Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1198/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 135 ust 3  , aart 137  ust 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lipca 2024 r. znak WS-VI.7534.3.9.2024.BK w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Kr 1198/24

UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 5 stycznia 2024 r., znak: GS-11.6821.60.2017.KB, wydaną m.in. na podstawie art. 136, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1-3, art. 141 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.), orzekł m.in. o zwrocie na rzecz H. C. działki nr [...] (pow. 0,0941 ha – obr. [...] jedn. ewid. P. powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 0,2100 ha objętej księgą wieczystą nr [...]) i rozliczeniach z tym związanych (pkt 1-3) oraz o odmowie zwrotu na rzecz H. C. działek nr [...], nr [...] i nr [...] (pow. 0,0917 ha, pow. 0,0046 ha, pow. 0,0196 ha – obr. [...] jedn. ewid. P. , powstałe jw.) (pkt 4).

Wojewoda Małopolski decyzją z 12 lipca 2024 r., znak: WS-VI.7534.3.9.2024.BK, wydaną po rozpatrzeniu odwołania H. C., złożonego wyłącznie od pkt 4 decyzji organu pierwszej instancji, utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Dzielnicy [...] decyzją z 15 lutego 1978 r. (znak: DZGT.8221/I/03/30/78) zmienił decyzję własną z 29 października 1975 r. (znak: DZGT.630.ll/9/75) w punkcie 2 i orzekł, w trybie ustawy z 15 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o wywłaszczeniu, m. in. działki nr [...] (własność M. P.).

Pismem z 13 kwietnia 2017 r. Wydział Skarbu Miasta UMK poinformował spadkobierczynię poprzedniej właścicielki o zamiarze użycia działki nr [...] na inny cel niż określony w dacie wywłaszczenia. Pismem z 23 maja 2017 r. H. C. (jako jej pełnomocnik) zawnioskował o zwrot działki nr [...]. W toku postępowania ww. zmarła, a spadek po niej nabył H. C..

Na podstawie dokumentacji geodezyjno-kartograficznej PMK ustalił, iż wywłaszczona działka [...] podzieliła się na działki: nr [...], nr [...] i nr [...]. Decyzją PMK z 30 listopada 2018 r. orzeczono o odmowie zwrotu działki nr [...], a decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Małopolskiego z 30 maja 2019 r. WSA w Krakowie wskutek skargi wnioskodawczyni uchylił obie te decyzje (II SA/Kr 829/19), a skarga kasacyjna wnioskodawczyni została oddalona (I OSK 724/20).

W decyzji z 15 lutego 1978 r. cel wywłaszczenia nie został bezpośrednio wskazany, albowiem zmieniała ona decyzję z 29 października 1975 r. w związku z uwłaszczeniem. W decyzji zmienianej wskazano, że wywłaszczono na cele zagospodarowania terenu Domów Studenckich i Pawilonu Stołówki Nowego Zespołu Akademii Medycznej w K. i uzbrojenia magistralnego zespołu Akademii Medycznej K. (zgodnie z decyzjami Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa z 12 lutego 1973 r. i 12 stycznia 1973 r. zatwierdzającymi plan realizacyjny).

Decyzja z 12 lutego 1973 r. zatwierdzała: "plan realizacyjny zagospodarowania terenów Domów Studenckich i Pawilonu Stołówki Nowego Zespołu Akademii Medycznej w K. - poszerzenie granicy lokalizacji o teren A,B,C (...)". Załącznikiem do decyzji była plansza pn.: zagospodarowanie terenu, na której widoczne są budynki oznaczone ciągłą linią (odpowiadające układowi obecnie istniejących trzech domów studenckich i budynkowi stołówki) wraz z infrastrukturą taką jak: drogi wewnętrzne, parkingi, boiska sportowe, zadrzewienia itp. Teren działki znajduje się w liniach rozgraniczających inwestycję. Jego północny narożnik zajmuje droga wewnętrzna prowadząca do parkingu, na pozostałej części znajduje się budynek oznaczony przerywaną linią. Na pozostałej części działki zaplanowano drzewa i krzewy.

Decyzja z 12 stycznia 1973 r. zatwierdzała: "plan realizacyjny uzbrojenia magistralnego zespołu Akademii Medycznej K. pod względem urbanistycznym". Z załącznika graficznego zawierającego "Sytuację zbiorczą uzbrojenia" wynika, iż na działce planowano realizację jednego z budynków "internatów pielęgniarek" oraz 2 linie przesyłowe biegnące do zespołu domów studenckich i stołówki "kanał sanitarny projektowany" i "kanał deszczowy projektowany".

