Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1714/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/899/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/899/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 4 lipca 2023 r. nr SO-04.8252.213.2023-1/23 o odmowie przyznania B. K. (zwanej dalej skarżącą) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. K.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 4 lipca 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Matka skarżącej (ur. w 1947 r.) legitymuje się bowiem orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 25 listopada 2019 r., ustalającym, iż jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organ wyjaśnił, że treść tego artykułu została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak ustawodawca, pomimo zaleceń Trybunału Konstytucyjnego, nie przeprowadził działań prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, a zgodnie z treścią art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organ powołał się również na stanowisko Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z listopada 2020 r., zgodnie z którym obowiązującego stanu prawnego nie zmieniają orzeczenia sądów administracyjnych lub organów odwoławczych wydane w indywidualnej sprawie i tylko w tej sprawie są wiążące.

Ponadto organ wskazał, że przeprowadzony w dniu 17 kwietnia 2023 r. wywiad środowiskowy wykazał, iż matka skarżącej wymaga opieki, jednak nie jest osobą stale leżącą. Porusza się po mieszkaniu samodzielnie, a poza nim najczęściej w obecności skarżącej.

W przedmiotowej sprawie ustalono również, iż decyzją znak SO-03-2.8252.3.2.2019-1/20 z dnia 14 stycznia 2020 r. skarżącej zostało przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 grudnia 2019 r. do nadal, natomiast decyzją znak: SO-04.8252.4.5.2020-1/20 z dnia 18 lutego 2020 r. przyznano jej dodatek opiekuńczy w związku z ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 grudnia 2019 r. do nadal. Skarżąca złożyła oświadczenie, że w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna. Fakt ten stanowi, zdaniem organu, kolejną przesłankę negatywną do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wnioskodawcy zostało już przyznane inne świadczenie, również z tytułu opieki i nad tą samą osobą.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji, skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji odwołująca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

2) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

3) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 15 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 4 lipca 2023 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium w pierwszej kolejności odniosło się do kwestii braku spełnienia w niniejszej sprawie wymogów wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy wskazało, że zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ II instancji wskazał na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, które stoją zgodnie na stanowisku, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b w/w ustawy) sądy wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej - pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 cyt. ustawy. Tym samym obecnie nie jest, zdaniem Kolegium, dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło zatem, że ustalenie daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie może stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W pozostałym zakresie rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji Kolegium uznało za prawidłowe. W ocenie organu odwoławczego, zasadnie organ I instancji uznał, iż skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach przedmiotowej sprawy brak jest bowiem związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Kolegium wskazało, że matka skarżącej w znacznym stopniu jest samodzielna, nie jest osobą leżącą. Ponadto mieszka z córką i trzema dorosłymi wnuczkami, na których także ciąży obowiązek alimentacji w stosunku do babci. Zdaniem organu II instancji, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można więc przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Kolegium uznało zatem, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby na 1/2 etatu. Cztery dorosłe osoby mogą bowiem tak się zorganizować, aby zapewnić opiekę matce, czy babci i pogodzić tą opiekę z pracą. SKO podkreśliło, że jak wskazują zasady doświadczenia życiowego, w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami czy dziadkami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji przez któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. W ocenie organu II instancji, przyznanie skarżącej świadczenia byłoby więc niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciąży na zstępnych Z. K.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

3) przepisów art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie zebranego lub ocenionego przez organ materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że skarżąca może sprawować opiekę nad matką przy pomocy swoich córek, co umożliwiłoby jej podjęcie zatrudnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie zgadza się z oceną organu II instancji, iż opieka sprawowana przez nią nad matką nie ma charakteru trwałego i nieprzerwanego, ponieważ przy opiece tej korzysta z pomocy córek, z którymi wspólnie mieszka. Skarżąca wyjaśniła, że to na niej w głównej mierze spoczywa ciężar opieki nad jej matką i tylko doraźnie korzysta z pomocy swoich córek. Wynika to z faktu, że córki skarżącej w pierwszej kolejności muszą wywiązywać się ze swoich codziennych obowiązków wynikających z nauki i pracy, a dopiero potem na krótki czas mogą odciążyć matkę w sprawowanej przez nią opiece. Powyższe okoliczności w żaden sposób nie mogą, stanowić przyczyn odmowy wnioskowanego świadczenia, albowiem spełnione zostały przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca wskazała, że zakres opieki sprawowanej nad matką wynika zarówno ze złożonych w sprawie dokumentów, jej oświadczeń oraz z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Zakres wsparcia, które skarżąca musi zapewnić matce, w znacznym stopniu przekracza czynności, które polegają na zwykłym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Sprawowanie opieki nad matką wypełnia cały jej dzień. Skarżąca podkreśliła, iż poza czynnościami opiekuńczymi wykonywanymi stricte przy matce, przeznacza również czas na czynności związane z dbaniem o dom, zapewnieniem matce odpowiednich warunków życia dostosowanych do jej niepełnosprawności, zaopatrzeniem itp. Wykonywanie czynności opiekuńczych wobec matki rozłożone jest na całą dobę, w zależności od potrzeb i charakteru danej czynności. Skarżąca dodała, że z upływem czasu stan zdrowia matki się pogarsza, a tym samym zwiększa się zakres jej obowiązków koniecznych dla zapewnienia matce prawidłowej opieki.

