Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 359/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 184 ust. 1, art. 207 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1270
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320 art. 2 pkt 36
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca), sędzia WSA Katarzyna Górska, Protokolant specjalista Monika Rząp, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 25 lipca 2023 r., nr 6/2023 w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 lipca 2023 r. Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie (dalej jako: "Zarząd", "organ", "IZ") pełniący zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. 2020 r. poz. 818, ze zm.), dalej jako: "ustawa wdrożeniowa" funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Warmia i Mazury na lata 2014-2020 zobowiązał A. B. (dalej jako: "beneficjent", "skarżący", "strona") do zwrotu środków w kwocie 240.992,00 zł wraz z należnymi odsetkami, określonymi jak dla zaległości podatkowych przeznaczonych na projekt pn.: "Poprawa efektywności energetycznej budynku przedsiębiorstwa [...]" (dalej jako: "projekt") realizowany na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z 7 maja 2019 r. (dalej jako: "umowa o dofinansowanie") zawartej pomiędzy beneficjentem a Województwem Warmińsko-Mazurskim reprezentowanym przez Zarząd. Całkowita wartość projektu wyniosła 505.596,45 zł, w tym kwota 411.054,02 zł stanowiła wydatek kwalifikowalny projektu. Dofinansowanie na realizację projektu wyniosło 349.395,92 zł, co stanowiło 85% kwoty kwalifikowalnych projektu (§2 ust. 6 umowy o dofinansowanie).

Z uzasadnienia decyzji IZ oraz przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że podstawę stwierdzenia obowiązku zwrotu środków stanowiły nieprawidłowości zidentyfikowane przez IZ wskutek kontroli doraźnej projektu przeprowadzonej 29 listopada 2021 r. i opisane w informacji pokontrolnej z 4 sierpnia 2022 r. oraz ostatecznej informacji pokontrolnej, w której odniesiono się do zastrzeżeń beneficjenta. W wyniku czynności kontrolnych stwierdzono nieprawidłowości polegające na:

- przedłożeniu przez beneficjenta (w celu rozliczenia otrzymanej zaliczki) nierzetelnego dokumentu w postaci potwierdzenia przelewu z 28 lutego 2020 r., które miało stanowić potwierdzenie poniesionego przez niego wydatku w ramach faktury nr [...],

- niezrealizowaniu projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu i harmonogramem rzeczowo-finansowym, "

- wypłacie prowizji z konta projektowego beneficjenta w kwocie 44,97 zł oraz transferze kwoty w łącznej wysokości 15.000,00 zł z rachunku projektowego na rachunek firmowy beneficjenta,

- naruszeniu zasady konkurencyjności w postępowaniu o zamówienie poprzez niejednoznaczny i niewyczerpujący opis przedmiotu zamówienia.

Z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości IZ uznała za niekwalifikowalną część wypłaconego dofinansowania i wstrzymała się z wypłatą dofinansowania w pozostałej części na podstawie §8 ust. 5 umowy o dofinansowanie.

Ponadto pismem z 29 grudnia 2022 r. IZ zawiadomiła Prokuraturę Rejonową w O. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez beneficjenta określonego w treści art. 297 §1 i 2 k.k. w zw. z art. 286 §1 k.k. oraz w zw. z art. 270 §1 k.k. Wobec braku znamion czynu zabronionego Komenda Miejska Policji w O. postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. umorzyła śledztwo w sprawie.

Wskutek wszczętego postępowania administracyjnego Zarząd nie stwierdził nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Europejskiego Funduszu Społecznego. Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE L z 20 grudnia 2013 r.), dalej jako: "rozporządzenie nr 1303/2013, w zakresie naruszenia wskazanego w ostatecznej informacji pokontrolnej polegającego na niedozwolonym przelewie środków w kwocie 15.000,00 zł z rachunku projektowego na rachunek firmowy beneficjenta oraz pobrania z rachunku projektowego prowizji w łącznej kwocie 44,97 zł. Powyższe stanowiło naruszenie formalne, które nie wywołało negatywnego skutku w budżecie ogólnym UE. Zarząd odstąpił od nałożenia korekty za to naruszenie.

Wystąpienie pozostałych naruszeń zostało potwierdzone w postępowaniu i opisane w ww. decyzji.

Odnosząc się do zarzutu przedłożenia nierzetelnego dokumentu w celu rozliczenia przyznanego dofinansowania (tj. naruszenia §5 ust. 1 umowy o dofinansowanie oraz art. 44 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, ze zm.), dalej jako: "u.f.p.", w zw. z §1 pkt 15 lit. a, §5 ust. 4 i ust. 8 pkt 2 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 6.2 ppkt 3 lit. a, b, e i h oraz pkt. 6.4 ppkt 6 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z 22 sierpnia 2019 r., dalej jako: "Wytyczne") IZ zaznaczyła, że zgodnie z pkt 6.2 ppkt 3 lit. a, b, e i h Wytycznych wydatek powinien zostać faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie o dofinansowanie projektu, a także udokumentowany. Ponadto beneficjent oświadczył, że zdaje sobie sprawę z faktu dysponowania środkami publicznymi oraz konieczności odpowiedniego ich wydatkowania. Dowodem poniesienia wydatku jest zapłacona faktura (pkt 6.4 ppkt 6 Wytycznych) w całości opłacona (§7 ust. 10 pkt 1 umowy o dofinansowanie).

IZ podała, że 27 stycznia 2020 r. strona złożyła wniosek o płatność nr [...] (wypłacenie zaliczki) na podstawie przedstawionych faktur, które zobowiązana była opłacić na rzecz wykonawcy, tj. firmy Usługi [...] K. G. (dalej jako: "Wykonawca"). Do wniosku załączono faktury: z 3 stycznia 2020 r. nr [...] na kwotę brutto 110.109,60 zł oraz z 20 stycznia 2020 r. nr [...] na kwotę brutto 238.620,00 zł. Na podstawie przedłożonych przez beneficjenta faktur została wykonana przez IZ dyspozycja przelewu środków w wysokości: 240.992,00 zł na jego rachunek bankowy wskazany w umowie o dofinansowanie. Następnie do wniosku o płatność nr [...] (rozliczającego otrzymaną zaliczkę), złożonego 9 marca 2020 r., beneficjent przedłożył dwa potwierdzenia przelewu z 14 lutego 2020 r. oraz 28 lutego 2020 r., z których wynikało, że z właściwego dla projektu rachunku strona uregulowała na rzecz wykonawcy zamówienia zobowiązania związane z nabyciem towarów i usług w ramach realizowanego projektu w łącznej kwocie 348.729,60 zł, tj. nastąpiła zapłata za:

- fakturę [...] - przelew wychodzący VAT z 14 lutego 2020 r. w łącznej kwocie 110.109,60 zł,

- fakturę [...] - przelew wychodzący VAT z 28 lutego 2020 r. w łącznej kwocie 238.620,00 zł.

Z kolei przedłożony podczas czynności kontrolnych wyciąg łączony rachunku bankowego beneficjenta za miesiąc luty 2020 r. przedstawiał transakcje na rzecz Wykonawcy dotyczące opłacenia faktury nr [...] na kwotę 110.109,60 zł, zaś faktury nr [...] przelew wychodzący na kwotę 100.000,00 zł.

Zarząd uznał zatem, że potwierdzenie zapłaty z 28 lutego 2020 r. stanowiące załącznik do wniosku o płatność, które miało potwierdzać uregulowanie w całości zobowiązania na rzecz wykonawcy z faktury nr [...] stanowi okoliczność sprzeczną z wieloma dowodami w sprawie, m. in.: oświadczeniem beneficjenta z 22 lutego 2022 r., w którym strona wskazała, że faktura nr [...] na kwotę 238.620,00 zł została zapłacona wykonawcy w kilku terminach, oświadczeniem Wykonawcy z 14 października 2021 r., z którego wynikało, że beneficjent nie zrealizował na jego rzecz przelewu w kwocie 238.620,00 zł (dokonał jedynie przelewu w kwocie 100.000,00 zł), potwierdzeniem przelewu z 28 lutego 2020 r. kwoty 100.000,00 zł na rzecz Wykonawcy, wyciągiem łączonym nr [...] za okres od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. z rachunku bankowego beneficjenta.

Powyższe w ocenie organu świadczy o tym, że beneficjent przedłożył IZ nierzetelny dokument w postaci potwierdzenia przelewu z 28 lutego 2020 r. na kwotę 238.620,00 zł, podczas gdy w ww. dacie strona faktycznie uregulowała jedynie część należności, tj. kwotę 100.000,00 zł. Opisane postępowanie strony doprowadziło do powstania szkody, gdyż beneficjent na skutek przedłożenia ww. nierzetelnego dokumentu bezprawnie rozliczył i zatrzymał środki przyznanego dofinansowania, pomimo, że nie spełniał do tego warunków. Stwierdzona nieprawidłowość skutkuje zwrotem całości przyznanego dofinansowania.

Przechodząc do kolejnej nieprawidłowości w postaci ponoszenia wydatków w sposób niecelowy, niezgodnie z wnioskiem o dofinasowanie i postanowieniami umowy o dofinansowanie (zarzut naruszenia §2 ust. 2 w zw. w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt. 6.2 ppkt 3 lit. b, d oraz e Wytycznych), Zarząd w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z §2 ust. 2 umowy o dofinansowanie strona zobowiązana była do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie oraz w oparciu o harmonogram rzeczowo-finansowy. Podał, że zgodnie z przedłożonymi do wniosku o płatność protokołami zdawczo-odbiorczymi z 3 stycznia 2020 oraz 19 stycznia 2020 r. Wykonawca wraz z zamawiającym potwierdzili wykonanie następujących robót: ocieplania dachu, stolarki, fotowoltaiki (zgodnie z oświadczeniem strony z 28 kwietnia 2021 r. zamontowano 12 paneli fotowoltaicznych) oraz instalacji CO.

W kwestii docieplenia stropodachu IZ wskazała, że zgodnie z dokumentacją aplikacyjną zadanie to nastąpić miało poprzez usunięcie istniejącego wierzchniego pokrycia i docieplenie stropodachu przy użyciu płyt styropianowych laminowanych papą podkładową (styropapa) oraz wykończenie papą termozgrzewalną. Jednym z celów projektu było zwiększenie efektywności energetycznej w przedsiębiorstwie beneficjenta. Jednakże beneficjent nie wykonał docieplenia dachu zgodnie z dokumentacją aplikacyjną, lecz zupełnie zmienił konstrukcję dachu. Zarząd stwierdził, że już sam kosztorys, stanowiący załącznik nr 5 do zapytania ofertowego jest sprzeczny z wnioskiem o dofinansowanie i jego załącznikami. W dokumentacji aplikacyjnej beneficjent nie wykazywał - tak jak w ww. kosztorysie - prac w zakresie dachu polegających m.in. na: wykonaniu murłat - belek do mocowania łat, ołacenie połaci dachowej łatami 38x50 mm w rozstawie ponad 24 cm. i in. (zob. str. 8 decyzji). W ostatecznym kształcie powstał dach dwuspadowy, który nie został wykonany poprawnie, co w konsekwencji doprowadziło do zapadania się jego pokrycia.

Zarząd włączył w poczet materiału dowodowego dokumentację zgromadzoną przez Sąd Okręgowy w O. w procesie cywilnym o zapłatę (sygn. akt [...]) pomiędzy K. G. (Wykonawcą) a A. B. Jednym z dowodów zgromadzonych w tym postępowaniu była opinia H. L. - biegłego sądowego z zakresu budownictwa z maja 2021 r., powołanego przez Sąd Okręgowy w O. na okoliczność ustalenia poprawności i wartości prac jakie zostały wykonane przez powoda (K. G.) w ramach realizacji przedmiotowego projektu. Biegły w swojej opinii wskazał m. in. zakres wykonanych prac dotyczących dachu, stwierdził jednoznacznie, że wykonane prace zwiększyły kubaturę budynku.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że beneficjent odstąpił od założeń projektowych, gdyż zamiast docieplić stropodach za pomocą płyt laminowanych papą podkładową i wykończenia dachu papą termozgrzewalną wykonał roboty budowlane, które zwiększyły kubaturę budynku. Wykonano niezaplanowane wcześniej w dokumentacji aplikacyjnej prace polegające na ułożeniu murłat i krokwi dachowych, ołaceniu dachu, ociepleniu dachu wełną mineralną, pokryciu dachu blachą powlekaną. Ostatecznie, w wyniku ww. robót budowlanych powstał dach dwuspadowy, który nie został poprawnie wykonany, co w konsekwencji skutkowało zapadaniem się pokrycia dachowego. Zarząd wskazał, że niezależnie od powyższego istnieją bardzo duże rozbieżności między pracami zaplanowanymi w kosztorysie a faktycznie wykonanymi w projekcie strony.

