Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 36/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 września 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 20/20 w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 14 października 2019 r. nr 3201-IOA.4246.50.2019.11.IW w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 29 maja 2019 r. znak 428000-COP-3.4246.53.2019.6.M Naczelnik Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie, na podstawie art. 1, art. 2, 3 i 4, art. 3, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 23a, art. 32 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r, o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201 z 2009 r. poz. 1540 ze zm.) oraz art. 90 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 91 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 847 - dalej jako ugh), wymierzył T. Z. (dalej jako skarżący, strona) karę pieniężną z tytułu urządzania gier na trzech automatach do gier:

- Hot Shot nr [...],

- Hot Shot nr [...],

- Hot Slot nr [...],

poza kasynem gry, w wysokości łącznej 36.000 zł (3 x 12.000 zł).

Wyjaśnił, że 13 lutego 2015 r. funkcjonariusze Referatu Dozoru Urzędu Celnego w Szczecinie przeprowadzili przeszukanie w lokalu przy ul. [...] w N.

Stwierdzono wówczas, że w ww. lokalu znajdują się 3 czynne automaty. Z przeprowadzonych czynności odtworzenia gry na automatach wynika, że są to automaty do gier hazardowych, a lokal nie jest kasynem gry.

II.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, decyzją z 14 października 2019 r. znak 3201-IOA.4246.50.2019.11.IW, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

III.

Wyrokiem z 2 września 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 20/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę strony na ww. decyzję.

IV.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł T. Z., zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (zwanej dalej u.g.h.) w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez błędną i rozszerzającą wykładnię pojęcia "urządzającego gry" i przyjęcie, że realizowanie wyłącznie jednej czynności prowadzącej do tego, że gra hazardowa ma miejsce wystarczy do uznania, że mamy do czynienia z podmiotem urządzającym gry, co doprowadziło w konsekwencji do błędnego przyjęcia, że skarżący, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry - w sytuacji gdy za urządzającego gry można uznać jedynie podmiot, który aktywnie uczestniczy w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmuje określone czynności związane nie tylko z udostępnianiem automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków ich funkcjonowania, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej: p.p.s.a,) i w zw. z art. 180 § 1 ustawy Ordynacja Podatkowa (zwanej dalej: O.p.) przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracyjnej nie zastosował środka określonego w ustawie uznając, iż zebrany materiał dowodowy jest kompletny, wystarczający i niebudzący wątpliwości w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził wszystkich niezbędnych dowodów wadliwie odmawiając przeprowadzenia dowodu z przesłuchania D. W., J. B., F. H., A. D. oraz A. T. na skutek uznania, iż zgromadzony materiał dowodowy pozwala na przypisanie skarżącemu odpowiedzialności, a zatem nie ma podstaw do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, w sytuacji gdy świadkowie ci mają wiedzę o osobie faktycznie odpowiedzialnej za obsługę automatów w lokalu przy ul. [...] w N., zaś jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 188 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracyjnej nie zastosował środka określonego w ustawie uznając, iż zebrany materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził wszystkich niezbędnych dowodów wadliwie pomijając dowód z zeznań D. W., J. B., F. H., A. D. oraz A. T. celem ustalenia faktycznych okoliczności prowadzenia działalności w lokalu przy ul. [...] w N., obsługi automatów i kontaktów pracowników z D. W.,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracyjnej nie zastosował środka określonego w ustawie uznając, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego przyjąć można, iż to skarżący był osobą "urządzającą gry" w rozumieniu ustawy, a w konsekwencji uznając za prawidłowe nałożenie na niego kary pieniężnej, w sytuacji gdy zebrany materiał dowodowy jest niekompletny z uwagi na nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków D. W., J. B., F. H., A. D. oraz A. T., a jednocześnie okoliczność ta nie została wykazana na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego.

Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Szczecinie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

V.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VI.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.

VII.

Niezasadny jest zarzut nr 1 skargi kasacyjnej, w którym strona kwestionuje wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh i przypisaną jej cechę "urządzającego gry na automatach" i w konsekwencji ukaranie jej za to.

