Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 150/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 153, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 grudnia 2022 r. nr 570000.71.13.2022-RKS-RDZ-ODW w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. uchyla postanowienie z dnia 29 listopada 2022 r. nr 570000.71.408.2022-RKS- RDZ-ODW w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r. nr 570000.71.13.2022-RKS-RDZ-ODW Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako: ZUS, Organ) na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (teks jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.; dalej jako ustawa o COVID-19) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. po. 1009 z późn. zm.; dalej jako u.s.u.s.) odmówił B. O. (dalej: Skarżąca, Strona) zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

1. W dniu 27 kwietnia 2020 r. Strona zwróciła się z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku ZUS – decyzjami z dnia 5 sierpnia 2020 r. nr 570000/71/150299/2020/ZPWWO, 570000/71/150300/2020/ZPWWO, 570000/71/150301/2020/ZPWWO odmówił Stronie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za wskazane miesiące.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że na dzień 30.06.2020 r. Strona nie przesłała deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r.

2. Pismem z dnia 14 sierpnia 2020 r. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała, że w lipcu 2020 r. została wezwana do złożenia brakujących dokumentów rozliczeniowych, które z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z COVID – 19, złożyła w dniu 5 sierpnia 2020 r.

3. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS – decyzjami z dnia 19 października 2020 r. nr 570000/71/150299/2020-RDZ-ODW-AL, 570000/71/150300/2020-RDZ-ODW-AL, 570000/71/150301/2020-RDZ-ODW-AL utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.

W motywach rozstrzygnięcia ZUS powołał się na obowiązującą od 1 lutego 2020 r. nowelizację ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, która zmieniła sposób ustalania podstawy wymiaru składek i nakładała na przedsiębiorców dodatkowy obowiązek w postaci przekazywania danych dotyczących dochodu oraz form opodatkowania. Skarżąca miała obowiązek sporządzić i przekazać w terminie do 10 marca 2020 r. deklarację ZUS DRA cz. II z nową podstawą wymiaru składek oraz deklarację rozliczeniową za luty 2020 r. Tymczasem Skarżąca złożyła wymagane dokumenty po terminie, bowiem deklaracje rozliczeniowe z prawidłową podstawą wymiaru składki wpłynęły do ZUS dopiero 5 sierpnia 2020 r. Organ wyjaśnił też, że złożenie deklaracji za luty 2020 r. po terminie spowodowało przypis z urzędu za kolejne miesiące, bez uwzględnienia ulgi.

4. Od powyższych decyzji Skarżąca złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokami z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 46/22, I SA/Kr 47/22 oraz I SA/Kr 48/22, uchylił zaskarżone decyzje z dnia 19 października 2020 r. oraz poprzedzające je decyzje z dnia 5 sierpnia 2020 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w realiach niniejszej sprawy istotny był art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia i sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien uwzględnić także treść art. 9 k.p.a. stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W ocenie Sądu postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek nie spełnia wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje.

Tymczasem wbrew nakazowi wynikającemu z omawianego przepisu organ, pomimo iż – jak wynika z akt sprawy – wniosek złożono 24 kwietnia 2020 r., nie poinformował strony należycie szybko o ewentualnym braku deklaracji rozliczeniowych, a także nie wezwał o uzupełnienie tych braków w czasie, który pozwoliłby stronie na dochowanie ustawowego terminu.

Jak wynika z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wystosował do strony odpowiednie wezwanie, nastąpiło to jednak dopiero w lipcu 2020 r., a zatem już po upływie terminu, zamykającego drogę wnioskodawcy do uzyskania ulgi. Świadczy to jednoznacznie o naruszeniu wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady informowania stron. Wystosowanie wezwania w dniu, który w praktyce z góry uniemożliwia stronie zachowanie ustawowych terminów nie realizuje powyższej zasady.

Zdaniem Sądu skarżąca zasadnie ponadto wytknęła organowi prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady zaufania do organów administracyjnych. Za naganne należy uznać postępowanie organu, który wzywa stronę do złożenia dokumentów pod rygorem odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi, a następnie, pomimo otrzymania żądanych deklaracji – wydaje negatywną decyzję. Ponadto sprzeciw budzi praktyka, w której organ nie ma czasu na wystosowanie do strony wezwania w terminie, który pozwoliłby jej na uniknięcie negatywnych konsekwencji procesowych, a jednocześnie wydaje decyzję odmowną dokładnie w dniu, w którym strona składa spóźnione deklaracje.

Ponownie rozpoznając sprawę Organ winien przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze, że Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, Organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, tj. zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.

6.1. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania, zawiadomieniem z dnia 13 października 2022 r. poinformowano Skarżącą o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie termin na złożenie dokumentów rozliczeniowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w terminie 30 dni oraz wskazania przyczyn uchybienia termu terminowi, związanych ze stanem epidemii wywołanym COVID-19.

W dniu 24 października 2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że deklaracje nie zostały złożone w związku z doznanymi ograniczeniami z uwagi na prace zdalną, zwolnienia lekarskie, nowe i skomplikowane przepisy oraz ograniczenia kadrowe.

6.2. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2022 r. ZUS odmówił przywrócenia terminu na złożenie dokumentów rozliczeniowych DRA za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., a to z uwagi na okoliczność, że uchybienie terminowi nie wynikało bezpośrednio z przyczyn epidemii, tj. z choroby lub pobytu w szpitalu. Organ poinformował Skarżącą, że postanowienie jest niezaskarżalne, a ewentualne zarzuty może zgłosić w środku zaskarżenia od decyzji kończącej postępowanie.

6.3. Następnie ZUS dokonał ponownej analizy sprawy oraz wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 9 grudnia 2022 r.

W motywach rozstrzygnięcia Organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki przywrócenia terminu określone w art. 15 zzzzzn2 uCOVID-19. W ocenie Organu Skarżąca nie uprawdopodobniła, że opóźnienie w złożeniu deklaracji rozliczeniowej za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. było związane bezpośrednio ze stanem epidemii, np. chorobą, przebywaniem na kwarantannie lub pobytem w szpitalu. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające brak winy w uchybieniu terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Tym samym w niniejszej sprawie ustawowy termin do złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. nie został spełniony, a co za tym idzie nie spełniono warunków niezbędnych do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.

7.1. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżąca wniosła skargę do Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj.:

1) art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie słuszny interes strony, a to poprzez brak wezwania Skarżącej do uzupełnienia braków wniosku o zwolnienie od opłacenia składek;

2) art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez brak prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a to poprzez skierowanie do Skarżącej wezwania do złożenia dokumentów ubezpieczeniowych pod rygorem odmowy zwolnienia z opłacenia składek mimo wypełnienia przez Skarżącą dyspozycji wezwania; a także poprzez brak należytego wezwania Skarżącej do uzupełnienia braków wniosku o zwolnienie od opłacenia składek; oraz poprzez brak należytego informowania Skarżącego o nadzwyczajnych regulacjach związanych z pandemią spowodowaną CO\/lD-19, w sytuacji, gdy żaden podmiot gospodarczy nie miał wystarczającej wiedzy na temat obowiązujących przepisów;

3) art. 11 k.p.a. poprzez pominięcie twierdzeń strony i nieustosunkowanie się do podnoszonych przez nią okoliczności w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

4) art. 12 k.p.a. poprzez brak należytego wezwania Skarżącej do uzupełnienia braków wniosku o zwolnienie od opłacenia składek;

5) art. 64 k.p.a. poprzez brak wezwania Skarżącej do przedłożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie umożliwiającym wywiązanie się przez Skarżącą z ustawowego obowiązku przedłożenia deklaracji rozliczeniowej do 30 czerwca 2020 r., a także poprzez pominięcie funkcji ochronnej instytucji wezwania do uzupełnienia braków, w sytuacji gdy Skarżąca niezwłocznie uzupełniła wszelkie braki wniosku;

6) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji nie zawierającej wyczerpującego uzasadnienia, w szczególności brak należytego odniesienia się do kwestii odmowy przywrócenia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych;

7) art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 i art. 58 k.p.a. poprzez przyjęcie, że Strona musi uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi było bezpośrednio związane ze stanem epidemii, np. chorobą lub pobytem w szpitalu, w sytuacji gdy przepis wskazuje jedynie, że uchybienie ma nastąpić w okresie epidemii, nie zaś z powodu epidemii; poprzez przyjęcie, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, w sytuacji, gdy w wyroku WSA w Krakowie wyraźnie wskazano, że Organ dokonując naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, przyczynił się do niewywiązania się przez Skarżącego z obowiązku uzupełnienia wniosku o deklarację rozliczeniową, tj. uchybił w tym zakresie terminowi, co w kontekście panującej pandemii i nadzwyczajnej sytuacji dla wszystkich podmiotów gospodarczych - uprawdopodobnia brak winy Skarżącej.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty oraz wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę postanowienie poprzez przywrócenie terminu na złożenie dokumentów bądź uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

7.2. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

8.1. W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył Organ w piśmie procesowym z dnia 3 marca 2023 r., które zostało doręczone Skarżącej w dniu 15 marca 2023 r. Ponieważ w ww. terminie Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji Skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty Organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią Organu na skargę.

8.2. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 329; dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

8.3. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

8.4. Na wstępie rozważań należy przypomnieć, iż sprawa była już przedmiotem kontroli tut. Sądu, który to wyrokami z dnia 30 marca 2022 r., I SA/Kr 46/22, I SA/Kr 47/22 oraz I SA/Kr 48/22, uchylił poprzednio wydane decyzje z dnia 19 października 2020 r. oraz poprzedzające je decyzje z dnia 5 sierpnia 2020 r.

Kontrola zaskarżonej decyzji wymaga zatem zbadania, czy organ wykonał zalecenia zawarte w powołanym wyroku. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Strona postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (skarżący lub organ administracji) niezadowolona z wyroku ma prawo wnieść skargę kasacyjną. Jeśli jednak tego nie uczyni musi liczyć się z konsekwencjami prawnymi wynikającymi z brzmienia zacytowanego wyżej art. 153 p.p.s.a.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotowa ocenę. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu.

W niniejszej sprawie Organ był związany oceną prawną wyrażoną w ww. wyrokach z dnia 30 marca 2022 r., I SA/Kr 46/22, I SA/Kr 47/22 oraz I SA/Kr 48/22, nie mógł zatem formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z poglądem w nim wyrażonym.

W wyrokach tych, jak już wspomniano, Sąd zarzucił poprzednio wydanym decyzjom naruszenie licznych przepisów proceduralnych, w tym art. 7, art. 9 i art. 79a k.p.a. Zdaniem Sądu poprzednio rozpatrującego skargi Strony, organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, Strona złożyła wniosek dnia 24 kwietnia 2020 r., a odpowiednie wezwanie, nastąpiło dopiero w lipcu 2020 r. Zatem – zdaniem Sądu – Organ nie poinformował Strony należycie szybko o ewentualnym braku deklaracji rozliczeniowych, a także nie wezwał o uzupełnienie tych braków w czasie, który pozwoliłby Stronie na dochowanie ustawowego terminu.

W zaleceniach do ponownego rozpatrzenia sprawy, Sąd wyraźnie zaznaczył, że ponownie rozpoznając sprawę Organ winien mieć na uwadze, że Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu (podkreślenie Sądu).

Ponadto Sąd nakazał Organowi rozważenie zastosowania instytucji przewidzianej w obowiązujących w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, tj. zawiadomienie Strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.

Tym samym Organ ponownie rozpoznając sprawę i będąc związany poglądami wskazanymi w uzasadnieniu ww. wyroku, zobligowany był do ponownego przeprowadzenia postępowania z zachowaniem ww. przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego, zgodnie ze stanowiskiem Sądu.

8.5. W pierwszej kolejności odnieść należy się jednak do wydanego w toku niniejszej sprawy postanowienia z dnia 29 listopada 2022 r. nr 570000.71.408.2022-RKS-RDZ-ODW w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.

Przepis art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy o COVID-19, nie przewiduje innych przesłanek przywrócenia terminu, niż te przewidziane w przepisach k.p.a. Wprowadza jedynie dodatkowy tryb zawiadomienia strony o uchybieniu i wydłuża – z siedmiu do trzydziestu dni – termin do złożenia prośby o przywrócenie. Przepis art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie funkcjonuje samodzielnie i nie może stanowić wyłącznej podstawy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Przepis art. 15 zzzzzn2 ww. ustawy formułuje obowiązek organu w zakresie poinformowania o uchybieniu i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ale samo rozpoznanie wniosku odbywa się w oparciu o przesłanki określające podstawę do przywrócenia terminu określone w art. 58 k.p.a.

Co do zasady, przed wejściem w życie ww. przepisu, Strona, która nie dochowała terminu np. do wniesienia odwołania powinna samodzielnie – bez jakiegokolwiek wezwania, czy też pouczania ze strony organu – wnieść wniosek o przywrócenie terminu i to w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Razem z wnioskiem o przywróceniem terminu powinna dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Brak wniosku o przywrócenie terminu, a dokonanie jedynie samej czynności z uchybieniem terminu, naraża w takim przypadku stronę na negatywne konsekwencje.

Natomiast wyjątek przewidziany w ww. art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy o COVID-19 przewiduje, że nawet jeśli Strona nie wniesie takiego wniosku o przywrócenie terminu, a dokona jakiejś czynności z uchybieniem terminu, to organ jest zobowiązany zawiadomić stronę o uchybieniu terminu i wyznaczyć stronie 30-dniowy termin do złożenia wniosku (prośby) o przywrócenie terminu. Przesłanki do tego przywrócenia wynikają jednak z przepisów ogólnych k.p.a.

W konsekwencji za niezasadne należało uznać zawężanie przez Organ (zarówno w wezwaniu z dnia 13 października 2022 r. skierowanym do Strony, jak i w samym postanowieniu) przyczyn opóźnienia w złożeniu deklaracji do przyczyn "związanych bezpośrednio ze stanem epidemii, np. chorobą, przebywaniem na kwarantannie lub pobytem w szpitalu").

W konsekwencji należy zgodzić się z zarzutem Strony, że przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 dotyczy uchybień terminu, które nastąpiły w okresie epidemii, lecz nie tylko z powodu epidemii.

Już tylko samo takie zawężenie przyczyn odmowy przywrócenia terminu, stanowi podstawę do uchylenia ww. postanowienia.

Niezależnie od powyższego, przy wydawaniu ww. postanowienia Organ nie zastosował się do wskazań zawartych w poprzednio wydanym wyroku, które powinien mieć na uwadze w toku całego ponownie przeprowadzonego postępowania (w tym wydając postanowienie i decyzję), czym naruszył art. 153 p.p.s.a. (o czym niżej w odniesieniu do zaskarżonej decyzji).

8.6. Przechodząc zatem do kontroli zaskarżonej decyzji, w tym wykonania przez Organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w poprzednio wydanym w niniejszej sprawie orzeczeniu sądu, stwierdzić należy, że w toku ponownie przeprowadzonego postępowania Organ ponownie koncentruje się na uchybieniach Strony, w tym złożenie przez nią dokumentów za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. po wymaganym terminie.

Organ jednocześnie w ogóle nie zauważa, nie chce przyjąć do wiadomości, swoich uchybień (podkreślenie Sądu), w tym w szczególności tych wykazanych w ww. wyrokach WSA w Krakowie, które – jak już wielokrotnie wskazano – są wiążące w niniejszej sprawie, zarówno dla Organu jak i dla Sądu ponownie rozpatrującego skargę.

Zatem raz jeszcze – za Sądem już uprzednio rozpatrującym niniejszą sprawę – powtórzyć ponownie należy, że Organ nie wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 7, art. 9 i art. 79a k.p.a. (treść ww. przepisów przytoczono w części historycznej niniejszego wyroku).

Jak wynika z akt sprawy, Strona złożyła wniosek dnia 24 kwietnia 2020 r., a odpowiednie wezwanie Organu do uzupełnienia braków, nastąpiło dopiero w lipcu 2020 r. Zatem – zdaniem Sądu – Organ nie poinformował Strony należycie szybko o ewentualnym braku deklaracji rozliczeniowych, a także nie wezwał o uzupełnienie tych braków w czasie, który pozwoliłby Stronie na dochowanie ustawowego terminu (podkreślenie Sądu).

Przy czym – co należy podkreślić – ta informacja o brakach wniosku strony w konkretnej sprawie administracyjnej wszczętej na wniosek, musi mieć indywidualny charakter. W każdej konkretnej sprawie strona postępowania musi zostać indywidualnie powiadomiona o brakach formalnych jej konkretnego wniosku w tej konkretnej sprawie (informacji tych nie zastąpią ogólne informacje podawane w prasie, radiu i telewizji, na stronach internetowych ZUS itp.).

Takie działanie Organu stanowi również naruszenie, wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a., zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Narusza bowiem tę zasadę, zdaniem Sądu, takie postępowanie, gdy – z jednej strony – państwo przyznaje pewne ulgi i zwolnienia związane z nadzwyczajną sytuacją epidemii COVID-19, a – z drugiej strony – organy państwa nie wypełniają ciążących na nich obowiązków proceduralnych, przez co mocno utrudniają (a przynajmniej – nie ułatwiają) skorzystania z tej pomocy.

8.7. Sąd zdaje sobie sprawę z bardzo dużej ilości wniosków wpływających do Organu w tzw. "sprawach COVID-owych", ale duża ilość spraw nie usprawiedliwia tak oczywistego łamania przepisów proceduralnych. Szczególnie, że jest to działanie przeciwskuteczne. Permanentny brak stosowania w ww. przepisów proceduralnych, (poprzez brak wskazania uchybień formalnych wniosków stron, zależnych od strony, które nie zostały przez stronę spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony) powoduje, że strony zaskarżają niekorzystne dla siebie decyzje do sądów administracyjnych, a te z kolei uchylają decyzje ZUS, głównie z przyczyn proceduralnych (patrz ww. wyroki WSA w Krakowie oraz wiele innych, co jest znane Sądowi z urzędu), co – zamiast zmniejszać – tylko zwiększa obciążenie pracą ZUS-u.

Zakładając jednak nawet fakt, że z powodu dużej liczby wniosków w tzw. "sprawach COVID-owych" Organ nie był w stanie na czas poinformować Strony o brakach jej wniosku, był zobowiązany – co jasno wskazano w ww. wyrokach WSA w Krakowie – zastosować zasadę że Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu (podkreślenie Sądu). Powyższe twierdzenie również można wyprowadzić z ww. zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

8.8. Jak już wspomniano, Organ nie zgadzając się z zajętym przez Sąd stanowiskiem miał możliwość zakwestionowania (zaskarżenia) wyroku w przewidzianym przez prawo trybie, jednakże nie wniósł skargi kasacyjnej. W konsekwencji, zarówno Organ jak i Sąd ponownie rozpatrujący niniejszą sprawę, są związane ww. prawomocnym wyrokiem na mocy ww. art. 153 p.p.s.a.

W świetle powyższego Sąd stwierdza, że w zarówno w wydanym postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu jak i w zaskarżonej decyzji Organ naruszył art. 153 p.p.s.a., tzn. w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, po uchyleniu decyzji przez prawomocne wyroki sądu, nie przeprowadził postępowania zgodnie z przepisami proceduralnymi w sposób jaki wynikał z poprzednio zapadłych w niniejszej sprawie prawomocnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

8.9. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania Organ wykona dokładnie zalecenia Sądu zawarte w ww. wyrokach, tzn. przeprowadzi postępowanie zgodnie z przepisami proceduralnymi w sposób jaki wynikał z poprzednio zapadłych w niniejszej sprawie prawomocnych orzeczeń. Jako główną zasadę – myśl przewodnią – ponownie przeprowadzonego postępowania, organ przyjmie (wskazaną już w poprzednich wyrokach) zasadę że Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu (podkreślenie Sądu), która wynika m.in. z zasady zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.).

8.10. Wyjaśniając zakres dokonanego uchylenia (zarówno zaskarżonej decyzji jak i postanowienia o odmowie przywrócenia terminu), stwierdzić należy, że w orzecznictwie (wyrok WSA w Białymstoku z 23 listopada 2021r., sygn. akt II SA/Bk 646/21) podnosi się, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).

Ponieważ uchybienia wyżej wskazane dotyczą zarówno zaskarżonej decyzji z dnia 9 grudnia 2022 r. jak i wydanego postanowienia z dnia 29 listopada 2022 r., zasadne stało się uchylenie obydwu orzeczeń.

8.11. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 153, w zw. z art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.