Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 488/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 151, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 6, art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 61(8) par. 1 i 2 , art. 128, art. 129 par. 1 i 2, art. 132, art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Dnia 12 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 marca 2023 roku znak: SKO.4114.84.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 13 marca 2023 r. znak: SKO.4114.84.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania J.P., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z 30 stycznia 2023 r. nr MOPS.4143.5211.2.2023.ŚP w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 2 stycznia 2023 r. J.P. wystąpiła do Burmistrza J. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad teściową T.G.

Decyzją z 30 stycznia 2023 r. Burmistrz J. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, argumentując że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie nie później niż do ukończenia 18. roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyżej, nie później jednak niż do ukończenia 25. roku życia. Ponadto J.P., będąca synową osoby wymagającej opieki, nie należy do kręgu osób, które mogą się o powyższe świadczenie ubiegać.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.P. stwierdziła, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane także innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Na poparcie swojego stanowiska odwołująca powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1292/11 i podkreśliła, że opiekuje się swoją teściową, która ma obecnie 86 lat i choruje na Alzheimera. Zamieszkuje z teściową w jednym domu od 37 lat. Obecnie teściowa nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, dlatego wnioskodawczyni była zmuszona do rezygnacji z pracy zawodowej. T.G. ma dwóch synów, którzy pracują zawodowo i nie są w stanie opiekować się swoją matką, stąd jest ona jedyną osobą, która faktycznie jest w stanie zapewnić opiekę teściowej.

Powołaną na wstępie decyzją z 13 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 - dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 - dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17, art. 27 ust. 5 u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że z poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń wynika, że T.G. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] listopada 2022 r. nr [...] nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności T.G., natomiast jej ustalony stopień datuje się od 21 września 2022 r. T.G. choruje od [...] lat na chorobę Alzheimera, jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Wnioskodawczyni J.P. nie pracuje, zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 31 grudnia 2022 r., w związku z potrzebą opieki nad teściową. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura T.G. oraz wynagrodzenie męża wnioskującej - T.P. z tytułu zatrudnienia. T.P., jak również drugi syn T.G. nie mogą opiekować się matką, ponieważ muszą pracować żeby utrzymać swoje rodziny.

Według Kolegium przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. precyzyjnie i jednoznacznie określa warunek związany z okresem w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W niniejszej sprawie, poza sporem pozostaje, iż warunek ten nie został spełniony. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji miał prawo odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy nie został spełniony jeden z podstawowych warunków koniecznych do jego ustalenia. W sprawie niniejszej uwzględnić jednak należy ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych powstałe na gruncie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zaznaczył wyraźnie, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Wskazał również, że orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. W takiej sytuacji, organy administracji, zarówno I jak i II instancji stosowały przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz warunki wskazane w powyższym przepisie, nie został on bowiem do chwili obecnej uchylony. Działanie takie zostało jednak uznane przez sądy administracyjne za nieprawidłowe, ponieważ zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. W świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji niezasadnie odmówił stronie przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Dodatkowo Kolegium w pełni podzieliło argumentację organu pierwszej instancji w zakresie drugiej z przywołanych w treści decyzji przesłanek negatywnych. Jego zdaniem przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. określają w sposób wiążący katalog osób, którym może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ze świadczenia tego nie może korzystać każda, dowolna osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, ale wyłącznie osoby wskazane w tym przepisie i we wskazanej w nim kolejności. Są to przede wszystkim osoby spokrewnione w stopniu pierwszym (np. matka lub syn), a w razie ich braku również inne osoby, na których zgodnie z obowiązującymi przepisami ciąży obowiązek alimentacyjny (np. dalsi krewni, rodzeństwo). Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 - dalej w skrócie "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 i 2 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Artykuł 132 k.r.o. stanowi natomiast, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Kolegium nadmieniło, że osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie w przypadku gdy spełnione są łącznie warunki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zdaniem organu odwoławczego z obowiązujących przepisów wprost wynika zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności w sytuacji istnienia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności i dopiero ustalenie obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizowanie takiego obowiązku przez zobowiązanych w pierwszej kolejności, na co wskazują sądy administracyjne, umożliwiałoby przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym w dalszym stopniu. Dopiero stwierdzenie z jednej strony sprawowania tejże opieki przez osobę zobowiązaną w stopniu dalszym, z drugiej zaś obiektywnego braku możliwości uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w stopniu bliższym, daje podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny. Adresatem przedmiotowego świadczenia nie są dowolnie wybrane bliskie osoby, które nie pracują, ale wyłącznie osoby wskazane w ustawie i w określonej tam kolejności. Istnienie osoby zobowiązanej do alimentacji w stopniu bliższym wyklucza obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w stopniu dalszym, co w konsekwencji wyklucza możliwość korzystania przez taką osobę ze świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu odwoławczego J.P. nie należy do żadnej z kategorii podmiotów wskazanych w treści art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., nie jest osobą spokrewnioną a spowinowaconą względem osoby wymagającej opieki. Na osobach spowinowaconych, niezależnie od stopnia powinowactwa, nie ciąży obowiązek alimentacyjny - zgodnie z przywołanym wyżej art. 132 k.r.o. Obowiązek ten obciąża wyłącznie osoby spokrewnione. Po drugie, nawet gdyby hipotetycznie uznać, iż na J.P. ciąży obowiązek alimentacyjny względem teściowej, to obowiązek ten aktualizowałby się wyłącznie w sytuacji braku innych osób zobowiązanych do alimentacji w stopniu bliższym, co w sprawie niniejszej nie ma miejsca, ponieważ jak wynika jednoznacznie z dokumentów sprawy, T.G. ma dwóch synów, którzy nie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, są osobami zdrowymi i zdolnymi do opieki nad matką, a jedyną przeszkodę w opiece stanowi ich praca zawodowa.

