Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 477/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 42 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 155 § 1, art. 262 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 15 ust 1, art. 73 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 534/20 w sprawie ze skargi T. w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 marca 2020 r. nr 2201-IOC.4400.12.2019.AK w przedmiocie kary porządkowej w sprawie kontroli zgłoszenia celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. w T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej zwany: WSA w Gdańsku lub sądem I instancji) wyrokiem z 5 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 534/20 oddalił skargę T. w T. (dalej zwanej: skarżącą) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej zwanego: DIAS w Gdańsku) z 13 marca 2020 r. nr 2201-IOC.4400.12.2019.AK w przedmiocie kary porządkowej.

Skargę kasacyjną wniosła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając w całości wyrok WSA w Gdańsku. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.) skarżąca kasacyjnie zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. poz. 926, z późn. zm.; dalej zwanej: o.p.), przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi przez sąd I instancji, pomimo że zaskarżona decyzja DIAS w Gdańsku oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni zastały wydane z rażącym naruszeniem prawa w postaci art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 284 poz. 61; dalej zwanej: EKPCz) oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. poz. 78; dalej zwanej : Konstytucja RP) poprzez zastosowanie wobec skarżącej art. 155 § 1 o.p. i art. 262 § 2a o.p., pomimo prowadzenia postępowania karno-skarbowego RKS 33/2019/338000, a w konsekwencji naruszenie prawa do obrony oraz wolności od samooskarżania się i domniemania niewinności skarżącej;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2a o.p., które miało wpływ na wynik sprawy, przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że zachodzi przesłanka bezzasadności odmowy złożenia wyjaśnień, podczas gdy w zakresie lit. a) wezwania z 29 marca 2019 r. zapytanie zostało skierowane do niewłaściwego podmiotu, bowiem to C. S.A. z siedzibą w G. sporządziła zgłoszenie celne, co zostało wskazane w piśmie skarżącej z 12 kwietnia 2019 r., natomiast w pozostałym zakresie co do zasady skarżąca nie miała obowiązku dostarczania informacji z uwagi na okoliczności opisane w zarzucie nr 1 skargi ergo nie zaszła przesłanka bezzasadności odmowy złożenia wyjaśnień, dająca podstawę do nałożenia grzywny;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 159 § 1 pkt 6 o.p. w zw. z art. 155 § 1 o.p. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2a o.p., które miało wpływ na wynik sprawy, przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie że nie stanowi istotnego uchybienia brak pouczenia i jedynie powołanie się przez organ I instancji na niewłaściwy przepis w ten sposób, że kara porządkowa została nałożona na podstawie art. 262 § 1 pkt 2a o.p., pomimo że w wezwaniu z 29 marca 2019 r. organ I instancji wezwał do udzielenia informacji oraz do doręczenia dokumentów, a jednocześnie jedynie poinformował o treści art. 262 § 1 pkt 2 o.p., a następnie nałożył karę porządkową na podstawie innego przepisu, tj. art. 262 § 1 pkt 2a o.p., a zatem decyzja organu I instancji została de facto wydana bez powołania się na prawidłową podstawę prawną oraz z błędnym poinformowaniem o skutkach niezastosowania się do wezwania;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. :

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 o.p. w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz.U. z 2004 r. poz. 622, z późn. zm.; dalej zwanej: ustawa prawo celne), które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w obiegu prawnym zaskarżonej decyzji, pomimo że organ II instancji nie odniósł się do zarzutu nr 3 odwołania z 4 lipca 2019 r. dotyczącego skutków zastosowania przepisu, który nie został wskazany w pouczeniu, co w ocenie skarżącej winno być uznane za wydanie decyzji bez uprzedniego prawidłowego poinformowania w trybie przewidzianym w art. 159 § 1 pkt 6 o.p.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez stwierdzenie nieważności decyzji DIAS w Gdańsku oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni i umorzenie obu postępowań; ewentualnie, uchylenie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji DIAS w Gdańsku w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni w całości i umorzenie obu postępowań; względnie, wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a, uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów udzielonej pomocy prawnej oraz uiszczonej opłaty skarbowej w postępowaniu przed sądami obu instancji według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.).

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności należy wskazać na niezasadność zarzutów ujętych w punkcie I. 1 petitum skargi kasacyjnej.

Otóż zarzucono naruszenie art. 6 EKPCz oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; treść tych, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W skardze kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu powołano się ogólnie na naruszenie art. 6 EKPCz w sytuacji, gdy na przepis ten składają się 3 ustępy. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł dokonać weryfikacji tak skonstruowanego zarzutu. Z kolei zgodnie z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny w tym postępowaniu dokonuje pośredniej kontroli rozstrzygnięć administracji celnej wydanych nie w postępowaniu karnym, lecz w postępowaniu celnym. Stąd też należy wskazać na zdecydowaną niezasadność ww. zarzutu.

Również niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie I. 2 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 155 § 1 o.p. organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań, przedłożenia dokumentów lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo celne do postępowania w sprawach celnych stosuje się nie wprost, ale odpowiednio, przepisy art. 12, art. 138a § 4, art. 141-143, art. 168, art. 170, art. 215 § 1 oraz działu IV rozdziałów 2, 5, 6, 9 i 10, rozdziału 11 – z wyłączeniem art. 200, oraz rozdziałów 21 – 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, a zatem również art. 155 § 1 o.p. Wreszcie zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz. Urz. UE L Nr 269 z 2013 r.; dalej zwanego: UKC) na żądanie organu celnego i w określonym terminie każda osoba bezpośrednio lub pośrednio uczestnicząca w załatwianiu formalności celnych lub podlegająca kontrolom celnym dostarcza organom celnym wszelkie wymagane dokumenty i informacje w odpowiedniej formie, jak również udziela im wszelkiej pomocy niezbędnej do zakończenia tych formalności lub kontroli.

Mając na uwadze postanowienia art. 15 ust 1 UKC, art. 73 ust 1 pkt 1 ustawy prawo celne oraz art. 155 § 1 o.p., który w postępowaniu celnym ma odpowiednie zastosowanie nie można zgodzić się ze stanowiskiem, zgodnie z którym wezwanie do złożenia wyjaśnień w postępowaniu celnym, w tym także przekazania informacji o okolicznościach związanych bezpośrednio z formalnościami celnymi, uzależnione było od wykazania, że jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym przypadku standardy postępowania podatkowego nie mają zastosowania w postępowaniu celnym.

Można zgodzić się ze stanowiskiem zajętym w skardze kasacyjnej, że organ celny mógł zwrócić się z zapytaniem o okoliczności towarzyszące importowi obuwia do innych podmiotów. Nie można jednak tracić z pola widzenia tego, że zwrócenie się o wyjaśnienie w ww. zakresie do strony skarżącej kasacyjnie było też możliwe, co więcej skierowanie takiego zapytania nie stanowiło samo w sobie naruszenia jakiegokolwiek przepisu prawa.

Wreszcie niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie I. 3 petitum skargi kasacyjnej. Otóż z treści wezwania z 29 marca 2019 r. wynika ponad wszelką wątpliwość, że organ wezwał skarżącą kasacyjnie spółkę do udzielania określonych informacji, czyli złożenia wyjaśnień, oraz do dostarczenia określonych dokumentów. Jednocześnie w tym samym wezwaniu pouczono o treści art. 262 § 1 pkt 2 o.p., który to przepis wiąże się z możliwością nałożenia kary porządkowej w konsekwencji bezzasadnego odmówienia lub niedokonania w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności. Zatem nie poinformowano o możliwości nałożenia kary porządkowej w konsekwencji bezzasadnego odmówienia okazania lub nieprzedstawienia w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach, o czym stanowi art. 262 § 1 pkt 2a o.p.

Z kolei analiza decyzji z 12 czerwca 2019 r. prowadzi do wniosku, że w jej podstawie prawnej wskazano art. 262 § 1 pkt 2a o.p. natomiast w uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że do dnia dzisiejszego pełnomocnik importera pomimo prawidłowego doręczenia wezwania z 29 marca 2019 r., jak również informacji z 24 kwietnia 2019 r. o przedłużeniu terminu na dostarczenie wymaganego materiału dowodowego, nie doręczyła żądanych informacji oraz dokumentów. Powyższe oznacza, że wydając decyzję nakładającą karę porządkową organ celny zastosował zarówno art. 262 § 1 pkt 2 o.p. (na skutek niedoręczenia żądanych informacji) oraz art. 262 § 1 pkt 2a o.p. (na skutek niedoręczenia żądanych dokumentów), chociaż pierwszy z przywołanych przepisów prawa nie został wprost wymieniony w podstawie prawnej decyzji nakładającej karę porządkową.

W tym miejscu należy podkreślić, że skarżąca kasacyjnie nie kwestionowała nieprawidłowości w postaci niewskazania art. 262 § 1 pkt 2 o.p. w podstawie prawnej decyzji nakładającej karę porządkową.

Podsumowując należy dojść do wniosku, że skoro w wezwaniu z 29 marca 2019 r. pouczono stronę o treści art. 262 § 1 pkt 2 o.p., to w niekwestionowanych realiach tej sprawy organ celny miał wszelkie podstawy prawne i faktyczne do nałożenia kary porządkowej na skutek niedoręczenia żądanych informacji (bezzasadnego odmówienia lub niedokonania w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień) na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 o.p., co też uczynił. Odrębnym i niekwestionowanym zagadnieniem jest natomiast to, że ww. przepis prawa nie został wskazany w podstawie prawnej decyzji.

Niezasadny okazał się również zarzut zawarty w punkcie II. 1 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednakże ani w treści zarzutu jak również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wykazano, że naruszenie przepisów postępowania ujętych w tym zarzucie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji uniemożliwiło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu skontrolowanie zaskarżonego wyroku sądu I instancji z perspektywy tego zarzutu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).