Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 273/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3 pkt 21 lit. e i pkt 22, art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Dnia 10 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2024 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lutego 2024 roku nr SKO.4141.460.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. lp


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO.4141.460.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako: u.ś.r.", w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Sieradza z dnia 28 września 2023 r. nr MOPSS.ŚR.5121.1182.2023.JB w przedmiocie odmowy przyznania K. W. świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 26 stycznia 2023 r. K. W. zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem L. W.

Decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr MOPSS.ŚR.5121.1182.2023.J.B., znak: 000196/SP/04/2023, Prezydent Miasta Sieradza odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania K. W. od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, decyzją z dnia 14 lipca 2023 r., znak: SKO.4141.175.23, uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Następnie decyzją z dnia 28 września 2023 r. organ I instancji ponownie odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Od powyższej decyzji K. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wobec powyższego pełnomocnik skarżącej wniósł o uwzględnienie odwołania, uchylenie w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że z dniem 1 stycznia 2024 r., mająca zastosowanie w sprawie ustawa materialna, tj. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływana dalej także jako: "u.ś.r.", uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz., 1429 ze zm.) i zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez K. W. w dniu 26 stycznia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu poprzednio obowiązującym) należało, jak zauważył organ odwoławczy, przeanalizować stan faktyczny pod kątem spełnienia przez nią przesłanek wynikających z art. 17 ustawy w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa K. W. do świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ II instancji wskazał, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, należy wobec tego do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Niepełnosprawny L. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika w ZUS I Oddział w Łodzi z dnia 17 lutego 2020 r., Nr akt [...], L. W. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: 4 sierpnia 2018 r. istniała w dniu 1 października 2019 r. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jak wskazało Kolegium, w ocenie organu I instancji, w przedmiotowej sprawie wystąpiły okoliczności, które nie pozwoliły jednak na przyznanie K. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Pierwszą z nich jest fakt, że niepełnosprawność L. W. nie powstała w terminie określonym przez ustawodawcę i zdaniem organu I instancji oznacza to, że w analizowanej sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z powyższym stanowiskiem organ II instancji nie zgodził się i wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo doświadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten nie wywołuje wprawdzie skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, ale powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów ustawy, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Zdaniem organu II instancji, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Jednakże organ odwoławczy ocenił, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu i w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, jak słusznie wskazał organ I instancji, bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem.

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że dla uzyskania świadczenia, niezbędne jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Innymi słowy, nadal pozostaje aktualna konieczność wyjaśnienia, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a więc że niepozostawanie w zatrudnieniu ma swoją przyczynę w sytuacji rodzinnej. Nadto, zakres tej opieki musi być tego rodzaju, iż obiektywnie wyklucza zarobkowanie, nawet w ograniczonym zakresie. Ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne nie może być bowiem okazją do zwiększenia (bądź uzyskania) dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zakresem tej opieki faktycznie sprawowanej). Zdaniem Kolegium, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w wymienionym przepisie osobom.

Jednocześnie organ II instancji zwrócił uwagę, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Na poparcie powyższego organ odwoławczy odwołał się do poglądów orzecznictwa.

W dalszej kolejności Kolegium stwierdziło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i ten warunek mąż skarżącej spełnia w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r., bowiem orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS I Oddział w Łodzi z dnia 17 lutego 2020 r., Nr akt [...], L. W. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

