Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 761/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3 a) i ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. przy udziale sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 11 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

W dniu 24 kwietnia 2009 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wniosek A. B. w sprawie umorzenia należności z tytułu:

– składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł (wraz z odsetkami),

– składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł,

– składek na Fundusz Pracy za okres od 03/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał na brak środków na spłatę zadłużenia oraz trudną sytuację materialną. Zaznaczył, że nie posiada żadnej nieruchomości i ruchomości. Obecnie szuka pracy, ma dwoje dzieci, a jego żona jest na urlopie wychowawczym i stara się o zapomogę. Podkreślił ponadto, iż jego żona leczy się psychiatrycznie od dłuższego czasu na lękowe stany depresyjne. Do wniosku zobowiązany dołączył oświadczenie o niekorzystaniu z pomocy publicznej.

Decyzją nr [...] z dnia 10 sierpnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał przepisy stanowiące podstawę umarzania zaległych składek - art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Zakład wskazał, że ze stanu sprawy wynika, iż w okresie od 1 września 1994 r. do 14 lipca 2002 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, której przedmiotem było układanie parkietów, szlifowanie i malowanie. Z kolei żona zobowiązanego – A. B. od 14 marca 2006 r. do 21 września 2008 r. prowadziła działalność gospodarczą, zajmując się również posadzkarstwem, tapetowaniem i oblicowaniem ścian. Od 22 września 2008 r. do 31 sierpnia 2010 r. żona wnioskodawcy zawiesiła prowadzenie działalności, a od 20 kwietnia 2009 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Zakład zaznaczył, że z zeznań PIT-37 za 2008 r. wynika, iż żona wnioskodawcy uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł, natomiast z PIT-35L wynika, że z tytułu prowadzonej działalności poniosła stratę w wysokości [...] zł. Ponadto wskazał na zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań-[...] z dnia 20 maja 2009 r., które potwierdza, iż w 2008 r. wnioskodawca nie osiągnął żadnych dochodów. Organ rentowy ustalił natomiast, iż od 1 lipca 2009 r. zobowiązany podjął zatrudnienie w spółce A, podkreślił jednak, że nie posiada informacji o otrzymywanych wynagrodzeniach za pracę. Wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż Poznańskie Centrum Świadczeń przyznało żonie wnioskodawcy zasiłki okresowe w postaci: zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat w wysokości 48 zł miesięcznie, zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat w wysokości 64 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł miesięcznie. Ponadto w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r. A. B. miała jednorazowo przyznany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1.000 zł. Zakład ustalił ponadto, że wnioskodawca zameldowany jest w lokalu nr [...] na os. [...] w P., do którego spółdzielcze własnościowe prawo przysługuje jego rodzicom. Jednak zobowiązany mieszka wraz z rodziną w mieszkaniu teścia, który udostępnił pokój, umeblował go i pomaga w utrzymaniu dzieci. Dodatkowo wskazał, że wnioskodawca nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów, natomiast jego żona jest właścicielem samochodu marki Ford Escort rok produkcji 1996. Zaznaczył również, że zobowiązany nie posiada zobowiązań kredytowych ani zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym. Podkreślił, że z informacji uzyskanych z Zarządu Geodezji Katastru Miejskiego GEOPOZ i Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wynika, iż wnioskodawca nie figuruje jako właściciel nieruchomości ani nie figuruje jako właściciel ruchomości w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Oceniając zebrane dowody Zakład podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – dłużnik zmarł, pkt 2 – wnioskodawca nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości; pkt 4 - nie toczyło się postępowanie likwidacyjne ani art. 4a. Zdaniem organu rentowego również nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 powołanej ustawy, bowiem w dniu 12 maja 2009 r. wystawił tytuły wykonawcze, a Dyrektor I Oddziału ZUS skierował zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Z uwagi jednak, iż na rachunek bankowy wpływa zasiłek rodzinny wypłacany przez Poznańskie Centrum Świadczeń, stanowiący jedyny dochód rodziny wyrażono zgodę na zwolnienie spod egzekucji środki do wysokości 512,00 zł miesięcznie. Zakład stwierdził ponadto, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 powołanej ustawy. Wprawdzie przyznał, że zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej, jednak podkreślił, iż prowadzona egzekucja nie została do tej pory zakończona, stąd nie można jednoznacznie stwierdzić braku majątku, który to brak musi mieć charakter trwały, a nie ograniczać się do tymczasowego braku środków materialnych. W konsekwencji organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność.

