Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 25/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1, art. 86 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Spółka Akcyjna z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 314/23 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi R. Spółka Akcyjna z siedzibą w P. na decyzję Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie z dnia 31 maja 2023 r., nr 378000-COP1.4103.8.2023.AK.SZD w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia 2018 r. do stycznia 2019 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 314/23; 2) przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

1. Zażaleniem z dnia 20 grudnia 2023 r. R. S.A. z siedzibą w Poznaniu (dalej: Spółka lub Skarżąca) zaskarżyła postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 314/23.

Postanowieniem tym Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi Spółki na decyzję Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie z dnia 31 maja 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia 2018 r. do stycznia 2019 r.

2. W sprawie ze skargi Spółki zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 55.307 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

Wezwanie zostało doręczone Spółce w dniu 20 listopada 2023 r. Termin na uiszczenie wpisu upływał zatem z dniem 27 listopada 2023 r. W tym terminie wpłacona została kwota 55.297 zł (vide k. 84 i k. 85 akt sądowych - wpłaty: 44.852 zł i 10.445 zł). Natomiast pozostała część wpisu w kwocie 10 zł została uiszczona dzień po terminie, bo w dniu 28 listopada 2023 r. (vide k. 86 akt sądowych).

3. Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2023 r. Skarżąca zwróciła się o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

W uzasadnieniu tego wniosku Spółka podała, że w celu uzyskania środków pieniężnych na pokrycie wpisu zawarła w dniu 27 listopada 2023 r. dwie umowy sprzedaży ruchomości. Jej kontrahent realizując te umowy zobowiązany był zapłacić cenę sprzedaży odpowiednio w kwocie 10.455 zł. i 44.852 zł na rachunek bankowy Sądu tytułem wpisu sądowego od skargi Spółki (konta Spółki były bowiem zablokowane). Z uwagi na oczywistą omyłkę, tzw. czeski błąd, kontrahent zamiast 10.455 zł wpłacił jedynie 10.445 zł, tj. kwotę o 10 zł mniejszą, a dopiero następnego dnia przelał brakującą kwotę.

Skarżąca domagając się przywrócenia terminu, podkreśliła, że: - różnica między kwotą wymaganego wpisu a kwotą błędnie uiszczoną stanowiła zaledwie 0,02%; - błąd ten nie był przez nią zawiniony, bowiem w zawartych umowach sprzedaży w sposób prawidłowy wskazała wysokość należnych kwot oraz dane do przelewu; - błąd jej kontrahenta nie wynikał zaś z niedbalstwa, lecz z omylności umysłu ludzkiego co do zbitki cyfr w końcówce kwoty; - błąd ten był niezauważalny nawet dla pełnomocnika Spółki i niezwłocznie po jego ujawnieniu został naprawiony.

4. Sąd pierwszej instancji odmawiając przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej P.p.s.a.), uznał, że: - pomyłka w kwocie nie jest okolicznością wyłączająca winę w uchybieniu terminu; - Skarżącą obciążają nie tylko jej zaniedbania, ale także zaniedbania osób trzecich, którymi posłużyła się wypełniając obowiązek uiszczenia wpisu, przy czym ponosi ona winę w wyborze tych osób; - dokonanie prawidłowego przelewu nie jest czynnością skomplikowaną; - Skarżąca nie wykazała, aby przedsięwzięła środki zapobiegawcze celem uniknięcia pomyłki, lecz poprzestała na ogólnym stwierdzeniu, że zaistniały błąd był niezauważalny nawet dla jej pełnomocnika; - wobec profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) wymagana jest podwyższona staranność, zaś ten sporządzając pismo informujące o dokonanej wpłacie nie zauważył brakującej kwoty, którą mógłby od razu samodzielnie uzupełnić; - bez wpływu na wynik sprawy pozostawała proporcja między częścią kwoty wpisu uiszczoną z zachowaniem terminu (55.297 zł) i po terminie (10 zł).