Zarząd stwierdził, że przeprowadzone prace termomodernizacyjne w przedsiębiorstwie beneficjenta w zakresie docieplenia stropodachu nie tylko zostały wykonane niezgodnie z dokumentacją aplikacyjną, lecz również nie doprowadziły do osiągnięciu założonego przez stronę celu projektu. W konsekwencji przeprowadzonych robót budowlanych przez beneficjenta powstał dach, który odbiega od założeń projektowych, dodatkowo nie został wykonany w sposób prawidłowy. Usunięcie usterek, deformacji, zapadania się połaci dachowej stwierdzonych w opinii biegłego wymagać będzie wykonania prac naprawczych (m.in. rozbiórki istniejącego pokrycia dachu i ułożenia ponownie i nowego pokrycia). Powstała zatem szkoda w budżecie UE, gdyż sfinansowany z niego został wydatek na realizację zadania dot. docieplenia stropodachu, które zostało wykonane po pierwsze, w sposób niezgodny z dokumentacją aplikacyjną, a po drugie niepoprawnie. W konsekwencji powyższych uchybień strona nie osiągnęła założonego celu projektu.

Ponadto Zarząd zwrócił uwagę, że powoływana przez stronę okoliczność sporu cywilnego przed Sądem Okręgowym w O. w sprawie o sygn. akt [...] pomiędzy beneficjentem a Wykonawcą w zakresie prawidłowości realizacji zadania polegającego m.in. na wykonaniu docieplenia stropodachu czy montażu instalacji fotowoltaicznej jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie organu sprawa cywilna ma pośredni wpływ na losy sprawy administracyjnej, nie stanowi też zagadnienia wstępnego w sprawie zwrotu środków. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są również ustalenia poczynione w ww. procesie cywilnym dot. kwestii zawinienia zamawiającego czy wykonawcy przy realizacji robót budowlanych, gdyż to beneficjent na podstawie umowy o dofinansowanie ponosi pełna odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego projekty finansowanego ze środków publicznych. Odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny i nie jest zależna od winy. W razie stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., organ nie bada winy czy też zamiaru beneficjenta, jego dobrej bądź złej wiary. W ustawie o finansach publicznych nie przewidziano żadnych okoliczności - wystąpienia winy lub jej rodzaju, czy też zakresu udziału podmiotów trzecich w powstaniu sytuacji prowadzących do zwrotu środków.

Podsumowując Zarząd wskazał, że strona do wniosku o płatność nr [...] przedłożyła m.in. fakturę nr [...] z 20 stycznia 2020 r. związaną m.in. z wykonaniem docieplenia stropodachu oraz protokół zdawczo-odbiorczy robót z 19 stycznia 2020 r., celem rozliczenia przyznanego dofinansowania. Jednakże zadanie w zakresie docieplenia stropodachu zostało zrealizowane w sposób niezgodny z dokumentacją aplikacyjną. Nie doprowadziło również do osiągnięcia założonego przez beneficjenta ww. celu projektu.

Jeżeli chodzi o montaż instalacji fotowoltaicznej organ wskazał, że w ramach projektu beneficjent zaplanował również wykonanie instalacji fotowoltaicznej o mocy 3,96 kW, tj. 12 sztuk paneli fotowoltaicznych o mocy jednostkowej 0,33 kW. W dniu 19 stycznia 2020 r. beneficjent odebrał wykonanie instalacji fotowoltaicznej protokołem - zdawczo odbiorczym bez żadnych zastrzeżeń. Konsekwencją odbioru ww. prac było wystawienie przez wykonawcę faktury nr [...] na rzecz beneficjenta w kwocie 238.620,00 zł, którą następnie strona przedłożyła do rozliczenia zaliczki w ramach wniosku o płatność. Do przedmiotowego wniosku o płatność strona dołączyła również oświadczenie z dnia 28 kwietnia 2021 r. dot. zamontowania w ramach projektu 12 paneli fotowoltaicznych. Jednakże w toku postępowania administracyjnego IZ ustaliła, że w projekcie beneficjenta zamontowano instalacje fotowoltaiczną o znacznie większej mocy (14,7 kW), tj. składającą się z 42 paneli fotowoltaicznych o mocy 350 Wp każdy. Okoliczność ta została stwierdzona na podstawie następujących dowodów: opinii biegłego sądowego D. S. z 11 października 2022 r. wraz z załącznikami, zgłoszenia beneficjenta z 17 lutego 2020 r. dot. przyłączenia mikroinstalacji do sieci elektroenergetycznej, potwierdzenia przyłączenia tej mikroinstalacji do sieci elektroenergetycznej, dokumentacji zdjęciowej wykonanej instalacji fotowoltaicznej przesłanej przez stronę w dniu 29 czerwca 2020 r. Z kolei w piśmie z 15 marca 2023 r. Wykonawca zamówienia wskazał, że w ramach inwestycji przy ul. [...] w K. zostały zakupione łącznie 42 panele fotowoltaiczne monokrystaliczne firmy [...] o mocy 350 Wp o łącznej mocy 14,7 kWp oraz została wystawiona jedna zbiorcza faktura VAT za wykonanie instalacji fotowoltaicznej, tj. faktura VAT nr [...] z 20 stycznia 2020 r. Faktura ta została przedłożona IZ przez stronę do wniosku o płatność w celu rozliczenia przyznanej zaliczki, rozliczonej przez IZ 30 kwietnia 2021 r.

Zarząd podkreślił, że beneficjent nie miał zgody IZ na zmianę ilości i mocy paneli fotowoltaicznych, które miały być zainstalowane w ramach ww. projektu, zaś zgodnie z §22 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie strona mogła dokonywać zmian w projekcie pod warunkiem ich zgłoszenia w formie pisemnej nie później niż 1 miesiąc przed planowym zakończeniem realizacji projektu oraz uzyskania pisemnej akceptacji IZ.

Konkludując organ wskazał, że strona do wniosku o płatność przedłożyła IZ w celu rozliczenia dofinansowania: fakturę zbiorczą nr [...] z 20 stycznia 2020 r. (m.in. za wykonanie instalacji fotowoltaicznej), protokół zdawczo-odbiorczy robót z 19 stycznia 2020 r. oraz oświadczenie z 28 kwietnia 2021 r. o zainstalowaniu w ramach projektu 12 paneli fotowoltaicznych. Tym samym rozliczyła ze środków europejskich wydatki związane z montażem instalacji fotowoltaicznej, które zostały poniesione niezgodnie z umową o dofinansowanie i jej załącznikami.

W ramach kwestii związanej z wykonaniem stolarki Zarząd wskazał, że zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie, beneficjent zaplanował w ramach ww. projektu wymianę okien - 13 szt. oraz wymianę drzwi i bram zewnętrznych - 4 szt. Podczas oględzin ww. projektu dokonanych przez zespół kontrolny 29 listopada 2021 r. zespół kontrolny IZ ustalono, że beneficjent wymienił jedynie 6 szt. okien oraz drzwi wejściowe i bramę. Zatem nie została wymieniona cała stolarka okienna oraz drzwiowa. Przedmiotowy protokół oględzin został podpisany bez zastrzeżeń przez beneficjenta. Pomimo niepełnej realizacji wydatek związany z wykonaniem stolarki został przedłożony IZ w ramach wniosku o płatność w celu rozliczenia przyznanej zaliczki.

Mając na uwadze wszystkie ww. zarzuty związane z nieprawidłową realizacją zadań polegających na wykonaniu docieplenia stropodachu, montażu instalacji fotowoltaicznej oraz wykonaniu stolarki IZ oceniła, że doszło do naruszenia dyspozycji §2 ust. 2 w zw. w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 6.2 ppkt 3 lit. b, d oraz e Wytycznych. Przedmiotowe działanie Beneficjenta spowodowało naruszenie procedur, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Zatem zdaniem Zarządu strona rozliczyła ze środków europejskich wydatki, które zostały poniesione niezgodnie z dokumentacją aplikacyjną.

Z tych przyczyn, w ocenie organu za niekwalifikowalny uznać należy wydatek w kwocie 164.900.00 zł, przyznany z budżetu UE na sfinansowanie faktury zbiorczej nr [...] z 20 stycznia 2020 r., która dotyczyła docieplenia stropodachu, montażu instalacji fotowoltaicznej oraz wykonania stolarki. W ocenie IZ skala nieprawidłowości w realizacji każdego z ww. zadań uzasadnia zwrot wszystkich wypłaconych środków z budżetu ogólnego UE na realizację ww. robót budowlanych (100% ).

W odniesieniu do trzeciej nieprawidłowości polegającej na opisaniu przedmiotu zamówienia w sposób niejednoznaczny i niewyczerpujący (zarzut naruszenia §15 ust. 1 umowy o dofinansowanie w zw. z związku z pkt 6.5.2 ppkt 5 Wytycznych) Zarząd wskazał, że w niniejszej sprawie beneficjent przeprowadził postępowanie o zamówienie publiczne o wartości powyżej 50 tys. na roboty budowlane w ramach przedmiotowego projektu. Nie był on podmiotem zobowiązanym do stosowania ustawy prawo zamówień publicznych, dlatego też winien przeprowadzić postępowanie o zamówienie zgodnie z zasadą konkurencyjności. W dniu 4 listopada 2019 r. zamieścił zapytanie ofertowe w bazie konkurencyjności. Termin składania ofert wyznaczył na dzień 19 listopada 2019 r. na godz. 9:00. W trakcie postępowania do Zamawiającego nie wpłynęły żadne zapytania dotyczące przedmiotu zamówienia. Nie dokonano również zmiany treści zamówienia. Kryteria oceny ofert stanowiły: cena - 90% oraz okres gwarancji - 10%. W wyznaczonym terminie do Zamawiającego wpłynęła jedna oferta złożona przez K. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Usługi [...] K. G. na kwotę 411.054,02 zł brutto oraz 5-letni okres gwarancji na wykonane prace. Z przeprowadzonego postępowania sporządzono protokół w dniu 9 grudnia 2019 r. W dniu 18 grudnia 2019 r. strony zawarły umowę nr 1/2019 na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia na kwotę tożsamą z oferty. Jednakże w trakcie kontroli projektu okazało się, że w przeprowadzonym postępowaniu o zamówienie naruszona została zasada konkurencyjności. Beneficjent zgodnie z pkt 3.3 wniosku o dofinansowanie projektu w ramach przedmiotowego przedsięwzięcia zaplanował m.in modernizację instalacji oświetlenia wewnętrznego oraz montaż paneli fotowoltaicznych o łącznej mocy 3.96 W (12 szt. paneli fotowoltaicznych o mocy jednostkowej 330 Wp). W ogłoszeniu o zamówienie zamieszczonym w bazie konkurencyjności w dniu 4 listopada 2019 r., w części dotyczącej opisu przedmiotu zamówienia, Zamawiający wskazał, że zakres zamówienia obejmuje m.in. modernizację oświetlenia wewnętrznego oraz montaż paneli fotowoltaicznych. W ww. zapytaniu ofertowym Zamawiający wskazał również, że szczegółowy opis i zakres prac wskazany jest w załączniku nr 5 do przedmiotowego zapytania, który składa się z trzech części. Pierwsza i trzecia część odnosi się do kosztorysu związanego m.in. pracami rozbiórkowymi, remontem dachu i elewacji, demontażem i montażem okien, malowaniem, modernizacją instalacji c.o. Druga część odnosi się natomiast do instalacji fotowoltaicznej, jednakże nic z niej nie wynika. Jest to nic innego jak karta katalogowa paneli fotowoltaicznych [...] oraz falownika trójfazowego. Bezsprzecznie z treści rzeczonego załącznika nie wynika jakiej mocy instalacja miała zostać zakupiona i zainstalowana w ramach przedmiotowego projektu. Ponadto w przedmiotowej dokumentacji zamówieniowej brak było informacji odnośnie instalacji oświetlenia wewnętrznego. Potencjalny wykonawca na podstawie dokumentacji zamieszczonej w bazie konkurencyjności nie mógł wiedzieć, co Zamawiający chciał wykonać w ramach tego zadania.

Zarząd zauważyć, że zgodnie z pkt 6.5.2 ppkt 5 Wytycznych przedmiot zamówienia opisuje się w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dokładnych i zrozumiałych określeń, uwzględniając wszystkie wymagania i okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty. Istota tego przepisu sprowadza się więc do określenia przez zamawiającego swoich wymagań dotyczących przedmiotu zamówienia tak szczegółowo i tak dokładnie, aby każdy wykonawca był w stanie zidentyfikować czego zamawiający oczekuje.

Organ uznał, że beneficjent nie opisał przedmiotu zamówienia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący. Nie udostępnił w dokumentacji zamówieniowej potencjalnym oferentom np. audytu energetycznego z 2 marca 2018 r., który był jednym z załączników do wniosku o dofinansowanie, gdzie były szczegółowe wyliczenia dot. instalacji fotowoltaicznej. Zatem potencjalny wykonawca nie miał do niego wglądu na etapie sporządzania oferty, a tym samym nie mógł prawidłowo i precyzyjnie wycenić przedmiotowego zamówienia.

Analogiczna sytuacja miała miejsce w przypadku modernizacji instalacji oświetlenia wewnętrznego. Jej zakres nie był znany oferentom, a tym samym opis przedmiotu zamówienia zamieszczony w bazie konkurencyjności nie mógł stanowić podstawy do sporządzenia oferty z uwzględnieniem wszystkich elementów mających wpływ kalkulację ceny.

Powołując się na wyroki KIO Zarząd podkreślił, że opis przedmiotu zamówienia powinien być tak na tyle oczywisty i niebudzący żadnych wątpliwości, by mógł stanowić podstawę do złożenia przez zainteresowane podmioty ofert. Wykonawcy nie mają obowiązku poszukiwania potrzebnych informacji dla przygotowania oferty u innych źródeł niż zamawiający. Oczekiwanie od wykonawców posiadania pełnej wiedzy o przedmiocie zamówienia, w przypadku gdy zamawiający niezbędnych do przygotowania oferty na równych warunkach przez wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia, narusza zasadę zachowania uczciwej konkurencji. Za przedmiotowe naruszenie wymierzono korektę w wysokości 10%.

W dalszej części uzasadnienia Zarząd wyjaśnił kwestię nałożonych korekt finansowe (str. 14, 15). Jeżeli chodzi o korektę finansową związaną z naruszeniem zasady konkurencyjności poprzez opisanie przedmiotu zamówienia w sposób niejednoznaczny i niewyczerpujący, IZ wskazała, że przedmiotowe naruszenie skutkuje koniecznością ustalenia wydatków niekwalifikowalnych dla danego zamówienia, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rozwoju z 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz. U. z 2018 r. poz. 971 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie w sprawie korekt". Załącznikiem do tego aktu jest tabela określająca stawki procentowe stosowane przy obniżaniu wartości korekt finansowych i pomniejszeń dla poszczególnych kategorii nieprawidłowości indywidualnych (dalej jako: "Taryfikator"). Opisana w decyzji nieprawidłowość dotyczy postępowania wszczętego w dacie ogłoszenia o zamówieniu, tj. 4 listopada 2019 r., w związku z czym w niniejszej sprawie stosuje się Taryfikator w wersji obowiązującej od 22 maja 2018 r. do 3 sierpnia 2020 r. Za nieprawidłowość polegającą na niejednoznacznym opisie przedmiotu zamówienia przewidziana została przez ustawodawcę korekta finansowa w wysokości 10% (pkt 21 tabeli Taryfikatora).

Jeżeli zaś chodzi o naruszenia niezwiązane z zasadą konkurencyjności, to organ wyjaśnił, że organ uprawniony jest do żądania zwrotu dofinansowania w wysokości 100% poniesionych wydatków, tj. w łącznej kwocie 240.992,00 zł. Podkreślił przy tym, że najdalej idące wobec beneficjenta zarzuty dotyczą przede wszystkim przedkładania IZ do rozliczenia nierzetelnego dokumentu w postaci potwierdzenia przelewu z 28 lutego 2020 r. oraz ponoszenia wydatków w sposób niezgodny z wnioskiem o dofinasowanie i postanowieniami umowy o dofinansowanie, w sposób niecelowy, nierzetelny. To powoduje, że już tylko te naruszenia uprawniają IZ do żądania zwrotu całości wypłaconych beneficjentowi środków i konsumują korekty za inne naruszenia.

Odnosząc się do wniosków strony dotyczących zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", Zarząd stwierdził, że wniosek o zawieszenie został rozpoznany postanowieniem nr 2/2023.

W kwestii dopuszczenia dowodu z przesłuchania strony, przeprowadzenia dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Sądu Okręgowego w O. o sygn. akt [...], w tym wyroku tego sądu z 22 maja 2023 r. wraz z uzasadnieniem Zarząd wywiódł, że wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zostały wyjaśnione za pomocą ww. dowodów i nie występują wątpliwości wymagające przeprowadzenia dowodu w postaci przesłuchania strony postępowania. Ponadto organ wskazał, że w toku postępowania administracyjnego pozyskał dokumentację z ww. akt sprawy, która mogła przyczynić się do wyjaśnienia sprawy administracyjnej i włączył ją w poczet materiału dowodowego. Strona przedłożyła również- do akt sprawy administracyjnej nieprawomocny wyrok ww. sądu z 22 maja 2023 r. wraz z uzasadnieniem. Organ dopuścił ww. dowody z dokumentów i poddał je ocenie z punktu widzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Zgromadzone dowody nie potwierdziły jednak wykonania przedmiotowego projektu w sposób zgodny z umową o dofinansowanie.

W uzasadnieniu prawnym omawianej decyzji (znajdującym się na str. 17 – 20) organ wskazał, że materialnoprawną podstawę zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich stanowi art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., zgodnie z którym w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Zdaniem Zarządu beneficjent bezsprzecznie przy realizacji ww. projektu naruszył procedury określone w artykule 184 u.f.p.

Organ wyjaśnił, że poprzez naruszenie procedur rozumiane jest realizowanie projektu niezgodnie z zasadami określonymi w umowie o dofinansowanie, która jest głównym dokumentem regulującym procedury wydatkowania środków europejskich. Niedotrzymanie postanowień zawartej umowy o dofinansowanie oznacza bezsprzecznie, że doszło do naruszenia procedur z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Przy czym zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych procedury te mogą wynikać nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta.

IZ podkreśliła też, że strona zawierając umowę o dofinansowanie zobowiązała się do przestrzegania jej postanowień, a także przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz wytycznych dotyczących realizacji projektów. Jednocześnie w umowie wskazano, że w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów, do stosowania których jest zobowiązany beneficjent, będzie on musiał dokonać zwrotu przekazanych środków.

Dalej organ wywiódł, że w sprawie wystąpiły naruszenia, które stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 ust. 36 rozporządzenia nr 1303/2013, ponieważ naruszenia, których dopuścił się beneficjent stanowią naruszenia przepisów prawa krajowego wynikające z jego działania lub zaniechania - tym samym spełniona została pierwsza i druga przesłanka uznania ich jako nieprawidłowości. Kolejną, trzecią przesłanką uzasadniającą odebranie beneficjentowi części lub całości dofinansowania jest uznanie naruszenia za takie, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. W niniejszej zaś sprawie beneficjent przedstawił do rozliczenia wydatki, w ramach których stwierdzono nieprawidłowości.

Zarząd wskazał również, że nieprawidłowości powstałe po stronie beneficjenta w zakresie przedkładania IZ do rozliczenia nierzetelnego dokumentu oraz ponoszenia wydatków niezgodnie z wnioskiem o dofinasowanie i postanowieniami umowy o dofinansowanie w sposób niecelowy, nierzetelny spowodowały szkodę realną w budżecie UE. Przejawia się ona w tym, że z budżetu unijnego zostały sfinansowane wydatki, w związku z poczynieniem których wykryto nieprawidłowości. W ocenie IZ szkoda ta obejmuje wszystkie środki wypłacone stronie na realizację projektu. Natomiast nieprawidłowość polegająca na naruszeniu zasady konkurencyjności poprzez niejednoznaczny i nieprecyzyjny opis przedmiotu zamówienia, mogła się przełożyć na ograniczenie ilości potencjalnych oferentów, których oferty mogły być w niższej cenie niż ta złożona przez wybranego do realizacji projektu wykonawcę. W tym stanie rzeczy zaistniała szkoda potencjalna w budżecie UE na poziomie 10% wypłaconego dofinansowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie strona zaskarżyła decyzję organu odwoławczego w całości, wniosła o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie następujących przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy i wszechstronnego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie, przy jednoczesnej dowolnej ocenie zebranych dowodów, a także prowadzenie postępowania wbrew wymogom praworządności i sprawiedliwości, przy istnieniu zasadniczych wątpliwości co do prawidłowości, słuszności i legalności podjętego rozstrzygnięcia,

b) art. 75 §1 k.p.a. w zw. z art. 78 §1 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącego w przedmiocie przesłuchania go jako strony postępowania, podczas gdy uzasadniał to stan i charakter sprawy;

2) naruszenie następujących przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 207 ust. 1 u.f.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie;

b) art. 471 Kodeksu cywilnego, dalej jako: "k.c." poprzez jego niezastosowanie.

Autor skargi podniósł, że decyzja jest niesłuszna, zapadła automatycznie, w oderwaniu od szczególnych okoliczności sprawy. Skarżący wydatkował przyznane środki zgodnie z przeznaczeniem, na cele związane bezpośrednio z realizacją projektu, w sposób przyczyniający się do osiągnięcia celu określonego w umowie o dofinansowanie. Przy prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, wydatki powinny zostać uznane za kwalifikowalne. Ustalenia Zarządu, że skarżący zmierzał do bezprawnego rozliczenia i zatrzymania środków przyznanego dofinansowania są w jego ocenie błędne. Przeczy temu stan faktyczny sprawy i rzeczywiste rozliczenie Beneficjenta z wykonawcą i podwykonawcą projektu.

Strona przede wszystkim podkreśliła, że o dokumencie potwierdzenia przelewu na kwotę 238.620,00 zł dowiedział się dopiero w toku postępowania sądowego, jakie toczyło się przed Sądem Okręgowym w O. w sprawie o sygn. akt [...] z powództwa K. G. (wykonawcy) przeciwko A. B. o zapłatę. Skarżący nie wie, w jakich okolicznościach został wygenerowany taki dokument. Skoro zaś nie miał żadnej wiedzy o jego istnieniu, oczywistym jest, że nie mógł przedłożyć go IZ. Śledztwo w sprawie podejrzenia popełnienia przez beneficjenta przestępstwa zostało umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego.

Skarżący podniósł, że wszystkie wydatki w ramach realizacji projektu były celowe, rzetelne i racjonalne. Podkreślił, że odmówił wykonawcy zapłaty wynagrodzenia, gdy okazało się, że jego wysokość przewyższa wynagrodzenie ustalone umową a wykonane prace remontowo-budowlane są wadliwe. Skutkowało to zainicjowaniem przez wykonawcę postępowania sądowego o zapłatę przeciwko skarżącemu, zakończonego prawomocnym oddaleniem powództwa. Już takie okoliczności sprawy przekonują, że strona miała świadomość obowiązku prawidłowego wydatkowania środków publicznych, z których będzie musiała się rozliczyć. Wskazał, że w toku postępowania administracyjnego wyjaśnił, że na rzecz wykonawcy została zapłacona łącznie kwota 361.429,20 zł: 110.109,60 zł + 100.000,00 zł + 60.000 zł + 80.109,60 zł + 10.000 zł + 1.210 zł (pismo z 22 sierpnia 2022 r.). Pozostałe wynagrodzenie Wykonawcy skarżący skutecznie zakwestionował przed Sądem Okręgowym w O.