Ponadto zdaniem Zakładu w przedmiotowej sprawie nie można również zastosować art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Organ podkreślił, że oceniając okoliczności niniejszej sprawy w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego rozporządzenia ustalił, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i mają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Podniósł jednak, iż zobowiązany nie wykazał, by ze względu na istniejącą sytuację finansową i materialną zmuszony był do korzystania z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w formie zasiłków celowych. Zdaniem organu sam fakt korzystania z pomocy społecznej byłby formalnym potwierdzeniem rzeczywiście ciężkiej sytuacji materialnej.

Zakład wskazał, iż nie odniósł się do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, a wnioskodawca utracił statut przedsiębiorcy z dniem 15 lipca 2002 r.

W ocenie organu rentowego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie można bowiem stwierdzić, że wnioskodawca cierpi na ciężką chorobę uniemożliwiającą podjęcie pracy zarobkowej, skoro od lipca 2009 r. jest zatrudniony. Dodatkowo zobowiązany nie wykazał, aby choroba żony (lękowe stany depresyjne) wymagała sprawowania nad nią opieki, co pozbawiłoby go możliwości osiągania dochodów.

Organ rentowy zaznaczył również, że ze względu na brak ważnego interesu wnioskodawcy nie ma podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.). W konkluzji uzasadnienia Zakład wskazał na uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B. przedstawił swoją aktualną sytuację życiową. Wskazał, że pracuje, a miesięczny dochód jaki uzyskuje jego rodzina – jego wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł miesięcznie oraz zasiłki – wynosi [...] zł. Zatem nie jest w stanie zapłacić zaległych należności, gdyż stan majątkowy jego rodziny nie jest nawet wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb, dlatego też zmuszony jest do korzystania z pomocy rodziny. W konsekwencji spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W konkluzji wniosku, zobowiązany zaznaczył, że gdyby Zakład nie umorzył mu w całości zadłużenia, to prosi o ewentualne umorzenie odsetek i rozłożenie spłaty należności głównej na raty po 50 zł miesięcznie.

Decyzją nr [...] z dnia 6 stycznia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, zobowiązany nie posiada nieruchomości lub majątku ruchomego mogącego stanowić zabezpieczenie wierzytelności ZUS. Zaległości z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione w dniu 25 września 2009 r., na podstawie których Dyrektor I Oddziału ZUS w Poznaniu dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Zakład mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i niestwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ przytoczył treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem ust. 3a oraz treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie ogólna reguła dowodowa z art. 6 Kodeksu cywilnego. Ponadto literalne brzmienie § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazuje, że to na wnioskodawcy ciążył obowiązek udowodnienia okoliczności, iż opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład ustalił, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i mają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Od 1 lipca 2009 r. zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony do 31 lipca 2010 r. Organ wskazał, iż zobowiązany w ciągu ostatnich 3 miesięcy otrzymał wynagrodzenia brutto za miesiąc 07/2009 r. w wysokości [...] zł., za miesiąc 8/2009 w wysokości [...] zł plus premia w kwocie [...] zł, za miesiąc 09/2009 w wysokości [...] zł plus premia w kwocie [...] zł. Dodatkowo Zakład zwrócił uwagę, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że do 31 października 2009 r. żona wnioskodawcy otrzymywała zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej kwocie 112 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł, przy czym zaznaczył, iż nie posiada informacji o wysokości aktualnie otrzymywanej pomocy. Zaznaczył, że według oświadczeń wnioskodawcy w utrzymaniu rodziny pomaga mu teść, dzięki któremu zaspokojone są również potrzeby mieszkaniowe. Zdaniem organu odwoławczego w toku ponownie prowadzonego postępowania wnioskodawca nie wykazał, by ze względu na istniejącą sytuację finansową i materialną zmuszony był do korzystania z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w formie zasiłków celowych. W związku z powyższym uznał, iż w niniejszej sprawie nie można stwierdzić ważnego interesu osoby zobowiązanej, gdyż pomimo zaprzestania prowadzenia działalności niezbędne potrzeby zaspokajane są dzięki uzyskiwanemu wynagrodzeniu oraz pomocy teścia. W konsekwencji Zakład stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia.

