Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 42/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 3 listopada 2023 r. nr SKO.4004.ŚW/654/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 19 października 2023 r. nr SKO.PS/40/901/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej – po rozpatrzeniu odwołania B. O. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona") od decyzji Wójta Gminy T. z dnia 21 marca 2023 r. nr GOPS.ŚP 4302-19/195/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało B. O. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K. K., od dnia 1 lipca 2023 r. na czas nieokreślony, w ustawowej wysokości.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

B. O., działając przez pełnomocnika, złożyła w dniu 30 stycznia 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. K., będącą wdową, legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2014 r. nr [...] o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. We wniosku strona poinformowała, że ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych na tym etapie postępowania przedwczesne jest złożenie wniosku o "uprzednie uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego" gdyż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu wniosku organ pierwszej instancji decyzją z dnia 21 marca 2023 r. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Odnośnie do pozostałych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 ww. ustawy, organ pierwszej instancji stwierdził, że są one spełnione. Opisując zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię w związku z opieką nad matką wskazał, że córka pomaga matce przy ubieraniu się, przygotowuje posiłki, pomaga w myciu się, badaniu poziomu cukru, podaje jej insulinę i inne leki, nakłada maści, organizuje wizyty lekarskie i wykupuje leki.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pomimo, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej doszło do przekonania, że zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji należy uchylić w całości i orzec co do istoty sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego literalnym brzmieniu, naruszył dyspozycję art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 6 k.p.a. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014 r., orzekł bowiem, że ww. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie organu odwoławczego, obowiązkiem organu pierwszej instancji było zatem rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego wieku, w którym osoba wymagająca opieki stała się niepełnosprawna.

Kolegium zwróciło uwagę, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, aby organ ten kwestionował spełnienie przez stronę pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium również uznało, że przesłanki powyższe zostały spełnione. B. O. mieści się bowiem w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niepełnosprawność K. K. w stopniu znacznym (w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych), została natomiast udokumentowana orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2014 r. nr [...] o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Analizując zakres schorzeń, na które cierpi K. K., wynikający z kart leczenia szpitalnego z okresu od 2014 do 2021 r., a także zakres czynności realizowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką, ustalony na podstawie przeprowadzonego w dniu 24 lipca 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz wyjaśnień strony przedstawionych w piśmie z dnia 24 lipca 2023 r., organ odwoławczy uznał, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą jest wynikiem obiektywnie stwierdzonej potrzeby sprawowania opieki nad matką, a więc skarżąca spełnia przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą jest związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością sprawowania opieki nad matką, a brakiem aktywności zawodowej. Kolegium podkreśliło, że skarżąca z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 listopada 2020 r. Po raz ostatni zasiłek przyznany jej został decyzja z dnia 13 grudnia 2022 r. nr GOPS SZO 4303-5/2261/2022.

Kolegium wskazało, że w sytuacji skarżącej nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie B. O. jest uprawniona od dnia 1 czerwca 2023 r. do renty rodzinnej przyznanej decyzją ZUS z dnia 12 lipca 2023 r. znak R/25/020223163, jednak z informacji ZUS przedstawionych w piśmie z dnia 25 sierpnia 2023 r. wynika, że renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka nie została przyznana skarżącej w zbiegu prawa do innego świadczenia. Tymczasem w świetle ww. przepisu, przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po stronie osoby sprawującej opiekę jest ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale tylko wtedy, gdy świadczenie to zostało przyznane w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Ponadto renta rodzinna nie została ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem - zdaniem organu odwoławczego - brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem "renty", które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy.

W ocenie organu drugiej instancji, w sytuacji skarżącej nie zachodzi też przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym kontekście Kolegium wyjaśniło, że pismem z dnia 21 września 2023 r. poinformowało skarżącą (działającą przez pełnomocnika) o możliwości wypowiedzenia się w kwestii zebranego materiału dowodowego a także o tym, że po analizie materiału dowodowego organ doszedł do wniosku, że jedyną przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, zależną od strony, jest ustalone jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W reakcji na powyższe zawiadomienie pełnomocnik strony przy piśmie z dnia 6 października 2023 r. przekazał do Kolegium oryginał decyzji z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr GOPS SZO 4303-1/1162/2023, uchylającej od dnia 1 lipca 2023 r. decyzję z dnia 13 grudnia 2022 r. przyznającą stronie specjalny zasiłek opiekuńczy.