5. W zażaleniu na postanowienie Spółka zarzuciła Sądowi naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. przez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu, że uiszczenie opłaty sądowej o 10 zł mniejszej od należnego wpisu stanowiło efekt zawinionego jej zachowania.

Skarżąca ponownie opisała okoliczności uiszczenia zaniżonej kwoty wpisu i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Jej zdaniem z uwagi na wyjątkowo skomplikowany charakter prawny, który powodował brak możliwości dysponowania swoim majątkiem, Spółka wykazała się ponadstandardową dbałością o własne interesy. Mimo braku posiadania jakichkolwiek środków finansowych, zajęcia wszystkich rachunków bankowych na kwotę ponad 5,5 miliona złotych, posiadania majątku ruchomego i wierzytelności o wartości kilkukrotnie niższej od wysokości zajęcia egzekucyjnego, złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, szeregu zajęć egzekucyjnych, Spółka w ciągu 7 dni wyznaczonych przez Sąd dokonała niezbędnych analiz, wypracowała mechanizm prawny dający możliwość uiszczenia wpisu, znalazła podmiot zainteresowany nabyciem składników jej majątku, zawarła stosowne umowy sprzedaży i uzyskała tytuł prawny do uregulowania wpisu sądowego od skargi bezpośrednio przez podmiot trzeci. Okoliczności te wskazywały - jej zdaniem - na brak winy w uchybieniu terminu oraz świadczyły o jej staranności.

Spółka powołała się na przykłady z orzecznictwa, w których różne przyczyny uchybienia terminu były uznawane przez sądy administracyjne za niezawinione przez stronę postępowania. Wśród nich na zapadłe w zbliżonym stanie faktycznym postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II FZ 986/16, w którym przywrócono termin do uiszczenia opłaty sądowej po tym, jak dokonano przelewu na kwotę o innej końcówce cyfr.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

6.2. W świetle art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie jednak z art. 86 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jak stanowi art. 87 § 2 P.p.s.a we wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

Brak winy w uchybieniu terminu - jako przesłanka jego przywrócenia - winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła przewidzieć ani usunąć, nawet przy użyciu największego, ale możliwego w danych warunkach wysiłku, a jednocześnie, gdy strona uprawdopodobni brak swojej winy.

6.3. W realiach niniejszej sprawy okoliczności faktyczne związane z uchybieniem terminu do wniesienia wpisu od skargi nie budziły wątpliwości. Sporna pozostawała jednak ocena tych okoliczności pod kątem zawinienia bądź niezawinienia w niedokonaniu czynności procesowej w wymaganym terminie.

6.3.1. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, jakoby bez wpływu na tę ocenę pozostawała proporcja między częścią kwoty wpisu uiszczoną z zachowaniem terminu (55.297 zł) i po terminie (10 zł). Brakująca część wynosiła bowiem niecałe 0,02% kwoty wymaganego wpisu.

Sąd w zaskarżonym postanowieniu powołał się w tym względzie na postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt III FZ 546/22, w którym odmowa przywrócenia terminu również była spowodowana częściowym uiszczeniem wpisu po terminie.

Nie oceniając zasadności postanowienia w sprawie III FZ 546/22, wskazać należało, że powołany przykład trudno było odnosić do okoliczności niniejszej sprawy. W tamtej bowiem sprawie odmowa przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 250 zł miała miejsce w sytuacji, gdy wpłacona w terminie część wpisu wynosiła 100 zł (co stanowiło 40% wymaganej kwoty), a ta wpłacona po terminie - 150 zł (czyli 60%).

6.3.2. Na gruncie niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podzielił przy tym stanowisko wyrażone w powołanym przez Skarżącą postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II FZ 986/16.