Ponadto skarżący nie zgodził się z tak bardzo akcentowanym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu, że beneficjent ponosi pełną odpowiedzialność za realizację projektu finansowanego ze środków publicznych, a odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny i nie jest zależna od winy. Powołał się na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3449/15, zgodnie z którym nie da się już obronić poglądu, że prawodawca unijny nie przewiduje żadnych odstępstw od obiektywnej odpowiedzialności administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie istotne było zatem ustalenie zakresu odstępstw od stosowania przepisów regulujących zasadę trwałości operacji, co wiązało się z ustaleniem sytuacji, w których pomimo znacznej modyfikacji projektu nie będzie zachodzić obowiązek zwrotu przyznanej pomocy. Stanowisko NSA wskazuje na to, że odpowiedzialność obiektywna beneficjentów doznaje wyłomu, a instytucje nie mogą całkowicie abstrahować od przyczyn niedochowania zobowiązań wynikających z umowy o dofinansowanie. Jeżeli przyczyny te są od beneficjenta niezależne, to przypisywanie pełnej odpowiedzialności beneficjentom jest nieuzasadnione w reżimie przepisów unijnych dotyczących zwrotu środków.

Co istotne, o tym że nie sposób odpowiedzialności beneficjentów postrzegać jako obiektywnej przemawia również sama forma udzielenia dofinansowania beneficjentom. Umowa o dofinansowanie ma charakter cywilnoprawny i zgodnie z przyjętym stanowiskiem sądów powszechnych ocena wykonania lub niewykonania wynikających z niej zobowiązań powinna opierać się również o przepisy prawa cywilnego, w tym m.in. także w zakresie winy. Orzecznictwo przede wszystkim sądów powszechnych i Sądu Najwyższego pokazuje wyraźnie, że przyczyny niedochowania zobowiązań wynikających z umów o dofinansowanie nie tylko nie są bez znaczenia dla oceny odpowiedzialności beneficjentów, ale mają dla oceny tej odpowiedzialności znaczenie kluczowe. W związku z powyższym skarżący podniósł, że w realizacji projektu miały miejsce pewne uchybienia jednakże nie z przyczyn leżących po stronie beneficjenta. Ponadto beneficjent zrealizował cele projektu, tj. warsztat samochodowy funkcjonuje przy zmodernizowanej instalacji CO i wymianie źródła ciepła, modernizacji instalacji ciepłej wody użytkowej, wykorzystuje energię dostarczaną do budynku przez odnawialne źródła energii - instalację fotowoltaiczną, przy dociepleniu ścian zewnętrznych i co do zasady stropodachu oraz częściowej wymianie okien, drzwi i bram zewnętrznych. Samo naruszenie zobowiązania przez dłużnika nie rodzi jeszcze jego odpowiedzialności kontraktowej. Konieczne jest bowiem jeszcze to, aby naruszenie było spowodowane okolicznościami, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność (art. 471 k.c.).

W ocenie strony prawidłowa ocena zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że nie ponosi ona odpowiedzialności, ponieważ domniemanie winy zostało wzruszone. Beneficjent wykazał, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nie jest przez niego zawinione. Do takiego wniosku prowadzi prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w O. w sprawie o sygn. akt [...] oddalający powództwo wykonawcy przeciwko skarżącemu o zapłatę oraz dokumenty zgromadzone w aktach tej sprawy, zwłaszcza w postaci opinii biegłych i protokołów rozpraw.

W odpowiedzi na skargę Zarząd wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty administracyjne pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest on związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". W wyniku takiej kontroli decyzja/postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Tym samym sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem zgodności z prawem i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy Zarząd miał prawo do określenia stronie kwoty dotacji przypadającej do zwrotu wraz z należnymi odsetkami, z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości polegające na: (1) wprowadzeniu organu w błąd co do zapłaty wykonawcy w dniu 28 lutego 2020 r. całej kwoty z faktury nr [...], tj. 238.620,00 zł, w sytuacji gdy faktycznie strona w tym dniu zapłaciła Wykonawcy część należnej mu kwoty w wysokości 100.000,00 zł, w konsekwencji organ błędnie przyjął, że wydatek został faktycznie poniesiony i należycie udokumentowany, co doprowadziło do zatwierdzenia wniosku o płatność; (2) wykonaniu projektu niezgodnie z założeniami określonymi w umowie o dofinansowanie w zakresie: (-) docieplenia dachu - zamiast wykonania tych prac skarżący wykonał prace budowlane, które doprowadziły do wadliwej zmiany konstrukcji dachu na dach dwuspadowy (na dodatek bez wymaganego pozwolenia budowlanego), który w wyniku popełnionych błędów jest uszkodzony, zdeformowany przez zapadające się połacie dachu i wymaga rozbiórki, zwiększenia kubatury budynku o ok. 110 m3, nie osiągnięcia celu projektu, jakim było zwiększenie efektywności energetycznej w przedsiębiorstwie, (-) instalacji fotowoltaicznej - zamiast montażu 12 szt. paneli fotowoltaicznych o łącznej mocy 3,96 kW beneficjent zamontował 42 panele o łącznej mocy 14,7 kW; (-) wymiany stolarki - zamiast wymiany 13 szt. okien oraz 4 szt. drzwi i bram zewnętrznych strona wymieniła 6 szt. okien i 2 szt. drzwi (wejściowe i bramę); (3) naruszenia zasady konkurencyjności przez opisanie przedmiotu zamówienia w sposób niejednoznaczny i niewyczerpujący.

Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. - w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 – podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.

Według art. 184 ust. 1 u.f.p. - wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

W myśl art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 – "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.

Odnosząc się na wstępie do stwierdzenia zawartego w treści uzasadnienia skargi, że: "Podnosi się, że naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie wpisuje się w przesłanki obligujące uprawniony organ do odzyskiwania wypłaconych środków, bowiem naruszenie postanowień umownych jest równoznaczne z naruszeniem procedur obowiązujących przy realizacji dofinansowanego projektu, które beneficjent obowiązany był stosować. Ten stan rzeczy jest w doktrynie i orzecznictwie sądowym przedmiotem krytyki.", czym strona kwestionuje, że pojęcie "innych procedur", o których jest mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. obejmuje swym zakresem także umowę o dofinansowanie, to w ocenie sądu wyrażony pogląd nie znajduje uzasadnienia. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w skardze nie przywołano żadnego wyroku dla poparcia tej tezy. Zważywszy jednocześnie na treść art. 184 ust. 1 u.f.p. stosownego wyjaśnienia wymaga pojęcie "innych procedur obowiązujących", na podstawie których dokonywane są wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 tego aktu. Na wstępie należy przywołać treść art. 6 ust. 2 ustawy wdrożeniowej, z którego wynika, że podstawę systemu realizacji programu operacyjnego mogą stanowić w szczególności przepisy prawa powszechnie obowiązującego, wytyczne, szczegółowy opis osi priorytetowych programu operacyjnego, opis systemu zarządzania i kontroli oraz instrukcje wykonawcze zawierające procedury działania właściwych instytucji. Odnosząc się do tego zagadnienia stwierdzić należy, że prawem w świetle przepisów regulujących dofinansowanie projektów, jest prawo rozumiane w szerokim znaczeniu tego słowa (co wielokrotnie akcentowały sądy administracyjne). Obok konstytucyjnego katalogu źródeł prawa stanowionego (powszechnie i wewnętrznie obowiązującego) można wyróżnić szczególne rodzaje źródeł prawa, w postaci szeroko rozumianych norm planowania, norm technicznych oraz zaliczanych niekiedy do tego katalogu aktów w postaci różnego rodzaju wytycznych, regulaminów, programów, itp. określanych w doktrynie jako "nieformalne źródła prawa", "swoiste źródła prawa" albo "źródła niezorganizowane" (por. wyroki NSA z 9 czerwca 2021 r., sygn. akt 425/21 i z 19 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1129/1013). W orzecznictwie przyjmuje się także, dokonując wykładni tego pojęcia, że obejmuje ono również naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie zawartej pomiędzy beneficjentem a instytucja zarządzającą projektem (por. wyroki: WSA w Białymstoku z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 598/10 i z 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 132/11; WSA w Gdańsku z 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 727/12, czy też wyrok NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2004/). Ponadto, zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy wdrożeniowej podstawę dofinansowania projektu stanowi umowa o dofinansowanie projektu zawarta przez instytucję zarządzającą albo działającą w jej imieniu instytucję pośredniczącą z beneficjentem. Umowa określa warunki dofinansowania projektu, a także prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane. W konsekwencji, w przypadku zawarcia umowy o dofinansowanie, zgodnie z przyjętym przez instytucję wzorem, uznać należy, że reguluje ona również procedurę realizacji projektu. Niewypełnienie przez stronę postanowień umowy powoduje zatem konieczność odzyskiwania przez organ kwot podlegających zwrotowi. Jak wyjaśnił też NSA w wyroku z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 489/16, procedury, jakich naruszenie może uzasadniać zastosowanie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., mogą wynikać nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także z łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta (podobnie wyroki NSA: z 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 872/19, z 23 września 2022, sygn. akt I GSK 2875/18). Sposób ten jest obowiązujący, a odstępstwo od niego bez wątpienia stanowi naruszenie procedur, o jakich mowa w art. 184 tej ustawy. Dotyczy to także i Wytycznych kwalifikowalności oraz innych procedur wymienionych w Umowie o dofinansowanie. Trudno więc, zdaniem sądu zaakceptować zawarty w skardze pogląd.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów, tj. naruszenia art. 207 ust. 1 u.f.p poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz art. 471 k.c. (Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi) poprzez jego niezastosowanie (skarżący nie zgadza się bowiem z akcentowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiskiem organu, że beneficjent ponosi pełną odpowiedzialność za realizację projektu finansowanego ze środków publicznych a odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny i nie jest zależna od winy), to również i on w ocenie sądu nie podlegał uwzględnieniu.

Przepis art. 207 ust. 1 u.f.p. zawiera jednoznaczne unormowanie, że w przypadku wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem, wykorzystania ich z naruszeniem procedur lub pobrania ich nienależnie lub w nadmiernej wysokości organ jest zobowiązany do dochodzenia ich zwrotu wraz z odsetkami liczonymi w sposób wskazany w ustawie. Wymaga też podkreślenia, że odpowiedzialność beneficjenta jest odpowiedzialnością szczególnego rodzaju uregulowaną w sposób kompletny w tym przepisie. Wystąpienie chociażby jednej z trzech wymienionych w nim przesłanek powoduje, że obowiązek zwrotu dofinansowania powstaje z mocy prawa (i dla organu ma charakter związania ustawowego), a decyzja zwrotowa (deklaratywna) jedynie go potwierdza. Mamy zatem do czynienia z odpowiedzialnością o charakterze obiektywnym. Organ, stwierdzając nieprawidłowe wykorzystanie dofinansowania nie bada, czy beneficjent działał kierunkowo, w złej czy dobrej wierze, czy jego działania były umyślne czy nie umyślenie. Nie ma również znaczenia, czy przesłanka zwrotu wystąpiła niezależnie od beneficjenta, czy w związku z działaniami osób, którym beneficjent powierzył prowadzenie spraw związanych z realizacją umowy. Zatem prawidłowe jest stanowisko organu, który odpowiedzialność skarżącego za wystąpienie okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu środków wywiódł z obiektywnych kryteriów niewypełnienia wszystkich warunków umowy o dofinansowanie, czyli przez naruszenia procedur obowiązujących przy realizacji projektu. Trzeba też pamiętać, że dopłaty unijne oparte są na konkretnych zasadach, które zostały ujęte w jednoznacznych regulacjach i obwarowane sztywnym reżimem prawnym a wypłacane beneficjentowi środki mają charakter "znaczony", powiązany ściśle z realizowanym projektem i w jego ramach poszczególnymi zadaniami. Nie może być też w tego typu sprawach dowolności, czy też wykładni rozszerzającej. Każda też zmiana projektu wymaga zgłoszenia i zgody właściwej instytucji.

