Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 1060/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i art. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Okręgowego w Świdnicy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 30 października 2022 r. I. zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego w Świdnicy do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 30 października 2022 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego orzeczenia wraz z aktami sprawy; II. stwierdza bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Prezesa Sądu Okręgowego w Świdnicy w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 30 października 2022 r., stwierdzając, że nie miały one miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w Świdnicy na rzecz skarżącego J. W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. W. jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Okręgowego w Świdnicy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 30 października 2022 r.

Jak wynikało z akt sprawy w dniu 18 listopada 2022 r. skarżący wniósł skargę na obie formy opieszałego działania organu w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 30 października 2022 r., w którym prosił o udostępnienie informacji publicznej w zakresie nadesłania wszystkich orzeczeń wraz z uzasadnieniami o ile zostały sporządzone, wydanych w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. zarejestrowanych w repertorium Ca.

Wnioskował o stwierdzenie bezczynności oraz przewlekłości w prowadzeniu postępowania; stwierdzenie, że miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie organu do merytorycznego zakończenia postępowania w terminie 30 dni liczonych od dnia zwrotu akt sprawy; wymierzenie organowi grzywny w wysokości opisanej w art. 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.); przyznanie od organu na rzecz Skarżącego połowy kwoty opisanej w art. 154 p.p.s.a.; zasądzenie od organu na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu 30 października 2022 r., poprzez e-Puap, wystąpił do organu o udostępnienie wskazanej informacji publicznej. W dniu 10 listopada 2022 r. organ wezwał skarżącego do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego w uzyskaniu informacji publicznej przetworzonej. W dniu 11 listopada 2022 r. Strona wyjaśniła, że żądana informacja nie posiada charakteru przetworzonego. W dniu 18 listopada 2022 r. stronie doręczono pismo o pozostawieniu wniosku z dnia 30 października 2022 r. bez rozpoznania z uwagi na brak wykazania szczególnego interesu publicznego w uzyskaniu informacji publicznej.

W opinii skarżącego żądane informacje (orzeczenia wydawane przez sądy powszechne) podlegają udostępnieniu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. d ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm., dalej u.d.i.p.). Sposób i forma realizacji wniosku zależy od wnioskodawcy. Dalej skarżący, powołując się na orzecznictwo sądowe, wskazał na informacje mające cechy informacji publicznej oraz zapis art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p. wywodząc otwartą definicję ustawową informacji publicznej. Wśród wymienionych tam danych mieszczą się orzeczenia sądowe, które nie podlegają wyłączeniu z omawianego katalogu, także na mocy innych ustaw. Na poparcie swych racji strona ponownie odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych, także w zakresie rozumienia pojęcia informacji przetworzonej. W tym względzie wywodziła, że cechą takiej informacji jest jej indywidualne przygotowanie na potrzeby wnioskodawcy na podstawie posiadanych danych, nie mieści się w tym zakresie anonimizacja danych, selekcja, czy ich wyszukanie. Skarżący wyjaśniał, że niewskazanie przez wnioskodawcę szczególnie istotnego interesu publicznego w pozyskaniu informacji przetworzonej nie stanowi braku formalnego podlegającego uzupełnieniu w trybie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej k.p.a.), wobec czego nie jest dopuszczalne stosowanie sankcji w postaci pozostawienia podania bez rozpoznania.

