Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1753/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.NP/4115/298/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 listopada 2022 r., III SA/Kr 664/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 lutego 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącej (B. G.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie rozważono wszystkich istotnych kwestii oraz nie dokonano należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszono wskazane wyżej przepisy postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej "u.ś.r.".

Sąd wyjaśnił, że w obecnym stanie prawnym straciła na aktualności powołana przez Kolegium uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, która dyskwalifikowała rolnika jako podmiot uprawniony do pobierania wnioskowanego świadczenia. W aktualnym stanie prawnym możliwe było więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ww. ustawy. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r.

Treść przytoczonego przepisu prawa w kontekście faktu złożenia przez skarżącą wskazanego oświadczenia wyłączała wątpliwości organu, co do faktu zaprzestania przez nią pracy w gospodarstwie rolnym zwłaszcza, że z akt sprawy nie wynikały żadne okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tego oświadczenia. Akta sprawy nie wskazywały też, żeby były jakiekolwiek inne osoby mogące pomóc skarżącej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, skarżąca jest panną, a jej matka wdową. Skutków wynikających ze złożenia przez skarżącą ww. oświadczenia nie niweluje również podniesiona przez organ okoliczność braku przedłożenia umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zwłaszcza, że umowa dzierżawy nie wymaga dla swojej ważności formy pisemnej.

Jak wskazał Sąd, w niniejszej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że matka skarżącej, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie zdrowia uniemożliwiającym samodzielną egzystencję i bezwzględnie wymagającym stałej opieki innej osoby. Ustalono także, że skarżąca rzeczywiście świadczy przy matce stałą i długotrwałą opiekę i z powodu tej opieki nie jest w stanie wykonywać pracy zawodowej w tym w dalszym ciągu prowadzić gospodarstwa rolnego.

Ponownie wydaną decyzją z 22 maja 2023 r. Wójt Gminy W. kolejny raz odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium decyzją z 5 lipca 2023 r., znak: SKO.NP/4115/209/2023 uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wydaną trzeci raz w sprawie decyzją z 7 sierpnia 2023 r., Wójt Gminy W. ponownie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o kolejny wywiad środowiskowy organ I instancji ustalił, że matka skarżącej zmarła 17 stycznia 2023 r., była wdową, miała orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności od kwietnia 2017 r. Skarżąca posiadała orzeczenie o niepełnosprawności - lekki stopień, ważny do września 2023 r. Od 1 czerwca 2023 r. zarejestrowała się w Biurze Pracy jako poszukująca pracy. Nadal podlegała ubezpieczeniu w KRUS, była właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,9700 ha fizycznego tj. 1,4980 ha przeliczeniowego, które 8 września 2021 r. wydzierżawiła ustną umową. Dzierżawca ubiegał się o dopłaty rolnicze i przekazywał skarżącej kwotę na pokrycie kosztów prowadzenia gospodarstwa w postaci podatku rolnego. Skarżąca nigdy nie ubiegała się o dopłaty rolnicze. Nie pobierała żadnych świadczeń z KRUS ani ZUS. W gospodarstwie rolnym, którego była właścicielem, nigdy jednak faktycznie nie pracowała. Gospodarstwo było zawsze wydzierżawione.

Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki złożyła wniosek o ww. świadczenie. Matka nie miała innych osób, które mogłyby pomóc w sprawowaniu nad nią opieki. Matka była osobą leżącą, niekontaktową, nie była w stanie samodzielnie załatwić podstawowych potrzeb życiowych takich jak: ubieranie się, pójście do toalety, mycie, samodzielne spożywanie posiłków, spożywanie leków o wyznaczonych porach, zmiana pampersów, uklepywanie, smarowanie maściami odleżynowymi, czesanie, itp. W powyższych czynnościach dnia codziennego pomagała skarząca.

Organ ustalił, że opieka wnioskodawczym nad matką była sprawowana z najwyższą starannością i nie negował tego faktu. Nie zakwestionował również opieki ani złego stanu zdrowia matki. Jednakże wskazał, że skarżąca w gospodarstwie rolnym, którego była właścicielem nigdy nie pracowała i go nie prowadziła. Zgodnie z zaświadczeniem z KRUS z 14 lipca 2023 r. skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od 5 maja 2005 r. do 28 listopada 2018 r., od 22 grudnia 2018 do 11 kwietnia 2021 r., od 1 do 16 maja 2021 r., od 17 sierpnia 2021 do nadal - z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Powierzchnia gospodarstwa rolnego, którego właścicielem była skarżąca zobowiązywała ją do opłacania składek ubezpieczenia w KRUS. Skarżąca mogła być zarejestrowana w Biurze Pracy tylko jako osoba poszukująca pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Pismem z 12 lipca 2023 ARiMR poinformowała, że skarżąca jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów. Skarżąca ostatni wniosek o płatność złożyła w roku 2009.

