Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1483/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 119, art. 133 par. 1, art. 141 par. 4, art. 183, art. 184, art 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 44 ust. 1 i2
journal: Dz.U. 2013 poz 1235
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jednolity.
article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 191 poz 1133
law: Ustawa z dnia 28 lipca 2011 r. o zalegalizowaniu pobytu niektórych cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy  o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o cudzoziemcach.
article: art. 2, art 45
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary /spr./ Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia del. WSA Renata Detka Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych V. Spółka z o.o. z siedzibą w K. oraz Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2122/15 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. oddala skargi kasacyjne; 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz Stowarzyszenia O. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od V. Spółka z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Stowarzyszenia O. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2016r., sygn. akt IV SA/Wa 2122/15, po rozpoznaniu skargi Stowarzyszenia O. "K." na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od organu na rzecz Stowarzyszenia zwrot kosztów postępowania sądowego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku określił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej "K." wraz z infrastrukturą techniczną w gminie K..

W dniu 10 lutego 2015 r. stowarzyszenie zwykłe Stowarzyszenie O. "K." wniosło do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska odwołanie od wskazanej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ stwierdził, że stosownie do brzmienia art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Jak dowodzą akta postępowania pierwszoinstancyjnego, Stowarzyszenie "K." zgłosiło pismem z dnia 8 kwietnia 2013r., uzupełnionym pismem z dnia 24 maja 2013 r. chęć uczestnictwa w postępowaniu, powołując się na swoje cele statutowe. Z uwagi z kolei na stwierdzenie przez RDOŚ w Gdańsku, postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r., konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko i tym samym zapewnienie udziału społeczeństwa w zgodzie z brzmieniem art. 79 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, zastosowanie znalazł art. 44 ust. 1 tej ustawy, stanowiący do dnia 1 stycznia 2015 r., że organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony. Z dniem 1 stycznia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 1133), na mocy której (art. 7 pkt 1 w związku z art. 27 ww. ustawy) art. 44 ust 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku otrzymał następujące brzmienie: "Organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony, jeżeli prowadzą działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody, przez minimum 12 miesięcy przed dniem wszczęcia tego postępowania". Przez dzień wszczęcia postępowania rozumieć należy dzień wniesienia do właściwego organu administracji publicznej wniosku podmiotu planującego podjęcie realizacji przedsięwzięcia o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co wynika z art. 73 ust. 1 ww. ustawy. O utworzeniu stowarzyszenia zwykłego "K." jego założyciele w dniu 12 lutego 2013 r. poinformowali Starostę K., będącego organem nadzorującym. Dniem rozpoczęcia działalności Stowarzyszenia "K." jest, zdaniem organu, dzień 14 marca 2013 r. Organ przeanalizował akta postępowania i stwierdził, że dniem wniesienia do organu właściwego w sprawie, niedotkniętego brakami formalnymi żądania strony, inicjującego w zgodzie z art. 73 ust. 1 ustawy, postępowanie w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest dzień 18 września 2012 r. Zestawienie daty wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji dla przedmiotowego przedsięwzięcia z datą rozpoczęcia działalności Stowarzyszenia "K." nie pozwala na uznanie spełnienia przez stowarzyszenie jednego z wymogów wskazanych w art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, warunkujących dopuszczenie organizacji ekologicznej do udziału w postępowaniu, tj. prowadzenia działalności statutowej w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody przez minimum 12 miesięcy przed dniem wszczęcia postępowania. Wraz z utratą przez Stowarzyszenie "K." statusu uczestnika na prawach strony i niespełnienie wymagań w zakresie prowadzenia działalności statutowej przez okres co najmniej 12 miesięcy przed dniem wszczęcia postępowania, stowarzyszenie utraciło prawo wniesienia środka zaskarżenia od wydanej w sprawie decyzji administracyjnej, co wypełnia przesłankę podmiotową stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego odwołania.

Skargą Stowarzyszenie O. "K." zaskarżyło powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w zw. z art. 7 oraz art. 27 ustawy o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw, polegające na dokonaniu przez organ interpretacji intertemporalnego zakresu stosowania art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w znowelizowanym brzmieniu, obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. sprzecznego z obowiązującymi zasadami prawnymi dekodowanymi z norm wyrażonych na kanwie Konstytucji RP oraz utrwalonych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, a mianowicie: zasadą lex retro non agit, zasadą ochrony i nienaruszalności praw nabytych, zasadą równości wobec organów, zasadą prawa do rozpoznania sprawy przez Sąd.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że skarga jest uzasadniona.