Jednakże, w ocenie Kolegium, należy odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez męża skarżącej nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie zakres opieki został ustalony m.in. na podstawie oświadczeń strony z dnia 13 lutego 2023 r. i 1 września 2023 r., wywiadów środowiskowych z dnia 14 lutego 2023 r. i 1 września 2023 r. oraz protokołu odebrania wyjaśnień od strony z dnia 4 stycznia 2024 r., sporządzonego w postępowaniu odwoławczym. Zdaniem organu odwoławczego, z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni mieszka z mężem, swoją matką i dorosłym synem, który ma 26 lat i od kilku miesięcy nie pracuje zawodowo. L. W. w 2018 r. dostał lewostronnego udaru mózgu, przez co ma całkowity niedowład lewostronny. Choruje na nadciśnienie tętnicze. Na nic więcej nie choruje. Organ II instancji dodał przy tym, że podopieczny leczy się jedynie u lekarza rodzinnego, który przepisuje mu leki i zleca badania. Wizyty są co dwa miesiące. Mimo, że nie choruje na stwardnienie rozsiane, ma zajęcia rehabilitacyjne i pomoc psychologiczną ze Stowarzyszenia Stwardnienia Rozsianego. Psycholog przychodzi do jego domu 2 razy w miesiącu, a rehabilitant 3 razy w miesiącu. Program, w którym podopieczny uczestniczył, trwał pół roku. Ze Stowarzyszenia Stwardnienia Rozsianego przychodził również do podopiecznego w 2023 r. asystent osoby niepełnosprawnej dwa razy w tygodniu na dwie godziny.

Nadto Kolegium zwróciło uwagę, że L. W. nie jest osobą leżącą, porusza się o trójnogu, ale potrzebuje pomocy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów, pomocy przy wstawaniu - trzeba go dźwignąć, żeby "złapał pion". Poza domem podopieczny jest wożony na wózku inwalidzkim. Podopieczny jest osobą komunikatywną. Ma sprawną prawą rękę, więc sam się naje, zażyje leki. Mimo, że sam by np. umył ręce po skorzystaniu z toalety, to ręce myje mu żona. Przy kąpieli wieczornej żona musi mu towarzyszyć.

W zakresie opieki wnioskodawczyni nad mężem Kolegium wskazało, że wygląda ona tak, iż gdy mąż skarżącej się budzi, to ona przychodzi do niego do pokoju i ubiera go, następnie idzie do toalety i schodzą na parter domu. Następnie szykuje mężowi śniadanie, podaje leki i jedzą posiłek. Potem wnioskodawczyni zaczyna szykować obiad, a mąż w tym czasie siedzi i ogląda telewizję. Około 11.00 wnioskodawczyni z mężem wchodzą na górę domu, gdyż przeważnie podopieczny jest zmęczony i chce położyć się spać. Wnioskodawczyni w tym czasie robi zakupy, gotuje, pierze, szykuje obiad. Stara się na 14.00 zrobić obiad - wtedy budzi męża, sprowadza na dół i jedzą obiad. Po obiedzie małżonkowie mają sjestę (około godziny), wtedy odpoczywają, siedzą na kanapie lub w fotelu. Około godziny 15.00 żona wyprowadza męża na balkon lub przed dom, żeby pochodził o trójnogu, a czasem na wózku inwalidzkim zabiera go do sklepu lub na spacer. Nieraz próbuje z nim ćwiczyć to, co zaleca rehabilitant, ale nie zawsze mąż chce ćwiczyć, bo mówi że go wszystko boli. Podopieczny przyjmuje leki dwa razy dziennie, rano i wieczorem. Dwa razy dziennie (rano i wieczorem) żona smaruje męża maściami przeciwbólowymi. Po kolacji podopieczny siedzi i ogląda telewizję. Później zjada kolację, którą żona albo mu zanosi do pokoju na górze, albo zjadają ją na dole. Po kolacji wnioskodawczyni pomaga mężowi w wieczornej toalecie i ten kładzie się spać. Jak wskazała wnioskodawczyni, około godziny 24.00 mąż budzi się i ją woła, bo gdy rozgrzeje się w łóżku, dostaje swędzenia skóry. To jest tak silne swędzenie, że schodzą na dół, mąż wchodzi do brodzika, a żona polewa go chłodną wodą. Według wnioskodawczyni, to swędzenie jest reakcją na tle nerwowym, gdyż lekarz nie zauważa żadnych zmian chorobowych na skórze.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że wnioskodawczyni z mężem mają dwoje dzieci. Córka od roku nie mieszka z nimi (mieszka w Sieradzu i pracuje zawodowo). Odwiedza rodziców dwa/trzy razy w tygodniu. Ona pomaga matce, jak musi z mężem pojechać do lekarza czy na badania. Syn mieszka z rodzicami, ale nie pomaga w opiece nad ojcem, gdyż ma do niego żal, że ten nadużywał alkoholu.

