Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 422/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 grudnia 2022 r., nr SKO-NP-4115-388/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-388/22 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2000), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej B. G., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta N. z dnia 8 czerwca 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. J.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 28 września 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w N. z dnia 3 listopada 2011 r., znak: [...] została zaliczona na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności i niepełnosprawność istnieje od sierpnia 2010 r.

Prezydent Miasta N. po rozpoznaniu wniosku, decyzją z 17 listopada 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Po rozpoznaniu odwołania Kolegium, decyzją z 29 marca 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję.

Prezydent Miasta N. po ponownym rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, brak związku przyczynowo skutkowego między rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą a konicznością zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy w sytuacji gdy jest jeszcze jedna osoba zobowiązana w równym stopniu co skarżącą tj. jej brat do alimentacji na rzecz matki. W ocenie organu nie zachodzą żadne obiektywne przeszkody do współudziału w zabezpieczeniu pomocy i opieki matki tak, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową chociaż w ograniczonym zakresie.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznanie jaj prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., należy mieć na uwadze cel regulacji zawartej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Wskazała, że ustawodawca w żaden sposób nie wskazał kryteriów na podstawie których należałoby dokonać wyboru opiekuna osoby niepełnosprawnej z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Natomiast ona daje rękojmię należytej opieki nad osobą niepełnosprawną matką .

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Kolegium podkreśliło, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie organu odwoławczego ustalony stan faktyczny bezsprzecznie wskazuje, że niepełnosprawna matka skarżącej wymagała stałego wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, przy czym istniała możliwość zabezpieczenia tej opieki i pomocy z udziałem osób zobowiązanych do jej alimentacji wraz ze wsparciem ze strony państwa w formie usług opiekuńczych czy też umieszczenia jej czasowo w zakładzie opiekuńczo leczniczym tak ażeby opieka sprawowana przez odwołującą nie zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i orzeczeń o niepełnosprawności oraz oświadczeń sporządzonych przez skarżącą – mieszka ona razem z matką, a od legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Cierpi na cukrzycę typu drugiego z powikłaniami zespołem stopy cukrzycowej w 2018r., amputowano jej prawą kończynę dolną do wysokości uda. Ponadto cierpi na miażdżycę tętnic mózgowych. W 2010 r. doznała udaru mózgu co skutkowało afazją i niedowładem prawostronnym, ma nadciśnienie tętnicze, kamicę pęcherzyka żółciowego. Ze względu na te choroby nie jest zdolna do samodzielnej samoobsługi, jest osobą przewlekle leżącą. Opieka nad niepełnosprawną polega na: pomocy w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej (podmywanie), wymianie pieluchomajtek, oklepywaniu, wykonywaniu ćwiczeń przeciw odleżynom, podawanie lekarstw, mierzenie ciśnienie, poziomu cukru, przygotowaniu i podaniu posiłków, wykonywaniu czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Przy czym jak wynika z poprzednich ustaleń organu l instancji do 31 stycznia 2021 r. pomocy i opieki matce udzielał syn J. J., następnie opiekę tę przejęła skarżąca, która w kwietniu 2021 r. rozwiązała umowę o pracę na mocy porozumienia stron, a we wrześniu 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na to, że zgromadzone w aktach dokumenty wskazywały, że zarówno brat skarżącej jak i ona sama boryka się z problemem alkoholowym zachodziły wątpliwość czy problemy z jakimi borykają się osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnej matki pozwalają im na faktyczne zapewnienie matce stałej i odpowiedniej opieki.

