Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 419/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 104  ust. 1  , ust. 3, ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 419/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 grudnia 2022 r. nr SKO-PS-4110-140/22 w przedmiocie uznania pobranego zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat K. T. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 390,24 zł (słownie: trzysta dziewięćdziesiąt 24/100 złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., nr SKO-PS-4110-140/22 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. znak: [...] z dnia 21 września 2022 r. w sprawie uznania kwoty 3.225,00 zł wypłaconej Z. K. w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w formie zasiłku stałego, za nienależnie pobrane świadczenie.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 200) oraz art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268, ze zm.), jak też § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 5 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296).

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Organ I instancji ww. decyzją z 21 września 2022 r. orzekł o uznaniu kwoty 3.225,00 zł wypłaconej Z. K. w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w formie zasiłku stałego, za nienależnie pobrane świadczenie.

W uzasadnieniu decyzji podano, że Z. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 28.02.2023r. Stwierdzono, że w dniu 22 maja 2021 r. dokonał on sprzedaży nieruchomości za łączną kwotę w wysokości 219.000,00 zł i cała ta suma została przekazana na konto bankowe Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. tytułem uregulowania wszelkich jego zobowiązań związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na wniosek uprawnionych wierzycieli, a także na pokrycie należnych kosztów tego postępowania. Podano, że według zaświadczenia tegoż Komornika, powyższa kwota została rozksięgowana w następujący sposób: wierzycielowi -23.615,87 zł, zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego - 163.890,33 zł, opłata egzekucyjna - 27.455,89 zł. koszty egzekucyjne - 52,97 zł, a pozostała kwota na saldzie na dzień 17.11.2021 r. wynosząca 3.984,94 zł na regulację bieżących alimentów. A zatem organ przyjął, iż dochód Z. K., z pominięciem kwoty 23.615.87 zł przekazanej wierzycielowi, wyniósł 195.384,13 zł.

Stwierdzono, że od miesiąca maja 2021 r. do miesiąca kwietnia 2022 r. należało do dochodu Z. K. doliczyć kwotę 16.282,01 zł stanowiącą 1/12 sumy 195.384,13 zł przekraczającą pięciokrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.

W odwołaniu od powyższej decyzji Z. K. zarzucił nieuwzględnienie niezwykle trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. Odwołujący wskazał, że całość kwoty uzyskanej ze sprzedaży przeznaczył na spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Nadto zaznaczył, że pozostaje w niedostatku, jest poważnie chory i nie może zaspokoić swoich potrzeb własnymi możliwościami. Z uwagi na stwierdzoną niepełnosprawność i dlatego nie może podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nadmienił też, że znaczne środki finansowe musi przeznaczać na zakup leków.

SKO w powołanej na wstępie decyzji z dnia 30 grudnia 2022 r. wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o pomoc lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej, dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, to kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód ten został wypłacony. Pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a taką osobą jest odwołujący się, wynosi aktualnie 3.880,00 zł (776,00 zł x 5), a więc uznano, że uzyskał on jednorazowy dochód w sumie oczywiście przekraczającej pięciokrotność kwoty tego kryterium. W związku z tym kwotę tego jednorazowego dochodu należało rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, począwszy od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Po rozliczeniu tegoż dochodu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, organ II instancji uznał, że dochód miesięczny odwołującego się od miesiąca maja 2021r. do kwietnia 2022r. wynosi 16.282,01 zł, co zostało prawidłowo ustalone w zaskarżonej decyzji.

