Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2304/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Nina Beczek (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. N., C. C., E. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2022 r. nr DAP-WOSRFR-7280-214/2019/JL w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 27 lipca 2022 r. nr DAP-WOSRFR-7280-214/2019/JL, po rozpatrzeniu odwołania A. N., C. C. i E. D., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 6 listopada 2019 r. nr [...] odmawiającą A. N., C. C. i E. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach [...], [...], [...], [...] oraz [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 26 sierpnia 2014 r. A. N., C. C. i E. D., działający przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez C. G.. Wnioskodawcy wskazali, że spełniają wszystkie wymogi określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i określone w art. 2 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 2013 r. Następstwo prawne wnioskodawców po C. G. ustalono na podstawie odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po C. C., synu C. i I., ostatnio stale zamieszkałym w A., zmarłym [...] marca 1988 r. w [...], na podstawie ustawy nabyły dzieci A. N., C. C. i E. D. po [...] części.

Pismem z 26 października 2017 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wezwał strony do usunięcia braków wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie 6 miesięcy od daty odbioru przedmiotowego wezwania.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z 5 marca 2018 r., pełnomocnik stron wskazał, że jak wynika z zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodowego w [...] z [...] listopada 2014 r., C. G. był właścicielem nieruchomości w dawnym województwie [...], które nazywały się:

[...] o powierzchni [...] ha,

[...] o powierzchni [...] ha,

[...] o powierzchni [...] ha,

[...] o powierzchni [...] ha,

[...] o powierzchni [...] ha.

Jednocześnie pełnomocnik poinformował, że w majątku C. G. znajdował się szereg zabudowań, tj.: pałac o powierzchni [...] m2, stajnia i magazyn o powierzchni [...] m2, [...] obory o łącznej powierzchni [...] m2, piwnica dla lodu (lodownia) o powierzchni [...] m2, budynek mieszkalny dla pracowników o powierzchni [...] m2, stodoła o powierzchni [...] m2, kuźnia o powierzchni [...] m2. Wszystkie te budynki były z kamienia i cegły. Ponadto za pałacem znajdował się basen o powierzchni ok. [...] m2. W majątku znajdowała się także winnica.

Do pisma z [...] marca 2018 r. dołączono m.in. następujące dokumenty:

- zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodowego w [...] z [...] listopada 2014 r. wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka [...] oraz dokumentami źródłowymi,

- zaświadczenie Rady Wiejskiej w [...] z [...] listopada 2014 r. wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka [...],

- oświadczenie M. L. z [...] listopada 2014 r. z podpisem poświadczonym przez Konsula Generalnego RP w [...] wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka [...], w którym wskazała: "Urodziłam się we wsi [...] rejonu [...] obwodu [...], gdzie mieszkałam przez całe życie i mieszkam obecnie. Przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej uczęszczałam przez dwa lata do polskiej szkoły czteroklasowej, znajdującej się niedaleko pałacu C. G.. Mieszkałam blisko pałacu za kapliczką pałacową. Wielu ludzi ze wsi pracowało w majątki Pana. Dwie moje siostry pracowały u Pana. Siostra T. (urodzona w 1922 roku) pracowała w polu, a siostra M. (urodzona w 191 roku) pracowała w pałacu przy dzieciach Pana. Przychodziłam do siostry i pamiętam, że pałac był bardzo ładny, ze wszystkimi wygodami. Ziemie majątku były ładne, tak samo jak dziś. Do majątku należało standardowe gospodarstwo leśnie - stary stuletni las. W majątku były różne budynki - pałac [...] m kw, stajnia i magazyn [...] m kw., [...] obory łącznie [...] m kw., piwnica dla lodu [...] m kw., budynek, w którym mieszkała obsługa [...] m kw., stodoła [...] m kw., kuźnia [...] m kw. Wszystkie pomieszczenia były z kamienia i cegły, pokryte dachówką. Studnia głęboka na [...] m była połączona z małym basenem [...] m kw. Przed pałacem były rzeźby przedstawiające wszystkie pory roku. W majątku uprawiali winogrona. W okresie między pierwszą i drugą wojną światową w pałacu mieszkała rodzina polskiego obywatela C. G.. Właściciela majątku C. G. pod koniec lat 30-tych nie widziałam, ponieważ był w Szkole Kawalerii w [...], tam mieszkał przed rozpoczęciem wojny. Dalsze jego losy nie są mi znane. We wrześniu 1939 roku radzieccy żołnierze zabrali jego ojca i później już nie widziałam nikogo z rodziny G.. We wsi wiedzą, że C. G. w czasie wojny był w [...] i walczył z [...].",

- oświadczenie M. S. z [...] listopada 2014 r. z podpisem poświadczonym przez Konsula Generalnego RP w [...] wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka [...], w którym wskazała, że: "Urodziłam się we wsi [...] rejonu [...] obwodu [...], gdzie mieszkałam przez całe życie i mieszkam obecnie. Przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej uczęszczałam do polskiej szkoły czteroklasowej. Mieszkałam blisko pałacu. Wielu ludzi ze wsi pracowało w majątki Pana. Pamiętam, że pałac był bardzo ładny, ze wszystkimi wygodami. Mój ojciec był wójtem w [...] i obcował z Panem, miał przyjacielskie stosunki z rodziną G.. My nie pracowaliśmy w majątku, ponieważ nasza rodzina miała do uprawiania [...] ha gruntu. Ziemie majątku były ładne, tak samo jak dziś. W majątku były różne budynki - pałac [...] m kw, stajnia i magazyn [...] m kw., [...] obory łącznie [...] m kw., piwnica dla lodu [...] m kw., budynek, w którym mieszkała obsługa [...] m kw., stodoła [...] m kw., kuźnio [...] m kw. Wszystkie pomieszczenia były z kamienia i cegły, pokryte dachówką. Studnia głęboka na [...] m była połączona z małym basenem [...] m kw. Przed pałacem były rzeźby przedstawiające wszystkie pory roku. W majątku uprawiali winogrono. W okresie między pierwszą i drugą wojną światową w pałacu mieszkała rodzina [...] obywatela C. G.. Właściciela majątku C. G. pod koniec lat 30-tych nie widziałam, ponieważ był w Szkole Kawalerii w [...], tam mieszkał przed rozpoczęciem wojny. Dalsze jego losy nie są mi znane. We wrześniu 1939 roku radzieccy żołnierze zabrali jego ojca i później już nie widziałam nikogo z rodziny G.. We wsi wiedzą, że C. G. w czasie wojny był w [...] i walczył z [...].",

- zaświadczenie Rady Wsi [...] z [...] listopada 2014 r. wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka [...],

- pismo [...] Ministerstwa Obrony z [...] września 2016 r. wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka [...], z którego wynika, że C. G., syn C. oraz I., służył w [...] Siłach Zbrojnych pod komendą [...] od dnia [...] lipca 1940 r. do [...] września 1946 r. oraz w [...] od [...] grudnia 1946 r. do [...] października 1948 r.,

- decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 5 kwietnia 2017 r. nr DOiR-l-6270-270/2015/AK o uchyleniu decyzji Wojewody [...] z [...] września 2015 r. nr [...] w całości i potwierdzeniu posiadania obywatelstwa [...] w dniu śmierci przez C. G., urodzonego w dniu [...] marca 1915 r. we [...], syna C. i I., zmarłego w dniu [...] marca 1988 r. w [...],

- decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 kwietnia 2017 r. nr DOiR-l-6270-271/2015/AK o uchyleniu decyzji Wojewody [...] z [...] września 2015 r. nr [...] w całości i potwierdzeniu posiadania obywatelstwa [...] przez E. D., urodzoną w dniu [...] września 1954 r. w [...], córkę C. N. i L. N.,

- decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r. nr [...] potwierdzającą, że A. N., córka C. G. i L. G. posiada obywatelstwo [...],

- oświadczenie A. N. z [...] listopada 2017 r., E. D. z [...] listopada 2017 r. oraz C. C. z [...] grudnia 2017 r. o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z podpisami poświadczonymi przez Konsula Generalnego RP w [...], zawierające jednobrzmiące informacje o tym, że: "Właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP m.in. majątków [...], [...], [...], [...], [...], [...], pow. [...], obecnie [...] był mój ojciec C. G.. Do 1935 roku mieszkał on w swoim majątku na [...], a od 1935 roku, aż do wybuchu II Wojny Światowej mieszkał w [...] gdzie uczęszczał do [...]. Po wybuchu wojny ojciec walczył w kampanii wrześniowej, a następnie został internowany w obozie na [...]. Podczas wojny przebywał wraz ze swoim oddziałem najpierw we [...], następnie [...], po wojnie nigdy już do Polski nie wrócił. Mieszkał w [...], a potem, aż do swojej śmierci w 1988 roku w [...] w [...].",

- oświadczenie stron z 18 sierpnia 2014 r. o stanie realizacji prawa do rekompensaty,

- oświadczenia A. N., E. D., C. C. z 18 marca 2016 r. o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Pismem z 5 kwietnia 2018 r. Wojewoda [...] wezwał strony do nadesłania dokumentów źródłowych, na podstawie których zostało wydane zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodowego w [...] z [...] listopada 2014 r. Ponadto z uwagi na wątpliwości czyją własnością na dzień 1 września 1939 r. były nieruchomości położone w miejscowościach [...], [...], [...], [...] oraz [...], tj. C. G. s. T., czy też jego syna C. G., Wojewoda [...] wezwał pełnomocnika stron do nadesłania dokumentów, na podstawie których bezspornie i jednoznacznie będzie można określić czyją własnością były ww. nieruchomości.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z 5 maja 2018 r., pełnomocnik poinformował, że dokumenty, na podstawie których wydano zaświadczenie archiwalne zostały przekazane Wojewodzie Podlaskiemu wraz z tym zaświadczeniem, przy piśmie z 5 marca 2018 r. Odnosząc się do pytania dotyczącego właściciela majątku pełnomocnik stron wskazał, że był nim C. G.. Na potwierdzenie powyższego do pisma dołączono:

- wyciąg z pozycji naukowej R. A. pt. "[...]", gdzie na str. [...] znajduje się informacja o tym, że właścicielem ordynacji [...] był od 1937 r. C. G. s. C.,

- wyciąg z pozycji naukowej G. R. pt. "[...]", gdzie na str. [...] znajduje się informacja, że trzecim i ostatnim (w latach 1937-1939) ordynatem na [...] był C. G. (zm. 1988 r. w [...]).

Pismem z 15 maja 2018 r. Wojewoda Podlaski zwrócił się Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...] z prośbą o wystąpienie do Archiwum Państwowego Obwodu [...] z zapytaniem czy dokumenty nadesłane przy zaświadczeniu z [...] listopada 2014 r. dotyczą nieruchomości pozostawionych przez C. G. syna T., czy jego syna C. G..

W odpowiedzi na powyższe, Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w [...] (po przekazaniu pisma Wojewody Podlaskiego z 15 maja 2018 r. przez Konsulat Generalny RP we [...], zgodnie z kompetencją terytorialną) przy piśmie z [...] lipca 2018 r. przekazał odpowiedź Państwowego Archiwum Obwodu [...] oraz poświadczone kopie dokumentów archiwalnych. Jednocześnie Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w [...] nadmienił, że Archiwum wskazało, że właścicielem nieruchomości wymienionych w dokumentach jest C. G., lecz informacji o jego rodzicach nie podano.