We wskazanym przepisie ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry", które nie doczekało się jak dotąd definicji legalnej. Niemniej jednak podmiotem, wobec którego może zostać zastosowana odpowiedzialność administracyjna za omawiany delikt, jest każdy kto urządza gry na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry.

Pojęcie "urządzania gier na automatach poza kasynem gry" musi niewątpliwie zawierać element działania czynnego w postaci organizowania (także współorganizowania) gier na automacie, przy czym czynności wypełniające tę definicję mogą być różnorakie np. pozyskiwanie miejsca do zamontowania automatu, przystosowanie go do jego działania, umożliwienie dostępu do automatu osobom grającym, utrzymywanie automatu w stanie aktywności umożliwiającej granie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą takiego urządzenia, jego serwisowaniem, czy także zatrudnianie przeszkolonego personelu i dbanie o to by działanie automatu przebiegało w sposób niezakłócony.

Przypisanie odpowiedzialności wymaga zatem po pierwsze stwierdzenia urządzania gier na automacie, a więc działania co do zasady czynnego, po drugie prowadzenia tego procederu poza kasynem gry. Możliwa jest przy tym odpowiedzialność za dany delikt więcej niż jednej osoby, co ma zazwyczaj miejsce w przypadku istniejącego poddziału obowiązków w ramach przedsięwzięcia dotyczącego urządzania gier na automatach (wyraźnego lub dorozumianego).

WSA i organy prawidłowo zatem przyjęły, że zakres art. 89 ust. 1 pkt 2, a także ust. 2 pkt 2 ugh obejmuje zachowania w formie współsprawstwa w popełnieniu deliktu urządzania nielegalnych gier na automatach np. poprzez udostępnianie automatów graczom w niedozwolonym miejscu i czerpanie z tego korzyści, choć osiąganie zysku nie jest tu wymagane.

W niniejszej sprawie z całą pewnością nie zachodzi sytuacja opisywana przez skarżącego w skardze kasacyjnej, w myśl której miał on jedynie wynająć powierzchnię lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier. Aktywność strony bez wątpienia wykraczała poza tego rodzaju działanie, zaś skarga kasacyjna próbuje przedstawiać stronę w sposób korzystny, w sytuacji gdy przeprowadzone dowody dobitnie wskazują, że skarżący urządzał gry na automatach oraz czerpał z tego procederu zyski, których nie ujawnił.

W niniejszej sprawie funkcjonariusze celni ujawnili w lokalu automaty, które - co potwierdzono w trakcie postępowania dowodowego - miały charakter hazardowy, a lokal nie był kasynem gry.

Słuszne jest więc stanowisko organów, zaakceptowane w całości przez WSA, wskazujące na następujące okoliczności, mające świadczyć o urządzaniu przez skarżącego gier na automatach, a przez to na jego sprawstwo, tj.:

- wynajęcie lokalu od L. Z., w ramach działalności gospodarczej swojej małżonki, a następnie dalsze (niezgodne zresztą z umową) podnajęcie jego części podmiotowi, który umieścił tam automaty;

- stworzenie możliwość dostępu do tego miejsca osobom grającym (lokal był czynny pomiędzy godz. 9-10 aż do godz. 23);

- zatrudnienie pracowników: W. S. i A. T., w celu sprawowania nadzoru nad automatami i sprawnej obsługi grających; oprócz ich zeznań, potwierdza to także zabezpieczony zeszyt, w którym odnotowywane były informacje o ilości graczy w każdym dniu i potwierdzany był odbiór pieniędzy przez graczy;

- brak prowadzenia w lokalu jakiejkolwiek innej działalności gospodarczej poza urządzanymi grami na automatach; pracownicy zatrudnieni przez skarżącego świadczyli pracę na dwie zmiany, sprawując stały nadzór nad lokalem i automatami, otwierając i zamykając go (klucze otrzymali od strony), zgłaszając skarżącemu problemy z automatami (np. gdy automat się zepsuł, zablokował), a także uzgadniając termin wypłaty pieniędzy graczom;