W tej sytuacji Kolegium przyznało B. O. świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 lipca 2023 r., czyli od miesiąca, od którego ustała negatywna przesłanka jego przyznania określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą było ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym powołując się na art. 24 ust. 4 wskazanej ustawy, organ drugiej instancji przyznał przedmiotowe świadczenie na czas nieokreślony, albowiem orzeczenie K. K. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało na stałe.

B. O., reprezentowana przez adwokata P. F., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej, zaskarżając ją w części, w jakiej organ ten odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od dnia 1 stycznia 2023 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 lipca 2023 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 stycznia 2023 r.;

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w zaskarżonej części oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Jednocześnie zwróciła się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem w zakresie czasookresu, na który zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skarżąca wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w styczniu 2023 r. Organ nie wzywał natomiast skarżącej do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji. Zdaniem autora skargi, brak było zatem podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącej do ram czasowych od dnia 1 lipca 2023 r., a nie od momentu złożenia wniosku, tj. od 1 stycznia 2023 r.

Zdaniem strony skarżącej, organ naruszył również przepisy art. 27 ust. 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naczelne zasady kodeksu postępowania administracyjnego. Błędnie bowiem przyjął, że sam fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Powołując się na wybrane orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego, skarżąca stwierdziła, że fakt uzyskiwania przez osobę wnioskującą zasiłku dla opiekuna (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej, organ pominął fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie oponował natomiast przeciwko wnioskowi skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. K.. Wniosek skarżącej podlegał zatem rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").

Odnotować w tym miejscu należy, że kontrola legalności podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć odnosić się musi do przepisów obowiązujących w dacie ich wydania, a więc przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), tj. przed 1 stycznia 2024 r. W tym też brzmieniu mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy u.ś.r. zostaną przytoczone w dalszej części uzasadnienia, jak też do takiego ich brzmienia odnosić się będzie ocena prawna wyrażona poniżej.

Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych uregulowanych w u.ś.r. (art. 2 pkt 2). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przedmiotowe świadczenie przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Uprawnionymi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są: 1) matka albo ojciec, 2) opiekun faktyczny dziecka, 3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) inne osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W pozostałym zakresie art. 17 u.ś.r. określa przesłanki, tak pozytywne jak i negatywne, warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiąc m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 litr. b u.ś.r.).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, że skarżąca spełniła wszystkie warunki do ustalenia jej prawa od świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. K.. W konsekwencji Kolegium przyznało stronie wnioskowane świadczenie, jednak skarżąca zakwestionował określoną w decyzji tego organu datę początkową jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec ograniczenia zaskarżenia jedynie do tej kwestii, ubocznie tylko wypada wskazać, że w sprawie nie jest kwestionowane, iż K. K. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., albowiem legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2014 r. nr [...] o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 20 akt adm.). Bezsporne jest nadto, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką, a także, że stan zdrowia K. K. powoduje, iż zakres sprawowanej nad nią opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Tym samym nie jest kwestionowane spełnienie przez skarżącą przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudniania w celu sprawowania opieki, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Nadto należy podzielić stanowisko organu odwoławczego w zakresie, w jakim uchylając decyzję odmowną organu pierwszej instancji wskazał, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niezachowanie kryterium daty powstania niepełnosprawności, określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może być podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Kolegium prawidłowo także wskazało, że nie wypełnia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. okoliczność, iż skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, skoro renta ta – jak wynika z dołączonego do akt pisma ZUS z dnia 25 sierpnia 2023 r. (k. 166 akt adm.) – nie została przyznana w zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Przechodząc natomiast do kwestii będącej istotą zawisłego przed Sądem sporu, przypomnieć należy, że zaskarżoną decyzją przyznano skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia, z którym uchylona została decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Skarżąca zakwestionowała zasadność rozstrzygnięcia Kolegium w tym zakresie, domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek o przyznanie tego świadczenia.

Treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, że pobieranie przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny specjalnego zasiłku opiekuńczego, wyklucza możliwość jednoczesnego pobierania przez tę osobę świadczenia pielęgnacyjnego. Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyraża się w tym, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, które pełnią tę samą funkcję, co dotyczy m.in. zasiłku dla opiekuna oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Istotą i funkcją obydwu tych świadczeń jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczeń.