Organ drugiej instancji przytoczył również tezę uchwały składu 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której to uchwale wskazano jednoznacznie, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy). Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji co do braku przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia w rozpoznawanej sprawie i, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.P. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, podnosząc zarzuty naruszenia:

I. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7 i 77 k.p.a., poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału w sprawie oraz dokonania jego oceny z pominięciem istotnych okoliczności w sprawie, a mianowicie faktu obiektywnej i niezawinionej niemożności sprawowania opieki nad T.G. przez najbliższych krewnych, koniecznością zajmowania się wymienioną przez skarżącą, będącą jej powinowatą,

II. przepisów prawa materialnego mających wpływ na treść orzeczenia - art. 17 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że powinowata nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.

Wobec sformułowanych zarzutów autor skargi wniósł o przeprowadzenie rozprawy, przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: T.P. i A.P. dla wykazania niemożności opiekowania się T.G. przez wymienionych z uwagi na ich sytuację osobistą, rodzinną, zawodową, konieczność podjęcia stałej opieki przez skarżącą, będącą jedynym członkiem rodziny zdolnym do podjęcia się stałej opieki.

Zdaniem autora skargi wykładnię art. 17 u.ś.r. w świetle orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, przywołanych obszernie w uzasadnieniu skargi, należy traktować rozszerzająco. Nie można ograniczać się wyłącznie do wykładni literalnej przepisu, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stąd też, przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego (wyrok WSA w Łodzi z 23 marca 2022 r., II SA/Łd 725/21, Lex nr 3331304).

W stanie faktycznym sprawy niniejszej, to J.P. jest jedyną osobą, która może realnie - co robi - opiekować się niepełnosprawną T.G.. Zarówno mąż skarżącej - T.P. jak i jego brat A.P., pracują zawodowo, utrzymują swoje rodziny. Nadto, A.P. mieszka w B., a T.G. całe życie w P., a więc nie jest możliwe, aby bez szkody dla niepełnosprawnej ją przenieść. Sama T.G. wskazuje, że "starych drzew się nie przesadza". W związku z taką sytuacją faktyczną, to J.P. zajmowała się teściową, a kiedy jej stan zaczął tego wymagać, zrezygnowała z pracy i podjęła się całodobowej opieki nad niepełnosprawną. Skarżąca jest jedyną osobą, która może taki obowiązek na siebie wziąć.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi dowodu z zeznań świadków, Kolegium stwierdziło, że wniosek ten w sposób oczywisty jest bezzasadny. W przypadku ewentualnego cofnięcia przez pełnomocnika strony wniosku o skierowanie sprawy na rozprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Na rozprawie 12 lipca 2023 r. skarżąca poparła skargę i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, a także zasądzenie kosztów postępowania. Oświadczyła, że odeszła z pracy przed uzyskaniem uprawnień emerytalnych, aby zajmować się chorą teściową, która akceptuje tylko jej opiekę.