Biorąc pod uwagę orzeczenia sądów organ odwoławczy stwierdził, że jako cel wywłaszczenia należy przyjąć "zagospodarowanie terenu Domów Studenckich i Pawilonu Stołówki Nowego Zespołu Akademii Medycznej w K. i uzbrojenie magistralne zespołu Akademii Medycznej K. ".

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że na sąsiednich działkach przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia powstały planowane domy studenckie. Przykładowo na zdjęciu lotniczym wykonanym w 30 kwietnia 1987 r. widoczne są trzy wysokie budynki oraz pawilon (stołówka) z układem dróg wewnętrznych. Dla prawidłowego funkcjonowania kompleksu niezbędne było także oddanie do użytku linii rozprowadzających media oraz dróg dojazdowych. Sporna działka pozostaje wolna od zabudowy z wyjątkiem północno-zachodniego narożnika, który zajęty był i jest pod fragment drogi wewnętrznej - łączącej ul. [...] z budynkiem stołówki. Przebieg drogi wrysowany jest na załączniku graficznym do decyzji z 12 lutego 1973 r. zatwierdzającej plan realizacyjny. Przebieg tej drogi, ustalony na podstawie licznych dowodów: zdjęć lotniczych (z 1987 r. i późniejszych), materiałów geodezyjno-kartograficznych (np. mapie sytuacyjno- wysokościowej z 1987 r., czy mapie z planem oświetlenia terenu z 1974 r., na których widoczne są linie tworzące łuk zakrętu oraz pasa zielni pomiędzy drogami, zgodne z dokumentacją fotograficzną), zeznań świadków (np. J. G.) i oględzin był niezmienny w czasie i zgodny z przebiegiem planowanym w dacie wywłaszczenia. Droga wchodzi w skład dróg wewnętrznych obsługujących komunikacyjnie teren zespołu domów studenckich w K. i bezsprzecznie stanowi realizację celu wywłaszczenia.

Pozostała część objętej roszczeniem działki po dacie wywłaszczenia była wykorzystywana na dwa sposoby. Część północna przylegająca do drogi wewnętrznej stanowiła część terenu rekreacyjnego dla studentów zamieszkujących powstałe ok. 1978 r. domy studenckie. Przesłuchiwani w sprawie świadkowie zeznawali, iż teren ten był regularnie koszony przez pracowników zespołu domów studenckich (ZDS) na polecenie kierownika tego zespołu. W przekonaniu pracowników teren ten stanowił fragment zespołu domów studenckich. Na tym terenie studenci opalali się, palili ogniska, grano w gry zespołowe. Nie było jednak urządzonych żadnych boisk i urządzeń sportowych (np. bramek), a studenci urządzali sobie sami np. prowizoryczne bramki (patyki, kamienie itp.). Dopiero w 2007 r. administracja domów studenckich zakupiła grill rekreacyjny oraz betonowy kosz na śmieci. Pozostała część, odpowiadająca ok. połowie terenu spornej działki (co wynika z zeznań świadków i naniesionych przez nich na mapie elementów zagospodarowania terenu, ale także analizy zdjęć lotniczych na których widoczna jest zróżnicowana zieleń), wykorzystywana była przez kilku pracowników technicznych ZDS jako "dzikie" ogródki działkowe. Świadkowie zeznawali, iż na zajęcie fragmentu terenu wyrażał zgodę kierownik techniczny ZDS. Użytkownicy tych ogródków wznosili prowizoryczne altany ("budy") oraz sadzili drzewa i krzewy. Nasadzona roślinność nie może być jednak uznana za planowe nasadzenia zgodnie z planem realizacyjnym z 12 lutego 1973 r. Po 2002 r. przeniesiono dział techniczny przy ZDS w P. , gdzie pozostali pojedynczy pracownicy i w związku z powyższym zaprzestano upraw. Na skutek interwencji studentów i straży miejskiej ok. 2003 r. na polecenie władz uczelni jej pracownicy oczyścili teren z pozostałości ogródków działkowych i od tego czasu zaczęto kosić oraz utrzymywać także tą część. Następnie po 2016 r. teren ten były wykorzystywany częściowo i tymczasowo jako zaplecze budowniczych, w związku z remontami akademików. Z treści dokumentów dookreślających cel wywłaszczenia wynika, iż przez teren działki bezsprzecznie przebiegać miało uzbrojenie magistralne w postaci: "kanału sanitarnego projektowanego" i "kanału deszczowego projektowanego", na co zwrócił uwagę NSA. Z pozyskanych map zasadniczych (sytuacyjno-wysokościowych) z lat: 1986, 2013 i 2017 wynika że na działkach istniały już projektowane w dacie wywłaszczenia sieci kanalizacji ogólnospławnej (deszczowej) i sanitarnej, aktualnie opisane jako: kanalizacja deszczowa koD300 i kanalizacja sanitarna ksD250. Przesłuchany w dodatkowym postępowaniu wyjaśniającym świadek W. W. potwierdził, iż na działce znajduje się kolektor kanalizacji sanitarnej 0 250, około 70 metrów bieżących, 2 studzienki i 46 m kanalizacji deszczowej zbudowany przez jednostkę, na rzecz której dokonano wywłaszczenia. Sieci te są czynne nadal i odprowadzają media z terenu i budynków z całego terenu domów studenckich.

