Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2357/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3, art 138 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.), Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 773/10 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 773/10, oddalił skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gorlicach, działający z upoważnienia Wójta Gminy Gorlice – decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., po rozpatrzeniu wniosku J. J., na podstawie art. 8 ust. 1, art. 39 i 106 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 i art. 108 k.p.a., przyznał zasiłek celowy w wysokości 200 zł na: pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w wysokości 100 zł, zakup żywności w wysokości 100 zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, posiada bardzo trudną sytuację materialną i nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie żywności i leków. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że utrzymuje się z zasiłku stałego, a jego łączny dochód, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wynosi 444 zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, określonego w tym przepisie. Spełnia on również kryterium, o którym mowa w art. 7 pkt 1 ustawy (ubóstwo).

W związku z powyższym, w ocenie organu I instancji, zaszły przesłanki do przyznania J. J. pomocy w formie zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej w kwocie 200 zł na zakup żywności i leków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., po rozpatrzeniu odwołana J. J., na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, w zw. z art. 7 pkt 5 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej") oraz art. 138 § 2 K.p.a., uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że J. J. jest osobą niepełnosprawną i ze względu na swoją niepełnosprawność otrzymuje zasiłek stały w wysokości 444 zł, który stanowi jedyny jego dochód. Orzeczenie o niepełnosprawności straciło jednakże ważność z dniem 31 marca 2010 r. Organ I instancji przyznając zasiłek celowy w wysokości 200 zł z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości 100 zł i zakup leków w wysokości 100 zł, nie wskazał istotnych okoliczności faktycznych – a mianowicie, że J. J. jest osobą niepełnosprawną, nie ustalił stopnia tej niepełnosprawności, jak i na jaki okres niepełnosprawność ta została orzeczona. Uniemożliwia to, zdaniem organu odwoławczego ocenę tego stanu rzeczy, zwłaszcza, że w aktach sprawy brak jest decyzji o przyznaniu J. J. zasiłku stałego.

Zdaniem Kolegium organy pomocy społecznej w uzasadnieniach decyzji tego rodzaju winny konkretnie podawać wysokość kwoty, jaką dysponowały na udzielenie danego rodzaju potrzeby, jaka kwota już została rozdysponowana i na co oraz w jakiej wysokości były przyznawane przeciętnie zasiłki celowe. Niewskazanie tego "(...)można uznać za działanie organu nadmiernie dowolne, a więc przekraczające granice uznania administracyjnego". Organ powinien, zatem ustalić rzeczywistą wysokość potrzeb wnioskodawcy i wykazać dlaczego uznał przyznaną mu pomoc za wystarczającą na ich zaspokojenie, z uwzględnieniem oczywiście realnych możliwości finansowych gminy.

Kolegium podniosło też, że jednym z elementów decyzji jest uzasadnienie decyzji, które powinno zawierać wskazanie okoliczności faktycznych jak i prawnych, jakimi organ kierował się przy orzekaniu. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji rodzi wątpliwości strony, co do słuszności dokonanego nią rozstrzygnięcia i niejednokrotnie jest powodem zaskarżenia takiej decyzji.

J. J. w skardze na powyższą decyzję podniósł, że instytucje powołane do pomocy społecznej działają nieudolnie. W przedmiotowym postępowaniu Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Gorlicach nie znajduje podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji własnej, w myśl art. 133 k.p.a. i przekazuje odwołanie organowi odwoławczemu, który decyzję organu I instancji uchyla i sprawę przekazuje organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Takie działanie organów w nie zawiłej sprawie stawia osobę w skrajnie trudnej życiowo sytuacji, gdyż zostaje ona wskutek tego pozbawiona środków do życia, a także uniemożliwia odwołanie się i dochodzenie swoich praw. Zakwestionował również stanowisko organu I instancji co do tego, że kwota 100 zł na miesięczne utrzymanie jest kwotą wystarczającą. Wskazał również, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie zwraca pełnej kwoty 194, 63 zł, wydanej na zakup leków.