Odnosząc te uwagi do okoliczności sprawy skarżący wywodził brak podstaw do uznania, że żądane informacje stanowią informację przetworzoną. Dane pozostają w dyspozycji organu, wymagają jedynie anonimizacji. Nadto w tej sprawie działanie organu winno zakończyć się wydaniem decyzji. Postępowanie organu wymusiło na stronie ponadprzeciętne zaangażowanie w pozyskanie informacji publicznej, zaś jego bezczynność trwa pomimo przedstawionej przez stronę argumentacji, co wpływa na ocenę sprawy niwelując niezbyt długi okres zwłoki. W opinii strony tylko wymierzenie grzywny skłoni organ do unikania podobnych błędów w przyszłości. Uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej skarżący wskazywał na swoje zaangażowanie odrywające go od spraw osobistych, zaś jej orzeczenie winno być konsekwencją stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, stanowi bowiem rodzaj zadośćuczynienia i nawiązki za niedogodności i dolegliwości jakich doznała strona narażona na opieszałe działanie organu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi, względnie o jej oddalenie. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania potwierdzając, że w dniu 30 października 2022 r. wpłynął wniosek strony o udostępnienie wskazanych na wstępie informacji. Dalej wywodził, że po stwierdzeniu, że w zakres wniosku obejmowała 976 spraw w 2017 r. i 971 w 2018 r. - z uwagi na ogrom prac związanych z wyselekcjonowaniem, sprawdzeniem pod kątem ochrony danych osobowych oraz zanonimizowaniem, a następnie ze zeskanowaniem żądanych danych – organ uznał, że jest to informacja przetworzona. W konsekwencji pismem z dnia 10 listopada 2022 r. wezwał Stronę do wykazania szczególnego interesu publicznego przemawiającego za przetworzeniem informacji publicznej. W odpowiedzi z dnia 11 listopada 2022 r. skarżący nie wykazał żądanej przesłanki polemizując z poglądem organu, wobec tego pismem z dnia 18 listopada 2022 r. organ wniosek strony pozostawił bez rozpoznania.

Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi organ wskazał, że przed jej wniesieniem skarżący nie złożył ponaglenia, które wymagane jest mocą art. 53 § 2b p.p.s.a.

Wniosek o oddalenie skargi – formułowany z ostrożności procesowej - organ uzasadniał brakiem wykazania przez stronę, że żądanie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Posiłkując się poglądami orzecznictwa organ wskazał, że informacja przetworzona wiąże się z wykonaniem czynności prowadzących do uzyskania informacji w nowej postaci, która w dacie wniosku nie istnieje, powstaje po dokonaniu czynności analitycznych i intelektualnych przez organ, wiąże się z dodatkowym nakładem pracy utrudniającej realizację ustawowych obowiązków organu. Organ zwracał uwagę, że pouczył skarżącego o obowiązku przedstawienia szczególnej istotności informacji dla interesu publicznego. Ponownie sięgając do orzecznictwa wskazał na obowiązek takiego pouczenia i konieczność wydania decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej wówczas, gdy wnioskodawca nie wykaże ww. przesłanki. Organ ponownie wskazał na liczbę dokumentów, które były objęte żądaniem strony oraz zakres czynności, które należało wykonać aby było możliwie zadośćuczynienie żądaniu skarżącego.

Załączone do odpowiedzi na skargę akta zawierały wniosek strony z dnia 30 października 2022 r. oraz opisane w odpowiedzi na skargę pisma strony z dnia 11 listopada 2022 r. oraz organu z dnia 9 i 18 listopada 2022 r. oraz wydruk z systemu oraz kontrolki uzasadnień wskazujący na ilość załatwionych spraw w zakresie wnioskowanej kategorii w zakreślonych przez stronę ramach czasowych (łącznie 1947, w tym zawierających uzasadnienie 1352).

W piśmie z dnia 9 listopada 2022 r. stanowiącym odpowiedź na wniosek strony organ wskazał, że przeprowadzona analiza spraw objętych żądaniem wniosku wskazuje, że stanowią one informację przetworzoną w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Przetworzenie tych danych wymaga wyszukania w zbiorach ponad tysiąca trzystu orzeczeń z uzasadnieniem, ich analizę celem wyodrębnienia wnioskowanych danych a następnie anonimizację. Jest to zadanie czasochłonne i pracochłonne, co obliguje organ do wezwania strony o wykazanie w terminie 7 dniu, w jakim zakresie występuje szczególna istotność dla interesu publicznego. Organ pouczył, że niewykazanie żądanej przesłanki będzie skutkowało pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.

W odpowiedzi z dnia 11 listopada 2022 r. strona nie zgodziła się z tezą o przetworzonym charakterze żądanych informacji, na poparcie przedstawionego poglądu powołała orzecznictwo sądów administracyjnych wywodzące, że wyszukanie i anonimizacja nie kwalifikują informacji jako przetworzonej. Strona zaznaczała, że niespornie orzeczenia, których się domaga są w dyspozycji organu, zawracała uwagę na bezpodstawność argumentacji o konieczności wyszukiwania danych, skoro są one importowane do Portalu Informacyjnego każdego dnia. Proces ten nie wymaga nakładów intelektualnych, zaś sama anonimizacja nie stanowi przetworzenia informacji. Wobec tego postawę organu oceniał jako przejaw złej woli lub brak świadomości prawnej w zakresie dostępu do informacji publicznej, co z racji na zakres zadań nie jest uzasadnione. Zastrzegł, że dalsza zwłoka wymusi dalsze kroki prawne.

W odpowiedzi z dnia 18 listopada 2022 r. organ wskazał, że wobec niewykazania w zakreślonym terminie szczególnej istotności przetworzenia informacji dla interesu publicznego wniosek strony pozostawił bez rozpoznania.

W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2023 r. Skarżący odnosząc się do argumentacji organu wskazał na bezpodstawność wnioskowania o odrzucenie skargi, gdyż w sprawach skarg na bezczynność na tle informacji publicznej ponaglenie nie jest wymagane. W odniesieniu do dalszych argumentów wskazał, że błędne jest zapatrywanie organu, co do formy zakończenia postępowania, gdyż w takim przypadku winna zostać wydana decyzja, co otwiera drogę do dalszej merytorycznej polemiki przed sądem. Brak podstaw do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i pozostawiania wniosku bez rozpoznania, gdyż przepisy tej ustawy mają zastosowanie wyłącznie w przypadku wydania decyzji. Skarżący podkreślał, że dopełnił wszelkich wymogów prawem przewidzianych, a organ bez problemu doręczał korespondencję nie zachodził zatem wyjątek uzasadniający pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Tym samym organ mimo upływu terminów nie zakończył postępowania w prawem przewidziany sposób, który może przybrać formę decyzji odmownej, chyba, że inne będą zalecenia sądu. Strona dostrzegała, że organ posiada odpowiednie kwalifikacje, nadto zastępowany jest przez profesjonalnych pełnomocników, pomimo tego postępowanie dotknięte jest wadą, co świadczy o złej woli organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kontrola działalności administracji publicznej dokonywana przez sądy administracyjne, a wyznaczona przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach niepodejmowania przez nie nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).

W tym przypadku ocenie nie podlega określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działania w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Przyjmując do rozpoznania skargę na bezczynność sąd winien rozważyć, czy w sprawie powinny zostać podjęte przez właściwy organ określone prawem czynności, czy zostały one podjęte oraz, czy dokonano tego z zachowaniem terminów ustalonych ustawowo.

Przed przystąpieniem do oceny zasadności wywiedzionej przez stronę skargi konieczne jest wskazanie przyczyn dla których Sąd podjął się jej merytorycznego rozpoznania, co wymusza zgłaszany przez organ wniosek o odrzucenie skargi. Wsparto go na art. 53 § 2b p.p.s.a., zgodnie, z którym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Otóż skarga na bezczynność organu w przedmiocie informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej. Pogląd ten wynika między innymi z celu, jaki realizuje ustawa o dostępie do informacji publicznej, zgodnie z którym w odformalizowanym postępowaniu winno dojść do jak najszybszego rozpatrzenia wniosku. To przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej jako ustawy szczególnej, regulują w sposób kompleksowy kwestie związane z prawem dostępu do informacji publicznej. Wobec tego to jej uregulowania decydują o trybie postępowania w tych sprawach, a przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 dalej k.p.a.) znajdują zastosowanie tylko wtedy, gdy przepisy tej ustawy tak stanowią. Odsyła ona do przepisów tego kodeksu jedynie w art. 16 ust. 2 u.d.i.p, a więc nie są one stosowane w fazach poprzedzających wydanie decyzji. Tym samym w przypadku bezczynności w sprawach dotyczących udzielania informacji publicznej przepis art. 37 k.p.a. co do zasady nie ma zastosowania. Środków zaskarżenia w razie bezczynności nie przewiduje też omawiana ustawa. Oznacza to, że w postępowaniu o udostępnienie informacji publicznej przepisy art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. nie mogą być stosowane. Pogląd ten wynika z przedstawionej analizy wskazanych przepisów, nadto ma uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 1917/18 i z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 4287/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