Rozpatrując możliwość umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 powołanego rozporządzenia organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił jednak, iż wnioskodawca nie wykazał, aby zły stan zdrowia żony wymagał sprawowania nad nią opieki i by zmuszony był do rezygnacji z wykonywanej pracy zarobkowej. Ponadto zdaniem organu, wobec niewykazania ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia składek, brak jest podstaw do umorzenia należności również na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.). W końcowej części uzasadnienia Zakład wskazał na uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości.

Na skutek skargi A. B. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Po 133/10 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że analizując powołane przesłanki umorzenia, za zasadne uznał stwierdzenie organu odwoławczego, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jako mieszczące się w ramach uznania administracyjnego Sąd ocenił również stanowisko Zakładu, który mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, tym samym nie ma podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 wskazanej ustawy.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że Zakład nie dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ rentowy stwierdził jedynie, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Nie wskazał natomiast, jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego uzasadniają to twierdzenie. Organ rentowy winien uwzględnić oświadczenie zobowiązanego z dnia 18 maja 2009 r. jako zasadniczy dowód w sprawie. Jest to bowiem dokument, w którym wnioskodawca składa oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem Zakładu jest natomiast przeprowadzenie postępowania dowodowego – w sposób odpowiadający wskazanym powyżej wymogom – co do okoliczności podanych przez wnioskodawcę w oświadczeniu. Zatem w sytuacji, gdy organ zakwestionuje oświadczenia zobowiązanego, nie może poprzestać na argumentacji, iż nie wykazał on danej okoliczności, ale powinien – czyniąc również zadość zasadzie z art. 9 k.p.a. – wezwać wnioskodawcę o przedłożenie stosownych dokumentów. Sąd podkreślił, że kwestia rozkładu ciężaru dowodu powinna być rozpatrywana nie na podstawie art. 6 kodeksu cywilnego, lecz w oparciu o regulacje kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji rolą organu, który ma obowiązek ocenić - w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. – okoliczności przedstawione przez skarżącego, było ustalenie także comiesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Dokonując takiego zestawienia organ winien uwzględnić poczynione przez siebie ustalenia, z których wynika m.in., iż pomimo otrzymywania przez skarżącego wynagrodzenia za pracę w utrzymaniu rodziny pomaga teść, dzięki któremu zaspokajane są również potrzeby mieszkaniowe, ponadto żona skarżącego do 31 października 2009 r. otrzymywała zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej kwocie 112 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł. Zatem mając powyższe na uwadze organ zobowiązany jest ocenić, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, czy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, to jest czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Dodatkowo, zdaniem Sądu, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem do wskazania ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, przytoczenia odpowiednich przepisów prawnych oraz stwierdzenia, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Tymczasem okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny – posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu – byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Reasumując, Sąd stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny. Dodatkowo organ rentowy w żaden sposób nie odniósł się do wniosku skarżącego o ewentualne umorzenie zaległości w zakresie odsetek i rozłożenie na raty spłaty kwoty głównej. Konkludując Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 11 października 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie dokumentacji zgromadzonej w toku ponownie przeprowadzonego postępowania, w tym w szczególności oświadczenia wnioskodawcy o stanie rodzinnym i majątkowym wraz załączoną dokumentacją, ustalono, iż od 1 lipca 2009 r. wnioskodawca pracuje jako kontroler sieci w firmie A z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Wynagrodzenie jest obciążone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - po potrąceniu należności na rzecz Zakładu do wypłaty pozostaje kwota netto [...] zł. Z PIT-37 za 2009 r. wynika, iż wnioskodawca uzyskał z tytułu zatrudnienia dochód w kwocie [...] zł. Natomiast żona – A. B. od 20 kwietnia 2009 r. przebywa na urlopie wychowawczym i korzysta ze świadczeń przyznanych przez Poznańskie Centrum Świadczeń, aktualnie na podstawie decyzji z dnia 2 listopada 2009 r., mocą której przyznano:

– zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat w wysokości 68 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010 r.,

– zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat w wysokości 91 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010 r.,

– dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r.,

– dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 w wysokości 100 zł jednorazowo na okres od 1 września 2010 r. do 30 września 2010 r.

