Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1237/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 152, art. 152a, art. 162 par 1, art. 180, art. 187 par 1, art. 191
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2020 r. sprawy ze skargi B. F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] września 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] (dalej: NUS, organ I instancji) decyzją z dnia 2 kwietnia 2019 r. nr [...] 2.23.2017 określił B. F. (dalej: Strona, Skarżąca) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomościach za 2014 r. w kwocie [...]zł. Decyzja została doręczona pełnomocnikowi Strony poprzez platformę e-PUAP w dniu 3 kwietnia 2019 r.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że Strona reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata P. R. – złożyła dwa wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji.

Pierwszy z wniosków zawarty został w odwołaniu od decyzji NUS z dnia 23 maja 2019 r., które zostało nadane w placówce Poczty Polskiej SA dnia 24 maja 2019 r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Strony zaznaczył, że składa powyższy wniosek z ostrożności procesowej na okoliczność uznania, że zaskarżona decyzja doręczona została 3 kwietnia 2019 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że o istnieniu decyzji Strona powzięła informację w dniu 17 maja 2019 r. z uwagi na wszczęcie przeciwko Niej postępowania egzekucyjnego. O tym fakcie Strona, w godzinach porannych, powiadomiła telefonicznie swojego pełnomocnika, który oświadczył że żadna decyzja nie została mu doręczona. W dniu 17 maja 2019 r. pełnomocnik wszedł na elektroniczną skrzynkę ePuap i pierwszy raz zapoznał się z decyzją z dnia 2 kwietnia 2019 r. i datę tę należy uznać, jako datę doręczenia decyzji. Wobec braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bowiem bieg terminu wniesienia odwołania, a skoro tak to nie może on zostać przekroczony, a w konsekwencji również przywrócony. Dlatego też wniosek o przywrócenie terminu czyniony jest jedynie z ostrożności procesowej.

Pełnomocnik podniósł, że w dniu 3 kwietnia 2019 r. otrzymał wiadomość email z adresu [...] Ponieważ sprawa Strony była jedyną sprawą w której doręczana jest mu korespondencja przy zastosowaniu skrytki ePUAP "wszedł na stronę i po zalogowaniu się wszedł na ostatni link z dokumentem i wyświetlił mu się dokument w postaci przedłużenia terminu do załatwienia sprawy. Nadmienić muszę, że nastąpiło to po dłuższym czasie z dużymi utrudnieniami technicznymi." Na powyższą okoliczność pełnomocnik wniósł o przesłuchanie siebie oraz K. S..

Dalej pełnomocnik wskazał, że "skoro w dniu 3 kwietnia 2019 r. wyświetliło mu się jedynie zawiadomienie z dnia 27 lutego 2019 r., to nie ponosi winy w nie złożeniu odwołania w terminie". Sprawa niniejsza dla pełnomocnika jest priorytetowa. Przed wydaniem decyzji przez NUS zwrócił się do osoby prowadzącej postępowanie z prośbą o telefoniczne poinformowanie go o wydaniu decyzji. Do dnia 3 kwietnia 2019 r. pełnomocnik nie miał problemu z doręczaniem korespondencji, którą odbierał niezwłocznie. Gdyby tylko wiedział, że decyzja została wydana to bezsprzecznie odwołanie takie by złożył.

Drugi wniosek pełnomocnik złożył odrębnym pismem datowanym również na 23 maja 2019 r., w którym powtórzył co do zasady argumentację zawartą we wniosku zawartym w odwołaniu i wniósł w nim jedynie o przesłuchanie swojej osoby na okoliczność dużych trudności technicznych związanych z doręczeniem decyzji z dnia 2 kwietnia 2019 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) postanowieniem z dnia 9 września 2019 r. nr [...] odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków P. R. i K. S..

DIAS postanowieniem z dnia 10 września 2019 r. nr [...] odmówił Stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 2 kwietnia 2019 r. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 162 oraz art. 163 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900, ze zm.; dalej: O.p.).