Na podstawie tak zgromadzonych dowodów organ ustalił, że skarżąca nie spełniała warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie dowiodła bowiem istnienia związku pomiędzy zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Dalej organ podał, że odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matka wobec zaistnienia negatywnych przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z 21 września 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium podało, że kwestią sporną jest ustalenie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia wniosku do dnia 17 stycznia 2023 r.

W niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Podstawową bowiem przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub z pracy w gospodarstwie w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że z dniem 8 września 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego była właścicielem. Tymczasem z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynikało, że skarżąca nadal figuruje w ewidencji producentów rolnych i opłaca podatek rolny ze środków przekazywanych jej przez dzierżawcę gospodarstwa. Okoliczność ta świadczyła zdaniem Kolegium, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia (zarządzania) gospodarstwem rolnym. Potwierdzeniem tej okoliczności było również to, że w dalszym ciągu podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników (nie zgłosiła w KRUS zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej). Natomiast okoliczność pobierania dopłat bezpośrednich przez aktualnego dzierżawcę gospodarstwa rolnego nie powodowała automatycznie uznania, że skarżąca faktycznie zaprzestała zarządzania gospodarstwem rolnym jako właściciel.

Kolegium wskazało, że jeśli opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik, przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. Organ powołał się na uchwalę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12,

Zdaniem organu, całokształt zebranego w sprawie materiału świadczy o tym, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (zarządzania nim).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżąca zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełniała przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie została uwzględniona ponieważ skarżąca nie uprawdopodobniła, że faktycznie zrezygnowała w okresie od 8 września 2021 r. (data wskazana w oświadczeniu), a 17 stycznia 2023 r. (data śmierci niepełnosprawnej matki) z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. zarzadzania takim gospodarstwem.

W rozpoznawanej sprawie istotna jest interpretacja art. 17b pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Przepis ten stanowił, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że pomimo złożonego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 8 września 2021 r. skarżąca nadal w rozumieniu tego przepisu prowadziła takie gospodarstwo, tyle że je wydzierżawiała. Żaden z organów nie negował bowiem, że skarżącą w 2021 r. wydzierżawiła gospodarstwo rolne i jako wydzierżawiający, a wiec zarządzający gospodarstwem rolnym – podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników, a także figurowała w ewidencji ARiMR jako producent rolny.

Organy ustaliły, że skarżąca nie zgłosiła do KRUS zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co potwierdzają stosowne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy (zaświadczenia wymienione w decyzji Kolegium). Pełnomocnik skarżącej nie negował tej okoliczności tyle, że wskazywał, że okoliczność ta nie miała znaczenia wobec faktu złożenia stosowanego oświadczenia.

Sąd zwraca jednak uwagę, że w orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, że, pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim (por. wyrok NSA z 19 marca 2024 r., I OSK 498/23).

Przedstawiona przez sądy administracyjne wykładnia pojęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego zaakceptowana została w doktrynie również po wprowadzeniu do ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji art. 17b (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta [w:] K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, art. 17b).

W ocenie Sądu, skoro skarżąca wydzierżawiła prowadzone gospodarstwo rolne to była nadal rolnikiem w rozumieniu ww. przepisu. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Tymczasem skarżącą nadal pozostawała w ewidencji producentów rolnych ARiMR i opłacała podatek rolny. Z momentem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej (niewykonywanie od lat prac rolniczych na wydzierżawianym gospodarstwie rolnym) nie nastąpiły żadne zmiany.

Sąd podkreśla, że istotny w każdej ze spraw dotyczących prawa do świadczeń pielęgnacyjnych, jest stan faktyczny, a składane przez skarżącą oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego zostały skonfrontowane przez Kolegium z innymi dowodami w sprawie tj. dokumentami dotyczącymi kontynuowania ubezpieczenia rolników prowadzących działalność rolnicza i producentów rolnych.

Sąd ocenił przeprowadzone w tym zakresie postępowanie dowodowe jako prawidłowe zgodne z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Z uwagi na powyższe Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).