Wobec powyższego wniósł o zwrot przez organ I instancji pozostałej części kwoty – 94,63 zł, wydatkowanej na leki – oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku zaznaczył, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Z kolei ust. 2 tego artykułu stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów m.in. zakupu żywności, leków i leczenia. Powołany powyżej przepis nie precyzuje wysokości takiego zasiłku. Z uwagi na użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "może", należy przyjąć, że decyzja w zakresie zasiłku celowego podejmowana jest przez organ administracyjny, w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego trafnie wobec tego wskazuje Kolegium, że organ I instancji nie ustalił i nie wskazał istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności związanych z ważnością orzeczenia o niepełnosprawności, a co za tym idzie, ze źródłem i wysokością dochodu skarżącego. Ustalenie okoliczności, że skarżący z jakiś względów, nie otrzymuje zasiłku stałego, powiązanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, niewątpliwie wpływałoby na obraz jego sytuacji życiowej, w tym materialnej. Prawidłowo też argumentuje Kolegium, że uzasadnienie decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, zwłaszcza określonej jego kwoty, winno zawierać wskazanie, co legło u podstaw przyznania skarżącemu tego świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, nawet z odwołaniem się do ilości posiadanych na te cele przez organ pomocy społecznej środków finansowych, wielkości kwot już rozdysponowanych, czy ilości beneficjentów. Organ pomocy społecznej musi, wyważyć pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc, a interesem społecznym, w którym wyraża się interes pozostałych obywateli, w tym także tych, którzy podobnie jak skarżący, także oczekują ze względu na swoją sytuację życiową pomocy od Państwa. Bezsprzecznie strona powinna wiedzieć, jakimi kryteriami kierował się organ przyznając jej zasiłek celowy jedynie w wysokości 200 zł. Gwarantują jej to postanowienia naczelnych zasad postępowania administracyjnego: art. 8, stanowiącego, że organy obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa, jak i art. 11 k.p.a., z którego treści wynika, iż organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu spraw.

Rację ma też Kolegium podnosząc, że organ I instancji powinien w ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalić rzeczywiste potrzeby skarżącego, a następnie rozważając przyznanie mu pomocy w określonej wysokości wziąć to pod uwagę, jak i realne możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.

Sąd I instancji wskazał dalej, że pomoc społeczna ma mieć charakter doraźny, skierowany na przezwyciężenie sytuacji, w jakiej dana osoba się znalazła, a która nie jest w stanie jej samodzielnie przezwyciężyć wykorzystując w tym celu własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy o pomocy społecznej). Wysokość przyznawanego zasiłku jest każdorazowo determinowana możliwościami pomocy społecznej. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ powinien dostosowywać rodzaj i wysokość świadczenia do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnić potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego SKO w sposób wystarczający uzasadniło potrzebę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia, w głównej mierze ze względu na sytuację życiową skarżącego i brak w motywach wydanej przez organ I instancji decyzji, czym się on kierował orzekając o przyznaniu skarżącemu niskiej kwoty zasiłku. Wskazany w tej decyzji kierunek przyszłych działań organu I instancji jest korzystny dla skarżącego, a organ odwoławczy nie naruszył art. 138 § 2 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd Wojewódzki skargę oddali na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

J. J. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego polegającego na:

- błędnej wykładni art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (dalej: "u.o.p.s") w zw. z art. art. 39 ust. 1 lub 2 u.o.p.s. poprzez uznanie, iż ocena możliwości pomocy społecznej powinna polegać na dokładnym określeniu przez te organy kwot już rozdysponowanych pomiędzy dotychczasowych beneficjentów. W rezultacie powyższej wykładni Sąd uznał, iż brak w uzasadnieniu decyzji MOPS powyższych danych świadczy o nierozważeniu przez organ I instancji istotnych w sprawie okoliczności uzasadniający konieczność ponownego rozpoznanie sprawy,

