Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 282/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 października 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 100/19 w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2. zasądza od A Sp. z o.o. w J. na rzecz Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

A Sp. z o.o. w J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor lAS) z [...] stycznia 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oławie (dalej: Naczelnik US, organ egzekucyjny) z [...] grudnia 2018 r., oddalające - jako bezzasadny - zarzut przedawnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] lipca 2018 r., wystawionego przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (dalej: Prezes URE, wierzyciel), dotyczącego należności z tytułu kary pieniężnej w kwocie 15.000 zł.

Jako podstawę prawną postanowienia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.).

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt

III SA/Wr 100/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (WSA) uwzględnił przedmiotową skargę w ten sposób, że uchylił zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oławie z dnia [...] grudnia 2018 r. Ponadto uchylił również postanowienie Wierzyciela, tj. Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia [...] października 2018 r. i poprzedzające je postanowienie tego organu z dnia [...] września 2018 r. (pkt I wyroku). Ponadto orzekł o kosztach postępowania zasądzając od Dyrektora Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II wyroku).

Według Sądu pierwszej instancji, na tle ustalonego stanu faktycznego sprawy niewątpliwym jest po pierwsze, że egzekwowana kara jest administracyjną karą pieniężną a postępowanie w przedmiocie jej nałożenia zostało zakończone przed wejściem w życie zmian do k.p.a., co powoduje, że zmiany do k.p.a. nie mają do niej zastosowania. Po drugie, nie ulega również wątpliwości, że kwestia wymiaru kary (prawidłowości jej nałożenia) została przesądzona i nie podlega ocenie.

Według WSA, do czasu wejścia w życie zmian do k.p.a. nie zostało wszczęte postępowanie dotyczące egzekucji tej kary pieniężnej. Tytuł wykonawczy został bowiem wystawiony dopiero [...] lipca 2018 r. Postępowanie egzekucyjne dotyczące w/w kary zostało zatem wszczęte już pod rządami zmienionych przepisów k.p.a., które regulują m.in. instytucję przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej. Z kolei w przepisach Prawa energetycznego brak jest regulacji dotyczących przedawnienia egzekucji. W ocenie Sądu pierwszej instancji za taką nie może być uznana regulacja art. 56 ust. 7a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2018 r., poz. 755 ze zm.), która w sprawach dotyczących kar pieniężnych nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów Działu III Ordynacji podatkowej. W sprawie nie znajduje więc zastosowania art. 189a § 2 k.p.a. Zdaniem WSA w rozpoznawanej sprawie, możliwość egzekucji (prowadzenia postępowania egzekucyjnego) należy oceniać zgodnie z art. 189g § 3 k.p.a. (w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (DZ.U. 2017, poz.935 , dalej powoływana jako: ustawa zmieniająca), który stanowi, że administracyjna kara pieniężna nie podlega egzekucji, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia, w którym kara powinna być wykonana.

Sąd wskazał, że w sprawie obowiązany będzie to uczynić wierzyciel, wyrażając ponownie stanowisko w kwestii zarzutu przedawnienia egzekwowanego obowiązku a za nim organ egzekucyjny.

Kierując się przedstawioną argumentacją i stwierdzając naruszenie art. 189g § 3 k.p.a., Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") - orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku Prezes URE (Wierzyciel) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił:

a) naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie treści art. 189g § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 - dalej "k.p.a.") w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 - dalej "u.p.e.a.") oraz art. 56 ust. 6b ustawy - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2019 r. poz. 755 - dalej "uPe") poprzez przyjęcie, iż bieg pięcioletniego terminu przedawnienia upłynął z końcem 2017 roku;

b) naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 56 ust. 7a uPe w zw. z art. 189g § 3 k.p.a. i oraz art. 33 § 1 pkt 1 "u.p.e.a." poprzez przyjęcie, że w-sprawie dotyczącej administracyjnej kary pieniężnej nie mają zastosowania przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 - dalej: Ordynacja);

c) naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 56 ust. 7a uPe w zw. z art. 479 (52) ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. 2014 r. poz. 101 - dalej "k.p.c.") oraz art. 47 § 1 Ordynacji poprzez przyjęcie, iż decyzja Prezesa URE z dnia [...] grudnia 2011 roku jest wykonalna pomimo wniesienia odwołania oraz braku nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu podano argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

