Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 860/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 10 par. 1, art. 79a
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1046/2024/7701 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. G. (dalej: Strona, Skarżąca) stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1046/2024/7701, wydana w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. R. (dalej: osoba wymagająca opieki).

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 27 grudnia 2023 r. Na podstawie dokumentacji organ ustalił, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r., małżonek osoby wymagającej opieki J. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r., Strona nie pracuje, nie osiąga dochodów, sprawuje opiekę nad matką. Organ pierwszej instancji ocenił, że Stronie nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia, ponieważ na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, ponadto świadczenie przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a Strona nie zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ nie pracuje od marca 2023 r.

W związku z powyższym, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr [...] odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzja została doręczona w dniu 8 kwietnia 2024 r.

W treści odwołania wniesionego w ustawowym terminie, Strona zaznaczyła, że jest jedyną osobą, która może opiekować się matką wymagającą całodobowej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, opisaną na wstępie decyzją z dnia 9 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1046/2024/7701, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy po przywołaniu stanu sprawy oraz brzmienia przepisów mających w niej zastosowanie, zwrócił uwagę na przepisy przejściowe ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, poz. 1429). W ramach ustaleń stanu faktycznego wskazał, iż z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że Strona sprawuje opiekę nad rodzicami, prowadzi gospodarstwo domowe, robi zakupy, sprząta, uiszcza opłaty, wykonuje czynności higieniczne, zmienia pieluchomajtki, przygotowuje posiłki z uwzględnieniem diety, wspiera rodziców, organizuje cały dzień, dba o wizyty lekarskie, podaje leki. Organ odwoławczy nie podzielił podanej przez organ pierwszej instancji przyczyny odmowy związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki opartej o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie stwierdził, że świadczenie nie może zostać przyznane, ponieważ w ocenie Kolegium zakres opieki jakiej wymaga matka Strony nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium Strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Czynności opiekuńcze względem matki mogą być realizowane także w warunkach zatrudnienia (przy odpowiedniej organizacji czynności higienicznych, porządkowych, zakupów, czy wcześniejszego przygotowania posiłków) i nie wymagają całkowicie rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Decyzja została doręczona w dniu 14 maja 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 12 czerwca 2024 r., sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy Skarżąca spełniła przesłanki do przyznania świadczenia, w tym zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką,

- art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jego niepodejmowania, podczas gdy Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz istnieje ww. związek przyczynowo-skutkowy, co miało istotny wpływ na treść decyzji,

- art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a. przez niezapewnienie Stronie możliwości wykazania przesłanek zależnych od niej, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, a gdyby Strona miała taką możliwość podjęłaby inicjatywę dowodową celem wykazania przesłanek przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, gdy w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia odwołania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz dopuszczenie dowodu z oświadczeń przedłożonych do skargi.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej rozwinął zarzuty skargi przywołując w tym zakresie szeroko orzecznictwo sądów administracyjnych. Akcentował, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na stan zdrowia jej matki. Wskazał, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji doszło do pogorszenia stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, związanego z koniecznością sprawowania opieki także w nocy, co potwierdzają przedłożone do skargi oświadczenia. Zwrócił również uwagę na treść znajdującego się w aktach zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, z którego wynika, że postępujące zaburzenia pamięci matki Skarżącej uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie, a także na treść protokołu z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wskazujące na sprawowanie przez Stronę całodobowej lub 8-godzinnej opieki nad matką. Podkreślił, że organ odwoławczy w sposób wybiórczy dokonał ustalenia zakresu czynności opiekuńczych w oparciu o treść protokołu z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, pomijając, że: już w dacie jego sporządzenia Skarżąca czasami sprawowała całodobowo opiekę nad matką, każdy z rodziców wymaga całodobowej opieki w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, nadto opis czynności opiekuńczych w nim zawarty ma charakter przykładowy (a nie zamknięty), które to uchybienia zdaniem strony skarżącej miały wpływ na rozstrzygnięcie. Zauważył też, że organy nie wskazały Stronie, że zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyznania wnioskowanego świadczenia, co rzutowało m.in. na możliwość wnioskowania o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, jak załączone do skargi.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryterium legalności, stała się zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie konieczny pozostaje zatem bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem.

