziła wizja w terenie, iż zgłoszenie dotyczy usunięcia drzewa gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pnia na wysokości 130 cm - 174 cm, a na wysokości 5 cm - 215 cm z terenu działki nr [...] w miejscowości C., gmina W.. Z decyzji i jej uzasadnienia wynika, iż podstawę prawną zgłoszonego w sprawie sprzeciwu stanowi art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody w zw. § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. W przepisie stanowiącym podstawę wydanej decyzji wymieniono fakultatywną przesłankę uzasadniającą wniesienie sprzeciwu, która związana jest z indywidualną wartością przyrodniczą konkretnego drzewa, czy drzew. W myśl bowiem przepisu art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, może wnieść sprzeciw w przypadku: spełnienia przez drzewo kryteriów, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3. Artykuł 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody - statuuje ustawowe upoważnienie dla ministra właściwego do spraw środowiska do określenia, w drodze rozporządzenia, kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody. Rozporządzeniem z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody Minister Środowiska określił katalog takich kryteriów. Są to w myśl § 1 pkt 2 w stosunku do drzew : -wyróżnianie się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe. Z brzmienia przepisu art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody wynika, iż spełnienie przez drzewo kryteriów określonych w przywołanym rozporządzeniu nie oznacza uznania za pomnik przyrody, lecz wymaga wykazania, że drzewo/drzewa posiadają wskazane w rozporządzeniu cechy. Kryteria te określone zostały w rozporządzeniu w sposób ogólny i szeroki. Wbrew zarzutom odwołania organ I instancji w uzasadnieniu decyzji określił natomiast te walory według podanych kryteriów i można je określić jako inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, krajobrazowe - cytując za organem I instancji - drzewo to egzemplarz żywotny o dużych walorach ozdobnych, wpisuje się w krajobraz, jest jedynym tego rodzaju drzewem na działce oraz w najbliższym otoczeniu. Wpływa na bioróżnorodność obszaru, dodaje uroku działce poprzez rozłożystość i kształt korony. Ponadto jak wskazano, wnioskodawcy nie wystąpili z wnioskiem o pozwolenie na budowę, tym samym brak jest potwierdzenia kolizji drzewa z planowaną budową domu w zakresie wjazdu na działkę.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli A. B. i K. B. zarzucając naruszenie:

1/ art 7 K.p.a. bowiem organ wydał zaskarżoną decyzję bez wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przyjmując bezkrytycznie i bez żadnej podstawy, że drzewo objęte zamiarem jego usunięcia spełnia kryteria o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, powtarzając wyłącznie ogólne stwierdzenia organu I instancji, a pomijając całkowicie przesłanki wskazane w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody;

2/ art. 10 § 1 K.p.a. bowiem organ nie zapewnił stronom czynnego udziału w sprawie, w szczególności nie umożliwił stronom wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie

materiału oraz dowodów,

3/ art. 11 K.p.a. bowiem organ nie wyjaśnił stronom zasadności przesłanek, którymi się

kierował przy załatwieniu sprawy, lecz ograniczył się wyłącznie do powtórzenia ogólnych twierdzeń organu I instancji,

4/ art. 15 K.p.a. bowiem organ, nie rozpatrzył i nie rozstrzygnął sprawy samodzielnie po raz drugi, co powinien uczynić zgodnie z zasadą dwuinstancyjności. Organ ograniczył się do zacytowania przepisów prawa oraz powtórzenia fragmentów uzasadnienia decyzji organu I instancji,

5/ art. 77 K.p.a. bowiem organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego,

z które wynikałoby, że drzewo wyróżnia się wśród innych drzew tego samego rodzaju

lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub

szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe,

6/ art. 107 § 1 pkt. 6 K.p.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a., bowiem organ nie uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy zarowno podstawy faktycznej, jak i prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności nie uzasadnił dlaczego uznaje przedmiotowe drzewo

za spełniające kryteria pomnika przyrody, lecz ograniczył się do powtórzenia fragmentów uzasadnienia decyzji wydanej przez organ I instancji,

7/ art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. bowiem organ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, choć nie było do tego podstaw, a decyzja organu I instancji winna zostać uchylona, gdyż organ ten naruszył art. 83 f ust. 14 pkt. 2 ustawy o ochronie przyrody wnosząc sprzeciw do zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa, pomimo braku przesłanek do jego wniesienia,

8/ § 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomnik przyrody z dnia 4 grudnia 2017 roku bowiem organ uznał, że drzewo spełnia przesłanki wymienione w tym przepisie, gdy tymczasem przesłanki takie nie zostały spełnione i nie było podstaw do uznania przedmiotowego drzewa za pomnik przyrody, a w konsekwencji nie było podstaw do wniesienia sprzeciwu na podstawie art. 83f ust. 14 pkt. 2 ustawy o ochronie przyrody

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji o wniesieniu sprzeciwu do zgłoszonego, zamiaru usunięcia drzewa – lipy drobnolistnej, z nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych, na cele niewiązane w prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak ocenia organ, drzewo to to egzemplarz żywotny o dużych walorach ozdobnych, który wpisuje się w krajobraz oraz jest jedynym tego rodzaju drzewem na działce i w najbliższym jej otoczeniu. Wpływa ponadto na bioróżnorodność obszaru, dodaje uroku działce poprzez rozłożystość i kształt korony. Drzewo to, stanowi też dużą atrakcję terenu sąsiedniego, który jest zabudowany, i brak na nim jakichkolwiek innych drzew. W ocenie sądu decyzja jest wadliwa.