Wprawdzie nie można odmówić racji twierdzeniu skarżącej, iż w takiej sytuacji uprawniony zachowuje prawo wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń, przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wyjaśnić należy, że w przepisie tym ustawodawca uregulował sytuację zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazując, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Strona może zatem zrezygnować z dotychczas otrzymywanego świadczenia na rzecz świadczenia dla niej korzystniejszego – w tym wypadku na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie zmienia to jednak faktu, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Strona musi zatem doprowadzić do zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, aby następnie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zrzeczenie się konkurencyjnego świadczenia musi mieć wyraźny, a nie hipotetyczny charakter (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 656/22).

Oznacza to, że w sytuacji, gdy utrata prawa do konkurencyjnego świadczenia następuje dopiero w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczność ta musi zostać wzięta pod uwagę przy na ustaleniu daty początkowej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. K. Małysa-Sulińska (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015; R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).

W sytuacji zatem, gdy jeden z warunków przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany uwzględnić tę okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione.

W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (30 stycznia 2023 r.), skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. K.. Uprawnienie to skarżąca uzyskała na podstawie decyzji Wójta Gminy T. z dnia 13 grudnia 2022 r. nr GOPS SZO 4303-5/2261/2022.

Nie jest także kwestionowane, że skarżąca już w treści złożonego w dniu 30 stycznia 2023 r. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (k. 111-113 akt adm.), zawarła warunkowe oświadczenie, iż w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oświadczenie to - jako jedynie hipotetyczne - nie spotkało się jednak z reakcją organu pierwszej instancji na etapie toczącego się przed tym organem postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem organ ten uznał, że ze względu na niezachowanie warunku momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe.

W konsekwencji skarżąca w istocie dopiero na etapie postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie (jak należy przypuszczać - w reakcji na pismo Kolegium z dnia 21 września 2023 r., informujące, że jedyną przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest jej uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego), dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, doprowadzając do uchylenia decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Treść przedstawionej Kolegium decyzji Wójta Gminy T. z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr GOPS SZO 4303-1/1162/2023 (k. 171 akt adm.), nie pozostawia natomiast wątpliwości, że decyzją tą uchylono decyzję z dnia 13 grudnia 2022 r. o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, od dnia 1 lipca 2023 r. Wynika to wprost z sentencji powyższej decyzji. Decyzja ta z wywołała zatem skutek dopiero od 1 lipca 2023 r., a nie od daty złożenia przez skarżąca wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Skarżąca, będąc reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo domagania się ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego już od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie - jak wynika z akt sprawy - nie wniosła odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 sierpnia 2023 r. celem zakwestionowania ustalonej w tej decyzji daty uchylenia decyzji przyznającej jej konkurencyjne świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przeciwnie, skarżąca na decyzję tę powołała się przed organem odwoławczym. W tej sytuacji przedstawiona decyzja determinowała konieczność wyznaczenia przez Kolegium daty początkowej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na dzień 1 lipca 2023 r., skoro - jak już wyżej wskazano - w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, zaś skarżąca zachowała uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustalone decyzją z dnia 13 grudnia 2022 r., aż do czerwca 2023 r.

Podsumowując stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie było możliwe ustalenie uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia przez skarżącą wniosku o to świadczenie, tj. od stycznia 2023 r. Przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od tego momentu byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby od tej daty wyeliminowana została z obrotu prawnego decyzja z dnia 13 grudnia 2022 r., przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Tak się jednak nie stało, albowiem w rozstrzygnięciu zawartym w decyzji z dnia 17 sierpnia 2023 r. organ pierwszej instancji powiązał jej skutek z datą 1 lipca 2023 r., zaś skarżąca - jak wynika z akt sprawy - rozstrzygnięcia tego nie zakwestionowała. W związku z tym to wskazana w decyzji z dnia 17 sierpnia 2023 r. data uchylenia decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, miała w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem dopiero z tą data skarżąca spełniła warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku posiadania uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego.

Zatem wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja odpowiada przepisom art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, a także art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kontrolując legalność tej decyzji według kryteriów określonych w art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się także naruszenia innych, niż objęte zarzutami skargi, przepisów prawa.

Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.