Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 801/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1, par. 2, art. 146 par. 1, art. 145a, art. 145b, art. 151 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Michał Ilski Protokolant: referent stażysta Adrian Piechota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie podziału nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy w [...] z 30 września 2020 roku nr [...]


UZASADNIENIE

I SA/Po 801/23

Uzasadnienie

Pismem z 25 stycznia 2018 r. M. G. (skarżąca) wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wójta G. K. z 2 lipca 2003 r. w sprawie podziału działki nr [...] położonej w [...] i wyodrębnienia z niej działek nr [...], [...], [...] oraz podziału działki nr [...] położonej w [...] i wyodrębnienia z niej działek nr [...] i [...]. Zarzuciła, że nie była stroną postępowania o podział nieruchomości i wskazała na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Postanowieniem z 5.08.2020 r. Wójt G. K., na podstawie 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wznowił postępowanie w sprawie podziału ww. działek.

Decyzją z dnia 30 września 2020 r. Wójt G. K. odmówił uchylenia decyzji Wójta G. K. z dnia 2.07.2003 r. nr [...] w sprawie podziału działki nr [...] położonej w [...] i wyodrębnienia z niej działek nr [...], [...], [...] oraz podziału działki nr [...] położonej w [...] i wyodrębnienia z niej działek nr [...] i [...]. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy art. 145 § 1 pkt 4, art. 147, art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 28 k.p.a. Organ przyjął, że brak jest podstaw prawnych do uznania, że M. G. powinna być stroną postępowania o podział nieruchomości, zakończonej decyzją Wójta G. K. z 2.07.2003 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 15 stycznia 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji w sposób prawidłowy, wznowił postępowanie w sprawie. Następnie zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 149 § 2 k.p.a. przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia. W wyniku tego postępowania organ I instancji zasadnie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wznowienia wskazana w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem wnioskodawczyni nie była stroną kwestionowanego postępowania zakończonego decyzją z 2 lipca 2003 r.

W ocenie organu odwoławczego stroną postępowania podziałowego są wyłącznie właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości i ewentualnie osoby, którym przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, jeśli wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Uprawnienia właściciela nieruchomości mogą być w postępowaniu podziałowym ograniczone jedynie wtedy, gdy z mocy wyraźnego przepisu prawa podział nieruchomości może być dokonany z urzędu lub na wniosek osoby, która nie jest właścicielem, ale ma tytuł prawnorzeczowy do gruntu (np. użytkownik wieczysty). Nie są stronami postępowania o podział nieruchomości osoby, które nie mają do niej żadnego tytułu prawnego. Według SKO ze zgromadzonych w sprawie dokumentów w żaden sposób nie wynika, że wnioskodawczyni przysługuje prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Organ prowadzący postępowanie podziałowe opiera się na istniejącym w chwili orzekania stanie faktycznym i prawnym, co do kwestii stosunków własnościowych istniejących na podlegającym podziałowi gruncie i nie może w jego trakcie prowadzić równoległego postępowania w sprawie wyjaśnienia "rudymentarnych" okoliczności sprawy dotyczących prawa własności odwołującej się do przedmiotowej nieruchomości. SKO podniosło, że dokonany już podział nie pozbawia strony dochodzenia swoich praw do nieruchomości, albowiem nadal przysługuje jej roszczenie w tej kwestii w odniesieniu do poszczególnych działek powstałych w wyniku podziału, które może zostać zrealizowane, gdy skarżąca wykaże swój tytuł prawny do nieruchomości.

Pismem z dnia 1 marca 2021 r. strona wniosła skargę na powyższą decyzję zarzucając jej:

- sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym,

- sprzeczność z prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia 30.07.2015 r., sygn. [...],

- sprzeczność z prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12.08.2014 r., sygn. [...],

- nieprzeprowadzenie dowodu z całości akt sprawy, w tym z dokumentacji o zwrocie zabranej niezgodnie z prawem nieruchomości [...] E. G., twórcy w. kawalerii w Powstaniu W. oraz z dokumentacji o podziale nieruchomości [...] w 2003 r., a posiadanej przez Wójta G. K.,

- ukrycie tej dokumentacji przez Wójta w celu manipulowania krajowym wymiarem sprawiedliwości i osiągnięci korzyści majątkowej (obecna Wójt G. K. gospodaruje na nieruchomościach [...] m.in. w [...] i chce się na nich uwłaszczyć w związku z pozbawieniem nas prawa do pierwokupu),