Zdaniem Sądu bezsporne jest, że po dniu 1 stycznia 2015 r. organizacja ekologiczna może uczestniczyć na prawach strony w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa jeżeli prowadzi działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody przez minimum 12 miesięcy przed dniem wszczęcia tego postępowania. Jak wynika z niekwestionowanego stanu faktycznego skarżące stowarzyszenie zgłosiło chęć uczestniczenia w postępowaniu, które z racji stwierdzenia konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko wymagało zapewnienia udziału społeczeństwa, pismem z dnia 8 kwietnia 2013 r. Skoro zatem – powołując się na cele statutowe – skarżące stowarzyszenie zgłosiło chęć udziału w tymże postępowaniu, uczestniczyło w nim już od 2013 r. na prawach strony jako organizacja ekologiczna. Brało ono czynny udział w tym postępowaniu i składało szereg pism procesowych, w tym uwagi do sporządzonego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Następnie złożyło odwołanie od decyzji wydanej przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2015 r. określającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej K. wraz z infrastrukturą techniczną. Nabyło zatem uprawnienia wynikające ze statusu organizacji ekologicznej jako organizacji społecznej na prawach strony jeszcze przed wejściem znowelizowanej normy art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Skoro zatem stowarzyszenie nabyło uprawnienia w postępowaniu środowiskowym do udziału w postępowaniu na prawach strony, to fakt wejścia w życie znowelizowanego art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku z dniem 1 stycznia 2015 r. nie pozbawia stowarzyszenia nabytego prawa jako podmiotu uczestniczącego na prawach strony. Fakt natomiast, że w chwili dokonywania czynności procesowej jaką było wniesienie odwołania obowiązywał przepis, którego prawidłowe i bezpośrednie zastosowanie wykluczyłoby skarżącego z udziału w postępowaniu, nie zmienia sytuacji procesowej stowarzyszenia. Nabyło ono bowiem uprawnienie procesowe w oparciu o uprzednio obowiązujący przepis, a nowa regulacja nie zawiera wyraźnej normy, która pozbawiałaby tego uprawnienia. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, stowarzyszeniu przysługuje przymiot podmiotu działającego na prawach strony, co oznacza obowiązek rozpatrzenia jego odwołania wniesionego od decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania.

Skargą kasacyjną V. K. Sp. z o.o. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1) na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

a) naruszenie art. 10 p.p.s.a. w zw. z art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i art. 133 § 1 p.p.s.a., oraz art. 119 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez nierespektowanie zasady jawności i rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, bez jakiegokolwiek wskazania w treści lub uzasadnieniu wyroku, która z przesłanek zastosowania trybu uproszczonego została uznana przez WSA za spełnioną w niniejszej sprawie, co czyni niemożliwym kontrolę wyroku pod kątem ustalenia, czy sposób rozpoznania sprawy przez WSA mieścił się w ramach dozwolonego wyjątku (i ewentualnie którego spośród ich zamkniętej listy) od ogólnej zasady jawności postępowania sądowo-administracyjnego oraz zasady przewidującej wydanie wyroku po rozprawie;

b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne uwzględnienie skargi Stowarzyszenia bez uprzedniego przeprowadzenia niezbędnych w tym przypadku czynności kontrolnych zmierzających do ustalenia, czy właściwym jest uznawanie Stowarzyszenia za podmiot działający na prawach strony w postępowaniu w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia - biorąc pod uwagę deklarowane przez Stowarzyszenie cele statutowe oraz wymogi warunkujące uznanie legitymacji takich organizacji;