Organ II instancji zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni od 2017 r. wyjeżdżała do pracy do Niemiec jako opiekunka osób starszych. Wyjeżdżała na miesiąc/dwa miesiące i po powrocie tyle samo zostawała w Polsce. Ostatni raz była w Niemczech na przełomie grudzień 2022/styczeń 2023. Rozwiązała umowę o pracę, gdyż w jej ocenie pogorszył się bardzo stan narządu ruchu jej męża. Jak wskazała, wcześniej jej mężowi "chciało się żyć", więcej się starał. Po udarze od początku chodził o trójnogu lub jeździł na wózku inwalidzkim, ale wcześniej potrafił wstać z krzesła czy toalety samodzielnie, a teraz trzeba go dźwignąć. Nie było diagnozowane, dlaczego stan zdrowia podopiecznego uległ pogorszeniu. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że L. W. nie składał wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego ani nie złoży wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

Wychodząc z powyższych ustaleń Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni nie wykonuje przy mężu ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawny nie jest osobą leżącą, nie wymaga pieluchowania, nie jest cewnikowany, nie przyjmuje pokarmów przez sondę), nie wymaga też szczególnej pielęgnacji i obsługi (karmienia, podawania napojów, podłączania kroplówek, robienia zastrzyków, opatrywania odleżyn). W ocenie organu odwoławczego, z powyższego wynika, że zakres i rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem jest do pogodzenia z podejmowaniem zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że takie czynności jak: podanie posiłków i leków, pomoc przy ubieraniu i myciu, wyjście na spacer są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Ponadto, inwalidztwo podopiecznego istnieje od 4 sierpnia 2018 r. Od tej daty do końca 2022 r. skarżąca godziła pracę zawodową z pomocą mężowi, a obecnie, jak wynika z jej oświadczenia, nie było diagnozowane, aby jego stan zdrowia uległ pogorszeniu.

Większość czynności – jak stwierdził organ II instancji - wymienionych przez skarżącą, takich jak: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pranie, itp. sprowadzają się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się codziennie w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują lub prowadzą gospodarstwo rolne. Odwołując się do poglądów orzecznictwa, organ odwoławczy wskazał, że takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Konkludując, w ocenie Kolegium, pomimo posiadania przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez K. W., gdyż stan zdrowia jej męża wywołany niepełnosprawnością nie wymaga jej całodobowej lub chociażby wielogodzinnej obecności przy niepełnosprawnym podopiecznym. W okresie zaś, gdy mąż wnioskodawczyni wymaga zwiększonej opieki, K. W. może skorzystać z zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w rozdziale 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz.U. z 2023, poz. 2780), czy też z pomocy w postaci usług opiekuńczych, których współfinansującymi winne być, zobowiązane także do alimentacji ojca dorosłe dzieci L. W.

Kolegium podkreśliło przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne, ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w życiu codziennym. Nadto organ odwoławczy podniósł, że należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc, a nie opieka. Kolegium nie kwestionowało osobistego zaangażowania wnioskodawczyni w opiekę nad mężem, ale – zdaniem organu - nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła K. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.17 ust. 1 u.ś.r., tj. przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o powyższy zarzut pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 r., wydanym w sprawie III SA/Gd 577/21, wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot "stałej oraz długotrwałej opieki", tj. "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wyjaśnić przy tym należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył pełnomocnik skarżącej, a organ w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku przez skarżącą nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym zarządzeniem z dnia 15 maja 2024 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w powyższym trybie zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem L. W. Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedmiotowa decyzja nie narusza prawa w sposób określony w powołanych wyżej przepisach.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Należy jednak zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w sprawie ustawa o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej (ustawy o świadczeniach rodzinnych – dopisek Sądu) w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą w dniu 26 stycznia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji) należało – jak słusznie stwierdziło Kolegium - przeanalizować stan faktyczny sprawy pod kątem spełnienia przez skarżącą przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozważanym aspekcie Sąd podziela na gruncie niniejszej sprawy pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24, zgodnie z którym, jeżeli rozpatrujący sprawę organ I instancji dojdzie do przekonania, że skarżący spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wskazano, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24, CBOSA).