Przechodząc zatem do oceny zasadności skargi i zgłaszanych w niej zarzutów trzeba wskazać, że pojęcie bezczynności (przewlekłości) nie zostało zdefiniowane na tle ustawy o dostępie do informacji publicznej, nie ma definicji legalnej tego pojęcia na gruncie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wskazano brak podstaw do sięgania po zapisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, który w sporach na tle informacji publicznej stosowany jest w ściśle określonym przez prawo przypadku. Nie oznacza to jednak, że sytuacja bezczynności i konieczności jej oceny w sporach takich jak ten nie występuje. Także i w tej procedurze działania organu będą podlegały ocenie, tak co do terminowości ich podejmowania jak i formy podjętych działań. Ustawa o dostępie do informacji publicznej wyznacza wszak terminy na rozpoznanie wniosków stron oraz wskazuje na formy działania adresata wniosku. Wnioski te potwierdza liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z przyjętymi tam poglądami z bezczynnością organu administracji na tle ustawy o dostępie do informacji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownych czynności, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt I OSK 1467/18; z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1238/16, orzeczenia dostępne w CBOSA).

Nadto w pojęciu bezczynności mieści się także sytuacja, w której adresat co prawda podejmuje działania, jednakże forma lub zakres informacji nie odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa, słowem, gdy podjęte przez organ działania nie są właściwe w danym stanie faktycznym i prawnym. Celem skargi na bezczynność jest bowiem zobligowanie organu do wydania aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony. Przy czym dla zasadności skargi nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane.

Z przedstawionych rozważań wyłania się wniosek, że w sprawie dotyczącej bezczynności organu w zakresie udostępnienia informacji publicznej należy ocenić, czy istniał obowiązek tego organu do rozpoznania wniosku/sprawy strony w zakreślonym terminie oraz czy podjął on prawem przewidziane działania. Powyższe oznacza zbadanie czy organ jest właściwym adresatem wniosku obowiązanym do jego rozpoznania, czy żądana informacja mieści się w pojęciu informacji publicznej, wreszcie, czy podjęto przewidziane prawem czynności, tak co do formy i treści, w zakreślonym terminie.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, zachowując opisaną kolejność rozważanych zagadnień odnotowania wymaga, co nie jest z resztą między stronami sporne, że adresat wniosku jest podmiotem wskazanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., na którym ciąży obowiązek udostępnienia informacji publicznej. Zgodność poglądów stron i jednoznaczne brzmienie powołanego przepisu zwalnia Sąd od dalszych rozważań w tym zakresie.

Nie jest także sporne między stronami, że żądane informacje mają status informacji publicznych, co wynika wprost z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. stanowiąc, że udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Zatem, co do zasady informacje te powinny być udostępnione w trybie wskazanej ustawy jako stanowiące informację publiczną.

Zasadniczy spór między stronami dotyczy natomiast tego, czy organ miał podstawę pozostawienia wniosku skarżącego bez rozpoznania, a to wobec braku wskazania przez niego w jakim zakresie żądane informacje są szczególnie istotne dla interesu publicznego, co wiąże się z kolejną wątpliwością co do kwalifikacji żądanych informacji jako informacji przetworzonej. Zgodnie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym do uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Podobnie jak w odniesieniu do omawianej już instytucji bezczynności ustawa o dostępie do informacji publicznej nie definiuje pojęcia informacji przetworzonej, znaczenie tego terminu zostało wypracowane przez orzecznictwo i piśmiennictwo. W doktrynie i judykaturze wskazuje się, że przy informacji przetworzonej w grę wchodzą dwie sytuacje. Pierwsza, gdy informacja przetworzona jest jakościowo nową informacją, nieistniejącą dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu zobowiązanego (M. Bernaczyk, M. Jabłoński, K. Wygoda, Biuletyn informacji publicznej. Informatyzacja administracji, Wrocław 2005, s. 87). Wytworzenie takiej informacji wymaga podjęcia przez podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej określonego działania intelektualnego w odniesieniu do odpowiedniego zbioru znajdujących się w jego posiadaniu informacji i nadania skutkom tego działania cech informacji publicznej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 984/05 orzeczenie dostępne w CBOSA).