Ponadto ustawodawca jednoznacznie wskazał, że beneficjent zwraca środki wykorzystane lub pobrane w sposób określony w pkt 1-3 ust. 1 art. 207 ustawy wraz z odsetkami. W konsekwencji tego obowiązku organy orzekające o zwrocie środków przeznaczonych na realizację projektu, nie są właściwe do oceny obowiązku ich zwrotu z punktu widzenia zasad właściwych dla Kodeksu cywilnego, czyli przyczyny oraz zawinienia (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim: z 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Go 365/17; z 10 października 2018 r., sygn. akt I SA/Go 306/18, czy też wyrok WSA w Gliwicach z 12 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 426/17 zaakceptowane przez NSA odpowiednio wyrokami: z 20 września 2018 r., sygn. akt I GSK 2296/18; z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I GSK 101/19 oraz z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2109/18). Jak zauważył też NSA w wyroku z 27 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3392/18: "Beneficjent ponosi (...) pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego projektu finansowanego ze środków publicznych na podstawie umowy. Odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny i nie jest zależna od winy. Beneficjent ponosi, zatem pełne ryzyko za zrealizowanie lub niezrealizowanie projektu.".

Tym samym strona była zobligowana do przestrzeganie zasad regulujących dopłaty unijne, m.in. tych wynikających z umowy o dofinansowanie, czy też z wytycznych kwalifikowalności. Jak bowiem zauważył WSA w Gliwicach z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 804/20: "Dopłaty unijne opierają się na konkretnych zasadach, ujęte są w jednoznacznych regulacjach i obwarowane sztywnym reżimem prawnym; brak jest w tym zakresie spraw możliwości dowolności i stosowania uznania administracyjnego czy wykładni rozszerzającej.".

Wobec powyższego trudno jest też zaakceptować twierdzenie skarżącego (sformułowane w oparciu o przywołany w skardze wyrok NSA z 14 grudnia 2017r., sygn. akt II GSK 3449/15 a dotyczący konkretnego stanu faktycznego), że "nie da się obronić poglądu", że prawodawca unijny nie przewiduje żadnych odstępstw od obiektywnej odpowiedzialności w przypadku stwierdzonych nieprawidłowości a tym samym naruszenia warunków realizacji projektu dofinansowanego z budżetu unijnego poszczególnych funduszy unijnych. W ocenie strony bowiem NSA zwrócił uwagę na przypadek, kiedy to obiektywny charakter odpowiedzialności został zmodyfikowany zmianą zwalniającą beneficjentów z odpowiedzialności w przypadkach, w których zaprzestanie działalności produkcyjnej było spowodowane upadłością nie wynikającą z czynów niezgodnych z prawem. Należy też wskazać, że każda sprawa ma indywidulany charakter i opiera się na ustalonym w niej konkretnie stanie faktycznym. To powoduje, że trzeba ostrożnie podchodzić do możliwości zastosowanych rozwiązań w danej sprawie do innej. Tym bardziej, że w sprawie będącej przedmiotem wskazanego przez stronę rozstrzygnięcia był brak kontraktu na udzielanie świadczeń zdrowotnych, co stanowiło podstawę do rozwiązania umowy o dofinansowanie na podstawie jej §19 ust. 2 pkt 2, a w konsekwencji w świetle art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. przesłankę uprawniającą do wydania decyzji o zwrocie wypłaconych środków, tj. wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem. Organ uznał również, że w tych okolicznościach doszło do spełnienia przesłanki z art. 207 ust. 1 pkt 3 u.f.p., ponieważ środki, które beneficjent posiadał po tym zdarzeniu niewątpliwie stały się pobranymi nienależnie (bez podstawy prawnej). Inna była zatem też podstawa prawna (sprawa będąca w zainteresowaniu tut. Sądu oparta został na naruszeniu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.). Różnica dotyczyła też ilości ustalonych nieprawidłowości i ich wagi dla danej sprawy. Należy też pamiętać, że nieprawidłowości w niniejszej sprawie miały związek z działaniami strony (również z działaniami ustalonego we wniosku pełnomocnika, działającego w jej imieniu i na jej rzecz), bądź jej zaniechaniami (pomimo, że była beneficjentem i zgodnie z umową o dofinansowanie pozostawała jedynym podmiotem odpowiedzialnym za realizację projektu i na niej spoczywała odpowiedzialność za jego realizację oraz zapewnienie trwałości), to jak pokazuje stan faktyczny nie sprawowała ona realnego nadzoru nad jego realizacją, przyzwalając tym samym na działania, które spowodowały powstanie ustalonych przez organ nieprawidłowości. Trzeba też zauważyć, że choć działaniu skarżącego nie można przypisać znamion czynu zabronionego o czym świadczy postanowienie o umorzeniu śledztwa, to wyraźnie w tym dokumencie wskazano, że: "Kwestią odrębną jest przedłożenie przerobionych dokumentów w postaci potwierdzenia dokonania przelewu środków pieniężnych tytułem rozliczenia faktur rozliczających otrzymaną zaliczkę. Powyższe zachowanie nie ma jednak znaczenia dla dokonanej oceny pod kątem wyczerpania znamion występku oszustwa." (k. 940-942, T. 5 z 6 akt sprawy).

Ponadto w sprawie, na którą powołuje się strona nieprawidłowość miała związek z trwałością projektu. Jednocześnie NSA, choć wskazuje (za TSUE w sprawie C-388/12) na konieczność złagodzenia skutków naruszenia zasady trwałości operacji w przypadkach zasługujących na uwzględnienie, z uwagi na charakter działania uprawnionego podmiotu skutkujący zaprzestaniem przez niego działalności produkcyjnej to w rozstrzygnięciu tym zauważa też, że dotyczy to ściśle określonych sytuacji i pod warunkiem wąskiego interpretowania wyjątków od tak ukształtowanej odpowiedzialności za skutki prawne naruszenia warunków realizacji projektów dofinansowanych z budżetu poszczególnych funduszy unijnych. Należy też wspomnieć, że wyrok ten odnosił się do innego rozporządzenia unijnego, tj. rozporządzenia nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L. 2006.210.25. z 31 lipca 2006r.), które zostało uchylone przez rozporządzenie nr 1303/2013 (a mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie). Wymaga też podkreślenia, że sądy administracyjne nie działają w próżni orzeczniczej, a aktualne orzecznictwo jednoznacznie stwierdza, że odpowiedzialność beneficjenta ma charakter obiektywny i nie jest zależna od winy. Beneficjent ponosi zatem pełne ryzyko za zrealizowanie lub niezrealizowanie projektu (chociażby wyroki: WSA w Szczecinie z 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 270/21; WSA w Opolu z 8 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Op 143/17 zaakceptowany wyrokiem NSA z 29 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3392/18). Trzeba też pamiętać, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne i wiąże się z szeregiem obowiązków wynikających z dysponowania środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do konkursu, a dalej w momencie podpisania umowy o dofinansowanie projektu. Beneficjent ponosi też pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego projektu finansowanego ze środków publicznych na podstawie umowy. To zaś powoduje, że ponosi on pełne ryzyko za zrealizowanie lub niezrealizowanie projektu.

Za prawidłowością postępowania organu przemawiają również następujące okoliczności sprawy:

- strona 27 stycznia 2020 r. złożyła do IZ wniosek o płatność nr [...] (wypłacenie zaliczki), do którego dołączyła m.in. fakturę nr [...] z 20 stycznia 2020 r. na kwotę brutto 238.620,00 zł w tym VAT 44.620,00 zł (z terminem płatności 30 dni). To spowodowało wykonanie dyspozycji przelewu środków w wysokości 240.992,00 zł na rachunek bankowy beneficjenta wskazany w umowie o dofinansowanie. Następnie do wniosku o płatność nr [...] z 9 marca 2020 r. (rozliczającego otrzymaną zaliczkę) skarżący przedłożył dwa potwierdzenia przelewu z 14 i 28 lutego 2020 r., z których wynikało, że z właściwego dla projektu rachunku bankowego uregulowane zostały w całości (na rzecz wykonawcy zamówienia) zobowiązania związane z nabyciem towarów i usług w ramach realizowanego projektu w łącznej kwocie 348.729,60 zł, tj. nastąpiła zapłata za: (fakturę nr [...] w łącznej kwocie 110.109,60 zł) i wspomnianą wyżej fakturę [...] w łącznej kwocie 238.620,00 zł . Podczas czynności kontrolnych projektu, w celu potwierdzenia dokonania przez stronę poniesionych wydatków ustalono (na podstawie wyciągów bankowych z okresu 1 lutego – 29 lutego 2020 r., oświadczenia strony 22 sierpnia 2022 r., w którym wskazała, że faktura nr [...] z 20 stycznia 2020 r. została zapłacona wykonawcy w kilku terminach, oświadczenia wykonawcy z 14 października 2021 r., z którego wynikało, że skarżący nie zrealizował na jego rzecz przelewu w kwocie 238.620,00 zł, potwierdzenia przelewu z 28 lutego 2020 r. kwoty 100.000,00 zł na rzecz wykonawcy), że beneficjent przedłożył IZ nierzetelny dokument w postaci potwierdzenia przelewu z 28 lutego 2020 r. na kwotę 238.620,00 zł (transakcja bankowa w tym zakresie nie miała bowiem miejsca), podczas gdy w ww. dacie uregulowane zostały faktycznie należności dla Wykonawcy w kwocie 100.000,00 zł. Przedmiotowe postępowanie strony doprowadziło (zgadzając się w ocenie z Zarządem) do powstania szkody na skutek przedłożenia ww. nierzetelnego dokumentu umożliwiającego bezprawne rozliczenie i zatrzymanie środków przyznanego dofinansowania, pomimo że nie spełniał on do tego warunków. Powyższe wskazuje (zgadzając się z organem), że opisane działanie doprowadziło do naruszenia §1 pkt 15 (miało miejsce nadużycie finansowe), §5 ust. 1 (strona była zobowiązana do realizacji projektu zgodnie z umową i jej załącznikami) umowy o dofinansowanie oraz art. 44 ust. 3 u.f.p. (wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad) w zw. z §5 ust. 4 (strona oświadcza, że zdaje sobie sprawę z faktu dysponowania środkami publicznymi oraz konieczności odpowiedniego ich wydatkowania) i ust. 8 pkt 2 (strona zobowiązuje się do stosowania Wytycznych) umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 6.2 ppkt 3 lit. a, b, e i h (wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek, który został faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie o dofinansowanie projekt, jest zgodny z prawem, został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie projektu, ale przede wszystkim został należycie udokumentowany, zgodnie z wymogami w tym zakresie określonymi w Wytycznych) oraz z pkt. 6.4 ppkt 6 (dowodem poniesienia wydatku jest zapłacona faktura) Wytycznych, co przełożyło się na naruszenie procedur, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Przedmiotowa zaś nieprawidłowość skutkuje zwrotem całości przyznanego dofinansowania (100%).

Trudno też nie zgodzić się z organem, że nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy okoliczność, że skarżący dopiero w toku sprawy cywilnej dowiedział się o potwierdzeniu przelewu kwoty 238.620,00 zł (nierzetelnym dokumencie załączonym do wniosku o płatność z 9 marca 2020 r.) z jego rachunku na rachunek Wykonawcy projektu tytułem opłacenia faktury nr [...], a dokument ten został złożony drogą elektroniczną przez K. K. (zięcia strony). Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący we wniosku o dofinansowanie upoważnił wyżej wskazanego do kontaktu w ramach projektu (pkt 2.14, k 271, T. 2 z 6 akt sprawy). Okoliczność ta została potwierdzona również przez skarżącego w toku śledztwa (postanowienia o umorzeniu śledztwa). To zaś powoduje, że strona (jako beneficjent odpowiedzialny za realizację projektu), ponosi także odpowiedzialność za działania czy też zaniechania osób, których umocował do działania w jego imieniu i na jego rzecz. Ponadto dbałość o własne sprawy (w szczególności przedsiębiorcy, od którego wymagana jest w prowadzeniu swoich spraw wyższa staranność) nie zwalnia od kontrolowania umocowanego. Jak zauważył też NSA w przywołanym już wyroku z 27 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3392/18: "Przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne i wiąże się z szeregiem obowiązków wynikających z dysponowania środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu.";

- zgodnie z §2 ust. 2 umowy o dofinansowanie beneficjent zobowiązany jest do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie oraz w oparciu o harmonogram rzeczowo-finansowy. Z treści §5 ust. 1 tej umowy wynika zaś, że był on zobowiązany do realizacji projektu w pełnym zakresie z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Jednocześnie z dyspozycji pkt 6.2.pkt 3 lit. b, d oraz e Wytycznych wynika, że wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek, który jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz krajowego, został uwzględniony w budżecie projektu - w zakresie rzeczowym projektu zawartym we wniosku o dofinansowanie projektu oraz został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie projektu.

