Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 731/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Referent Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2024 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. C. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2024 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 1 grudnia 2023 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy S. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – W. C., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 27 października 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe.

Decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. Wójt Gminy S., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie został spełniony warunek art.17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), gdyż niepełnosprawność u ojca skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Ponadto w ocenie organu I instancji skarżący nie sprawuje nad ojcem stałej, długotrwałej, całodobowej opieki, gdyż W. C. jej nie wymaga.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia podstawowego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest sprawowanie stałej opieki nad ojcem i związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad ojcem (art. 17 ust. 1). Kolegium wskazało, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności niepełnosprawnej w stopniu znacznym W. C. nie powinna być w ogóle oceniana przez organ I instancji skoro w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium stwierdziło, że wadliwe zastosowanie przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż wyniki postępowania pierwszoinstancyjnego potwierdziły prawidłowość wniosku organu I instancji, że skarżący nie spełnia podstawowego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, czyli przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy podał, że W. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Legitymuje się on orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 27 października 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że przyczyną niepełnosprawności jest symbol "10-N", czyli choroby neurologiczne oraz symbol "07-S", czyli choroby układu oddechowego i krążenia. Niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić", a ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od 23 września 2022 r. Wskazano, że z wyjaśnień K. C. złożonych w dniu 21 grudnia 2023 r. podczas wywiadu środowiskowego wynikało, iż jego ojciec w 2022 r.przebył udar, leczy się na nadciśnienie, ma problemy z pamięcią oraz słuchem. Ma także niedowład lewej ręki oraz problemy z chodzeniem, ale porusza się bez przyrządów ortopedycznych. Według skarżącego ojciec miewa zawroty głowy oraz zdarza mu się stracić równowagę i upaść, potrzebuje również pomocy w ubieraniu, przy myciu, zaprowadzeniu do toalety na zewnątrz budynku, przygotowywaniu posiłku i dowozu do lekarzy. W toku wywiadu ustalono, że K. C. mieszka w H. (w gminie S.), a nie pod adresem ojca, jak wskazał we wniosku. Dopiero planuje przeprowadzić się do ojca, dlatego remontuje dwa pomieszczenia w domu ojca. Skarżący podał, że o godz. 7.00 przyjeżdża do ojca, przygotowuje mu śniadanie, podaje leki (ojciec posiłki spożywa sam), ścieli łóżko, dwa razy w tygodniu goli ojca. Następnie zabiera się za prace remontowe w mieszkaniu, podczas których ojciec jest w zasięgu jego wzroku. Około godz. 14.00 podaje ojcu obiad, który wcześniej przygotowuje w domu w [...], po czym kontynuuje prace remontowe. Wieczorem ścieli łóżko, podaje kolację i leki i wraca do domu do żony. W remoncie skarżącemu pomaga syn z pierwszego małżeństwa [...] (lat 21), który zostaje na noc z dziadkiem. Wnioskodawca dwa razy w tygodniu robi z ojcem zakupy, a ponadto przez dwa tygodnie woził ojca do [...] na rehabilitację.

Wskazano, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 30 stycznia 2024 r. pracownik socjalny w celu uzupełnienia wywiadu udał się pod adres wskazany we wniosku, jednak skarżącego nie zastał. W domu był tylko jego ojciec, który zatelefonował po syna. W. C. poinformował, że rano syn był u niego w domu, napalił w piecu i udał się do siebie do domu po córkę, którą miał przywieźć do ojca. Z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego podczas tej wizyty wynika, że skarżący nadal mieszka w [...] z żoną i córką. Ojcem zajmuje się w ciągu dnia, a na noc wraca do domu. Skarżący oświadczył, że zgłaszał pełnomocnikowi, że jego adres zamieszkania to [...], tam ma rzeczy osobiste, a do ojca tylko przyjeżdża w ciągu dnia, ale kiedy ukończy remont, sprowadzi z żoną i dzieckiem do ojca. Skarżący wyjaśnił, że sam także ma problemy ze zdrowiem, leczy się u neurologa, ma padaczkę i torbiel w mózgu, ale odkąd przyjmuje leki nie ma napadów padaczki. Jego żona również ma problemy zdrowotne, cierpi na stwardnienie rozsiane, dlatego skarżący musi opiekować się także żoną. Zdaniem pracownika socjalnego W. C. nie wymaga całodobowej opieki oraz jest w stanie sam lub z pomocą innych osób zrobić podstawowe zakupy czy załatwić sprawy urzędowe. Jest osobą chodzącą i w kontakcie. Jego dolegliwości zdrowotne utrudniają mu funkcjonowanie w życiu codziennym, lecz nie na tyle by nie mógł sam funkcjonować. Ponadto jest widywany w sklepie, jak robi sam zakupy i je dźwiga (np. 10 kg karmę dla psów).

Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji, że tak ustalony zakres opieki skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem, nie wskazuje na to, że opieki tej nie można byłoby pogodzić z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Do opisanych czynności związanych ściśle z opieką nad niepełnosprawną osobą, można zaliczyć jedynie pomoc przy myciu się i ubieraniu i nic innego nie wynikało z akt oraz podawanie leków rano i wieczorem czy zawiezienie do lekarza, gdyż pozostałe czynności, takie jak przygotowanie posiłków, robienie zakupów, ścielenie łóżka nie są ściśle związane z opieką nad osobą niepełnosprawną, ale z prowadzeniem gospodarstwa domowego i są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. W ocenie Kolegium ojciec skarżącego, pomimo ograniczeń ruchowych, wiele czynności jest w stanie wykonać samodzielnie. Nie jest osobą leżącą, pampersowaną, nie przyjmuje zastrzyków, nie wymaga oklepywania, karmienia, nie porusza się przy pomocy sprzętów ortopedycznych. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ojciec skarżącego korzysta z telefonu komórkowego, więc w razie gorszego samopoczucia jest w stanie zawiadomić syna czy wezwać pogotowie, a także może liczyć, nie tylko na pomoc sąsiada, ale i wnuka, który, jak twierdzi skarżący, nocuje z dziadkiem. Z opisanych względów Kolegium uznało, że skarżący nie sprawuje nad ojcem stałej i bezpośredniej opieki, której zakres należy oceniać z punktu widzenia potrzeb osoby niepełnosprawnej, a nie możliwości opiekuna. Kolegium jest zdania, że "stała lub długotrwała" opieka występuje wtedy, gdy opiekun jest w stanie pomóc swojemu podopiecznemu w każdej czynności, przy której jego pomoc jest potrzebna, a nie wtedy, gdy opiekun przychodzi do podopiecznego w określonych przez siebie godzinach, czy porach dnia, jak ma to miejsce w przypadku skarżącego mieszkającego w odległości prawie 6 km od ojca i niebędącego w stanie natychmiast pośpieszyć mu z pomocą.

Kolegium nie kwestionowało niepełnosprawności W. C., jednak w świetle poczynionych ustaleń stwierdziło, że opisane czynności opiekuńcze, które spoczywają na skarżącym w związku z opieką nad ojcem, nie przesądzają o braku możliwości ich pogodzenia z podjęciem zatrudnienia. Dla stwierdzenia, że zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia, zakres sprawowanej opieki powinien wskazywać, iż znalezienie przez zainteresowanego pracy, która nie kolidowałby z opieką nad osobą niepełnosprawną, jest wysoce utrudnione lub wręcz niemożliwe. W omawianej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem zgromadzony w prawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżący opiekując się ojcem równocześnie wspiera poważnie chorą żonę oraz jest w stanie znaleźć czas na remont w domu ojca. Tym samym, w ocenie Kolegium, skarżący przy dobrej organizacji jest stanie pogodzić opiekę nad ojcem z aktywnością zawodową, choćby w formie jednoosobowej działalności gospodarczej o charakterze remontowo-budowlanym, którą prowadził od 1 lutego 2010 r. do 12 listopada 2015 r. Przedsiębiorca jest bowiem organizatorem własnej pracy, ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny i swobodnego wyznaczania czasu, na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych zarzucił naruszenie:

- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zakres opieki nad ojcem nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, a ty samym, że brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem

- przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawny W. C. nie wymaga stałej opieki syna i nie musi on rezygnować z zatrudnienia.

W uzasadnieniu skargi przytoczono poglądy sądów administracyjnych dotyczące "stałej i długoterminowej" opieki, o której stanowi w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazano, że nie sposób przyjąć, iż skoro opieka świadczona ojcu nie jest wykonywana przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić w jego przypadku o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Skarżący podniósł, że niepodejmowanie przez niego zatrudnienia jest spowodowane koniecznością opieki nad ojcem, co potwierdza zakres czynności opiekuńczych, których wymaga jego ojciec ustalony podczas wywiadu oraz orzeczenie niepełnosprawności ojca, z którego wynikają wskazania konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. W jego ocenie, organ odwoławczy wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew "orzeczeniu specjalistów" uznał, że W. C. nie wymaga stałej i długotrwałej opieki.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności

z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Innymi słowy do końca 2023 r. musiały zostać spełnione zarówno przesłanki pozytywne, jak i usunięte przesłanki negatywne przyznania świadczenia. Dopiero w takiej sytuacji można mówić, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem jest, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w pełni zasadne jest stanowisko Kolegium, iż podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Orzecznictwo sądów administracyjnych na tle skutków tego wyroku jest już tak ugruntowane, że powtarzanie tych argumentów jest w tym miejscu zbędne.

W niniejszej sprawie za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało ponadto brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Zdaniem Kolegium ustalony na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zakres opieki sprawowanej nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowiska Kolegium w tym zakresie.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Co szczególnie istotne, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bowiem świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Dla jego przyznania musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką.

W postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, stwierdził, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.), nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza nadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. w CBOSA). Podkreślić należy, że zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżący nie mieszka z ojcem. Dopiero planuje przeprowadzić się do niego i dlatego remontuje dwa pomieszczenia w domu ojca. Skarżący w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego podał, że o godz. 7.00 przyjeżdża do ojca, przygotowuje mu śniadanie, podaje leki, ścieli łóżko, dwa razy w tygodniu goli ojca. Następnie zabiera się za prace remontowe w mieszkaniu, podczas których ojciec jest w zasięgu jego wzroku. Około godz. 14.00 podaje ojcu obiad, który wcześniej przygotowuje w domu w [...] po czym kontynuuje prace remontowe. Wieczorem ścieli łóżko, podaje kolację i leki i wraca do domu do żony. W remoncie skarżącemu pomaga syn [...] (lat 21), który zostaje na noc z dziadkiem. Wnioskodawca dwa razy w tygodniu robi z ojcem zakupy, a ponadto przez dwa tygodnie woził ojca do [...] na rehabilitację.

Z orzeczenia o niepełnosprawności W. C. wynika, że przyczyną niepełnosprawności są choroby neurologiczne oraz choroby układu oddechowego i krążenia. Skarżący podał ponadto, że jego ojciec w 2022 r. przebył udar, leczy się na nadciśnienie, ma problemy z pamięcią oraz słuchem. Ma także niedowład lewej ręki oraz problemy z chodzeniem, ale porusza się bez przyrządów ortopedycznych. Według skarżącego ojciec miewa zawroty głowy oraz zdarza mu się stracić równowagę i upaść, potrzebuje również pomocy w ubieraniu, przy myciu, zaprowadzeniu do toalety na zewnątrz budynku, przygotowywaniu posiłku i dowozu do lekarzy. Z ustaleń pracownika socjalnego, który czterokrotnie udawał się pod adres zamieszkania wynika, że W. C. nie wymaga całodobowej opieki oraz jest w stanie sam lub z pomocą innych osób zrobić podstawowe zakupy czy załatwić sprawy urzędowe. Jest osobą chodzącą i w kontakcie. Z akt sprawy wynika ponadto, że niepełnosprawny W. C. jest osobą chodzącą, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki. Wymaga pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu się, myciu, przygotowaniu posiłków, pomoc przy wchodzeniu po schodach i w dotarciu do lekarza. Natomiast skarżący nie mieszka z ojcem, przyjeżdża do niego rano, rozpala w piecu, podaje posiłki, podaje leki, ścieli łóżko i pomaga się ojcu ubrać.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Sądu słusznie Kolegium uznało, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Innymi słowy zakres wykonywanych czynności wskazuje, że te nie są tego rodzaju oraz rozmiaru, iż uniemożliwia to podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Należy podkreślić, że niepełnosprawny mimo różnych chorób wiele czynności jest w stanie wykonać samodzielnie. W szczególności nie jest osobą leżącą i nie wymaga karmienia. Jest osobą w miarę samodzielną w czynnościach dnia codziennego, mimo chorób i ograniczeń ruchowych. W tych okolicznościach słusznym było uznanie, że opieka skarżącego nie świadczy o wypełnieniu warunku ścisłego i bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykonuje zatem przy ojcu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w czynnościach mających na względzie konieczność utrzymania podopiecznego w możliwie niezmienionym stanie życia odpowiadającemu godności człowieka. Niepełnosprawny W. C. pozostaje na noc sam. Również w dzień pozostaje sam, co potwierdzają wizyty pracownika socjalnego, który na miejscu zastał skarżącego tylko raz. Analiza akt sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ocena dokonana przez organ była prawidłowa. Pomimo posiadania przez ojca skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, okoliczności sprawy nie wskazują, aby skarżący podejmował się opieki nad niepełnosprawnym ojcem w stopniu uniemożliwiającym mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Jest to tym bardziej zasadne, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby obecność, pomoc i opieka świadczona przez skarżącego była niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania. Powyższe potwierdza prawidłowość ustaleń organu, że obiektywnie nie istnieje powód usprawiedliwiający brak możliwości podejmowania przez skarżącego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania, Sąd podkreśla, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącego czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność ojca – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącego.

Reasumując, zdaniem Sądu, ustalony zakres opieki jaką sprawuje skarżący nad ojcem nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź jak wskazało Kolegium w formie jednoosobowej działalności gospodarczej o charakterze remontowo – budowlanym. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do uznania, że skarżący - z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje względem ojca - ma możliwość podjęcia pracy. Skarżący nie wykazał przy tym jakie dowody czy okoliczności w sprawie pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej od tej, jaką przyjęło Kolegium, a następnie podzielił Sąd. Postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału aktowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. W ocenie Sądu nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów postępowania, jak również naruszenia przepisów prawa materialnego. Skoro prawidłowe ustalenia doprowadziły do wniosku, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.