Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 836/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193, art. 194
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr SKO.4205.7.2021 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 4 stycznia 2021 r., wydaną na podstawie art. 193 ust. 1 pkt. 1, ust. 1a, ust. 2, art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej (wówczas: Dz. U. z 2020 r., poz. 821 z późn. zm.), zwanej dalej u.w.r., ustalił obecnie skarżącemu K. S. opłatę za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. w wysokości 694,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał przepisy prawa normujące zasady ustalania odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Następnie organ przybliżył sytuacje finansową skarżącego, wskazał wysokość jego dochodu oraz podkreślił, że uiszczanie alimentów nie zwalnia z ponoszenia tej odpłatności. W dalszej kolejności organ przybliżył postanowienia uchwały Rady Powiatu w C. z [...] r., nr [...], normującej zasady odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jak również przedstawił argumentację przemawiającą za ustaleniem tej opłaty.

Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie , zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzja, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał, że decyzją z dnia 17 lipca 2020 r. organ I instancji odmówił odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji organ odwoławczy decyzją z dnia 30 września 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Od tej ostatniej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W dalszej części uzasadnienia organ przybliżył sytuację osobistą i dochodową skarżącego oraz przytoczył przepisy normujące zasady odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ odwoławczy odniósł się również do argumentów podnoszonych w odwołaniu i przedstawił argumentację na poparcie stanowiska, że zarzuty te nie są usprawiedliwione.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 151 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik postępowania, poprzez niezbadanie wszystkich istotnych kwestii podniesionych przez niego w odwołaniu od decyzji organu I instancji i w wyniku tego wydanie błędnego rozstrzygnięcia w postaci zaskarżonej decyzji;

II. Naruszenie przepisów postępowania, będącego naruszeniem fundamentalnych zasad z art. 6 oraz art. 7 k.p.a., będące również zanegowaniem jego prawa do udziału w postępowaniu, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a. - przez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się w sprawie niekompletności akt, na podstawie których organ odwoławczy wydał decyzję.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o:

1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji;

2) o zobowiązanie przez Sąd by SKO w Częstochowie - jeśli organ ten sam tego nie uczyni - zażądało od organu I instancji:

- przekazania kompletnych akt postępowania dotyczącego opłat za pobyt syna w rodzinie zastępczej spokrewnionej od 1 marca 2019 r. do 29 lutego 2020 roku od momentu wszczęcia postępowania o ustalenie wysokości opłat do momentu wydania zaskarżonej decyzji oraz przekazania pełnego wykazu zawartości w.w. akt postępowania (z oznaczeniem dat, przedmiotu dokumentów i numerów kart w aktach postępowania);

- zobowiązanie SKO w Częstochowie, by organ ten przekazał te kompletne akta dotyczące postępowania w w.w zakresie do WSA wraz z jego skargą oraz

- zobowiązanie SKO do wysłania do niego kopii w.w. wykazu dokumentów przesłanych do WSA wraz z niniejszą skargą.

Skarżący wniósł jednocześnie, by po przekazaniu mu w.w. wykazu akt, Sąd - przed wydaniem orzeczenia w niniejszej sprawie, umożliwił mu wypowiedzenie się na temat kompletności akt sprawy przekazanych przez SKO, o których jest mowa powyżej.

Skarżący objął ponadto zakresem swojej skargi postanowienie organu odwoławczego z dnia 1 kwietnia 2021 r. o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego, które to postanowienie w ocenie skarżącego rażąco narusza prawo.

Wniósł również o zasądzenie na jego rzecz zwrotu poniesionych kosztów postępowania według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie przedstawionych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione. Odnośnie wniosku skarżącego o sporządzenie wykazu akt przesłanych do Sądu organ wskazał, że przepisy prawa nie nakazują sporządzenia takiego wykazu. Organ zgodnie z wymogami, wraz z odpowiedzią na skargę przekazuje do Sądu teczkę z kompletnymi aktami sprawy, ułożonymi chronologicznie.

W piśmie procesowym z dnia 6 września 2021 r. skarżący podtrzymał wniesioną skargę oraz odniósł się do stanowiska organu odwoławczego przedstawionego w odpowiedzi na skargę, uznając je za pozbawione merytorycznej argumentacji.