Łączny miesięczny dochód pozostający do dyspozycji rodziny wynosi ok. [...] zł na 4 osoby (wynagrodzenie [...] zł netto plus zasiłek rodzinny 159 zł i dodatek do zasiłku rodzinnego 400 zł). Według oświadczenia wnioskodawca ponosi następujące wydatki miesięczne:

– 50% opłat za czynsz i energię elektryczną w kwocie ok. [...] zł,

– opłaty za dojazd syna do szkoły oraz dojazd zobowiązanego do pracy w kwocie ok. [...] zł,

– opłaty za leki dla żony w kwocie ok. [...] zł,

– opłaty za krem dla syna na znamię Bergera w kwocie [...] zł.

Ponadto poniesiono jednorazowo wydatki na zakup książek i ubezpieczenie w szkole syna w kwocie ok. [...] zł. A. B. jest właścicielem samochodu marki Ford Escort, rok prod. 1996, wymagającego naprawy, na którą jednak brak środków finansowych. Wnioskodawca nie posiada zobowiązań kredytowych ani zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym.

Odnosząc powyższe okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy do przesłanek całkowitej nieściągalności jako przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustalono, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej i wnioskodawca nie posiada nieruchomości lub majątku ruchomego mogącego stanowić zabezpieczenie wierzytelności Zakładu. Zaległości z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione w dniu 25 września 2009 r., na podstawie których organ egzekucyjny - Dyrektor I Oddziału ZUS w Poznaniu dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, a miesięczne wpływy wynoszą około 584 zł. Wobec nie zakończonego postępowania egzekucyjnego nie jest zatem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie, biorąc pod uwagę obecną sytuację materialną wnioskodawcy Zakład uznał, że nie została spełniona przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Od 1 lipca 2009r. wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, z której uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł – po dokonaniu potrąceń na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dochód netto wynosi [...] zł. Decyzją Poznańskiego Centrum Świadczeń z dnia 2 listopada 2009 r. przyznany został również zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej wysokości 159 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 400 zł. Łączny dochód wynosi zatem [...]zł – tj. [...] zł na osobę (bez uwzględnienia dokonywanych potrąceń). Wnioskodawca oświadczył, iż w utrzymaniu rodziny pomaga teść, dzięki któremu zaspakajane są potrzeby mieszkaniowe. Natomiast stałe wydatki wynoszą [...] zł miesięcznie, na co składa się: 50% opłat za czynsz i energię elektryczną (w kwocie około [...] zł), opłaty za dojazd syna do szkoły oraz dojazd wnioskodawcy do pracy (w kwocie około [...] zł), opłaty za leki dla żony (w kwocie około [...] zł) oraz opłaty za krem dla syna na znamię Bergera (w kwocie [...] zł). W toku prowadzonego postępowania wnioskodawca nie wykazał, by ze względu na istniejącą sytuację finansową i materialną zmuszony był do korzystania z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w formie zasiłków celowych.

Zakład nie znalazł również przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Aktualnie wnioskodawca jest zatrudniony i osiąga z tego tytułu dochody, a żona pomimo wskazywanych stanów depresyjnych sprawuje opiekę nad dzieckiem, co świadczy o tym, iż wnioskodawca nie musi sprawować nad nią stałej opieki. Ponadto nie została przedłożona dokumentacja medyczna wskazująca na niemożność podjęcia przez żonę zatrudnienia. Istnieje więc – zdaniem organu, realna szansa na powrót A. B. do pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego.

Zakład podkreślił również, że skorzystanie z prawa do umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że spełnienie ustawowych warunków przez zobowiązanego do opłacania składek daje możliwość ich umorzenia, ale nie nakłada na organ obowiązku w tym zakresie.

W skardze na powyższą decyzję A. B. podniósł, że złożone przez niego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wraz z załączoną dokumentacją wskazują, potrącenia na rzecz ZUS w kwocie [...] zł miesięcznie przy miesięcznym dochodzie na osobę w rodzinie – [...] zł i stałych wydatkach w kwocie ok. [...] zł pozbawia skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił jako mieszczące się w ramach uznania administracyjnego stanowisko Zakładu, który mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, tym samym nie ma podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że Zakład nie dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365).