Skarżąca stwierdziła, że uwzględniając zakres sprawowanej opieki i jej czasowy wymiar, nie można dojść do innego wniosku niż ten, że organy obu instancji błędnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką uniemożliwia bowiem skarżącej jakąkolwiek pracę zarobkową, nawet w niepełnym wymiarze pracy. Zdaniem skarżącej, organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą w konsekwencji przepisy prawa materialnego. Według skarżącej, uchybienie organu II instancji polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką sprawowaną przez nią nad jej matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargi wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 września 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 4 lipca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prawidłowo zatem organy uznały, że fakt, że niepełnosprawność u matki skarżącej istnieje od 79-tego roku życia, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to jednak jedyna okoliczność, którą należy spełnić aby otrzymać wnioskowane świadczenie.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącą, niepełnosprawna matka skarżącej ma jeszcze czterech wnuków, w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 listopada 2019 r.) oraz legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W związku z niepełnosprawnością matki skarżącej decyzją z dnia 14 stycznia 2020 r. został przyznany zasiłek dla opiekuna 1 grudnia 2019 r., a decyzją z dnia 18 lutego 2020 r. przyznano jej dodatek opiekuńczy w związku z ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 grudnia 2019 r. do nadal. Matka skarżącej jest wdową, mieszka razem ze skarżącą i trzema dorosłymi wnuczkami w jednym domu.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, chociaż oczywiście organy uwzględniły, że skarżąca od 2019 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę.

Organy wskazały również, że matka skarżącej, chociaż jest osobą schorowaną, to jednak w znacznym stopniu jest samodzielna (nie jest osobą leżącą). Samodzielnie się porusz po mieszkaniu, samodzielnie spożywa posiłki. Z tych powodów organy przyjęły, że nie można przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto mieszka z córką i trzema dorosłymi wnuczkami, na których także ciąży obowiązek alimentacji względem babci. W konsekwencji skarżąca nie wyczerpuje zakresu opieki nad matką wymaganej dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem, zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby na 1/2 etatu. Cztery dorosłe osoby mogą bowiem tak się zorganizować, aby zapewnić opiekę matce, czy babci i pogodzić tą opiekę z pracą.

Skarżąca kwestionuje obowiązek alimentacyjny swoich córek podnosząc, że nie chce córek obciążać dodatkowymi obowiązkami.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy mieć jednocześnie na względzie cel regulacji zawartej w tych przepisach, a także treść art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Co oznacza, że w chwili obecnej, gdy żyje skarżąca i wypełnia swoje obowiązki alimentacyjne wobec matki na wnuczkach nie ciąży bezpośrednio obowiązek alimentacyjny względem babci. Nie oznacz to jednak, że wnuczki zwolnione są całkowicie ze świadczenia pomocy względem babci. Są osobami dorosłymi i mieszkają w jednym domu razem ze swoją chorą babcię, a zatem powinny jej pomagać. Tym bardziej, ze matka skarżącej chociaż niewątpliwie jest osobą schorowaną, to jednak nie wymaga całodobowej pomocy przecz cały czas. Jest bowiem osobą samodzielnie poruszającą się po mieszkaniu, (poza domem o dwóch kulach), samodzielnie spożywa przygotowane jej posiłki, samodzielnie korzysta z toalety. Sporadycznie wymaga pomocy przy ubieraniu czy rozbieraniu czy też kąpieli (wywiad środowiskowy k. 37-38 akt administracyjnych).

Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami czy dziadkami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji przez któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Nadto konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do pomocy niepełnosprawnemu członkowi rodziny, w tym wypadku wnuków wynika z faktu, że świadczenia pielęgnacyjne są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie, powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama.

W orzecznictwie podkreśla się, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej jest osobą chorą i wymaga opieki. W ramach opieki nad matką skarżąca (jak wynika z wywiadu środowiskowego) wykonuje takie czynności jak: pomoc przy kąpieli, podawanie i przygotowanie posiłków i leków, realizacja recept, sprzątanie, pranie, opłacanie rachunków, umawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie przy tych wizytach.

Podkreślić jednak należy, że takie czynności, jak przygotowywanie posiłków i ich podanie, podanie leków, pomoc przy kąpieli, (zakupy, sprzątanie, pranie, itd.) trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką starszych i z reguły schorowanych rodziców i które wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącej nad matką powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym bardziej, że skarżącej przy opiece nad matką mogą pomóc dorosłe córki, jak również może skorzystać z usług opiekuńczych.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy matce przez skarżącą (do czego jest ona, jako córka, zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.