- poinformowanie telefonicznie skarżącego przez A. T. o prowadzonej w dniu 13 lutego 2015 r. kontroli i nakazanie pracownicy uczestnictwa w niej;

- przede wszystkim jednak brak jakiegokolwiek ekonomicznego uzasadnienia dla działań skarżącego, gdyż pomimo, że w lokalu, poza urządzaniem gier na automatach, nie była prowadzona żadna inna działalność gospodarcza, strona ponosiła wysokie koszty związane z właściwą eksploatacją urządzeń, tj. regulowała opłaty za prąd niezależnie od czynszu za lokal, który wynosił 700 zł oraz ponosiła koszty zatrudnienia obsługi lokalu, w sytuacji gdy umowa dalszego podnajęcia części lokalu i przychody z tego tytułu nie mogły pokryć bieżących kosztów jego funkcjonowania; stanowisko skarżącego prezentowane w skardze kasacyjnej jest zatem pozbawione logiki.

W konsekwencji trafna jest konstatacja organów i Sądu pierwszej instancji, że wbrew twierdzeniom strony, to ona w sposób aktywny, w ramach wspólnego przedsięwzięcia, współuczestniczyła (obok spółki będącej dysponentem automatów i być może jeszcze innych osób), w urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry. Pomimo podnajęcia powierzchnię pod automaty, umożliwiała ich podłączenie do sieci elektrycznej i dostęp do nich nieograniczonej liczbie graczy, jak również z wykorzystaniem zatrudnionego przez siebie personelu, zajmowała się automatami.

W tej sytuacji ziściły się wszystkie ustawowe przesłanki odpowiedzialności skarżącego za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. To zaś, że również inne osoby mogły jeszcze w tym procederze współuczestniczyć nie zmienia odpowiedzialności strony, która ponosi konsekwencje własnych działań.

VIII.

Chybione są również wszystkie zarzuty procesowe, sprecyzowane w pkt 2 lit. a), b) i c) petitum skargi kasacyjnej.

Należy przede wszystkim zauważyć, że rozpoznając skargę kasacyjną - co do zasady - w pierwszej kolejności zbadać trzeba zarzuty procesowe. Jednakże w tej konkretnie sprawie, ze względu na to, że ich istota sprowadza się do kwestionowania nieprzeprowadzenia dowodów z zeznań wymienionych świadków, co czynione jest przez pryzmat błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh i w związku z tym przypisania skarżącemu cechy urządzającego gry na automatach poza kasynem, niezbędne było w pierwszej kolejności dokonanie oceny zarzutu nr 1 dotyczącego naruszenia prawa materialnego. Zakreślenie bowiem granic rozumienia i stosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh ma niewątpliwy wpływ na ocenę zarówno prawidłowości zebranego przez organy i ocenionego materiału dowodowego, jak również na zasadności żądania dalszego prowadzenia postępowania dowodowego z przesłuchania świadków. Dzieje się tak zwłaszcza z uwagi na to, że zakres postępowania wyjaśniającego i dowodowego, a przez to zbiór niezbędnych do ustalenia faktów, wyznaczał art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Idąc dalej wskazać należy, że powołane w ramach zarzutów procesowych skargi kasacyjnej przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, tj. art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 oraz art. 191, nakładają ciężar dowodzenia faktów i twierdzeń na organ prowadzący postępowanie. Nie oznacza to jednak, że obowiązek poszukiwania i przedstawiania dowodów, co do okoliczności istotnych w sprawie, spoczywa wyłącznie na organach, czy też że mają one poszukiwać dowody lub prowadzić te wnioskowane przez stronę w nieskończoność, bez względu na dotychczas poczynione ustalenia.

Jakkolwiek więc organ ma obowiązek zbierania dowodów, to jednak nie jest to obowiązek nieograniczony. Z powołanych przepisów Ordynacji podatkowej nie wynika bowiem, aby na organ został przerzucony cały ciężar dowodowy w sprawie i konieczność reakcji w każdej sytuacji, w której strona formułuje nowy wniosek dowodowy lub wnosi o powtórzenie przeprowadzonych już dowodów. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Jeżeli więc określoną okoliczność udowodnił, nie jest zobowiązany do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu przeciwnych twierdzeń strony w sytuacji, gdy wnioskowane przez nią dowody nie są nawet w stanie podważyć faktów wynikających z dowodów dotychczas przeprowadzonych.

