Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1135/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 5, art. 98 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1474
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Województwa Dolnośląskiego, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Wr 425/20, w sprawie ze skargi Województwa Dolnośląskiego, na decyzję Wojewody Dolnośląskiego, z dnia 17 lipca 2020 r. nr NRŚ-OR.7534.23.2019.MP, w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie, z mocy prawa, na własność wydzielonej pod drogę publiczną nieruchomości, oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi Województwa Dolnośląskiego na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 17 lipca 2020 r., nr NRŚ-OR.7534.23.2019.MP, w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na własność wydzielonej pod drogę publiczną nieruchomości, wyrokiem z 24 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wr 425/20, oddalił skargę w całości.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyło Województwo Dolnośląskie, zastępowane przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, tj.:

1. art. 22 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej jako: specustawa) w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego, skutkujące niewłaściwym określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogi publiczne;

2. art. 12 ust. 5 specustawy w zw. z art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skutkujące błędnym określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogi publiczne;

3. art. 98 ust. 1 i ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, iż zapłata odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogi publiczne następuje na zasadach analogicznych jak za wywłaszczenie nieruchomości na cele niezwiązane z inwestycjami drogowymi,

4. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP wyrażającego zasadę słusznego odszkodowania za pozbawienie prawa własności, zgodnie z którą do zapłaty odszkodowania, rozumianego jako rekompensata za wartość odebranego w drodze wywłaszczenia prawa rzeczowego do nieruchomości, powinien zobowiązany być podmiot, który uzyskał realną korzyść majątkową na skutek przeniesienia prawa własności.

II. naruszenie przepisu postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy dotyczącego podmiotu niebędącego uczestnikiem postępowania, tj. M. Spółka z o. o. [...] sp. k. z siedzibą w B. i konsekwentnym powoływaniu się przez sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku na decyzje organów administracyjnych obu instancji w zakresie orzeczenia na rzecz tegoż podmiotu odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo Dolnośląskie nieruchomości będącej własnością spółki, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym z treści decyzji Prezydenta Wrocławia 72/2019 z 9 września 2019 r., z treści zaskarżonej decyzji Wojewody Dolnośląskiego, a także z odwołania wniesionego do Wojewody przez Stronę skarżącą od przedmiotowej decyzji Prezydenta Wrocławia oraz z treści skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na przedmiotową decyzję Wojewody Dolnośląskiego wynika, że uczestnikiem postępowania jest M. S.A. z siedzibą w B. i to na rzecz M. S.A. z siedzibą w B. orzeczono odszkodowanie, będące przedmiotem sporu w części, w której orzeczono, iż odszkodowanie wypłaca Województwo Dolnośląskie, reprezentowane przez Zarząd Województwa.

Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Wrocławia 72/2019 z 9 września 2019 r., poprzedzających zaskarżony wyrok, w części, w której orzeczono, iż odszkodowanie wypłaca Województwo Dolnośląskie, reprezentowane przez Zarząd Województwa, oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto zrzeczono się rozprawy i wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył uczestnik postępowania i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w niniejszej sprawie według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Odszkodowanie w przedmiotowej sprawie zostało ustalone za odebranie prawa własności nieruchomości położonej w W. obręb B. w granicach działki oznaczonej nr [...] o pow. 3 484 m², która - jak wynika z treści decyzji podziałowej z 25 października 2013 r. (nr 472/2013), wydanej na wniosek M. S.A. przez Prezydenta Wrocławia na podstawie art. 93 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 oraz art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) - przeznaczona została pod ulicę klasy głównej i na cele publiczne, w związku z czym z mocy prawa na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stała się własnością Województwa Dolnośląskiego.

Organy administracji i Sąd I instancji nie mogły więc naruszyć art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego oraz art. 12 ust. 5 powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. w zw. z art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z uwagi na to, że przejęcie przedmiotowej działki gruntu na własność Województwa Dolnośląskiego nie nastąpiło na podstawie przepisów powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Również z treści ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. nie wynika, aby miała w jakimkolwiek zakresie zastosowanie do skutków prawnych decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości określonych w art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art. 20 pkt 17 i 18 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych nie ma znaczenia w sprawie. Przedmiotowa działka gruntu nie została bowiem nabyta przez zarządcę drogi. Przejście prawa własności tej działki na rzecz Województwa Dolnośląskiego było skutkiem prawnorzeczowym ostateczności decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości powstałym z mocy samego prawa, a więc bez jakiejkolwiek woli zarządcy drogi. Skutek ten wynika z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono, dlaczego należy uznać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia tego przepisu.

Z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że jeżeli nie dojdzie do uzgodnienia wysokości odszkodowania między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem, odszkodowanie to ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Zasady i tryb ustalania odszkodowania zostały uregulowane w Dziale III Rozdziale 5 – Odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości, z których nie wynika, aby odszkodowanie miało być ustalane według zasad i trybu określonego w ustawie z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych albo w ustawie z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego. Zarzut kasacyjny naruszenia powołanego art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest więc zasadny.

Z przedstawionych względów zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP jest niezrozumiały, skoro nie budzi żadnych wątpliwości, kto stał się właścicielem przedmiotowej działki gruntu. Podniesione natomiast w uzasadnieniu omawianego zarzutu kasacyjnego uzyskanie realnej korzyści majątkowej na skutek przeniesienia prawa własności nie stanowi kryterium ustalenia odszkodowania w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś ustawowo określony sposób zarządzania drogami publicznymi w miastach na prawach powiatu nie został przez ustawodawcę uwzględniony przy ustalaniu odszkodowania określonego w art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy zauważyć, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z 13 października 2010 r., II FSK 1479/09). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucane Sądowi I instancji uchybienie nie uniemożliwia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Nie jest ono również na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, na co zresztą wskazano w skardze kasacyjnej oraz co wynika z akt sprawy, że decyzje organów administracji obu instancji dotyczyły orzeczenia na rzecz M. S.A. odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo Dolnośląskie nieruchomości będącej własnością M. S.A. oraz że uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego była spółka M. S.A.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.