Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 341/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 29 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (spawozdawca) WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2023 r. nr SKO.41/972/EG/2023 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Lublin z dnia 29 grudnia 2022 r., znak: EG-EP-I.3160.5.28.2022, oddalające skargę B. S. (skarżącej) na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. (banku).

Jak wynika z akt sprawy oraz treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ prowadzi wobec męża skarżącej - Z. S. postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu łącznych zobowiązań pieniężnych, podatku rolnego oraz zaległości z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego. Zawiadomieniem z dnia 10 października 2022 r., doręczonym bankowi w dniu 24 października 2022 r., dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, prowadzonego na nazwisko skarżącej, która odebrała zawiadomienie o zajęciu w dniu 27 października 2022 r.

Skarżąca w związku z powyższym złożyła sprzeciw, skargę na czynność egzekucyjną oraz żądanie wyłączenia rzeczy spod egzekucji. W skardze na czynność zajęcia wierzytelności skarżąca wniosła o dopuszczenie dołączonych dowodów na wskazane w uzasadnieniu okoliczności oraz o zwrot wszystkich kwot uzyskanych przez organ z tytułu dokonanego zajęcia. Zarzuciła naruszenie zasady proporcjonalności oraz naruszenie art. 80 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Podniosła, że żaden przepis u.p.e.a. nie daje organowi egzekucyjnemu uprawnienia do dokonania zajęcia rachunku bankowego małżonka zobowiązanego, a samo zawiadomienie o zajęciu, które zostało do niej skierowane, wskazuje ją bezzasadnie jako zobowiązaną.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że małżonek zobowiązanego nie jest w postępowaniu egzekucyjnym zobowiązanym, a jedynie, w określonych przypadkach, odpowiadając majątkiem wspólnym może nabyć uprawnienia zobowiązanego. Wskazał też, że jeżeli zgodnie z odrębnymi przepisami odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny, podstawą do prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego jest tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego.

Oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych i lokacie są objęte małżeńską wspólnością ustawową, gdy zostały zgromadzone w czasie trwania małżeństwa. Wierzyciel wskazał na odpowiedzialność Z. S. majątkiem wspólnym w tytule wykonawczym nr [...], zakreślając odpowiednie pole, przez co zajęcie skierowano do majątku wspólnego znajdującego się na wspomnianym rachunku bankowym należącym do obojga małżonków. W tych warunkach zawarcie pomiędzy małżonkami w dniu 26 października 2022 r. umowy rozdzielności majątkowej pozostaje bezskuteczne w stosunku do zajętego rachunku bankowego, na mocy art. 27e § 3 u.p.e.a.

W ocenie organu pierwszej instancji, nie było przeszkód dla zajęcia środków pochodzących z dotacji z programu "Czyste Powietrze", ponieważ nie znajdowały się one na wyodrębnionym rachunku bankowym. Nadto, dotacja została skarżącej wypłacona jako refundacja, a nie zaliczka. Organ wyjaśnił, że nie dokonał zajęcia środków w postaci tzw. czternastej emerytury. Te niepotrącalne środki pieniężne skarżąca wykorzystała we własnym zakresie.

W zażaleniu na to postanowienie skarżąca podniosła w szczególności, że organ egzekucyjny nie miał prawa zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego małżonka zobowiązanego, nie był to bowiem rachunek wspólny, a mąż skarżącej nigdy nie był uprawniony z niego korzystać. Skarżąca zaznaczyła też, że zajęte zostały środki stanowiące dotację, które są na mocy art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. wyłączone z egzekucji. Wyjaśniła, że rachunek wyodrębniony to nie rachunek przeznaczony wyłącznie do obsługi dotacji, ale rachunek bankowy, w oparciu o który obsługa tej dotacji faktycznie się odbywa.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy u.p.e.a. w kształcie nadanym ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw i wskazało na art. 27 g § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia do organu egzekucyjnego sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4 ustawy.

Z ustaleń organu wynika, że zajęty został rachunek bankowy, którego posiadaczem jest skarżąca. Były na nim gromadzone wpłaty przekazywane na jej rzecz, dokonywano też płatności za wydatki skarżącej i jej męża. Przedmiotem zajęcia było prawo majątkowe w postaci wierzytelności o wypłatę środków pieniężnych przechowywanych na rachunku bankowym, który to składnik majątkowy został nabyty przez skarżącą w czasie trwania wspólności majątkowej ze Z. S. i objęty był wspólnością majątkową. Wspólność została zniesiona w dniu 26 października 2022 r. W tytule wykonawczym nr [...], zakreślając odpowiednie pole (D 6.1), wierzyciel wskazał odpowiedzialność Z. S. także z majątku wspólnego.