W piśmie z 2 października 2018 r. Wojewoda Podlaski poinformował strony postępowania, że w jego ocenie nieruchomości położone w miejscowościach [...], [...], [...], [...] i [...], zgodnie z dokumentami urzędowymi nadesłanymi przez Archiwum Państwowe Obwodu [...], były własnością C. G. syna T., a nie jak twierdzą wnioskodawcy, jego syna C. G.. W związku z powyższym organ I instancji wezwał strony do uzupełnienia wniosku o:

- prawomocne postanowienie sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości – C. G. s. T. albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. osobie,

- lub dokumenty urzędowe, na podstawie których bezspornie i jednoznacznie będzie można stwierdzić, że nieruchomości położone w miejscowościach [...], [...], [...], [...] i [...], na dzień 1 września 1939 r. były własnością C. G. s. C..

Przy piśmie z 13 lutego 2019 r. pełnomocnik stron nadesłał dokumenty mające świadczyć, że C. G. zamieszkiwał do połowy lat 30-tych XX w. na [...], a więc:

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię życiorysu C. G.,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię poświadczenia obywatelstwa z [...] marca 1934 r., wystawionego przez Starostę Powiatowego w [...], z którego wynika, że C. G., miejsce zamieszkania: [...], powiat: [...], urodzony dnia [...] marca 1915 r. we [...], przynależny do gminy: [...], powiat: [...], posiada obywatelstwo Państwa Polskiego,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię świadectwa urodzenia i chrztu ([...]),

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię świadectwa dojrzałości C. G. z [...] marca 1935 r. wystawionego przez Państwową Komisję Egzaminacyjną, powołaną przez Kuratorium Okręgu Szkolnego [...].

W piśmie z 6 marca 2019 r. Wojewoda Podlaski poinformował, że nie podważał udowodnionego już faktu, że C. C. zamieszkiwał na dzień 1 września 1939 r. na terenach niewchodzących aktualnie w skład państwa polskiego, natomiast w ocenie organu I instancji właścicielem nieruchomości położonych w miejscowościach [...], [...], [...], [...] i [...] był C. G.i syn T., a nie jak twierdzą wnioskodawcy, jego syn C. G.. W związku z powyższym Wojewoda Podlaski ponownie wezwał pełnomocnika stron do nadesłania:

- prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości – C. G. s. T. albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. osobie,

- lub dokumentów urzędowych, na podstawie których bezspornie i jednoznacznie będzie można stwierdzić, że nieruchomości położone w miejscowościach [...], [...], [...], [...] i [...], na dzień 1 września 1939 r. były własnością C. G. s. C..

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik stron, przy piśmie z 12 kwietnia 2019 r. przekazał dokumenty, które w jego opinii wskazują, że ostatnim ordynatem ordynacji [...] był C. G.. Wśród nich znajdują się:

- potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia pisma skierowanego do [...] we [...] z 10 lipca 1937 r. (data z pieczęci [...]) przez C. [...] im. G. jako posiadacza ordynacji im. C. G. przez i do rąk generalnego pełnomocnika C. G. w [...] o rozterminowanie zaległości ratalnych z dóbr [...],

- potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia pisma C. G. z 14 lipca 1939 r. skierowanego do mecenasa dr E. Z., o następującej treści: "Bardzo uprzejmie dziękuję za zwrócenie się do mnie i oszczędzenie mi tern wielu kosztów, tembardziej że w sprawie rat zaległych i tak mam zamiar zwrócić się do dyrekcji z plonem ich likwidacji radykalnej a tylko czekam jeszcze na ostateczne zakończenie spraw z Izbą Skarbową, co niebawem już nastąpi. Postaram się w najbliższym czasie jawić się u Pana Mecenasa. Adres mego syna jest mi na razie niewiadomy, gdyż bawi on na ćwiczeniach. W razie potrzeby wynajdę go, ale może ja na podstawie posiadanego pełnomocnictwa będę mógł to co potrzeba podpisać, a w każdym razie musiałbym mu udzielić zlecenia podpisania, gdyż syn mój nie prowadząc interesów nie będzie chciał podpisać bez otrzymania odemnie zlecenia.",

- potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia pisma skierowanego do Dyrekcji [...] we [...] przez C. G., właściciela dóbr i posiadacza Ordynacji Familijnej im. C.w [...] p. [...], przez i do rąk Dra Z. S., adwokata we [...] ul. [...] z prośbą o realizację pożyczki hipotecznej w kwocie [...] dol. am. w [...] % -[...] letnich listach zastawnych,

- potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia pisma adwokata J. T. z 12 września 1931 r.

Dodatkowo przy piśmie z 29 kwietnia 2019 r. pełnomocnik strony nadesłał kolejne dokumenty mające świadczyć o tym, że właścicielem ordynacji [...] był C. G., tj.:

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma adwokata Dr. E. (nazwisko nieczytelne) z 29 lipca 1937 r. skierowanego do Dyrekcji [...] we [...], zgodnie z treścią którego: "Imieniem mego klienta JWP. C. G., proszę uprzejmie o wydanie na moje ręce zaświadczenia, ile wynosiło obciążenie hipoteczne majątku ordynackiego w dniu 17 kwietnia 1935 to jest w dniu przejścia ordynacji na rzecz syna. Poświadczenie to jest mi potrzebne do uzyskania obniżenia należytności przenośnej wymierzonej w związku ze zmianą posiadacza ordynacji.",

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię [...] z [...] maja 1914 r.,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię [...] dóbr,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię Wykazu dla zrektyfikowania podatku gruntowego w [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] we [...] z 19 września 1933 r. skierowanego do dr. E. Z. poświadczającego, że na podstawie oszacowania przeprowadzonego w roku 1931, Dyrekcja Towarzystwa kredytowego ziemskiego przyjęła uchwałą z dnia [...] listopada [...] L. [...] wartość leżących w powiecie [...] dóbr [...] objętych whl. [...] księgi gruntowej Sądu Okręgowego w [...] będących własnością ordynacji fam. im. [...] w sumie [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] we [...] z 19 września 1933 r. skierowanego do dr. E. Z. poświadczającego, że na podstawie oszacowania przeprowadzonego w roku 1931, Dyrekcja Towarzystwa kredytowego ziemskiego przyjęła uchwałą z dnia [...].[...]. [...] L. [...] wartość leżących w powiecie [...] dóbr [...] objętych whl. [...] księgi gruntowej Sądu Okręgowego w [...] będących własnością ordynacji fam. im. [...] w sumie [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] we [...] z 19 września 1933 r. skierowanego do dr. E. Z. poświadczającego, że na podstawie oszacowania przeprowadzonego w roku 1931, Dyrekcja [...] przyjęła uchwałą z dnia [...].[...]. [...] L. [...] wartość leżących w powiecie [...] dóbr [...] objętych whL [...] księgi gruntowej Sądu Okręgowego w [...] będących własnością ordynacji fam. im. [...] w sumie [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] we [...] z dnia 19 września 1933 r. skierowanego do dr. E. Z. poświadczającego, że na podstawie oszacowania przeprowadzonego w roku 1931, Dyrekcja [...] przyjęła uchwałą z dnia [...].[...]. [...] [...]. [...] wartość leżących w powiecie [...] dóbr [...] objętych whl. [...] księgi gruntowej Sądu Okręgowego w [...] będących własnością ordynacji fam. im. [...] w sumie [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] we [...] z 19 września 1933 r. skierowanego do dr. E. Z. poświadczającego, że na podstawie oszacowania przeprowadzonego w roku 1931, Dyrekcja [...] przyjęła uchwałą z dnia [...] listopada [...][...]. [...] wartość leżących w powiecie [...] dóbr [...] objętych whl. [...] księgi gruntowej Sądu Okręgowego w [...] będących własnością ordynacji fam. im. [...] w sumie [...],

- potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie dowodów ubezpieczeniowych od nr [...] do nr [...] z [...] września 1931 r. wystawionych przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych Inspektor Wojewódzki w [...], dotyczących budynków (m.in. domów, stajni, ganków, stodoły, kurnika, szopy) położonych w miejscowości [...], stanowiących własność C. C.,

- potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie dowodów ubezpieczeniowych od nr [...] do nr [...] z 10 września 1931 r. wystawionych przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych Inspektor Wojewódzki w [...], dotyczących budynków (m.in. domów, stajni, ganków, dworu, szopy) położonych w miejscowości [...], stanowiących własność C. C.,

- potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie dowodów ubezpieczeniowych od nr [...] do nr [...] z 10 września 1931 r. wystawionych przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych Inspektor Wojewódzki w [...], dotyczących budynków (m.in. młynu wodnego, domów, stajni, chlewu, stodoły, szopy oraz kuźni) położonych w miejscowości [...], stanowiących własność T. G.,

- potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie dowodów ubezpieczeniowych od nr [...] do nr [...] z 10 września 1931 r. wystawionych przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych Inspektor Wojewódzki w [...], dotyczących budynków (m.in. domów, stajni, dworów, oranżerii, stodoły, warsztatów) położonych w miejscowości [...], stanowiących własność C. C..

W piśmie z 20 maja 2019 r. Wojewoda Podlaski ponownie poinformował strony, że z dotychczas zebranego materiału nie wynika, aby na dzień 1 września 1939 r. C. G. był właścicielem dóbr wchodzących w skład ordynacji [...] i w związku z tym kolejny raz wezwał o prawomocne postanowienie sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości-C. G. s. T. albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. osobie lub dokumentu przekazania prawa własności nieruchomości położonych w miejscowościach [...], [...], [...], [...] i [...] przez C. G. s. T. na rzecz swojego syna C. G..

W odpowiedzi na powyższe pismo, w wystąpieniu z 6 czerwca 2019 r. pełnomocnik stron wymienił wszystkie znajdujące się w aktach sprawy dokumenty mające świadczyć, że właścicielem ordynacji [...] był C. G..

Pomimo złożonych wyjaśnień, organ wojewódzki, pismem z 10 lipca 2019 r., ponownie wezwał pełnomocnika stron o prawomocne postanowienie sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości C. G. s. T. albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. osobie lub dokumentu przekazania prawa własności nieruchomości położonych w miejscowościach [...], [...], [...], [...] i [...] przez C. G. s. T. na rzecz swojego syna C. G..

W związku z wątpliwościami wyrażanymi przez Wojewodę Podlaskiego w kwestii oceny zebranego materiału dowodowego, pełnomocnik stron przy piśmie z 22 października 2019 r. nadesłał kolejny dokument dotyczący ordynacji [...], a mianowicie fragment czasopisma pt. "[...]""z 1937 r.

Decyzją z 6 listopada 2019 r. nr WG-I.7541.2.2016.RO Wojewoda Podlaski odmówił A. N., C. C. oraz E. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach [...], [...], [...], [...] oraz [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wojewódzki wskazał, że wymienione nieruchomości stanowiły własność C. G. s. T., a nie jak twierdzą to wnioskodawcy jego syna C. G..

