Postanowienie S NSA, sygn. akt I FSK 1978/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Inne
Zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odrzucono wniosek
Powołane przepisy: article: art 5a ust. 1, ust. 5, ust. 6
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Anna Dumas (spr.) Sędzia NSA Arkadiusz Cudak Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku F. [...] s.c. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Zbigniewa Łobodę wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej F. [...] s.c. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 363/21 w sprawie ze skargi F. [...] s.c. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 marca 2021 r. nr 1801-IEW.4253.47.2020 w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu należności pieniężnej z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. wraz z należnymi odsetkami postanawia: odrzucić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżąca F. [...] s.c., reprezentowana przez r.pr. L. K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 363/21 w sprawie ze skargi F. [...] s.c. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 marca 2021 r. w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu należności pieniężnej z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. wraz z należnymi odsetkami.

Następnie Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika posiadającego tytuł radcy prawnego oraz doradcy podatkowego, A B, w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia dokonanego na podstawie art. 5a § 4 zdanie trzecie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492; dalej jako: "P.u.s.a."), złożyła pismo z 12 lutego 2025 r., zatytułowane "Wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności".

We wniosku tym na podstawie art. 5a § 1 i § 3– P.u.s.a. skarżąca wniosła o:

1) zbadanie spełnienia przez SNSA Zbigniewa Łobody wymogów niezawisłości i bezstronności, albowiem wskazany sędzia nie spełnia konstytucyjnego, konwencyjnego i traktatowego standardu niezawisłości i bezstronności, w efekcie udział tego sędziego w składzie orzekającym prowadziłby do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.), art. 6 ust 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE. C. z 2007 r. nr 303, str. 1 ze zm.);

2) wyłączenie SNSA Zbigniewa Łobody od orzekania w sprawie ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności w tej sprawie;

3) pominięcie przy wyznaczaniu do rozpoznania tego wniosku: SNSA P. B., SNSA D. G., SNSA M. G., SNSA J. P., SNSA M. O., SNSA A. D., SNSA W. S., SNSA B. W., SNSA G. Z.

We wniosku pełnomocnik spółki podkreślił, że głównym i zasadniczym powodem złożenia niniejszego wniosku jest wydanie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w dniu 23 listopada 2023 r. (skarga nr 50849/21) wyroku pilotażowego w sprawie [...] przeciwko Polsce, w którym stwierdzono, że naruszenia art. 6 ust 1 Konwencji w Polsce mają źródło we wzajemnie powiązanych problemach systemowych związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem ustawodawstwa krajowego i praktyki, spowodowanych przez m.in.: wadliwą procedurą powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ustanowionej na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r, brak niezależności Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego.

W ocenie strony skarżącej "Ustawa o KRS doprowadziła do sprzecznego z Konstytucją RP trybu wyboru sędziów- członków Krajowej Rady Sądownictwa co spowodowało, iż ten kluczowy dla zachowania niezależności polskiego sądownictwa organ utracił gwarancje swojej niezależności. W konsekwencji tryb powołania, względnie promocji sędziów na wyższe stanowiska z udziałem tego organu był wadliwy, co znajduje potwierdzenie w szeregu orzeczeń zarówno trybunałów międzynarodowych, jak i polskich sądów. Skład Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowany ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. Jest sprzeczny z art. 187 Konstytucji RP. Organ ten nie spełnia wymogów niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej, co sprawia, że sędzia powołany z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w nowym składzie nie może być uznany za niezawisłego i bezstronnego." Nadto we wniosku wskazano, że SNSA "Zbigniew Łoboda został powołany do Naczelnego Sądu Administracyjnego 23.02.2021 r. z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa, tym samym, tryb powołania do pełnienia urzędu sędziego wskazuje na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do posiadania przez niego legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku służbowym sędziego NSA. Tak więc, SNSA Zbigniew Łoboda został powołany na wniosek organu ukształtowanego w trybie określonym przepisami ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, w sposób naruszający standardy niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, oraz art. 6 ust. 1 Konwencji.

Pełnomocnik także podniósł we wniosku, że "wykluczenie zgromadzenia sędziów z udziału w procedurze nominacyjnej sprawia, że procedura ta jest niezgodna z krajowym porządkiem ustawowym i konstytucyjnym, prowadząc tym samym do wadliwego w świetle prawa polskiego ukształtowania składu właściwego sądu. Z tożsamą sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż SNSA Zbigniew Łoboda brał udział w procedurze nominacyjnej, w której wykluczono zgromadzenie sędziów oraz kolegium sądu." W ocenie Skarżącego, "Zbigniew Łoboda, powołany na stanowisko SNSA w dniu 23.02.2021 r. nie spełnia konstytucyjnego, konwencyjnego i traktatowego standardu niezawisłości i bezstronności, w związku z tym jego udział w tym postępowaniu w składzie orzekającym będzie prowadził do naruszenia art. 45 ust. 2 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych. Stąd wniosek o wyłączenie na podstawie art. 5a p.u.s.a. jest konieczny z uwagi na prawo skarżącego do sądu spełniającego ww. standardy".

W piśmie z 12 lutego 2025 r. Sędzia NSA Zbigniew Łoboda wyraził swoje stanowisko co do powołanego wniosku stwierdzając, że nie dostrzega jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby naruszyć jego niezależność i bezstronność przy orzekaniu w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie w piśmie podkreślono, że we wniosku Skarżąca nie przedstawiła okoliczności towarzyszących powołaniu Sędziego oraz odnoszących się do postępowania Sędziego po powołaniu, które w okolicznościach danej sprawy miałyby doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 5a § 1 P.u.s.a., dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z kolei według art. 5a § 2 P.u.s.a., wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną.

Wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 P.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1; oraz 2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.

Ustawodawca określając wymogi dotyczące wniosku w art. 5a § 5 P.u.s.a. wprost zawarł odwołanie do treści art. 5a § 1 P.u.s.a. Zgodnie z treścią tej normy: "Dopuszczalne jest badanie spełnienia [...] wymogów niezawisłości i bezstronności [...] jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy." Naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności jest powiązane z jego możliwym wpływem na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (por. J. Chlebny, W. Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, PiP 2024, nr 6, s. 13). Rekonstruując zatem z treści norm art. 5a § 5 w zw. z art. 5a § 1 P.u.s.a. wymagania wniosku dotyczącego zbadania wymogów niezawisłości i bezstronności należy stwierdzić, że treść ww. wniosku powinna się odnosić do "okoliczności danej sprawy" oraz uwzględniać okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Co należy szczególnie podkreślić, wniosek niespełniający powyższych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych (art. 5a § 6 P.u.s.a.).

Z treści art. 5a § 6 P.u.s.a. jednoznacznie wynika, że w odniesieniu do wniosku nie ma zastosowania procedura usuwania braków pisma w odniesieniu do wymogów przewidzianych w art. 5a § 5 P.u.s.a., tj. wymogów formalnych pisma, zawarcia we wniosku żądania stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 P.u.s.a. oraz przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie (por. postanowienie NSA z 19 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 783/22).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r. (I FPS 3/22; pkt 6.3.17. uzasadnienia uchwały), unormowany w wymienionych przepisach tryb wnoszenia wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest niezwykle trudny do efektywnego zainicjowania, niemniej znaczne sformalizowanie tej procedury przez ustawodawcę różnicuje ją od procedury wyłączenia sędziego w trybie art. 19 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a."). Stanowisko o wysokim stopniu sformalizowania omawianej procedury prezentowane jest też w doktrynie (por. J. Chlebny, W. Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, PiP 2024, nr 6, s. 20).

Analiza wniosku pełnomocnika Skarżącej z dnia 12 lutego 2025 r. prowadzi do konkluzji, że nie spełnia on wymagań, o których mowa w art. 5a § 5 P.u.s.a. Przedstawiony Sądowi wniosek był obarczony istotnym brakiem w postaci braku pełnomocnictwa lub jego wierzytelnego odpisu (art. 46 § 3 P.p.s.a.). Pełnomocnik reprezentujący spółkę, r. pr., dor. pod. A B nie złożyła wymaganego pełnomocnictwa wraz ze wnioskiem ani na wcześniejszym etapie postępowania. Należy wyjaśnić, że pełnomocnictwo załączone do skargi kasacyjnej (k.88 akt) obejmowało umocowanie tylko r.pr. L K. do reprezentacji spółki i nie obejmowało składającej wniosek, r. pr., dor. pod. A B.

Mając powyższe na uwadze, ze względu na niespełnienie wymagań z art. 5a § 5 P.u.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. odrzucił wniosek strony.