Trafna jest w kontekście tego konstatacja Sądu pierwszej instancji, że organy zebrały wyczerpujący i kompletny materiał dowodowy, który w sposób niewątpliwy odzwierciedla stan faktyczny rozpoznawanej sprawy, potwierdzając opisany wyżej udział skarżącego w realizacji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Zbędne zatem było prowadzenie dalszych dowodów z przesłuchania świadków, tj. D. W., J. W., F. H., A. D. oraz A. T., co organ odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił w postanowieniu z 19 sierpnia 2019 r., prawidłowo wskazując, że w sprawie zebrano wystarczający materiał dowodowy do dokonania oceny, czy skarżący był zaangażowany w proces urządzania gier na automatach poza kasynem.

Próba podważania przez stronę zeznań złożonych przez A. T. oraz W. S. m.in. kontrdowodem w postaci przesłuchania osób wskazanych w procesowych zarzutach kasacyjnych nie jest uzasadniona. Strona podejmowała działania w celu deprecjacji zeznań powyższych świadków (będących jej pracownikami) poprzez powoływanie się na zawiadomienie o możliwości popełnienia przez nich przestępstwa składania fałszywych zeznań. WSA precyzyjnie wyjaśnił, dlaczego należało dać wiarę tym zeznaniom, jako pochodzącym od osób bezpośrednio uwikłanych przez skarżącego w proceder urządzania gier hazardowych (por. zwłaszcza wyjaśnienia dotyczące kwestii odmowy wszczęcia śledztwa w sprawie składania fałszywych zeznań - postanowienie Sądu Rejonowego w Goleniowie z 26 maja 2020 r.).

Zeznania osób zatrudnionych przez skarżącego w lokalu poddane zostały zatem skrupulatnej analizie, zwłaszcza zaś w kontekście powiazania ich z zeznaniami pozostałych przesłuchanych świadków i z zabezpieczonymi dokumentami. Trafnie zatem na tej podstawie ustalono, że zeznania którym dano wiarę korespondują z postanowieniami umowy najmu lokalu z 21 stycznia 2015 r., protokołem przeszukania z 13 lutego 2015 r. oraz zeznaniami świadków K. S., L. Z., A. Z., L. A., S. K., E. J.

W kontekście powyższego całkowicie niewiarygodne są wyjaśnienia skarżącego, zwłaszcza wobec braku jakiejkolwiek logiki działania polegającego na ponoszeniu bardzo wysokich opłat za lokal i pracowników w stosunku do dochodu uzyskiwanego z podnajęcia jego części spółce współurządzającej gry, w tym także postulowane przez stronę przesłuchanie dodatkowych świadków, którzy mieliby wykazać, że to nie ona brała udział w całym procederze. Już sam brak ekonomicznych powodów do podnajmowania części lokalu i brak prowadzenia w nim innej niż hazard działalności, świadczy o tym, że skarżący ukrywa prawdziwe motywy działania i w świetle wszystkich zebranych dowodów był współurządzającym gry hazardowe. To, że udział w nim być może brały także inne osoby nie podważa przypisania mu cechy, od której zależy odpowiedzialność z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Podsumowując, w toku postępowania prowadzonego przez organy, zgromadzono obszerne dowody pozwalające na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy wraz z rolą jaką pełnił skarżący. Dowody te nie tylko uprawdopodobniły udział skarżącego w procederze urządzania gier na automatach, ale wykazały, że czynnie on w nim uczestniczył. Brak było zatem podstaw do przedłużania postępowania i prowadzenia dalszych dowodów, w istocie zbędnych w sprawie, wobec wystarczająco precyzyjnego przypisania skarżącemu odpowiedzialności. W związku z tym, kontrola legalności zaskarżonej decyzji została przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji w zgodzie z normami prawnymi wywodzonymi z art.121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 oraz art. 191 O.p.

IX.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, o czym orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania w kwocie 2.700 zł orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).