Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 987/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust.2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 250 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 21 ust.1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 24 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi P.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat S. G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. A.B.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia [...] organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku P. W. orzekł o odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. W. i D. W. w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2014 r. oraz w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. w wysokości 28.422,73 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 9.911,88 zł oraz kosztami upomnień w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 38.343,41 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. W. podniósł, że organ I instancji całkowicie pominął przesłanki wynikające z przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.), uznając, iż w zaistniałym stanie faktycznym nie ma podstaw do umorzenia powstałych zaległości. W ocenie odwołującego się organ pominął przede wszystkim okoliczność, że jest on chory na schizofrenię urojeniową, co powinno być główną przesłanką do umorzenia ww. kwot, uwzględniając przy tym jego trudną sytuację osobistą i materialną. W ocenie odwołującego się organ I instancji dokonał całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Z tych względów P. W. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wydaną po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium, odwołując się do treści art. 27 ust. 1 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.), wyjaśniło, że pismem z dnia [...] strona zwróciła się z wnioskiem do organu I instancji o umorzenie w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. W. i D. W. w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2014 r. oraz dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. Po uwzględnieniu kwot przekazanych na konto organu właściwego wierzyciela ustalono, iż według stanu na dzień 12 lipca 2017 r. do zwrotu pozostaje stronie kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. W. i D. W. w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2014 r. oraz od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. w wysokości 38.343,41 zł, z czego 28.422,73 zł to kwota główna należności, 9.911,88 zł to odsetki ustawowe naliczone do dnia wydania przedmiotowej decyzji, a 8,80 zł to koszty upomnienia.

Kolegium wskazało następnie, iż materialnoprawną podstawą rozpoznania przedmiotowej sprawy jest art. 30 ust. 2 ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a umorzenie łącznie z ustawowymi odsetkami kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z racji swego uznaniowego charakteru jest jedynie wyjątkiem od zasady określonej w art. 27 ust. 1 i 1a tej ustawy, który stanowi, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i zamieszkuje w mieszkaniu należącym do rodziców. Obecnie jest osobą bezrobotną, lecz niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie osiąga żadnych dochodów. W codziennym utrzymaniu stronie pomagają rodzice, kupują żywność i opłacają mieszkanie, co stanowi kwotę od 700 zł do 1.200 zł miesięcznie. Strona nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i nie posiada żadnego majątku. Z zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] wynika, iż strona jest leczona z rozpoznaniem schizofrenii urojeniowej, legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia [...]. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w piśmie z dnia [...] wskazał warunki odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zgłasza problemy zdrowotne, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego wynikałoby, iż jest osobą trwale niezdolną do wykonywania pracy. Strona może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Ponadto orzeczenie, którym się strona legitymuje, wydane jest do dnia [...], wobec czego należy uznać, iż niepełnosprawność ma charakter czasowy. Z uwagi na powyższe, w ocenie Kolegium, istnieją więc szanse na to, że strona znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągać dochód, co pozwoli na poprawę jej sytuacji bytowej i wywiązanie się ze zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

Organ odwoławczy wskazał przy tym, że powstanie zadłużenia i obowiązek uregulowania należności jest następstwem zaniechania przez stronę, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Natomiast priorytetowym celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wspieranie dziecka znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów od osoby zobowiązanej, a nie wyręczanie rodzica z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żaden szczególnie uzasadniony przypadek, który pozwalałyby na uwzględnienie prośby strony. Szczególnie uzasadniony przypadek to bowiem wyjątkowa sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to przypadki o wybitnych cechach, występują okazjonalnie, wymagają kumulacji wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Organ wskazał przy tym, że za szczególnie trudną sytuacją rodziny muszą przemawiać względy społeczne, m.in. niepełnosprawność uniemożliwiająca samodzielne zaspokajanie potrzeb egzystencjalnych, wielodzietność, klęska żywiołowa, zdarzenie losowe. Dodatkowo organ jest zobowiązany wziąć pod uwagę fakt, iż świadczenia pieniężne z funduszu alimentacyjnego pochodzą ze środków budżetowych. Ponadto - w ocenie organu - należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego lub świadczeń z nim związanych mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja osoby zobowiązanej lub jej rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które osoba zobowiązana nie ma wpływu. Zdaniem Kolegium z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Sama zaś trudna sytuacja finansowa osoby zobowiązanej do alimentacji nie może stanowić przesłanki do zdjęcia z niej odpowiedzialności za zapewnianie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy. Działanie organu nie może jednak cechować się dowolnością, bowiem nie może przekraczać granic uznania administracyjnego. Granicą uwzględnienia słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. W ocenie Kolegium taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Umorzenie stronie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej oznaczałoby bowiem obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem strony. Jednocześnie żądanie zwrotu kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji.

