Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 596/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2024 r., Nr UP-429/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek skarżący powołał się na swoją trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. Inne odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. Inne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia [...] marca 2024 r. wynika, że: skarżący jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...]zł netto miesięcznie; nie korzysta z innych form pomocy; skarżący nie ma możliwości uregulowania należności; jest przewlekle chory na cukrzycę z innymi określonymi powikłaniami; choruje także na nadciśnienie samoistne oraz zaburzenia metabolizmu lipoprotein i innych lipidemii; sprawuje również opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, fakt ten nie pozwala mu na podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej; wydatki związane z utrzymaniem siebie, żony oraz osoby, nad którą sprawuje opiekę nie pozwalają zobowiązanemu na pokrycie dodatkowych kosztów, jakimi jest spłata zadłużenia.

Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący poinformował, że miesięcznie koszty utrzymania wszystkich osób znajdujących się we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą [...] zł.

Z ustaleń natomiast Inne wynika, że: zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; od [...] listopada

2021 r. jest zgłoszony przez GOPS w C. jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej (wójt) ma obowiązek opłacać składki; żona - E. P. nie figuruje w systemie informatycznym ZUS od

[...] stycznia 2020 r.; matka - H. P. nie figuruje w systemie informatycznym ZUS; skarżący ma dwoje dzieci córkę - O. P. ([...] lat) oraz syna - P. P. ([...] lat); zobowiązany posiada nieruchomości: własność roli o powierzchni [...] ha oraz własność nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha, położonych w miejscowości S.; współwłasność gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,1412 ha położonych w miejscowości S.; strona nie posiada majątku ruchomego.

Odnosząc się do kwestii wymagalności zaległości organ wskazał, że w decyzji z dnia [...] kwietnia 2024 r. organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, iż należności figurujące na koncie strony jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie.

Organ, wskazując na przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), podał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż przesłanka wymieniona w art. 28 ust 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Choć zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Jest właścicielem nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia, posiada następców prawnych - żonę, syna oraz córkę. Nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wprawdzie postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku strony, z uwagi na jego bezskuteczność, jednak niniejsze postanowienie nie może stanowić przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności. Przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Istotne znaczenie ma to, że ZUS jako wierzyciel zobowiązany jest na bieżąco badać sytuację finansową dłużnika i jeśli ta uległaby zmianie i jeśli pojawiłyby się składniki majątku, ma nie tylko prawo, ale obowiązek zastosowania środków egzekucyjnych. Strona posiada dochód z tytułu pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz jest właścicielem nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego przedmiotowych należności. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec zadłużenia figurującego na koncie strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w T.. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

W zakresie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: "rozporządzenie"), organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona.

W odniesieniu do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ podał, że z dokumentacji dołączonej do akt sprawy wynika, iż zobowiązany choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby oraz inne zaburzenia metabolizmu lipoprotein i inne lepidemie. Przeszedł ostre zapalenie trzustki. Poinformował również, że sprawuje wyłączną opiekę nad niepełnosprawną matką - H. P.. Inne uznał za udokumentowane problemy zdrowotne oraz konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Jednak w przypadku strony przesłanka zdrowotna nie ma zastosowania. Aktualnie zobowiązany nie może podjąć zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą matką. Jednak w zamian za rezygnację z zatrudnienia otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna osoby niepełnosprawnej, które od [...] stycznia 2024 r. wynosi [...] zł miesięcznie. Zatem zobowiązany nie jest pozbawiony źródła dochodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS.

W ocenie organu, ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ wskazał, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem całej rodziny i osób podopiecznych wnioskodawca oszacował na łączną kwotę około [...] zł. Rodzina ponosi także koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł miesięcznie. Inne stwierdził, że wskazane przez stronę wydatki są wysokie, jednak nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Podniesione przez stronę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Inne uznał, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Odnosząc się do minimum socjalnego organ podał, że opracowane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w IV kwartale 2023 r. wskazuje na dwuosobowe gospodarstwo pracownicze kwotę [...]zł. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym strony to około [...] zł netto. Kształtuje się on na poziomie ustalonego minimum socjalnego. Zatem w niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Jednocześnie, w ocenie ZUS, zadeklarowany przez stronę stan majątkowy jest niejednoznaczny, ponieważ wnioskodawca nie wykazał i nie udowodnił skąd bierze środki finansowe na przedstawione koszty związane z utrzymaniem w łącznej miesięcznej kwocie [...]zł. Jednocześnie skarżący w trakcie postępowania nie wykazał, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów, poprzez uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych, np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Wnioskodawca niezasadnie również, że nie wykazał matki - H. P. we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż uznał, że gospodarują osobno.