Druga sytuacja ma miejsce, gdy wniosek o udostępnienie informacji obejmuje wprawdzie informacje proste będące w posiadaniu podmiotu obowiązanego, ale rozmiar i zakres żądanej informacji przesądza o tym, że w istocie rzeczy mamy do czynienia z żądaniem informacji przetworzonej. Żądana informacja w jej elementach składowych zatem istnieje, jednak suma informacji prostych nie zawsze pozostaje informacją prostą (por. I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska [w:] I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 3).

Zatem szeroki zakres żądania wniosku, wymagający zgromadzenia, przekształcenia (zanonimizowania) i sporządzenia wielu kserokopii określonych dokumentów, może wymagać takich działań organizacyjnych i angażowania środków osobowych, które zakłócają normalny tok działania adresata wniosku i utrudniają wykonywanie przypisanych mu zadań. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo że składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną. Potrzebę przetworzenia informacji nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może również polegać na wydobyciu poszczególnych informacji z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych może być traktowana jako informacja przetworzona. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo iż składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną, bowiem powstały w wyniku wskazanych wyżej działań zbiór nie istniał w chwili wystąpienia z żądaniem o udostępnienie informacji publicznej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 863/14, z dnia 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1645/14 dostępne w CBOSA oraz I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska [w:] I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 3).

Nadto, w kontekście rozpoznawanej sprawy, za informację przetworzoną należy uznać także taka informację, która jest wynikiem działań wykraczających poza zakres działań mieszczących się w ramach podstawowych kompetencji/obowiązków organu, a powstanie informacji przetworzonej jest wynikiem ponadstandardowego nakładu pracy podmiotu zobowiązanego, służącego przygotowaniu specjalnie dla wnioskodawcy informacji, wedle wskazanych przez niego kryteriów. Przy rozstrzyganiu tego typu spraw należy mieć na uwadze, iż ograniczenie wprowadzone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. w zakresie udzielania informacji publicznej przetworzonej ma zapobiegać sytuacjom, w których działania organu skupiać się będą nie na funkcjonowaniu w ramach przypisanych kompetencji, lecz na czynnościach związanych z udzielaniem informacji publicznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 919/21, dostępny w CBOSA).

Jednocześnie wskazać trzeba, że istotą tej instytucji jest przeciwdziałanie zalewowi wniosków zmierzających do uzyskania informacji przetworzonej do realizacji celów osobistych lub komercyjnych (np. żądanie przez kancelarie prawne znacznej liczby wokand lub odpisów wyroków). Nie wystarczy przy tym, że uzyskanie informacji przetworzonej jest istotne dla interesu publicznego. Ma być szczególnie istotne, co stanowi dodatkowy kwalifikator przy ocenie, czy mamy do czynienia z informacją przetworzoną (por.I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska [w:] I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 3).

Zakres żądanych przez skarżącego danych, w świetle przedstawionych uwag Sądu, niewątpliwie może wskazywać, że mają one charakter informacji przetworzonej. Pojęcie to, wbrew zarzutom skargi, mieści w sobie także anonimizację danych, co wobec istotnej ich ilości zwłaszcza w zakresie danych wrażliwych może wymagać znacznego nakładu pracy organu i może być kwalifikowane jako informacja przetworzona. Powołany zaś przez stronę w skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 164/22 (dostępny w CBOSA) dotyczy odmiennych okoliczności faktycznych, wskazujących na to, że przygotowanie żądanych danych zajęłoby dwóm pracownikom organu cztery godziny. Zasadnie wówczas ocenił Sąd, że nie mieści się to w zakresie informacji przetworzonej.

Na obecnym etapie Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie może jednak przesądzać charakteru spornej informacji, gdyż ocena ta należy do organu, który nie zakończył postępowania wszczętego wnioskiem strony we właściwej formie. Przywołane przez Sąd poglądy na temat informacji publicznej przetworzonej winny stanowić dla organu punkt odniesienia i zalecenia do właściwego wykonania wyroku Sądu w tej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się bowiem, iż to na organie ciąży obowiązek prawidłowego zakwalifikowania wniosku i rozpoznania go we właściwym trybie. Sąd rozpoznając sprawę ze skargi na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej bada jedynie, czy zachowanie adresata wniosku może być uznane za jego załatwienie poprzez właściwe zachowanie adresata. W przypadku, gdy odpowiada ono prawu sąd skargę oddala, w przypadku zaś odpowiedzi negatywnej zobowiązuje adresata do załatwienia wniosku, nie wskazując jednakże w jaki sposób ma to zostać dokonane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1111/18, dostępny w CBOSA).

W świetle przedstawionych uwag uznanie przez organ, że żądane informacje mają charakter informacji przetworzonej wymaga od niego podjęcia działań wynikających z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Konieczne staje się wezwanie wnioskodawcy do wykazania przesłanek wskazanych w tym przepisie, tj. wykazania, że uzyskanie informacji publicznej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, a w dalszej kolejności ocena, czy taka okoliczność w sprawie wystąpiła. Brak uznania, że wnioskodawca ma taki właśnie cel uzyskania informacji skutkuje ograniczeniem prawa do informacji publicznej, co zgodnie z art. 16 u.d.i.p. wymaga już wydania decyzji ograniczającej prawo dostępu do takiej informacji.

W rozpoznawanej sprawie organ wykonał jedynie część z nałożonych na niego obowiązków wzywając stronę do wykazania przesłanek wynikających z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Błędnie natomiast wywiódł, że brak podania przez stronę ww. okoliczności winno skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. W takim bowiem przypadku obowiązkiem organu było wydanie decyzji, o której mowa w art. 16 u.d.i.p., gdyż organ ogranicza prawa strony do informacji publicznej. Podobnie winien postąpić organ wówczas, gdy podane przez wnioskodawcę wyjaśnienia mające uzasadniać wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. nie potwierdzają istnienia ww. przesłanek. W decyzji wydanej w tym zakresie organ winien zatem wykazać, że wystąpiły prawem przewidziane podstawy uzasadniające ograniczenie i wyłączenie prawa dostępu do informacji publicznej. Słowem należy w niej wykazać, że żądane przez wnioskodawcę informacje mają charakter informacji przetworzonej oraz ocenić, na podstawie wskazanych przez stronę okoliczności (lub ocenić brak ich wykazania), czy w sprawie wnioskujący miał szczególnie istotny interes publiczny w domaganiu się wskazanych informacji. Przy czym pojęcie interesu publicznego jest pojęciem niedookreślonym, niemającym zwartej, zapisanej formuły na gruncie obowiązującego prawa. Interes publiczny odnosi się w swej istocie do spraw związanych z funkcjonowaniem państwa oraz innych ciał publicznych jako pewnej całości, zwłaszcza jeżeli związane jest ono z gospodarowaniem mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Skuteczne działanie w granicach interesu publicznego wiąże się z możliwością realnego wpływania na funkcjonowanie określonych instytucji w szerokim tego słowa znaczeniu. W zakresie prawa dostępu do informacji interes publiczny istnieje wówczas, gdy uzyskanie określonych informacji mogłoby mieć znaczenie z punktu widzenia funkcjonowania państwa, np. w konsekwencji usprawniałoby działanie jego organów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1721/05, Prok. i Pr. 2006, nr 5, poz. 53).

Rację ma zatem skarżący, że postępowanie przyjęte przez organ w tej sprawie nie odpowiada prawu, co legło u podstaw stwierdzenia opieszałości w działaniu organu w tej sprawie. Organ dokonał bowiem nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej i jakkolwiek wezwał stronę do wykazania okoliczności wskazanych w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., to w dalszych krokach bezpodstawnie uznał, że pismo informujące stronę o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania kończy postępowanie. Takie zachowanie nie ma uzasadnienia w przepisach prawa, gdyż jak wskazano powinnością organu jest wykazanie, że żądana przez stronę informacja ma charakter informacji przetworzonej, wezwanie strony do wskazania w jakim zakresie uzyskanie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, a następnie ocena na podstawie okoliczności faktycznych sprawy, w tym informacji jakie posiał organ, czy w sprawie taki szczególnie istotny interes wystąpił.

