Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 953/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1708/22 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 czerwca 2022 r. nr 1401-IEE2.711.1.91.2022.2.ŁP w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 21 lutego 2023 r., III SA/Wa 1708/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 6 czerwca 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że jednym z zarzutów dopuszczalnych w sprawie egzekucji administracyjnej może być zgłoszony przez skarżącą na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") zarzut nieistnienia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro o nieistnieniu obowiązku możemy mówić w razie wygaśnięcia tego obowiązku przed rozpatrzeniem zarzutów, to z pewnością taką okolicznością na skutek której obowiązek przestaje istnieć jest jego zapłata. Przy czym zapłata ta, by zarzut z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. mógł zostać uznany za uzasadniony musi pokrywać całość zaległości obciążającej zobowiązanego, a więc obejmować powinna kwotę zaległości głównej, odsetek za zwłokę a także innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie 7 lutego 2022 r. skarżąca zleciła obciążenie swojego rachunku bankowego na kwotę 408.542,00 zł, spółka dysponowała środkami tej wysokości i w efekcie złożonej dyspozycji taka kwota zasiliła rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego, a była przeznaczona na spłatę zaległości spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2021 r. Natomiast zapłata tej kwoty nie zaspokoiła całej kwoty zaległości, jak bowiem wynika z niekwestionowanych ustaleń organów egzekucyjnych po zaksięgowaniu kwoty przelanej przez spółkę nadal posiadała ona zaległość w wysokości 278,14 zł.

W ocenie sądu pierwszej instancji kwota tej zaległości pozostaje bez znaczenia, podobnie jak nie ma znaczenia to, czy jest ona elementem należności głównej, odsetek ustawowych, czy np. kosztów upomnienia. Istotne jest natomiast to, że wierzyciel spółki nie został przez nią zaspokojony w całości, a zatem nadal – pomimo uiszczonej kwoty – istniał obowiązek będący przedmiotem egzekucji.

Skarżąca w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. polegające na przyjęciu za podstawę zarzutu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i uznaniu, że zarzut ten jest niezasadny, albowiem ten zarzut byłby uzasadniony zasadny tylko w przypadku wpłaty całości zobowiązania, a strona przed egzekucją wpłaciła wprawdzie znaczną ale jednak część zobowiązania, podczas gdy zastosowanie powinien mieć art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., albowiem podstawą zarzutu jest również wygaśniecie obowiązku w części, a jak ustalił sąd miała miejsce częściowa spłata zobowiązania.

Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik spraw, ponieważ sąd oddalił skargę tylko z tego powodu, że strona nie wpłaciła całości podatku, a w ocenie sądu tylko taka sytuacja uzasadniałaby zarzut z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Natomiast sąd pominął to, że strona powoływała się na art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. zgodnie z którym podstawą zarzuty jest również wygaśnięcie obowiązku w części. Gdyby sąd uwzględnił art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., to zapłata części podatku oznaczałaby zasadność zarzutu i uwzględniłby skargę.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go postanowień organów podatkowych, a także zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości trzykrotności stawki minimalnej z tytułu opłat za czynności adwokackie, za każdą instancję.

Zarządzeniem z 21 czerwca 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Zasadny jest bowiem zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., który stanowił podstawę zarzutu egzekucyjnego zobowiązanego i rozważań na temat zasadności zarzutu przez organy egzekucyjne obu instancji, a który został całkowicie pominięty przy orzekaniu przez sąd pierwszej instancji, który za podstawę swoich rozważań przyjął wyłącznie przepis art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie powołanych przepisów zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie wskazuje się na potrzebę rozróżnienia podstaw owych zarzutów. Pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza bowiem przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie (zob. wyroki WSA w: Łodzi z 18 stycznia 2023 r., I SA/Łd 485/22; Łodzi z 18 stycznia 2023 r., I SA/Łd 484/22; Warszawie z 15 listopada 2023 r., III SA/Wa 1868/23; P. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, art. 33; LEX/el 2023).

Podstawa zarzutu wymieniona w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. (wniesionego przez zobowiązanego) występuje natomiast wówczas, gdy w toku egzekucji administracyjnej wygaśnie dochodzony obowiązek w całości lub części. Chodzi o przypadki, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy na przykład, gdy dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania (zapłaty), umorzenia, przedawnienia. Należy stwierdzić, że zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania dotyczy najczęściej sytuacji, gdy dojdzie do jego wygaśnięcia w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego a wniesieniem zarzutów (zob. np. wyrok WSA w Krakowie z 24 kwietnia 2024 r., III SA/Kr 252/24).

W sprawie niniejszej zapłata przez zobowiązanego, powodująca wygaśnięcie obowiązku w części, nastąpiła w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obligowało to sąd pierwszej instancji do rozpoznania skargi z uwzględnieniem treści art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., który nota bene stanowił podstawę prawną wniesionego zarzutu. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości.

Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji badając legalność zaskarżonego aktu skonfrontuje treść art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. ze stanem faktycznym sprawy i rozważy, czy wygaśnięcie obowiązku w części, w kontekście postawionych zarzutów uzasadniało uwzględnienie tej okoliczności w treści rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Sąd nie znalazł podstaw faktycznych do zasądzenia na rzecz pełnomocnika strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w wysokości trzykrotnej stawki minimalnej z tytułu opłat za czynności adwokackie.

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Anna Dalkowska sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska