Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 114/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 § 1, art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Monika Krywow (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 listopada 2023 r. nr 2401-IEE.7192.408.2023.2.MT UNP: 2401-23-266312 w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 30 listopada 2023 r. nr 2401-IEE.7192.408.2023.2.MT UNP: 2401-23-266312, po rozpoznaniu zażalenia D.S. (dalej: zobowiązana, skarżąca), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) dalej: K.p.a., a także przepisów wskazanych w treści postanowienia, uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny, ZUS) z dnia 19 września 2023 r. nr [...] oddalające skargę zobowiązanej z dnia 12 lipca 2023 r., sprecyzowaną pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r., na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW1060011000705 do TW1060011000820, od TW1060011000822 do TW1060011000833, od TW1060011000842 do TW1060011000927, w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę w przedsiębiorstwie O. s.c. w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr TW1060011000705, TW1060011000708, TW1060011000709, TW1060011000710, TW1060011000711, TW1060011000712, TW1060011000775, TW1060011000778, TW1060011000779, TW1060011000780, TW1060011000781, TW1060011000782, TW1060011000860, TW1060011000863, TW1060011000864, TW1060011000865, TW1060011000866, TW1060011000867 i orzekł o uwzględnieniu skargi w tej części, a w pozostałej części utrzymał ww. postanowienie w mocy.

Postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W związku z posiadanym przez zobowiązaną zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia ZUS wystawił wobec niej tytuły wykonawcze o nr od TW1060011000705 do TW1060011000927. Odpisy tytułów wykonawczych zostały jej doręczone w trybie doręczenia zastępczego w dniu 11 marca 2011 r.

W dniu 20 marca 2012 r. ZUS wydał decyzję nr [...] obejmującą zadłużenie zobowiązanej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2011 do 08/2011. Decyzja została jej doręczona w dniu 12 kwietnia 2012 r. w trybie doręczenia zastępczego.

Na podstawie ww. decyzji ZUS 18 lipca 2012 r. wystawił wobec zobowiązanej tytuł wykonawczy o numerze TW4060012027326, którego odpis został jej doręczony w dniu 26 lipca 2012 r.

Organ pierwszej instancji, zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) dalej: u.p.e.a., dokonał w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej w przedsiębiorstwie E. sp. z o.o., zajęcia wierzytelności pieniężnej w przedsiębiorstwie P. sp. z o.o., zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. oraz zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w C.

Z uwagi na nieskuteczną egzekucję prowadzoną z ww. składników majątku ZUS zawiadomieniami z dnia 5 lipca 2023 r. nr nr [...], [...], [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej w O. s.c.

W odpowiedzi na powyższe zajęcia zobowiązana złożyła skargę na czynności egzekucyjne pismem z dnia 12 lipca 2023 r., sprecyzowanym pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r. Uzasadniając wniesiony środek prawny wskazała na przedawnienie dochodzonych wierzytelności z tytułu zaległych składek. W jej ocenie nie było podstaw do zajęcia wynagrodzenia za pracę. Wobec tego wniosła o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej.

Postanowieniem z dnia 19 września 2023 r. nr [...] ZUS oddalił skargę zobowiązanej z dnia 12 lipca 2023 r., sprecyzowaną pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r., na czynność egzekucyjną, dokonaną na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW1060011000705 do TW1060011000820, od TW1060011000822 do TW1060011000833, od TW1060011000842 do TW1060011000927.

Zobowiązana wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji. W zażaleniu zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu: błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu; obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) polegającą na jego błędnej interpretacji poprzez zaniechanie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec wystąpienia całkowitej bezskuteczności egzekucji.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2023 r. Dyrektor uchylił postanowienie ZUS z dnia 19 września 2023 r. w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr TW1060011000705, TW1060011000708, TW1060011000709, TW1060011000710, TW1060011000711, TW1060011000712, TW1060011000775, TW1060011000778, TW1060011000779, TW1060011000780, TW1060011000781, TW1060011000782, TW1060011000860, TW1060011000863, TW1060011000864, TW1060011000865, TW1060011000866, TW1060011000867 i orzekł o uwzględnieniu skargi w tej części, a w pozostałej części utrzymał ww. postanowienie w mocy.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Dyrektor przytoczył treść przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., który stanowił, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Podjęta czynność egzekucyjna została przeprowadzona prawidłowo.

Następnie wskazał, że organ egzekucyjny zawiadomieniami z 5 lipca 2023 r. od nr [...] do nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia zobowiązanej u pracodawcy O. s.c. ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego stwierdził brak w deklaracjach będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych nr nr TW1060011000705, TW1060011000708, TW1060011000709, TW1060011000710, TW1060011000711, TW1060011000712, TW1060011000775, TW1060011000778, TW1060011000779, TW1060011000780, TW1060011000781, TW1060011000782, TW1060011000860, TW1060011000863, TW1060011000864, TW1060011000865, TW1060011000866, TW1060011000867 pouczenia wymaganego przez art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. Ustalił, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowych za okres 02/2001 oraz od 05/2001 do 09/2001, które nie zawierały tego pouczenia. Na skutek stwierdzonych nieprawidłowości postanowieniem z dnia 19 września 2023 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Z uwagi na powyższe Dyrektor uznał, że w tej części, z uwagi na czynność skierowaną do zaległości, co do której egzekucja była niedopuszczalna, skarga powinna zostać uwzględniona, a czynność w tej części uchylona. W pozostałym natomiast zakresie stwierdził, że brak było podstaw do uwzględnia skargi. Zawiadomienie z dnia 15 marca 2023 r. nr [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę zawierało wszystkie elementy określone w przepisach u.p.e.a. oraz zostało sporządzone zgodnie z obowiązującym wzorem. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Nie było zatem podstaw do uchylenia w całości zaskarżonego zajęcia. W świetle okoliczności faktycznych działanie organu egzekucyjnego było prawidłowe i zgodne z celami prowadzonego postępowania, a organ egzekucyjny nie naruszył przepisów u.p.e.a.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżyła postanowienie Dyrektora z dnia 30 listopada 2023 r., co do części w której utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o oddaleniu skargi.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w postępowaniu uzyska się kwotę wyższą od poniesionych kosztów postępowania egzekucyjnego,

- obrazę przepisów prawa procesowego, a to art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) polegający na jego błędnej interpretacji poprzez zaniechanie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec wystąpienia całkowitej bezskuteczności egzekucji.

Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr nr nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia wraz postanowieniem ZUS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w sprawie bezsporne jest zaniechanie uiszczenia przez nią składek na ubezpieczenie społeczne. Stwierdziła następnie, że zasadnicze znaczenie dla sprawy ma fakt, iż ZUS nie wykazał, że prowadzona w stosunku do niej egzekucja była w jakimkolwiek stopniu skuteczna. Skoro zatem egzekucja nie prowadziła do wyegzekwowania zaległych należności to postępowanie egzekucyjne powinno było zostać umorzone. Wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne skutkowałoby z kolei kontynuacją biegu okresu przedawnienia dochodzonego roszczenia.

Skarżąca wyjaśniła, że pomiędzy poszczególnymi czynnościami egzekucyjnymi minęło ponad 12 lat. Organ egzekucyjny nie podejmował w tym okresie działań. Już sam ten fakt powinien skutkować umorzeniem postępowania z uwagi na jego bezskuteczność. Niedopełnienie obowiązków przez organ nie powinno więc wywierać ujemnych skutków dla zobowiązanej. Z kolei zasadniczą kwestią związaną z obowiązkiem umorzenia postępowania jest rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia na nowo. Przyjmując pogląd organu egzekucyjnego, iż w sprawie powinny być stosowane dotychczasowe przepisy to przekroczenie okresu dziesięciu lat powinno skutkować przedawnieniem dochodzonego roszczenia, co pociąga za sobą niemożność dokonania kolejnych czynności egzekucyjnych. Dlatego też zarzut przedawnienia jest uzasadniony.

Końcowo skarżąca zaakcentowała, że organy dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania. Jej zdaniem w sprawie istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a wierzytelności z tytułu nieopłaconych składek uległy przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość zajęcia przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wierzytelności pieniężnej Skarżącej z wynagrodzenia za pracę na podstawie tytułów wykonawczych nr nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326, bowiem skarżąca zaskarżyła postanowienie organu odwoławczego w części dotyczącej utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjną obejmującą ww. tytuły.

Stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym – rozumie się przez to, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję:

- z pieniędzy,

- z wynagrodzenia za pracę,

- ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,

- z rachunków bankowych,

- z innych wierzytelności pieniężnych,

- z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,

- z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,

- z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy,

- z weksla,

- z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,

- z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,

- z pozostałych praw majątkowych,

- z ruchomości,

- z nieruchomości.

Porównanie treści art. 1a i art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje zatem, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny jest uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych w sposób ograniczony, tj. jedynie poprzez do stosowanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych.

Stosownie do art. 72 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych.

W myśl § 2 ww. artykułu zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę.

Z art. 72 § 4 u.p.e.a. wynika, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób;

2) wzywa pracodawcę, aby:

a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył za okres 3 miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie otrzymanego w tym czasie wynagrodzenia zobowiązanego z wyszczególnieniem wszystkich jego składników,

b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o to wynagrodzenie oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli;

3) poucza pracodawcę o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

W niniejszej sprawie skarżoną czynnością jest zajęcie wynagrodzenia zobowiązanej o pracę, a zatem dotyczy czynności wskazanej z art. 1a u.p.e.a.

Jednocześnie zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia o pracę z 5 lipca 2023 r. skierowane do O. s.c. w K. (k. 291) oparto o treść art. 72 § 1 u.p.e.a. Nadto zawiera wszystkie wskazane w art. 72 § 4 u.p.e.a.

Wskazano w nim także wskazane tytuły wykonawcze, tj. o nr nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326, okres, którego dotyczą wraz z terminem płatności, kwotę należności głównej oraz odsetki (oprocentowanie wraz z kwotą i wskazaniem rodzaju). Wskazano w ww. zawiadomieniu także wierzyciela oraz zobowiązaną. Wezwanie to zawiera także pouczenie dla zobowiązanej o przysługującym jej prawie zaskarżenia czynności egzekucyjnej. Na zawiadomieniu znajduje się także podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz oznaczenie organu egzekucyjnego. Zatem spełnia także wymogi określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:

1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;

2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;

3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego;

4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia;

5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;

6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;

7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;

8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;

9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

Zawiadomienie z 5 lipca 2023 r. zostało doręczone pracodawcy zobowiązanej 10 lipca 2023 r., zaś samej zobowiązanej 7 lipca 2023 r. (doręczono dorosłemu domownikowi).

Zatem w świetle powyższego, rację ma organ odwoławczy oraz organ egzekucyjny, że skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Odnosząc się do kwestii podniesionej w skardze, tj. konieczności umorzenia postępowania z uwagi na treść art. 59 § 2 u.p.e.a. (bezskuteczności egzekucji) wskazać należy, że z art. 54 § 1 u.p.e.a. wynika, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Nie budzi wątpliwości zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia. W związku z powyższym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. i odwrotnie.

Zatem w świetle powyższego należało uznać, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w sentencji.