II. przepisów normujących postępowanie przed sądami administracyjnymi, a mianowicie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 12 i 15 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. w zw. z art. 19 ust.2 pkt.1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. przejawiające się tym, iż Sąd nie rozpoznał istoty sprawy, którą była nieuzasadniona przewlekłość postępowania i niewykorzystywanie przez SKO kompetencji do merytorycznego rozpoznania sprawy. W rezultacie Sąd nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił zaskarżonej decyzji SKO, pomimo iż organ ten uchylił się od merytorycznego rozpoznania sprawy, do czego był zobowiązany zgodnie z treścią zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zebrany materiał dowodowy był dostateczny do wydania decyzji merytorycznej a organ II instancji w przypadku powzięcia jakichkolwiek wątpliwości dysponował przyznaną mu wprost kompetencją do żądania niezbędnych dla wydania orzeczenia informacji i dokumentów dotyczących działania organu I instancji, w tym w szczególności informacji co do wysokości kwoty, jaką dysponuje organ I instancji na udzielenie danego rodzaju pomocy, jaka kwota została już rozdysponowana i na jakiego rodzaju potrzeby, oraz w jakiej wysokości były przyznawane przeciętne zasiłki celowe;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. art. 107 k.p.a. przejawiające się tym, iż Sąd zaakceptował uzasadnienie decyzji SKO, w którym organ ten w żaden sposób nie powołał nie tylko treści przepisu art. 138 § 2 k.p.a. ale także nie odniósł się do wskazanych w tym przepisie przesłanek uzasadniających przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, w tym w szczególności nie wykazał, w jaki sposób okoliczności pozostałe do ustalenia miałyby mieć wpływ na treść wydanej w sprawie decyzji, jaki jest ich stosunek do całości zebranego materiału dowodowego (tj. czy ich ustalenie wymaga przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części) oraz dlaczego ich ustalenie nie jest możliwe przed organem II instancji w ramach wykorzystania kompetencji do merytorycznego rozpoznania sprawy, oraz jakiego rodzaju błędy postępowania, poza niewłaściwym uzasadnieniem decyzji, popełnił organ I instancji,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 k.p.a., oraz w zw. z art. 76 k.p.a. i art. 107 u.o.p.s. oraz § 2 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (dalej: "rozporządzenie") przejawiające się w tym, że Sąd zaakceptował błędne stanowisko SKO, iż brak w aktach sprawy decyzji, na mocy której skarżący nabył prawo do zasiłku stałego oraz brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stanowią wystarczającą podstawę do przekazania sprawy do organu I instancji celem ponownego rozpoznania, podczas gdy przepisy u.o.p.s. przewidują, iż dla ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawców pomocy społecznej podstawowym środkiem dowodowym jest wywiad środowiskowy, którego wyniki utrwalone zostają w postaci dokumentu urzędowego - protokołu wywiadu środowiskowego; z przepisów tych wynika również, iż pozostałe dokumenty urzędowe mogą, ale nie muszą być pozostawione w aktach sprawy przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz 76 k.p.a. w zw. z art. 107 u.o.p.s. poprzez pominięcie znajdującego się w aktach sprawy dokumentu urzędowego protokołu z przeprowadzonego ze skarżącym wywiadu środowiskowego z dnia 26 marca 2010 r. (5012/08/2010) z którego wynika m.in. iż skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy (str. 1 protokołu), jest osobą niepełnosprawną, orzeczenie o niepełnosprawności traci ważność w dniu 31 marca 2010 r., a postępowanie w sprawie orzeczenia niepełnosprawności jest kontynuowane; w rezultacie Sąd uznał powyższe okoliczności za nieudowodnione przed organami obydwu instancji, co w ocenie Sądu uzasadniało konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego przez organ I instancji i zastosowanie przez SKO trybu określonego w art. 138 § 2 k.p.a.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. 107 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 39 u.o.p.s. oraz art. 3 ust. 4 u.o.p.s. poprzez przychylenie się do stanowiska SKO, iż w uzasadnieniu decyzji wydanej w trybie art. 39 u.o.p.s. organ I instancji zawsze obowiązany jest podać konkretnie wysokość kwoty, jaką dysponowały organy orzekające na udzielenie danego rodzaju pomocy, jaka kwota została już rozdysponowana i na jakiego rodzaju potrzeby, oraz w jakiej wysokości były przyznawane przeciętne zasiłki celowe, a co za tym idzie brak takiego wskazania w uzasadnieniu decyzji organu I instancji stanowi naruszenie art. 107 k.p.a.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 3 u.o.p.s. w zw. z art. 138 §2 k.p.a. polegające na niezastosowaniu przepisu art. 8 ust. 3 u.o.p.s., który w sposób jednoznaczny precyzuje, iż w przypadku utraty dochodu przez wnioskodawcę, przy rozpoznawaniu jego wniosku organ bierze pod uwagę dochody z miesiąca, w którym wniosek został złożony; w rezultacie pomimo, iż organy obydwu instancji za fakt bezsporny uznały utratę ważności orzeczenia o niepełnosprawności z dniem 31.03.2010 r. a jego dochód ustaliły na kwotę 444 zł., Sąd uznał, iż w sprawie zachodzą niewyjaśnione okoliczności, które muszą podlegać rozpoznaniu przez organ I instancji, a w związku z powyższym zasadne jest przekazanie przez SKO sprawy do ponownego rozpoznania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. polegającej na tym, iż Sąd błędnie uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji i w rezultacie utrzymał w mocy wadliwą decyzję SKO wydaną w trybie art. 138 § 2 k.p.a.

