Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 334/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 581
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi R.P. reprezentowanego przez opiekuna prawnego I.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy wydał w dniu [...] grudnia 2022 r. decyzję nr [...], którą odmówił R.P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 27, art. 28, art. 30 ust. 2 i art. 43 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2022r. poz. 1205 z późn. zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1300, dalej jako u.p.o.u.a.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wyrokiem z [...] kwietnia 2015 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy Wydział Rodzinny i Nieletnich zasądził od R.P. alimenty na rzecz małoletnich: M.P. – 350,00 zł, M.P. – 300,00 zł, P.P. – 250,00 zł, łącznie 900,00 zł miesięcznie. Na dzień orzekania przez organ I instancji zadłużenie z tytułu wypłaconych środków z funduszu alimentacyjnego wynosiło 52200,00 zł, odsetki 9933,45, łącznie zadłużenie wynosiło 65849,58 zł.

Dalej organ wskazał, że w dniu 18 maja 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy wpłynął wniosek I.F., która została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego R.P.. W dniu [...] czerwca 2022 r. organ wydał decyzję nr [...] odmawiającą R.P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu wraz z odsetkami. Wskutek złożonego przez I.F. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało dnia [...] sierpnia 2022 r. decyzję, którą uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podał, iż 2 listopada 2022 r. organ wezwał I.F. do przedłożenia osobiście bądź na piśmie dokumentów potwierdzającą sytuację dochodową, rodzinną oraz zdrowotną R.P. oraz do sprecyzowania, czy wnioskuje o umorzenie należności w całości w części, odroczenie płatności bądź rozłożenie na raty. W odpowiedzi I.F. podała, iż sytuacja bytowa R.P. nie uległa poprawie i jest dalej trudna, lecz stan zdrowia jest umiarkowany. W załączeniu przesłała ponownie dokumentację medyczną z pobytu R.P. w szpitalu od [...] czerwca 2022 r. do [...] lipca 2022 r., który w przeszłości był hospitalizowany psychiatrycznie, z którego wynika, iż R.P. w ostatnim czasie nie przyjmował leków. W zastosowanym leczeniem farmakologicznym i psychoterapią uzyskano utrzymującą się poprawę stanu psychicznego. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż R.P. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z pracą w warunkach chronionych od [...] marca 2022 r. do [...] kwietnia 2024 r. W latach 2014-2019 R.P. przebywał w Zakładzie Karnym, po opuszczeniu zakładu był niestabilny psychicznie i emocjonalnie. Z opinii psychiatrycznej z [...] listopada 2020 r. wynika, iż u R.P. występowały objawy zespołu paranoidalnego o nieznanej genezie, w aktualnym stanie psychicznym nie był w stanie samodzielnie zaspakajać swoich potrzeb życiowych. Decyzją Sądu Rodzinnego został skierowany na przymusowe leczenie psychiatryczne od 2021-08-[...] do 2021-10-[...]. Do dokumentów została dołączona opinia sądowo-psychiatryczna z [...] listopada 2021 r. sygn. akt. [...], w której biegły stwierdził, że brak jest także podstaw, aby uznać, że z powodu choroby psychicznej jest osoba niezdolna do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Wszelkie codzienne potrzeby realizuje samodzielnie. Dba o porządek, o higienę, potrafi gospodarować zasobami finansowymi, dokonuje potrzebnych zakupów, orientuje się w zakresie podstawowych spraw życia społeczno-politycznego, bieżących wydarzeń, ma plany życiowe. Pogorszenie w ostatnim czasie (jak wynika z wywiadu) zostało zażegnane niedawną hospitalizacją. Bezcelowe jest zatem rozpatrywanie w tym przypadku przewidywania, że kolejne leczenie szpitalne przyniesie poprawę stanu zdrowia psychicznego, gdyż obecnie stan psychiczny jest obiektywnie zadowalający. Obecnie R.P. mieszka z mamą i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jest osobą czynną zawodową, wynagrodzenia za miesiąc październik 2022 wyniosło: 1412,51 zł netto.