2) na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

a) naruszenie art. 44 ust. 1 ustawy o ocenach oddziaływania na środowisko, poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na zignorowaniu reguł intertemporalnych mających zastosowanie do postępowań będących w toku i w konsekwencji na uznaniu, że wymieniony przepis prawa nie stoi na przeszkodzie uznaniu uprawnienia Stowarzyszenia do udziału w przedmiotowej sprawie, włączając w to prawo do złożenia odwołania w postępowaniu administracyjnym w charakterze podmiotu działającego na prawach strony;

b) naruszenie art. 7 w zw. z art. 178 ust. 1, art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, poprzez niezastosowanie tych przepisów i w konsekwencji odmowę zastosowania obowiązującej w dniu orzekania normy rangi ustawowej, a mianowicie art. 44 ust. 1 ustawy o ocenach oddziaływania na środowisko, który wyłączał możliwość występowania Stowarzyszenia w charakterze podmiotu działającego na prawach strony i który wiązał skład orzekający, a w konsekwencji naruszenie zasady praworządności (art. 7 Konstytucji), zasady podległości sędziego Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji oraz art. 4 Prawa o ustroju sądów administracyjnych), zasady podziału władz, w tym w szczególności rozdziału kompetencji władzy sądowniczej od władzy prawodawczej (art. 10 Konstytucji) oraz zasady wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego w sprawach rozstrzygania o zgodności przepisów ustaw z Konstytucją (art. 188 punkty 1 i 2 Konstytucji);

podczas gdy - co wykazywano wyczerpująco w toku postępowania administracyjnego - w świetle obowiązujących zasad wykładni prawa, w tym wytycznych prawa intertemporalnego, brak było podstaw do niezastosowania przepisu prawa wyłączającego udział Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu, a w gestii WSA nie leżało kontrolowanie obowiązującej legislacji pod kątem jej zgodności z zasadami konstytucyjnymi przywoływanymi w wyroku.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Stowarzyszenia na rzecz Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną powyższy wyrok w całości zaskarżył również Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2015 r., poprzez jego niezastosowanie (w nowelizowanym brzmieniu) w zw. z art. 44 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, jako wzorca kontroli legalności zaskarżonego postanowienia GDOŚ, a zamiast tego nieuprawnione uczynienie wzorcem kontroli przepisu art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku do dnia 31 grudnia 2014 r. w zw. z art. 44 ust. 2 tej ustawy;

2) art. 27 w zw. z art. 7 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1133 ze zm.), w zakresie, w jakim stanowi, że ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. w odniesieniu do art. 7 pkt 1 tej ustawy, który bez przepisów przejściowych zmienia art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i uznanie, że art. 44 ust. 1 ww. ustawy w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2014 r. w zw. z art. 44 ust. 2 tej ustawy miał zastosowanie w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym po dniu 1 stycznia 2015 r.;

3) § 31 ust. 3 w zw. z § 30 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (zgodnie z którymi, jeżeli w stosunku do uchylanych uprawnień i obowiązków zamierza się stosować przepisy nowej albo znowelizowanej ustawy, zaznacza się to wyraźnie), który wszedł w życie 1 marca 2016 r., na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 listopada 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie "Zasad techniki prawodawczej", poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w ramach wykładni przepisu art. 27 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw, który wszedł w życie 1 stycznia 2015 r. Posłużenie się tym przepisem rozporządzenia doprowadziło Sąd I instancji do wadliwej konkluzji, że art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2014 r. w zw. z art. 44 ust. 2 tej ustawy miał zastosowanie w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym po dniu 1 stycznia 2015 r.;

4) § 31 ust. 1 w zw. z § 30 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (z których wynika, że jeżeli w stosunku do uchylanych uprawnień i obowiązków zamierza się czasowo stosować przepisy dotychczasowej ustawy, zaznacza się do wyraźnie), poprzez ich niezastosowanie w ramach wykładni przepisu art. 27 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw. Pominięcie tego przepisu rozporządzenia doprowadziło Sąd I instancji do wadliwego przyjęcia, że art. 44 ust. 1 w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2014 r. w zw. z art. 44 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku miał zastosowanie w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym po dniu 1 stycznia 2015 r.'

5) art. 1 § 2 w zw. z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), poprzez kontrolę zaskarżonego postanowienia z przekroczeniem kompetencji do kontroli zgodności z prawem.

Z uwagi na powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oraz zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zawierały usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., tym samym spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Istota przedmiotowego sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w związku ze zmianą z dniem 1 stycznia 2015 r. brzmienia art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm.) Stowarzyszenie O. "K." utraciło prawo dalszego uczestniczenia w toczącym się postępowaniu w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej "K." wraz z infrastrukturą techniczną w gminie K., w tym do wniesienia odwołania od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2015 r.