Kolegium stwierdziło także, iż pomoc udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy należy ostatecznie do organu administracji, a w rozpatrywanej sprawie organ przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto w końcowej części uzasadnienia decyzji Kolegium wskazało stronie, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego odroczyć termin płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części albo rozłożyć na raty.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniósł P. W. Zaskarżając tę decyzję w całości, skarżący podniósł następujące zarzuty naruszenia:

I. przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez błędne przyjęcie, że sytuacja dochodowa, rodzinna i życiowa skarżącego nie uzasadnia umorzenia powstałych zaległości, podczas gdy ze stanu faktycznego sprawa wynika, iż jest to uzasadnione;

II. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, podczas gdy dokładna analiza sprawy i materiału dowodowego doprowadziłaby do konkluzji uzasadniającej żądanie skarżącego;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], podczas gdy w niniejszej sprawie powinno mieć zastosowanie unormowanie zawarte w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchylenie zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. i orzeczenie co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał argumentację zaprezentowaną wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podkreślając, że jego sytuacja nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które nie miał wpływu. Skarżący zwrócił uwagę, że art. 30 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że obowiązkiem organów jest ustalenie sytuacji dochodowej dłużnika, na co składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności takie jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu oraz sytuacja rodzinna dłużnika, na co składa się ustalenie, czy prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólnie z innymi bliskimi osobami, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz, czemu – zadaniem skarżącego - organ I instancji nie podołał. Ponadto skarżący podkreślił, że o ile orzekanie na podstawie przepisu art. 30 ust. 2 powołanej ustawy odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ posiada swobodę wyboru rozstrzygnięcia, o tyle nie można pomijać, iż istotna jest argumentacja przyjęta dla uzasadnienia stanowiska zawartego w decyzji. W ocenie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. dokonało całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i złożył dokumenty potwierdzające zasadność wyrażonej w niej argumentacji (zaświadczenie lekarskie z dnia [...], decyzję ZUS z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu renty, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...]). Wniósł przy tym o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, w ramach kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie umorzenia skarżącemu kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości.

Podstawę materialnoprawną wydanych w kontrolowanej sprawie decyzji sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489), powoływanej dalej jako: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów". Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Analiza powołanego art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona ze szczególnie skrupulatnym uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło.

Dokonana w tej mierze analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organy orzekające w sprawie nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W szczególności organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji kwestiom ustalenia tej sytuacji i zarazem jej oceny nie poświęcił zbyt wiele uwagi, całość rozważań w tej kwestii została bowiem zamieszczona w dwóch akapitach (vide: str. 3 decyzji). Z kolei ustalenia organu odwoławczego w tym przedmiocie, mimo podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących braku dostatecznego wyjaśnienia sytuacji strony i dowolnej oceny materiału dowodowego, zostały ograniczone do dosłownego powtórzenia ustaleń i oceny organu I instancji poczynionych w powyższym zakresie, z całkowitym przy tym brakiem odniesienia się do twierdzeń strony zawartych w odwołaniu.

W ocenie Sądu organy arbitralnie przy tym uznały, że skarżący – jako osoba leczona z rozpoznaniem schizofrenii urojeniowej - jest w stanie, w ustalonych przez organy okolicznościach sprawy, we własnym zakresie poprawić swą sytuację do tego stopnia, iż znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągała dochód, co pozwoli na poprawę jej sytuacji bytowej i wywiązywanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Arbitralność tej oceny wynika z braku należytego rozważenia rzeczywistej możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia z uwagi na jego sytuację zdrowotną, usilnie akcentowaną zarówno w odwołaniu, jak i w skardze. Organy w tym względzie wskazały bowiem jedynie, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zgłasza problemy zdrowotne, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego wynikałoby, iż jest osobą trwale niezdolną do wykonywania pracy. Dodały przy tym, że z zaświadczenia o stanie zdrowia wynika, że skarżący jest leczony z rozpoznaniem schizofrenii urojeniowej, legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia [...], a Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w piśmie z dnia [...] wskazał warunki odpowiedniego zatrudnienia (zatrudnienia w warunkach pracy chronionej). Na podstawie zaś tych ustaleń organy przyjęły, że istnieją szanse na to, iż skarżący znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągał dochód, co pozwoli na poprawę jej sytuacji bytowej i wywiązywanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Zdaniem Sądu ocena ta ma jedynie powierzchowny charakter i w istocie została dokonana w oparciu o wybiórczo powołane okoliczności z całokształtu okoliczności rozpatrywanej przez organ sprawy, a co za tym idzie, nosi ona cechy dowolności, która nie może mieć miejsca przy wydawaniu decyzji administracyjnych, tym bardziej decyzji opartych na uznaniu administracyjnym.