Organ zauważył, że umorzenia należności nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa, niewielkie dochody, bowiem zła kondycja finansowa jest cechą większości dłużników, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Fundusz alimentacyjny powstał w celu zapewnienia środków utrzymania osobom uprawnionym do alimentów, które nie mogą wyegzekwować tych świadczeń od osoby zobowiązanej do łożenia na ich utrzymanie. Zaś przyznanie takich świadczeń nie zwalnia dłużnika z jego obowiązku. W myśl art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Dnia 25 listopada 2022 r. organ wezwał ponownie I.F. do sprecyzowania o jaki rodzaj stara się umorzenia oraz dołączenie dokumentów potwierdzających, czy zła sytuacja R.P. jest trwała czy przejściowa. W odpowiedzi na wniosek dnia [...] grudnia 2022 r. I.F. podała, że wnioskuje o umorzenie zaległości w całości, że podopieczny całkowicie ubezwłasnowolniony R.P. choruje na schizofrenię paranoidalną, choroba ma charakter trwały. R.P. jest 45 letnim mężczyzną, z karty informacyjnej przebytego leczenia wynika, iż w ostatnim czasie nie przyjmował leków, lecz zastosowanym leczeniem uzyskano stan utrzymującej się poprawy, brak jest obiektywnej oceny, czy ten stan zdrowia nie może ulec poprawie. Umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego ma miejsce w wyjątkowych nietypowych okolicznościach. Organ uznał, że okoliczności takie w sprawie nie zachodzą, ze zgromadzonych dokumentów wynika bowiem, iż stan zdrowia R.P. ulega poprawie.

Od powyższej decyzji I.F. wniosła odwołanie, w którym wskazała, iż przedstawiona przez nią dokumentacja medyczna dowodzi, iż R.P. nie jest osobą w pełni samodzielną. Występowały u niego objawy zespołu paranoidalnego o nieznanej genezie, a w tym stanie zdrowia psychicznego nie był w stanie samodzielnie zaspokajać swoich potrzeb życiowych. Aktualnie stan zdrowia R.P. osiągnął stan remisji, nie prezentuje obecnie ostrych objawów o charakterze psychotycznym. Choroba psychiczna skarżącego przebiega z okresami zaostrzenia objawów oraz okresami remisji. W okresie remisji choroby jest aktywny zawodowo, jednakże jego choroba jest nieprzewidywalna. Strona podała też, że stan zdrowia R.P. uległ pogorszeniu, powróciły myśli samobójcze, omamy słuchowe, brak logicznego kontaktu. Przestał brać leki, ponieważ twierdził, że jest w nich trucizna. Zagrażał swojemu zdrowiu, jak i życiu, nie jadł i nie pił, nie był w stanie samodzielnie zaspakajać swoich podstawowych potrzeb życiowych, był nieporadny życiowo i bezradny. Agresywny do osób obcych. [...] czerwca 2022 r. w asyście policji został przewieziony na oddział ratunkowy do Szpitala Wojewódzkiego przy ulicy [...], trafił tam z powodu zaburzeń psychicznych jak i somatycznych. Lekarz psychiatra diagnozujący R.P. w czerwcu 2022 roku na szpitalnym oddziale ratunkowym zdiagnozował u niego schizofrenię paranoidalną, która jest ciężką chorobą psychiczną i towarzyszy jej na ogół zaburzenie relacji chorego z jego najbliższym otoczeniem. Zdaniem strony okoliczność ta przemawia za umorzeniem należności finansowych z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Powyższy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może być ograniczony bądź całkowicie zniesiony, o czym stanowi art. 30 ust. 1 ustawy (niemający zastosowania w sprawie) oraz art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Wynikające z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przesłanki umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej to szczególne, o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej dłużnika, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku. Istotne jest przy tym, aby okoliczności te były wynikiem czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika, aby nie znalazł się on w trudnej sytuacji życiowej na skutek własnego postępowania. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Kolegium zaznaczyło, że ustawodawca używając zwrotu "może (...) umorzyć" przesądził, że decyzja organu w powyższym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego powinna być umorzona w całości lub tylko w części, albo nie umorzona, rozstrzyga organ administracji. Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą okoliczności opisane w owym przepisie, w tym w szczególności okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. To oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłaca należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Organ podkreślił przy tym, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, iż zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.