Powołując się dalej na art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy, wskazano, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zaznaczono, że od miesiąca maja 2021 r. do kwietnia 2022r. miesięczny dochód samotnie gospodarującego Z. K. wynosił 16.282,01 zł, natomiast kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej odpowiada kwocie 776,00 zł. A zatem uznano, że dochód odwołującego się we wskazanym okresie przekraczał prawie 21 -krotnie to ustawowe kryterium dochodowe i w związku z tym, w świetle wyżej powołanego przepisu, od miesiąca maja 2021 r. do kwietnia 2022 r. nie przysługiwało mu prawo do zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z uwagi na to, że zmiana sytuacji dochodowej odwołującego się dotyczyła więc także okresu od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. i o tej zmianie nie poinformował on organu I instancji, mimo pouczenia go o takim obowiązku, to zdaniem SKO, organ słusznie uznał, że za ww. okres wypłacono Z. K. nienależnie świadczenie w formie zasiłku stałego w wysokości 3.225,00 zł (wysokość zasiłku stałego 645,00 zł miesięczne x 6 m-cy).

W piśmie z dnia 31 stycznia 2023 r. Z. K. zawarł skargę, w której zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, przez jego niezastosowanie, pomimo że przeznaczenie całości uzyskanego "dochodu" na spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego powoduje, że zachodzi szczególnie uzasadniona okoliczność umożliwiającego organowi odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia; 2. art. 109 ustawy o pomocy społeczne, przez przyjęcie że skarżący wbrew obowiązkowi nie poinformował organu o dochodzie, w sytuacji gdy strona pozostawała w biednym i usprawiedliwionym przeświadczeniu, że przekazanie całości kwoty sprzedaży nieruchomości na spłatę zadłużenia alimentacyjnego nie stanowi dochodu, to dopiero w toku mniejszego postępowania okazało się, że definicja ustawowa dochodu nie pokrywa się z potocznym i powszechnym rozumieniem tego pojęcia, 3. prawa procesowego a to art. 7 i 77 k.p.a, przez brak należytego uzasadnienia decyzji, przez brak odniesienia się do sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, zwłaszcza co do przeznaczenie kwoty całości "dochodu" a to zapłatę całego długu alimentacyjnego, co powinno być okolicznością promowaną, a tymczasem po raz kolejny strona ponosi tego negatywne konsekwencję, brak uzasadnienia decyzji powoduje, że podjęta decyzja ma charakter dowolny.

Podnosząc powyższe wniesiono:

- o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania oraz o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania administracyjnego Wójta Gminy N. nr [...] oraz SKO w Nowym Sączu Nr SKO-PS-4110-103/21 na okoliczność składanych oświadczeń przez wójta Gminy N., który potwierdzał, że spłata zadłużenia alimentacyjnego przez Z. K. powinna być promowana i doceniona, tymczasem po raz kolejny okoliczność tę poczytuje się na niekorzyść strony i wyciąga się z niej negatywne skutki; uchylenie rygoru potrącenia kwoty pobranej z zasiłku stałego wypłacanego przez okres od 1 czerwca 2022 r. do 28 lutego 2023 r.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. – stan prawny obowiązujący na dzień wydania zaskarżonej decyzji) - należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Stosownie do art. 104 ust. 3 u.p.s., wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 u.p.s.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że przepis art. 104 ust. 3 u.p.s. wskazuje, jakie konieczne elementy powinna zawierać decyzja wydana w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej, tj.: stwierdzenie, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, wysokość nienależnie pobranego świadczenia, obowiązek jego zwrotu oraz termin wykonania obowiązku. Z wykładni językowej owego przepisu wywieść należy, że wszystkie wymienione w nim elementy powinny znaleźć się w jednej decyzji, wydanej po przeprowadzeniu jednego postępowania rozstrzygającego wszystkie wskazane w tym przepisie kwestie. Przemawia za tym umieszczenie w wykładanym przepisie spójnika "oraz" i określenia decyzji administracyjnej w liczbie pojedynczej a nie mnogiej. Za taką interpretacją omawianego przepisu przemawia także wykładnia systemowa. Ustawodawca dążąc w ostatnich latach do ujednolicenia praktyki zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, w różnych dziedzinach życia społecznego zmienił uregulowania dotyczące procedury ściągania tych należności. Przykładowo należy wskazać na zmiany z dniem 18 września 2015 r. art. 30 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302, art. 3) i art. 23 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302, art. 1). Dokonując tych zmian ustawodawca ustalił, że w sprawach nienależnie pobranych świadczeń jedną decyzją ustala się wysokość nienależnie pobranych świadczeń i orzeka się o ich zwrocie ustalając termin zwrotu. Świadczy to o tym, że ustawodawca ma na względzie uproszczanie procedur ściągania nienależnie pobranych świadczeń i szybkość postępowań w tym przedmiocie, co jest w interesie zarówno organów administracji jaki i stron postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego również wykładnia art. 104 ust. 3 u.p.s. powinna uwzględniać, konieczność upraszczania i przyśpieszenia postępowań w przedmiocie ściągania nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Orzeczenie o nienależnie pobranych świadczeniach jest bowiem jednocześnie tytułem egzekucyjnym do ich przymusowej realizacji, co wynika z art. 104 ust. 1 u.p.s. (tak wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 5/20, LEX nr 2978408, wyrok NSA z 24 czerwca 2020 r., I OSK 86/20, LEX nr 3110938).

