Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 326/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 stycznia 2024 r., nr SKO.NP/4115/412/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt SKO.NP/4115/412/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 4 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania A. Ż. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. Ż. zwróciła się w dniu 6 listopada 2023 r. do organu l instancji z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem K. G. ur. [...] r.

Organ I instancji w uzasadnieniu ww. decyzji z dnia 4 grudnia 2023 r. wskazał, że ojciec wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 25 września 2023r. znak [...]. Orzeczenie wydane zostało na stałe. Ustalono też, że K. G. nie pozostaje w związku małżeńskim - jest wdowcem.

W dalszej części uzasadnienia organ administracyjny podniósł, że A. Ż. była zatrudniona do dnia 31 lipca 2023 r., a obecnie ze względu na konieczność opieki nad ojcem nie podejmuje zatrudnienia, Wskazano, że ojciec wnioskodawczyni nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować ze względu na liczne choroby (w tym [...]). K. G. pozostaje w systematycznym leczeniu u kardiologa, urologa, psychiatry. Organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę całodobowo i nie może podjąć pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie ma innych osób, które mogłyby sprawować opiekę nad K. G. Organ podał też, że oprócz córki A., niepełnosprawny ma jeszcze syna, który mieszka oddzielnie i nie utrzymuje kontaktów z ojcem. Organ ustalił, że A. Ż. przygotowuje i podaje posiłki, leki, dba o utrzymanie czystości osobistej ojca oraz odzieży i pościeli, dokonuje zakupów żywności, leków, zawozi ojca do lekarzy i na badania (na wózku inwalidzkim). W domu pomaga ojcu przy pokonywaniu schodów, ubieraniu się, kontroluje ciśnienie krwi, poziom cukru, ogólny stan zdrowia ojca i jego samopoczucie. U K. G. pojawiły się również problemy psychiczne związane z depresją, ma lęki i boi się sam zostać w domu.

Jednakże organ l instancji uznał, że ze względu na przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tej sprawie.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zaakcentowała m.in. fakt, że ojciec cierpi na liczne schorzenia, w tym ma problemy psychiczne związane z depresją, odczuwa lęki i boi się sam zostać w domu.

Kolegium w uzasadnieniu wyżej opisanego rozstrzygnięcia wskazało, że zaskarżona decyzja organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia jest prawidłowa, jednak przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w istotnej części są odmienne od ustalonych przez organ l instancji.

Na wstępie, odnosząc się do wskazywanej w decyzji organu I instancji podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia, Kolegium stwierdziło, że organ pomocy społecznej orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r, sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443).

Następnie organ II instancji ustalił, że w dniu 31 lipca 2023 r., a więc w dniu, w którym skarżąca rozwiązała umowę o pracę, podopieczny trafił do szpitala w związku z utratą przytomności, w szpitalu przebywał do 9 sierpnia 2023 r. wówczas to okazało się, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki całodobowej, karmienia i pielęgnacji. Skarżąca oświadczyła, że z dniem 31 lipca 2023 r. rozwiązała umowę o pracę, aby móc zająć się ojcem.

Kolegium zawróciło też uwagę na fakt, że wnioskodawczyni nie jest jedynym dzieckiem K. G., albowiem niepełnosprawny ma jeszcze syna. Wskazano przy tym, że B. G. pracuje jako kierowca i po pracy wychowuje małoletnie dzieci, co jak podała skarżąca, uniemożliwia mu opiekę nad ojcem. Co prawda organ l instancji oceniając związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy opieką nad ojcem, a rezygnacją wnioskodawczyni z pracy przesądził, że związek ten zachodzi, to jednak analiza materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie doprowadziła Kolegium do wniosków odmiennych.

Wskazano, że istotny dla rozstrzygnięcia sprawy jest także zakres wykonywanych przez opiekuna czynności opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia osoby podopiecznej.

W ocenie Kolegium, czynności opiekuńcze wykonywane przez A. Ż. nie muszą być wykonywane przez ww. w sposób ciągły. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że w ramach opieki nad ojcem skarżąca przygotowuje i podaje posiłki, leki, dba o utrzymanie czystości osobistej ojca oraz odzieży i pościeli, dokonuje zakupów żywności, leków, zawozi ojca do lekarzy i na badania (na wózku inwalidzkim). W domu pomaga ojcu przy pokonywaniu schodów, ubieraniu się, kontroluje ciśnienie krwi, poziom cukru, ogólny stan zdrowia ojca i jego samopoczucie. Organ II instancji zasygnalizował też, że u K. G. pojawiły się problemy psychiczne związane z depresją, ma lęki i boi się sam zostać w domu (co wynika z odwołania). Powołując się na protokół wywiadu środowiskowego wskazano, że K. G. jest w stanie samodzielnie spożywać posiłki, samodzielnie przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem, potrzebuje pomocy w sprawach związanych z utrzymaniem higieny, ale samodzielnie korzysta z toalety. Nie jest w stanie myć całego ciała. Porusza się samodzielnie po powierzchniach płaskich, ale wymaga asekuracji przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach. Na większe odległości przemieszcza się przy pomocy wózka, sam, wymaga jednak pomocy przy ubieraniu skarpet i sznurowaniu butów, zasunięcia zamka, zapięciu guzików i ubrania obuwia. K. G. kontroluje oddawanie moczu i stolca. K. G. otrzymał wg skali Barthel z dnia 13 listopada 2023 roku 45 punktów. Zdaniem SKO, analiza tego dowodu wskazuje, iż nie jest on osobą całkowicie zależną od opiekuna.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że czynności wykonywane przez A. Ż. wobec niepełnosprawnego ojca mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają jej w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej, tak jak wnioskodawczyni czyniła to dotychczas pracując na 0,75 etatu. Z opisu ustalonych czynności nie wynika bowiem, aby podejmowanie ich przez wnioskodawczynię uniemożliwiało podejmowanie zatrudnienia, albowiem czynności niezbędne wokół ww. niepełnosprawnego można wykonywać przed udaniem się do pracy. W tym czasie K. G. może pozostawać w domu, albowiem nie jest osobą leżącą i całkowicie zależną od pomocy osoby drugiej, zaś pozostałe czynności strona może wykonywać po powrocie z pracy.

Nadto wskazano, że dodatkowym aspektem w sprawie jawi się udział w opiece nad niepełnosprawnym ojcem brata wnioskodawczyni. W konsekwencji uznano, że K. G. ma dwoje dzieci i każde z nich jest prawnie i moralnie zobowiązane do łożenia na utrzymanie rodzica, a tym samym do opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Łożenie to może przybierać formę osobistego świadczenia ale i świadczenia finansowego. Oznacza to, że nie tylko A. Ż. ma obowiązek opieki nad ojcem, ale obowiązek ten spoczywa w takiej samej mierze na jej bracie.

Skarżąca w skardze od powyższej decyzji SKO w Tarnowie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść decyzji, tj.:

1. Art. 138 § 1 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu l instancji, w sytuacji gdy decyzja ta była wadliwa.

2. Art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez stwierdzenie istnienia negatywnych przesłanek do nabycia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wybiórczo potraktowanego stanu faktycznego, w szczególności błędne stwierdzenie, że czynności opiekuńcze skarżącej bezpośrednio związane z jej ojcem sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego, które ograniczają, ale nie uniemożliwiają skarżącej podjęcia aktywności zawodowej oraz uznanie, że istnieje inna osoba zobowiązana alimentacyjne względem K. G., a to jego syn B. G., która może sprawować nad nim opiekę, podczas gdy skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad ojcem w sposób stały, która implikuje konieczność rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej, zaś B. G. pomimo obowiązku alimentacyjnego, nie ma obiektywnych możliwości sprawowania opieki nad ojcem.

3. Art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w sposób wystarczający poprzez niezebranie całego materiału dowodowego, w szczególności niezweryfikowanie okoliczności czy B. G., czyli inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem K. G., ma możliwość sprawowania nad nim opieki;

4. Art. 138 k.p.a. w związku z art. 136 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia sytuacji osobistej, rodzinne i finansowej brata skarżącej, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z B. C., celem ustalenia i weryfikacji zaangażowania oraz faktycznych możliwości B. G. w zakresie realizacji obowiązku alimentacyjnego względem ojca, a które było niezbędne do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w ramach kontroli drugoinstancyjnej.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego:

1. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie że, czynności jakie wykonuje skarżąca bezpośrednio związane z jej ojcem stanowią czynności dnia codziennego i nie stanowią sprawowania opieki w sposób stały, podczas gdy ze względu na stan zdrowia K. G. wymaga stałej opieki, którą faktycznie sprawuje skarżąca.

2. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącą z zatrudniania, a koniecznością sprawowania opieki nad jej ojcem, podczas gdy skarżąca zrezygnowała z zatrudniania niezwłocznie po pogorszeniu się stanu zdrowia ojca, albowiem jego stan wymagał stałej opieki pełnej dyspozycyjności skarżącej.

3. Art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uzależnienie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od faktu, że względem K. G. istnieje osoba zobowiązana w równym stopniu do alimentacji co skarżąca, a to jego syn B. G., co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, podczas powyższe nie wynika z obowiązujących przepisów.

Następnie zarzucono błędne ustalenia stanu faktycznego poprzez uznanie, że skarżąca z uwagi na zakres i rodzaj czynności jakie wykonuje opiekując się ojcem może podjąć zatrudnienie, jak czyniła to przed dniem 31 lipca 2023 r., gdyż czynności przez nią wykonywane stanowią typowe codzienne czynności, w sytuacji gdy skarżąca sprawuje stałą opiekę nad ojcem, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, nawet w niewielkim zakresie.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, a to: Kart informacyjnych z: 9 sierpnia 2023 r., 25 września 2023 r., 16 października 2023 r., 17 października 2023 r., 20 styczna 2024 r., karty czynności ratunkowych z dnia 5 stycznia 2024 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 2 lutego 2024 r. - na okoliczność treści, zwłaszcza stanu zdrowia K. G., ilości i rodzaju schorzeń na które cierpi K. G. i wskazań lekarskich, a tym samym na okoliczność wpływu stanu zdrowia K. G. na zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu l instancji oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnowie wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Skargę należało uwzględnić.

W pierwszej kolejności wskazać należy, mając na względzie treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, że Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przepis ten bowiem w następstwie ww. wyroku TK we wskazanym zakresie utracił przymiot konstytucyjności i wobec tego kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie należy pominąć.

Jednakże, w ocenie Sądu zagadnieniu temu, nie budzącemu wątpliwości orzecznictwie sadowoadministracyjnych, organ odwoławczy poświęcił zbyt dużo uwagi, bagatelizując inne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie, które nie zostały należycie wyjaśnione.

Tytułem wstępu, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu, analiza akt sprawy, w tym zalegającego w nich wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji medycznej niepełnosprawnego, uzasadnia wniosek, że sprawa ta nie została należycie wyjaśniona przez organ odwoławczy w kontekście przesłanek z art. 17 ww. ustawy.

Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Należy również mieć na uwadze, że zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy organy nie dokonały. W zaskarżonej decyzji tylko zasygnalizowano, że u podopiecznego pojawiły się problemy psychiczne związane z depresją, lęki, z pominięciem analizy jak taki stan zdrowia wpływa na zakres czynności opiekuńczych. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracyjny w oparciu o dokumentację medyczną ojca skarżącej dokona koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego ojca. Należy też pamietać, że opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna może bowiem uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych. Organy winny mieć przy tym na względzie, że osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć i często mają problem ze zrozumieniem znaczenia własnych słów i czynów, niejednokrotnie wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony opiekuna. Często wręcz stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia swojego i innych członków rodziny. Nadto opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być trudniejsza niż nad osobą leżącą. Tym samym charakter choroby psychicznej, w tym brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów, powinny być przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej (por. m. in. wyroki WSA w Łodzi: z 14 września 2023 r., II SA/Łd 549/23 oraz z 7 września 2023 r., II SA/Łd 529/23; opublikowane w CBOSA). Organy nie dokonały ustaleń w powyższym zakresie, pomimo, że w aktach znajduje się przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna niepełnosprawnego, w której m.in. stwierdzono u niego zespół depresyjny (nasilenie objawów), napady lęku, paniki, trudności z regulacją emocji (s. 5 karty informacyjnej z 27.10.2023 r., k. 37 i n. ).

Organ odwoławczy akcentował także, że poza skarżącą jest jeszcze brat skarżącej zobowiązany do alimentacji niepełnosprawnego ojca. Przy czym nie rozważono, czy okoliczności podnoszone przez skarżącą w odwołaniu (brat mieszka oddzielnie, posiada rodzinę, ma na wychowaniu małoletnie dzieci, ma stałą pracę) w ogóle umożliwiają taką pomoc, aby skarżąca mogła jednak dalej kontynuować pracę zawodową. Sam zaś fakt istnienia rodzeństwa osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, nie stanowi jeszcze przesłanki negatywnej przyznania tegoż świadczenia. Zatem zarzut podniesiony w skardze, a dotyczący naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., polegający na zaniechaniu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w sposób wystarczający poprzez niezebranie całego materiału dowodowego, w szczególności niezweryfikowanie okoliczności czy B. G. ma możliwość sprawowania nad nim opieki (poprzez zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z ww.) uznać należy za uzasadniony. Skarżąca w pkt 4 skargi słusznie zwróciła uwagę na konieczność ustalenia sytuacji osobistej, rodzinne i finansowej swojego brata, celem ustalenia i weryfikacji zaangażowania oraz faktycznych możliwości B. G. w zakresie realizacji obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, organy winny przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia jaki jest rzeczywisty zakres opieki niezbędnej ojcu skarżącej na podstawie zgromadzonej w tym celu dokumentacji medycznej w zestawieniu z wynikami wywiadu środowiskowego, i czy jest on możliwy do pogodzenia z pracą nawet w niewielkim wymiarze czasu pracy. W przypadku ustalenia, że ojciec skarżącej wymaga nieustannej obecności opiekuna, ustalić należy w jakim zakresie brat skarżącej jest w stanie wypełniać swój obowiązek alimentacyjny wobec ojca (i czy zakres ten jest wystarczający do podjęcia pracy przez skarżącą), czy wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki ojcu, biorąc pod uwagę charakter jego schorzeń.

Dopiero takie ustalenia pozwolą stwierdzić czy skarżąca wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki ojcu, a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb niepełnosprawnego ojca (a dokładniej, jego stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracyjny dokonania ustaleń faktycznych niezbędnych dla oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 u.ś.r. na podstawie całokształtu okoliczności sprawy w sposób wskazany w wyroku i uzasadni rozstrzygniecie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Zwrócić należy jeszcze uwagę, że organy administracji realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21). Równocześnie należy jeszcze zasygnalizować, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r., I OSK 1750/22). Tymczasem, w niniejszej sprawie wymóg ten nie został zrealizowany przez organ odwoławczy.

Sąd nie przeprowadzał dowodu z dołączonych do skargi dokumentów, ponieważ nie było to konieczne do kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z 106 § 3 p.p.s.a. sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ (por. wyrok NSA z 28.08.2020 r., I GSK 199/18, CBOSA), natomiast w niniejszej sprawie okoliczność taka nie zachodziła.

Sąd zwraca również uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. II SA/Go 552/13 i w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. II SA/Rz 1991/23, opubl. w CBOSA).

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.