Dalej Kolegium wskazało, że z pisma strony z dnia [...] listopada 2022 r. wynika, iż obecna sytuacja bytowa R.P. nie uległa poprawie, nadal jest trudna, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, mieszka z mamą, dokłada się do opłat: gaz, prąd, woda, opał - 500 zł miesięcznie. Zakupuje pożywienie, ubrania, środki czystości i pielęgnacyjne. Ponosi koszty dojazdów do pracy 100 zł oraz leków 50 zł. Pobory po obciążeniu komorniczym z trudem starczają mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nadal pozostaje pod stałą opieką lekarzy psychiatrów, obecnie stan zdrowia jest umiarkowany, a podczas ostatniego pogorszenia stanu zdrowia przebywał ponad miesiąc w szpitalu psychiatrycznym. Leki zażywa regularnie. Bywają dni, w których kontakt z zobowiązanym jest utrudniony. Zmaga się z chorobą psychiczną, jej trudnościami w codziennym funkcjonowaniu. Potrzebuje na co dzień wsparcia i pomocy, aby sprostać podstawowym obowiązkom życia codziennego. Choroba przebiega etapowo, pod wpływem emocji dochodzi do zaostrzenie objawów, dlatego tak ważna jest stabilizacja, która pomoże mu działać prawidłowo w codziennym życiu.

Zdaniem Kolegium bezspornym jest fakt, że R.P. choruje na schizofrenię paranoidalną, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2022 r., w którym został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] kwietnia 2024 r. Strona dołączyła do akt sprawy m.in. wydruki wynagrodzenia osiąganego przez R.P.: za sierpień 2022r. -1.461,64 zł, za wrzesień 2022 r. - 1.351,70 zł, za październik 2022r. - 1.412,51 zł. R.P. ma 46 lat. Stopień orzeczonej niepełnosprawności nie eliminuje go z rynku pracy, a zatem może on podejmować określone formy zatrudnienia. Przedłożona do akt sprawy dokumentacja medyczna potwierdza fakt choroby, ale także potwierdza konieczność leczenia w tym farmakologicznego. Leczenie to ewidentnie poprawia stan chorego, umożliwia mu podejmowanie zatrudnienia. Po leczeniu w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym został wypisany w stabilnym stanie psychicznym i fizycznym. Natomiast z karty informacyjnej leczenia szpitalnego w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym wynika, iż pacjent nie przyjmował zalecanych leków na schizofrenię, ma kardiologiczne zaburzenia rytmu serca. Z kolei z karty informacyjnej Wojewódzkiego Szpitala, Oddział Psychiatryczny wynika, iż pacjent miał świadomość i orientację niezaburzoną, głównym obszarem aktywności pacjenta jest praca zawodowa i zastosowanym leczeniem farmakologicznym i psychoterapią uzyskano utrzymującą

się poprawę stanu psychicznego, pacjent przyznał również, że leków nie brał, ponieważ - jak mówi - jest zdrowy. Po tym pobycie w szpitalu podjął pracę.

Zdaniem Kolegium, mimo zdiagnozowanej choroby psychicznej, R.P. jest w stanie funkcjonować w społeczeństwie i pracować. W świetle wskazanych poglądów orzecznictwa, według organu odwoławczego, osiąganie niskich dochodów nie może stanowić przesłanki do umorzenia jego zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a skutki choroby mogą zostać zniwelowane poprzez systematyczne przyjmowanie leków.

Kolegium, oceniając decyzję organu pierwszej instancji, rozważyło również kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji umorzenia oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, analiza którego doprowadziła do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Uznało, iż bez wątpienia, poprzez chorobę, sytuacja R.P. odbiega od standardowych sytuacji występujących u dłużników alimentacyjnych. Jednakże sytuacja ta nie uniemożliwia wywiązywanie się z zobowiązań. Ponadto R.P. jest osobą mającą 46 lat, pracującą i ostateczne rozstrzygnięcie w postaci całkowitego umorzenia zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należało uznać za niezasadne.