Tymczasem z akt sprawy (czego strona nie kwestionuje) wynika, że zgodnie z dokumentacją aplikacyjną (wnioskiem o dofinansowanie projektu oraz studium wykonalności) strona zaplanowała m.in.: (-) docieplenie stropodachu, (-) wymianę stolarki, (-) montaż instalacji fotowoltaicznej. W ich ramach zobowiązała się też do: (jeśli chodzi o docieplenie stropodachu) - usunięcia istniejącego wierzchniego pokrycia i docieplenie stropodachu przy użyciu płyt styropianowych laminowanych papą podkładową (styropapa) oraz wykończenie papą termozgrzewalną (k. 317, 318 i 328, T. 2 z 6 akt sprawy); (jeśli chodzi o wymianę stolarki) - do wymiany okien - 13 szt. oraz wymiany drzwi i bram zewnętrznych - 4 szt. (k. 296, 317 i 318, T. 2 z 6 akt sprawy); (jeśli chodzi o montaż instalacji fotowoltaicznej) – do wykonania instalacji fotowoltaicznej o mocy 3,96 kW, tj. 12 szt. paneli fotowoltaicznych o mocy jednostkowej 330 Wp (k. 296, 317 i 318, T. 2 z 6 akt sprawy). Z ustaleń zaś organu wynika, że:

• (odnośnie docieplenia stropodachu) strona nie wykonała przedmiotowego docieplenia zgodnie z dokumentacją aplikacyjną, lecz zupełnie zmieniła konstrukcję dachu. Wskazuje na to, m.in. kosztorys (k. 834-835, T. 4 z 6 akt sprawy), stanowiący załącznik nr 5 do zapytania ofertowego, który jest sprzeczny z wnioskiem o dofinansowanie i jego załącznikami (np. studium wykonalności). Obejmuj bowiem dodatkowe prace (na które skarżący nie uzyskał zgody IZ) polegające m.in. na: wykonaniu murłat - belek do mocowania łat, ołacenie połaci dachowej łatami 38x50 mm w rozstawie ponad 24 cm, pokryciu dachu blachą trapezową powlekaną, czy też zmianie technologii ocieplenia dachu zamiast przewidzianych w dokumentacji aplikacyjnej płyt styropianowych laminowanych papą podkładową (k. 318 i 319, T. 2 z 6 akt sprawy) zaplanowano jego ocieplenie płytami z wełny mineralnej. Zwiększony zakres potwierdzony został również w opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa z maja 2021 r. (powołanego przez sąd w toczącej się sprawie cywilnej z powództwa Wykonawcy przeciw stronie o zapłatę). Biegły stwierdził też, że wykonane prace zwiększyły kubaturę budynku o około 110,00 m3 (nastąpiło też podniesienie poziomu kalenicy o około 70 cm), w związku z tym prace remontowe powinny odbywać się w oparciu o pozwolenie na budowę (k. 1263-1315, T. 6 z 6 akt sprawy). Przedmiotowe okoliczności wskazują, że strona odstąpiła od założeń projektowych, gdyż zamiast docieplić stropodach za pomocą płyt laminowanych papą podkładową i wykończenia dachu papą termozgrzewalną wykonała roboty budowlane, które zwiększyły kubaturę budynku. Wykonano też niezaplanowane wcześniej w dokumentacji aplikacyjnej prace. Ostatecznie, w wyniku ww. robót budowlanych powstał dach dwuspadowy, który nie został poprawnie wykonany, co w konsekwencji skutkowało zapadaniem się jego pokrycia. Zgodzić się należy zatem z organem, że przeprowadzone prace termomodernizacyjne w przedsiębiorstwie beneficjenta w zakresie docieplenia stropodachu nie tylko zostały wykonane niezgodnie z dokumentacją aplikacyjną, lecz również nie doprowadziły (z uwagi na występujące nieprawidłowości w jego wykonaniu, gdyż biegły stwierdził uszkodzenia, deformacje oraz zapadanie się połaci dachowej) do osiągnięciu założonego przez stronę celu projektu. Trudno bowiem uznać aby dach, który jak stwierdził biegły w maju 2021 r.: "Połać dachowa w chwili obecnej nie nadaje się do użytkowania, jest wiotka i poruszanie się po jej powierzchni stwarza problemy z zachowaniem równowagi." (k. 1325, T. 6 z 6 akt sprawy) - pozwolił stronie na osiągnięcie założonego celu projektu. Ponadto, jak zauawzył biegły usunięcie tych usterek wymagać będzie wykonania prac naprawczych (m.in. rozbiórki istniejącego pokrycia dachu i ułożenia ponownie I nowego pokrycia). Słusznie zatem stwierdził organ, że powstała zatem realna szkoda w budżecie UE, gdyż sfinansowany został z niego wydatek na realizację zadania dot. docieplenia stropodachu, które jak wykazano wyżej zostało wykonane w sposób niezgodny z dokumentacją aplikacyjną, niepoprawnie, skutkując w konsekwencji tym, że strona nie osiągnęła założonego celu projektu. Ponadto skarżący (poprzez ustanowionego pełnomocnika we wniosku o dofinansowanie) przedłożył do wniosku o płatność nr [...] m.in. fakturę nr [...] z 20 stycznia 2020 r. związaną m.in. z wykonaniem docieplenia stropodachu oraz protokół zdawczo-odbiorczy robót z 19 stycznia 2020 r. celem rozliczenia przyznanego dofinansowania,

• (odnośnie wymiany stolarki) beneficjent, jak ustalił Zarząd wymienił 6 szt. okien oraz drzwi wejściowe i bramę (oględziny zespołu kontrolnego z 29 listopada 2021 r., z którego sporządzono protokół podpisany bez zastrzeżeń skarżącego). Nie została zatem wymieniona cała stolarka okienna oraz drzwiowa. Mimo to strona odebrała jej wykonanie w dniu 19 stycznia 2020 r. (k. 930 verte, T. 4 z 6 akt sprawy). Wydatek związany z jej wykonaniem został ponadto przedłożony IZ w ramach wniosku o płatność nr [...] w celu rozliczenia przyznanej zaliczki, pomimo że został zrealizowany w niepełnym zakresie. Zgodzić się zatem należy z organem, że strona nie zrealizowała ww. zadania w całości, gdyż wymieniła jedynie 6 szt. okien, drzwi wejściowe oraz bramę zamiast zaplanowanej w dokumentacji aplikacyjnej wymiany okien - 13 szt., wymiany drzwi i bram zewnętrznych – w ilości 4 szt. Tym samym też nie zrealizowała celów projektu, gdyż ten element stanowił niezbędną składową wszystkich robót budowlanych składających się na ten projekt, które miały zwiększyć efektywność energetyczną budynku, w którym prowadziła ona działalność gospodarczą (k. 271, T. 2 z 6 akt sprawy). Zauważyć też należy, że skarżący nie miał zgody IZ na zmianę ilości wymienianych okien, drzwi i bram zewnętrznych. A zgodnie z §22 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie, strona mogła dokonywać zmian w projekcie pod warunkiem ich zgłoszenia w formie pisemnej IZ nie później niż 1 miesiąc przed planowym zakończeniem realizacji projektu oraz uzyskania pisemnej akceptacji. Strona rozliczyła zatem ze środków europejskich wydatki związane z wymianą stolarki (okien, drzwi i bram), które zostały poniesione niezgodnie z umową o dofinansowanie i jej załącznikami, w tym z Wytycznymi. Wskazać też należy, że wbrew twierdzeniu strony założenia projektu i jego cel w tym zakresie nie został zrealizowany z uwagi na to, że wymiana wszystkich założonych we wniosku i jego załącznikach okien, drzwi i bram (jako jednego z elementów całości prac składających się na projekt) miała spowodować ich uszczelnienie (k. 1406, T. 6 z 6 akt sprawy), a tym samym zmniejszenie współczynnika przenikania ciepła,

• (odnośnie montażu instalacji fotowoltaicznej) skarżący odebrał wykonanie tych prac w dniu 19 stycznia 2020 r. (k. 930 verte, T. 4 z 6 akt sprawy). W jego wyniku wystawiona została przez Wykonawcę faktura nr [...] w kwocie 238.620,00 zł., którą strona przedłożyła IZ do rozliczenia zaliczki w ramach wniosku o płatność nr [...]. Do wniosku tego (jak podniósł organ) dołączyła również oświadczenie z 28 kwietnia 2021 r. dot. zamontowania w ramach projektu 12 paneli fotowoltaicznych. Zaliczka ta została rozliczona 30 kwietnia 2021 r. Z ustaleń Zarządu opartych na (opinii biegłego sądowego – k. 1435, T. 6 z 6 akt sprawy, zgłoszenia beneficjenta z 17 lutego 2020 r. dot. przyłączenia mikroinstalacji do sieci elektroenergetycznej E. S.A., potwierdzenia przyłączenia mikroinstalacji do sieci elektroenergetycznej E. S.A., dokumentacji zdjęciowej wykonanej instalacji fotowoltaicznej przesłanej przez stronę 29 czerwca 2020 r. oraz pisma z 15 marca 2023 r. Wykonawcy) wynika zaś, że beneficjent zamontował instalację fotowoltaiczną o znacznie większej mocy (350 Wp każdy z paneli) oraz znacząco większej ilości tj. 42 szt. Zauważyć przy tym trzeba, że również i w tym przypadku beneficjent nie miał zgody IZ na te zmiany. A jak już wskazano, w myśl §22 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie strona mogła dokonywać zmian w projekcie pod warunkiem ich zgłoszenia w formie pisemnej IZ nie później niż 1 miesiąc przed planowym zakończeniem realizacji projektu oraz uzyskania pisemnej akceptacji. Strona rozliczyła zatem ze środków europejskich wydatki związane z montażem instalacji fotowoltaicznej. które zostały poniesione niezgodnie z umową o dofinansowanie i jej załącznikami, w tym z Wytycznymi kwalifikowalności.

Z tych przyczyn, słusznie uznał organ za niekwalifikowalny wydatek przyznany z budżetu UE na sfinansowanie faktury zbiorczej nr [...] z 20 stycznia 2020 r., która dotyczyła docieplenia stropodachu, montażu instalacji fotowoltaicznej oraz wykonania stolarki, zaś skala nieprawidłowości w realizacji każdego z ww. zadań uzasadniała zwrot wszystkich wypłaconych środków z budżetu ogólnego UE na realizację ww. robót budowlanych (w wysokości 100%). Nie jest też tak (mając na względzie dotychczas opisane nieprawidłowości) jak twierdzi skarżący, że projekt jak i jego cel (wykonanie robót budowlanych, które miały zwiększyć efektywność energetyczną budynku, w którym prowadzi ona działalność gospodarczą) zostały zrealizowane. Aby bowiem zrealizować cel projektu, każdy z jego elementów składowych (wskazanych we wniosku i załącznikach) winien być zrealizowany prawidłowo (co nie miało miejsca – jak opisano wcześniej - w przypadku: ocieplenia stropodachu, wymiany okien, drzwi i bram oraz montażu instalacji fotowoltaicznej).