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Dodać przy tym należy, że w ustępie 5 powołanego artykułu ustawodawca określił zamknięty katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Wyjaśnić przy tym należy, że w myśl art. 3 pkt 21 lit. e) powołanej ustawy, znaczny stopień niepełnosprawności oznacza m.in. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Bezsporne w niniejszej sprawie pozostaje, że mąż skarżącej L. W. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności - zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS I Oddział w Łodzi z dnia 17 lutego 2020 r. Nr akt: [...] został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 4 sierpnia 2018 r.). Z kolei skarżąca od 2017 r. wyjeżdżała do pracy do Niemiec jako opiekunka osób starszych. Wyjeżdżała na miesiąc/dwa miesiące i po powrocie tyle samo zostawała w Polsce. Ostatni raz była w Niemczech na przełomie grudzień 2022/styczeń 2023. Rozwiązała umowę o pracę z uwagi na fakt, iż w jej ocenie pogorszył się bardzo stan narządu ruchu jej męża.

W tej sytuacji rozstrzygnięcia na gruncie kontrolowanej sprawy wymaga kwestia, czy Kolegium, utrzymując w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji, w prawidłowy sposób ustaliło, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Zmierzając do rozstrzygnięcia powyższej, kluczowej dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Kolegium, kwestii należy zauważyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Z analizowanego przepisu, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015r., I OSK 2820/13, CBOSA).

Na gruncie kontrolowanej sprawy podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, konieczność jej sprawowania wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem drugiego małżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związany ze sprawowaniem tej opieki. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Jednocześnie w rozważanym aspekcie Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Wychodząc z powyższych ustaleń należy stwierdzić, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być zatem bezpośredni i ścisły.

Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie spełniona została jedna przesłanka pozytywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: mąż skarżącej został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS i Oddział w Łodzi z dnia 17 lutego 2020 r.). Trafnie natomiast Kolegium uznało, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem.