Od decyzji tej wnioskodawcy wnieśli odwołanie.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 28 lutego 2020 r. uchylił decyzję Wojewody Podlaskiego z 6 listopada 2019 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że Wojewoda nie zbadał czy strony spełniły warunki określone w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i czy zachodzą okoliczności opisane w tym akcie prawnym, których zaistnienie umożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku złożonego po dacie 31 grudnia 2008 r.

Od powyższej decyzji strony postępowania wniosły sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1066/20 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd zarzucił Ministrowi, że ten uchylił się od wydania decyzji merytorycznej, a więc od oceny czy w sprawie istotnie może dojść do merytorycznego rozpoznania sprawy, a następnie od jej rozpoznania. Wbrew zarzutom sprzeciwu Sąd nie wskazał jednak, że materiał dowodowy w wymaganym przez ustawę zakresie jest kompletny, bo na tym etapie jest to przedwczesne. To organ II instancji winien dokonać takiej oceny i ewentualnie dopiero wówczas wskazać na braki, których sam nie jest w stanie uzupełnić, bo np. miałoby to wpływ na zasadę dwuinstancyjności postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 29 stycznia 2021 r. ponownie uchylił decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 6 listopada 2019 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego poprzez zwrócenie się do właściwych instytucji, które w swoich zbiorach archiwalnych posiadają dokumenty, które mogłyby potwierdzić fakt, że C. G. s. C. uczęszczał do [...] w [...] w latach 1935-1939.

Od powyższej decyzji strony postępowania wniosły sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 571/21 uchylił zaskarżoną decyzję, zwracając uwagę, że brak jest przeszkód by w ramach postępowania prowadzonego przez organ drugiej instancji uzupełnić postępowanie dowodowe o dokumenty potwierdzające fakt że C. G. s. C. uczęszczał do [...] w [...] w latach 1935-1939. Uzupełnienie materiału dowodowego o powyższe dokumenty może zostać przeprowadzone zarówno poprzez działania podjęte z urzędu przez organ drugiej instancji, jak i poprzez zobowiązanie stron do przedstawienia odpowiednich dowodów.

Z uwagi na powyższe, pismem z 9 września 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał pełnomocnika stron do przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt, że C. G. s. C. uczęszczał do [...] w [...] w latach 1935-1939 lub innych dokumentów wykazujących, że ww. osoba miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – w rozumieniu przedwojennych przepisów, wskazanych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik stron, w piśmie z 27 września 2021 r. zwrócił się o wskazanie podstawy prawnej na jakiej organ II instancji żąda od stron przedstawienia dokumentów, że C. G. s. C. uczęszczał do [...] w [...] w latach 1935-1939 lub innych dokumentów wykazujących, że ww. osoba miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz trybu w jakim zostało wystosowane wezwanie z dnia 9 września 2021 r.

Minister w piśmie z 22 października 2021 r. wskazał podstawę prawną swojej czynności oraz tryb, w którym została ona podjęta. Jednocześnie organ zwrócił się do pełnomocnika o wskazanie, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, czy strony postępowania dostarczą dokumenty, o których mowa w wezwaniu z 9 września 2021 r., informując, że w przypadku odpowiedzi negatywnej bądź braku odpowiedzi w wyznaczonym terminie organ wyda rozstrzygnięcie na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego.

W kolejnym swoim piśmie z 18 listopada 2021 r. pełnomocnik wyraził opinię, że wynikające z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej "wykazanie wpływu na ocenę" jest warunkiem złożenia wniosku (wystąpienia o rekompensatę), a nie warunkiem uzyskania rekompensaty, bowiem warunki uzyskania rekompensaty określają przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem pełnomocnika ocena taka nie może być przedmiotem badania w postępowaniu wyjaśniającym, bo gdyby miała być dokonywana w postępowaniu, to strona nie mogłaby wystąpić z wnioskiem w ogóle. Do swojego wystąpienia pełnomocnik dołączył dodatkowe dokumenty, mające w jego ocenie świadczyć o tym, kto był właścicielem pozostawionych nieruchomości, a mianowicie m.in.:

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię uchwały Sądu Okręgowego w [...] z [...] kwietnia 1925 r., Dzh: [...], w której w pkt I wskazano, że: "Na podstawie dekretu ordynackiego Sądu Okręgowego [...] we [...] z daty [...] [...] maja 1924 r. oraz uchwały Senatu tegoż Sądu do tej samej liczby czynności wydanej, dozwala i zarząd się aby na kartach [...]. majętności [...], [...], [...], [...] i [...] część objętych whl. [...],[...],[...], [...] i [...] księgi gruntowej dla większych posiadłości tut. Sądu stanowiących własność Ordynacji familijnej im. [...] wpisano, że posiadaczem Ordynacji tej względnie tych majętności jest P. C. G. w miejsce dawnego posiadacza P. T. G.",

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma z 27 stycznia 1938 r., skierowanego do Ministerstwa Skarbu Państwa,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] we [...] z 27 stycznia 1938 r. skierowanego do Ministerstwa Skarbu Państwa, w treści którego [...] odnosi się do pisma C. G. posiadacza Ordynacji Familijnej G., o wyłączenie [...] morgów gruntów Ordynacji spod węzła ordynackiego dla spłaty uciążliwych zobowiązań,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma K. G. z 26 lutego 1938 r. skierowanego do Dyrektora [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma z 2 kwietnia 1938 r. skierowanego do ordynata C. G. do rąk M. H. wskazujące zadłużenie ciążące na hipotece dóbr [...], [...] oraz [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię decyzji Wojewody Tarnopolskiego z 12 sierpnia 1938 r. skierowaną do C. [...] im. G. o sprostowaniu decyzji z 28 maja 1938 r. w sprawie wszczęcia postępowania w celu przejęcia na własność Państwa gruntów z majętności: [...], [...], [...] i [...] powiatu [...], za należności zaległe z tytułu podatków i danin państwowych i samorządowych,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma z 10 lipca 1939 r. o następującej treści: "Z ordynacji [...] zalega obecnie tyle rat, iż [...] grozi przedawnienie oraz utrata pierwszeństwa hipotecznego za te raty. Otrzymałem polecenie niedopuszczenia do straty po stronie [...]. Nie chcąc niepotrzebnie narażać JWPana Ordynata na wydatki i stratę czasu, zapytuję, kiedy JWPan Ordynat będzie we [...], ażebyśmy się mogli porozumieć. Proszę również o wiadomość, jaki jest obecny adres młodszego ordynata, gdyż będzie On musiał w każdym razie podpisać pewny dokument",