Zgodnie z dyspozycją art. 83f ust 1 pkt 3a, ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm.(dalej; ustawa) przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przepis art. 83f ust 4 ustawy stanowi, że

w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:

1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;

2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;

3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa w warunkach o których mowa w wyżej przytoczonych przepisach obliguje organ do dokonania oględzin (art. 83f ust 6 ustawy) oraz sporządzenia protokołu (art. 83f ust 7). Z kolei przepis art. 83f ust 8 uprawnia organ by w terminie 14 dni od dnia oględzin w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw wobec zgłoszonego zamiaru. Przesłanki zgłoszenia sprzeciwu wobec zgłoszonego zamiaru usunięcia drzewa określa między innymi art. 83f ust 14 ustawy Jak stanowi ten przepis organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, może wnieść sprzeciw w przypadku:

1) lokalizacji drzewa:

a) na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków,

b) na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na zieleń lub chronionym innymi zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,

c) na terenach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5;

2) spełnienia przez drzewo kryteriów, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3.

Delegacja ustawowa zawarta w art. 49 ust 3 ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, kryteria uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody, kierując się potrzebą ochrony drzew i krzewów ze względu na ich wielkość, wiek, pokrój i znaczenie historyczne, a odnośnie tworów przyrody nieożywionej - ze względu na ich znaczenie naukowe, estetyczne i krajobrazowe.

W oparciu o tą delegację, wydane zostało rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody (z. U. poz. 2300 (dalej; rozporządzenie), które w § 1 stanowi, że kryteriami uznawania drzew za pomniki przyrody są:

1) obwód pnia nie mniejszy niż minimalny obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, określony w załączniku do rozporządzenia, lub

2) wyróżnianie się wśród innych drzew tego samego rodzaju lub gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe.

Jak wynika wyżej przytoczonej regulacji, aby drzewo spełniało kryteria, by uznać go za pomnik przyrody decyduje obwód pnia (różny w zależności od gatunku drzewa) lub wyróżnianie się przez dany okaz tego gatunku w skali kraju, województwa lub gminy, ze względu na obwód pnia, wysokość, szerokość korony, wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach lub szpalerach, pokrój lub inne cechy morfologiczne, a także inne wyjątkowe walory przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczne lub krajobrazowe.

Ponieważ obwód pnia przedmiotowego drzewa, na wysokości 130 cm. wynosi 174 cm., niewątpliwie nie spełnia to kryteriów do uznania go za pomnik przyrody, bo z załącznika do rozporządzenia wynika, że minimalny obwód pnia dla gatunku lipa, to 300 cm. W ocenie sądu organ nie wykazał też aby drzewo będące przedmiotem postępowania - lipa drobnolistna, spełniało jakiekolwiek warunki o których mowa w § 1 pkt 2 rozporządzenia tj. by wyróżniało się spośród innych drzew tego samego gatunku w skali kraju, województwa czy gminy ze względu na wskazane w przepisie walory przyrodnicze. Skarżący w odwołaniu wskazali, że drzewa tego samego gatunku, oraz o podobnych walorach przyrodniczych występują w sąsiedztwie, organ odwoławczy okoliczności tych nie zweryfikował. Podkreślić należy, że poddanie danego drzewa ograniczonej ochronie, o jakiej mowa w art. 83f ust 14 pkt 2 ustawy, tj. możliwości zgłoszenia przez organ sprzeciwu, w przedmiocie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa jest niezależnie jest od tego, czy dane drzewo faktycznie za pomnik przyrody uchwałą rady gminy zostało ustanowione (art. 44 ust 1 ustawy) i objęły go zakazy o których mowa art 45 ust 1 ustawy. Tym niemniej, drzewo takie musi spełniać określone przepisami prawa kryteria, by mogło być uznane za pomnik przyrody. W ocenie sądu organ okoliczności tych nie zweryfikował tj. nie wykazał, że przedmiotowe drzewo spełnia kryteria przyrodnicze wskazane tak w ustawie jak i rozporządzeniu, by zaliczyć go do pomników przyrody, co jest podstawą do zgłoszenia sprzeciwu wobec zgłoszonego zamiaru usunięcia tego drzewa.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.