Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 762/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki,, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/858/2024/6007 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 15 lutego 2024 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 7 maja 2024 r. E. B. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona"), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisaną w rubrum nn. wyroku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia 15 lutego 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta G. (dalej jako: "organ I instancji" lub "Prezydent", działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "u.ś.r." odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z w/w zasadami świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub Innej pracy zarobkowej przysługiwało matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji

Świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała; nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu I wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, co zostało potwierdzone w przeprowadzonym w dniu 6 grudnia 2023 r. wywiadzie środowiskowym.

Matka skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., a data ustalenia niepełnosprawności istnieje od 1996 r.

Dodatkowo organ I instancji wskazał, że skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od [...] r. do [...] r. Powyższa renta nie została zawieszona.

W związku z powyższym Prezydent doszedł do przekonania, iż nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co w nn. sprawie nie miało miejsca.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi I instancji naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało decyzję organu I instancji w mocy w całości.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 Iipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) – dalej "u.ś.w.", wprowadzająca m.in, zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie art. 43 tej ustawy zmianie uległ art. 17 u.ś.r. dotyczący prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisem art. 63 ust. 1 u.ś.r. w sprawach o oświadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jeżeli więc wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do 31 grudnia 2023 r. wówczas mają zastosowanie dotychczas obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie organy administracji winny stosować przepisy u.ś.r. w ich brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., albowiem strona w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i na dzień 31 grudnia 2023 r. była uprawniona do renty, a więc nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miesiącu złożenia wniosku o jego ustalenie, a także w grudniu 2023 r.

W konsekwencji organ odwoławczy wskazał, że skoro osoba wymagająca opieki, tj. matka skarżącej, ukończyła 18 rok życia - nie przysługuje stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Obecnie świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie opiekunom osób w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W związku z powyższym Kolegium doszło do wniosku, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i należy utrzymać ją w mocy.

W skardze sądowej na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie w procesie wykładni derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, iż stronie skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z przywołanego przepisu po wejściu w życie w/w wyroku TK nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącej podniósł, że Trybunał konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt: SK 2/17 orzekł o niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W punkcie II wyroku trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu we wskazanym wyżej zakresie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok opublikowany został w dniu 8 lipca 2019 r., a więc skutek derogacyjny wyroku nastąpił z dniem 9 stycznia 2020 r. Od tego dnia przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej pełnomocnik skarżącej wywodził, że uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej stronie skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Od 9 stycznia 2020 r. przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do w/w renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo pełnomocnik skarżącej zauważył, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień strony skarżącej w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach mogłaby ona, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 4.713,50 zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej jej renty lub 8.753,60 zł zanim renta zostałaby jej zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2023 wynosi 2.458,00 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2.458,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 8.753,60 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Rozważając tę kwestię należy mieć na uwadze cel przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także kontekst historyczny wprowadzenia regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością, które z powodu konieczności sprawowania faktycznej opieki przez jej członka nad osobą niepełnosprawną pozbawione są przez to źródła dochodu. Określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć trzeba, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy z powodu konieczności sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. W orzecznictwie powszechne jest stanowisko, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, CBOSA).

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Literalna wykładnia tego przepisu prowadziła do wniosku, że posiadanie prawa do renty wykluczało w ogóle ubieganie się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Problematyka zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają ustalone prawo do emerytury czy renty stała się przedmiotem licznych już orzeczeń sądów administracyjnych. W niektórych z nich przyjmowano, że należy kierować się literalną wykładnią tego przepisu. Akcentowano w tym względzie, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazywano, że emerytura czy renta jest niejako odpowiednikiem wynagrodzenia za pracę uzyskiwanym po przepracowaniu określonego czasu i w określonym ustawowo wieku. Przyjmowano, że emerytura czy renta są silniejszym prawem i ustawodawca świadomie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczył te, które mają już ustalone prawo do emerytury lub renty (por. wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 2950/15; z 10 lipca 2018 r., I OSK 134/18; z 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1334/20, CBOSA). W judykaturze prezentowane jest też przeciwne stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie podziela (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1189/20; 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, CBOSA). We wskazanych wyrokach podkreślana jest potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się do dyrektyw językowych. Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, CBOSA). Ta linia orzecznicza zwraca uwagę na kontekst historyczny pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w systemie prawa. Uwzględnia się, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury czy renty. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA). Zgodnie ze stanowiskiem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, zasadne jest odstąpienie od literalnej, językowej wykładni tego przepisu i oparcie się na efektach zastosowania prokonstytucyjnej wykładni celowościowej, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), (wyrok NSA z 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1160/21, CBOSA). Jak wskazał NSA z wyroku z 15 marca 2023 r. (sygn. akt I OSK 1280/22, CBOSA) "należy opowiedzieć się za poglądem nakazującym uzupełnienie wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, co prowadzi do wniosku, iż okoliczność ustalonego prawa do emerytury sama przez się nie jest przesłanką uniemożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Prawidłowa wykładnia przepisu przemawia więc za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego".