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię deklaracji z 15 lipca 1939 r.,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma z 4 maja 1939 r., którego przedmiotem była segregacja pożyczek hipotecznych [...], ciążących na dobrach [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię wierzytelnego odpisu protokołu spisanego w dniach 13 -17 listopada 1917 r., opisującego dobra wchodzące w skład ordynacji familijnej C.,

- potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie wyciągów z księgi gruntowej majętności [...], [...], [...], [...] oraz [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię wyciągu hipotecznego dóbr stanowiących własność ordynacji familijnej im. G. dołączonego do pisma z dnia 27 kwietnia 1929 r. skierowanego do [...],

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma z 22 lipca 1929 r., skierowanego do [...] we [...].

Dodatkowo do pisma z 18 listopada 2021 r. dołączona została kopia stanowiska Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2013 r., dotyczącego senackiego projektu ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpoznając ponownie sprawę zaskarżoną decyzją, Minister doszedł do wniosku, po szczegółowej analizie akt przedmiotowej sprawy, że organ I instancji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, natomiast dokonał niewłaściwego uzasadnienia podjętej decyzji. Jako powód odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty Wojewoda wskazał, że pozostawione nieruchomości stanowiły własność C. G. s. T., a nie jak twierdzą to wnioskodawcy jego syna C. G.. Organ I instancji w swojej decyzji nie dostrzegł jednak faktu, że swój wniosek strony złożyły po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. po dniu 31 grudnia 2008 r., lecz w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią tego przepisu w terminie określonym w ust. 1 (czyli do dnia 27 sierpnia 2014 r.) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 (czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.), mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. W przedmiotowej sprawie strony nadały swój wniosek w placówce pocztowej 27 sierpnia 2014 r., wskazując jako jego podstawę art. 2 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że organ wojewódzki przed przystąpieniem do merytorycznej oceny sprawy powinien ocenić czy strony spełniły warunki określone w ustawie zmieniającej i czy zachodzą okoliczności opisane w tym akcie prawnym, których zaistnienie umożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku złożonego po dacie 31 grudnia 2008 r. Skoro Wojewoda Podlaski oceny takiej nie dokonał, konwalidując niedopatrzenie organu I instancji, ocenę taką przeprowadził Minister i wyjaśnił, że, aby można było skorzystać z powyższej regulacji muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki:

1) wnioskodawca nie złożył wniosku o rekompensatę w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.;

2) wnioskodawca złożył na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wniosek o rekompensatę do dnia 27 sierpnia 2014 r.;

3) wnioskodawca wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu.

Niespełnienie któregokolwiek z podanych wyżej warunków powoduje, że organ orzekający nie może wniosku złożonego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej rozpatrzeć pozytywnie.

Z analizy akt wynika w ocenie Ministra, że w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały pierwsze dwa warunki (strony nie złożyły wniosku o rekompensatę w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., ale złożyły wniosek o rekompensatę na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r.). Nie został spełniony natomiast trzeci warunek, czyli wnioskodawcy nie wykazali, że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty miała wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu. Zdaniem Ministra, ocena tej kwestii w omawianej sprawie ma znaczenie fundamentalne, bowiem dopiero pozytywne przesądzenie o wpływie zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu na możliwość złożenia wniosku w terminie do dnia 27 sierpnia 2014 r. warunkuje możliwość dalszego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Minister wskazał, że pełnomocnik stron w piśmie z 5 marca 2018 r. stwierdził, że złożenie wniosku wynika z faktu, że "usunięcie z ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – w wyniku nowelizacji – przesłanki zamieszkania właściciela nieruchomości na dzień 1.09.1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej umożliwiło stronom ubieganie się o rekompensatę". Swojego stwierdzenia nie poparł natomiast stosownymi dokumentami. Minister wymienił dokumenty zgromadzone w aktach sprawy (wyżej wyszczególnione), w których mowa jest o przedwojennym miejscu zamieszkania C. G. s. C. i stwierdził, że z żadnego z tych dokumentów nie wynika, że C. G. s. C. na dzień wybuchu II Wojny Światowej zamieszkiwał na terenie znajdującym się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polski. Stwierdził, że dowody te jedynie uprawdopodobniają, że ww. osoba miała dodatkowe miejsce zamieszkania w [...], natomiast nie przesądzają o tym fakcie. Oznacza to, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić, czy C. G. s. C., wskazany przez wnioskodawców jako właściciel pozostawionego mienia, spełnił przesłanki dotyczące przedwojennego miejsca zamieszkania wynikające z ustawy zmieniającej, a tym samym czy możliwe było złożenie wniosku po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Za dokument tego rodzaju nie można uznać oświadczeń M. L. oraz M. S., po pierwsze z tego powodu, że wskazują one na osobę C. G., podczas gdy wnioskodawcy jako drugi człon nazwiska osoby będącej właścicielem pozostawionych nieruchomości wymieniają "[...]", po drugie zaś, nawet gdyby uznać tożsamość osoby wskazanej w oświadczeniach z osobą wymienioną we wniosku, to informacje podane przez M. L. oraz M. S. nie mogą być uznane za jednoznacznie i samodzielnie przesądzające o miejscu zamieszkania C. G. s. C.. Osoby te mogły po prostu powtórzyć zasłyszane informacje, co nie oznacza jednak, że odzwierciedlają one stan rzeczywisty. Jeżeli chodzi natomiast o oświadczenia złożone przez wnioskodawców, zdaniem Ministra również nie mogą zostać one uznane za w pełni wiarygodne, strony bowiem jako osoby zainteresowane uzyskaniem rekompensaty pieniężnej oraz w pełni świadome faktu, że wniosek został złożony w dodatkowym terminie wynikającym z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, musiały wskazać takie okoliczności, które uzasadniałyby złożenie takiego wniosku. Z kolei z treści pisma C. G. (prawdopodobnie ojca osoby wskazanej jako właściciel pozostawionych nieruchomości) z 14 lipca 1939 r. skierowanego do mecenasa dr E. Z. wynika, że ww. osoba nie wie dokładnie, gdzie przebywa jego syn. Stwierdzenie to przeczy ww. oświadczeniom wskazującym, że C. G. s. C. od 1935 roku, aż do wybuchu II Wojny Światowej mieszkał w [...], gdzie uczęszczał do [...], skoro bowiem miał tam przebywać na stałe, jego ojciec, pełniący jednocześnie funkcję jego pełnomocnika, powinien znać adres syna.