Postanowieniem tym przywrócono termin do uiszczenia wpisu w sytuacji, gdy wynosił on 5.550 zł, a w terminie wpłacono kwotę 5.500 zł, zaś po terminie 50 zł. NSA w orzeczeniu tym podkreślił, że brakująca kwota nie stanowiła nawet 1% wymaganego wpisu. Sąd uznał przy tym ów błąd za przeoczenie, oczywistą omyłkę pisarską analogiczną do sytuacji błędnego wypełnienia danych rachunku bankowego przy uiszczeniu wpisu sądowego, która to okoliczność bywała w orzeczeniach NSA uznawana za wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu.

Podzielić należało zwłaszcza pogląd tam wypowiedziany, że oczywistej omyłki pisarskiej nie można kwalifikować jako braku należytej staranności. Skoro ustawodawca umożliwił sądom administracyjnym i organom podatkowym prostowanie z urzędu własnych niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek w rozstrzygnięciach (vide art. 156 § 1 P.p.s.a., art. 215 Ordynacji podatkowej), to i strony postępowań należy objąć ochroną przed skutkami takich omyłek. Temu zaś służy między innymi instytucja przywrócenia terminu, aczkolwiek oprócz wykazania "oczywistości" omyłki należy uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu.

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu ochronę strony przed negatywnymi konsekwencjami tego typu oczywistych omyłek. W niniejszej sprawie niewątpliwą omyłką było zlecenie przelewu na kwotę 10.445 zł zamiast 10.455 zł, które to kwoty na pierwszy rzut oka wyglądały podobnie. Brak przywrócenia terminu z powodu nieuiszczenia w terminie brakującej kwoty wpisu 10 zł (gdy wpis wynosił 55.307 zł, a w terminie uiszczono 55.297 zł) skutkowałby odrzuceniem skargi i tym samym zamknięciem Spółce drogi do dochodzenia swoich praw przed sądem.

6.4. Nie tylko jednak stosunek procentowy brakującej kwoty wpisu należało wziąć pod uwagę przy rozstrzygnięciu tej sprawy. Na ocenę braku zawinienia miały bowiem wpływ również pozostałe szczegóły opisanej przez Spółkę sytuacji.

6.4.1. We wniosku i w zażaleniu Skarżąca wykazała, jaki wysiłek podjęła - po nieskutecznej próbie uzyskania prawa pomocy z budżetu Państwa w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych - aby pokonać przeszkodę w postaci braku środków i zajęcia rachunków bankowych. Warunki, w jakich działała Spółka, mogły tłumaczyć konieczność uiszczenia wpisu z konta innego podmiotu.

6.4.2. W tym miejscu należało też zauważyć, na tle uwag Sądu pierwszej instancji dotyczących profesjonalnego pełnomocnika, że reprezentowanie strony przed sądem nie oznacza, że pełnomocnik staje się podmiotem zobowiązanym do uiszczenia kwoty wpisu. W praktyce zdarza się, że pełnomocnik wpłaca na konto sądu w imieniu strony opłaty sądowe zwłaszcza przy "drobnych" kwotach, jednak to strona jest zobowiązana do dokonania takiej czynności.

6.4.3. W niniejszej sprawie ani Spółka, ani jej pełnomocnik, bezpośrednio nie zlecali na rzecz Sądu przelewu w banku (może tego dokonać jedynie właściciel, czy dysponent rachunku bankowego), a uczynił to kontrahent Spółki ze swojego konta. Znalezienie kontrahenta, który zgodził się odkupić od Spółki ruchomości, nie mogło być zaś ocenione w kategorii "winy w wyborze", jak uczynił to Sąd pierwszej instancji.

6.5. Wszystkie omówione okoliczności uzasadniały zatem konstatację, że Skarżąca nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy.

Zażalenie Spółki zasługiwało zatem na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, obarczone nadmiernym formalizmem w ocenie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, naruszało art. 86 § 1 P.p.s.a.

6.6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w punkcie pierwszym sentencji na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Natomiast w punkcie drugim sentencji w oparciu o art. 86 § 1 w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi.