Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 544/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2e, ust. 2f, art. 64 pkt 7
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 25 września 2024 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska – Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 września 2024 roku sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 14 maja 2024 roku znak: KO.4111.121.2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kutno z dnia 28 marca 2024 roku, znak: MOPS.PS.5020.219.2019.32; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz T.G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 maja 2024 r., nr KO.41111.121.2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: k.p.a.; art. 59 ust. 1, art. 61, art. 103 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) – dalej: u.p.s.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kutno z dnia 28 marca 2024 r., znak MOPS.PS.5020.219.2019.32 orzekającą o ustaleniu T. G. opłaty za pobyt babki – F. F. w Domu Pomocy Społecznej, począwszy od dnia 1 sierpnia 2023 r. w wysokości 329,39 zł miesięcznie. Decyzja organu i instancji zawierała dodatkowo rozstrzygnięcie w przedmiocie numeru rachunku bankowego, na który zobowiązany winien uiszczać ustaloną opłatę, terminu płatności ustalonej opłaty oraz terminów płatności ustalonej opłaty za okres wsteczny, to jest od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 31 marca 2024 r.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż babka skarżącego F. F. jest wdową, zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez Z. w K. Zgodnie z zarządzeniem Starosty Kutnowskiego z dnia 15 marca 2023 r., nr 7/2023 średni miesięczny koszt utrzymania w wyżej wymienionej placówce opiekuńczej (aktualny na datę podjętej w sprawie decyzji organu I instancji), od kwietnia 2023 r. wynosi 4.876,03 zł. Wysokość opłaty ponoszonej przez F. F. wynosi 1.582,13 zł i nie pokrywa pełnego kosztu utrzymania. Ustalono również, że wyżej wymieniona ma dzieci: P. F., G. F. i E. Ł. oraz wnuki: A. Ł., B. B., A. F., T. G. (skarżący), M. F., P. Ł. i D. F., którzy w myśl art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej. Spośród wyżej wymienionych należną odpłatność, na podstawie zawartej umowy ponoszą: E. Ł., G. F., A. Ł., M. F.. Wnuk D. F. nie ponosi odpłatności za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej, z uwagi na nieprzekroczenie 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast względem pozostałych osób zobowiązanych, w tym również względem skarżącego, organ prowadzi odrębne czynności mające na celu ustalenie odpłatności za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej w K..

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż w dniu 23 stycznia 2024 r. przeprowadzono z T. G. wywiad środowiskowy celem ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Podczas przeprowadzonych czynności, w obecności żony skarżącego – I. G. ustalono, że w/w wraz z małoletnim synem prowadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe. Jak wynika z oświadczenia skarżącego uzyskiwane przez jego rodzinę miesięczne dochody przekraczają kryterium dochodowe stosowane przy naliczaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Przeprowadzający wywiad środowiskowy nie mógł jednak potwierdzić deklarowanej sytuacji dochodowej rodziny z uwagi na odmowę ujawnienia szczegółów dotyczących osiąganych przez małżonków G. dochodów oraz ciążących na nich zobowiązań. Skarżący oświadczył, że nie deklaruje jakiejkolwiek pomocy na rzecz babki, podkreślając, iż obowiązek ten winienem spoczywać na jej dzieciach, które mają warunki aby zająć się matką. Skarżący wskazywał nadto na posiadane przez babkę oszczędności oraz nieruchomości, z których w jego ocenie można byłoby pokryć koszty pobytu babki w Domu Pomocy Społecznej.

W dniu 13 lutego 2024 r. skarżącemu przesłano propozycje zawarcia umowy ustalającej przedmiotową opłatę w wysokości 329,39 zł miesięcznie, wraz z szczegółowym wyjaśnieniem zasad ustalenia opłaty oraz konsekwencjami prawnymi odmowy zawarcia przedłożonego projektu umowy. Pomimo powyższego skarżący odmówił zawarcia umowy podtrzymując argumentację podnoszoną w toku przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, jak również wskazując na brak jakichkolwiek więzi rodzinnych z babką.

W oparciu o tak dokonane ustalenia faktyczne, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 28 marca 2024 r. Prezydent Miasta Kutno ustalił T. G. odpłatność za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej w K., w wysokości 329, 39 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu organ I instancji przywołując art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b, ust. 2e, ust. 2 f oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. wskazywał, iż wobec odmowy wyrażenia przez skarżącego zgody na zawarcie umowy w sprawie ponoszenia przedmiotowej opłaty, jak również nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, po stronie skarżącego powstał obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 329,39 zł, ustalonej proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. G. wnosząc o jej uchylenie w całości zarzucał naruszenie art 61 ust. 2e oraz art. 64 pkt 7 u.p.s. Skarżący podkreślał, iż w u.p.s. brak jest przepisu, który upoważniałby organ administracji do samodzielnego ustalenia opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej, w drodze decyzji administracyjnej. Wywodził, odwołując się do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., iż dla powstania po stronie gminy uprawnienia do żądania zwrotu poniesionych kosztów pobytu krewnego w domu pomocy społecznej niezbędnym elementem jest zawarcie umowy z podmiotami zobowiązanymi do ponoszenia tych opłat. Skarżący wskazywał nadto, iż nie miał jakiegokolwiek wpływu na umieszczenie babki w Domu Pomocy Społecznej, gdyż ta decyzja nie była z nim konsultowana. Wskazywał zarówno na ciążący na dzieciach babki obowiązek, jak i posiadane przez nich możliwości zaopiekowania się matką, a nadto na posiadany przez babkę majątek, który w jego ocenie mógłby stanowić źródło pokrycia kosztów pobytu w domu opieki. Dodatkowo skarżący wskazywał, iż nie ma żadnych więzi rodzinnych z babką, którą widział kilka razy w życiu i która nigdy nim się nie interesowała. Nie uczestniczyła w jego wychowaniu, nie pamiętała o jego urodzinach, nie uczestniczyła w ważnych wydarzeniach w jego życiu. Zaznaczył, że umożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w którym przedstawił sytuację materialną swojej rodziny, oświadczył również, że aby utrzymać rodzinę pracuje na dwa etaty, a nadto cały czas uzupełnia swoje wyksztalcenie.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 14 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, ustalanego, w przypadku domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym, przez właściwego starostę nie później niż do 31 marca każdego roku. Dalej Kolegium wskazało, że osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 u.p.s. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat określone zostały w art. 61 ust. 2 pkt 1-3 u.p.s. Kolegium podkreśliło także, że co do zasady ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej przez podmioty wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy winno nastąpić w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i majątkowej tych osób. W przypadku odmowy zawarcia umowy, opłatę ustala się w drodze decyzji i stanowi ona różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).

Dalej Kolegium odwołując się do dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wskazało, iż umieszczona w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez Z. w K. F. F. (babka skarżącego) ponosi opłatę za pobyt w przedmiotowej placówce w wysokości 1.582,13 zł. Kwota ta nie pokrywa całkowitego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, który od dnia kwietnia 2023 r. wynosi 4.876,03 zł. Różnica pomiędzy kosztem całkowitym pobytu, a kwotą wnoszoną przez mieszkańca wynosi zatem 3.293,90 zł. Ustalono, że F. F. ma troje dzieci oraz siedmioro wnuków (w tym skarżący), łącznie 10 osób, które zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zobowiązane są do ponoszenia opłat za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej. Ustalono również, że spośród wszystkich zobowiązanych cztery osoby, to jest: E. Ł., G. F., A. Ł., M. F. ponoszą przedmiotową opłatę na podstawie zawartej umowy, natomiast D. F. (jeden z wnuków F. F.) nie ponosi odpłatności za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej, z uwagi na nieprzekroczenie 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W stosunku do pozostałych osób zobowiązanych, w tym także do skarżącego, prowadzone są odrębne czynności mające na celu ustalenie odpłatności za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej w K..

Kolegium wskazało nadto, iż wobec dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych bezsporne pozostaje, iż skarżący odmówił zawarcia umowy w sprawie ponoszenia przedmiotowej opłaty, jak również nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Co prawda strona w dniu 23 stycznia 2024 r. odbyła spotkanie z pracownikiem organu pomocowego, podczas którego przedstawiła swoją sytuację rodzinną i majątkową, wskazując, iż łączne miesięcznie uzyskiwane dochody rodziny przekraczają kryterium dochodowe stosowane przy naliczaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, niemniej jednak odmówiła ujawnienia szczegółów dotyczących wysokości osiąganych dochodów oraz zobowiązań. Powyższe, co podkreślił organ w orzecznictwie sądów administracyjnych uznawane jest za przejaw uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Przywołane wyżej okoliczności, w ocenie organu odwoławczego stanowiły przesłanki do ustalenia w przedmiotowej opłaty, w stosunku do skarżącego, w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s., której wysokość 329, 39 zł ustalono jako różnicę pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej, w którym umieszczono babkę skarżącego, a kwotą przez nią pokrywaną, podzieloną, proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do wnoszenia tej opłaty, wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to jest przez 10.

Odnosząc się natomiast do podniesionej w odwołaniu argumentacji, co do posiadania przez babkę skarżącego majątku, który pozwoliłby na pokrycie kosztów jej pobytu w placówce opiekuńczej, bez angażowania środków z pomocy społecznej, organ wskazał, iż powyższe twierdzenie nie wynika z zgromadzonej w sprawie dokumentacji, jak również nie zostało wykazane w sposób bezsporny przez skarżącego. Zdaniem organu bez wpływu na wynik sprawy pozostają również podnoszone przez skarżącego kwestie sprawowania opieki nad babką przez jej dzieci. Kwestie te, co podkreślił organ podlegają między innymi ocenie na etapie umieszczania pensjonariusza w domu pomocy społecznej, a co za tym idzie pozostają poza zakresem postępowania w sprawie ustalenia przedmiotowej opłaty. Natomiast, co do podnoszonego zarzutu naruszenia 64 pkt 7 u.p.s. poprzez pominięcie przez organ braku istnienia jakichkolwiek więzi rodzinnych skarżącego z babką Kolegium wskazało, iż zawarta w powołanym przepisie regulacja dotyczy szczególnych wypadków rażącego naruszenia przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej obowiązków rodzinnych, których wystąpienie uzasadniałoby zwolnienie osoby zobowiązanej z konieczności ponoszenia opłaty, przy czym należyte wykazanie tej okoliczności ciąży na osobie powołującej się na tę okoliczność, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Końcowo organ wskazał, iż w każdym czasie, skarżący jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z ustalonej wobec niego opłaty za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie:

- art. 61 ust. 1 w zw. z art. 14 u.p.s. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak i zgromadzenia niezbędnego dla jej rozstrzygnięcia materiału dowodowego, w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty zgodnie z kolejnością określoną w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.;

- art. 103 ust. 2 , art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s. poprzez brak wyjaśnienia aktualnej sytuacji majątkowej syna babki skarżącego – P. F. oraz jej wnuków – A. F., B. B., P. Ł., co do możliwości partycypowania w/w w kosztach pobytu F. F. w Domu Pomocy Społecznej;

- art. 75 k.p.a. w zw. z art. 64 opkt 7 u.p.s. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania dzieci oraz wnuków F. F., na okoliczność utrzymywania przez nią więzi rodzinnych ze skarżącym, zarówno w okresie jego dzieciństwa, jak i w okresie późniejszym.

Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazywał, iż przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. ustanawiający kolejność podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza domu pomocy społecznej, nie reguluje jednocześnie kwestii kolejności tego obowiązku pomiędzy osobami pozostającymi w jednej grupie określonej jako "zstępni" (pkt 2), to jednak w ocenie strony skarżącej systemowe ujęcie kwestii obowiązku świadczenia pomocy na rzecz krewnych w linii prostej, wywodzone z obowiązku alimentacyjnego (art. 129 § 1 w zw. z art. 128 k.r.o.), wskazuje, iż obowiązek taki spoczywa w pierwszej kolejności na zstępnych bliższych stopniem krewnego wymagającego tej pomocy. Tym samym, wobec braku ustalenia obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty przez syna babki skarżącego – P. F., czyni zdaniem pełnomocnika przedwczesnym ustalenie tego obowiązku wobec skarżącego. O owej przedwczesności, jak i arbitralności wydanych w sprawie rozstrzygnięć w ocenie strony świadczy również brak dokonania oceny możliwości ponoszenia tych kosztów przez wskazywanych wyżej wnuków F. F. – A. F., B. B. P. Ł.. Natomiast, co do podnoszonej kwestii braku więzi rodzinnych pomiędzy skarżącym, a jego babką pełnomocnik strony podnosił, iż okoliczność ta może zostać wykazana w każdej dopuszczalnej prawem formie, w tym w drodze zeznań świadków, czego procedujące w sprawie organy zaniechały. Pełnomocnik skarżącego podkreślał, iż w jego ocenie wykazywany brak jakiegokolwiek zainteresowania przez babkę skarżącego jego osobą, wyczerpuje ustawowe znamię "rażącego naruszania obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W treści udzielonej odpowiedzi na skargę Kolegium przedstawiło dodatkowo obszerny wywód, co do braku możliwości, jak i zasadności prowadzenia jednego postępowania w spawie ustalenia opłaty za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej z udziałem wszystkich zobowiązanych, podkreślając jednocześnie, iż nie ustalenie przedmiotowej opłaty wobec wszystkich członków rodziny w/w, nie stanowiło przeszkody prawnej do ustalenia tej opłaty wobec skarżącego. Kolegium wnosiło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Zawiadomiony o powyższym żądaniu pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 9 sierpnia 2024 r. nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga T. G. została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: p.p.s.a., który stanowi, iż sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów(art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie, z wnioskiem o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wystąpiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, zawartym w udzielonej odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik skarżącego poinformowane o powyższym wniosku, w zakreślonym prawem terminie nie żądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi T. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 14 maja 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kutno z dnia 28 marca 2024 r. orzekającą o ustaleniu skarżącemu opłaty za pobyt babki – F. F. w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez Z. w K., począwszy od dnia 1 sierpnia 2023 r. w wysokości 329,39 zł miesięcznie.

Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: 2024 r. poz. 1283) - dalej: u.p.s. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).

W art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 2 pkt 1-3 powołanej ustawy wskazano reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast jak wynika z ust. 2e w/w przepisu w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).

Z powołanych wyżej regulacji wynika zatem, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do uiszczania opłat jest mieszkaniec domu. Jednocześnie przyjęta w powołanym przepisie zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 powołanej ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 tej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w ten sposób wydatków.

W rozważanym aspekcie zauważyć także należy, iż w orzecznictwie NSA wyrażono pogląd, wedle którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17; wyroki NSA: z 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10; z 13 września 2013 r. o sygn. akt I OSK 2726/12; z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12; z 14 października 2021 r., I OSK 574/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. należy rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) oraz drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W sytuacji pierwszej organy gminy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W sytuacji drugiej przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe (por. wyrok NSA z 20 lipca 20243 r., I OSK 1620/22; wyrok WSA w Gliwicach z 19 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 13/24; wyrok WSA w Poznaniu z 11 września 2024 r., II SA/Po 415/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż bezsporne pomiędzy stronami pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że skarżący jest wnukiem F. F. umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez Z. w K. Średni miesięczny koszt pobytu we wskazanej wyżej placówce, zgodnie z zarządzeniem Starosty Kutnowskiego z dnia 15 marca 2023 r., nr 7/2023, od kwietnia 2023 r., wynosi 4.876,03 zł. Wysokość opłaty ponoszonej przez F. F. wynosi 1.582,13 zł i nie pokrywa pełnego kosztu utrzymania. Nie są sporne pomiędzy stronami również te ustalenia, że wyżej wymieniona ma dzieci: P. F., G. F. i E. Ł. oraz wnuki: A. Ł., B. B., A. F., T. G. (skarżący), M. F., P. Ł. i D. F., którzy w myśl art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt F. F.w Domu Pomocy Społecznej. Z akt sprawy wynika, że spośród wyżej wymienionych należną odpłatność w kwocie 329,39 zł miesięcznie, na podstawie zawartej umowy ponoszą: E. Ł., G. F., A. Ł., M. F. Ponadto w oparciu o załączoną do akt sprawy notatkę służbową z dnia 7 czerwca 2023 r. ustalono, że wnuk F. F. – D. F. nie ponosi odpłatności za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej, z uwagi na nieprzekroczenie 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Względem pozostałych osób zobowiązanych, w tym również względem skarżącego, jak twierdzi organ prowadzone są odrębne czynności mające na celu ustalenia odpłatności za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej w K.

Wątpliwości Sądu nie budzą również te ustalenia faktyczne sprawy, z których wynika, iż skarżący odmówił zawarcia przedstawionej mu w dniu 13 lutego 2024 r. umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustalającej przedmiotową opłatę w wysokości 329,39 zł miesięcznie. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący oświadczył, że nie deklaruje jakiejkolwiek pomocy na rzecz babki i podkreślił, iż obowiązek ten winienem spoczywać na jej dzieciach, które mają warunki aby zająć się matką. Skarżący wskazał nadto na posiadane przez babkę oszczędności oraz nieruchomości, z których w jego ocenie można byłoby pokryć koszty pobytu babki w Domu Pomocy Społecznej. W ocenie Sądu za prawidłowe uznać również należy stanowisko organu odwoławczego, iż skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Co prawda w przesłanych wraz z wniesioną skargą aktach administracyjnych sprawy znajduje się przeprowadzony w dniu 23 stycznia 2024 r. wywiad środowiskowy ze skarżącym, z którego wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo z żoną i małoletnim synem, a osiągane przez jego rodzinę miesięczne dochody przekraczają kryterium dochodowe stosowane przy naliczaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Jednakże bezspornym pozostaje, że skarżący odmówił ujawnienia jakichkolwiek szczegółów dotyczących wysokości osiąganych dochodów zarówno przez niego, jak i jego małżonkę, jak również dotyczących ciążących na rodzinie zobowiązań. Powyższe, co jak słusznie wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odwołując się w tym zakresie do orzecznictwa sądów administracyjnych, jak i wywodzonego z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku współdziałania strony z organami administracji, stanowiło niewątpliwie przejaw braku tej współpracy, a w konsekwencji czyniło zasadnym stwierdzenie, co do uniemożliwienia przez stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wskazać należy, iż w doktrynie prawa przyjmuje się, że postawa sprowadzająca się do zgody na wywiad, z jednoczesnym brakiem zgody na ujawnienie kluczowych informacji jest w istocie próbą obejścia art. 61 ust. 2e u.p.s. Sytuację, w której osoby zobowiązane godzą się na wywiad, ale odmawiają podania pełnej informacji na temat dochodu, należy uznać za równoznaczną z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, WKP 2023, art. 61).

Tym samym w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę procedujące w sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, że w sprawie wystąpiły przesłanki do ustalenia skarżącemu przedmiotowej opłaty w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s.

Niemniej jednak w ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje organów obu instancji uznać należy za wadliwe w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Jak już bowiem wcześniej wskazano, zgodnie z art. 61 ust. 2e ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W rozpoznawanej sprawie ustalając przedmiotową opłatę w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e ustawy organy wskazały, iż stanowi ona różnicę pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej (4.876,03 zł), w którym umieszczono babkę skarżącego, a kwotą przez nią pokrywaną (1.582,13 zł), podzieloną proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do wnoszenia tej opłaty, wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to jest przez 10 (4,876,03 zł – 1.582,13 zł = 3.293,90 zł/10 os. = 329.39 zł). Dokonując powyższego wyliczenia organy pominęły jednak wynikającą z akt sprawy okoliczność ponoszenia opłat z tytułu umieszczenia F. F. przez dwoje jej dzieci oraz dwoje wnuków, na podstawie zawartych umów, w kwocie po 329,39 zł każde, które winny być uwzględnione przy ustalaniu opłaty ciążącej na skarżącym. Z akt sprawy nie wynika jednocześnie, iż wyżej wymienione osoby wypowiedziały zawarte umowy, czy też nie wywiązują się z ich postanowień. Tym samym brak zastosowania przez organy określonego prawem mechanizmu wyliczenia ustalonej skarżącemu opłaty za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej, uniemożliwia zdaniem Sądu przeprowadzenie oceny, co do prawidłowości podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Stąd też zasadnym jest stwierdzenie, że do ustalenia skarżącemu przedmiotowej opłaty doszło z naruszeniem art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s.

W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę w sprawie doszło również do błędnego prowadzenia postępowania względem kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt babki skarżącego w Domu Pomocy Społecznej. Jak już bowiem wcześniej wskazano, poza skarżącym, zstępnymi F. F., na których w równym stopniu spoczywa obowiązek ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., są jej dzieci oraz pozostałe wnuki. Pomijając wymienione wcześniej 4 osoby zobowiązane, które uiszczają przedmiotową opłatę na podstawie zawartej umowy, jak również D. F. (wnuka F. F.), który zwolniony jest z obowiązku jej ponoszenia z uwagi na nieprzekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, z akt sprawy wynika, iż organ prowadził lub nadal prowadzi równoległe, odrębne postępowania wobec syna F. F. – P. F. oraz pozostałych jej wnuków: B. B., A. F. i P. Ł. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle w/w wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu.(por. wyrok NSA z 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19; wyroki WSA w Krakowie z 5 sierpnia 2021 r., II SA/Kr 277/21; z 27 września 2021 r., II SA/Kr 319/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością powyższego stwierdzenia przemawia między innymi to, iż przepis art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. określający podmioty, jak i ich kolejność w zakresie ciążącego na nich obowiązku odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, nie reguluje jednocześnie w żaden sposób kwestii kolejności realizacji tego obowiązku w sytuacji, gdy jak w rozpoznawanej sprawie, zobowiązanym do ponoszenia opłaty jest kilkoro zstępnych. W takiej sytuacji organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Dawałoby to możliwość osobom potencjalnie zobowiązanym do kontrolowania oświadczeń pozostałych osób co do ich stanu majątkowego i dochodów, co w konsekwencji przyczyniałoby się do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. (por. wyroki NSA: z 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19; z 23 października 2020 r., I OSK 1109/20; wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., VIII SA/Wa 238/19; wyrok WSA w Łodzi z 12 lutego 2020 r., II SA/Łd 711/19;; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie powyższych ustaleń zabrakło. Co prawda procedujące w sprawie organy powołują się na okoliczność prowadzenia odrębnych czynności w sprawie ustalenia opłaty za pobyt F. F. w Domu Pomocy Społecznej wobec zobowiązanych P. F., B. B., A. F. i P. Ł., a Sądowi rozpoznającemu niniejszą skargę znany jest wyrażany w orzecznictwie pogląd, co do możliwości prowadzenia odrębnych postępowań względem każdego z zobowiązanych, to w aktach sprawy, poza kierowanymi przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w dniu 18 czerwca 2024 r. wnioskami do Działu Pomocy Środowiskowej w K. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z A. F. i B. B., brak jest jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej powyższe twierdzenie. Ponadto Sąd z urzędu posiada wiedzę, iż prawomocnym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 118/24 uchylił decyzje ustalające P. F. (synowi F. F.) wysokość opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, wskazując między innymi na konieczność przeprowadzenia postępowania z udziałem wszystkich zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty. Jednocześnie wskazać należy, iż w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej ewentualne prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia przedmiotowej opłaty w stosunku do zobowiązanego P. Ł. Tym uznać należy, że kwestionowane skargą decyzję obu instancji podjęte zostały z naruszeniem zarówno art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jak i art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, wobec podnoszonego zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego zarzutu naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s. wskazać również należy, iż przepis art. 64 ustawy zawiera otwarty katalog przesłanek umożliwiających częściowe lub całkowite zwolnienie osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej z obowiązku uiszczania tej opłaty, na jej wniosek, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Przy czym jak wynika z treści art. 64 u.p.s. uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty dotyczy zarówno osób wnoszących tę opłatę, jak i osób zobowiązanych do jej wnoszenia, ale jeszcze jej nie wnoszących. Na gruncie powyższego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym osoba obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2023 r., I OSK 318/22; z 12 lipca 2023 r., I OSK 1588/22; www.orzecznia.nsa.gov.pl). Powoływany przez stronę skarżącą przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. jako przesłankę, której wystąpienie umożliwia całkowite lub tez częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty wskazuje możliwość wykazania przez osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przy czym jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych należy uznać podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających, które doprowadziły do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty.

Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika co prawda wprost, iż skarżący wystąpił o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty, niemniej jednak mając na uwadze, iż zarówno na etapie postępowania przed organem I instancji strona wskazywała de facto na zaistnienie przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s., a na etapie postępowania wprost zarzuciła naruszenie w/w przepisu, zdaniem Sądu procedujące w sprawie organy winny tę okoliczność wyjaśnić. Sąd ma na uwadze zarówno to, iż postępowanie w sprawie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty na podstawie art. 64 u.p.s, ma charakter wnioskowy, jak i ugruntowany pogląd sądów administracyjnych, który to pogląd co do zasady w pełni podziela, co do związania organów administracji publicznej granicami wniosku podmiotu wnoszącego o wszczęcie postępowania administracyjnego, co uniemożliwia uczynienie przedmiotem orzeczenia merytorycznego takiego przedmiotu, który nie był ujęty we wniosku strony (por. wyrok NSA z 16 marca 2022 r., II OSK 879/19; postanowienie NSA z 24 maja 2022 r., II OW 140/21; wyrok WSA w Gliwicach z 17 marca 2022 r., III SA/Gl 45/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, iż z uwagi na fakt, że postępowanie administracyjne nie jest sformalizowane, a obowiązujące przepisy wyznaczają minimalne wymogi stawiane pismom procesowym składanym w toku postępowania i znaczącą rolę w prowadzeniu tego postępowania wyznaczają organom administracji, jak również mając na uwadze wskazany wyżej brak możliwości samodzielnego precyzowania zakresu żądania strony przez organy, to w sytuacji zredagowania podania w sposób niezręczny, niedbały lub niezrozumiały, organ do którego kierowane jest to podanie zobligowany jest do podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie ich rzeczywistej treści, należycie i wyczerpująco informując wnoszącego podanie o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Obowiązek ten ma szczególnie istotne znaczenie w sytuacji, gdy strona działa w postępowaniu przed organami administracji samodzielnie (por. wyroki NSA z 7 grudnia 2023 r., I OSK 755/25; z 21 kwietnia 2023 , I OSK 3279/19; wyrok WSA w Szczecinie z 20 października 2022 r., II SA/Sz 611/22; wyroki WSA w Gliwicach z 4 kwietnia 2023 r., II SA/Gl 93/23; z 22 czerwca 2023 r., II SA/Gl 154/23; wyrok WSA w Gdańsku z 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 915/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego mając na uwadze, iż skarżący w toku postępowania administracyjnego działał samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który został ustanowiony dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jak również podnoszone przez stronę okoliczności, co do braku istnienia więzi rodzinnych z babką, co wynikało z jej postępowania względem osoby skarżącego, zdaniem Sądu koniecznym było wyjaśnienie, czy w toku prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia w sprawie ustalenia opłaty za pobyt babki Domu Pomocy Społecznej skarżący wnosi jednocześnie o zwolnienie go z tej opłaty w całości lub też w części, co wymagałoby ewentualnego rozstrzygnięcia tego żądania w decyzji ustalającej opłatę. Przy czym w ocenie Sądu dokonanie ustaleń w powyższym zakresie nie wykraczałoby poza zakres ciążącego na organach obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i udzielania im w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Jednocześnie Sąd podkreśla, iż na obecnym etapie postępowania w żaden sposób nie przesądza o spełnieniu przez stronę przesłanek przemawiających za zwolnieniem jej z obowiązku ponoszenia przedmiotowej, gdyż ich prawidłowe wykazanie należy do skarżącego, a nadto kwestia ta nie była przedmiotem oceny organów administracji.

Mając powyższe na uwadze za zasadne uznać zatem należało, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane, zarzuty skargi, co do naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2e, ust. 2f, art. 64 pkt 7 u.p.s., jak i art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut skargi, co do naruszenia art. 61 ust. 1 w zw. z art. 14 u.p.s. w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a, którego to naruszenia strona upatruje w ustaleniu skarżącemu opłaty za pobyt babki w domu Pomocy społecznej w sytuacji w sytuacji, gdy istnieją inni zstępni F. F., bliżsi jej stopniem pokrewieństwa, którzy w ocenie pełnomocnika strony winni w pierwszej kolejności ponosić tę opłatę. Jak już wcześniej wskazano, z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynika jedynie pierwszeństwo zstępnych przed wstępnymi. Wewnątrz grupy zstępnych ustawodawca nie rozróżnił jakiejkolwiek kolejności do obciążenia opłatą. Nie można zatem mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego.

Reasumując Sąd stwierdza, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podjęte zostały z naruszeniem tak przepisów prawa materialnego, to jest art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2e, ust. 2f, art. 64 pkt 7 u.p.s., jak i przepisów prawa procesowego, to jest art.7 w zw. z art. 77 § 1 , art. 9, a w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mający wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Rozpatrując sprawę ponownie procedujące w sprawie organy obowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej i rozważań Sądu wynikających z uzasadnienia wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

a.tp.