W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z wnioskiem złożonym po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. po dniu 31 grudnia 2008 r., lecz w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czyli do dnia 27 sierpnia 2014 r. Możliwość złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w dodatkowym terminie obarczona została przez ustawodawcę spełnieniem określonych przesłanek, w szczególności wykazaniem, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu. W ocenie Ministra, strony uprawdopodobniły, lecz nie udowodniły, że C. G. s. C. od 1935 roku, aż do wybuchu II Wojny Światowej mieszkał w [...], gdzie uczęszczał do [...]. Strony takich dokumentów nie przedstawiły, mimo upływu wyznaczonego terminu. Wnioskodawcy nie wykazali więc, że C. M. G. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu przedwojennych przepisów prawa, mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Strony nie udowodniły, że w sprawie zaistniały obiektywne okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że dotyczył ich dodatkowy termin na złożenie wniosku.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. N., C. C., E. D., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez utrzymanie decyzji Wojewody Podlaskiego na skutek naruszenia zasad oceny dowodów, a to – zastępowanie treści dowodów przypuszczeniami organu nie znajdującymi odzwierciedlenia ani w zasadach logiki, ani w zasadach doświadczenia życiowego,

- naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez brak rzeczywistego uzasadnienia decyzji – skonstruowanie uzasadnienia w sposób, który nie pozwala stwierdzić, co tak naprawdę organ bada, w jakim trybie i w oparciu o jaki stan prawny oraz co jest podstawą utrzymania w mocy decyzji organu I instancji,

- art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 64 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez zignorowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2012 r. I SK 11/12 mającego walor prawa (powszechne obowiązywanie), a to rozstrzygnięcie w oparciu o przesłankę zamieszkiwania na dzień 1.09.1939 r. uznaną za niezgodną z Konstytucją, w konsekwencji bezprawną ingerencję w prawa majątkowe chronione prawem,

- art. 2 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa nowelizująca) w zw. z art. 7 ust. 1 i ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa z 2005 r.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z powołaniem na niespełnienie warunku, który nie jest przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty, zaś jego niespełnienie nie jest przesłanką do odmowy potwierdzenia prawa, w konsekwencji:

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji niemającej podstaw,

- art. 139 kpa poprzez wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się,

- art. 8 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji pomimo wydania wcześniej dwóch niezgodnych z prawem decyzji, w których organ stwierdził, że należy przeprowadzić czynności, których następnie sam nie przeprowadził zobowiązany do tego przez sąd, a więc działanie w celu uniemożliwienia stronom zrealizowania ich praw,

- art. 11 kpa poprzez podejmowanie przez organ działań, których podstaw prawnych organ nie jest w stanie podać,

- art. 24 § 1 pkt 1 kpa poprzez wydanie decyzji przez osobę podlegającą wyłączeniu z mocy prawa, a to Zastępcę Dyrektora Departamentu Administracji Publicznej MSWiA T. I., jako że sprawa dotyczy jego interesów jako osoby obciążonej wydawaniem decyzji nie opartych na prawie.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej i podtrzymał stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195). Zgodnie z jego treścią w terminie określonym w ust. 1 [czyli do dnia 27 sierpnia 2014 r.] osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 [czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.], mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. Powołana ustawa o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.; dalej jako: ustawa o rekompensacie) z Konstytucją. Dokonana zmiana sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została uściślona przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie, tj. przedwojennych przepisów dopuszczających posiadanie kilku miejsc zamieszkania: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności, a ponadto art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego z 1932 r. W następstwie nowelizacji zakresem podmiotowym ustawy o rekompensacie zostały objęte zatem także te osoby, które na kresach wschodnich miały kilka miejsc zamieszkania. Aby można było skorzystać z treści powołanej regulacji, muszą zostać kumulatywnie spełnione następujące warunki: 1) wnioskodawca nie złożył wniosku o rekompensatę w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czyli do dnia 31 grudnia 2008 r., 2) złożył omawiany wniosek na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, do dnia 27 sierpnia 2014 r., a ponadto 3) wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu. Niespełnienie któregokolwiek z podanych wyżej warunków powoduje po stronie organu orzekającego obowiązek negatywnego rozpoznania wniosku .