W kwestii zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, wyjaśnienia wymaga, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 i 2 tej ustawy). Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wprost bowiem mówi o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24, podobnie m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 83/24).

W rozpatrywanej sprawie wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na brak możliwości ustalenia na podstawie przedłożonego orzeczenia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy), a także niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia (art. 17 ust. 1 ustawy). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie nie podzielił podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opartej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Zdaniem organu odwoławczego czynności opiekuńcze wykonywane przez Stronę, przy odpowiedniej ich organizacji, mogą być realizowane także w warunkach zatrudnienia.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 27 grudnia 2023 r. (karta nr 1 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki (ur. [...] roku) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] r. (orzeczenie wydano na stałe, symbol przyczyny niepełnosprawności [...]), małżonek osoby wymagającej opieki J. R. również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] r. (wydanym do dnia 31 lipca 2026 r.). Zgodnie z treścią przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, Strona "sprawuje opiekę całodobową lub ośmiogodzinną nad matką oraz ojcem", "rodzice wymagają całodobowej opieki w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, "pomaga w porannej toalecie, higienie mamie jak również ojcu", "zmiana pieluchomajtek, przygotowanie posiłku z uwzględnieniem diety dla diabetyków, pomiar cukru, bieżące zakupy", "prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje czystość w mieszkaniu", a także udziela pomocy w kąpaniu, organizuje recepty oraz dba o wizyty lekarskie, opłaca rachunki, "dba o czas podawania leków" (wywiad środowiskowy z dnia 11 marca 2024 r., karta nr 10-11 akt administracyjnych). Z powyższym koresponduje oświadczenie złożone przez Skarżącą. W ramach wykonywanych czynności opiekuńczych Strona podała, że m.in. pomaga osobie wymagającej opieki w toalecie i codziennej higienie wraz ze zmianą pieluchomajtek, poza przygotowaniem posiłków posiłki te "podaje", podaje również insulinę, podaje leki w trakcie posiłku oraz dba o ich zażycie, pomiar cukru został wskazany przez Stronę na godzinę 9:30 oraz między godziną 11:00 a 11:30 (nieczytelna część strony akt, karty nr 7), natomiast przygotowanie lekarstw według wskazań lekarskich i ich podanie na godziny 8:30-9:00, 14:00-14:30, 18:00-18:30 (oświadczenie z dnia 27 grudnia 2023 r., karta nr 7 akt administracyjnych). Skarżąca nie pracuje, ostatni stosunek pracy ustał z dniem 28 lutego 2023 r. (karta nr 6 akt administracyjnych).

Zauważenia wymaga, iż utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ odwoławczy oparł o stwierdzenie, iż zakres sprawowania opieki nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnienia, z okoliczności sprawy wynika zdaniem organu, że Strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Materiał dowodowy zgromadzony dotychczas w sprawie nie jest jednak w ocenie Sądu wystarczający do poczynienia takich ustaleń. Przede wszystkim nie dokonano wyczerpujących ustaleń w zakresie oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej, której dotyczy złożony wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – matki Skarżącej, na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia opiekuna w wykonywanych czynnościach, w szczególności w kontekście wskazywanej przez Stronę konieczności wykonywania czynności higienicznych, "podawania" posiłków, podawania insuliny, pomiaru cukru, podawania leków oraz dbałości o ich zażycie (wywiad środowiskowy z dnia 11 marca 2024 r., oświadczenie Skarżącej z dna 27 grudnia 2023 r.). Wywiad pomija również ustalenie częstotliwości wskazanych czynności oraz ustalenie czy chociaż część z nich osoba wymagająca opieki wykonuje samodzielnie. Z ustaleń wywiadu nie wynika także częstotliwość oraz towarzyszące temu okoliczności związane z "całodobową opieką" a "opieką ośmiogodzinną od godziny 8:00". Nie wyjaśniono zatem czy obecność osoby trzeciej w analizowanym przypadku stanowi konieczny aspekt sprawowanej opieki. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika czy podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby wymagającej tej opieki. Dokonane w sprawie ustalenia powinny umożliwić ocenę, czy w przypadku Skarżącej sprawowanie opieki nad matką jest jedyną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia, czego jednak w niniejszej sprawie zabrakło.

