Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2972/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 tekst jednolity, dalej jako k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Powiatu w [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] - orzekającą, że Zespół Pałacowo – Parkowy w [...], stanowiący część nieruchomości ziemskiej pn. "Dobra Ziemskie [...]", oznaczony aktualnie w ewidencji gruntów gminy [...], obręb [...] jako działki Nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej jako dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia [...] J.C. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość położona w [...] obejmująca zespół pałacowo – parkowy, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] zwrócił stronie powyższy wniosek, w uzasadnieniu wskazując, iż w niniejszej sprawie podanie wniesiono do organu niewłaściwego, gdyż do rozstrzygnięcia sprawy objętej wnioskiem właściwy jest sąd powszechny.

Po rozpoznaniu zażalenia J.C., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 czerwca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2143/05 uchylił postanowienie z [...] oraz postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą w składzie 7 sędziów w dniu 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, w której stwierdzono, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej jako - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stwierdził, iż nieruchomość określana jako zespół pałacowo - parkowy w [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha położona w [...], stanowiąca obecnie własność Powiatu [...]- siedziba Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr [...] w [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca przed przejściem na rzecz Skarbu Państwa własnością Z. D., podpadała pod działanie przepisów dekretu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym w [...], a pozostałą częścią majątku Z.D. istniał związek funkcjonalny.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w wyniku wniesionego odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].

J. C. wniósł skargę na ww. decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wobec śmierci skarżącego do sprawy wstąpili D.C. i S.C.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 535/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...].

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1727/10 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] orzekł, że "zespół pałacowo-parkowy w [...]- oznaczony aktualnie w ewidencji gruntów gminy [...], obręb [...] jako działki Nr [...],o łącznej powierzchni [...] ha - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od ww. decyzji złożył w dniu [...] Zarząd Powiatu w [...] wnosząc o uchylenie ww. decyzji Wojewody [...] i "przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, celem wydania orzeczenia, że nieruchomość ta podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej".

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, bowiem w ocenie organu odwoławczego, dokonana przez organ pierwszej instancji ocena stanu prawnego i faktycznego nie budzi zastrzeżeń.

Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż przy rozpatrzeniu odwołania Zarządu Powiatu w [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] związany jest zapadłym w tej sprawie wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1824/11, wskazującym, że - według zebranego materiału dowodowego zespół pałacowo-parkowy w [...] nie był nigdy wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, zarówno roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej".

Następnie organ wyjaśnił, iż objęta wnioskiem nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo - parkowy położony w [...] wchodziła w skład majątku ziemskiego w pn. "Dobra Ziemskie [...]" obejmującego [...] ha. Zgodnie z protokołem przejęcia majątku "[...]" na cele reformy rolnej z dnia [...], w skład tego obszaru wchodziło – [...] ha gruntów rolnych, [...] ha łąk dwukośnych, [...] ha lasów, [...] ha sadów, [...] ha parku, [...] ha stawów rybnych, [...] ha innych wód, [...] ha nieużytków, a [...] ha obejmowało podwórza, zabudowania i drogi. Z powyższego protokołu wynika również, że w majątku "[...] " znajdowały się: pałac, [...] budynki mieszkalne, [...] budynki tzw. czworaki, spichlerz, [...] obory, [...] stajnie, [...] stodoły, sieczkarnia, kurnik i szopa.

W dalszej kolejności, organ odwoławczy przedstawił, iż do czasu przejęcia ww. nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa, właścicielem jej był Z. D. s. J., co potwierdzają: testament własnoręczny spisany przez E.D. w dniu [...], protokół regulacji spadku z dnia [...], a także księga wieczysta dział [...], hip. Nr [...] dotycząca "Dóbr Ziemskich [...]". Następnie na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...]- w oparciu o "art. 2 cz. I dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej" - wpisano w dziale II ww. księgi wieczystej prawo własności Skarbu Państwa do ww. przejętych dóbr ziemskich "[...]".

Organ podał, że Z.D. - były właściciel nieruchomości ziemskiej "[...]" - zmarł dnia [...] w [...] i na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] sygn. akt I Ns [...], zostało stwierdzone, że spadek po nim nabył siostrzeniec J.C.- wnioskodawca prowadzonego postępowania administracyjnego. Następnie w dniu [...] J.C. zmarł, a spadek po nim na podstawie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia nr [...] z dnia [...] nabyli synowie: D. i S.C.