Zdaniem ZUS, w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna strony ma charakter trwały i pogłębiający się. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją ZUS. Zarzucił nieprawidłową ocenę przedstawionych dowodów oraz niewyprowadzenie przez organ odpowiednich wniosków. Ponadto zarzucił przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz niesumienną analizę sytuacji rodzinnej. Zdaniem skarżącego, organ dopuścili się wielu nieprawidłowości. Skarżący podniósł, że przedstawił dowody, które jednoznacznie wykazują, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Przedstawił dokumentację, która obejmowała rachunki i opłaty świadczące o ponoszonych kosztach życia, które zestawione zostały z osiąganym dochodem przez rodzinę. Przedstawione dowody finansowe wskazują, że opłacenie należności pozbawiłoby rodzinę skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Wskazał także na przewlekłą chorobę oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Skarżący nie zgodził się z sugestią organu, że otrzymywane przez rodzinę świadczenie socjalne może posłużyć do spłaty zobowiązania. Jego zdaniem wniosek taki jest niezgodny z intencją świadczeń socjalnych, które mają na celu wsparcie rodziny w zachowaniu minimalnego poziomu egzystencji, a nie spłatę długów. Skarżący podniósł, że aktualny dochód gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł netto, co jest jedynym źródłem utrzymania, a zasiłek opiekuńczy nie powinien być przeznaczany na spłatę zadłużenia w wysokości [...] zł.

Skarżący ponadto zarzucił, że organ nie uwzględnił wsparcia finansowego ze strony syna. W tym zakresie wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, iż rodzina może liczyć na wsparcie finansowe syna - P. P.. ZUS pominął tę przesłankę, jednocześnie stwierdzając, że stan majątkowy zobowiązanego jest "niejednoznaczny". Brak odniesienia się do tego wsparcia jest dowodem na zignorowanie dostarczonego materiału dowodowego i nienależyte zapoznanie się ze stanowiskiem strony.

Podsumowując skarżący stwierdził, że organ popełnił szereg błędów proceduralnych i merytorycznych, które wpłynęły na błędną ocenę jego sytuacji. Uważa, iż przedstawił wystarczające dowody na to, że spełnia warunki do umorzenia należności zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem. W ocenie strony, decyzja ZUS jest nieuzasadniona. Organ dokonał nieprawidłowej interpretacji dowodów oraz nie zastosował się do obowiązujących przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia [...] września 2024 r. skarżący, odnosząc się do udzielonej przez ZUS odpowiedzi na skargę, podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie było potrzeby wykazywania stanu zdrowia wszystkich osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. Dlatego też informacja o stanie zdrowia E. P. nie została przedstawiona. E. P. jest osobą przewlekle chorą, chorującą na niedoczynność tarczycy, cukrzycę oraz leczącą się psychiatrycznie na depresję, nerwice oraz stany lękowe. Stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie pracy zarobkowej. W dalszej części pisma skarżący podtrzymał stanowisko o błędnej ocenie jego sytuacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a, gdyż organ w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a skarżący w piśmie z dnia [...] września 2024 r. nie sprzeciwił się temu.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącemu umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Art. 28 ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, bowiem zawiera zamknięty katalog przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Nieściągalność ta zachodzi wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ na str. 7-10 zaskarżonej decyzji dokładnie wyjaśnił powody braku wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 do 6. W skardze i w piśmie z dnia [...] września 2024 r. strona nie podniosła w tym względzie żadnych zarzutów. Z dokonaną przez organ oceną braku wystąpienia wskazanych przesłanek, odniesioną do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, należy się zgodzić. Sąd podziela stanowisko ZUS, co do braku wystąpienia całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Według organu nie zaistniały także przesłanki umorzenia, o których mowa w

§ 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią tego uregulowania, organ może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie

§ 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tym przepisie przesłanki podejmowania decyzji, których katalog zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu składek jest zobowiązany do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

Należy zgodzić się z organem, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, natomiast zastrzeżenie budzi dokonana przez organ ocena braku wystąpienia przesłanek wymienionych w pkt 1 i 3 tego paragrafu.

