Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2836/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 ust. 2 pkt 2, ust. 2e
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 61 ust. 1 par. kt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 września 2022 r. nr KOA/3800/Op/22 w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 26 września 2022 r., nr KOA/3800/Op/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Burmistrza [...] z 25 sierpnia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z 28 kwietnia 2014 r., nr [...] Burmistrz [...] skierował M. S. do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. Następnie decyzją Starosty [...] z 14 maja 2014 r., nr [...] M. S. została umieszczona w tej placówce na pobyt stały. Umową nr [...] J. S. zobowiązał się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w kwocie 200 zł miesięcznie. Na podstawie aneksu z 11 kwietnia 2018 r. kwota zobowiązania została zwiększona do 219 zł. Umowa została rozwiązana z dniem 1 lutego 2019 r. w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną J. S..

Zawiadomieniem z 23 czerwca 2022 r. Burmistrz [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie możliwości partycypowania J. S. w kosztach utrzymania matki w DPS "[...]".

Oświadczeniem z 23 czerwca 2022 r. J. S. poinformował M-GOPS w [...], że pozostaje na rencie z całkowitą niezdolnością do pracy (do 31 stycznia 2023 r.) i nie jest w stanie partycypować w kosztach pobytu matki w DPS.

Przy piśmie z 30 czerwca 2022 r. załączył kopię decyzji z 19 kwietnia 2022 r. o przyznaniu renty przez ZUS oraz kopię decyzji o waloryzacji renty i wysokości świadczenia wyrównawczego.

Pismem z 5 lipca 2022 r. M-GOPS w [...] powiadomił J. S. o treści art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej w związku z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Z pisma wynika, że 4 lipca 2022 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania J. S., jednak nie wyraził on zgody na wywiad. Kolegium zauważyło, że powyższa okoliczność nie jest kwestionowana przez stronę i znajduje potwierdzenie w treści skargi J. S. z 8 lipca 2022 r. na działalność M-GOPS. J. S. zagroził wezwaniem policji podczas próby przeprowadzenia wywiadu.

Pismem z 29 lipca 2022 r. Burmistrz [...] wezwał stronę do zawarcia umowy na

podstawie art. 103 ust. 2 ustawy ustalającej wysokość partycypacji J. S. w kosztach utrzymania matki w DPS "[...]". W piśmie z 3 sierpnia 2022 r. J. S. odmówił zawarcia umowy. Wskazał, że kwota partycypacji przekracza jego dochody. Podniósł również, że współpracuje z Ośrodkiem nadsyłając żądane dokumenty.

Pismem z 10 sierpnia 2022 r. Burmistrz [...] ponownie wezwał J. S. do udzielenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz stawienia się w siedzibie M-GOPS w [...] celem jego przeprowadzenia lub uzgodnienia innego terminu tego wywiadu. Organ wskazał, że przeprowadzenie wywiadu pozwoliłoby określić przesłanki do zwolnienia z odpłatności pod warunkiem nieprzekroczenia 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

Pismem z 16 sierpnia 2022 r. strona ponownie odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazując, że organ jest w posiadaniu wszelkich informacji, a żądanie przeprowadzenia wywiadu ma charakter szantażu. Do pisma załączona została kopia legitymacji działacza opozycji antykomunistycznej.

Decyzją z 25 sierpnia 2022 r., nr [...] Burmistrz [...]:

1. ustalił wysokość odpłatności wnoszonej przez J. S. za pobyt matki - M. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] w kwocie 4616,44 zł począwszy od 1 czerwca 2022 r.,

2. zobowiązał stronę do wnoszenia kwoty odpłatności w terminie do 15-ego dnia każdego miesiąca począwszy od 15 września 2022 r.,

3. ustalił wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] w kwocie 13 849,32 zł od 1 czerwca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r.,

4. zobowiązał J. S. do zwrotu kwoty określonej w pkt 3 w terminie 60 dni na rachunek bankowy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].

Odwołanie od decyzji Burmistrza [...] złożył J. S..

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że przedmiotowe postępowanie toczy się na podstawie ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021, poz. 2268).

W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Kolegium podało, że przepis art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszonej przez poszczególne podmioty zobowiązane wskazując, że opłatę tą wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Kolegium wyjaśniło, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegający na skierowaniu do domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny).

Organ wskazał, że zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Z kolei zgodnie z treścią art. 61 ust. 2e ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy

między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Według art. 103 ust. 2 kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 2f wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Natomiast art. 107 ust. 1 ustawy obliguje organy administracji do przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych. Zgodnie z jego brzmieniem rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.

Jak wynika z treści § 1 pkt 1 zarządzenia nr 10/2022 Starosty Powiatu [...] z 24 lutego 2022 r. (Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 2167) w sprawie ustalenia średnich miesięcznych kosztów utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie Powiatu [...] średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] wynosi w 2022 r. - 6015,76 zł.

M. S. partycypuje w kosztach utrzymania do wysokości 1399,32 zł.

Kolegium wskazało, że organ I instancji, pomimo podjętych prób, nie był w stanie przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej J. S..

Skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 4 lipca 2022 r. argumentując odmowę tym, że organ I instancji dysponuje pełną wiedzą na temat jego sytuacji. Ponadto zarzucił, że wizyta pracowników socjalnych narusza mir domowy.

Pismem z 5 lipca 2022 r. M-GOPS w [...] zawiadomił J. S. o treści art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej i konsekwencjach odmowy zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Następnie pismem z 10 sierpnia 2022 r. Burmistrz [...] wezwał J. S. do udzielenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz stawienia się w siedzibie M-GOPS w [...] celem jego przeprowadzenia lub uzgodnienia innego terminu tego wywiadu.

Pomimo prób podjęcia współpracy skarżący wprost odmawiał współdziałania z ośrodkiem.

Kolegium podkreśliło, że podstawową zasadą pomocy społecznej jest obowiązek współdziałania beneficjentów pomocy społecznej z ośrodkami wsparcia (MOPS, GOPS). Zasada ta została zawarta, m.in. w art. 11 ust. 2 ustawy.

W przypadku przepisów regulujących ponoszenie opłat za pobyt w ośrodkach pomocy społecznej zasada ta została odzwierciedlona w art. 61 ust. 2e ustawy wskazującym, że w przypadku odmowy zawarcia umowy w przedmiocie partycypacji w kosztach pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu (ewentualnie opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, których w niniejszym przypadku nie ma).

Wskazując na orzecznictwo sądowe Kolegium podniosło, że przepis art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej wyklucza ustalanie jakichkolwiek dochodów rodziny przy wydawaniu decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, zaś wystarczające do zastosowania tej regulacji jest znalezienie się w kręgu osób w nim wskazanych oraz odmówienie zawarcia umowy i niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu.

W ocenie Kolegium przepis art. 61 ust. 2e nie daje organom administracji swobody decyzyjnej i po ustaleniu, że zachodzą przesłanki do jego zastosowania (odmowa zawarcia umowy oraz brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego) organy administracji są zobowiązane do ustalenia odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 26 września 2022 r. złożył J. S..

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 kpa oraz 7a kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz 80 kpa poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich kroków zmierzających do pełnego ustalenia stanu faktycznego, brak przeprowadzenia rzetelnego i wyczerpującego postępowania dowodowego, przejawiającego się, m.in. nieustaleniem poziomu dochodów i możliwości partycypacji skarżącego w kosztach pobytu M. S.;

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa i art. 8 kpa polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niewyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz poprzez niewzięcie pod uwagę, że skoro J. S. pozostawał na rencie z całkowitą niezdolnością do pracy do 31 stycznia 2023 r., to na dzień wydania decyzji, tj. 26 września 2022 r. nadal pozostaje na rencie co najmniej do stycznia 2023 r.;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez ustalenie wysokości opłaty za pobyt M. S. w DPS nie biorąc pod uwagę faktycznych finansowych możliwości skarżącego, w sytuacji gdy organ ma wiedzę jakie dochody z tytułu renty otrzymuje skarżący oraz posiadał wiedzę, że jest osobą niezdolną do pracy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodu z:

a. korespondencji mailowej z 22 marca 2021 r. oraz z 13 kwietnia 2021 r. prowadzonej pomiędzy skarżącym a pracownikami Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] celem wykazania faktu, że organ posiadał wiedzę co do sytuacji finansowej skarżącego, znał jego dochody oraz wiedział, iż jest on osobą niezdolną do pracy;

b. zaświadczenia z 19 października 2022 r. celem wykazania stanu zdrowia skarżącego;

c. fa nr 311/2022, 342/2022, 352/2022. 384/2022. 417/2022. 421/2022. 426/2022, 445/2022 celem wykazania kosztów leków ponoszonych przez skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przeprowadzonej 5 lipca 2023 r. Sąd dopuścił dowód z załączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego, zaś w pozostałej części wnioski dowodowe oddalił. Zważyć należy, że korespondencja e-mailowa dotyczy okresu sprzed wniesienia skargi. Jedynie ubocznie podnieść należy, że, aby dowód z dokumentu w postaci wiadomości elektronicznej (e-mail) mógł być uznany za dowód z dokumentu, o którym mowa w art. 106 § 3 ppsa, wystawca dokumentu w postaci elektronicznej powinien udostępnić informatyczny nośnik danych, na którym ten dokument został zapisany. Rzetelność, wiarygodność takiego dowodu wymaga więc dodatkowej weryfikacji. Natomiast ponoszone przez skarżącego wydatki na leki nie mają wpływu na rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy przytoczyły obowiązujące przepisy dotyczące zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i osób zobowiązanych do ich ponoszenia i prawidłowo zastosowały je do stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Niewątpliwie skarżący, jako syn M. S. (zstępny), należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS - zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że opłatę ponoszą, m.in. zstępni zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. W przedmiotowej sprawie do zawarcia umowy nie doszło.

Stosownie do art. 61 ust. 2e ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W niniejszej sprawie, poza skarżącym, nie ma innych osób obowiązanych, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Z kolei opłata wskazana w art. 61 ust. 2e ustawy, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu i sytuacji materialnej.