Organ wyjaśnił, że nowelizacja u.p.e.a polegała na uproszczeniu procedur w zakresie odpowiedzialności majątkiem stanowiącym wspólność majątkową małżeńską. Odpowiedzialność majątkiem wspólnym za zobowiązania małżonka oznacza, że rachunek bankowy, którego wyłącznym posiadaczem jest jeden z małżonków, może być przedmiotem egzekucji wierzytelności przypadającej od małżonka nie będącego posiadaczem rachunku (jeżeli nie znajdują się na nim środki należące wyłącznie do majątku odrębnego małżonka nie będącego dłużnikiem). Posiadanie przez małżonków osobnych rachunków bankowych nie chroni przed koniecznością znoszenia egzekucji prowadzonej przeciwko współmałżonkowi. Nie można przyjąć, że jednostki pieniężne przechowywane przez bank na rachunku bankowym nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków do momentu ich wypłaty gotówkowej. W niniejszej sprawie dokonane w ramach egzekucji zajęcie dotyczyło przedmiotów majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego małżonków. W ocenie organu odwoławczego, art. 80 § 1 u.p.e.a. stanowił zatem prawidłową podstawę zajęcia wskazanego składnika majątkowego.

Organ odwoławczy wskazał też, że w myśl art. 27e § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej, podstawą prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego jest tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego. Zgodnie art. 27e § 3 u.p.e.a., zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego, o której mowa w § 1, uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy majątkowej małżeńskiej lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne. Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego.

Organ podkreślił, że postanowienia wydane w sprawie ze złożonego sprzeciwu małżonka rozstrzygnęły o prawidłowości prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego. Postanowienia zostały wydane przez wierzycieli – odrębnie w zakresie należności z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego i odrębnie w zakresie zaległości podatkowych. W postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną nie mogą być podnoszone argumenty dotyczące ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności z całości albo części majątku wspólnego, ponieważ te argumenty zostały rozpatrzone przez wierzycieli w odrębnych postępowaniach. Konkretne składniki majątkowe, będące przedmiotem czynności egzekucyjnej, wchodziły w skład majątku wspólnego, stąd zajęcie jest prawidłowe.

Odnosząc się do kwestii dotacji wypłaconej skarżącej i zabezpieczonej na rachunku bankowym, o którym mowa w sprawie, organ – przywołując regulację art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. – wskazał na analizę historii zajętego rachunku. Zaznaczył, że gromadzone tam były wpłaty na rzecz skarżącej, dokonywano natomiast przelewów m.in. tytułem płatności za należności męża skarżącej. Rachunek, na który wpłynęła dotacja nie był rachunkiem wyodrębnionym, a środki wypłacone z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie pochodziły z budżetu państwa. Nie można również ocenić, że środki z dotacji były wyłączone z egzekucji jako środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, czy też środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi, inne niż wymienione wcześniej, wypłacane w formie zaliczki. Jak wynika z materiałów informacyjnych programu "Czyste Powietrze", w przypadku dotacji z prefinansowaniem mowa jest o zaliczkach, jednak wówczas część dotacji przyznanej beneficjentowi dokonywana jest na rachunek bankowy wykonawcy. W niniejszej sprawie środki zostały wypłacone na konto skarżącej, stąd nie były zaliczką w rozumieniu dotacji z prefinansowaniem, ale stanowiły refundację już poniesionych i wykazanych kosztów. Nadto, pismem z dnia 22 grudnia 2022 roku Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zawiadomił, iż środki z dotacji zostały wypłacone w formie refundacji, a nie zaliczki.

Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego, na rachunek skarżącej wpłynęła też tzw. "czternastka", ale do momentu wpływu na rachunek bankowy dotacji, tj. do dnia 25 października 2022 r. skarżąca skonsumowała niepotrącalne środki pieniężne przyznane jej w ramach tego świadczenia emerytalnego. Tytułem realizacji zajęcia przez bank organ egzekucyjny otrzymał jedynie kwoty dotacji, tj. 39.356,52 zł, 2.007,59 zł oraz 116 zł. Nie dokonano więc zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zajęcie takie stanowiłoby inną czynność, dokonywaną na podstawie odrębnego zawiadomienia, które kierowane jest do podmiotu wypłacającego dane świadczenie.

Organ odwoławczy nie podzielił też zarzutu zastosowania wobec skarżącej zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazał, że środek w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego był prawnie dopuszczalny. Postępowanie egzekucyjne wobec męża skarżącej prowadzone jest w oparciu o tytuły wykonawcze wystawiane od 2009 r. Znaczna część należności pozostaje niewyegzekwowana, z uwagi na zbieg egzekucji kierowanych do rachunków bankowych zobowiązanego. Zarazem – w ocenie organu – zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że w przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest zatem to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę.

W skardze na powyższe postanowienie B. S. wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie:

- art. 80 § 1 u.p.e.a. przez błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że może stanowić on podstawę do zajęcia rachunku bankowego stanowiącego wierzytelność wyłącznie małżonka zobowiązanego;

- art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. przez błędne niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że środki pochodzące z programu "Czyste Powietrze" mogą być zajęte w toku egzekucji w postępowaniu administracyjnym;

- art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że wyodrębniony rachunek bankowy oznacza rachunek bankowy przeznaczony wyłącznie do obsługi dotacji, podczas gdy w nauce przedmiotu i orzecznictwie występują w tym zakresie daleko idące niespójności, zaś sam organ przyjął interpretację mniej korzystną dla uzasadnionego interesu obywatela;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. niewyczerpujące zebranie i analizę materiału dowodowego, w tym nieustalenie, jakie było pochodzenie środków przyznanych skarżącej w ramach programu "Czyste Powietrze", przede wszystkim pod kątem czy nie pochodziły one z budżetu państwa.

Uzasadniając swoje stanowisko, skarżąca wskazała, że nie było podstaw prawnych do zajęcia jej rachunku bankowego, a zarzuty podniesione w zażaleniu zostały przez organ zignorowane. W szczególności – zdaniem skarżącej – możliwość zajęcia rachunku małżonka zobowiązanego nie wynika z art. 80 ust. 1 u.p.e.a. Sporny rachunek nie jest bowiem rachunkiem wspólnym.

Skarżąca zaznaczyła, że organy nie wskazały szczegółowej podstawy prawnej dla swojego stanowiska, ani nie przywołały podobnych rozstrzygnięć, czy głosów w doktrynie, a powołały się jedynie na treść załączników do rozporządzenia. Tymczasem rozporządzenie, jako akt podustawowy, nie może nakładać na obywatela nowych obowiązków nie wynikających wprost z ustawy, będącej podstawą do wydania takiego rozporządzenia. Co więcej, w treści rozporządzenia czy w załącznikach do niego nie wskazano na dopuszczalność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego małżonka zobowiązanego. Jedynie w treści załączników, będących wzorami pism, istnieje możliwość wpisania małżonka zobowiązanego.

Nadto, skarżąca podkreśliła, że dotacja jest wyłączona z zajęcia. Argumentowała, że środki z dotacji znajdowały się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Jej zdaniem fakt, że dotacja objęta zajęciem wypłacona została przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie przesądza, że nie jest dotacją z budżetu państwa. W jej ocenie, organy nie ustaliły, jakie było pochodzenie środków, z których przyznano dotację, a zatem rozstrzygnięcie zostało oparte o niepełny stan faktyczny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2023 r. sprawa skierowana została na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. do rozpoznania w trybie uproszczonym i rozpoznano ją w tym trybie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia należącej do skarżącej wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a w konsekwencji zasadność oddalenia jej skargi na tę czynność. Wskazać przy tym należy, że skarżąca ma w niniejszej sprawie status małżonki zobowiązanego, która – od chwili zawarcia umowy majątkowej – korzysta z rozdzielności majątkowej. Stąd też skarżąca kwestionuje zasadność skierowania środka egzekucyjnego do tego składnika majątku argumentując, że stanowi on jej majątek odrębny, a nadto podnosi, że zajęciu faktycznie podlegała kwota otrzymanej przez nią dotacji, która powinna być wyłączona z zajęcia zarówno jako jej majątek odrębny, jak i z uwagi na pochodzenie tych środków z budżetu państwa (czego organ nie ustalił w sprawie i bezpodstawnie nie uwzględnił).

W pierwszej kolejności jednak należy wskazać, że organy zasadnie zastosowały w sprawie ustawę egzekucyjną w brzmieniu nadanym jej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), która weszła w życie z 30 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 13 ust. 3 tej ustawy, przepisy nią wprowadzone (a dotyczące egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka) znajdują zastosowanie także do postępowań egzekucyjnych będących w toku w dniu jej wejścia w życie.

Zgodnie z art. 27g § 1 u.p.e.a., małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia do organu egzekucyjnego sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4 ustawy. Oznacza to, że w oparciu o wskazaną regulację małżonek zobowiązanego w opisanych okolicznościach jest uprawniony m.in. do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Uczestniczy jednak na prawach zobowiązanego jedynie w egzekucji z majątku wspólnego, nie zaś w całym postępowaniu egzekucyjnym.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca, będąca małżonką zobowiązanego, wniosła równolegle ze skargą sprzeciw, który został rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu. Posiada zatem, zastrzeżone co do zasady dla zobowiązanego, prawo do wystąpienia ze skargą na czynność egzekucyjną, bowiem organ stwierdził, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego została skierowana do majątku wspólnego skarżącej i zobowiązanego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanemu (a w realiach niniejszej sprawy także jego małżonce) przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Jak zasadnie wskazał organ, treść złożonej przez stronę skargi uzasadniono obiema wskazanymi przesłankami.

Skarga winna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, przez którą rozumie się – stosownie do art. 1a pkt 2 u.p.e.a. - wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, tj. środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.

Ani z akt sprawy, ani z wniesionej skargi nie wynika również, aby organ dokonał czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, o którym mowa w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, w rozumieniu wskazanego przepisu, wystąpi np. w sytuacji zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny będzie niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju.

Środkiem egzekucyjnym zastosowanym w niniejszej sprawie była egzekucja z rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.). Środek ten ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a zatem był prawnie dopuszczalny. Poza sporem pozostaje i to, że środek ten został zastosowany przez organ z uwzględnieniem wszystkich warunków formalnych, o jakich mowa w art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu doręczono bankowi w dniu 24 października 2022 r., zaś skarżącej i zobowiązanemu – w dniu 27 października 2022 r.

Środek egzekucyjny został skierowany, wbrew stanowisku skarżącej, do majątku wspólnego. Ten zakres odpowiedzialności jest natomiast dopuszczalny zarówno w świetle przepisów art. 29 § 1 i 2 O.p., jak i art. 27e § 3 u.p.e.a., co wynika także z odrębnie rozstrzygniętych spraw obejmujących sprzeciw skarżącej (wynika to również z treści tytułu wykonawczego objętego postępowaniem egzekucyjnym). .

Należy wskazać, że zgodnie z art. 29 § 1 O.p., egzekucja zobowiązań podatkowych (a do takich bezspornie należą egzekwowane wobec zobowiązanego kwoty, które stanowią zaległości z tytułu łącznych zobowiązań pieniężnych, podatku rolnego oraz opłaty za zajęcie pasa drogowego), prowadzona wobec osoby pozostającej w związku małżeńskim, obejmuje majątek osobisty podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Podstawę tak prowadzonej egzekucji stanowi tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego (art. 27e § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

Zasady funkcjonowania małżeńskiej wspólności majątkowej regulują przepisy ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.). Zgodnie art. 31 § 1 ww. ustawy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Stosownie do art. 31 § 2 k.r.o., do majątku wspólnego małżonków należą w szczególności: pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków, kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W art. 33 k.r.o. wymieniono z kolei składniki majątku osobistego każdego z małżonków. Należą do nich m.in. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków; wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków.

Zgodnie z art. 29 § 2 O.p., skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej;

2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu;

3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka;

4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji (art. 29 § 2).

Zgodnie z kolei z art. 27e § 3 u.p.e.a., zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego, o której mowa w § 1, uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy majątkowej małżeńskiej lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne. Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego.

Umowa rachunku bankowego zawarta została przez B. S. w czasie trwania małżeństwa i przed zawarciem umowy majątkowej z 26 października 2022 r. Podkreślenia wymaga, że z chwilą wpłaty na rachunek bankowy środki pieniężne pochodzące z różnych źródeł tracą swój pierwotny charakter – nie są już wierzytelnościami wobec zobowiązanych do tych wpłat, ale wszystkie składają się na ogólny stan rachunku bankowego, z którego egzekucja prowadzona jest wyłącznie na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a. (nie jest to więc zajęcie innych wierzytelności pieniężnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 tiret 5 u.p.e.a) Jeśli zaś środki znajdujące się na rachunku należą do majątku odrębnego małżonka zobowiązanego, rozumianego w zgodzie z art. 33 k.r.o. i z uwzględnieniem cytowanego już brzmienia art. 27e § 3 u.p.e.a, wówczas to rzeczą małżonka zobowiązanego jest wykazanie tej okoliczności, obowiązkiem zaś organu jest uwzględnienie z urzędu wyłączenia, o którym mowa w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. (przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem wyłącznie składników majątkowych, które podlegają egzekucji).

Skarżąca utrzymywała w niniejszej sprawie, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego było niezgodne z ustawą, bowiem znajdowały się na nim środki pochodzące z przysługującej jej dotacji z programu "Czyste Powietrze", nie podlegające egzekucji zgodnie z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a oraz środki z tzw. "czternastej emerytury", także wyłączone spod zajęcia. W zakresie kwoty "czternastki" organ ustalił, że w chwili dokonania zajęcia na rachunku bankowym nie znajdowała się już ta należność, bowiem przed tą datą skarżąca wykonała szereg wypłat i płatności, które skonsumowały otrzymaną należność. W tym zakresie skarżąca nie zgłosiła już zarzutów w treści skargi co oznacza, że zaakceptowała stanowisko wskazane przez organ w treści postanowienia. Wskazał on bowiem, po dokonaniu analizy historii rachunku bankowego, że w dacie dokonania zajęcia znajdowały się na nim wyłącznie środki wolne od zajęcia i środki otrzymane tytułem dotacji z programu "Czyste Powietrze". Te zaś – zdaniem organu - nie zostały wpłacone na wyodrębniony w tym celu rachunek, ale na ten sam rachunek należący do skarżącej, na który wpływały równolegle środki z innych tytułów, w tym np. z emerytury. Dodatkowo środki te nie pochodzą ani z budżetu państwa, ani z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o finansach publicznych, wypłaconych w formie zaliczki, a wierzytelność egzekwowana nie powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone (art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.).

Zdaniem skarżącej z kolei, organ nie przeprowadził całościowego postępowania dowodowego i nie wykazał rzeczywistego pochodzenia środków z programu "Czyste Powietrze", nie uwzględnił też faktu, że środki z tego tytułu w sposób dostateczny zostały wyodrębnione na rachunku (skarżąca wskazała na rozbieżności w interpretacji tego pojęcia i na przyjęcie przez organ wykładni mniej korzystnej dla niej).

Wskazać należy, że program "Czyste Powietrze" jest ogólnopolskim programem wsparcia finansowego. Jest on dedykowany dla właścicieli domów jednorodzinnych na wymianę źródła ciepła oraz prace termomodernizacyjne. Skarżąca z otrzymanych środków niespornie zrefundowała koszty poniesione z tego właśnie tytułu. Źródłem finansowania programu "Czyste Powietrze" są zasadniczo środki z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Okoliczności te są objęte notoryjnością, bowiem stanowią one wiedzę dostępną dla każdego obywatela. Zasady programu podawane są do wiadomości publicznej co oznacza, że dostęp do nich mają także organy. To zatem w oparciu o te powszechne wiadomości organ przyjął, że wypłacone skarżącej środki nie pochodzą z budżetu państwa, z budżetu Unii Europejskiej, nie są to też niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) lub środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi, inne niż wymienione w pkt 2 art. 5 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.

Co jednak wymaga zdecydowanego podkreślenia, źródło finansowania dotacji nie stanowi samodzielnej przesłanki wyłączenia z egzekucji. Dla dotacji celowej z budżetu państwa musi zostać spełniony łączny warunek jej wpłaty na wyodrębniony rachunek bankowy prowadzony dla obsługi bankowej dotacji, dla dotacji zaś pochodzącej z programów finansowanych np. ze środków unijnych – warunek wypłaty zaliczkowej, a nie refundacyjnej (jak w niniejszej sprawie, gdzie dotacja pokryła wydatki już poniesione przez skarżącą na termomodernizację). Jak już wskazano, żaden z tych warunków nie został w sprawie spełniony, co czyniło dalsze prowadzenie postępowania w kierunku przesłanek z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. zbędnym i niecelowym.

Rację ma też organ, że czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie może zostać uznana za zastosowanie środka zbyt uciążliwego. Ogólne bowiem wskazanie przez skarżącą na zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest wystarczające do uznania zarzutu za zasadny. W świetle przepisów u.p.e.a. oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje wprawdzie ograniczona w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych, ale jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Nie pozostaje więc bez środków na utrzymanie. Ponadto zaznaczyć należy, że wykazanie nadmiernej uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym owa uciążliwość polega, ale przede wszystkim zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu. Tymczasem w toku postępowania przez organami egzekucyjnymi skarżąca nie wskazała innego środka egzekucyjnego i składnika majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję.

W kontekście powyższego niezasadne są zarzuty skarżącej, iż organ nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia, podczas gdy szczegółowo omówił zastosowane przepisy prawa; nie ustalił istotnych w sprawie faktów, podczas gdy uwzględnił zarówno twierdzenia skarżącej, jak i przedstawione w sprawie dowody; dokonał wadliwej interpretacji art. 80 § 1 u.p.e.a., podczas gdy przedstawił zgodną z prawem i uwzględniającą dorobek doktrynalny wykładnię tego przepisu i właściwie go zastosował.

Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.