NSA wskazał: "Za uzasadnione natomiast Naczelny Sąd Administracyjny uznaje argumenty skargi kasacyjnej odnoszące się do trafności uznania przez Sąd I instancji, że wszystkie sieci infrastruktury zlokalizowanej na działce potwierdzają jej wykorzystanie na cel wywłaszczenia w części zajętej pod tę infrastrukturę. Stanowisko Sądu I instancji jest uzasadnione w odniesieniu do sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej, których powstanie zostało przewidziane w decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 12 stycznia 1973 r. zatwierdzającej plan realizacyjny uzbrojenia magistralnego Zespołu Akademii Medycznej pod względem urbanistycznym. (...) Stanowisko Sądu I instancji nie jest natomiast uzasadnione, jeżeli chodzi o przesądzenie przez ten Sąd, że o realizacji celu wywłaszczenia świadczy również zajęcie części działki pod przebieg linii kablowych LSN i sieci oświetleniowych".

Celem realizacji wytycznych NSA przesłuchano W. G. (inspektora nadzoru ds. elektrycznych CMUJ) i uzupełniono akta o dokumenty archiwalne pozyskane od zarządcy sieci elektrycznych. Świadek zeznał, iż przez działkę przebiegają 2 linie średniego napięcia stanowiące własność T. (wcześniej: Z. ), wybudowane prawdopodobnie w latach 80-tych, które to linie służą zabezpieczeniu dostaw energii do budynków studium WF i domów studenckich CMUJ. Z pisma T. z 29 grudnia 2017 r. wynika, iż przez teren spornej działki przechodzą 2x relacje kablowe LSN - kable zasilania elektrycznego średniego napięcia 15kV, istniejące od lat 80., a w 1998 r. wykonano kapitalny remont tych odcinków. Z archiwalnych dokumentów wynika, iż na działce zrealizowano fragmenty sieci kablowej między stacjami trafo przy budynku stołówki studenckiej do stacji nr [...] zbudowanej w 1977 r. Także w północnej części spornej działki wzdłuż granicy z wewnętrzną drogą dojazdową (łącznik ulicy [...] z budynkiem pawilonu-stołówki) znajdowało się uliczne oświetlenie opisane w dokumentach jako "Oświetlenie zewnętrzne ulicy "[...]" przy [...]", odebrane w listopadzie 1977 r. W ocenie organu pierwszej instancji istnieje wyraźny związek funkcjonalny pomiędzy wywłaszczeniem na cele zagospodarowania terenów domów studenckich wraz z infrastrukturą a realizacją na tym terenie oświetlenia ulicznego drogi łączącej obiekty kompleksu, zwłaszcza, że realizacja nastąpiła w terminach o których mowa w art. 137 u.g.n.

W sprawie cel wywłaszczenia został określony jako: 1) zagospodarowanie terenu Domów Studenckich i Pawilonu Stołówki Nowego Zespołu Akademii Medycznej w K. i 2) realizacja uzbrojenia magistralnego zespołu Akademii Medycznej K. . Budowa infrastruktury podziemnej, takiej jak sieci kanalizacji, sieci energetyczne czy sieć zasilająca oświetlenie uliczne mieści się w pojęciu zagospodarowaniu terenu, zwłaszcza że według planów realizacyjnych nie przewidziano tam budowy, np. obiektów kubaturowych czy obiektów małej architektury, a jedynie częściowo zieleń. Ta infrastruktura techniczna "warunkuje funkcjonowanie obiektu stanowiącego cel wywłaszczenia", czyli zespołu domów studenckich. Tym bardziej realizacja linii przesyłowych odpowiada realizacji uzbrojenia magistralnego, z tym że na planie realizacyjnym (dokumencie planistycznym o ogólnym charakterze) oznaczono jedynie kluczowe dla zespołu linie przesyłowe, co nie wyklucza realizacji mniejszych linii przesyłających media, w zależności od potrzeb inwestora. Wszystkie obiekty infrastruktury przesyłowej znajdujące się na działce związane są z realizowaną ze środków publicznych większą inwestycją (kampus uczelni) i nie stanowią odrębnego celu inwestycyjnego.

