Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 724/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 maja 2024 r., sygn. akt. SKO Gd/1646/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. G. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarżąca I. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO, Kolegium) z 6 maja 2024 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie sprawy:

Skarżąca wnioskiem z 21 lipca 2022 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z 14 września 2022 r. Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Malborka, odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, związana z brakiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy podjęciem się przez Skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej.

SKO decyzją z 28 marca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy podjęciem się przez Skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej. W ocenie organu z dokonanych w sprawie ustaleń nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na wnioskodawczyni niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium zakres samodzielności matki, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika, że podopieczna, pomimo swojej niepełnosprawności nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą (przebywa w pozycji leżącej w ciągu dnia od 4 do 6 godzin), po domu porusza się porusza się na wózku inwalidzkim, nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie przyjąć pozycję siedzącą i w niej pozostać, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, samodzielnie dokonuje pomiaru poziomu cukru, może pozostać sama w domu na pewien czas, a choroby na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nią przez 24 godziny na dobę, nie podejmuje nieracjonalnych zachowań stanowiących jakiekolwiek zagrożenie dla niej lub innych osób. Czynności opiekuńcze sprawowane przez Wnioskodawczynię są realizowane w pewnych odstępach czasowych i – w ocenie organu - nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu strony. Wymienione przez Wnioskodawczynię czynności, realizowane w ramach opieki nad matką nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można by pogodzić z wykonywaniem pracy.

Organ zwrócił ponadto uwagę, że podopieczna została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji w 1999 r., a w 2021 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, w związku z amputacją nogi w maju 2021 r. Powyższe okoliczności - zdaniem Kolegium - wskazują, że niepodejmowanie przez Wnioskodawczynię zatrudnienia po ukończeniu stażu w dniu 3 lipca 2022 r. nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która przeszłą amputację nogi ponad rok wcześniej.

Końcowo organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie można również pominąć faktu, że podopieczna ma jeszcze syna, który jest osobą zobowiązaną do alimentacji i powinien realizować obowiązek alimentacyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 480/23 uchylił decyzję SKO.

W uzasadnieniu wyroku, Sąd stwierdził między innymi, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie, jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są podmiotami uprawnionymi do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W ocenie Sądu dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ odwoławczy ocena istnienia związku przyczynowo-skutkowego była co najmniej przedwczesna. Stwierdzenie, że podopieczna "pomimo swojej niepełnosprawności (wynikającej z wady narządu wzroku i amputacji jednej nogi) nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą (przebywa w pozycji leżącej w ciągu dnia od 4 do 6 godzin), po domu porusza się na wózku inwalidzkim" a zatem nieprzerwana wielogodzinna obecność opiekuna nie jest przy niej konieczna, jest bezpodstawna i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym orzekające organy są związane, a także ustaleniami przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, które temu zaprzeczają. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że podopieczna na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała 74 lata. W toku postępowania ustalono, że korzysta ona z wózka inwalidzkiego, ale samodzielnie nie opuszcza mieszkania. Podopieczna choruje na cukrzycę typu II, jaskrę, jest po amputacji nogi, ma problemy z pamięcią. W zestawieniu czynności opisanych w wywiadzie z 8 sierpnia 2022 r. wymienione są między innymi przyrządzanie i podawanie posiłków, przygotowanie lekarstw i podawanie w wyznaczonych porach, mierzenie poziomu ciśnienia i cukru, zakraplanie oczu, dbanie o higienę osobistą podopiecznej (kąpiele, zmiana pieluchomajtek i smarowanie kremami), przygotowywanie garderoby oraz pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu się, asystowanie przy prowadzeniu do toalety załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich czy realizacja recept.

Zdaniem Sądu, sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika jednocześnie, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego matka skarżącej mogła wykonywać samodzielnie.

