Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 132/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1-5
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2022 r. Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (PWIS, organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez A. B. (skarżąca, strona), na postanowienie - stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanej wydane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Mieście Lubawskim (PPIS) w dniu 17 października 2022 r. - utrzymał w mocy postanowienie PPIS z 17 października 2022 r.

Z akt sprawy wynika, że w związku z nieszczepieniem dziecka A. B. PPIS upomnieniem z 26 kwietnia 2021 r. wezwał matkę dziecka – A. B. do wykonania ustawowego obowiązku polegającego na poddaniu córki S. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, haemophilus influenzae, poprzedzonego lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

W następstwie niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych PPIS wystawił 24 sierpnia 2022 r. tytuł wykonawczy o nr Esz.4022.5.1.2016 zobowiązując stronę do poddania dziecka ww. obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wystąpił do PWIS jako organu egzekucyjnego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z 19 września 2022 r. PWIS nałożył na stronę grzywnę w wysokości 1000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, wynikającego z tytułu wykonawczego z 24 sierpnia 2022 r.

Pismem z 29 września 2022 r. strona zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. brak doręczenia zobowiązanej upomnienia, określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak wymagalności obowiązku szczepień, prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ.

Postanowieniem z 17 października 2022 r. PPIS oddalił zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie, w którym podniosła, że obowiązek w tytule wykonawczym został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, co stanowi podstawę z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. Błędnie została określona podstawa prawna obowiązku, bowiem obowiązkiem skarżącej było nie tyle poddanie dziecka szczepieniu, co poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w celu wykluczenia przeciwwskazań do podania szczepienia, a dopiero gdy dziecko zostanie zakwalifikowane do szczepienia - zaszczepienie dziecka. W podstawie prawnej obowiązku powinien znaleźć się nie tylko art. 5 ust. 1 i 2, ale przede wszystkim art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Ponadto, w podstawie prawnej obowiązku organ powinien wskazać Program Szczepień Ochronnych, czego nie uczynił, a co na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. dyskwalifikuje tytuł wykonawczy. Bez Programu Szczepień Ochronnych obowiązek szczepień jest niewymagalny. Zgodnie bowiem z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązek wykonania szczepienia staje się wymagalny w przypadku większości szczepionek dopiero po ukończeniu przez dzieci i młodzież 19 roku życia. Określenie w rozporządzeniu przedziału wieku, w jakim dziecko powinno być poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza, że obowiązek ten staje się wymagalny dopiero w ostatnim dniu tego okresu. Dodała również, że Program Szczepień Ochronnych nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, albowiem akt ten nie został przewidziany w art. 87 Konstytucji RP.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z 9 grudnia 2022 r. PWIS utrzymał zaskarżone w postanowienie w mocy wskazując w odniesieniu do zarzutu braku wymagalności obowiązku, że obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r., poz. 2069, dalej: ustawa o zapobieganiu), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoba niepełnoletnia) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Terminy obowiązkowych szczepień ochronnych wynikają wprost z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a także Programu Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszanego w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Upoważnienie do ich wydania znajduje się w art. 17 ust. 10 i 11 ustawy o zapobieganiu. Wynikający wprost z przepisów ustawy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym aktualizuje się w wyniku powiadomienia przez tzw. realizatorów szczepień ochronnych o obowiązku poddania się określonym szczepieniom. Tym samym obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym przez niego do tych osób albo ich opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym w nim terminie badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia i samemu szczepieniu, pod warunkiem jednak, że w wyniku badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono istnienia przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia. Organ nie jest zobowiązany do czekania aż małoletni ukończy 19 rok życia, bowiem obowiązek szczepień dziecka powinien być realizowany zgodnie z ww. regulacjami, a jego niedokonanie rodzi obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dalej wskazał, że w przypadku, w którym przeprowadzone lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, obowiązkiem lekarza jest skierowanie osoby objętej obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu). Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, ma obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych). W związku z powyższym, unikanie poddania dziecka lekarskim badaniom kwalifikacyjnym jest próbą ominięcia wykonania tego obowiązku. Badania te mają na celu wykluczenie przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Niewykonanie tych badań nie zwalnia z obowiązku szczepienia. Dopiero badanie lekarskie kwalifikacyjne może wskazać, że dziecko nie kwalifikuje się do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień, zgodnie z art. 17 ust. 5 ww. ustawy. Podniósł, że małoletnie dziecko zobowiązanej (ur. [...] r.) w dniu [...] r. ukończyło 7 rok życia, więc znajduje się w przedziale wiekowym zakreślonym przez ustawę, w którym to powinien być zrealizowany obowiązek szczepień wskazany w tytule wykonawczym oraz zdefiniowany przez Program Szczepień Ochronnych. Ponadto wierzyciel, wystawiając tytuł wykonawczy zastrzegł, że realizacja obowiązku polegającego na zaszczepieniu dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym ma zostać poprzedzona stosownym badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Brak przedmiotowego badania był spowodowany postawą opiekunów prawnych dziecka, którzy odmawiali realizacji czynności zmierzających do zaszczepienia dziecka, w tym doprowadzenia dziecka na wyznaczony termin badania. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu na postanowienie zarzutu naruszenia art. 33 § 2 pkt 2c u.p.e.a. wskazał, że nie znajduje wadliwości w zakresie niewłaściwej podstawy prawnej dot. obowiązku o charakterze niepieniężnym. W pozycji B1 tytułu wykonawczego w rubryce "Akt Za zgodność z oryginałem normatywny" wierzyciel wskazał podstawę prawną dotyczącą obowiązku o charakterze niepieniężnym. Skarżąca zarzuca, iż w podstawie prawnej obowiązku organ powinien wskazać art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu. Natomiast wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego jest nierozłączną częścią przeprowadzenia szczepienia ochronnego, poprzedzającą wykonanie samej procedury zaszczepienia małoletniego dziecka. Odnosząc się do zarzutu strony, tj. braku doręczenia upomnienia zaznaczył, że strona w zgłoszonych zarzutach sama wskazuje, iż otrzymała pismo zatytułowane "upomnienie", a w dniu 4 maja 2021 r. wysłała do PPIS w Nowym Mieście Lubawskim pismo zatytułowane "odpowiedź na upomnienie". Niezasadny był również zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Powiatowi Inspektorzy Sanitarni są bowiem uprawnieni do sprawowania nadzoru nad szczepieniami ochronnymi. Kompetencja ta wynika z art. 5 pkt. 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

W skardze wywiedzionej do tut. Sadu na postanowienie PWIS z 9 grudnia 2022 r. skarżąca podniosła, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. W związku z tym moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł ponieważ dziecko nie ukończyło jeszcze 7 roku życia. Zgodnie z § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązek wykonania szczepienia staje się wymagalny w przypadku powyższych szczepionek dopiero po ukończeniu przez dzieci i młodzież 19 roku życia. Określenie w rozporządzeniu przedziału wieku, w jakim dziecko powinno być poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza, że obowiązek ten staje się wymagalny dopiero w ostatnim dniu tego okresu. W art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu określono, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia Program Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest jednak źródłem prawa obowiązującego w Polsce, bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek musi wynikać z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Komunikaty Generalnego Inspektora Sanitarnego ze swej istoty wiążą jedynie jednostki mu podległe, nie zaś poszczególne osoby. Komunikat GIS w świetle art. 87 Konstytucji nie może być uznawany za źródło powszechnie obowiązującego prawa, za akt, który nakłada na skarżących prawa i obowiązki. Skoro zatem PSO nie jest wiążące, to tym samym obowiązek szczepień ochronnych nie jest jeszcze wymagalny. Skarżąca nie jest zatem związana terminami wynikającymi z PSO. Argumentowała, że art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z uwagi na to spełnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym jest niemożliwe gdyż przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badania byłoby niezgodne z prawem. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego dziecko – S. B. nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego. Badanie kwalifikacyjne w ustawie nie zostało określone jako obowiązkowe, zatem zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przysługuje prawo do odmowy wykonania tego badania. W związku z brakiem aktualnego badania kwalifikacyjnego obowiązek był i jest niewykonalny i niewykonalność ta ma charakter trwały ponieważ odmawia wykonania tego badania. Ponadto dodała, że ustawa o zapobieganiu nie przewiduje możliwości władczego rozstrzygnięcia organu inspekcji sanitarnej (powiatowego inspektora sanitarnego), w formie decyzji administracyjnej, które nakazywałoby poddać małoletnie dziecko szczepieniu ochronnemu. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, aby organem właściwym do prowadzenia egzekucji powyższego obowiązku niepieniężnego, w rozumieniu art. 20 ust. 1 u.p.e.a. był powiatowy inspektor sanitarny. Organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest bowiem wojewoda. Stąd też toczące się przed organami inspekcji sanitarnej postępowanie w przedmiocie przymusowego wykonania obowiązku poddania małoletniego szczepieniu ochronnemu było prowadzone przez niewłaściwy organ.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2547) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, którym organ utrzymał w całości w mocy postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego wyrażające stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych postanowień stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a także przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172, dalej: rozporządzenie).

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze, co powoduje, że wnosząc go zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.p.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w przedmiotowej sprawie został wystawiony tytuł wykonawczy na skarżącą. Skarżąca, wnosząc zarzuty kwestionuje następujące okoliczności – brak wymagalności obowiązku szczepień, niewykonalność obowiązku jak również prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne.

I tak, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19, CBOSA). Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 2 ustawy wynika nadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy o zapobieganiu). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu). Art. 17 ust. 3 i 4 ustawy o zapobieganiu stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

Treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjęty jest pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., II OSK 1622/18 oraz wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., II OSK 3090/19, CBOSA). Zatem poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem poddania się obowiązkowi szczepienia ochronnego (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r. II OSK 3322/17, II OSK 43/18 i z 18 stycznia 2022 r., II OSK 459/19, CBOSA). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach.

W myśl art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, CBOSA). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 (CBOSA), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W sprawie niniejszej obowiązek poddania dziecka skarżącej szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 7 lutego 2018 r. (sygn. II OSK 933/16, CBOSA): "zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Narodowy Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Trudno byłoby oczekiwać, by ustawodawca umieścił terminy szczepień oraz rodzaj szczepionek w ustawie, tak szczegółowa materia regulowana jest bowiem w aktach prawnych niższego rzędu. Wykazy obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011r., które wskazuje, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Zgodnie z § 5 rozporządzenia z 2011 r., obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Zatem wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organ nie był zobowiązany do czekania aż małoletnia ukończy 19 rok życia, bowiem obowiązek szczepień dziecka powinien być realizowany zgodnie z ww. regulacjami, a jego niedokonanie rodzi obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nadto, powyższe wywody prowadzą również do wniosku, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ogłaszający Program Szczepień Ochronnych jest źródłem skonkretyzowania obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, a zatem niezasadny jest również postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi". Skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w pełni akceptuje powyżej przedstawiony pogląd prawny.

Okoliczności faktyczne sprawy nie są kwestionowane przez strony i jasno wynika z nich, że małoletnie dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny, działania skarżącej, w ocenie Sądu, jednoznacznie świadczą o braku zamiaru zaszczepienia dziecka. Obowiązkowość szczepień dotyczy sfery w wymiarze całego społeczeństwa, celem zabezpieczenia go przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności.

Odnosząc się do zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny wskazać należy, że nie jest on usprawiedliwiony. To powiatowi inspektorzy sanitarni są uprawnieni do sprawowania nadzoru nad szczepieniami ochronnymi. Kompetencja ta wynika z art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Jest to także organ, który zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jest uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa, ponieważ z uwagi na swoje kompetencje jest w zasadzie powołany do czuwania nad wykonaniem obowiązku (sprawuje w tym zakresie nadzór). W sprawie niniejszej przedmiotem egzekucji jest właśnie obowiązek wynikający bezpośrednio z przepisów prawa, tzn. zastosowania obowiązkowych szczepień ochronnych. Mając na uwadze ww. przepisy określające właściwość wierzyciela, uznać należy, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, był uprawniony do wydania postanowienia w I instancji w sprawie stanowiska wierzyciela, zaś organem odwoławczym od tak wydanego postanowienia był Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (art. 18 u.p.e.a. w zw. art. 127 § 2 i art. 144 k.p.a.). Należy podkreślić, że nie jest to organ egzekucyjny, o jakim mowa w art. 20 § 1 u.p.e.a., którym w związku z egzekucją obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisów prawa, jest wojewoda. W związku z powyższym, wbrew ocenie skarżącej, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny ma status wierzyciela w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Na organie tym, jako na wierzycielu, ciąży prawny obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do zastosowania przewidzianych prawem środków w celu wyegzekwowania od osoby zobowiązanej ustawowego obowiązku szczepień ochronnych (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 799/16, wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2654/15, CBOSA). Ponadto, jak wynika z wyjaśnień organu, Wojewoda Warmińsko- Mazurski w dniu 10 lutego 2014 r. w drodze Porozumienia powierzył Warmińsko-Mazurskiemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu prowadzenie spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym na terenie województwa warmińsko-mazurskiego dotyczących poddania się przez dzieci obowiązkowym szczepieniom. Porozumienie zostało opublikowane (Dz. Urz. Woj. War.-Maz. z 2014 r. poz. 927) i jest aktem obowiązującym.

Sąd, rozpoznając sprawę w jej całokształcie, nie dopatrzył się naruszeń prawa wskazywanych w skardze, ani innych naruszeń, które w niej nie zostały podniesione, a które podważałyby legalność kontrolowanych w sprawie rozstrzygnięć. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.