W uzasadnieniu DIAS stwierdził, że w dniu 28 maja 2019 r. wpłynęło "pismo" pełnomocnika Strony (data stempla pocztowego 24 maja 2019 r.) zawierające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania i streścił argumentację pełnomocnika zawartą we wnioskach.

Następnie DIAS przytoczył treść art. 223 i 162 § 1 O.p. i stwierdził, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż decyzja NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r. została doręczona elektronicznie na adres skrytki/lexrachwal/domyslna w dniu 3 kwietnia 2019 r. Zatem termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 17 kwietnia 2019 r. Pełnomocnik złożył odwołanie w dniu 24 maja 2019 r. (data stempla pocztowego), czyli po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia, dlatego DIAS wydał w tej sprawie postanowienie z dnia 10 września 2019 r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r.

Dalej organ II instancji wskazał, że dla oceny spełnienia przesłanek warunkujących możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu niezbędne jest w pierwszej kolejności poddanie analizie przepisów postępowania regulujących tryb dokonywania doręczeń w toku prowadzonych postępowań podatkowych z zastosowaniem środków komunikacji elektronicznej, przytoczył przepis art. 152a O.p. i stwierdził, że w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające informacje zawarte w punktach 1-3 ww. przepisu. Zawiadomienie przypomina papierowe awizo wypisywane przez pracownika operatora pocztowego w przypadku niemożności osobistego wręczenia korespondencji w formie tradycyjnej. Istota zawiadomienia sprowadza się do umożliwienia adresatowi pisma w formie dokumentu elektronicznego powzięcia wiedzy o jego wprowadzeniu do obrotu prawnego. Adresat przesyłki elektronicznej na tym etapie doręczenia nie otrzymuje samego pisma, a jedynie informację o możliwości jego odebrania.

DIAS stwierdził, że decyzja NUS została wydana w dniu 2 kwietnia 2019 r. i tego dnia została wysłana elektronicznie poprzez platformę e-PUAP na skrzynkę pełnomocnika Strony - adres skrytki: /lexrachwal/domyslna. W aktach sprawy figuruje wydruk z systemu e-PUAP z dnia 2 kwietnia 2019 r. stanowiący informację, jaka przesyłka została wysłana do pełnomocnika Strony. Z Urzędowego Potwierdzenia Doręczenia wynika, że powyższy dokument został przez pełnomocnika odebrany w dniu 3 kwietnia 2019 r. Fakt doręczenia przedmiotowej decyzji w dniu 3 kwietnia 2019 r. znajduje także potwierdzenie w piśmie Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 26 sierpnia 2019 r. stanowiącym odpowiedź na zapytanie DIAS złożone w tej sprawie. Z powyższego pisma wynika, że ze strony platformy ePUAP wszystkie czynności dotyczące wysłania i dostarczenia pism dla pełnomocnika zostały wykonane prawidłowo. Organ odwoławczy zauważył również, że w dniach, kiedy decyzja NUS została wysłana na platformie ePUAP nie były prowadzone ani prace serwisowe, ani nie było problemów technicznych z dostępem do platformy ePUAP (sprawdzono na stronie [...] w zakładce Aktualności). Zatem organ II instancji uznał, że decyzja organu I instancji została doręczona prawidłowo w dniu 3 kwietnia 2019 r. W związku z powyższym DIAS za bezzasadny uznał wniosek o przesłuchanie w niniejszej sprawie pełnomocnika Strony - adwokata P. R. oraz pracownika K. K. Sułkowskiej co zostało szczegółowo uzasadnione w postanowieniu o odmowie przeprowadzenia dowodu nr [...] [...]

Dalej DIAS wskazał, że na adres /lexrachwal/domyslna doręczano pełnomocnikowi pisma już wcześniej w niniejszej sprawie poprzez platformę e-PUAP i zostały one przez pełnomocnika odebrane. Były to: decyzja DIAS z dnia 18 października 2018 r., wezwanie NUS z dnia 10 grudnia 2018 r., zawiadomienie z dnia 4 lutego 2018 r. o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy na dzień 2 kwietnia 2019 r., zawiadomienie z dnia 27 lutego 2019 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

W ocenie DIAS zarzuty pełnomocnika zmierzające do podważenia rzetelności doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w dniu 3 kwietnia 2019 r. nie znajdują uzasadnienia w stanie faktycznym, potwierdzonym Urzędowymi Poświadczeniami Doręczenia. Pełnomocnik nie przywołał żadnej argumentacji, która podważyłaby ustalenia i wywiedzioną ocenę organu. Pełnomocnik nie neguje, iż odnotował na swojej skrzynce elektronicznej zawiadomienie o wysłaniu korespondencji z Urzędu Skarbowego, podnosi natomiast, że wyświetlił mu się dokument w postaci przedłużenia terminu do załatwienia sprawy. Twierdzenia te są bezzasadne w świetle dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie. Zarówno z treści zawiadomienia z dnia 2 kwietnia 2019 r. jak i opisu załącznika wynika jednoznacznie, iż chodzi o decyzję w sprawie Strony. Ponadto decyzja została wydana w ostatnim dniu wyznaczonego terminu, co oznacza, iż w tym dniu odbiorca mógł się spodziewać rozstrzygnięcia w sprawie. Pełnomocnik po stwierdzeniu trudności technicznych nie podjął żadnych czynności, aby wyjaśnić, jaki dokument znajdował się w korespondencji z organu podatkowego. Tym samym zbagatelizował ewentualne konsekwencje nieodczytania dokumentu, a to świadczy o niezachowaniu należytej staranności.

Następnie DIAS wskazał, że zgodnie z art. 162 O.p. o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (bądź jak w niniejszej sprawie - od profesjonalnego pełnomocnika). Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminowi organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności, właściwych dla podmiotu (strony) należycie dbającego o swe interesy. To oznacza, że brak winy w uchybieniu terminu należy oceniać w kategoriach zachowania reguł starannego działania, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności procesowej po upływie ustawowego terminu zakreślonego dla jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (w rozumieniu zamierzonego działania sprzecznego z regułami postępowania), ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności do załatwiania własnych spraw. Obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy, ma charakter zindywidualizowany, co oznacza, że musi być dostosowany do konkretnego podmiotu, który terminowi uchybił. Inny będzie więc miernik np. wobec osoby, która sporadycznie ma kontakty z urzędem skarbowym, a inny wobec osoby prowadzącej na szeroką skalę działalność. W sytuacji, w której stronę reprezentuje pełnomocnik działający w sprawie jako adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy, należy wymagać od niego wyższego miernika dbałości o prowadzone sprawy niż od osób niebędących profesjonalnymi uczestnikami obrotu prawnego. Kryterium należytej staranności jest zaostrzone z tej racji, że adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy posiadają stosowne przygotowanie zawodowe i związaną z tym znajomość procedur, co winno zapewniać prawidłowe prowadzenie spraw.

Podsumowując DIAS stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 162 O.p. dla instytucji przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, którą objęła powyższe postanowienie DIAS jak i postanowienie DIAS z dnia 10 września 2019 r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r.

Zarządzeniem przewodniczącego wydziału z dnia 4 listopada 2019 r. rozdzielono skargę objętą sprawą o sygn. akt I SA/Kr [...] poprzez wyłączenie z niej skargi na postanowienie DIAS z dnia 10 września 2019 r. nr [...] i zarejestrowanie jej pod sygn. akt I SA/Kr [...].