Przepis art. 61 ust. 2e ustawy był podstawą wydania decyzji. Z treści przepisu wynika, że chodzi o "niewyrażenie zgody na przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego". Skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu. Organ w korespondencji z nim prowadzonej informował o treści przepisów, jakie będą mieć w sprawie zastosowanie i jakie konsekwencje z tego wynikają. Skarżący jednak nie zgodził się na wywiad uznając, że przesłana organowi decyzja rentowa ZUS i wyjaśnienia na piśmie są wystarczające.

Jednakże nie spełniają przesłanki wywiadu środowiskowego pisemne wyjaśnienia. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Na podstawie delegacji zawartej w art. 107 ust. 6 ustawy obejmującej, m.in. wskazanie sposobu i terminów przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego - mając na uwadze konieczność zapewnienia rzetelności i kompleksowości przeprowadzanego rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz identyfikacji pracownika socjalnego - Minister Rodziny i Polityki Społecznej wydał 8 kwietnia 2021 r. rozporządzenie w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 893). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.

Nie ma zatem wątpliwości, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby zobowiązanej lub uprawnionej, co wydaje się rzeczą naturalną i niezbędną z uwagi na cele jakie ma zrealizować ta czynność dowodowa. Jest to bowiem szczególny charakter dowodu, którego zamierzeniem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie oraz korzystających ze świadczeń, bądź tak jak w niniejszej sprawie zobowiązanych do świadczeń. Wywiad środowiskowy powinien poprzedzać zawarcie umowy ustalającej zakres wsparcia dla osoby bliskiej oraz wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ustalonych w decyzji. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, a to z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej i trudno ją zastąpić innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2212/20).

Postępowanie organu administracji zmierzające do przeprowadzenia wskazanego dowodu w sposób wynikający z powołanych norm prawnych ocenić trzeba jako zgodne z prawem.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania, ani na zawarcie umowy. Skarżący został prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Jednakże w piśmie z 30 czerwca 2022 r. skierowanym do organu I instancji uznał to zawiadomienie za skandaliczne.

Jak wynika z notatki służbowej z 5 lipca 2022 r., a także z pism skarżącego z 23 czerwca i 30 czerwca 2022 r. pracownik socjalny 13 czerwca 2022 r. nawiązał kontakt telefoniczny ze skarżącym w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Skarżący oświadczył, że jest chory i nie przyjmie pracowników oraz, że nawiąże kontakt jak wyzdrowieje. Kontaktu jednak nie nawiązał. Następnie 22 czerwca 2022 r. pracownik wysłał do skarżącego wiadomość tekstową o wskazanie dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu. Skarżący odpowiedział, że złoży w organie oświadczenia. Pracownik socjalny wyjaśnił, że ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu, na co skarżący odpowiedział, że złoży jedynie oświadczenie i nie życzy sobie łamania przepisów RODO.

Skarżący, kiedy pracownicy socjalni 4 lipca 2022 r., udali się do jego mieszkania nie wyraził zgody na wywiad. O ile o terminie wywiadu w tym dniu nie był powiadomiony na piśmie, to jednakże w pismach kierowanych do niego z: 5 lipca, 29 lipca i 10 sierpnia 2022 r. skarżący był informowany o obowiązujących przepisach prawa z przytoczeniem ich treści, o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i o konsekwencjach braku zgody na jego przeprowadzenie. Korespondencja ta była skutecznie doręczona skarżącemu. W piśmie z 10 sierpnia 2022 r. organ zaproponował skarżącemu przeprowadzenie wywiadu w siedzibie M-OPS w [...]. Skarżący nie stawił się w Ośrodku, jak również nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu w domu.

Skoro skarżący w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji, pomimo kierowanej do niego korespondencji, nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego to organ I instancji miał wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e ustawy. Ratio legis tego przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom niewyrażającym zgody na przeprowadzenie wywiadu, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu.

Z przyczyn wyżej omówionych niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 103 ust. 2 ustawy.

Skarżący załączył do skargi zaświadczenie lekarskie z 19 października 2022 r., z którego wynika, że wymaga stałej opieki medycznej. Zważyć należy, że dokument ten nie może mieć wpływu na decyzję wydaną na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy. Poza tym skarżący pomimo dolegliwości zdrowotnych załatwiał sprawy urzędowe, prowadził korespondencję z organem, złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, a następnie skargę do sądu korzystając z pomocy pełnomocnika. Jest więc osobą aktywną. Tym bardziej niezrozumiałe jest stanowisko skarżącego dotyczące niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu.

Dodać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, iż decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Odnośnie do zarzutu skargi dotyczącego sytuacji materialnej skarżącego i braku możliwości wywiązania się z ponoszenia opłat w ustalonej decyzją wysokości wskazać należy, że strona ma możliwość dochodzenia zwolnienia z tej opłaty, na podstawie art. 64 ustawy, jeśli ze stosownym wnioskiem wystąpi. Jest to odrębne postępowanie od postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją.

Wbrew zarzutom skargi nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, gdyż organy prowadziły postępowania z zachowaniem zasad określonych w tych przepisach. Stan faktyczny i prawny sprawy został przez organy orzekające wyjaśniony w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wskazane w art. 107 § 3 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.