Postanowieniem z dnia 10 września 2021 r. tut. Sad zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie II SA/Gl 1554/20 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (dotyczące opłat objętych niniejszym postępowaniem). W sprawie II SA/Gl 1554/20 tut. Sąd wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r. oddalił skargę. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł skarżący, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2150/21, oddalił skargę kasacyjną, w efekcie czego decyzja organu odwoławczego z dnia 30 września 2020 r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty stała się prawomocna. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2023 r. tut. Sąd podjął zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istotą rozpoznawanej sprawy jest ustalenie przez organy administracji publicznej odpłatności za pobyt córki skarżącego w pieczy zastępczej. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że fakt umieszczenia i przebywania córki skarżącego w pieczy zastępczej nie budzi żadnych wątpliwości, tym samym Sąd pominie rozważania dotyczące umieszczenia jej w pieczy zastępczej i skupi swoją uwagę wyłącznie na kwestiach związanych z ustaleniem opłaty za jej pobyt w rodzinie zastępczej. Podkreślić należy, że z uwagi na umieszczenie córki skarżącego w pieczy zastępczej, na skarżącym spoczywają określone obowiązki. Zostały one określone w art. 193 i art. 194 u.w.r.

Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 u.w.r. - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; Opłatę, o której mowa powyżej rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie wskazanej opłaty rodzice odpowiadają solidarnie. Przedmiotową opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Opłaty, o której tu mowa, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Przepisu o ustaleniu opłaty nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu. Od opłaty, o której mowa powyżej, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja ustalająca opłatę stała się ostateczna, a należności z tytułu nieponoszenia opłaty, o której tu mowa, podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nadto w przypadku powstania zaległości z tytułu nieponoszenia przedmiotowej opłaty, za okres dłuższy niż 12 miesięcy starosta przekazuje do biura informacji gospodarczej informację gospodarczą o powstaniu tej zaległości. Powyższe regulacje doznają rozwinięcia w treści art. 194 u.w.r. Zgodnie z tym przepisem opłatę ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa powyżej, a w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 u.w.r., albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, a starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa powyżej, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty.

Analiza przywołanych regulacji pozwala stwierdzić, że w sprawach dotyczących ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organ administracji podejmuje decyzję związaną, a mianowicie obowiązany jest wydać taką decyzję o ile wcześniej strona postępowania nie została zwolniona z jej ponoszenia, mocą decyzji o odstąpieniu od ustalenia tej opłaty. Jeżeli w danej sprawie stosowna decyzja o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie została wydana, tym samym organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać decyzję o ustaleniu takiej opłaty. Wysokość opłaty jest zależna od formy pieczy zastępczej oraz wysokości wydatków ponoszonych przez organy samorządu terytorialnego z tego tytułu. W tym zakresie organ wydający decyzję podejmuje stosowne rozstrzygnięcie w warunkach związania treścią normy prawnej i nie dysponuje możliwością miarkowania wysokości tej opłaty. Okoliczność ta posiada istotne znaczenie dla oceny działań podejmowanych przez organy administracji publicznej, ponieważ zakres postępowania wyjaśniającego w tym zakresie ograniczony jest wyłącznie do ustalenia formy sprawowanej pieczy zastępczej i ponoszonych z tego tytułu wydatków na utrzymanie dzieci.

Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane przez skarżącego, jego córka przebywa w rodzinnej pieczy zastępczej, a mianowicie w rodzinie zastępczej spokrewnionej, czyli u swoich dziadków ze strony matki. Z akt sprawy wynika również, że postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej zakończyło się decyzją odmowną, a skarga na tę decyzję została prawomocnie oddalona.

Jak wynika z treści kontrolowanych decyzji organy pomocowe ustaliły skarżącemu odpłatność za pobyt córki w spokrewnionej rodzinie zastępczej w wysokości wynikającej z pomocy otrzymywanej przez osoby sprawujące tę pieczę i zastępujące skarżącego w jego obowiązkach związanych z wychowaniem córki i zapewnieniem jej warunków prawidłowego rozwoju. We wskazanym zakresie organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i w ocenie składu orzekającego w sposób prawidłowy ustaliły wysokość ponoszonego przez skarżącego obowiązku. Z tego powodu brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniesionej skargi.

W skardze do tutejszego Sądu skarżący podniósł, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszeń prawa procesowego i materialnego, które w jego ocenie uzasadniają jej uwzględnienie. W kontekście zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, wskazał na obrazę art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tak sformułowany zarzut został rozwinięty w motywach skargi i związany jest z brakiem informacji po stronie skarżącego o decyzji skierowanej do matki córki, w przypadku której odstąpiono od ustalenia takiej odpłatności. Tak sformułowany zarzut w żaden sposób nie jest związany z przedmiotem niniejszego postępowania i nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniesionej skargi.

Kolejny zarzut skarżącego sprowadza się do obrazy art. 6 i art. 7 w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu polegające na nie informowaniu jej o istotnych faktach mających znaczenie dla jej sytuacji prawnej. Tak sformułowany zarzut wiązany jest z powyższą okolicznością dotyczącą rozstrzygnięć podejmowanych w stosunku do matki córki skarżącego i podobnie jak powyżej nie może być uwzględniony, ponieważ informacje te nie mają żadnego przełożenia na treść przedmiotowej decyzji.

Dodać wypadnie, że w art. 193 ust. 2 u.w.r. mowa jest o solidarnej odpowiedzialności za ponoszenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wydaje się, że skarżący wadliwie odczytuje treść tej regulacji. Z regulacji sformułowanej w tym przepisie wynika to, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt wspólnego dziecka w pieczy zastępczej spoczywa na obu rodzicach, natomiast to jakie będą między osobami zobowiązanymi wzajemne rozliczenia dokonywane będzie z uwzględnieniem tej zasady. Zatem zasada ta nie ma znaczenia dla podejmowanych rozstrzygnięć, lecz dla działań między osobami zobowiązanymi, a tym samym kwestia ta nie ma znaczenia dla oceny kontrolowanej decyzji.

Odnosząc się natomiast do postulatów skarżącego w zakresie dostępu do akt sprawy i udzielania mu informacji w zakresie tych akt przez organy, a następnie przez Sąd, to zauważyć przyjdzie, że te okoliczności, które leżą u podstaw wydania kontrolowanej decyzji były i są skarżącemu dobrze znane i w tym zakresie nie ma żadnych nowych dowodów i dokumentów, które byłyby wytworzone przez sam organ administracji publicznej. Sąd zauważa też, że na żadnym etapie postępowania skarżący nie został ograniczony w dostępie do akt oraz do informacji o toczącym się postępowaniu. Skarżący nie wykazał, aby przekazane przez organ odwoławczy wraz ze skargą akta sprawy zawierały braki, które mogłyby mieć jakikolwiek wpływ na wynik postępowania. Zasadnie przy tym organ odwoławczy powołuje się na art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którym zaskarżony organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Ani z tego przepisu, ani z żadnego innego nie wynika obowiązek organu, czy też sądu, do informowania stron o zawartości przekazanych w tym trybie akt. Strona ma natomiast niepodważalne prawo dostępu do tych akt (art. 10 § 1, art. 73 k.p.a., art. 12a § 4 p.p.s.a.), które to prawo w niniejszej sprawie nie zostało skarżącemu w żaden sposób ograniczone.

Dodać przyjdzie, że w związku z zawartym w skardze wnioskiem o umożliwienie wglądu do akt sprawy przed wydaniem orzeczenia, Przewodniczący Wydziału II zarządzeniem z dnia 9 lipca 2021 r. poinformował skarżącego o możliwości udostępnienia mu akt sprawy w dniu 14 lipca 2021 r., tj. w dniu wyznaczonych rozpraw w innych sprawach ze skarg skarżącego (k. 14 i 15 akt sądowych). Skarżący nie skorzystał z tej możliwości (k. 19 akt sądowych).

Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut wydania przez organ odwoławczy z rażącym naruszeniem prawa postanowienia z dnia 1 kwietnia 2021 r. o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego. W dacie wydania tego postanowienia nie zachodziła bowiem żadna z przesłanek obligatoryjnego zawieszenia postępowania, o których mowa w art. 97 k.p.a. W szczególności rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji nie zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W tej dacie postępowanie administracyjne w przedmiocie odstąpienia od opłaty było już zakończone ostateczną decyzją z dnia 30 września 2020 r., a jej zaskarżenie do sądu administracyjnego nie wstrzymywało jej wykonania.

Skoro zatem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi należało stosownie do postanowień art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.