Sąd postanowił oddalić zawarty w skardze wniosek dowodowy o przesłuchanie świadków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn.zm. - przywoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W kontrolowanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy obu instancji prawidłowo odmówiły J.P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym teściową T.G., argumentując że skarżąca nie należy do żadnej kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Nie jest ona osobą spokrewnioną a spowinowaconą względem osoby wymagającej opieki, nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec teściowej. T.G. ma dwóch synów, którzy nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, są osobami zdrowymi i zdolnymi do opieki nad matką, a jedyną przeszkodę w opiece stanowi ich praca zawodowa.

Punkt wyjścia do rozpoczęcia rozważań w tym zakresie winien stanowić przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w rozumieniu którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964

r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 1b).

Według art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z powyższego unormowania jasno wynika, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełnić zarówno wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) jak i osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia po stronie osoby sprawującej opiekę i osoby wymagającej opieki przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Warunkiem sine qua non przyznania prawa do rozważanego świadczenia jest więc konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki przez osobę ubiegającą się o prawo do świadczenia nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolejnym warunkiem jest natomiast niepodejmowanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Konieczne jest również, by na wnioskodawcy spoczywał obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został bowiem zawężony przez ustawodawcę wyłącznie do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki.

Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 k.r.o., czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1 i 2 k.r.o.). Jak stanowi art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala kolejność zobowiązanych do alimentacji i wśród podmiotów, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny nie wymienia powinowatych.

W rozpatrywanej sprawie, jak prawidłowo ustaliły organy obu instancji skarżącej nie łączą z niepełnosprawną T.G., będącą jej teściową, więzy pokrewieństwa. Skarżącą i jej teściową, którą się opiekuje łączą więzy powinowactwa, z których nie wynika jednak obowiązek alimentacyjny względem teściowej. Zgodnie z art. 618 § 1 i 2 k.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa. Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. Obowiązek alimentacyjny między powinowatymi zachodzi jednak wyłącznie pomiędzy macochą lub ojczymem a pasierbem (art. 144 k.r.o.). Nie budzi wobec tego wątpliwości, że skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny wobec T.G.. Przepisy k.r.o. nie przewidują "pośredniego" obowiązku alimentacyjnego synowej wobec teściowej, wynikającego z obowiązków synowej wobec swojego męża. Trafnie wobec tego argumentowało Kolegium, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie są dowolnie wybrane przez członków rodziny osoby, które nie pracują, lecz wyłącznie osoby wskazane w ustawie i to w określonej kolejności. Istnienie osoby zobowiązanej do alimentacji w stopniu bliższym wyklucza obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w stopniu dalszym. Tym samym brak jest prawnej możliwości przyznania takiej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Na gruncie rozpatrywanej sprawy organy orzekające prawidłowo oceniły, że skarżąca nie mieści się w żadnej kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Podkreślić trzeba, że T.G. posiada dwóch dorosłych synów (zstępnych) - T.P. (męża skarżącej) i A. P., na których zgodnie z art. 128 i art. 129 k.r.o. w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, a co za tym idzie obowiązek opieki nad matką. Synowie pracują zawodowo i utrzymują swoje rodziny, lecz co nie zostało skutecznie zakwestionowane w toku postępowania żaden z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co mogłoby zdezaktualizować ich obowiązek alimentacyjny względem T.G.. Trafne jest wobec tego stanowisko organu odwoławczego, że w realiach sprawy niniejszej zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, że osoba wymagająca opieki posiada krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe stanowisko zostało jednoznacznie potwierdzone w uchwale 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. I OPS 2/22 (ONSAiWSA 2023/1/2, Lex nr 3431610), w której stwierdzono m.in., iż "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn.zm. dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". W uzasadnieniu wskazanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie świadczy to bynajmniej o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione również od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. Kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazanych w nim przesłanek, odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Godzi się wobec tego podkreślić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., wedle którego jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis ten nie pozwala zatem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki NSA z 27 listopada 2020 r., II GSK 3773/17; z 12 lutego 2019 r., I FSK 116/17, z 25 listopada 2022 r., I OSK 206/22). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z 8 listopada 2017 r., II OSK 378/16).

