Postanowienie NSA, sygn. akt III OZ 442/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i wyłączono sędziego
Powołane przepisy: article: art. 18 i art. 19
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia E. z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Ol 58/24 o oddaleniu wniosku Stowarzyszenia E. z siedzibą w B. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewy Osipuk, Bogusława Jażdżyka i Piotra Chybickiego od orzekania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. z siedzibą w B. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowanego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie oraz wyłączyć sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewę Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka od orzekania w sprawie sygn. akt II SAB/Ol 58/24.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia

13 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Ol 58/24 oddalił wniosek Stowarzyszenia E. z siedzibą w B. (dalej także jako: Stowarzyszenie) o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie Ewy Osipuk, Bogusława Jażdżyka i Piotra Chybickiego od orzekania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Sąd I instancji uznał, że wniosek Stowarzyszenia o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Stowarzyszenie w uzasadnieniu nie wskazało żadnych okoliczności, które odnosiłyby się do realiów niniejszej sprawy i jednocześnie potwierdzałyby, że w tej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziów od jej rozpoznawania ze względu na wątpliwości co do ich bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwrócił uwagę na to, że Stowarzyszenie argumentując zasadność złożonego wniosku powołało się na okoliczność wyłączenia przez Naczelny Sąd Administracyjny sędzi Ewy Osipuk od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 424/20. W ocenie Sądu I instancji ten argument nie uzasadnia jednak wyłączenia zarówno sędzi WSA Ewy Osipuk, jak i sędziów Bogusława Jażdżyka i Piotra Chybickiego od rozpoznawania niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podkreślił bowiem, że wątpliwości co do bezstronności sędziego w rozumieniu art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 ustawy (tak np. NSA w postanowieniach z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1917/18, czy z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt II OZ 580/23 i z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt II OZ 531/23). Stowarzyszenie, jak podkreślił Sąd I instancji, nie wykazało zaś jakiegokolwiek powiązania tej argumentacji z realiami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podkreślił, że w powołanym we wniosku postanowieniu z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt III OZ 408/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na odbiór zewnętrzny (społeczny) upublicznionej negatywnej wypowiedzi sędziego odnoszącej się do jednej ze stron postępowania, która padła w toku sprawy o sygn. akt II SA/Ol 615/18. Natomiast w niniejszej sprawie żadna opinia o którejkolwiek ze stron, uczestnikach postępowania, czy też o samej sprawie, nie została wyrażona, a tym bardziej negatywne stanowisko o zasięgu publicznym. Zdaniem Sądu I instancji trudno w sprawie ze skargi na bezczynność organu nadzoru budowlanego w udostępnieniu informacji publicznej doszukiwać się "odbioru społecznego" wynikającego z upublicznienia negatywnej wypowiedzi sędziego, dotyczącej pełnomocnika, który reprezentował Stowarzyszenie w sprawie ze skarg A. C. i Wojewody W. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia 16 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy przemysłowej w obrębie nr [...] miasta B. oraz w obrębie B. K. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Stowarzyszenie nie może oczekiwać, że w każdej sprawie toczącej się przed tutejszym Sądem w przyszłości, w której byłoby stroną skarżącą lub uczestnikiem, opisane w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt III OZ 408/21 zdarzenie będzie stanowiło podstawę wyłączenia sędziów. Sąd I instancji podkreślił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego czy też subiektywne przekonanie strony co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (zob. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3249/17, czy też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OZ 176/21; z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt III OZ 602/21; z dnia 8 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OZ 353/21 i z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 336/14).

Ponadto, Sąd I instancji przytoczył postanowienie z dnia 4 marca 2021 r. sygn. II OSK 346/19, umarzające postępowanie kasacyjne od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 615/18 wobec cofnięcia skargi kasacyjnej przez A. C. (Stowarzyszenie nie kwestionowało zgodności z prawem ww. wyroku WSA w drodze skargi kasacyjnej), w którym Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Prokuratura Okręgowa w O. postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2019 r., [...], umorzyła postępowanie w sprawach: I. przekroczenia w dniu 20 listopada 2018 r. uprawnień przez sędziów WSA w Olsztynie, będących członkami składu orzekającego WSA w Olsztynie, polegających na dopuszczeniu osoby nieuprawnionej do narady i głosowania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego; II. posłużenia się w dniu 20 listopada 2018 r. na sali rozpraw WSA w Olsztynie przez nieustaloną osobę urządzeniem służącym do rejestracji dźwięku w celu uzyskania informacji, do której była nieuprawniona, w postaci przebiegu narady i głosowania składu orzekającego WSA w ww. sprawie, tj. o przestępstwo z art. 267 § 3 Kodeksu karnego – wobec niewykrycia sprawcy czynu zabronionego. Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że "krótkotrwała obecność na sali rozpraw sędziego spoza składu orzekającego w żaden sposób nie doprowadziła do naruszenia jakichkolwiek przepisów procesowych, co jest podstawowym warunkiem uznania, że strona została pozbawiona możności działania. W tej sytuacji bezzasadne jest też twierdzenie Prokuratora, że okoliczność ta mogłaby stanowić podstawę podniesienia zarzutu stronniczości składu orzekającego (...)".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zaznaczył także, że okoliczność, że Sąd wyłączył sędziów WSA Bogusława Jażdżyka i Piotra Chybickiego od orzekania w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 94/23, II SA/Ol 95/23 i II SA/Ol 1103/23 oraz wyłączył sędziów WSA Katarzynę Matczak i Ewę Osipuk od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 95/23, nie skutkuje automatycznie obowiązkiem wyłączenia tych sędziów także w niniejszej sprawie.

Sąd I instancji wskazał również, że – co istotne - w niniejszej sprawie, stosownie do art. 22 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ww. sędziowie WSA złożyli pisemne oświadczenia, że między nimi a żadną ze stron w tej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał więc, że wobec niewskazania okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tych oświadczeń, w sytuacji gdy nie budzi żadnych wątpliwości prawdziwość złożonych przez sędziów oświadczeń, wniosek o wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. np. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10).

Pismem z dnia 5 września 2024 r. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniosło o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o wyłączeniu sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 58/24, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku o wyłączenie sędziów do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego według norm prawem przepisanych. Stowarzyszenie zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie naruszenie art. 19 i art. 20 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje uprawdopodobniona przesłanka wyłączenia sędziów z powodu występowania uzasadnionej wątpliwości co do ich bezstronności w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie podkreśliło, że zgodnie z art. 45 Konstytucji RP ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Natomiast podstawy złożonego w niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie sędziów związane są z okolicznością, która wywołuje uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów, o których wyłączenie ubiega się Stowarzyszenie.

Stowarzyszenie podniosło, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zdaje się nie uznawać postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt III OZ 408/21 oraz II OZ 1061/20, na mocy których uchylono postanowienie o odmowie wyłączenia sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewy Osipuk i jednocześnie wyłączono ww. sędzię od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 424/20 (postanowienie o sygn. akt III OZ 408/21) oraz uchylono postanowienie o odmowie wyłączenia ww. sędzi i przekazano wniosek o wyłączenie sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ewy Osipiuk do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie (postanowienie o sygn. akt II OZ 1061/20).

W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2024 r. stanowiącym uzupełnienie zażalenia Stowarzyszenie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w toku postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie Stowarzyszenia zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziów WSA Ewy Osipuk, Piotra Chybickiego i Bogusława Jażdżyka opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy. Nieprawidłowo jednak Sąd I instancji uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie zaistniały podstawy do wyłączenia od orzekania sędziów objętych wnioskiem Stowarzyszenia.

W myśl art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).

Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167).

Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), na gruncie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających jakiekolwiek wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W swoich orzeczeniach dotyczących bezstronności sądu ETPCz przyjmuje tzw. zasadę domniemania bezstronności i stosuje bardzo rygorystyczne kryteria, które mogłyby doprowadzić do podważenia tego domniemania. Naruszenie tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania ETPCz rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 9 lutego 2012 r. 42856 Kinskẏ v. Czechy ETPCz stwierdził, że: "Istnienie bezstronności dla celów art. 6 ust. 1 Konwencji musi zostać rozstrzygnięte zgodnie z kryterium subiektywnym, to jest na podstawie osobistych przekonań konkretnego sędziego w danej sprawie, a także zgodnie z kryterium obiektywnym, to jest po dokonaniu oceny, czy dany sąd dawał gwarancje wystarczające, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze. [...] Co do kryterium obiektywnego, należy rozstrzygnąć, czy oprócz zachowania sędziów, istnieją podlegające ocenie okoliczności faktyczne, które mogą rodzić wątpliwości co do ich bezstronności. Oznacza to, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie zaistnienia w danej sprawie uprawnionego powodu ku temu, by obawiać się, iż danemu sędziemu lub organowi sprawującemu funkcję składu orzekającego brakuje bezstronności, stanowisko zainteresowanej osoby jest ważne, lecz nie jest rozstrzygające. Rozstrzygającym jest to, czy można uznać taką obawę za obiektywnie uzasadnioną. W tej mierze nawet pozory mogą mieć pewne znaczenie lub, innymi słowy, sprawiedliwości nie tylko musi stać się zadość, musi być ona także widoczna. Stawką jest tutaj zaufanie, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w społeczeństwie" (zob. też wyrok ETPCz z 21 grudnia 2010 r. 27225/05 Gajewski v. Polska, LEX nr 675691; wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 1 lipca 2008 r. C-341/06 P. Chronopost S.A. i La Poste v. Union Française de L’Express (UFEX) i inni, LEX nr 410025; A. Hauser, Prawo jednostki do sądu europejskiego, C. H. Beck Warszawa 2017 r., s. 58-62).

Bezstronność należy z jednej strony postrzegać jako skierowany do sędziego nakaz zachowania bezstronności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu przez niego konkretnej sprawy, z drugiej natomiast – postrzegać w odbiorze zewnętrznym, jako składającą się na obraz bezstronnego sądu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Wskazane w art. 45 ust. 1 Konstytucji i w normach prawa międzynarodowego prawo do bezstronnego sądu odczytywać należy jako konieczność takiego ukształtowania ustroju sądów oraz sposobu postępowania przed nimi, aby jednostce zwracającej się o rozstrzygnięcie sporu zagwarantować rozpoznanie sprawy w sposób obiektywny, a tym samym niestronniczy. Równie ważne jest też, aby podmiot zwracając się do sądu o podjęcie rozstrzygnięcia miał na podstawie uzewnętrznionych znamion przekonanie, że jego sprawa zostanie rozpoznana w sposób bezstronny oraz rozstrzygnięta w taki sposób jak innej osoby będącej w takiej samej sytuacji. To jest możliwe tylko wówczas, gdy w danym społeczeństwie wymiar sprawiedliwości jawił się będzie, na podstawie zewnętrznych przesłanek, jako rzeczywiście bezstronny. O zapewnieniu prawa do bezstronnego sądu można mówić tylko wtedy, gdy orzekający w sprawie sąd nie jest subiektywnie stronniczy tak względem uczestników postępowania jak i samej sprawy oraz daje jednocześnie gwarancję obiektywnego rozpoznania sprawy z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. "Sprawiedliwość nie tylko powinna być wymierzona, ale musi być również postrzegana jako wymierzona" (wyrok ETPCz z dnia 9 lutego 2012 r. 42856 Kinskẏ v. Czechy).

Na powyższe okoliczności zwracał już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt III OZ 408/21, z dnia 28 lutego 2024 r., sygn. akt III OZ 81/24 oraz z dnia 23 lipca 2024 r., sygn. akt III OZ 285/24, które również dotyczyły wniosku Stowarzyszenia o wyłączenie sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający zażalenia wniesione w niniejszej sprawie rozważania te w całości podziela i z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy uznaje za celowe ponowne przytoczenie okoliczności powołanych jako podstawy wniosku o wyłączenie sędziów.