Organ w uzasadnieniu przypomniał, że objęty wnioskiem zespół pałacowo-parkowy w "[...]" usytuowany jest na działkach nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Aktualnie działki nr [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha stanowią własność Gminy [...]. Dla działki nr [...] prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Natomiast działka nr [...] o powierzchni [...] ha - dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] - stanowi współwłasność: R. P., D. P., W. S. oraz S.S. Natomiast działka nr [...] o powierzchni [...] ha - dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] - stanowi własność Powiatu [...] i znajduje się w trwałym zarządzie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr [...] w [...]. Następnie organ odwoławczy zaznaczył, iż podstawę prawną do orzekania przez Wojewodę [...] w przedmiocie wniosku J.C. stanowił § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie organu, rozpatrując odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] powinien dokonać oceny stanu faktycznego pod kątem spełniania przez przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy w [...] przesłanek art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ wskazał, że jak podkreślił WSA w Warszawie w wyroku dnia 6 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1165/09, w podobnym stanie faktyczno-prawnym, w przedmiotowej sprawie należy odczytać normę prawną zawartą w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w ten sposób, iż na własność Skarbu Państwa w całości przechodziły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, które jednocześnie mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponadto stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych.

Organ przedstawił, iż w przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe przesłanki, to przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, bez wydawania decyzji administracyjnej. Była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego (art. 2 i art. 6 dekretu). Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego dokonywano jedynie wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowych właścicieli.

Jednocześnie, jak wskazał organ, na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie organu, abstrahując od przesłanki normy obszarowej, którą niewątpliwie spełniała nieruchomość o powierzchni całkowitej [...] ha, w skład której wchodził zespół pałacowo - parkowy w [...], należy zwrócić uwagę na zagadnienie kluczowe, czyli zbadanie czy nieruchomość pałacowa otoczona parkiem podlegała czy też nie podlegała wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wobec istnienia związku funkcjonalnego tego pałacu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Należy zatem znaleźć odpowiedź na pytanie, czy zespół pałacowo-parkowy oraz reszta majątku ziemskiego były elementami w stosunku do siebie odrębnymi czy też przeciwnie, współzależnymi.

Minister powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1824/11, w którym Sąd wskazał wprost, że "ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie [...]", nie zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie. Charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie pozwalają na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części pałacowo-parkowej i części gospodarczej. W części gospodarczej majątku była prowadzona produkcja rolnicza, z której dochody były wykorzystywane na utrzymanie pałacu i rodziny właściciela majątku".

Zdaniem Ministra, znajdujące się w sprawie materiały wskazują, iż zespół pałacowo - parkowy w [...]- składający się z pałacu i parku - stanowił terytorialnie wyodrębnioną część majątku ziemskiego i spełniał funkcję wyłącznie rezydencjalną. Zespół pałacowo-parkowy był otoczony z trzech stron ogrodzeniem kamiennym i częściowo wykonanym z siatki. Do ww. zespołu prowadziła brama wjazdowa - późnobarokowa, murowana z kamienia i cegły, bogato zdobiona motywami toskańskimi.

Organ podkreślił, że pałac był siedzibą rodziny [...], wykorzystywaną wyłącznie na potrzeby mieszkalne i wypoczynkowe właściciela i jego rodziny. Pałac został wybudowany w [...] według projektu [...], jako budynek podpiwniczony o trzech kondygnacjach. Pałac ma dwie klatki schodowe oraz dwa reprezentacyjne wejścia od strony północnej i południowej. Elewacje pałacu są bogato zdobione gzymsami, boniowaniem, pasami, herbami rodowymi, ozdobnymi zwieńczeniami okien, fryzami z girland, łukami arkadowymi, szeregami kolumn i pilastrów oraz wieżą przy wschodzie elewacji. Według organu, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie wykazano, aby budynek pałacu był w sposób trwały dostosowany do wykonywania czynności zarządczych folwarkiem, poprzez wyodrębnienie pomieszczeń na urządzenie biur, czy kantoru, które stanowiłyby ośrodek kierowania bieżącymi sprawami rolnymi. W tym majątku do tego celu służyły zabudowania usytuowane poza parkiem. Również zabudowania mieszkalne pracowników majątku, były usytuowane poza terenem parku i znajdowały się na obszarze gospodarczym. Dziedziniec gospodarczy obejmował [...] budynki mieszkalne, [...] budynki tzw. czworaki, spichlerz, [...] obory, [...] stajnie, [...] stodoły, sieczkarnia, kurnik i szopa. Część folwarczna odgrodzona była od pałacu szpalerem drzew.

Zdaniem Ministra, również park - stanowiący część zespołu pałacowo-parkowego w [...] o powierzchni ok. [...] ha, posiadający założenie parkowe o charakterze zabytkowym z [...]- nie miał charakteru rolnego. Na terenie parku były alejki spacerowe, starodrzew, sadzawka (staw parkowy) i klomby. Większość drzew to stare lipy, jesiony, klony, graby, modrzewie i brzozy. Nigdzie na obszarze parku nie znajdowały się użytki rolne. Minister zaznaczył, że w wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1165/09 - w podobnym stanie faktyczno-prawnym wskazano - "skoro tak zwany zespół dworsko- parkowy położony był w parku, to już to przesądza, że nie miał on charakteru rolniczego. Park nie jest miejscem, w którym może być prowadzona działalność rolnicza. Tym samym część nieruchomości stanowiąca przedmiotowy zespół dworsko-parkowy nie mogła być przeznaczona na realizację celów reformy rolnej wyszczególnionych w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c) d) i e) dekretu. W szczególności przejęcie zespołu dworsko-parkowego nie mogło realizować celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. d) i e), gdyż wyraźnie jest w nich mowa o zarezerwowaniu terenów pod określone cele a nie obiektów".

W ocenie organu, powyższe argumenty wskazują, że zespół pałacowo-parkowy w [...] stanowił wyodrębniony obiekt służący osobistym potrzebom właściciela, bez którego gospodarstwo rolne mogło funkcjonować. Natomiast sam fakt zamieszkiwania przez właściciela w pałacu i korzystania przez niego z gospodarstwa rolnego nie może przesądzać o podpadaniu tej części nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. Jak zauważył w przedmiotowej sprawie WSA w Warszawie w wyroku z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt SA/Wa 1824/11, "oczywistym jest, że właściciel musiał mieć decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jako właściciel miał również prawo czerpać pożytki z uprawianej przez niego ziemi. Nie zmienia to jednak faktu, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego".

Konkludując organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie pałac miał charakter rezydencjalny, znajdował się na obrzeżach majątku, w parku i nie nadawał się do wykorzystania na cele reformy rolnej, co prowadzi do wniosku, iż zarówno pałac, jak i park nie były nieruchomościami rolnymi, a tym samym nie mogły być przejęte na cele reformy rolnej. Na poparcie swojej tezy organ powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt SA/Wa 1824/11, w którym wskazano, że "mając na uwadze, iż przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy nie był nigdy wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej, to uznać należy, iż nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej".

Zważywszy na powyższe, według Ministra nie można się zgodzić z argumentacją Zarządu Powiatu [...], że "zespół pałacowo-parkowy w [...] na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej był funkcjonalnie powiązany z pozostałym majątkiem ziemskim, który bez wątpienia stanowił nieruchomość o charakterze rolniczym. Pałac, jak też park stanowiły integralną część". Organ zacytował twierdzenie Zarządu Powiatu [...], który stwierdził, że w przedmiotowej sprawie "nie ma żadnych aktów notarialnych, które wskazywałyby, iż właściciel sam nie prowadził gospodarstwa rolnego, gdyż np. wydzierżawił cały folwark z wyłączeniem części dóbr - pałacu i parku, które pozostawił wyłącznie na własne potrzeby". Podniesiona argumentacja Zarządu Powiatu [...], zdaniem organu odwoławczego, odnosiła się zatem do związku funkcjonalnego w kontekście jedynie związku podmiotowego dotyczącego właściciela majątku "[...]". Powyższe rozumienie związku funkcjonalnego nie znajduje uznania w powszechnej linii orzeczniczej, w tym w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1824/11.