Sąd wskazał, że podstawowym obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Wynika to zarówno z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), jak i obowiązków procesowych dotyczących gromadzenia (art. 77 § 1 k.p.a.) i oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że organ ten skupił się na ocenie sytuacji zdrowotnej podopiecznej z pominięciem okoliczności zawartych w wypisie z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział w Gdańsku. Przypomnieć należy, że schorzenia tego narządu stanowiły podstawę uznania matki skarżącej za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z pisma Skarżącej wynika, że matka jest osobą niepełnosprawną z powodu jaskry i jednocześnie jest też po operacji obu oczu na zaćmę. W skardze do Sądu pełnomocnik skarżącej podał, że podopieczna jest osobą niewidomą. Z materiału dowodowego jak i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy w ogóle pominął ten aspekt stanu zdrowia matki Skarżącej. Nie wiadomo także, w jaki sposób wada (wady) narządu wzroku wpływają na samodzielność podopiecznej, a przez to na zakres wymaganej opieki. Pominięcie w toku postępowania administracyjnego wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego stanowi kwalifikowane uchybienie organu odwoławczego, które prowadzi do uchylenia decyzji. Jednocześnie też Sąd uznał, że powyższe uchybienie w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego możliwe jest do naprawnienia w ramach kompetencji reformatoryjnych jakie przysługują organowi odwoławczemu.

Sąd jednocześnie podkreślił, że założenie, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej, jest nieuzasadnione. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia, sprawując nad nią ciągły nadzór z uwagi na fakt, że podopiecznej nie można pozostawić samej w domu. Matka Skarżącej ma bowiem – poza innymi schorzeniami, także problemy z pamięcią.

Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku organu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to zwłaszcza osób dotkniętych chorobami psychicznymi czy – jak w niniejszej sprawie – znaczną niepełnosprawnością ruchową, uniemożliwiającą samodzielne poruszanie się. Błędne zatem jest wnioskowanie Kolegium, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżącą, to opiekun może podjąć zatrudnienie.

Sąd wskazał, że niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki, należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącej, informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez Skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Uzupełnienia wymaga kwestia dotycząca wpływu stanu narządu wzroku na stopień samodzielności podopiecznej, a przez to na zakres opieki jakiej wymaga.

W konsekwencji Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Przy czym, Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Sąd nakazał przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnić rodzaj schorzeń podopiecznej (przede wszystkim dotyczących narządu wzroku) dla oceny przesłanki konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy sprawowanej przez Skarżącą. Dokładnego wyjaśnienia wymaga w szczególności, w jaki sposób wpływają one na zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej.

SKO decyzją z 6 maja 2024 r. ponownie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło, że w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, pozyskano kolejny wywiad środowiskowy, z którego wynika, iż Wnioskodawczyni nie zamieszkuje z matką, często u Niej przebywa i sprawuje nad Nią opiekę. Sytuacja uległa zmianie, bowiem wnioskodawczyni z racji barku środków utrzymania zmuszona była podjąć zatrudnienie, obecnie opiekę nad matką dzieli z wykonywaniem pracy zarobkowej (8 godzin), pracuje w systemie zmianowym, co ułatwia pogodzenie opieki nad matką z wykonywaniem pracy (pakowaczka). W wywiadzie odnotowano, iż stan zdrowia matki uległ pogorszeniu, jest po operacji jaskry i zaćmy, niedowidzenie utrudnia Jej codzienne funkcjonowanie, codziennie przyjmuje leki (krople do oczu), odbywa wizyty kontrolne u lekarza (co 6 miesięcy), które organizuje Wnioskodawczyni. Podopieczna choruje również na cukrzycę, która ma wpływ na stan wzroku. Z wywiadu wynika również, iż matka Wnioskodawczyni w większości czynności wymaga pomocy (w tym czynnościach higienicznych i fizjologicznych), porusza się na wózku inwalidzkim tylko po domu, może pozostać sama kilka godzin, sama spożywa przygotowane przez Wnioskodawczynię posiłki, sama przyjmuje leki, pozostaje w kontakcie telefonicznym z Wnioskodawczynią (gdy ta jest w pracy), matka Wnioskodawczyni w tym czasie może liczyć na pomoc wnuczki (córki Wnioskodawczyni). Z wywiadu wynika również, iż brat Wnioskodawczyni uczestniczy w opiece nad matką finansowo, przygotowuje opał, wykonuje czynności ogrodnicze i ewentualnie robi zakupy. Kolegium wskazało także, że z oświadczenia Wnioskodawczyni wynika, że Jej sytuacja się zmieniła, musiała podjąć pracę zarobkową, bo nie miała środków na życie, pracuje w systemie trzyzmianowym, by pogodzić opiekę nad matką, która choruje na jaskrę, jest po operacji obu oczu. Jej stan zdrowia pogarsza się ze względu na cukrzycę i wiek, matka potrzebuje pomocy w kąpieli, myciu, gotowaniu, sprzątaniu, przygotowaniu leków, w czasie gdy Wnioskodawczyni jest w pracy pozostają w kontakcie telefonicznym. Wnioskodawczyni w każdej chwili jest w stanie zwolnić się z pracy i przyjechać do matki. Kiedy nie ma Jej u matki to sąsiad jest obok, a także córka Wnioskodawczyni, gdy ma czas to przychodzi do babci. Brat Wnioskodawczyni pomaga finansowo, przygotowuje opał na zimę, pomaga w pracach cięższych i jest 2 razy w miesiącu. Wedel aplikacji ZUS (weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne) z 24 kwietnia 2024 r, wynika, iż składki zdrowotne są opłacane za Wnioskodawczynię jako pracownika od dnia 1 grudnia 2023 r.