Projektowana działka nr [...] o pow. 0,0941 ha odpowiada części objętej roszczeniem nieruchomości, która zagospodarowana była po dacie wywłaszczenia i do ok. 2003 r. jako teren "dzikich" ogródków działkowych, tj. upraw roślinnych urządzonych nieoficjalnie przez pracowników technicznych Zespołu Domów Studenckich Akademii Medycznej w K.. Taki sposób korzystania z terenu nie mieści się w ramach realizacji celu wywłaszczenia i jest przejawem braku niezbędności tego terenu na cele racjonalnego funkcjonowania zespołu domów studenckich. Teren ten nie był także utrzymywany przez zarządcę kompleksu. Dlatego stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia i orzeczono o jej zwrocie.

Jeśli zaś chodzi o pozostałe projektowane działki, to ich kształt determinuje wydzielenie terenu zajętego przez linie sieci infrastruktury: tj. kanalizację deszczową koD300 i kanalizację sanitarną ksD250 wraz z strefą ochronną do maksymalnej odległości 5 metrów od przewodu (zgodnie z wytycznymi Wodociągów Miasta Krakowa oraz powołanych w nich podstaw prawnych). Cel wywłaszczenia na działkach nr [...], nr [...] i nr [...] został zrealizowany. Na działkach sąsiednich w terminach ustawowych powstały planowane domy studenckie wraz z drogami wewnętrznymi (w tym na działce nr [...]) oraz stołówka. Dla prawidłowego funkcjonowania tych obiektów niezbędne było jednak także oddanie do użytku linii rozprowadzających media. Na działce nr [...] powstała kanalizacja deszczowa i sanitarna, których zrealizowanie, jako zgodne z celem wywłaszczenia, pozytywnie oceniły WSA i NSA. W ponownie prowadzonym postępowaniu PMK ustalił, że sieci energetyczne i sieć zasilająca oświetlenie uliczne również służy zespołowi domów studenckich. Zatem wszystkie obiekty infrastruktury przesyłowej znajdujące się na wnioskowanych do zwrotu działkach związane są z celem wywłaszczenia i nie stanowią odrębnego celu inwestycyjnego. Co prawda infrastruktura techniczna nie znajduje się na całej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, jednakże dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji sieci muszą istnieć strefy ochronne. Poza tym północna część działki nr [...] wraz działką nr [...] i częścią działki nr [...] położone były w obszarze terenów rekreacyjnych domów studenckich. Teren ten wykorzystany został dodatkowo do przeprowadzenia podziemnej instalacji elektrycznej. Działka nr [...] stanowi także fragment drogi wewnętrznej, która znalazła się na dokumentach planistycznych powołanych w decyzji wywłaszczeniu i została zrealizowana, pełniąc do dnia dzisiejszego swoją funkcję.

W odwołaniu podniesiono, że należy pozyskać dzienniki budowy, protokoły odbioru wykonanych obiektów i inne materiały powstałe podczas realizacji inwestycji kompleksu domów studenckich i stołówki oraz obiektów towarzyszących dla precyzyjnej oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Odwołujący wskazał: "Przez teren [...] działki przebiega na dzień dzisiejszy uzbrojenie magistralne w postaci kanału sanitarnego i kanału deszczowego. Ale dla prawidłowej oceny, czy należy odmówić zwrotu nieruchomości, na której te obiekty zostały wybudowane [...], nie wystarczą ogólne stwierdzenia, że powstały one w wymaganych terminach i są one związane z realizowaną ze środków publicznych większą inwestycją (kampus uczelni) i nie stanowią odrębnego celu inwestycyjnego [...]. W aktualnym stanie faktycznym uzbrojenie magistralne nie znajduje się na nieruchomościach, którymi w jakiejkolwiek formie włada Collegium Medicum Uniwersytet Jagielloński i sytuacja ta nie ulegnie zmianie po zwrocie tej nieruchomości spadkobiercy jej byłej właścicielki".

Odnosząc się do tej argumentacji, organ odwoławczy podkreślił, że WSA i NSA zgodnie uznały, że sieć kanalizacji sanitarnej i deszczowej znajdująca się na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości potwierdza jej wykorzystanie na cel wywłaszczenia. Poza tym kwerenda materiałów archiwalnych CMUJ nie wykazała innych dokumentów poza tymi, które zostały już przedłożone. Co istotne, NSA wskazał, że "nie ma też znaczenia dla dopuszczalności zwrotu nieruchomości ustalanie przyczyn, z powodu których Akademia Medyczna nie uzyskała prawa zarządu nieruchomością, a następnie prawa użytkowania wieczystego, skoro prawo to nie zostało ustanowione, to ta przeszkoda w zwrocie nieruchomości nie istnieje".