Mając ma względzie powyższe trudno też przejść sądowi do porządku, że strona będąca w procesie projektowym, z zaangażowaniem tak znaczących środków publicznych, których wydatkowanie obwarowane jest restrykcyjnymi zasadami nie interesuje się jak Wykonawca, z którym podpisał umowę na wykonanie prac budowlanych związanych z realizacją projektu je wykonuje, pozostawiając to de facto w gestii K. K., którego podpisy widnieją, np. pod protokołami odbioru prac;

- w ramach przedmiotowego projektu strona nie była podmiotem zobowiązanym do stosowania ustawy prawo zamówień publicznych, dlatego też powinna przeprowadzić postępowanie o zamówienie zgodnie z zasadą konkurencyjności. W dniu 4 listopada 2019 r. zamieszczone zostało zapytanie ofertowe w bazie konkurencyjności . W trakcie postępowania nie wpłynęły żadne zapytania dotyczące przedmiotu zamówienia. Nie dokonano również zmiany treści zamówienia. Kryteria oceny ofert stanowiły: cena - 90% oraz okres gwarancji -10%. W wyznaczonym w zapytaniu terminie wpłynęła jedna oferta złożona przez K. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Usługi [...] K. G. W dniu 18 grudnia 2019 r. zawarto umowę na realizację przedmiotu zamówienia. W oparciu o kontrolę projektu organ ustalił, że w przeprowadzonym postępowaniu o zamówienie naruszona została zasada konkurencyjności (k. 830-863, T. 4 z 6 akt sprawy). Związane to było z tym, że skarżący zgodnie z pkt 3.3 wniosku o dofinansowanie projektu w ramach przedmiotowego przedsięwzięcia zaplanował m.in modernizację instalacji oświetlenia wewnętrznego oraz montaż paneli fotowoltaicznych o łącznej mocy 3.96 kW (12 szt. paneli fotowoltaicznych o mocy jednostkowej 330 Wp). Tymczasem w ogłoszeniu o zamówienie, które zostało zamieszczone w bazie konkurencyjności 4 listopada 2019 r. (w części dotyczącej szczegółowego opisu przedmiotu zamówienia i zakresu prac) odwołano się do załączniku nr 5 do zapytania ofertowego. Załącznik ten składał się, m.in. z kosztorysu związanego m.in.: z pracami rozbiórkowymi, remontem dachu i elewacji, demontażem i montażem okien, malowaniem, modernizacją instalacji C.O. oraz karty katalogowej paneli fotowoltaicznych [...] oraz falownika trójfazowego (k. 834 – 839, T. 4 z 6 akt sprawy). Mając na względzie ich treść trudno założyć, że załącznik ten w zakresie montażu paneli fotowoltaicznych szczegółowo opisywał przedmiot zamówienia i zakresu prac. Załącznik ten nie obejmował również w ogóle i nie opisywał tej części zamówienia, która dotyczyła modernizacji instalacji oświetlenia wewnętrznego. O tyle zaś było to istotne, że z treści pkt 6.5.2 ppkt 5 Wytycznych (do których stosowania zobligowany był skarżący) wyraźnie wynika, że przedmiot zamówienia opisuje się w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dokładnych i zrozumiałych określeń, uwzględniając wszystkie wymagania i okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty. Wbrew też twierdzeniom strony, że wykonawca miał dostęp do dokumentacji jaka została sporządzona na potrzeby projektu organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu wskazał, że np. w zakresie montażu paneli fotowoltaicznych strona nie udostępniła w dokumentacji zamówieniowej potencjalnym oferentom np. audytu energetycznego z 2 marca 2018 r., który był jednym z załączników do wniosku o dofinansowanie, gdzie zamieszczone były szczegółowe wyliczenia dot. instalacji fotowoltaicznej. Podobna sytuacja miała miejsce w zakresie modernizacji instalacji oświetlenia wewnętrznego i dotyczyła nieudostępnionego Opisu technicznego, który opisywał szczegółowo ten zakres przedmiotu zamówienia. Zatem potencjalny wykonawca na podstawie przedmiotowej dokumentacji (zamieszczonej w bazie konkurencyjności) nie mógł wiedzieć (jak słusznie zauważył Zarząd), co zamawiający chciał wykonać w ramach tego zadania i w jakim zakresie. Nie mógł też stanowić podstawy do sporządzenia oferty z uwzględnieniem wszystkich elementów mających wpływ na kalkulację ceny. Zgodzić się należy też z organem, że opis przedmiotu zamówienia powinien być tak sporządzony przez zamawiającego, by wykonawcy nie mieli wątpliwości, jakie usługi, dostawy czy roboty budowlane należy wykonać, i jaki będzie ich zakres zgodnie z wymaganiami zamawiającego, a jednocześnie aby mogli oni w sposób prawidłowy dokonać wyceny złożonych ofert. Opis przedmiotu zamówienia powinien być też zatem, jak wskazano w Wytycznych jednoznaczny i wyczerpujący. Ponadto, jak słusznie zauważył organ potencjalni wykonawcy nie mają obowiązku poszukiwania potrzebnych informacji dla przygotowania oferty u innych źródeł niż zamawiający. Oczekiwanie od wykonawców posiadania pełnej wiedzy o przedmiocie zamówienia, w przypadku gdy zamawiający zaniechał wskazania informacji niezbędnych do przygotowania oferty na równych warunkach przez wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia narusza zasadę zachowania uczciwej konkurencji (zob. wyrok WSA w Łodzi z 10 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 533/22, zaaprobowany przez NSA wyrokiem z 13 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 233/23). W wyroku z 6 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1056/18 NSA wskazał też, że: "poszanowanie uczciwej konkurencji zobowiązuje zamawiającego do traktowania wszystkich wykonawców ubiegających się o zamówienie w sposób jednakowy, a proporcjonalność i przejrzystość do transparentnego stosowania środków adekwatnych do zamierzonego celu. Zamawiający nie ma więc prawa w jakikolwiek sposób uprzywilejowywać bądź zniechęcać potencjalnych wykonawców zamówienia publicznego. Stąd obowiązkiem zamawiającego jest traktowanie wszystkich wykonawców znajdujących się w tożsamej sytuacji prawnej lub faktycznej w identyczny sposób".

Należy również podkreślić, że stwierdzona nieprawidłowość ma charakter naruszenia godzącego w fundamentalne zasady rządzące zamówieniami. To zaś wywołuje ryzyko wyrządzenia szkody w środkach publicznych, gdyż ta eliminacja, także potencjalna, mogła prowadzić do pominięcia oferty najlepszej, która na skutek wadliwego działania zamawiającego w ogóle nie została zgłoszona (zob. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. II GSK 1608/15 - choć dotyczy zamówień realizowanych w ramach Prawa zamówień publicznych, to co do zasady ma odniesienie również do tej sprawy). Przedmiotowa nieprawidłowość mogła też przełożyć się na ograniczenie ilości potencjalnych oferentów, których oferty mogły być w niższej cenie niż ta złożona przez wybranego do realizacji projektu wykonawcę.

Zasadnie zatem stwierdził Zarząd, że sporządzenie przez stronę niejednoznacznego i niewyczerpującego opis przedmiotu zamówienia w zakresie modernizacji instalacji oświetlenia wewnętrznego oraz instalacji fotowoltaicznej doprowadziło do naruszenia dyspozycji §15 ust. 1 umowy o dofinansowanie w zw. z związku z pkt 6.5.2 ppkt 5 Wytycznych, co w konsekwencji mogło mieć wpływ na potencjalnych wykonawców, którzy nie posiadając wystarczających informacji nie złożyli oferty w tym postępowaniu o zamówienie. Zatem to postępowanie strony doprowadziło do naruszenia procedur, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Za przedmiotowe naruszenie zasadnie wymierzono też korektę w wysokości 10% (mając na względzie pkt 21 tabeli do rozporządzenia korygującego z 29 stycznia 2016 r., które określa stawki procentowe stosowane przy obniżaniu wartości korekt finansowych i pomniejszeń dla poszczególnych kategorii nieprawidłowości indywidualnych).

Jednocześnie wymaga zauważenia, że zasadą jest, że kwoty środków odzyskiwanych od beneficjentów odpowiadają wartości wydatków poniesionych w sposób nieprawidłowy (100% kwoty nieprawidłowości). I chociaż w przypadku tej nieprawidłowości wymierzono korektę w wysokości 10% to, jak słusznie zauważył organ, z uwagi na wystąpienie w przedmiotowej sprawie innych nieprawidłowości, nie mających związku wprost z postępowaniem o zamówienie oraz zasadą konkurencyjności, a dotyczących realizacji projektu oraz kwalifikowalności wydatków, które powodują konieczność zwrotu całości dofinansowania, wysokość ww. korekty nie wpłynęła de facto na łączną wysokość kwoty do zwrotu. W przypadku bowiem pozostałych nieprawidłowości (przedkładania IZ do rozliczenia nierzetelnego dokumentu w postaci potwierdzenia przelewu z 28 lutego 2020 r. oraz ponoszenia wydatków w sposób niezgodny z wnioskiem o dofinasowanie i postanowieniami umowy o dofinansowanie, w sposób niecelowy i nierzetelny) organ uprawniony był do żądania zwrotu dofinansowania w wysokości 100% poniesionych wydatków.

Mając na względzie opisane nieprawidłowości należy raz jeszcze przypomnieć, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne, jednakże zawarcie umowy wiąże się nie tylko z nabyciem przez beneficjenta odpowiednich uprawnień, ale także nakłada na beneficjenta szereg obowiązków, które beneficjent zobowiązuje się przestrzegać, w tym obowiązki związane z dysponowaniem środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu (por. wyrok WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 321/21). Utrwalił się również pogląd w orzecznictwie sądów administracyjnych, że tego typu środki publiczne przekazywane beneficjentom mogą być wykorzystane wyłącznie na ściśle określony cel. Skoro pochodzą one ze środków publicznych, to sposób ich wykorzystania jest pod szczególną kontrolą wypłacającego, którego obowiązkiem jest kontrolowanie ich wydatkowania (por. wyrok NSA w wyroku z 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2722/15 i choć dotyczy on dotacji to co do zasady ma również odniesienie i do tej sprawy). Beneficjent zaś, zobowiązany jest do przeznaczania otrzymanych środków tylko na zadania określone w umowie o dofinansowanie, w terminie w niej określonym i w sposób tam opisany. Dlatego środki pochodzące z dofinansowania danego projektu przekazane na konto beneficjenta, w tym przypadku strony nie uzyskują przymiotu wartości prywatnej, co stwarzałoby możliwość swobodnego nimi dysponowania. Skarżący nie włada zatem przekazanymi środkami bez ograniczeń - lecz przeciwnie - może je wykorzystać jedynie w sposób ściśle określony w umowie o dofinansowanie i jej załącznikach.

Nie może też umykać uwadze to, co wynika bezpośrednio z podpisanej przez stronę umowy o dofinansowanie, a co już akcentowano wcześniej, że m.in.: beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu (§2 ust. 2); (-) beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu w pełnym zakresie, (...) zgodnie z umową i jej załącznikami (§5 ust. 1); (-) beneficjent zawierając umowę zobowiązuje się do stosowania wytycznych kwalifikowalności (§5 ust. 8 pkt 2); (-) beneficjent oświadcza, że zdaje sobie sprawę z faktu dysponowania środkami publicznymi oraz konieczności odpowiedniego ich wydatkowania na zasadach określonych w systemie realizacji Programu, w szczególności zgodnie z ustawą o finansach publicznych (§5 ust. 4); (-) beneficjent udziela zamówienia w ramach projektu na zasadach określonych w Wytycznych kwalifikowalności (§15 ust. 1; (-) beneficjent może dokonywać zmian w projekcie pod warunkiem ich zgłoszenia w formie pisemnej IZ nie później niż 1 miesiąc przed planowym zakończeniem realizacji projektu oraz uzyskania pisemnej akceptacji IZ (§22 ust. 1), czy też (-) jeżeli zostanie stwierdzone, że beneficjent wykorzystał środki dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem, bez zachowania obowiązujących procedur lub pobrał w sposób nienależny lub w nadmiernej wysokości, zobowiązany jest do zwrotu tych środków, wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w terminie i na rachunki bankowe wskazane przez IZ (§10 ust. 1).