W niniejszej sprawie ustalono bezspornie, że skarżąca zamieszkuje z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę. Taki stan rzeczy obiektywnie uniemożliwia skarżącej podjęcie regularnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca jako rencista z tytułem częściowej niezdolności do pracy niewątpliwie ma prawo podjąć zatrudnienie. W tym kontekście prawo rencistów do świadczenia pielęgnacyjnego potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Trybunał Konstytucyjny potwierdził w ten sposób, że sam fakt pobierania renty nie dyskwalifikuje od ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał nie wypowiadał się natomiast na temat możliwości pobierania jednocześnie i renty, i świadczenia pielęgnacyjnego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Z wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie może pozostawać w zbiegu z dochodami za pracę lub świadczeniami socjalnymi zapewniającymi źródło utrzymania, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić właśnie źródło utrzymania tym, którzy z powodu sprawowania opieki są go w ogóle pozbawieni.

Wskazać należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną. Norma taka została wprowadzona w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r., poz. 1631) - dalej "u.e.r.f.u.s.". Przepisy każdej z wymienionych ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 ust. 1 i ust. 2 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z nich. Natomiast jedyną regulacją prawną dotyczącą zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury czy renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W świetle przedstawionej prawidłowej wykładni tego przepisu, potwierdzonej wyrokiem TK sygn. SK 2/17, należy uznać, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako związana nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia. Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń.

Jak zasadnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 marca 2022 r, sygn. akt I OSK 1242/21 (CBOSA), "skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19)". Wybór taki w rozpoznawanej sprawie mógł zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. o czym strona powinna była zostać poinformowana. Zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła wniosek w dniu 8 listopada 2023 r. i organ I instancji dysponował odpowiednią ilością czasu, aby rozpatrzyć wniosek skarżącej i ustalić, czy spełnia ona wszystkie przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 1 grudnia 2023 r. wynika, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką a zakres sprawowanej opieki według pracownika socjalnego uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Organ I instancji dysponował również wiedzą, że strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy już [...] r. (pismo pełnomocnika skarżącej z załączonym zaświadczeniem ZUS z [...] 2023 r.). Dopiero w dniu 29 stycznia 2024 r. skarżąca została poproszona w piśmie organu I instancji o dostarczenie dokumentu potwierdzającego, że nie posiada ona prawa do renty. Organ I instancji nie zaznaczył jednak w swoim piśmie, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego z 1 grudnia 2023 r., jedyną przeszkodą w otrzymaniu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką jest fakt pobierania przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca nie została prawidłowo pouczona o możliwości zawieszenia pobierania prawa do renty i o skutkach braku takiego zawieszenia. Skarżąca nie dostarczyła żądanego przez organ I instancji dokumentu (informacji z ZUS) i nie złożyła również oświadczenia, że nie zawiesi prawa do renty. W konsekwencji organ I instancji odmówił jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na treść art. 17 ust.1b u.ś.r. t.j. przepisu, który uznany został przez TK za nieodpowiadający wzorcom ustawy zasadniczej. Nastąpiło to na mocy wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, jest zmiana obszaru zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1 b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organ miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (vide wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20; wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 436/20, CBOSA).

Błędy organu I instancji nie zostały naprawione przez Kolegium, które uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdziło jedynie, że "w przedmiotowej sprawie organy administracji stosują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 roku, albowiem strona w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jak i na dzień 31 grudnia 2023 roku była uprawniona do renty zatem nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miesiącu złożenia wniosku o jego ustalenie a także w grudniu 2023 r., gdyż istniała negatywna przesłanka."

Sąd stwierdza, że na dzień orzekania przez Kolegium nie ustała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale było to wynikiem naruszenia przez organy orzekające w sprawie zarówno przepisów prawa materialnego jaki i przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków takiego działania organów administracji, nawet gdy w postępowaniu była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że skarga skarżącej zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż wyartykułowane w skardze i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.

Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku i pouczy skarżącą o możliwości zawieszenia przez nią renty w przypadku, jeżeli skarżąca jeszcze ją pobiera. W zależności od ustalonego stanu faktycznego sprawy organ wyda decyzję uwzględniając treść art. 63 u.ś.w.