Decyzja organu I instancji utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu określa świadczenie nienależnie pobrane oraz jego wysokość. Brak w niej natomiast rozstrzygnięcia o zwrocie oraz terminie wykonania tego obowiązku. Z tych też powodów decyzje obu organów podlegać musiały uchyleniu. Brak koniecznych elementów pozbawia decyzje cech tytułu egzekucyjnego i uniemożliwia na przyszłość ewentualną przymusową realizację. Z tych powodów decyzje w obecnym kształcie nie mogły zostać utrzymane w obrocie prawnym (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 1 października 2019 r., II SA/Rz 619/19, LEX nr 2727157).

Należy również wskazać, że przepis art. 98 u.p.s. odsyła do odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Z tego powodu przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu, właściwy organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Organ obowiązany jest zatem ustalić, czy zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

W tym celu, organ powinien dokonać analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz przy braku wniosku pracownika socjalnego, pouczyć ją o prawie złożenia wniosku o odstąpienie przez organ od żądania zwrotu nienależnego świadczenia, o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w całości i w części, o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie należności na raty. Przy ocenie tych wniosków należy mieć przy tym na uwadze, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1863/07, wyrok NSA z 18 marca 2011r. sygn. akt I OSK 2065/10). W powołanym orzecznictwie podkreśla się, że celem art. 104 ust. 4 u.p.s. jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika również, ze organ zobowiązany jest zatem do wszechstronnego rozważenia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Wskazane przesłanki interpretować należy zgodnie z założeniami i celami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności mając na względzie cele pomocy społecznej określone w powołanym wyżej art. 2 ust. 1 u.p.s. (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 24 marca 2022 r., sygn.. akt II SA/Rz 833/21, CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 4220/18 wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s. użyte w ustawie określenie "świadczenie nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Stosownie zaś do art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Przepis art. 104 ust. 3 u.p.s. stanowi, że wysokość należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. (...) Dokonując wykładni określenia "nienależnie pobrane świadczenie" należy uwzględnić to, czy osobie pobierającej takie świadczenie można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Aby zatem przypisać skarżącej, że we wskazanym okresie pobrała nienależnie świadczenie, najpierw organy powinny wykazać, że miała ona świadomość co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie tego świadczenia i pomimo tego przedstawiła organowi nieprawdziwe informacje lub nie poinformowała o zmianie sytuacji materialnej bądź osobistej."

Jako błędny należy ocenić pogląd profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zawarty w piśmie z dnia 5 grudnia 2023 r. oraz rozwinięty na rozprawie w dniu 5 grudniu 2023 r., że skarżący nie osiągnął dochodu, gdyż środki ze sprzedaży udziału zostały w całości przeznaczone na spłatę zadłużenia alimnetacyjnego. Dokonując interpretacji pojęcia "uzyskiwania dochodów" pełnomocnik skarżącego wskazał na orzeczenie NSA z 5 maja 2015 r., sygn. I OSK 2802/13.

