Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2671/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant referent stażysta Klaudia Wrońska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 5 września 2022 r. nr SKO/4111/462/2022 w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce na rzecz M. E. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z [...] września 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. E. (dalej: "Wnioskodawca", "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "organ I instancji") z [...] lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu.

Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r., nr [...] Burmistrz [...] przyznał M. E. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką K. E., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] marca 2020 r. do bezterminowo. W decyzji tej pouczono wnioskodawcę, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązany jest do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie rodzinne, gdyż niepoinformowanie o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie.

Decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...] oraz z [...] stycznia 2021 r., nr [...], Burmistrz [...] zmienił decyzję własną z [...] kwietnia 2020 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia.

W piśmie z [...] kwietnia 2022 r., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] zalecił przeprowadzenie postępowania, celem ustalenia czy ojciec zaprzestał opieki. Poinformował, że do Działu Świadczeń Rodzinnych wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2020 r., sygn. akt [...] (w sprawie o ubezwłasnowolnienie) o ustanowieniu dla K. E. doradcy tymczasowego w osobie P. T.. Postępowanie toczyło się z wniosku Prokuratora Okręgowego w [...]. Doradcę tymczasowego ustanowiono – "w celu ochrony jej osoby i mienia, a w szczególności w zakresie leczenia, pobierania wszelkich świadczeń należnych uczestniczce oraz dostępu do konta bankowego". Ponadto, do organu wpłynęło zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z [...] października 2021 r. sygn. akt [...] o ustanowieniu od [...] października 2021 r. P. T. opiekunem prawnym K. E..

Pismem z [...] kwietnia 2022 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] skierowanym do pracownika socjalnego tego Ośrodka zwrócił się o przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, celem ustalenia: 1) czy w okresie od [...] marca do [...] marca 2022 r. M. E. sprawował faktyczną opiekę nad córką K. E., co uniemożliwiało mu podjęcie pracy zarobkowej; 2) czy sprawowanie opieki nad córką miało charakter stały bądź długotrwały ?, jaki był zakres sprawowanej opieki, na czym ona polegała?; 3) czy konieczność sprawowania opieki nad córką wykluczała jakąkolwiek aktywność zawodową (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy), jeśli tak, to z jakiego powodu ?.

W międzyczasie (w odpowiedzi na pismo z [...] kwietnia 2022 r.), w dniu [...] kwietnia 2022 r., pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że córka K. E. zamieszkuje ze swoim opiekunem prawnym pod innym adresem aniżeli M. E.. Wnioskodawca oświadczył, że po rozwodzie z żoną E. E. w 2006 r. jego córka zamieszkała z matką i jej partnerem – P. T.. Pomimo rozwodu, opieką nad córką zajmowali się oboje, on wyjeżdżał z córką wielokrotnie na wyjazdy zimowe i letnie (około tygodniowe), utrzymywał z córką stały kontakt. Po śmierci żony (w dniu [...] marca 2020 r.) córka przeszła załamanie psychiczne, on czynił starania aby córka wróciła pod jego opiekę, odwiedzał córkę co kilka dni (od 1 do 4 godzin dziennie). Córka, po śmierci żony, została ubezwłasnowolniona bez jego wiedzy. Od chwili kiedy P. T. został przez Sąd ustanowiony opiekunem prawnym (od października 2021 r.) odwiedzał córkę raz w tygodniu. Ostatni raz odwiedził córkę w marcu 2022 r. Od marca 2022 r. całkowitą opiekę nad K. sprawuje P. T.. Wyjaśnił, że pieniądze otrzymywane z tytułu wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego przeznaczał na wydatki związane z córką K.. We wnioskach końcowych pracownik socjalny wskazał na pismo pracownika socjalnego z [...] października 2020 r. skierowane do Prokuratury Rejonowej w [...], z którego wynika m.in., że po śmierci E. E. jej córka zamieszkuje z dawnym partnerem matki, który sprawuje opiekę nad nią. Renta socjalna oraz zasiłek pielęgnacyjny przekazywane są na konto, którego właścicielem była E. E.. Ojciec K. E. od marca do października kontaktował się z córką 3 razy, prawdopodobnie nie podjął żadnych działań w związku z opieką nad córką.

W dniu [...] kwietnia 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło oświadczenie M. E. z [...] kwietnia 2022 r., z którego wynika, że wraz z uprawomocnieniem się postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] lutego 2022 r., zapadłego bez jego udziału i bez informowania go o posiedzeniach, przestał pełnić funkcję opiekuna córki K. E.. Nadal jednak odwiedza córkę, do ostatniego momentu robił wszystko aby to jemu sąd powierzył opiekę nad dzieckiem (stąd jego apelacja do Sądu Okręgowego). Stwierdził, że nieprawdą jest, iż nie opiekował się córką K.. Wcześniej (za życia żony) zostawał wielokrotnie na noc, zaś po śmierci - trudności w kontaktach (np. niemożność przemieszczania córki do niego, jej odmowy pomimo ustaleń z żoną 10 dni przed jej śmiercią) wynikały z tego, że córka zamieszkuje w mieszkaniu partnera zmarłej żony, który wpływa na córkę oraz sukcesywnie uniemożliwia kontakty, udając np., że nie ma go w domu albo nie odbierając telefonów. Zdaniem wnioskodawcy postawa P. T. wynika z chęci przejęcia kontroli nad masą spadkową, którą K. dziedziczy po dziadkach (mieszkanie w [...]). M. E. oświadczył, że pomimo tych szykan on starał się opiekę sprawować jak najczęściej, jeździł np. z córką i P. T. do szpitala czy lekarzy, np. w celu prześwietlenia stawu kolanowego. Dowód osobisty córki był w jego posiadaniu aby on zawsze był obecny przy tego rodzaju wizytach i aby P. T. nie mógł wziąć np. kredytu na córkę. Dowód ten oddał po otrzymaniu postanowienia Sądu II instancji przyznającemu P. T. prawa opiekuna.

W dniu [...] kwietnia 2022 r. pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania K. E. z jej opiekunem prawnym P. T., który oświadczył, że M. E. nie sprawował faktycznej opieki nad córką od [...] marca 2020 r. do [...] marca 2022 r., dokonywał jedynie sporadycznych piętnastominutowych odwiedzin córki raz na kilka miesięcy. Poinformował, że w trakcie choroby matki K., podczas wyjazdów do lekarza, ojciec K. pozostawał z nią czasami na kilka godzin w jej miejscu zamieszkania. W dniu [...] listopada 2020 r. (po śmierci matki K.) został ustanowiony doradcą tymczasowym, zaś dnia [...] października 2021 r. został ustanowiony przez Sąd opiekunem prawnym K. E.. Wcześniej, w dniu [...] marca 2021 r. – K. E. została ubezwłasnowolniona.

W związku z powyższym Burmistrz [...] decyzją z [...] maja 2022 r., nr [...] uchylił własną decyzję z [...] kwietnia 2020 r., a decyzją z [...] lipca 2022 r., nr [...], ustalił obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, które przyznano ww. decyzją z [...] kwietnia 2020 r., na K. E. (na okres od [...] marca 2020 r. do bezterminowo) i wypłacono (do [...] marca 2022 r.) w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2022 r. organ I instancji wskazał, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń M. E. wprowadził w błąd organ I instancji oświadczając o tym, że sprawuje opiekę nad córką K. E.. Ponadto, w oświadczeniu z [...] lutego 2021 r. M. E. poinformował organ I instancji, że w okresie od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2021 r. otrzymał zwolnienie lekarskie celem potwierdzenia niemożności odbywania prac społecznych w [...] oraz konieczności okazania w sądzie dokumentu uzasadniającego zmianę kary prac społecznych na formę pieniężną. Według oświadczenia zwolnienie nie uniemożliwiało M. E. sprawowania opieki nad córką. Przed cały okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego M. E. nie poinformował organu I instancji o zaprzestaniu sprawowania opieki ani o rozstrzygnięciach wydanych przez sądy w sprawie dotyczącej opieki nad córką. Burmistrz podkreślił, że oświadczenia składane przez M. E. w postępowaniu nie zostały poparte dowodami, które potwierdziłyby fakt sprawowania opieki. Stwierdził ponadto, że M. E. twierdzi wyłącznie, iż odwiedzał córkę, nie wskazał natomiast, że sprawował nad córką opiekę w sposób stały bądź długotrwały. Z akt sprawy wynika, iż odwiedzin dokonywał incydentalnie, co - w ocenie organu I instancji - nie wykluczało podjęcia przez M. E. aktywności zawodowej. Z zebranego materiału dowodowego, zdaniem Burmistrza, jednoznacznie wynika, że M. E. był świadomy faktu wypłaty świadczeń, mimo zaistnienia okoliczności mających wpływ na posiadanie uprawnienia. W związku z tym świadczenia pobrane przez M. E. za okres od [...] marca 2020 do [...] marca 2022 r. uznano za nienależnie pobrane.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. E.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji w obecnym kształcie bez przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego, pomimo, iż odwołujący się w toku postępowania wskazywał na materiał dowodowy świadczący o tym, iż wykonywał bieżącą, konieczną i systematyczną opiekę nad córką K. E. w okresie od [...] marca 2020 r. do lutego 2022 r. Ponadto, skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne było pobierane przez odwołującego się w sposób nienależny, pomimo, iż w okresie od [...] marca 2020 r. do lutego 2022 r. sprawował on w sposób ciągły i prawidłowy opiekę nad córką K. E..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] powołaną na wstępie decyzją z [...] września 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] lipca 2022r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej i ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zdaniem organu odwoławczego skarżący stale zamieszkuje oddzielnie aniżeli córka, nigdy też nie sprawował całodobowej opieki nad córką, co potwierdza dokumentacja sprawy.