Ponadto, organ nie zgodził się z argumentacją Zarządu Powiatu [...], jakoby przejęto całą nieruchomość ziemską w [...] dla realizacji celów reformy rolnej. Minister podkreślił, że przejęcie zespołu pałacowo-parkowego w [...] nie realizowało żadnego celów reformy rolnej, wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazany zespół został przekazany na cele szkolne i takie przeznaczenie ma do dziś. Tym niemniej, według Ministra, przekazanie przedmiotowego zespołu na cele oświatowe, w świetle aktualnego orzecznictwa, nie może być zakwalifikowane jako realizacja celu reformy rolnej, gdyż przepisy dekretu odnosiły się do zabezpieczenia terenów pod takie działanie, a nie do przejęcia konkretnych obiektów zabudowanych, o charakterze nierolniczym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra złożył, stosownie do art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Zarząd Powiatu w [...] wnosząc o jej uchylenie i uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, celem wydania orzeczenia, że nieruchomość ta podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Strona skarżąca zarzuciła Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] nie rozpatrzył zebranego w sprawie materiału dowodowego, jedynie przyjął, że związany jest zapadłym w tej sprawie wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2012 r. syg. Akt IV SA/Wa 1824/11, zgodnie z którym zespół pałacowo-parkowy w [...] nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, zarówno roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej".

W ocenie strony skarżącej, nie można zgodzić się z treścią decyzji, co do tego, że fakt, iż działka Nr [...], która jest nieprzerwanie wykorzystywana na cele szkolnictwa publicznego (m.in. na działce znajduje się pałac, w którym najpierw mieściła się szkoła podstawowa, a obecnie liceum ogólnokształcące oraz budynek handlowo-usługowy, wykorzystywany jako internat) nie została użyta na cele przewidziane w dekrecie. Według strony skarżącej, stosownie do postanowień przepisu art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie w celu zarezerwowania między innymi odpowiednich terenów dla szkół, co ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W dekrecie jest mowa o zabezpieczeniu terenów dla szkół, brak jest dyspozycji prawnej, że nie może być to teren zabudowany. Stwierdza się, że w przedmiotowej sprawie dyspozycja art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu została spełniona i zespół pałacowo-parkowy w [...], w tym działka nr [...] wchodząca w jego skład zostały użyte na cele reformy rolnej.

Strona skarżąca podniosła w skardze, że nie zostało uwzględnione, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, położona w [...], nie była wyodrębniona geodezyjnie i prawnie, według księgi hipotecznej stanowiła jednolitą całość z nieruchomością rolną - majątkiem ziemskim, pn. "Dobra Ziemskie [...]" obejmującym [...] ha, posiadającym przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa jednego właściciela – Z.D. Nie można zatem stwierdzić, że na cele reformy rolnej przejęty został obiekt- zespół pałacowo-parkowy, a nie teren nieruchomości rolnej, obejmujący również część mieszkalną właściciela ziemskiego.

Z analizy przepisów dekretu o reformie rolnej, a zwłaszcza art. 2 ust. 2 oraz art. 6, według strony skarżącej wynika, iż na cele reformy rolnej były przeznaczane nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Wyłączeniu od przejęcia podlegały jedynie przedmioty służące do osobistego użytku właściciela i jego rodziny nie mające związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz nie posiadające wartości naukowej, artystycznej lub muzealne, zapasy artykuł spiżarni domowej, zwierzęta i ptaki domowe. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej mogła być przejęta tylko nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, spełniająca normy obszarowe, przeznaczona na cele wymienione w dekrecie i norma ta została spełniona w przypadku przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej "Dobra Ziemskie [...], w tym znajdującym się na jego terenie zespołu pałacowo- parkowego w [...].

Strona skarżąca wskazała, że zespół pałacowo-parkowy w [...] na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej był funkcjonalnie powiązany z pozostałym majątkiem ziemskim, który bez wątpienia stanowił nieruchomość o charakterze rolniczym. Pałac, jak też park stanowiły jej integralną część. Zespół pałacowo-parkowy nie był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej - wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. W ocenie strony skarżącej, na przyjęcie o takim wyodrębnieniu nie pozwala brak jakichkolwiek dowodów (akty notarialne), które wskazywałyby, iż właściciel sam nie prowadził gospodarstwa rolnego, gdyż np. wydzierżawił cały folwark z wyłączeniem części dóbr - pałacu i parku, które pozostawił wyłącznie na własne potrzeby. Dla całego majątku " Dobra Ziemskie [...]" była prowadzona jedna księga hipoteczna. Samo ogrodzenie murem zespołu pałacowo-parkowego, od reszty gruntów nie może być traktowane jako oznaka braku powiązania funkcjonalnego tego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Strona skarżąca podkreśliła, że zespół pałacowo - parkowy w [...] na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, był także gospodarczo i organizacyjnie powiązany z pozostałym majątkiem ziemskim.