W tym kontekście Sąd pragnie zwrócić uwagę, że wprawdzie organ odwoławczy, a przed nim organ I instancji, ustalił, że skarżący cierpi na schizofrenię urojeniową, aczkolwiek, mimo załączonego do akt zaświadczenia o stanie zdrowia (zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia 23 maja 2017 r.), nie wyjaśnił kwestii wpływu zaburzeń wnikających z tego schorzenia na realną możliwość podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, nawet gdyby miało być to zatrudnienie w warunkach pracy chronionej i nie wskazał powodów, dla których uznał, że mimo występowania tych zaburzeń u skarżącego zachodzą realne szanse, że znajdzie on zatrudnienie, z którego będzie osiągał dochód pozwalający na poprawę jego sytuacji bytowej i wywiązywanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Tymczasem w zaświadczeniu tym wprost stwierdzono, że zaburzenia psychiczne stwierdzone u skarżącego na pewno utrudnią mu podjęcie, a w szczególności utrzymanie pracy, wskazując przy tym, że skarżący wymaga stałej opieki psychiatrycznej. Co do zaś jednoznacznego sformułowanego stanowiska organów dotyczącego kwestii jedynie czasowego charakteru niepełnosprawności skarżącego, mającego w ocenie organów wynikać z faktu, iż orzeczenie o niepełnosprawności jest "wydane do dnia [...]", to, w ocenie Sądu, kwestia ta niekoniecznie musi być aż tak oczywista, jak wywodzą organy. Zauważyć bowiem należy, że na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego obejmujące okres do dnia 31 maja 2015 r. Z zestawienia tych orzeczeń wynika, że niepełnosprawność skarżącego istnieje od 2011 r. i nadal się utrzymuje, a przy tym należy podkreślić, że z ogólnej wiedzy medycznej wynika, że tego rodzaju schorzenie ma z reguły charakter nieuleczalny, co tym samym powoduje, iż twierdzenie o jedynie czasowej niepełnosprawności skarżącego w kontrolowanej sprawie nie jest już tak jednoznaczne.

W tym stanie sprawy, zdaniem Sądu należało uznać, że organy obu instancji całą swą argumentację przemawiającą za brakiem możliwości uznania, iż sytuacja skarżącego nie wyczerpuje znamion wyjątku od obowiązkowej spłaty długu oparły na zdarzeniach przyszłych i potencjalnych (domniemywana jedynie czasowa niepełnosprawność skarżącego i związana z nią możliwość podjęcia w przyszłości przez skarżącego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej), które nie muszą w sprawie wystąpić. Innymi słowy, wywody organów wskazujące, iż "istnieją szanse na to, iż skarżący znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągał dochód, co pozwoli na poprawę jej sytuacji bytowej i wywiązywanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych" pozostają w sferze przyszłych zdarzeń, co więcej z uwagi na charakter schorzenia skarżącego, którego szczegółowy opis został przedstawiony w zaświadczeniu o stanie zdrowia z dnia [...] w istocie mogą w ogóle się nie zdarzyć.

Sąd pragnie przy tym podkreślić, że ustawodawca formułując przesłanki art.30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, co oznacza, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był przeanalizować i uwzględnić stan aktualny, bieżący. W tej kwestii Sąd podziela w pełni stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11, w którym wskazano wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności" (wyrok dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych względów, nie znajdując oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym - przewidywania organów, co do przyszłej możliwości zarobkowania przez stronę, nie mogą stanowić podstawy orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Uwzględniając powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Podczas prowadzonego postępowania organy nie rozpatrzyły bowiem całego materiału dowodowego, a skoro tego nie uczyniły, nie mogły tego materiału w sposób prawidłowy ocenić, czym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji także art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdzić należy, iż organ odwoławczy utrzymując w mocy organu I instancji, mimo występowania powyższych uchybień w zakresie rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Jednocześnie Sąd uznawszy, iż na obecnym etapie przedwczesna byłaby ocena podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, odstąpił od analizy jego zasadności.

Nie przesądzając zatem na tym etapie wyników ponownie prowadzonego postępowania należy wskazać, że organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych powinien szczegółowo przeanalizować ustalony w sprawie stan faktyczny, biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności sprawy i dowody, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego i zarazem oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, uzasadniając swoje stanowisko w sprawie z zachowaniem wymogów płynących z art. 11 k.p.a., szczegółowo określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) – pkt 2 sentencji wyroku.

M.K.