W dniu 20 listopada 2018 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie rozpoznawana była sprawa sygn. akt II SA/Ol 615/18 ze skarg A. C. i Wojewody W. na uchwałę Rady Miejskiej w B. dnia 16 sierpnia 2016 r., nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy przemysłowej w obrębie nr [..] miasta B. oraz w obrębie B. K. Sędzia Bogusław Jażdżyk, o którego wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie ubiega się Stowarzyszenie, niebędący członkiem składu orzekającego w tej sprawie wszedł na salę sądową pomiędzy zamknięciem przewodu sądowego, a ogłoszeniem wyroku. Sędzia ten wypowiedział się negatywnie demonstrując jednoznacznie nieprzychylne nastawienie do jednej ze stron postępowania. Do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18 wyznaczona została m.in. sędzia Ewa Osipuk (sprawozdawca), a także sędzia Piotr Chybicki, o których wyłączenie od orzekania również wniesiono w niniejszej sprawie. Członkowie składu orzekającego nie zanegowali negatywnej wypowiedzi sędziego Bogusława Jażdżyka na temat Stowarzyszenia, co jak słusznie podnosi Stowarzyszenie, mogło być odebrane jako milcząca aprobata przez członków składu orzekającego, tym bardziej, że w sprawie zapadł wówczas wyrok oddalający skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt III OZ 408/21 podkreślił, że nie można jednoznacznie przesądzić czy wypowiedź ta miała wpływ na rozstrzygniecie sprawy, ale a contario nie można równocześnie kategorycznie wykluczyć, że takiego wpływu nie miała. Obie oceny są bowiem w równym stopniu obiektywnie dopuszczalne. Stanowisko to zachowuje aktualność również w tej sprawie.

Podkreślenia także wymaga, że znaczącą rolę przy wyłączeniu sędziego odgrywa także aspekt społecznego odbioru. Chodzi w tym przypadku obiektywnie o wyeliminowanie sytuacji, która w społecznym odbiorze mogłaby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Sędzia nie tylko musi mieć własne poczucie bezstronności, lecz jest także zobowiązany do takiego postępowania i zachowania, które zapewniają przekonanie u innych o jego bezstronności. Postępowanie sędziego, stwarzające choćby pozory braku bezstronności i obiektywizmu, godzi w społeczny odbiór sędziego jako bezstronnego arbitra, który jest niezbędny dla prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Bezstronność jest uznawana za jedną z podstawowych wartości charakteryzujących rozstrzyganie sporów przez sąd. Sędzia musi być postrzegany jako bezstronny i nie chodzi o to, czy można mu postawić uzasadniony zarzut braku obiektywizmu, ale o to czy z punktu widzenia strony zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości, co do jego bezstronności.

Co istotne, nie mamy tutaj do czynienia jedynie z wydaniem niekorzystnego orzeczenia w stosunku do strony procesowej, ale z jednoczesnym upublicznieniem zdarzenia, w którym pada negatywna wypowiedź, co do strony postępowania. Zdarzenie zostało bowiem nagrane oraz było tematem programu [...] wyemitowanego w dniu [...] r. w [...]. Ponadto, zajście podczas narady przeprowadzonej w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18 było przedmiotem śledztwa o sygn. [...] (w sprawie przekroczenia w dniu 20 listopada 2018 r. uprawnień przez sędziów WSA w Olsztynie, będących członkami składu orzekającego WSA w Olsztynie, polegającego na dopuszczeniu osoby nieuprawnionej do narady i głosowania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.), którego podstawy umorzenia badał Sąd Rejonowy w O. II Wydział Karny, sygn. akt II [...].

Odnosząc się do stanowiska Sądu I instancji co do tego, że Stowarzyszenie nie może oczekiwać, że sędziowie objęci wnioskiem nie będę orzekać w innych sprawach, w których w przyszłości stroną skarżącą lub uczestnikiem będzie Stowarzyszenie, wyjaśnić należy, mając na uwadze powołane okoliczności, że nie można przyjąć określonych granic czasowych, po których zachowanie, a także zaniechanie, sędziów orzekających w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, nie będzie już oceniane jako przesłanka uprawdopodobniająca ich negatywne nastawienie do Stowarzyszenia.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 19 p.p.s.a. i art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Odnosząc się do wniosku Stowarzyszenia o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on zostać uwzględniony, gdyż zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a., a niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a.