Brzmienie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zakłada, że osoby występujące z wnioskiem na tej podstawie są obowiązane wykazać (ciężar dowodu spoczywa z woli ustawodawcy na wnioskodawcy), że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty ma wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu. Nie chodzi tu wobec tego o badanie przyczyn niezłożenia wniosku zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o rekompensacie (w aspekcie ewentualnej motywacji zainteresowanego, czyli czynnika subiektywnego), a o stwierdzenie, czy wraz ze zmianą ustawy zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy, np. czy na kresach wschodnich miał "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu właściwych przepisów. Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia jednak, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", lecz odsyła w tym zakresie poprzez art. 2 pkt 1 lit. a-c do przepisów art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub też § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489). I tak, zgodnie z art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Stosownie natomiast do art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma zamieszkanie. Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc. Zgodnie zaś z § 9 ww. rozporządzenia z 23 maja 1934 r. za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania. W myśl powołanych przepisów miejscem zamieszkiwania obywatela polskiego jest miejscowość, w której mieszka on z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu.

Poza sporem jest, że w rozpatrywanej sprawie skarżący nie złożyli wniosku o rekompensatę w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. oraz że złożyli wniosek o rekompensatę na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r., zaś w piśmie wyjaśniającym z 5 marca 2018 r. stwierdzili, że złożenie wniosku wynika z faktu usunięcia z ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – w wyniku nowelizacji – przesłanki zamieszkania właściciela nieruchomości na dzień 1.09.1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co umożliwiło im ubieganie się o rekompensatę.

Przyczyną odmowy przyznania skarżącym prawa do rekompensaty za pozostawione przez ich poprzednika prawnego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był fakt złożenia w tym przedmiocie wniosku po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i niezaistnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, umożliwiających skuteczne złożenie wniosku o rekompensatę w dodatkowym terminie do dnia 27 sierpnia 2014 r. Z analizy akt wynika bowiem, że w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały pierwsze dwa warunki (skarżący nie złożyli wniosku o rekompensatę w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., lecz złożyli wniosek o rekompensatę na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r.). Nie został natomiast spełniony trzeci warunek, czyli skarżący nie wykazali, że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty miała wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu ich poprzednika prawnego. Ze złożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, że C. G. s. C. na dzień 1 września 1939 r. zamieszkiwał na terenie znajdującym się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polski. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można jednoznacznie stwierdzić, czy C. G. s. C., wskazany przez wnioskodawców jako właściciel pozostawionego mienia, spełnił przesłanki dotyczące przedwojennego miejsca zamieszkania wynikające z ustawy zmieniającej, a tym samym czy możliwe było złożenie wniosku po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zasadnie organ odwoławczy przyjął, że za dokument tego rodzaju nie można uznać oświadczeń M. L. oraz M. S., gdyż wskazują one na osobę C. G., podczas gdy wnioskodawcy jako drugi człon nazwiska osoby będącej właścicielem pozostawionych nieruchomości wymieniają "G.". Również za prawidłowe należy uznać stanowisko organu II instancji co do oceny oświadczeń złożonych przez wnioskodawców, że nie w pełni są one wiarygodne, ponieważ wnioskodawcy jako osoby zainteresowane uzyskaniem rekompensaty pieniężnej oraz w pełni świadome faktu, że wniosek został złożony w dodatkowym terminie wynikającym z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, wskazały takie okoliczności, które uzasadniałyby złożenie takiego wniosku. Z kolei z treści pisma C. G. (prawdopodobnie ojca osoby wskazanej jako właściciel pozostawionych nieruchomości) z 14 lipca 1939 r. skierowanego do mecenasa dr E. Z. wynika, że nie wie dokładnie, gdzie przebywa jego syn, rację ma więc organ odwoławczy, twierdząc, że to z kolei przeczy powyższym oświadczeniom wskazującym, że C. G. s. C. od 1935 roku, aż do wybuchu II Wojny Światowej mieszkał w [...], gdzie uczęszczał do [...], skoro bowiem miał tam przebywać na stałe, jego ojciec, pełniący jednocześnie funkcję jego pełnomocnika, powinien znać adres syna, tak przynajmniej wskazują zasady logiki i doświadczenia życiowego.

Uznać zatem należy, że organ odwoławczy zasadnie przyjął, że wnioskodawcy nie wykazali, że na ocenę spełnienia przez ich poprzednika prawnego C. G. s. C. wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wpływ mają zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Skarżący nie wykazali bowiem, że C. G. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu przedwojennych przepisów prawa, mających zastosowanie w niniejszej sprawie, przez co nie wykazali, że w sprawie zaistniały okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że dotyczył ich dodatkowy termin na złożenie wniosku.

W ocenie Sądu, po ustaleniu, że nie została spełniona jedna z przesłanek art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., organ odwoławczy zobowiązany był do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W konsekwencji powyższego organ nie naruszył przywołanych w skardze ani przepisów procedury, ani przepisów prawa materialnego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a następnie ocenił go w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 kpa. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zostało skonstruowane w sposób zgodny z art. 107 § 3 kpa. Organ rzeczowo wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie sposób zatem uznać, że naruszył art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 czy art. 80 kpa. Nie sposób także przyjąć, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. art. 139 kpa, skoro Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podlaskiego z 6 listopada 2019 r., a przepis art. 139 kpa zakazuje organowi odwoławczemu pogorszenie sytuacji strony jedynie w stosunku do decyzji organu I instancji. Zatem nie nastąpiło pogorszenie sytuacji strony w porównaniu do decyzji organu I instancji.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 1 kpa, bowiem skarżący w żaden sposób nie wykazali, że osoba wskazana w treści zarzutu jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki. Tym samym należy uznać, że zarzut ten jest bezzasadny.

Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).