- art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 141 ust.4 p.p.s.a. poprzez wyprowadzenie w uzasadnieniu wyroku wniosków nie wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności uznanie, iż nie nastąpiło ustalenie okoliczności związanej z ważnością orzeczenia o niepełnosprawności, podczas gdy z treści uzasadnienia decyzji SKO wynika jednoznacznie, iż okoliczność utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności z dniem 31.03.2010 r. jest uznana przez SKO za ustaloną (str.2 Decyzji SKO), a zarzuty SKO ograniczają się do niewystarczającego odzwierciedlenia powyższego stanu faktycznego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji a także nieustaleniu innych okoliczności faktycznych, takich jak stopień niepełnosprawności Skarżącego,

- art. 134 i 135 p.p.s.a. poprzez nierozważenie wpływu, jaki miała decyzja SKO na decyzję, jaka zapadła w wyniku błędnej decyzji SKO po ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ I instancji (w dniu 12 lipca 2010 roku).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, przewidzianych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Za zasadne należało uznać wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że ocena zaskarżonej decyzji dokonana została przez Sąd Wojewódzki bez należytego rozważenia treści art. 138 § 2 K.p.a. stanowiącego, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki zaakceptował stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwane "Kolegium") co do tego, że organ pierwszej instancji nie ustalił i nie wskazał istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, co stało się przyczyną uchylenia decyzji. Zgodzić się trzeba z autorem skargi kasacyjnej, że powyższe stwierdzenie Sądu nie zostało poprzedzone dość wnikliwą analizą decyzji organów obu instancji i materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym. Jak wynika z decyzji Kolegium ustalone zostało w sprawie, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, samotnie gospodarującą, uzyskującą zasiłek stały w wysokości 444 zł. Przyjęto też, że posiada on bardzo trudną sytuację materialną i nie jest w stanie zapewnić sobie żywności i leków, oraz że spełnia kryterium ubóstwa (art. 7 pkt 1 u.o.p.s.). Dodać należy, że powyższe okoliczności znalazły potwierdzenie w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego traci ważność w dniu 31 marca 2010 r., a postępowanie w sprawie orzeczenia niepełnosprawności jest kontynuowane.

W takim stanie faktycznym sprawy trudno uznać za przekonującą argumentację Kolegium, a następnie Sądu Wojewódzkiego, co do istnienia potrzeby przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji. Uzasadnienie orzeczenia Kolegium dowodzi, że zasadniczo o uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej orzeczono z powodu braku jej prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza w zakresie informacji o niepełnosprawności skarżącego oraz danych dotyczących wysokości środków finansowych, którymi dysponował organ na cele pomocy społecznej. Nie odmawiając racji organowi odwoławczemu, który wyraził trafne uwagi co do tego, jakim wymogom powinno odpowiadać uzasadnienie decyzji, to jednak zauważyć trzeba, że braki występujące w tym zakresie w uzasadnieniu organu pierwszej instancji nie mogły stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 138 § 2 K.p.a.

Ponadto samo Kolegium również nie ustrzegło się od naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Z uzasadnienia jego decyzji nie wynika bowiem dlaczego, wobec dostrzeżonych braków w postępowaniu wyjaśniającym, organ odwoławczy nie skorzystał z uprawnienia wynikającego z art. 136 K.p.a. i nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego.

Wbrew temu co przyjął Sąd Wojewódzki, uzasadnienie Kolegium nie zawiera przekonującej argumentacji co do tego, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części przez organ pierwszej instancji. Argumentacja przytoczona przez Kolegium wskazuje, że organ ten swoje działanie ograniczył w istocie do funkcji kontrolnej, podczas gdy powinien sprawę rozpoznać merytorycznie w jej całokształcie.

Podkreślić należy, że wjątkowy charakter decyzji kasacyjnej ma związek z zasadą dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.), której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Zasada, iż organ odwoławczy powinien podjąć wszelkie, oczywiście możliwe kroki, zmierzające do merytorycznego załatwienia sprawy – nabiera szczególnego znaczenia właśnie w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Jest to bowiem taka kategoria postępowań, w których priorytetowe znaczenie ma dobro osób korzystających z pomocy społecznej (art. 100 ust. 1 u.o.p.s.), a organy administracji powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Przewidziana w art. 12 K.p.a. zasada szybkości i ograniczonego formalizmu została niewątpliwie wzmocniona na gruncie ustawy o pomocy społecznej, co należy mieć na względzie przy kontroli legalności decyzji wydanych przez organy właściwe w tych sprawach. Słusznie więc zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki, a wcześniej organ odwoławczy, nie dostrzegły znaczenia dowodowego wywiadu środowiskowego przeprowadzanego przez pracownika organu pierwszej instancji. Trafnie również podniesiono w skardze kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki przy rozpoznaniu sprawy w sposób niewystarczający odniósł się do zarzutów zawartych w skardze, które zasadniczo dotyczyły uchylenia się przez Kolegium od wydania orzeczenia reformatoryjnego.

Nieusprawiedliwiony natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 3 ust. 4 u.o.p.s. w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.o.p.s. Sąd wypowiadając się co do kryteriów, jakie muszą być brane pod uwagę przy określaniu wysokości przyznawanego świadczenia, poczynił trafną uwagę, że znaczenie ma także ilość posiadanych na cele pomocy społecznej przez organ środków finansowych, wielkość kwot rozdysponowanych, czy też ilość beneficjentów. Organ pomocy społecznej musi bowiem wyważyć pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc a interesem społecznym, w którym wyraża się interes pozostałych obywateli, w tym także tych, którzy podobnie jak skarżący, także oczekują ze względu na swoją sytuację życiową pomocy od Państwa. Zastrzeżenia natomiast budzi w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzenie Sądu, iż powstała potrzeba, aby to organ pierwszej instancji ponownie ustalił rzeczywiste potrzeby skarżącego i rozważył wysokość przedmiotowego zasiłku.

Przedstawione powyżej uchybienia proceduralne uzasadniały uchylenie zaskarżonego wyroku.

Sąd Wojewódzki oceniając ponownie legalność zaskarżonej decyzji uwzględni:

po pierwsze – nie tylko ogólne wymogi procesowe, ale też reguły obowiązujące w postępowaniu prowadzonym przez organy pomocy społecznej;

po drugie – cele pomocy społecznej, a zwłaszcza charakter świadczenia, o które ubiega się skarżący.

Z uwagi na to, że przedmiotem kontroli sądowej jest kasacyjna decyzja organu odwoławczego, to Sąd musi uwzględnić okoliczność, że w dalszym toku sprawy wydane zostało kolejne rozstrzygnięcie przez organ pierwszej instancji. Rzeczą więc Sądu Wojewódzkiego będzie rozważenie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz ewentualne skorzystanie z uprawnienia orzeczniczego, przewidzianego w art. 135 p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a.

Odnosząc się do wniosku w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wskazać należy, że w myśl art. 258 § 2 pkt 8 postanowienie w tym przedmiocie wydaje referendarz sądowy, co skutkuje tym, iż wniosek powinien być skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.