Uzasadnienie pozostawienia "nieruchomości o tak dużej powierzchni dla obsługi sieci infrastrukturalnych" jest dostateczne. Określając wydzielenie terenu zajętego przez linie sieci infrastruktury: tj. kanalizację deszczową koD300 i kanalizację sanitarną ksD250 wraz z strefą ochronną do maksymalnej odległości 5 metrów od przewodu organ pierwszej instancji kierował się wytycznymi Wodociągów Miasta Krakowa.

W skardze na powyższą decyzję H. C. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Podniósł, że decyzja wywłaszczeniowa wydana została już po oddaniu do użytkowania akademików i stołówki na terenie pozwalającym wyposażenie wzniesionych obiektów w niezbędną infrastrukturę rekreacyjno-sportową, o czym świadczy to, że nie wybudowano i nie urządzono do dnia dzisiejszego żadnych elementów zagospodarowania tych obiektów, akademików i stołówki, które powstały razem z budynkami akademików na innym, przeznaczonym na ten cel terenie. Teren pozostaje własnością Skarbu Państwa, a Akademia Medyczna nie poczyniła żadnych wymaganych prawem, możliwych i oczywistych kroków prawnych, aby ten teren pozyskać w jakiejkolwiek możliwej formie. Zdaniem skarżącego decyzja zmieniająca z 15.02.1978 r. (w której nie wskazano celu wywłaszczenia) wyeliminowała decyzję wywłaszczeniową z 29.10.1975 r. z obrotu prawnego, więc trzeba zbadać, czy została zrealizowana i pozostaje ważna. W sytuacjach ogólnikowego określenia celu lub braku celu należy przeanalizować przeznaczenie gruntu w planie miejscowym lub uchwale Prezydium WRN i dokumentacji dołączonej do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Tymczasem organy zadowoliły się tym, że kwerenda w CMUJ nie przyniosła innych dokumentów, podczas gdy powinny one być też w archiwach miejskich. W państwie prawa nie można uznać, że został zrealizowany cel wywłaszczenia, jeżeli przy jego realizacji zostało naruszone prawo i dlatego nie można zignorować tego, czy obiekty na wywłaszczonej nieruchomości powstały legalnie. A choć pozwolenie na budowę (art. 28, art. 29 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane) mogło być wydane wyłącznie podmiotowi, który wykazał prawo do dysponowania nieruchomością, to obiekty zrealizowano bez spełnienia tego wymogu (art. 10 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, § 5 i 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach). Opisywana droga wewnętrzna (łącznik drogi dojazdowej do domów studenckich od strony obecnej ulicy [...]) nie została wybudowana jako cel wywłaszczenia, a została zaadaptowana z dawnej drogi budowlanej i przypadkowo usytuowana na zachodnim narożniku tej działki. Pozyskanie stosownych dokumentów (decyzja o ustaleniu lokalizacji szczegółowej powinna być dołączona do wniosku o przekazanie działki) pozwoliłoby wyjaśnić tę kwestię. W zakresie kanału sanitarnego i kanału deszczowego niewystarczające jest ogólne stwierdzenie, że powstały one w wymaganych terminach i nie stanowią odrębnego celu inwestycyjnego; konieczne jest ustalenie terminów rozpoczęcia i zakończenia inwestycji i dat, od kiedy obiekty te zaczęły obsługiwać domy studenckie i stołówkę – z uwzględnieniem, że nieruchomość pod budowę tych obiektów wywłaszczono oddzielnie od wywłaszczenia nieruchomości pod budowę zespołu domów studenckich i stołówki, a obiekty te wybudowane zostały jako oddzielne zadanie inwestycyjne. Zdaniem skarżącego decyzja z 12 lutego 1973 r. i decyzja z 12 stycznia 1973 r. zatwierdzające plan realizacyjny utraciły ważność, bo inwestor nie uzyskał prawa do terenu (art. 21 ust. 4 Pb) – zrealizowany z naruszeniem prawa cel wywłaszczenia nie może być powodem odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie udowodniono, że sieci energetyczne i sieć zasilająca oświetlenie uliczne stanowią cel wywłaszczenia, a można to łatwo zweryfikować przez pozyskanie wniosku o wywłaszczenie (art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości). Skarżący podniósł, że nieruchomość nie spełnia aktualnie funkcji rekreacyjnej, a istniejące domy studenckie są wyposażone w taką infrastrukturę (korty, boiska). Nawet gdyby przyjąć za cel wywłaszczenia ten z decyzji z 1975 r., to żadne trwałe obiekty zagospodarowania terenu domów studenckich i pawilonu stołówki nie zostały zrealizowane, a w księdze wieczystej istnieje zapis "BP - Zurbanizowane tereny niezabudowane lub w trakcie zabudowy" dla całego obszaru spornej działki. Nie ma zaś zapisu świadczącego o tym, że w północnej części spornej działki istnieją lub istniały trwale urządzone tereny rekreacyjne. Na koniec skarżący podkreślił, że infrastruktura techniczna nie koliduje ze zwrotem nieruchomości (II SA/Kr 546/17) i zwrócił uwagę na to, że skoro wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zarządu Inwestycji Akademii Medycznej w K., to Akademia powinna zrealizować cel wywłaszczenia, a tymczasem w aktach nie ma dokumentów, które świadczyłyby o tym, że poniosła jakiekolwiek nakłady. Gdyby zaś poniosła, to Uniwersytet powinien być stroną postępowania jako jej następca prawny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Małopolskiego, utrzymująca w mocy pkt. 4 decyzji Prezydenta Miasta Krakowa o odmowie zwrotu działek [...], [...] oraz [...] powstałych z podziału działki [...]. Decyzja Prezydenta Miasta Krakowa dotycząca zwrotu działki [...] jest ostateczna.