Dokonana w powyższym kontekście analiza akt sprawy, w tym zwłaszcza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 lutego 2023 r. i 1 września 2023 r. oraz oświadczeń strony dotyczącego zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, protokołu odebrania wyjaśnień strony z dnia 4 stycznia 2024 r., dowodzi, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem, swoją matką i dorosłym niepracującym synem. Skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, bez ofert pracy. Mąż skarżącej w 2018 r. dostał lewostronnego udaru mózgu, przez co ma całkowity niedowład lewostronny. Choruje jedynie na nadciśnienie tętnicze. Podopieczny leczy się jedynie u lekarza rodzinnego, który przepisuje mu leki i zleca badania. Wizyty są co dwa miesiące. Mąż skarżącej nie choruje na stwardnienie rozsiane, ma jednak zajęcia rehabilitacyjne i pomoc psychologiczną ze Stowarzyszenia Stwardnienia Rozsianego. L. W. nie jest osobą leżącą, porusza się o trójnogu, potrzebuje pomocy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów oraz pomocy przy wstawaniu. Poza domem podopieczny jest wożony na wózku inwalidzkim. Ma sprawną prawą rękę, więc sam się naje, zażyje leki. Przy kąpieli wieczornej towarzyszy mu skarżąca. Opieka skarżącej nad mężem w szczególności wygląda tak, że zaraz po przebudzeniu przychodzi do niego do pokoju i ubiera go, następnie idzie do toalety i schodzą na parter domu. Skarżąca szykuje mężowi śniadanie, podaje leki i jedzą posiłek. Następnie zaczyna szykować obiad, a mąż w tym czasie siedzi i ogląda telewizję. Około godz. 11.00 skarżąca z mężem wchodzą na górę domu, gdyż przeważnie podopieczny jest zmęczony i chce położyć się spać. Skarżąca w tym czasie robi zakupy, gotuje, pierze, szykuje obiad. Po obiedzie małżonkowie mają sjestę (około godziny) wtedy odpoczywają, siedzą na kanapie lub w fotelu. Około godziny 15.00 skarżąca wyprowadza męża na balkon lub przed dom żeby pochodził o trójnogu, a czasem na wózku inwalidzkim zabiera go do sklepu lub na spacer. Podopieczny przyjmuje leki dwa razy dziennie - rano i wieczorem. Ponadto dwa razy dziennie (rano i wieczorem) skarżąca smaruje męża maściami przeciwbólowymi. Po kolacji podopieczny siedzi i ogląda telewizję. Później zjada kolację, którą skarżąca albo mu zanosi do pokoju na górze, albo zjadają ją na dole. Po kolacji skarżąca pomaga mężowi w wieczornej toalecie i mąż kładzie się spać. Około godziny 24.00 mąż budzi się i ją woła, bo gdy rozgrzeje się w łóżku, dostaje swędzenia skóry. To jest tak silne swędzenie, że schodzą w na dół, mąż wchodzi do brodzika, a żona polewa go chłodną wodą. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że skarżąca z mężem mają dwoje dzieci. Córka od roku nie mieszka z rodzicami, odwiedza ich dwa/trzy razy w tygodniu. Pomaga skarżącej, gdy ta musi z mężem pojechać do lekarza czy na badania. Syn mieszka z rodzicami, ale nie pomaga w opiece nad ojcem.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo przyjęło, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Niewątpliwie część z tych czynności (jak: pranie, zmywanie, robienie zakupów, gotowanie) nie jest wykonywanych codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza. Rację należy przy tym przyznać Kolegium, że skarżąca sprawując opiekę nad mężem, poza m.in. pomocą przy myciu i ubieraniu, wstawaniu z łóżka i przygotowywaniu posiłków, wychodzeniu na spacer, smarowaniem maściami, pomocą w toalecie, nie wskazuje innych czynności, które wymagałyby całodobowej dyspozycyjności skarżącej, a tym samym uniemożliwiałyby jej podjęcie pracy zarobkowej. Niewątpliwie zatem zakres i rodzaj sprawowanej przez nią opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje przy tym fakt, że inwalidztwo męża skarżącej istnieje od 4 sierpnia 2018 r. Podkreślić bowiem należy, że od tej daty do końca 2022 r. skarżąca godziła pracę zawodową z pomocą mężowi, a obecnie, jak wynika z akt sprawy, nie zdiagnozowano pogorszenia stanu zdrowia jej męża.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił w niniejszej sprawie stanowisko Kolegium, że pomimo posiadanego przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości zarobkowania przez skarżącą, gdyż stan zdrowia jej męża wywołany niepełnosprawnością nie wymaga jej całodobowej lub chociażby wielogodzinnej obecności przy niepełnosprawnym podopiecznym. Tym samym Kolegium prawidłowo przyjęło, że w sprawie występuje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia przez skarżącą. Niewątpliwie nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej.

Jednocześnie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być również data powstania niepełnosprawności jej męża, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, CBOSA). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Wskazane kwestie pozostają jednak bez wpływu na wynik niniejszej sprawy z przyczyn szczegółowo przedstawionych powyżej, a dotyczących braku związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki nad mężem a rezygnacją przez skarżącą z podjęcia zatrudnienia (lub niepodejmowaniem zatrudnienia).

Z powyższych względów Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

ał