I.F. – opiekun prawny R.P. – złożyła w jego imieniu skargę na decyzję organu II instancji, w której zarzuciła, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie wziął pod uwagę, że stan zdrowia osoby chorej na schizofrenię paranoidalną może ulec pogorszeniu z dnia na dzień. Osoby borykające się z zaburzeniami psychicznymi nie dopuszczają do siebie problemu choroby z jakim się borykają, nie biorą leków, gdyż uważają, że leki ich trują i tak też jest w przypadku R.P.. Wskazała, że jej podopieczny obecnie jest osobą bezrobotną. Jego stan psychiczny osiągnął obecnie stan remisji, jednak jest osobą chorą psychicznie, cierpi na zaburzenia urojeniowe, nie prezentuje natomiast obecnie ostrych objawów o charakterze psychotycznym. W skardze strona powieliła argumentację przedstawioną w odwołania dodatkowo podając, iż w jej ocenie zachodzą szczególne przesłanki uzasadniające umorzenie należności R.P., z uwagi bowiem na chorobę nie jest on w stanie na bieżąco spłacać swoich zobowiązań, a powstałe zaległości - zadłużenia wynikające z niepłacenia zobowiązań alimentacyjnych wobec uprawnionych są wynikiem zdarzeń losowych niezależnych od jego osoby, są też konsekwencją bardzo ciężkiej choroby psychicznej. Zgodnie z orzeczeniem skarżący może podjąć zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej, ale w obrębie miejsca zamieszkania w/w jest znikoma ilość ofert dla osób z niepełnosprawnością o kodzie ICD - F 20.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiot tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołaną regulacją organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Należy mieć na uwadze, że umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne, wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie ma obowiązku rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Nie oznacza to jednak, że jest to decyzja dowolna. Istotne w tym zakresie pozostaje, że w przypadku kontroli sądowoadministracyjnej decyzji zapadłej w granicach uznania administracyjnego, rolą sądu administracyjnego jest zbadanie czy organ podejmując decyzję dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, a także czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 24 lutego 2023 r., I OSK 809/22, 30 grudnia 2020 r., I OSK 2903/18, 27 października 2020 r., I OSK 1011/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Ponadto wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona poprzez wskazanie, dlaczego dokonano takiego a nie innego rozstrzygnięcia.

Z treści przepisu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. wynika, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację dotyczącą obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowało się już stanowisko, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi, zaś sytuacja rodzinna i dochodowa ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Sytuacja dochodowa, o której jest mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest pojęciem szerszym, niż pojęcie dochodu, o którym jest mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości. Stąd jednym z kryteriów ocennych jest również sytuacja rodzinna zobowiązanego, ponieważ ma ona wpływ na możliwość uzyskania dodatkowego dochodu.

Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taką wyjątkową, nadzwyczajną sytuację nie może być natomiast uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (zob. wyroki NSA z dnia: 6 grudnia 2022 r., I OSK 1096/20, 1 grudnia 2022 r., I OSK 1363/22, 16 lutego 2023 r., I OSK 718/22, CBOSA). Wobec tego należy stwierdzić, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są czasowo udostępniane wierzycielowi i nie są świadczeniami bezzwrotnymi. Istotą systemu publicznego wsparcia jest to, że zwrot kwoty świadczenia następuje nie od osoby, która świadczenie pobrała, ale od dłużnika, którego dług względem osoby uprawnionej został zaspokojony przez państwo. Regres ten jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca przyjął założenie, że to osoby, które założyły rodzinę, obowiązane są w pierwszej kolejności zapewnić środki utrzymania członkom tej rodziny, a w szczególności dzieciom, które w tej rodzinie się wychowują. W sprawach publicznych świadczeń alimentacyjnych dopiero wykazanie, że trudna sytuacja materialna i społeczna wywołana brakiem realizacji obowiązku alimentacyjnego nie wynika z wyboru osoby zainteresowanej pomocą, uzasadnia pomoc państwa. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.11.2010 r. K 5/10, OTK-A 2010/9/106). Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.