Mając na względzie wskazane powyżej zarzuty, na podstawie art. 176 p.p.s.a. Wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o rozpoznanie przedmiotowej skargi na rozprawie; a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka A, reprezentowana przez adwokata, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi odniesiono się do postawionych zarzutów kasacyjnych wskazując ostatecznie, że nawet gdyby uznano, iż stanowisko Sądu pierwszej instancji jest nieprawidłowe to i tak zobowiązanie z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją Prezesa URE z [...] grudnia 2011 r. uległoby przedawnieniu na podstawie art. 70 § 1 O.p.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafny zarzut sformułowany w punkcie b) petitum wniesionego środka zaskarżenia, w którym Wierzyciel zarzucił naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 56 ust. 7a uPe w zw. z art. 189g § 3 k.p.a. i oraz art. 33 § 1 pkt 1 "u.p.e.a." poprzez przyjęcie, że w sprawie dotyczącej administracyjnej kary pieniężnej nie mają zastosowania przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa. Na wstępie należy wskazać, że od momentu wejścia w życie ustawy Prawo energetyczne (uPe) można wskazać trzy okresy w których rozmaicie uregulowano kwestię przedawnienia. Okres pierwszy, w którym nie było jakichkolwiek uregulowań w przedmiocie przedawnienia kar pieniężnych, obejmuje on czas od wejścia w życie ww. ustawy do 30 października 2015 r. Okres drugi obejmuje przedział od 30 października 2015 r., czyli od wejścia w życie art. 56 ust.7 a uPe odsyłającego w kwestii przedawnienia do uregulowań działu III ustawy Ordynacja podatkowa (Op) z wyłączeniem art. 68 § 1-3 Op. Natomiast okres trzeci rozpoczyna się od 1 czerwca 2017 r. w czasie którego współistnieją regulacje z art. 56 ust. 7a uPe oraz art. 189g k.p.a. W drugim z wymienionych okresów nie było terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie do zapłaty kary pieniężnej. Dlatego jedynym terminem przedawnienia, znajdującym zastosowanie do kar pieniężnych z prawa energetycznego pozostawał w tym okresie pięcioletni okres wykonalności kary zawarty w art. 70 § 1 Op. Innymi słowy, do przedawnienia stosowana była norma z art. 56 ust.7a uPe, która odsyłała do działu III Op wyłączeniem jednak art.68 § 1-3 Op. Przedawnienie mogło objąć tylko wykonanie takiej decyzji (egzekucję kary pieniężnej) a regulacji przedawnienia prawa do wydania decyzji nakładającej karę pieniężną nie było. Natomiast od 1 czerwca 2017 r. regulacja dotycząca instytucji przedawnienia kar w prawie energetycznym ma charakter hybrydowy. Dalej zastosowanie znajduje art. 56 ust. 7a Pe i odesłanie do działu III Op z wyłączeniem art. 68 § 1-3 Op, natomiast przedawnienie prawa do wydania decyzji nakładającej karę pieniężną regulowane jest przez normę ogólną z art. 189g k.p.a.

Ściśle powiązany z powyższym zarzutem jest zarzut kasacyjny opisany w punkcie a) petitum niniejszej skargi w którym skarżący kasacyjnie kwestionuje prawidłowość zastosowania art. 189g §3 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast zarzutu skargi kasacyjnej, że na termin przedawnienia przedmiotowej należności wpłynął fakt wniesienia w dniu 10 stycznia 2012 r. przez spółkę A odwołania od decyzji Prezesa URE o wymierzeniu kary pieniężnej do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Sądu Okręgowego w Warszawie (zarzut c) petitum). Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy uPe postępowanie w sprawie odwołania od decyzji Prezesa URE toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w postępowaniu w sprawach z zakresu regulacji energetyki. Wniesienie odwołania od decyzji Prezesa URE nie wstrzymuje wykonania decyzji w przedmiocie kary pieniężnej. Strona, która wniosła odwołanie ma możliwość uzyskania ochrony tymczasowej na podstawie art. 479(52) k.p.c. Wstrzymanie wykonania decyzji nie powoduje jednakże wstrzymania biegu terminu płatności, bowiem decyzja nakładająca obowiązek weszła do obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Wierzyciela i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty postępowania (340 zł) składają się: wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz wynagrodzenie radcy prawnego, który prowadził sprawę przed Sądem I instancji, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (240 zł).