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia możliwość umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony, uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

Analizując sytuację majątkową zobowiązanego w zaskarżonej decyzji wskazano, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w kwocie [...]zł (netto) miesięcznie. Świadczenie to jest przyznane skarżącemu na mocy decyzji Wójta Gminy C.. Jest on właścicielem nieruchomości gruntowych w miejscowości S.. Nie ma majątku ruchomego. Miesięcznie wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Nadto, w zaskarżonej decyzji podano, że zobowiązany zmaga się z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym. Zdiagnozowano u niego też stłuczenie wątroby oraz zaburzenia lipoprotein i innych lipidemii.

Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne w kwocie [...]zł kształtuje się na poziomie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosiło [...] zł. Zdaniem ZUS nie można zatem stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Wskazać jednak należy, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i członków jego rodziny. Oceniając zaistnienie przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia, bez niebezpieczeństwa powstania dla niego ciężkich skutków. W tym kontekście nie można nie zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne jakie otrzymuje skarżący wystarcza na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, nie wystarcza natomiast na spłatę długów. Egzekwowanie należnych składek, biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanego przez zobowiązanego świadczenia pielęgnacyjnego, skazywałoby go na życie w ubóstwie.

W odniesieniu do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, Zakład wskazał, że nie ma ona zastosowania, bowiem skarżący otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, co oznacza, że nie jest "pozbawiony źródła dochodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS". Należy jednak powtórzyć, że w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że dochód gospodarstwa skarżącego wynosi [...] zł i "kształtuje się na poziomie ustalonego minimum socjalnego". Dochód ten pozwala zatem na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie wyjaśnił, jak w takim razie widzi realną możliwość spłaty przez skarżącego zadłużenie, bez zagrożenia jego egzystencji.

Wprawdzie w zaskarżonej decyzji zasugerowano, że faktyczny dochód skarżącego może być wyższy niż deklarowany przez niego, co wynika z porównania kwoty ponoszonych wydatków ([...] zł) z wysokością świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł), jednakże już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podnosił, że otrzymuje wsparcie od syna - P. P.. Do kwestii tej, jak i do przedłożonych w tym względzie dowodów, organ w wydanej decyzji się nie odniósł.

W powyższym zakresie zaskarżona decyzja narusza art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebrany w sprawie materiał dowodowy i przekroczył granicę swobodnej oceny dowodów.

Należy natomiast zgodzić się z organem, że skarżący i jego matka - H. P. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Dowodzi tego fakt, że zobowiązany sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, jak i uwzględnia w kosztach gospodarstwa domowego także wydatki na zaspokajanie jej potrzeb życiowych, np. wydatki na leki oraz urządzenia medyczne. Zatem ewentualny dochód jaki uzyskuje H. P. (we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że otrzymuje ona rentę), powinien być wliczony do dochodu gospodarstwa domowego.

Ponownie rozpatrując sprawę organ wyjaśni też, i to w pierwszej kolejności, kwestię przedawnienia powyższych należności składkowych. Podkreślenia wymaga, że najstarsze zaległości składkowe dotyczą października 2004 r. W zakresie przedawnienia w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że należności te nie uległy przedawnieniu i wskazano na ustalenia dokonane w tym względzie przez organ pierwszej instancji. W decyzji pierwszoinstancyjnej Zakład wskazał na regulację zawartą w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i stwierdził, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w dniu [...] czerwca 2007 r. spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwał do dnia [...] listopada 2012 r., tj. wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Jednakże wobec przedmiotowych należności ponownie wszczęto postępowanie egzekucyjne w dniu [...] listopada 2012 r., co oznacza, iż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i trwa nadal.

Należy zauważyć, że przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od [...] lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie organ uznał, jak się wydaje, że pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, było wszczęcie postępowania egzekucyjnego, lecz nie wyjaśnił jaką konkretną czynność uznaje za wszczęcie tego postępowania i kiedy skarżący został o tej czynności zawiadomiony. Dowód tego zawiadomienie organ powinien włączyć do akt sprawy. W aktach sprawy brak jest także postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

W decyzji drugointacyjnej odwołano się również do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i stwierdzono, że ZUS dokonał na nieruchomościach skarżącego zabezpieczenia hipotecznego. Poza jednak powołaniem się na zabezpieczenie hipoteczne, organ nie przedstawił dowodu w postaci odpisu z księgi wieczystej, potwierdzającego kiedy i jakie dokładnie należności zostały objęte tym zabezpieczeniem, a tym samym, nie wykazał, że nie zostały one przedawnione.

W tym zakresie zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zakład ponownie ustali sytuację materialną i majątkową skarżącego i oceni, czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia należności składkowych. Organ uzupełni też akta sprawy o brakujące dokumenty.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.