W ocenie organu l instancji, który ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu 2 maja 2022r., z którego wynika ze skarżąca jak i jej brat utrzymywali abstynencję. W ocenie pracownika przebywającego w środowisku istniała możliwość zorganizowania opieki naprzemiennej nad niepełnoprawną matką przy współudziale brata skarżącej, który jak wynika z akt pomimo, że to siostra przejęła opiekę wspomagał ją w tej opiece m.in. pomagał w podnoszeniu czy przesadzaniu matki oraz przy wsparciu proponowanych przez organ usług opiekuńczych tak aby skarżąca miała możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium podkreśliło, że ustalony stan faktyczny bezsprzecznie wskazuje na to, że niepełnosprawna matka skarżącej wymagała stałego wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, przy czym istniała możliwość zabezpieczenia tej opieki i pomocy z udziałem osób zobowiązanych do jej alimentacji wraz ze wsparciem ze strony państwa w formie usług opiekuńczych czy też umieszczenia jej czasowo w zakładzie opiekuńczo leczniczym tak ażeby opieka sprawowana przez odwołującą nie zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy nie kwestionuje tego, że matka skarżącej wymagała pomocy, a skarżąca tej pomocy jej udzielała, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powodowała brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W ocenie organu przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który -z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach matki. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższy zarzut i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 grudnia 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta N. z dnia 8 czerwca 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. J., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 listopada 2011r. Z orzeczenia tego wynika, że matka skarżącej ma stopień niepełnosprawności znaczny, orzeczony na stałe, a symbolem opisującym jej niepełnosprawność jest 10-N. W aktach administracyjnych znajduje się karta informacyjna leczenia szpitalnego z 28 czerwca 2018r., w której stwierdzono, że matka skarżącej jest przewlekle leżąca, niepaląca, z cukrzycą typu 2, zespołem stopy cukrzycowej, ma amputowaną prawą kończynę na wysokości uda z powodu martwicy stopy, przeszła udar mózgu (afazja i niedowład prawostronny) i ma nadciśnienie tętnicze.

Matka skarżącej jest wdową oraz posiada jeszcze syna J. J. Jak wynika z wywiadu środowiskowego brat skarżącej był alkoholikiem, jednak w dacie przeprowadzania wywiadu pozostawał w całkowitej abstynencji.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że matka skarżącej jest osobą leżącą, wymagająca całodobowej opieki. W ramach sprawowanej opieki skarżąca karmi swoja matkę, przygotowuje oraz podaje niezbędne leki, mierzy ciśnienie, poziom cukru, wykonuje także ćwiczenia fizyczne z matką przeciwko odleżynom. Skarżąca załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, a także wykonuje czynności pielęgnacyjne – mycie, wymiana pieluchomajtek, masaże oklepywanie. Pracownik socjalny poinformowano skarżącą o możliwości ubiegania się o pomoc w formie usług opiekuńczych. Pracownik socjalny poinformował również na możliwość zapewnienia opieki matce skarżącej przez Zakład opiekuńczo Leczniczy. Skarżąca jednak uznała, że chce otoczyć matkę opieką we własnym zakresie. Pracownik socjalny wskazał także, że w niniejszej sprawie możliwe jest sprawowanie opieki naprzemiennej przez skarżącą i jej brata, który pozostaje w całkowitej abstynencji. Wskazano również, że skarżąca również pozostaje w abstynencji.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I jak i II instancji nastąpiła z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Przede wszystkim wskazano na fakt, ze skarżąca ma jeszcze brata – bezrobotnego, pozostającego w całkowitej abstynencji, który jest w tym samym stopniu zobligowany alimentacyjnie wobec swojej majtki jak skarżąca oraz na możliwość uzyskania pomocy ze strony organów pomocowych.

Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności opiekuńczych nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, zwłaszcza z uwagi na fakt możliwej opieki naprzemiennej oraz pomocy ze strony organów pomocowych. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej występuje jeszcze jej brat, który również jest obciążony w tym samym stopniu wobec swojej matki obowiązkiem alimentacyjnym, co skarżąca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmowało się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

Należy jednak podkreślić, że w uchwale NSA z dnia 14.11.2022 r., przyjęto, że jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, realizuje to obiektywne kryterium. Wykładania ta ma związek ze zmianą brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca zastąpił bowiem 01 stycznia 2013r. (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przesłanką legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał dalej, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej brat są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec matki. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie było wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby, przy czym tą obiektywną przesłanką jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad matką przez swojego brata. Zgodnie bowiem z materiałem dowodowym zebranym w sprawie brat skarżącej pozostaje w całkowitej abstynencji i do tego jest bezrobotny. Może więc pomóc jej w sprawowaniu opieki, a ona w tym czasie może podjąć zatrudnienie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.