Jak już wyżej wskazano regulowana, przepisem art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. decyzja posiada charakter uznaniowy. Ze względu na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Z ustaleń organów wynika, że sytuacja materialna skarżącego jest niewątpliwie trudna, gdyż nie posiada on żadnego majątku ani oszczędności, mieszka z mamą, dokłada się do opłat gaz, prąd, woda, opał - 500 zł miesięcznie. Zakupuje pożywienie, ubrania, środki czystości i pielęgnacyjne. Ponosi koszty dojazdów do pracy 100 zł oraz leków 50 zł. Z akt sprawy wynika, że R.P. jest ubezwłasnowolniony w stopniu całkowitym, cierpi na chorobą psychiczną (schizofrenię paranoidalną o nieznanej przyczynie). Zważyć jednak trzeba, że skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Kolegium zasadnie uznało, że z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, iż leczenie farmakologiczne istotnie poprawia stan skarżącego, umożliwia mu funkcjonowanie w życiu społecznym, w tym podjęcie zatrudnienia. W karcie informacyjnej Wojewódzkiego Szpitala, Oddział Psychiatryczny dotyczącej pobytu skarżącego w okresie od [...] czerwca 2022 r. do [...] lipca 2022 r. wskazano m.in., że głównym obszarem aktywności pacjenta jest praca zawodowa i na podstawie wdrożonego leczenia farmakologicznego i psychoterapii uzyskano utrzymującą się poprawę stanu psychicznego. Z tegoż dokumentu wynika też, że pacjent przyznał, że nie brał leków. Po tym pobycie w szpitalu skarżący podjął pracę i w okresie od sierpnia do października 2022 r. otrzymywał wynagrodzenie w wysokości około 1.400 zł. Również przedłożona do skargi kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego R.P. z dnia [...] kwietnia 2023 r. w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym potwierdza, że stan jego zdrowa psychicznego ulega poprawie, gdy regularnie zażywa leki. Nie można również tracić z pola widzenia, że R.P. ma 46 lat. Stopień orzeczonej niepełnosprawności nie eliminuje go z rynku pracy, a zatem może on podejmować określone formy zatrudnienia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2023 r., II SA/Rz 1083/22, CBOSA). Podniesiony w skardze fakt w postaci pobierania obecnie przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych, nie oznacza braku możliwości podjęcia zatrudnienia w przyszłości.

Jak już wyżej wskazano regulowana przepisem art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. decyzja posiada charakter uznaniowy. Dokonując zaś wykładni w/w przepisu i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym (wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2022 r., I OSK 1096/20, CBOSA). Należy również zauważyć, że skarżący w latach 2014-2019 odbywał karę pozbawienia wolności. W orzecznictwie wskazuje się, że fakt odbywania kary pozbawienia wolności, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia należności alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Odbywanie kary za popełnione przestępstwo stanowi bowiem skutek podjęcia przez skarżącego zabronionych przez prawo działań. Co prawda skarżący nie odbywa obecnie kary pozbawienia wolności, ale niewątpliwie swoim prawnie nagannym zachowaniem doprowadził do pogorszenia swojej sytuacji materialnej, skutkującej niemożnością wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych wobec swoich dzieci (wyrok NSA z dnia 24 lutego 2023 r., I OSK 809/22, CBOSA).

Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, że mimo zdiagnozowanej choroby psychicznej, R.P. jest w stanie, przyjmując regularnie leki i korzystając z pomocy psychologiczno-psychiatrycznej oraz opiekuna prawnego, funkcjonować w społeczeństwie, w tym uzyskiwać dochody poprzez zatrudnienie. W aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego nie zachodzą wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności negatywne, które mogłyby być podstawą do postawienia wniosku, że skarżący jest trwale pozbawiony możliwości wywiązywania

się z obowiązku w zakresie spłaty zadłużenia alimentacyjnego. W orzecznictwie podkreśla się, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i może zostać zastosowane tylko wtedy, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2022 r., I OSK 1363/22, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., I OSK 1851/20, CBOSA). Nawet jednak wtedy, gdy w sprawie zachodzą obiektywne i wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych, właściwe organy nie mają prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie tego rodzaju należności.

Należy również zauważyć, że stosując ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi. W pierwszej kolejności pojawia się zatem możliwość odroczenia terminu płatności należności lub ich rozłożenia na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostatniej kolejności istnieje możliwość ich umorzenia w całości (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2023 r., II SA/Rz 1083/22, CBOSA).

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy nie naruszyły art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ani art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i dlatego skarga jako niezasadna na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.