Uchybienia organu legły u podstaw stwierdzenia jego opieszałości, co ma umocowanie w art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zgodnie z jego brzmieniem sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie stosownie do zapisu 149 § 1 pkt 1 ww. ustawy, Sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Na tej podstawie stwierdzając bezczynność (przewlekłe procedowanie) organu, a wobec braku podjęcia przez organ właściwych czynności w zakresie rozpoznania wniosku strony zobowiązał organ do ich dokonania w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Stwierdzenie bezczynności obliguje Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. do oceny, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Wykładnia językowa tego przepisu wskazuje, że chodzi tu nie o zwyczajne naruszenie norm prawnych, ale takie, które w sposób oczywisty wykracza poza granice prawa i nie ma uzasadnionej przyczyny (por. wyrok i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Po 19/15 wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie Sąd, wbrew zarzutom skargi, nie dopatrzył się złej woli w działaniu organu. Organ podejmował działania, które nie zostały zakończone w prawem przewidzianej formie, jednakże fakt, że Sąd nie podzielił wykładni prawa przedstawionej przez organ nie może uzasadniać rażącego naruszenia prawa. Pojęcie to zastrzeżone jest bowiem dla szczególnie istotnego naruszenia prawa, widocznego na pierwszy rzut oka, oczywiście sprzecznego z jasnym i jednoznacznym brzmieniem przepisów. W realiach rozpoznawanego sporu taka okoliczność nie wystąpiła, a błąd organu jest wyłącznie konsekwencją wykładni przepisów, co nie może być oceniane w kategoriach rażącego naruszenia prawa, czy złej woli organu.

Przyjęcie takiej kwalifikacji stopnia naruszenia prawa wyłącza w opinii Sądu orzeczenie w przedmiocie grzywny, czy sumy pieniężnej, gdyż obie instytucje, co dostrzega sam skarżący, wiążą się z naruszeniem prawa w stopniu rażącym.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany do uwzględnienia zaleceń i oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w treści przedstawionych rozważań i podjęcia kroków przewidzianych prawem. Zatem oceny, w świetle podanych przez Sąd kryteriów, czy żądane przez stronę informacje mają charakter informacji publicznej przetworzonej, przy czym obowiązkiem organu jest uwzględnienie argumentacji strony zawartej w składanych pismach, w szczególności piśmie z dnia 11 listopada 2022 r., w którym odwołuje się do obowiązku zamieszczania przez organ orzeczeń w Portalu Orzeczeń. Po dokonaniu wskazanej oceny, w zależności od jej rezultatów organ obligowany będzie do udostępnienia żądnych informacji w termie zakreślonym przez Sąd albo uznając, że zakres żądanych informacji, konieczność właściwego ich przygotowania kwalifikuje je jako informację przetworzoną. Przy czym w tym względzie Sąd rozpoznający sprawę za element składający się na ocenę charakteru informacji przyjmuje – jak to już wskazano - również konieczność anonimizacji żądanych dokumentów, zwłaszcza wobec tak istotnej ich liczby. Wobec błędnego pouczenia strony o skutkach niedochowania wymogów wynikających z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.d.i. obowiązkiem organu będzie wówczas ponowienie czynności wezwania strony o wykazanie okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie. Następnie w zależności od oceny udzielonej przez stronę odpowiedzi udostępnienie żądanej informacji lub wydanie właściwej decyzji, w której organ obowiązany jest uzasadnić charakter informacji jako przetworzonej oraz okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.

Uznając, że organ dopuścił się opieszałości w zakresie rozpoznania wniosku strony z dnia 30 października 2022 r. Sąd stwierdził tą okoliczność, uznając, że nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz zobowiązał organ do rozpoznania wniosku strony zakreślając termin 14 dni liczony od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Orzeczenie o kosztach (pkt IV wyroku) ma umocowanie w art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Końcowo wskazania wymaga, że Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).