Przypomnieć należy w pierwszej kolejności, że poprzednio wydane w sprawie niniejszej decyzje zostały uchylone wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 29 października 2019 r. sygn. II SA/Kr 829/19, a skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z dnia 2 października 2020 r. sygn. I OSK 724/20.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Związanie sądu administracyjnego oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. W związku z powyższym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji, "granice sprawy" podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen. (Wyrok NSA z 10.09.2024 r., III OSK 3266/23, LEX nr 3754063.)

Przypomnieć należy że WSA w przywołanym wyżej wyroku uchylił poprzednio wydane decyzje z tego powodu, że organ nie zbadał należycie czy zwrotowi nie powinna podlegać część działki tj. czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej działce [...].

Dalej wskazać należy, że WSA w Krakowie wskazał, że cel wywłaszczenia został prawidłowo określony przez organy jako zagospodarowanie terenu Domów Studenckich i Pawilony Stołówki Nowego Zespołu Akademii Medycznej w K. i uzbrojenie magistralne zespołu Akademii Medycznej K. ; zaś w skład takiego celu wchodzą: "zarówno sieci techniczne jak i teren zielony wykorzystywany do celów rekreacyjnych, czy też droga wewnętrzna w kompleksie domów studenckich mieszczą się w głównym celu wywłaszczenia wieloetapowej inwestycji, tj. zagospodarowania terenu domów studenckich, gdyż są z nim związane".

Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że:

"za uzasadnione uznaje argumenty skargi kasacyjnej odnoszące się do trafności uznania przez Sąd I instancji, że wszystkie sieci infrastruktury zlokalizowanej na działce potwierdzają jej wykorzystanie na cel wywłaszczenia w części zajętej pod tę infrastrukturę. Stanowisko Sądu I instancji jest uzasadnione w odniesieniu do sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej, których powstanie zostało przewidziane w decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 12 stycznia 1973 r. zatwierdzającej plan realizacyjny uzbrojenia magistralnego Zespołu Akademii Medycznej pod względem urbanistycznym. (...) Jak nadto ustalono, sieci te powstały, ich przebieg potwierdzają mapy, w tym z 1986 r., zaś w piśmie Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A. w Krakowie z 16 stycznia 2018 r. stwierdzono, że znajdujące się na działce przewody kanalizacji znajdują się poza eksploatacją tego przedsiębiorstwa. Trafności tych ustaleń nie podważają argumenty skargi kasacyjnej, wskazujące na wątpliwości dotyczące daty oddania do użytkowania domów studenckich i oddania do użytkowania przedmiotowych instalacji kanalizacyjnych, albowiem przedmiotem postępowania nie jest legalność wydania wymienionych wyżej decyzji zatwierdzających plany realizacyjne i orzekających o wywłaszczeniu. Nie ma też znaczenia dla dopuszczalności zwrotu nieruchomości ustalanie przyczyn, z powodu których Akademia Medyczna nie uzyskała prawa zarządu nieruchomością, a następnie prawa użytkowania wieczystego, skoro prawo to nie zostało ustanowione, to ta przeszkoda w zwrocie nieruchomości nie istnieje. (...) Stanowisko Sądu I instancji nie jest natomiast uzasadnione, jeżeli chodzi o przesądzenie przez ten Sąd, że o realizacji celu wywłaszczenia świadczy również zajęcie części działki pod przebieg linii kablowych LSN i sieci oświetleniowych."