Odnosząc się natomiast do przywołanego wyroku Sądu Okręgowego w O. (w sprawie o sygn. akt. [...]) oraz postanowienia o umorzeniu śledztwa to wskazać należy, że sprawa tocząca się przed sądem dotyczyła rozliczeń pomiędzy stroną a jej kontrahentem, który został wybrany w ramach postępowania ofertowego do wykonania robót budowlanych związanych z realizacją projektu a nie w zakresie prawidłowości jego realizacji m.in. w zakresie wykonania ocieplenia stropodachu, czy montażu instalacji fotowoltaicznej, za które odpowiada strona (bądź ustalony pełnomocnik). Słusznie też zauważył organ, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są ustalenia poczynione w procesie cywilnym dot. kwestii zawinienia zamawiającego, czy też Wykonawcy przy realizacji zleconych mu robót budowlanych. To bowiem strona na podstawie umowy o dofinansowanie ponosi pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego projektu finansowanego ze środków publicznych. A jak już zauważono wcześniej odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny i nie jest zależna od winy. Beneficjent ponosi zatem pełne ryzyko za zrealizowanie lub niezrealizowanie projektu. Jeśli natomiast chodzi o ww. postanowienie to dotyczyło ono występku oszustwa. Ponadto, jak wskazano w treść ww. postanowienia, odrębną kwestią jest zachowanie polegające na przedłożeniu przerobionych dokumentów w postaci potwierdzenia dokonania przelewu środków pieniężnych tytułem rozliczenia faktur rozliczających otrzymaną zaliczkę, które nie ma znaczenia dla dokonanej oceny pod kątem wyczerpania znamion występku oszustwa, ale miało w przypadku stwierdzonych nieprawidłowości, za wyjątkiem naruszenia §15 ust. 1 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 6.5.2 ppkt 5 Wytycznych polegającego na naruszeniu zasady konkurencyjności w procesie wyboru kontrahenta. Wobec powyższego bez znaczenia jest okoliczność, czy skarżącemu można przypisać winę z tytułu szczegółowo omówionych wcześniej nieprawidłowości. W sytuacji wystąpienia przesłanek z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. organ nie bada winy, czy też zamiaru beneficjenta bądź jego dobrej czy złej wiary. Ustawa o finansach publicznych nie przewiduje bowiem żadnych okoliczności - wystąpienia winy lub jej rodzaju, czy też zakresu udziału podmiotów trzecich w powstaniu sytuacji prowadzących do zwrotu środków.

Nie jest też tak jak twierdzi strona, że organ nie wyjaśnił dlaczego uznał za niekwalifikowany wydatek w kwocie 164.900,00 zł na sfinansowanie faktury nr [...] z 20 stycznia 2020r. w zakresie: docieplenia stropodachu, montażu instalacji fotowoltaicznej oraz wykonania stolarki, nie wyjaśniając wyliczenia tejże kwoty. Takie wyjaśnienie bowiem znajduje się w tabeli na str. 2 zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze dotychczasowe rozważania oraz biorąc pod uwagę ilość i wagę nieprawidłowości jakich dopuściła się strona słusznie uznał organ, że doszło do wypełnienia dyspozycji normy art, 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Doszło również do naruszenia art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, według którego "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego (a do takich w tej sprawie doszło, jak wykazano to wcześniej), wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Również w orzecznictwie przyjmuje się, że nieprawidłowością jest każde naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2575/17). Wskazać w tym miejscu należy, że niniejszej sprawie nieprawidłowości powstałe po stronie beneficjenta (w zakresie przedkładania IZ do rozliczenia nierzetelnego dokumentu oraz ponoszenia wydatków niezgodnie z wnioskiem o dofinasowanie i postanowieniami umowy o dofinansowanie w sposób niecelowy, nierzetelny) spowodowały nie tylko szkodę realną w budżecie UE, ale również i potencjalną w przypadku trzeciej nieprawidłowości (naruszenie zasady konkurencyjności poprzez niejednoznaczny i nieprecyzyjny opis przedmiotu zamówienia, co mogło się przełożyć na ograniczenie ilości potencjalnych oferentów, których oferty mogły być w niższej cenie niż ta złożona przez wybranego do realizacji projektu wykonawcę). W związku z tym należy uznać, że postępowanie skarżącego doprowadziło do nieuzasadnionego wydatkowania środków unijnych (powodując tym samym spełnienie i trzeciej z przesłanek określonych w definicji nieprawidłowości). Tym bardziej, że jego obowiązkiem było przestrzeganie zasad regulujących dopłaty unijne, m.in. tych wynikających z umowy o dofinansowanie i wytycznych kwalifikowalności. Jak bowiem stwierdził WSA w Gliwicach w wyroku z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 804/20: "Dopłaty unijne opierają się na konkretnych zasadach, ujęte są w jednoznacznych regulacjach i obwarowane sztywnym reżimem prawnym; brak jest w tym zakresie spraw możliwości dowolności i stosowania uznania administracyjnego czy wykładni rozszerzającej.". Wobec dotychczasowych rozważań prawidłowo organ zastosowała art. 207 ust. 9 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.f.p. w zw. z art. 184 u.f.p. oraz art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013.

Z pola widzenia nie może umknąć również to, że państwo członkowskie ma obowiązek szczególnej dbałości o prawidłowe i zgodne z procedurami wykorzystanie środków publicznych, w tym pochodzących ze środków europejskich.

Za bezzasadny sąd uznał również zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 §1, art. 8, art. 11 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy i wszechstronnego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie, przy jednoczesnej dowolnej ocenie zebranych dowodów, a także prowadzenie postępowania wbrew wymogom praworządności i sprawiedliwości, przy istnieniu zasadniczych wątpliwości co do prawidłowości, słuszności i legalności podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem sądu Zarząd przeprowadził postępowanie prawidłowo, ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy popierając to stosownym materiałem dowodowym i prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Przeprowadzona w rozpoznawanej sprawie kontrola nie wykazała również, aby zaskarżona decyzja w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu w związku z realizacją projektu, na warunkach określonych w umowie o jego dofinansowanie, wydana została z naruszeniem prawa, w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia odpowiada wymogom prawa, zawiera bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny oraz ocenę prawną przyjętych ustaleń, ze szczegółowym wskazaniem przepisów prawa. Wyjaśnia również szczegółowe motywy przyjętego rozstrzygnięcia. Ponadto organ w dokonanej ocenie dowodów nie przekroczył ani reguł logicznego myślenia, ani zasad wiedzy, ani też doświadczenia życiowego. Ponadto, to, że strona nie zgadza się z przyjętym rozstrzygnięciem nie oznacza jeszcze, że narusza ono prawo. Wobec powyższego trudno uznać za zasadne twierdzenie, że doszło w tej sprawie do naruszenia zasady praworządności, zasady zaufania do władzy publicznej oraz zasady przekonywania.

Wbrew twierdzeniu skarżącego organ nie naruszył również art. 75 §1 k.p.a. w zw. z art. 78 §1 k.p.a. oraz art. 86 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącego w przedmiocie przesłuchania go jako strony postępowania, podczas gdy uzasadniał to stan i charakter sprawy. Strona bowiem nie wykazała czemu miałoby to służyć, mając na względzie ustalone i poparte dowodami nieprawidłowości, których istnienia nie kwestionuje wskazując m.in. w skardze, że: "W związku z powyższym podnieść należy, że w realizacji projektu miały miejsce pewne uchybienia jednakże nie z przyczyn leżących po stronie Beneficjenta.", czy też: "Rzeczywiście, przeprowadzone postępowanie sądowe w sprawie gospodarczej (sygn. [...] SO w O.) wykazały wady w realizacji projektu, jakie powstały na skutek nieprawidłowego przeprowadzania prac remontowo-budowlanych przez wykonawcę, sprzeczności tych prac z zasadami współczesnej wiedzy technicznej, obowiązującymi przepisami i normami, niezgodnie ze sztuką budowlaną.". Dodać również należy, że organ jest zobowiązany do zgromadzenia dowodów, ale w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do ustalenia stanu faktycznego. Nie ma zatem obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego w nieskończoność, jeżeli dla prawidłowego ustalenia - procesowego odtworzenia stanu faktycznego - adekwatne i wystarczające są już zebrane materiały, a tak było w rozpatrywanej sprawie zdaniem sądu. Nawet jeżeli w toczącym się postępowaniu obowiązek dowodzenia spoczywa na organie, to nie jest to obowiązek nieograniczony. Ponadto, jeżeli organ, na podstawie zebranych w toku postępowania dowodów, może dokonać niebudzącego wątpliwości ustalenia stanu faktycznego, wówczas dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne. Zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia. Gromadzenie materiału dowodowego nie może bowiem polegać (mając na względzie zasadę szybkości postępowania) na zbieraniu wszelkich informacji dotyczących zjawisk i zdarzeń. Jest on zobowiązany bowiem do zgromadzenia dowodów w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do ustalenia stanu faktycznego. Oznacza to, że jeżeli organ na podstawie zebranych w toku postępowania dowodów, może dokonać niebudzącego wątpliwości ustalenia stanu faktycznego, wówczas dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne. Inaczej mogłoby dojść do sytuacji, w której należałoby prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarczyłby do podjęcia rozstrzygnięcia, a także wówczas, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do nieodmiennej konstatacji, że innych dowodów poza ujawnionymi nie należy oczekiwać (por. wyroki NSA: z 17 grudnia 2014 r., I FSK 1647/13, czy też z 17 września 2020 r., sygn. akt I FSK 2031/17). Jak słusznie podniósł też organ w odpowiedzi na skargę, że dowód z przesłuchania strony jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym), pozostawionym do jego uznania i przeprowadzanym z urzędu jedynie wówczas, gdy po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym pozostają do wyjaśnienia istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2021 r., sygn. akt akt I OSK 1967/20). Wobec powyższego czynienie zarzutu naruszenia art. 86 k.p.a., skoro sam ustawodawca przesądził, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony jest prawem a nie obowiązkiem organu, uwzględniając ustalony w sprawie stan faktyczny poparty zgromadzonym materiałem dowodowym oraz mając na uwadze ustalone nieprawidłowości, których strona co do zasady nie kwestionuje - było nieuprawnione.

Podsumowując dotychczasowe rozważania i mając na względzie ustalone w sprawie nieprawidłowości oraz to, że wykonanie założeń projektu i osiągnięcie jego celu wymagało zrealizowania wszystkich prac wskazanych we wniosku i jego załącznikach i w ścisłej zgodzie z obowiązującymi procedurami, do czego był zobligowany treścią umowy o dofinansowanie skarżący (a co jak wykazano nie miało w tej sprawie miejsca), dokonywanie zmian w projekcie bez zgody IZ (w zakresie np. ilości i mocy paneli fotowoltaicznych, które miały być zainstalowane w ramach ww. projektu, czy też ilości podlegających wymianie okien, drzwi i bram) oraz to, że strona będąca w trakcie realizacji projektu (i odpowiadając za niego) pozostawiła go de facto bez własnego nadzoru (co miało znaczenie dla powstania wykazanych przez organ nieprawidłowości, na co wskazuje chociażby to, że K. K., który jak zauważył Sąd Okręgowy w O. nie był umocowany do zmian umowy z Wykonawcą, faktycznie prace te nadzorował, podpisując np. ich odbiór – k. 1526, T. 6 z 6 i k. 530 verte i 533, T. 4 z 6 akt sprawy) - trudno uznać za uzasadnione twierdzenie strony, że beneficjent zrealizował cele projektu z uwagi na to, że: warsztat samochodowy funkcjonuje przy zmodernizowanej instalacji CO i wymianie źródła ciepła, modernizacji instalacji ciepłej wody użytkowej, wykorzystuje energię dostarczaną do budynku przez odnawialne źródła energii - instalację fotowoltaiczną, przy dociepleniu ścian zewnętrznych i co do zasady stropodachu oraz częściowej wymianie okien, drzwi i bram zewnętrznych). Dlatego też w ocenie sądu podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa.

Jednocześnie sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona i w konsekwencji podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.