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd zaprezentowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22. Według Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi prawidłowo uznało, że skarżąca nie jest podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., gdyż zaopiekowana T.G. posiada synów, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Co prawda na gruncie kontrolowanej sprawy niespornym jest, że J.P. faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym teściową. Zarówno zakres czynności opiekuńczych świadczonych względem teściowej jak i fakt, że opieka ta ma charakter stały i długotrwały nie budziły wątpliwości organów orzekających. W sprawie niespornym jest również, że J.P. z dniem [...] grudnia 2022 r. zrezygnowała z zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad teściową, która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] listopada 2022 r., ponieważ - jak twierdzi - jej synowie nie są w stanie zapewnić swojej matce właściwej opieki. Niemniej jednak w judykaturze sądów administracyjnych podkreśla się, że rzeczywiste niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia nie jest przesłanką ustawową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym osoby wymagającej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie podnosił również, iż decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani decyzją uznaniową, ani też wydawaną w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego, lecz jest decyzją ściśle uzależnioną od konkretnej regulacji prawnomaterialnej (vide: wyroki NSA z 4 marca 2022 r., I OSK 1657/21 i z 22 października 2021 r., I OSK 712/21). Jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu obiektywnie istniejących przeszkód (orzeczona niepełnosprawność w stopniu znacznym), uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wypełnia dyspozycji tak zrekonstruowanej normy prawnej.

W toku kontrolowanego postępowania skarżąca nie wykazała bowiem, aby synowie T.G. legitymowali się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero zaś taka okoliczność, w świetle przesłanek ustawowych oraz stanowiska przedstawionego we wskazanej powyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowiłaby obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad teściową wnioskodawczyni przez jej najbliższych krewnych, do których jednak skarżąca, jako powinowata się nie zalicza.

Zatem, niezależnie od oceny pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, brak po stronie J.P. obowiązku alimentacyjnego wobec teściowej T.G., czynił niemożliwym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej nad nią opieki. Krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny został wyraźnie ograniczony do osób zobowiązanych do alimentacji.

Wobec poczynionych wyżej rozważań Sąd za niezasadny uznał zarzut naruszenia przez organ drugiej instancji art. 17 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że powinowata nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.

Sąd odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdził, że organ zebrał kompletny materiał dowodowy, który poddał rzetelnej i wnikliwej analizie zgodnie z art. 80 k.p.a. Na jego podstawie poprawnie ustalił stan faktyczny sprawy, co ma pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym z poszanowaniem reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W tych okolicznościach zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. okazały się niezasadne. Godzi się w tym miejscu wskazać, że sam fakt, iż zaskarżona decyzja nie odpowiada oczekiwaniom skarżącej, nie świadczy automatycznie o jej wadliwości i konieczności jej usunięcia z obrotu prawnego. Okoliczność, że synowie T.G. pracują zawodowo i utrzymują swoje rodzinny, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, nie stanowi przesłanki obiektywnej i niezawinionej niemożności sprawowania opieki nad matką.

Jeśli zaś chodzi o przywołane obszernie w treści skargi dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym także i tutejszego Sądu, aprobujące rozszerzającą, prokonstytucyjną wykładnię art. 17 u.ś.r., to w świetle przywołanej wyżej uchwały NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, utraciło ono swoją aktualność.

Podkreślić trzeba, że organy administracji publicznej zgodnie z art. 6 k.p.a. zobligowane są działać na podstawie przepisów prawa. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, brak jest podstaw do uznania, że organ sprzecznie z prawem odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, że organ odwoławczy podejmując kontrolowaną decyzję trafnie zarzucił organowi pierwszej instancji pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy niniejszej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). We wspomnianym wyroku Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przez T.G. przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wspomniany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Powyższe uchybienie organu pierwszej instancji pozostawało jednak bez istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ w kontrolowanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd odnosząc się na zakończenie rozważań do zawartego w treści skargi wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków T.P. i A. P., stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, nie jest objęte dyspozycją art. 106 § 3 p.p.s.a., co uzasadniało oddalenie wniosku w tym przedmiocie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.