Oznacza to, w świetle art. 153 p.ps.a., że obecnie poza badaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę pozostaje ustalony już cel wywłaszczenia oraz fakt, że zrealizowanym celem wywłaszczenia są sieci kanalizacji sanitarnej ksD250 i kanalizacji deszczowej koD300; podobnie jak teren zielony wykorzystywany do celów rekreacyjnych, czy też droga wewnętrzna w kompleksie domów studenckich.

Do rozważenia pozostaje zatem, czy realizacja linii kablowych LSN i sieci oświetleniowych stanowiła cel wywłaszczenia oraz czy prawidłowo uznały organy, że działki [...], [...] oraz [...] nie stały się zbędne na cel wywłaszczenia.

Organy prawidłowo ustaliły, że na sąsiednich działkach przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia powstały planowane domy studenckie (np. na zdjęciu lotniczym wykonanym w 30 kwietnia 1987 r. widoczne są trzy wysokie budynki oraz pawilon stołówki z układem dróg wewnętrznych), jak również zgodnie z zasadami logiki wywiodły, że dla prawidłowego funkcjonowania kompleksu niezbędne było także oddanie do użytku linii rozprowadzających media oraz dróg dojazdowych.

Co do linii kablowych LSN i sieci oświetleniowych, to organy ustaliły na podstawie pisma T. SA Oddział w K., że na działce [...] przechodzą 2x relacje kablowe LSN, istniejące od lat 80 -tych, wyremontowane w 1998 r. Świadczy o tym protokół odbioru kabli typu CALD z 5 listopada 1987 oraz protokół próby i pomiaru wysokiego napięcia z 30 października 1987 r. Ponadto przy piśmie z dnia 11 października 2021 r. T. przekazał dodatkowe dokumenty dotyczące realizacji linii kablowych na działce [...] tj. kopię protokołu z 30 lipca 1977 r. w sprawie odbioru końcowego i przekazania do użytku kabla "w/n do stacji trafo nr (...) /stołówka/ do stacji nr [...] oraz kopię protokołu z 11 lipca 1977 nr [...] próby stanu izolacji kablowej na obiekcie "osiedle studenckie" na trasie st. Transf.nr [...] do st. Transf. Stołówka o długości 415 mb.

Dodatkowo w dniu 12 sierpnia 2021 r. przesłuchani zostali podczas rozprawy administracyjnej świadkowie, między innymi G. G., zatrudniony od 2016 r. w CMUJ jako inspektor nadzoru ds. elektrycznych w obiektach CMUJ. Wskazał on, że przez działkę przebiegają 2 linie średniego napięcia własności T. a uprzednio Z. , nie wie kto tę linię wybudował bo było to w latach 80 -tych. Linie te służą zabezpieczeniu studium WF i akademików, które bez tej instalacji nie mogłyby funkcjonować.

Zdaniem Sądu dowody te jednoznacznie wskazują, że również budowa sieci elektroenergetycznych mieściła się w głównym celu wywłaszczenia wieloetapowej inwestycji, tj. zagospodarowania terenu domów studenckich. Bez sieci zapewniających dostawy prądu do akademików i stołówki obiekty te nie mogłyby funkcjonować, a daty ich wykonania w powiązaniu z aktualnym przeznaczeniem, jednoznacznie wskazują na koincydencję czasową z inwestycją główną tj. budowa zespołu domów studenckich. Nie można uznać, że była to samodzielna inwestycja, nie powiązana z budową domów studenckich. Rację ma organ wskazując, że wszystkie obiekty infrastruktury przesyłowej znajdujące się na działce związane są z realizowaną ze środków publicznych większą inwestycją (kampus uczelni) i nie stanowią odrębnego celu inwestycyjnego.

Dalej ustalono, że działka [...] pozostaje wolna od zabudowy z wyjątkiem północno-zachodniego narożnika, który zajęty był i jest pod fragment drogi wewnętrznej - łączącej ul. [...] z budynkiem stołówki. Przebieg drogi wrysowany jest na załączniku graficznym do decyzji z 12 lutego 1973 r. zatwierdzającej plan realizacyjny. Przebieg tej drogi, ustalony na podstawie licznych dowodów: zdjęć lotniczych (z 1987 r. i późniejszych), materiałów geodezyjno-kartograficznych (np. mapie sytuacyjno- wysokościowej z 1987 r., czy mapie z planem oświetlenia terenu z 1974 r., na których widoczne są linie tworzące łuk zakrętu oraz pasa zielni pomiędzy drogami, zgodne z dokumentacją fotograficzną), zeznań świadków (np. J. G.) i oględzin był niezmienny w czasie i zgodny z przebiegiem planowanym w dacie wywłaszczenia. Droga wchodzi w skład dróg wewnętrznych obsługujących komunikacyjnie teren zespołu domów studenckich w K. i bezsprzecznie stanowi realizację celu wywłaszczenia.

Na działce [...] (powstałej z podziału działki [...]) znajdują się sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej wraz z strefą ochronną do maksymalnej odległości 5 metrów od przewodu (zgodnie z wytycznymi Wodociągów Miasta Krakowa oraz powołanych w nich podstaw prawnych), co ma umożliwiać ich prawidłową eksploatację. Jak wyjaśnił organ, kształt tej działki (jak i pozostałych wydzielonych z działki [...] determinuje) przebieg linii infrastruktury podziemnej. Prawidłowo zatem odmówiono zwrotu działki [...], gdyż cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany.

Co do działek nr [...] i nr [...] to ustalono, że północna część działki nr [...] wraz działką nr [...] i częścią działki nr [...] położone były w obszarze terenów rekreacyjnych domów studenckich. Teren ten wykorzystany został dodatkowo do przeprowadzenia podziemnej instalacji elektrycznej. Działka nr [...] stanowi także fragment drogi wewnętrznej, która znalazła się na dokumentach planistycznych powołanych w decyzji wywłaszczeniu i została zrealizowana, pełniąc do chwili obecnej swoją funkcje. Zatem i na tych działkach cel wywłaszczenia został zrealizowany a organ prawidłowo odmówił ich zwrotu.

Co do zarzutów skargi, to nie są one uzasadnione. Nie znajduje umocowania a obowiązujących przepisach zarzut skarżącego, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości nie można pominąć badania czy obiekty powstałe na wywłaszczonej nieruchomości powstały legalnie, bo - jak twierdzi skarżący- Akademia Medyczna nie miała tytułu do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W niniejszej sprawie zarówno organy, jak i poprzednio orzekający w sprawie WSA w Krakowie, wyjaśniały już przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przypomnieć zatem tylko należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl natomiast art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Zatem w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości kwestia oceny legalności zrealizowanej inwestycji z punktu widzenia prawa budowlanego pozostaje bez znaczenia i w żadnym wypadku nie podlega badaniu przez organy orzekające o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Sąd przypomina jedynie – w odniesieniu do podnoszonego przez skarżącego braku posiadania tytułu prawnego do nieruchomości przez Akademię Medyczną w K. - że zgodnie z art. 128 Kodeksu Cywilnego w brzmieniu obowiązującym do 1 października 1990 r., "własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym", co oznaczało zasadę własności przysługującej "niepodzielnie" państwu.

Nie jest też prawdą twierdzenie skargi jakoby Wojewoda wskazał w uzasadnieniu decyzji, że celem wywłaszczenia było "umożliwienie studentom opalania się". Na str. 8 uzasadnienia decyzji organ zrelacjonował zeznania świadka W. C., który opisując tereny rekreacyjne otoczenia domów studenckich wskazał, że: "na terenie koszonym nie były urządzone obiekty sportowe, np. boiska. Były grille, studenci opalali się, grali w siatkówkę i badmintona".

Nie ma też znaczenia, że obecnie nieruchomość nie spełnia funkcji rekreacyjnej, a istniejące domy studenckie są wyposażone w taką infrastrukturę (korty, boiska), istotne jest bowiem to że funkcje te spełniała bezpośrednio po wywłaszczeniu (7-10 lat). Skarżący zarzuca też, że żadne trwałe obiekty zagospodarowania terenu domów studenckich i pawilonu stołówki nie zostały zrealizowane, a w księdze wieczystej istnieje zapis "BP - Zurbanizowane tereny niezabudowane lub w trakcie zabudowy" dla całego obszaru spornej działki. Nie ma zaś zapisu świadczącego o tym, że w północnej części spornej działki istnieją lub istniały trwale urządzone tereny rekreacyjne. Także i ten zarzut jest nieuzasadniony. Tereny rekreacyjne nie muszą oznaczać obiektów sportowych, ale również mogą oznaczać wolną przestrzeń "zieloną". Tak jest obecnie i podobnie było w latach 70 -tych i 80 -tych, gdy tym bardziej budowa obiektów sportowych nie była priorytetem.

Zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowa, postępowanie dowodowe zostało należycie uzupełnione, a dowody prawidłowo przeanalizowane i ocenione, decyzja została wyczerpująco uzasadniona. Wypełnione zostały wszystkie wskazówki sądów, zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 p.p.s.a.