Przede wszystkim jednak - ustaleniami wywiadu objęto łącznie czynności wykonywane przez Stronę względem rodziców, podczas gdy przedmiotowy wniosek został złożony w związku z opieką nad matką, zatem to czynności i ich wymiar wykonywane względem osoby wymagającej opieki, której wniosek ten dotyczy, winny podlegać ocenie pod względem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W wynikach wywiadu pojawia się natomiast niejasne ustalenie w brzmieniu: Strona "od godziny 8:00 sprawuje całodobową opiekę nad matką jak i ojcem, czasami nawet całodobową w zależności od stanu zdrowia" (wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad).

Wobec argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji, należy również mieć na uwadze ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę, co zasadnie zaakcentowano w skardze (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 951/21). Konieczne jest w tym zakresie uwzględnienie chociażby odpoczynku dobowego. Jednocześnie zgodzić należy się, że niektóre z wymienionych przez Skarżącą czynności, takich jak przykładowo przygotowywanie posiłków, wykonywanie zakupów, porządki domowe, załatwianie spraw urzędowych, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie mogą jednak zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki, tym bardziej w sytuacji gdy obecność osoby trzeciej pozostaje niezbędna z uwagi na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, czy też konieczność reakcji na pogorszenie się tego stanu. Wówczas sprawowane w ramach opieki czynności mogłyby skutkować koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem jej sprawowania, co wymaga jednak pogłębionego postępowania wyjaśniającego. W związku z tym, koniecznie pozostaje ustalenie wskazanych wyżej okoliczności oraz dokonanie oceny, czy w wyniku tych ustaleń uprawnione pozostaje twierdzenie o możliwości podjęcia przez Skarżącą pracy zarobkowej nawet w niepełnym zakresie. Sformułowana przez organy orzekające w sprawie przyczyna odmowy wymagała bowiem przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego.

W kontekście zauważonej przez organ okoliczności niezamieszkiwania Skarżącej z matką, odnotować należy, iż przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 716/21). Istotne jest określenie, czy Skarżąca jako opiekun sprawuje opiekę w sposób uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia. Jednocześnie należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz wyłącznie do tych, którzy sprawując opiekę nad członkiem rodziny czynią to w zakresie uniemożliwiającym im podjęcie innej pracy. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna zatem stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w aspekcie materialnoprawnej podstawy określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

W sprawie doszło również do istotnego naruszenia obowiązku z art. 79a k.p.a., który stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I GSK 572/22, z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt I GSK 1344/22). Prawo wypowiedzenia się co do całego materiału faktycznego i prawnego zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest bowiem szczególnym uprawnieniem strony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93; z dnia 15 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Lu 507/95). W aktach przedłożonych do sprawy brak natomiast jakiejkolwiek informacji o wskazaniu przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Powyższe uchybienia przepisom postępowania również nie zostały dostrzeżone przez organ odwoławczy, co zasadnie podniesiono w skardze.

Wobec tych uchybień Sąd uznał za uzasadnione uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Sąd zwraca również uwagę, że prawidłowe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Stąd też na tym etapie postępowania Sąd nie dokonywał oceny zasadności podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zauważenia jedynie pobocznie wymaga, w kwestii rodzeństwa Skarżącej, iż przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie określa kto, spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej, winien sprawować opiekę i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie.

W odniesieniu natomiast do stanowiska organu pierwszej instancji - niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ Strona "nie pracuje od marca 2023 r.", Sąd zauważa, iż ustawodawca w przywołanej regulacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą, zatem rozważeniu powinna podlegać poza "rezygnacją" również - w zależności od okoliczności - kwestia "niepodejmowania" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien przy tym uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1b omawianej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 480,00 zł - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.).

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.