Obowiązujący w dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania art. 44 § 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku nie uzależniał udziału organizacji ekologicznej powołującej się na swoje cele statutowe, która zgłosiła chęć udziału w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, od prowadzenia przez nią działalności statutowej w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody przez jakikolwiek okres. Na mocy art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (DZ. U. z 2014 r., poz. 1133) zmieniono treść przywołanego art. 44 ust. 1. W znowelizowanym brzmieniu przepis ten stanowi, że organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony, jeżeli prowadzą działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody, przez minimum 12 miesięcy przed dniem wszczęcia tego postępowania; przepisu art. 31 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Ustawa zmieniająca nie zawiera jednak przepisów przejściowych, w tym dotyczących kwestii toczących się już postępowań. W związku z powyższym wskazać należy, że rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych przez ustawodawcę lub też w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości), zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji na zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości oraz zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (wyrok TK z dnia 31 stycznia 2005 r., sygn. akt P 9/04). W sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. To, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. Bezpośrednie działanie prawa nowego w praktyce niesie liczne zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa, zasady ochrony praw nabytych, czy też zasady nieretroakcji prawa, które to zasady wynikają z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Przyjęte przez organ w drodze wykładni reguły intertemporalne w przypadku braku regulacji ustawowych, nie mogą naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy Stowarzyszenie O. "K." czynnie uczestniczyło na prawach strony w toczącym się postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej "K." na długo przed wejściem w życie znowelizowanej treści art. 44 ust. 1 ww. ustawy. Zostało dopuszczone przez organ do przedmiotowego postępowania na prawach strony, a okoliczność ta nie jest kwestionowana przez żadną ze stron niniejszego sporu. W związku z powyższym należy podzielić stanowisko, zgodnie z którym fakt wejścia w życie ww. przepisu nie pozbawił tego Stowarzyszenia prawa do uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu na prawach strony. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do naruszenia jednej z podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa - lex retro non agit (niedziałania prawa wstecz), a w konsekwencji także takich zasad konstytucyjnych jak przywołana powyżej zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa czy zasada ochrony praw nabytych. Z naruszeniem zakazu retroaktywnosci mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem z życie nowych przepisów (zob. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06). Takim zdarzeniem było w niniejszej sprawie dopuszczenie przez organ I instancji Stowarzyszenia O. "K." do postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla przedmiotowego przedsięwzięcia.

Za słusznością powyższego stanowiska przemawia ponadto wykładnia językowa omawianej normy prawnej w jej brzmieniu po dniu 1 stycznia 2015 r. Użyte w tym przepisie sformułowanie "organizacje społeczne, które [...] zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu" świadczy o tym, że przepis ten odnosi się do zdarzeń przyszłych i ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy organizacja ekologiczna zgłosi chęć uczestniczenia w postępowaniu po 1 stycznia 2015 r., albo gdy po tym dniu wniesie odwołanie od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa a nie brała udziału w tym postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 44 ust. 2 ustawy). Nie ma natomiast zastosowania w sytuacji, gdy przed wejściem w życie nowego brzmienia art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku taka organizacja była już stroną postępowania.

Z powyższych względów podniesione w skargach kasacyjnych zarzuty zmierzające do zakwestionowania przyjętego przez Sąd I instancji stanowiska, że fakt wejścia w życie znowelizowanego art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku nie pozbawił Stowarzyszenia nabytego prawa jako podmiotu uczestniczącego w postępowaniu na prawach strony, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Podkreślenia wymaga przy tym, że wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki, Sąd I instancji nie rozstrzygał o zgodności art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku z Konstytucją RP - dokonał on jedynie wykładni tego przepisu w świetle podstawowych zasad konstytucyjnych, pod kątem możliwości zastosowania jego znowelizowanej treści w okolicznościach niniejszej sprawy.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 10 p.p.s.a. w zw. z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 119 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że podstawę rozpoznania przedmiotowej skargi przez Sąd I instancji stanowił art. 119 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznania w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. wydane w postępowaniu administracyjnym postanowienie kończące postępowanie. Takim postanowieniem niewątpliwie jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Nie przywołanie natomiast przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym niewątpliwie było uchybieniem, nie mającym jednak istotnego wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., oddalił skargi kasacyjne. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.