W ww. wyroku wskazano, że "Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi go suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona m. in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalenie sytuacji dochodowej następuje na podstawie krótkiego, miesięcznego okresu."

W ocenie Sądu, celem odkodowania definicji dochodu z art. 8 ww. ustawy należy odwołać się do podjętej w składzie siedmiu sędziów uchwały z 8 listopada 2021 r. o sygn. akt I OPS 2/21, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.) nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Wyjątek z art. 8 ust. 3 pkt 3 ma właśnie szczególnie silne uzasadnienie aksjologiczne wyłącznie z uwagi na interes uprawnionego do alimentacji i powinien być interpretowany ściśle. Skoro istota alimentów polega na ich regularnym świadczeniu, z pomniejszenia przychodu nie może korzystać ten zobowiązany, który popada w zadłużenie doprowadzając do konieczności uruchomienia procedury, o której stanowi art. 27 ust. 1 i 3 ustawy alimentacyjnej. W innym wypadku z wyjątkowego pomniejszenia przychodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco, doprowadzając do uruchomienia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zobowiązany korzystałby dwukrotnie z naruszania przez siebie prawa - za pierwszym razem nie wykonując swojego skonkretyzowanego obowiązku terminowo i należycie (popełniając delikt cywilnoprawny wobec uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych), drugi raz - uzyskując pomniejszenie przychodu w rozmiarze większym niż osoba w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej, która swoje świadczenia łożyła należycie i w terminie. Ma to szczególne znaczenie w kontekście przewidzianej w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady sprawiedliwości społecznej definiowanej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt K 8/98, OTK 2000/3/87; wyrok NSA z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 571/13 oraz wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1433/11; I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, wydanie 5, Wolters Kluwer, Warszawa 2020, s. 93 i 94). Potwierdzeniem zasadności tego stanowisko jest także regulacja art. 28 ust. 1 ustawy alimentacyjnej, w którym w wyraźny sposób odróżnia się należności wierzyciela alimentacyjnego od należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyrok WSA w Warszawie a dnia 20 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 499/11). Podważenie powyższej argumentacji wymagałoby dokonania wykładni contra legem, zakwestionowania fundamentalnych zasad interpretacji prawa (nakaz ścisłej wykładni przepisów wprowadzających wyjątki od zasady), a także odejścia od dominującej w orzecznictwie linii, opartej na tych regułach wykładni."

W tym kontekście brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że środki uzyskane przez skarżącego z tytułu sprzedaży udziału w nieruchomości, przeznaczone następnie na wymagalne zaległości alimentacyjne nie stanowiły dochodu – w przeciwieństwie do środków przeznaczonych na pokrycie rat bieżących (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy) – vide WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 22 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 797/22).

Podsumowując, należało stwierdzić, że rozpoznanie niniejszej sprawy przez organy nastąpiło z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 104 ust. 3 i 4 oraz art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko Sądu przedstawione w niniejszym wyroku, a w szczególności poczyni ustalenia w zakresie dodatkowego postępowania dowodowego, jakie niesie ze sobą regulacja art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i wyda stosowne do dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie, z uzasadnieniem odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie w powyższym kontekście Sąd uznał za konieczne podkreślić, że decyzja w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ma uznaniowy charakter, bowiem wskazany przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem wskazanego w nim przypadku szczególnego. Oznacza to, że do organu należy kwestia oceny, czy występujące w sprawie okoliczności przemawiają w wystarczającym stopniu za zastosowaniem przewidzianych w powołanym przepisie rozwiązań. Nie jest to jednak równoznaczne z dowolnością w tym zakresie. Uzasadnienie podjętego w ramach ponownego rozpoznania sprawy rozstrzygnięcia powinno zatem zawierać na tyle dokładne rozważania w aspekcie przesłanek świadczących o występowaniu w sprawie szczególnego przypadku bądź też jego braku, aby adresat był przekonany o wyjaśnieniu wszelkich istotnych okoliczności w tym względzie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) – w pkt 2 sentencji wyroku.