Zdaniem Kolegium, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Panią I. G., a sprawowaniem przez Nią opieki nad niepełnosprawną matką. Potwierdzać to mogą w szczególności ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, już po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 20 grudnia 2023 r. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń (w ramach wywiadów środowiskowych, złożonych oświadczeń) nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad Panią matką wymuszał na Skarżącej niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres samodzielności matki Wnioskodawczyni, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał brak jakiejkolwiek Jej aktywności zawodowej. Z akt sprawy wynika, że podopieczna pomimo swojej niepełnosprawności (wynikającej z wady narządu wzroku i amputacji jednej nogi) nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą ( przebywa w pozycji leżącej w ciągu dnia od 4 do 6 godzin), po domu porusza się na wózku inwalidzkim, nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie przyjąć pozycję siedzącą i w niej pozostać, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, samodzielnie dokonuje pomiaru poziomu cukru, może pozostać sama w domu na pewien czas, a choroby na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad Nią przez 24 godziny na dobę, nie podejmuje nieracjonalnych zachowań stanowiących jakiekolwiek zagrożenie dla Niej lub innych osób. Czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane przez Wnioskodawczynię regularnie to pomoc przy kąpieli (2 razy w tygodniu) i myciu włosów (co 3 dni), przygotowanie i podawanie posiłków, przygotowywanie ubrań i pomoc w ich zakładaniu, podanie leków, wymiana pieluchomajtek, uczestniczenie w wizytach lekarskich, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, masaże i ćwiczenia kończyn. Wskazane czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez Wnioskodawczynię są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu Wnioskodawczyni. Należy podnieść, że wymienione przez Wnioskodawczynię czynności, realizowane w ramach opieki nad matką nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można by pogodzić z wykonywaniem pracy. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Wnioskodawczyni, można wykonywać przed pracą lub po pracy (np. czynności higieniczne, ćwiczenia, masaże itp.). Podobnie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych. Takie też stanowisko zajął w wyroku z 3 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1118/21 oraz z 6 maja 2022r., sygn. akt III SA/Gd 88/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazując, iż czynności opiekuna (poza normalnymi, zwykłymi pracami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego) składające się z czynności dotyczących higieny, przygotowywania odzienia i ubierania, podawania leków, przygotowywania i podawania posiłków (samodzielnie spożywanych), organizacji wizyt lekarskich, realizacji recept – są czynnościami, które odpowiednio zaplanowane i zorganizowane nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy ich charakter i intensywność. Skoro obowiązki wykonywane przez opiekuna, w związku ze sprawowaną przez niego opieką, nie wypełniają całego dnia, to zakres tej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby na część etatu.