W skardze pełnomocnik Skarżącej zarzucił wyżej wymienionym postanowieniom naruszenie:

- art. 162 § 1 O.p., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu winy po stronie pełnomocnika Skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 (dalej zwana decyzją) w sytuacji, w której z informacji Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 26 sierpnia 2019 r. wynika, że pierwsze zawiadomienie o otrzymaniu wiadomości z urzędu użytkownik otrzymał na adres email w dniu 2 kwietnia 2019 r. o godz. 15.13, a po upływie doby w dniu 3 kwietnia 2019 r. o godzi. 13.49 w trakcie odczytywania i podpisywania Urzędowego Poświadczenia Doręczenia (dalej UPD), decyzja nie została doręczona na skrzynkę adresata i była niemożliwa do odczytu, bowiem jej odczytanie było możliwe dopiero godzinę później, tj. o 14.55. Wobec powyższego uprawdopodobnionym jest, że pełnomocnik Skarżącej odwołanie od decyzji wniósł z uchybieniem terminu bez swojej winy, bowiem do dnia 17 maja 2019 r. nie wchodził na skrzynkę ePUAP;

- art. 122 w zw. z art. 180 O.p., poprzez ich błędne zastosowanie polegające na odmówieniu przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków P. R. i K. S. na okoliczność braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. To, że pełnomocnik odczytał i podpisał otrzymane UPD w dniu 3 kwietnia 2019 r. nie jest kwestionowane przez stronę, natomiast pełnomocnik podnosi, że w dniu 3 kwietnia 2019 r. o godzinie 13.48 odczytał dokument w postaci przedłużenia terminu do załatwienia sprawy jako ostatni dokument doręczony na skrzynkę adresata. Odczytanie decyzji możliwe było dopiero o godzinie 14.55 tego samego dnia. Na tamtą chwilę pełnomocnik Skarżącej nie mógł przewidywać, że podpisując UPD doręczany dokument nie jest możliwy do odczytania. Wobec powyższego dokument doręczany w postaci decyzji nie został doręczony w taki sposób, by adresat mógł zapoznać się z jego treścią, co skutkuje wyłączeniem winy w uchybieniu terminu.

Na podstawie powyższych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że DIAS dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które doprowadziły do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a to do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS Kraków-Podgórze z dnia 2 kwietnia 2019 r. Pierwszorzędną okolicznością jest to, że w dniu 3 kwietnia 2019 r. o godzinie 13.49 w trakcie kiedy pełnomocnik Skarżącej podpisywał Urzędowe Poświadczenie Doręczenia na skrzynce adresata nie było możliwości odczytu dokumentu w postaci decyzji. Dla pełnomocnika "taka sytuacja nie była możliwa, zwłaszcza że zawiadomienie o otrzymaniu wiadomości z urzędu użytkownik otrzymał dobę wcześniej". Trudno wyobrazić sobie wzorcowemu obywatelowi przy tradycyjnym doręczeniu, że doręczyciel przynosi zwrotne potwierdzenie odbioru, które zostaje podpisane i w tym samym momencie nie doręcza korespondencji lub doręcza pustą kopertę. Przy tradycyjnej formie doręczenia trudno sobie uroić, że w pustej kopercie było inne pismo, ale w sytuacji w której mamy do czynienia z systemem informatycznym zrozumiałym jest, że otwarcie ostatniego dostępnego pisma, może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Z informacji uzyskanych od osób użytkujących system ePUAP sytuacja taka miała także miejsce w innych sprawach i wynikało to z nieprawidłowości systemu. Dlatego dziwi stanowisko DIAS, że ze strony platformy ePUAP wszystkie czynności dotyczące wysłania i dostarczenia pism zostały wykonane prawidłowo. Już ten zarzut powinien prowadzić do uchylenia zaskarżonych postanowień.

Z ostrożności procesowej pełnomocnik Skarżącej podniósł, że postanowieniem z dnia 10 września 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków P. R. i K. S.. Dowód ten przeprowadzony miał zostać na okoliczność uprawdopodobnienia braku winy po stronie zainteresowanego, a dokładnie jego pełnomocnika, do wniesienia odwołania. Po pierwsze czym innym jest dowiedzenie, a czym innym uprawdopodobnienie. Skarżący nie miał innej możliwości uprawdopodobnienia braku winy jak tylko poprzez przeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Organ błędnie wskazał, że pozyskał całość materiału dowodowego w postaci informacji z dnia 26 sierpnia 2019 r. Ministerstwa Cyfryzacji. Informacja ta dotyczyła jedynie zawiadomienia o otrzymaniu wiadomości, odczytania i podpisania otrzymanego UPD, ale nie świadomości po stronie P. R., że UPD dotyczy decyzji z dnia 2 kwietnia 2019 r. Organ ustalił, że dokument w postaci decyzji został odczytany dopiero dnia 17 maja 2019 r.

Zdaniem pełnomocnika Skarżącego należy wyjaśnić jakie okoliczności powodowały, że mimo podpisania UPD w dniu 3 kwietnia 2019 r. dokument został odczytany 17 maja 2019 r. Jakieś okoliczności musiały to powodować, a były nimi przeświadczenie usprawiedliwione okolicznościami, że doręczone zostało zawiadomienie o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy.

Dalej pełnomocnik podniósł, że DIAS zaniechał przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń na okoliczność winy po stronie zainteresowanego. Skarżący przyjmuje jako definicję winy możliwość zarzucenia, że osoba nie dała posłuchu normie prawnej w sytuacji, w której można było od wzorcowego profesjonalnego pełnomocnika wymagać aby spełnił dyspozycję. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy pełnomocnik stwierdził, że nie ponosi winy niezłożenia odwołania w terminie, bowiem uroił sobie, co było usprawiedliwione okolicznościami sprawy, że doręczone zostało mu zawiadomienie o przedłużeniu terminu. Okoliczność, że pełnomocnik wcześniej odbierał już pisma poprzez platformę ePUAP świadczy tylko na korzyść strony i świadczy, że pełnomocnik co do zasady działa profesjonalnie i przy braku jakiegokolwiek zaniedbania. To, że decyzja wydana została w ostatnim dniu wyznaczonego terminu o niczym nie świadczy, bo pełnomocnik Skarżącej przyzwyczajony jest, z uwagi na jego praktykę zawodową, że organy nie rozpoznają spraw w ustawowym terminie. Dlatego odczytanie przez niego zawiadomienia o przedłużeniu terminu nie świadczy o nawet culpa levissima. Pełnomocnik chciałby się dowiedzieć z odpowiedzi organu na powyższą skargę, w ramach realizacji obowiązku z art. 124 O.p., jak w takich okolicznościach faktycznych powinien zachować się profesjonalny pełnomocnik, od którego wymaga się szczególnej staranności.

DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Sąd pismem z dnia 27 listopada 2019 r. wezwał DIAS do udzielenia odpowiedzi m.in. na pytanie "dlaczego pełnomocnik Skarżącej nie miał możliwość odczytania "dec B. F. z dnia 02-04-2019.pdf niezwłocznie po podpisaniu UPD w dniu 3 kwietnia 2019 r. o godz. 13.49, a dopiero 3 kwietnia 2019 r. o godzinie 14.55 (pismo Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 26 sierpnia 2019 r. - karta 17 akt administracyjnych tom III)."

DIAS w piśmie procesowym z dnia 4 grudnia 2019 r. będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu w zakresie powyższego pytania stwierdził "Użytkownik otrzymuje dokument niezwłocznie, co uzależnione jest od ilości podmiotów korzystających jednocześnie z platformy ePUAP."

WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1238/ 19 oddalił skargę na postanowienie DIAS z dnia 10 września 2019 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie to narusza prawo.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii uprawdopodobnienia przez pełnomocnika Skarżącego braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS

Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do treści § 2 cytowanej regulacji podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednocześnie z którym należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powyższe zasady odnoszą się do terminów procesowych (§ 4). Powołany przepis kreuje zatem cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu:

1. uchybienie terminowi,

2. wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia),

3. uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy,

4. dopełnienie czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin.

Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Brak spełnienia którejkolwiek z nich wobec zastosowanej konstrukcji koniunkcji warunków skutkuje niemożnością zastosowania przez organ omawianej instytucji.

Dokonując analizy przesłanek przywrócenia terminu bezspornym w rozpatrywanej sprawie było spełnienie przesłanki nr 2 i nr 4.

Sporna była przesłanka 1 dotycząca uchybienia terminowi. Jak już Sąd wskazał powyżej tut. Sąd wyrokiem z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Kr [...] oddalił skargę na postanowienie DIAS z dnia 10 września 2019 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r., tym samym uznał, że decyzja ta została skutecznie doręczona w dniu 3 kwietnia 2019 r. Zatem na etapie rozpoznawania sprawy dotyczącej przywrócenia terminu, Sąd uznał za spełnioną i tą przesłankę.

Pozostała do rozpatrzenia przesłanka nr 3. Rozpatrując przesłankę braku zawinienia w uchybieniu terminu, należy wskazać, że istota uprawdopodobnienia sprowadza się do wskazania przynajmniej prawdopodobieństwa faktów, na które powołała się strona wnosząca o przywrócenie terminu, a przekonanie winno opierać się na obiektywnych przesłankach wynikających z zawartych we wniosku twierdzeń. Uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, jednakże nie oznacza to, że przekonanie organu opierać się może wyłącznie na twierdzeniach strony. Uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, iż wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie (zob. A. Hanusz, Uprawdopodobnienie jako środek zastępczy dowodu, "Przegląd Podatkowy" 2004, nr 3, s. 47-49; wyrok NSA z dnia 20 lutego 2018 r., II FSK 361/16). Posiłkując się w art. 162 § 1 O.p. sformułowaniem "uprawdopodobni", ustawodawca nie wymaga od zainteresowanego wykazania określonych okoliczności za pomocą dowodów przewidzianych w przepisach proceduralnych, a jedynie przedstawienia stosownej argumentacji istnienia uzasadnionego podejrzenia występowania określonego faktu.

Oceniając czy brak winy został uprawdopodobniony, należy mieć na względzie możliwości dowodowe tego podmiotu. Nieprawidłowym i niezgodnym z zasadami demokratycznego państwa prawa pozostaje stawianie strony na z góry przegranej pozycji procesowej jedynie z uwagi na swoisty impas dowodowy, zwłaszcza jeżeli potwierdzenie określonej czynności w sposób rozwiewający jakiekolwiek wątpliwości pozostaje w dyspozycji organu podatkowego.

Podstawową kwestią, jaka wyłania się na tle rozpatrywanej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy zasadnym pozostaje przypisanie pełnomocnikowi Skarżącej winy w zakresie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, w sytuacji, gdy pełnomocnik tak jak w niniejszej sprawie:

- w dniu 2 kwietnia 2019 r. o godzinie 15.13, otrzymał zawiadomienie o możliwości odbioru decyzji,

- w dniu 3 kwietnia o godzinie 13.49 odczytał i podpisał urzędowe poświadczenie doręczenia, co wywołało skutek doręczenia w rozumieniu art. 152 § 3 O.p., zgodnie z którym w przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli adresat potwierdzi odbiór pisma w sposób, o którym mowa w art. 152a § 1 pkt 3 O.p.;

- w dniu 3 kwietnia 2019 r. o godzinie 14.55 dostarczono dokument na skrzynkę pełnomocnika na platformie ePUAP i dopiero o tej godzinie pełnomocnik miał dopiero możliwość odczytania decyzji.

Odpowiadając na powyższe pytanie w pierwszej kolejności należy przytoczyć przepisy § 15 i § 16 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 180; dalej: rozporządzenie).

W myśl natomiast § 15 rozporządzenia, adresat dokumentu elektronicznego potwierdza jego odebranie przez podpisanie poświadczenia doręczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, albo przez zapewnienie możliwości potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych zawartych w tym poświadczeniu przy użyciu technologii, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Zgodnie z § 16 po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata:

1) udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia;

2) udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia.

Przywołane regulacje opisują więc pierwszy (przesłanie zawiadomienia) i drugi etap (udostepnienie treści pisma organu) doręczenia pisma - w rozpatrywanej sprawie decyzji NUS. Nie ulega wątpliwości, że przywołane regulacje rozporządzenia oznaczają, że doręczenie wymaga przyjęcia przez adresata zawiadomienia i dokonania potwierdzenia jego odbioru przez złożenie podpisu elektronicznego. Dopiero w następstwie opatrzenia poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia i rzeczone poświadczenie udostępnia organowi doręczającemu. Innymi słowy, adresat po otwarciu otrzymanej od organu podatkowego w systemie ePUAP informacji o możliwości odebrania dokumentu elektronicznego, najpierw składa podpis elektroniczny, a następnie bezpośrednio po pozytywnej weryfikacji owego podpisu, system umożliwia adresatowi dostęp do treści załączonego pliku, w którym znajduje się dokument elektroniczny. Wskazana sekwencja zdarzeń oznacza zatem, że w samej chwili złożenia podpisu elektronicznego, nie jest możliwy dostęp do treści załączonego pliku, ale bezpośrednio po jego złożeniu system teleinformatyczny automatycznie udostępnia adresatowi doręczane pismo w formie dokumentu elektronicznego oraz podpisane poświadczenie doręczenia.

W ocenie Sądu udokumentowany brak możliwości odczytania pisma bezpośrednio po podpisaniu urzędowego poświadczenia doręczenia na platformie ePUAP, tak jak w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, może być uznane za okoliczność świadczącą o braku winy w uchybieniu terminu (podkreślenie Sądu). Oczywiście okoliczność ta musi zostać oceniona przez organ podatkowy w powiązaniu z innymi okolicznościami towarzyszącymi w danej sprawie procesowi doręczenia pisma oraz wskazywanymi we wniosku o przywrócenie terminu.

Rację ma pełnomocnik Skarżącej, że sytuacja taka, jak zaistniała w niniejszej sprawie, świadczy o problemach technicznych leżących po stronie sytemu ePUAP, gdyż uniemożliwiała odczytanie pisma bezpośrednio po weryfikacji podpisu elektronicznego przez system ePUAP. Słusznie pełnomocnik Skarżącej wskazuje, że sytuację tę można porównać do podpisania przez odbiorcę przesyłki listowej potwierdzenia odbioru tej przesyłki i doręczenie odbiorcy przez doręczyciela koperty nie zawierającej pisma, które ma być doręczone.

W rozpatrywanej sprawie DIAS okoliczność, że pełnomocnik Skarżącej miał możliwość odczytania pisma dopiero o godzinie 14.55 dnia 3 kwietnia 2019 r., podczas gdy urzędowe poświadczenie odbioru podpisał o godzinie 13.49 dnia 3 kwietnia 2019 r., całkowicie pominął przy ocenie przesłanki uprawdopodobnienia braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu. Fakty te w sposób bezsporny wynikają z pisma Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 26 sierpnia 2019 r. (karta nr 17 akt administracyjnych tom III), będącego odpowiedzią na pisma DIAS z dnia 3 lipca 2019 r. nr i 12 sierpnia 2019 r. (karty nr 15 i 16 akt administracyjnych tom III).

Zauważyć należy, że okoliczność braku możliwości odczytania decyzji z dnia 2 kwietnia 2019 była podnoszona przez pełnomocnika w obydwóch wnioskach o przywrócenie terminu. We wniosku z dnia 23 maja 2019 r. wskazał "Skoro pełnomocnikowi w dniu 3 kwietnia 2019 r. wyświetlił się jedynie zawiadomienie z dnia 27 lutego 2019 r., to nie ponosi winy w nie złożeniu odwołania w terminie". To właśnie w celu wyjaśnienia okoliczności podnoszonych we wnioskach pełnomocnika związanych z doręczeniem DIAS wystąpił do Ministerstwa Cyfryzacji wnosząc m.in. o odpowiedź na pytanie "Od kiedy adresat miał możliwość odczytania dokumentu?" W sytuacji, gdy okazało się, że pełnomocnik miał możliwość odczytania decyzji dopiero o godzinie 14.55 w dniu 3 kwietnia 2019 r. DIAS intencjonalnie w swoich rozważaniach pominął ten fakt. W ocenie Sądu takie działanie organu jest niedopuszczalne i narusza przepisy art. 187 § 1 i art. 191 w związku z art. 162 § 1 O.p. Zgodnie z pierwszym tych przepisów organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast w myśl drugiego przepisu organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpatrywanej sprawie DIAS nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego zebranego materiału dowodowego a w konsekwencji dokonał subiektywnej oceny zebranego materiału dowodowego, bowiem ocenie poddał jedynie tę jego część, która potwierdzała niekorzystne dla pełnomocnika Skarżącej okoliczności.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczących naruszenia art. 122 w zw. z art. 180 O.p., poprzez ich błędne zastosowanie polegające na odmówieniu przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków P. R. i K. S. na okoliczność braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania Sąd wskazuje, że organ odwoławczy zasadnie odmówił przeprowadzenia tych dowodów, gdyż okoliczności doręczenia bezspornie zostały ustalone na podstawie innych dowodów, a w szczególności na podstawie pisma Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 26 sierpnia 2019 r. i urzędowego poświadczenia odbioru decyzji (karta nr 211 akt administracyjnych tom II). W kontekście tego co powyżej Sąd wywiódł w zakresie możliwości dowodowych strony w zakresie uprawdopodobnienia braku winy, zauważyć również należy, że pełnomocnik organu na etapie składania wniosku o przywrócenie terminu, mając ograniczenie możliwości dowodowe uprawdopodobnienia braku winy, choćby ze względu na siedmiodniowy termin do złożenia wniosku, zasadnie złożył taki wniosek dowodowy, jednak organ odwoławczy w celu ustalenia stanu faktycznego podjął inne działanie, do którego był uprawniony, (wystąpienie do Ministerstwa Cyfryzacji), które pozwoliło w sposób jednoznaczny ustalić stan faktyczny sprawy, dlatego też po otrzymaniu odpowiedzi z Ministerstwa Cyfryzacji, zasadnie odmówił przeprowadzenia wnioskowanych przez pełnomocnika dowodów, gdyż organy podatkowe nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody.

Podsumowując Sąd wskazuje, że stwierdzone naruszenie przepisów art. 187 § 1 i art. 191 w związku z art. 162 § 1 O.p., musiało skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia, gdyż naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu odmowa przywrócenia terminu przez organ odwoławczy była przedwczesna, gdyż w swoich rozważaniach pominął kluczową dla sprawy okoliczność związaną z doręczeniem decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r., dlatego Sąd działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a. W szczególności DIAS oceniając przesłankę zawinienia w uchybieniu terminu, odniesie się do braku możliwości odczytania decyzji NUS z dnia 2 kwietnia 2019 r. bezpośrednio po podpisaniu urzędowego poświadczenia doręczenia na platformie ePUAP.

Sąd o kosztach postępowania orzekł na podstawie:

- art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.,

- § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193, ze zm.),

- § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).

Na kwotę kosztów składają się: wpis sądowy w wysokości [...] zł, wynagrodzenie pełnomocnika – adwokata w wysokości [...] zł oraz [...] zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Łącznie Sąd zasądził od DIAS kwotę [...]zł.

Przepis art. 200 P.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.