Kolegium wskazało, że M. E. składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] marca 2020 r. dołączył oświadczenie z którego wynikało, że obowiązek opieki nad córką - po śmierci E. E. - spoczywa na nim. Wniosek ten zawierał stosowne pouczenie o tym komu przysługuje świadczenie i jakie należy spełnić przesłanki w celu uzyskania. M. E. oświadczył, że opiekę na dzieckiem sprawuje od [...] marca 2020 r.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że w decyzji z [...] kwietnia 2020 r. skarżący został pouczony o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wystąpieniu okoliczności powodujących utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, że niepoinformowanie organu właściwego o zaistniałych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zdaniem organu odwoławczego, przed cały okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, M. E. nie poinformował organu I instancji o zaprzestaniu sprawowania opieki ani o rozstrzygnięciach wydanych przez sądy w sprawie dotyczącej opieki nad córką.

W ocenie Kolegium organ I instancji w przedmiotowym postępowaniu postąpił prawidłowo albowiem skarżący mimo jednoznacznego pouczenia w przedmiocie poinformowania organu I instancji o ww. okolicznościach – tego nie uczynił.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2022 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. E., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 w związku z art. 77 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na "uchyleniu decyzji" (w konfrontacji z wnioskami skargi chodzi o "utrzymanie decyzji") organu I instancji, pomimo iż materiał dowodowy zgromadzony przed organem I instancji wskazywał, że skarżący w okresie od [...] marca 2020 r. (data śmierci żony) do lutego 2022 r. wykonywał konieczną i systematyczną opiekę nad córką K. E.;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy polegające na nie uchyleniu decyzji organu I instancji, pomimo, iż w okresie od [...] marca 2020 r. do lutego 2022 r. odwołujący, pobierając świadczenie pielęgnacyjne sprawował w sposób ciągły i prawidłowy opiekę nad córką K. E..

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów. Przede wszystkim wskazał, że dokonywał koniecznych zakupów spożywczych i leków dla córki, wykonywał czynności opiekuńcze 2 razy dziennie, przygotowywał posiłki, sprzątał pokój, woził córkę do lekarzy na kontrolne wizyty, we wcześniejszych okresach zawoził córkę na turnusy rehabilitacyjne czy na wakacje. Wyjaśnił, że schorzenie córki ma charakter trwały i stan zdrowia córki nigdy nie ulegnie poprawie. Zdaniem skarżącego, wobec jego wątpliwości na okoliczność wyjaśnień P. T., obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, zdaniem Sądu, skarga w części zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę decyzji Burmistrza [...] z [...] lipca 2022 r. utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2022 r. stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji (t.j. Dz. z 2021 r., poz. 615 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.").

Ustawodawca, mając na względzie możliwość zaistnienia sytuacji pobierania świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) przez osoby ku temu nieuprawnione, uregulował w powyższej ustawie tryb weryfikacji decyzji je przyznających (art. 32), jak też tryb stwierdzania w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i nakładania na osoby, które je pobrały obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami (art. 30 ust. 1, 2b, 5).

W przedmiotowej sprawie Burmistrz [...] decyzją z [...] maja 2022 r. uchylił własną decyzję z [...] kwietnia 2020 r. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. E. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na córką K. E.. Następnie, ww. decyzją z [...] lipca 2022 r. uznał powyższe świadczenie za nienależnie pobrane (wypłacone na okres od [...] marca 2020 r. do [...] marca 2022 r.) oraz ustalił obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami.

Definicję nienależnie pobranego świadczenia uregulowano w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 5 u.ś.r. Są więc nim m.in. – "świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" - (pkt 1).

Do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikowały organy orzekające w sprawie sytuację pobierania przez skarżącego M. E. - od [...] marca 2020 r. do [...] marca 2022 r. - świadczenia pielęgnacyjnego, w warunkach kiedy w stosunku do córki (w ocenie organów obu instancji) opieki tej faktycznie nie sprawował. Ustalony w tym aspekcie stan faktyczny jest przez skarżącego kwestionowany.

I tak, w pierwszej kolejności zgodzić należy się z Kolegium, że skarżący w pouczeniu decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2020 r. wydanej w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego został poinformowany o konieczności powiadomienia organu o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, na skarżącym ciążył obowiązek zawiadomienia organu zarówno o fakcie ustanowienia dla córki K. E. doradcy tymczasowego w osobie P. T. (co wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2020 r., sygn. akt [...], wydanego w sprawie o ubezwłasnowolnienie) jak i o ustanowieniu (od [...] października 2021 r.) P. T. opiekunem prawnym K. E.. Skarżący niewątpliwie tego obowiązku zaniechał.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że na pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" składa się nie tylko element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania ale także - co ma znaczenie w sprawie - element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten ostatni składnik polega z kolei na intencjonalnym działaniu jednostki zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu jej pouczeniu. Wyraża się on więc w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. Innymi słowy świadczenie będzie uznane za nienależnie pobrane, a w konsekwencji podlegające obowiązkowi zwrotu, jeżeli uzyskane zostało mimo świadomości osoby je pobierającej, że jej się ono nie należy. Aby zatem uznać je za "nienależnie pobrane" w rozumieniu powołanej ustawy zaistnieć musi nie tylko element obiektywny (wystąpienie okoliczności wykluczających prawo do świadczeń), ale również subiektywny (świadome i celowe działanie strony uzyskującej świadczenia, które skutkowało ich wypłatą mimo istniejących ku temu przeszkód). Stąd istotne jest dla uznania ich za takowe właściwe pouczenie strony o konsekwencjach wynikających z zaistnienia zdarzenia skutkującego utratą prawa do świadczenia. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych - pouczeniem, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., jest tylko takie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z 10 września 2019 r. I OSK 1139/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący został niewątpliwie poinformowany o udzieleniu organowi informacji w zakresie zmiany wszelkich okoliczności wpływających na wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, nie zwalniało to jednak organu, od zaniechania działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy w kontekście opieki skarżącego nad córką po śmierci żony M. E. (ta miała miejsce [...] marca 2020 r.) do [...] listopada 2020 r., tj. czasu ukształtowania nowej sytuacji prawno-faktycznej K. E. ww. postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] (sygn. akt [...]).

A to oznacza, że rolą organów orzekających było jednoznaczne wypowiedzenie się, czy pobranie świadczenie pielęgnacyjne przez skarżącego w powyższym okresie, w uwarunkowaniach niniejszej sprawy (tj. sprzeczności oświadczeń z jednej strony M. E., z drugiej P. T.), rzeczywiście podpada pod ww. definicję świadczenia nienależnie pobranego.

Jest to o tyle istotne, że skarżący wobec faktu zamieszkiwania córki pod innym adresem z partnerem zmarłej żony miał utrudniane kontakty z córką (jak wynika z wyjaśnień skarżącego) a ponadto obaj panowie (skarżący oraz obecny opiekun prawny córki) przedstawili odmiennie sposób sprawowania opieki przez skarżącego nad córką. Wobec więc skonfrontowania sprzecznych stanowisk skarżącego i obecnego opiekuna prawnego, przedwczesne było, w ocenie Sądu, zajęcie jednoznacznego stanowiska przez organy w tym zakresie. W sprawie zaniechano zapoznania się z aktami spraw prowadzonych przed Sądem Okręgowym w [...] zarówno w sprawie sygn. akt [...] jak i w sprawie (z apelacji skarżącego) dotyczącej ustanowienia (od [...] października 2021 r.) P. T. opiekunem prawnym K. E. (w aktach sprawy nawet brak jest tego ostatniego). Zdaniem składu orzekającego zgromadzony tam materiał dowodowy mógłby przyczynić się do jednoznacznej konstatacji - w jaki sposób w powyższym okresie, opieka ta była przez skarżącego sprawowana i czy w tym czasie zaistniały pewne okoliczności, które wpływały na sposób sprawowania opieki, a o których skarżący miał obowiązek zawiadomić organ.

Zatem, w toku kontrolowanego postępowania organ administracyjny naruszył przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ocena materiału musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny (por. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I; Lex 2010r., Wydanie 3, uwagi do art. 7 i art. 80). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.). Kolegium, pomimo powyższych braków postępowania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Sądu, powyższe mogło zostać zrealizowane przez organ odwoławczy przy zastosowaniu art. 136 k.p.a., co dokonałoby się bez uszczerbku dla zasady szybkości prowadzonego postępowania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ weźmie pod uwagę powyższe.

Z uwagi na wskazane powyżej wady i uchybienia w postępowaniu, Sąd uznał, że zaskarżoną decyzje należało uchylić - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.