W ocenie Kolegium w okolicznościach niniejszej sprawy za takim stanowiskiem przemawia również fakt, iż od 1 grudnia 2023 r. Wnioskodawczyni podjęła pracę zawodową i to w pełnym wymiarze czasu pracy (8 godzin). Świadczy to, że zakres wymaganej i sprawowanej opieki nad matką był i jest do pogodzenia z wykonywaniem przez Wnioskodawczynię zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, iż w czasie, gdy Wnioskodawczyni jest w pracy, Jej matka jest w stanie spożyć przygotowany wcześniej przez Nią posiłek samodzielnie, tak damo przyjąć przygotowane wcześniej lekarstwa. Kwestia załatwiania przez matkę potrzeb fizjologicznych w tym czasie zapewniona jest przez użycie pieluchomajtek, które zabezpieczają osobę niepełnosprawną na kilka godzin podczas nieobecności drugiej osoby. Możliwość poruszania się po domu daje natomiast matce wózek inwalidzki. Nie można pominąć również faktu, iż jak oświadczyła Wnioskodawczyni w opiece nad matką może Ona liczyć na pomoc swojej córki, która podczas Jej nieobecności spowodowanej wykonywaniem zatrudnienia przychodzi do babci. Również brat Wnioskodawczyni uczestniczy w opiece nad matką wspomagając Ją finansowo. W tym miejscu zaznaczyć należy - na co wskazywano już w orzecznictwie – że opieka, o której mowa nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązanego - chodzi o zapewnienie opieki, co oznacza, że obowiązek ten może być realizowany np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej.

We wniesionej do Sądu skardze domagano się uchylenia zaskarżonej decyzji, zasądzenia kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Decyzjo SKO zarzucono:

Naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia; art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;

Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku, że niepełnosprawna pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Powodem uchylenia zaskarżonej decyzji jest niezastosowanie się przez SKO do wytycznych i oceny prawnej dokonanej w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 20 grudnia 2023 r. Sąd we wskazanym wyroku stwierdził, że sporządzony w sprawie uprzednio wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje na czym polega opieka Skarżącej nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Sąd uznał, że wszystkie wskazywane czynności są konieczne, aby zapewnić tej osobie właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i stopnia niepełnosprawności. Sąd administracyjny przesądził również, że z zakresu czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Sąd wskazał, że SKO pominęło ustalając zakres koniecznej opieki, okoliczność stanu zdrowia podopiecznej w zakresie narządu wzroku, zwłaszcza że w skardze wskazano, iż jest ona osoba niewidomą.

Sąd przesądził także, że założenie organu, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności innych niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej, jest nieuzasadnione. W ocenie Sądu pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłku, zażywaniu leków można traktować jako pomoc przy czynnościach dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności związanej z opieką nad osobą niepełnosprawną, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. Sąd wskazał, że Skarżąca opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia sprawując nad nią ciągły nadzór z uwagi na fakt, że podopiecznej nie można pozostawić samej w domu. Matka poza innymi schorzeniami ma bowiem problemy z pamięcią. W ocenie Sądu nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich, ale również osoby, które nie są w takim stanie - mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to zwłaszcza osób dotkniętych chorobami psychicznymi, znaczną niepełnosprawnością ruchową. Zdaniem Sądu Kolegium błędnie uznało, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżąco to opiekun może podjąć zatrudnienie. Sąd nakazał uzupełnienia ustaleń o wpływ stanu narządu wzroku na stopień samodzielności podopiecznej, a przez to na zakres opieki jakiej wymaga.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej jako "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. Wyrok WSA w Poznaniu z 21 sierpnia 2024 r., IV SA/Po 480/24).

W świetle powyższego uznać należy, że w realiach niniejszej sprawy dokonana przez SKO ocena związku przycznowo-skutkowego pomiędzy zakresem wymaganej opieki, a możliwością podjęcia zatrudnienia, dokonana została niezgodnie z wytycznymi i oceną Sądu. W świetle wydanego uprzednio orzeczenia, Kolegium nie było uprawnione do uznania, że skoro podopieczna nie jest obłożnie chora i stale leżąca, a po domu porusza się na wózku inwalidzkim, a nadto nie jest niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie przyjąć pozycję siedzącą i w niej pozostać, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, samodzielnie dokonuje poziomu cukru, a choroby na które cierpi nie powodują obowiązku czuwania przez 24 h na dobę, to nie wymaga opieki w zakresie uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Kwestie te bowiem zostały już rozstrzygnięte prawomocnym wyrokiem Sądu, w którym stwierdzono, że powyższe okoliczności nie wykluczają uznania opieki za stałą i długotrwałą. Podobnie, wbrew ocenie Sądu Kolegium uznało, że podopieczna może pozostać sama w domu. Jednocześnie SKO nie odniosło się – do czego było zobligowane przez Sąd, do stanu zdrowia podopiecznej w zakresie narządu wzroku. W przeprowadzonym ponownie wywiadzie środowiskowym wskazano, że stan zdrowia w tym obszarze się pogorszył, niemniej ani z treści wywiadu ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby SKO przeanalizowało, jak stan zdrowia podopiecznej w obszarze chorób oczu wpływa na możliwość jej samodzielnego funkcjonowania.

Odnosząc się do argumentu organu odnośnie podjęcia przez Skarżącą pracy zarobkowej, jako okoliczności wskazującej na możliwość łączenia pracy z opieką nad matką, stwierdzić należy, że twierdzenia Kolegium w tym zakresie noszą znamiona dowolności i pozbawione są logicznego uzasadnienia. Z informacji Skarżącej wynika, że podjęcie zatrudnienia spowodowane zostało brakiem środków utrzymania. Kolegium powinno zatem przeanalizować, czy podjęcie przez Skarżącą zatrudnienia wiąże się z brakiem należytej opieki nad matką. Z wywiadu środowiskowego wynika, że w czasie, gdy Skarżąca jest w pracy informuje o tym sąsiada, tak aby matka nie pozostawała bez nadzoru. Okazjonalnie podopieczną odwiedza także córka Skarżącej. Taki stan faktyczny wskazuje, że wbrew twierdzeniom SKO, podopieczna wymaga stałej i długotrwałej opieki, a konieczność podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia wynikająca z braku środków utrzymania, spowodowanej między innymi długością prowadzonego przez organy administracyjne postępowania, spowodowała pozostawienie matki Skarżącej bez należytej opieki. Lakoniczne stwierdzenie organu, że opiekę sprawuje także brat Skarżącej formie finansowej, nie wyjaśnia jaki wpływ ma taka forma opieki na zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą na rzecz matki. Zdaniem Sądu, jeżeli powodem podjęcia zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę jest konieczność zdobycia środków utrzymania, a krok ten wiąże się z uszczerbkiem w zakresie sprawowanej koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną, to okoliczność taka nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie należytej opieki osobie niepełnosprawnej. W przypadku gdy podjęcie zatrudnia przez opiekuna jest wymuszone obiektywnymi okolicznościami ekonomicznymi i powoduje brak należytej opieki nad osobą niepełnosprawną, to sytuacji takiej nie można utożsamiać z możliwością podjęcia zatrudnienia z uwagi na wymagany zakres opieki. Było by to sprzeczne z istotą świadczenia pielęgnacyjnego i prowadziłoby w istocie do akceptacji stanu braku należytej opieki nad osobą, która jej wymaga.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane jest do zastosowania oceny prawnej oraz wytycznych Sądu wskazanych w niniejszym wyroku oraz wyroku z 20 grudnia 2023 r., a następnie dokonania na tej podstawie oceny istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a możliwością podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia bez uszczerbku dla tej opieki.