Zdaniem strony skarżącej, zarówno w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] jak i decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nie zostało uwzględnione, że odbudowa pałacu w [...] nie została ukończona. Brak jest dowodów, że zespół pałacowo-parkowy docelowo miał jedynie spełniać funkcję mieszkalną, bez powiązania z funkcją organizacyjno- decyzyjną. W czasie odbudowy pałacu właściciel majątku ziemskiego Z. D. mieszkał na terenie majątku, w bliskim sąsiedztwie pałacu i bezpośrednio zarządzał majątkiem. Fakt, iż pałac znajdował się w odbudowie, nie oznacza braku związku funkcjonalnego i organizacyjno-decyzyjnego z pozostałą częścią majątku.

Strona skarżąca podkreśliła, że otoczenie parkiem budynku pałacu nie przesądza, że nieruchomość ta nie została wykorzystana na cele reformy rolnej, gdyż obecnie szkoła, internat i park, stanowią integralną całość, zlokalizowaną na działce Nr [...] położonej w [...], wykorzystywanej nieprzerwanie na cele oświatowe zgodnie z postanowieniami przepisu art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, który dopuszczał przejęcie i rezerwowanie nieruchomości ziemskich na cele oświatowe, co ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Konkludując, strona skarżąca podniosła, że zgodnie z zapisem w księdze wieczystej Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy we [...] działka Nr [...] o pow. [...] ha, położona obręb [...] gm. [...], wchodząca w skład zespołu pałacowo-parkowego w [...], stanowi własność Powiatu [...] w trwałym zarządzie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr [...] w [...]. Podkreślono, że od czasu przejęcia nieruchomości ziemskiej w [...], ponoszono ogromne nakłady finansowe na generalne remonty pałacu, celem przystosowania go do pełnienia funkcji oświatowej, na jaką został przejęty zgodnie art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej i rozporządzeniem Rady Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., a poniesione nakłady finansowe, wielokrotnie przewyższają wartość przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, iż zarzuty skargi nie stanowią nowych okoliczności w sprawie, lecz znane były organowi w prowadzonym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej: p.p.s.a.,), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Niniejsza sprawa była przedmiotem rozpoznania przez WSA w Warszawie, który wyrokiem z dnia 9 stycznia 2012 r. w sprawie IV SA/Wa 1824/11 uchylił kontrolowaną wówczas decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że nie podziela stanowiska prezentowanego w zaskarżonej wówczas decyzji co do tego, że pomiędzy nieruchomością ziemską a zespołem pałacowo – parkowym istniał ścisły i nierozerwalny związek oraz że zespół ten oraz pozostała część majątku były elementami w stosunku do siebie współzależnymi, zespół pałacowo parkowy nie mógł funkcjonować w oderwaniu od reszty dóbr ziemskich. Uchylając zaskarżone rozstrzygnięcia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd wskazał, że ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż pomiędzy przedmiotowym zespołem pałacowo – parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie [...]" nie zachodziła zależność funkcjonalna wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie. W uzasadnieniu takiego stanowiska Sąd wskazał, że charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie, pozwalają na wyodrębnienie z tej nieruchomości w sposób zdecydowany części pałacowo – parkowej i części gospodarczej. W części gospodarczej majątku była prowadzona produkcja rolnicza, z której dochody były wykorzystywane na utrzymanie pałacu i rodziny właściciela majątku. Sąd nie podzielił także stanowiska organów co do tego, że badanie związku funkcjonalnego pomiędzy dworem a majątkiem ziemskim powinno opierać się na kryterium podmiotowym. W takim bowiem wypadku prowadzenie postępowania administracyjnego byłoby bezprzedmiotowe, albowiem w większości przypadków właścicielem zespołu pałacowo parkowego oraz gospodarstwa rolnego była ta sama osoba. Oczywistym jest, że właściciel musiał mieć decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego. Miał też prawo czerpać pożytki z gospodarstwa rolnego. Powyższe – zdaniem Sądu - nie uzależnia funkcjonowania gospodarstwa rolnego od zespołu parkowo – pałacowego. W dalszej części uzasadnienia Sąd stwierdził, że przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy nie był nigdy wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej, a zatem nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej.

Tym stanowiskiem związane były organy orzekające w niniejszej sprawie. W konsekwencji, prawidłowo organy uznały przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że zespół pałacowo - parkowy w [...] stanowiący cześć nieruchomości ziemskiej "Dobra Ziemskie [...]" nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Niekwestionowane są także poczynione przez organy ustalenia faktyczne odnoszące się do wyodrębnienia terytorialnego tej części majątku. Z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w zgodzie z zasadami określonymi w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że teren parku był w całości ogrodzony murem, przy czym do dziś istnieje jeszcze ozdobna brama wjazdowa w tym murze. W parku, w południowo – wschodnim narożniku usytuowany był istniejący do dziś budynek, w którym mieściła się poczta, restauracja i piekarnia. W zabudowaniach mieszczących się na terenie parku nikt oprócz właściciela nie mieszkał. Park wykorzystywany był głównie w celach rekreacyjnych, o czym świadczą alejki spacerowe, sadzawka, ozdobne drzewa. W żadnym miejscu tej części majątku nie dokonywano upraw rolnych. Powyższe wskazuje, jak prawidłowo ustalił organ, że nie istnieje związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo – parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego. O takim związku nie świadczy także – jak słusznie wskazał organ – tożsamość właściciela. To, że zespół pałacowo - parkowy utrzymywany był z dochodów majątku również nie przemawia samo przez się za istnieniem związku funkcjonalnego pomiędzy tymi częściami majątku.

Niezależnie od związania organów oceną prawną i wskazaniami co do dalszego toku postępowania, przedstawionymi w wyroku z dnia 9 stycznia 2012 r., stanowisko takie prezentowane jest w bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszącym się problemu reformy rolnej. Wskazuje się bowiem, że źródła dochodów właściciela ani też fakt zamieszkania przez niego na nieruchomości ziemskiej w pałacu, nie mogą świadczyć o powyższym związku (np. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 686/08; z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 czy z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 659/10). Kluczowe znaczenie dla prawidłowości powyższej oceny ma także fakt, że - jak wynika z zebranych w sprawie dowodów, wszelka działalność rolnicza, odbywała się poza częścią rezydencjalną i rekreacyjną. Nieruchomość rolna w żaden sposób nie korzystała z nieruchomości pałacowo - parkowej i funkcjonowała w pełni samodzielnie. Dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego zespół pałacowo - parkowy był więc całkowicie zbędny. Część pałacowo - parkowa mogła funkcjonować całkowicie samodzielnie, bez gospodarstwa rolnego, służąc jako miejsce zamieszkania dla rodziny właściciela.

W świetle powyższego, nie można organowi skutecznie zarzucić błędnej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o reformie rolnej i w konsekwencji wadliwego przyjęcia, że omawiany zespól pałacowo - parkowy nie był związany z pozostałą częścią majątku ziemskiego.

Bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje także podnoszona przez skarżący Powiat okoliczność, że omawiana część majątku nie była wyodrębniona geodezyjnie. O wyodrębnieniu w omawianym w tej sprawie zakresie nie musi bowiem świadczyć wyodrębnienie prawne. Dla powyższej oceny istotne jest czy nieruchomość była oddzielona faktycznie. Z takim, faktycznym podziałem niewątpliwie mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy, skoro – jak zostało wyżej wskazane, park, w którym posadowiony był pałac, oddzielony był od reszty majątku wysokim murem i nikt poza jego mieszkańcami oraz zaproszonymi gośćmi lub członkami rodziny nie miał tam wstępu.

I wreszcie niezasadny jest zarzut, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego przyjmując, że związany jest zapadłym w sprawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2012 r.

Po pierwsze – co raz jeszcze należy podkreślić z całą mocą – związanie oceną prawną zawartą w wyroku ma pierwszeństwo przed innymi obowiązkami organu ponownie rozpatrującego sprawę. Po drugie, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ odniósł się do wskazanych kwestii dokonując oceny czy zespół pałacowo - parkowy podlega pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej.

I wreszcie, nie może mieć wpływu na prawidłowość ustaleń organu fakt, że po przejęciu majątku ziemskiego, w tym również zespołu parkowo pałacowego, szkoła, której siedziba mieściła się budynku pałacu, wyremontowała go i z pewnością również przystosowała do celów szkolnictwa. Nie negując, że takie remonty miały miejsce, a jednocześnie nie przesądzając ich zakresu, wskazać należy, że wszelkie nakłady na nieruchomości winny być rozstrzygane w odrębnym postępowaniu, a w przypadku niedojścia do porozumienia przez strony – na drodze postępowania przed sądem powszechnym. Nie mogą zatem w żaden sposób wpływać na ocenę zaistnienia przesłanek będących przedmiotem badania w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.