Zgodnie ze wskazaniami Sądu organ rentowy zobowiązany był uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności, badając, czy występują w sprawie okoliczności stanowiące uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o którym mowa w art. 28 ust 3a ustawy o s.u.s., winien wnikliwe i rzetelnie ustalić oraz ocenić możliwości płatnicze skarżącego, z uwzględnieniem m.in. jego trudnej sytuacji życiowej, stanu zdrowia jego żony, wydatków związanych z utrzymaniem dwójki dzieci, mając przy tym na uwadze wysokość zaległej należności. Ponadto organ winien odnieść się – dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji – do wniosku skarżącego o umorzenie zaległości w zakresie odsetek i rozłożenie spłaty kwoty głównej na raty.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

1. 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ustawy o s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., co znajduje potwierdzenie w materiale sprawy i jest zgodne z oceną Sądu dokonaną w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. Powyższe nie było również kwestionowane przez skarżącego zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym.

Skarżący utrzymywał natomiast, że spłata należności z tytułu zaległych składek, spowoduje niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nawiązując w ten sposób do przesłanki umorzenia przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Stwierdzenie, że przesłanka ta nie zachodzi w przypadku skarżącego winna być – zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r., poprzedzona dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie możliwości płatniczych skarżącego z uwzględnieniem m.in. jego sytuacji majątkowej, stanu zdrowia żony, wydatków związanych z utrzymaniem dwójki dzieci oraz przy uwzględnieniu wysokości zaległej należności.

Zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma bowiem możliwość badać jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sądowa kontrola zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja czyni zadość powyższym wymogom i wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. Jej wydanie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem oświadczenia skarżącego dotyczącego sytuacji osobistej i majątkowej oraz przedłożonych przez niego dokumentów. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, które zresztą nie były kwestionowane przez skarżącego. Nie ulega także wątpliwości i pozostawało poza sporem, że organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniała podstawa umorzenia określona w pkt 2 i pkt 3 ust. 1 § 3 ww. rozporządzenia, ponieważ skarżący nie wykazał zaistnienia jakiegokolwiek nadzwyczajnego zdarzenia, uniemożliwiającego opłacenie należności ani też by skarżący lub jego żona ze względu na stan zdrowia wymagali sprawowania opieki, co pozbawiałoby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny, czy ze względu na sytuację majątkową i rodzinną opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a więc czy została spełniona przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

W tym zakresie Sąd również stwierdził, że stanowisko organu, iż powyższa przesłanka nie zachodzi w niniejszej sprawie zostało należycie uzasadnione i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Organ wskazał bowiem, że dochód netto skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę z uwzględnieniem potrąceń na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynosi [...] zł, a żona skarżącego otrzymuje zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do tego zasiłku w łącznej kwocie 559 zł miesięcznie, co daje łączną kwotę miesięcznego dochodu w wysokości [...] zł na 4 osoby, natomiast stałe miesięczne wydatki rodziny skarżący określił na kwotę [...] zł. Potrzeby mieszkaniowe rodziny skarżącego są zaspakajane dzięki pomocy teścia, a jednocześnie rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej. W świetle powyższego należy stwierdzić, że przyjęcie przez organ rentowy, iż potrącenia z tytułu zaległych składek nie spowodują pozbawienia rodziny skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zostało należycie poparte konkretnymi okolicznościami dotyczącymi sytuacji osobistej i majątkowej rodziny skarżącego. Natomiast skarżący, kwestionując to stanowisko organu, nie wskazał żadnych okoliczności na ich poparcie. W konsekwencji odmowa umorzenia należności z tytułu zaległych składek z powodu niespełnienia powyższej przesłanki mieści się w ramach uznania administracyjnego.

Należy również zauważyć, iż organ rentowy wskazał, że nadał bieg wnioskowi skarżącego złożonemu w dniu 19 maja 2009 r. w zakresie umorzenia odsetek oraz rozłożenia na raty należności z tytułu składek, a tym samym zastosował się do wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. również w tym zakresie.

Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.