- sprzeczność z prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 20.02.2020 r. w tej sprawie o sygnaturze II SA/Po 871/19,

- nieinformowanie pozostałych stron w tej sprawie,

- manipulowanie krajowym wymiarem sprawiedliwości przez Wójta poprzez ukrywanie dowodów,

- sprzeczność ze stanem faktycznym, tj. faktem, że od końca XVIII wieku, kiedy 3x pradziadek strony, ostatni wojewoda [...] I RP J. B. nabył D. B., których nigdy nie przestali być ich właścicielami oprócz wydzielonych dóbr kościelnych, terenu dla szkoły i uwłaszczeniu 10 gospodarzy po Powstaniu Listopadowym przez okupacyjnego cesarza [...],

- podjęcie decyzji za pomocą czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa,

- niewyjaśnienie wątpliwości i błędów w zaskarżonej decyzji Wójta.

- sprzeczność z faktami znanymi organowi z urzędu,

- działanie w celu bezprawnego wzbogacenia się kosztem pozbawienia prawa własności obywateli działających w zaufaniu do państwa i prawa,

- dążenie do zniszczenia dobra narodowego, tj. zabytkowego zespołu pałacowo- parkowego w [...] poprzez zawarte umowy przez gminę na budowę fabryki 20 metrów od pałacu w miejscu zburzonego przez PGR w 1972r. lamusa, w którym znajdowała się elektrownia pałacu (por. referat S. C. o pałacu w [...] na pierwszym po 1918 r. zjeździe elektryków [...]). Inwestorzy kilka razy kontaktowali się ze mną, nawet grozili mi konsekwencjami za wniesienie sprawy do sądu,

- bezprawne twierdzenie SKO, że decyzja podziałowa, w sytuacji, gdy państwo w złej wierze i niezgodnie z prawem zabiera część nieruchomości nie podpadającej pod dekret o reformie rolnej, zasypuje jezioro niepodpadające pod dekret, burzy elektrownie pałacu i buduje w jej miejsce magazyn na zborze, dokonuje się na podstawie stanu faktycznego na dzień nielegalnych zmian w nieruchomości obywatela kraju działającego w zaufaniu do państwa i prawa, nawet gdy to prawo pozbawia go własności, a nie na dzień, kiedy tą nieruchomość zabrano i przed zmianami dokonanymi nielegalnie przez aparat przymusu państwa w celu zmiany granic nieruchomości podpadający pod dekret o reformie rolnej od niepodpadających pod ten dekret,

- nieprzeprowadzenie w postępowaniu o ustalenie stanu faktycznego i historycznego w operacie podziałowym i obciążanie za to zaniedbanie właścicieli nieruchomości dzielonej z przymusu przez państwo,

- nakazywanie stronie dowodzenia faktów znanych organowi z urzędu.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie:

- Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w przedmiocie zakazu dyskryminacji i prawa do sprawiedliwego sądu oraz ochrony własności oraz zakazu nieludzkiego i poniżającego traktowania,

- Karty Praw Podstawowych EU,

- Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ,

- Konstytucji RP - art. 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 20, 21, 30, 31, 32, 37, 40, 43, 45, 46, 47, 60, 63, 64, 69, 77, 80, 82, 83, 84, 87, 88, 89, 91, 92,173,178 i 184,

- Konstytucji RP z dnia 23.04.1935 r.,

- Dekretu z dnia 6.09.1944 r. o reformie rolnej,

- Rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej z dnia 1.03.1945 r. wraz ze zmianami,

- Wyroku TK z 2007 r. w sprawie dekretu o reformie rolnej i jego niezgodności z obecną Konstytucja RP,

- Ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami w sposób rażący.

W związku z powyższym, skarżąca wniosła o:

- zmianę decyzji i nakazanie organowi wznowienie postępowania, uznania jej i innych współwłaścicieli za stronę postępowania, nakazanie przeprowadzenia podziału nieruchomości zgodnie z dekretem z dnia 6.09.1944 r. i wyrokiem TK na dzień 1.09.1939 r.,

- ewentualnie uchylenie poprzedzających decyzji i nakazanie organowi wznowienie postępowania, uznania jej i innych współwłaścicieli za stronę postępowania, nakazanie przeprowadzenia podziału nieruchomości zgodnie z dekretem z dnia 6.09.1944 r. i wyrokiem TK na dzień 1.09.1939 r.,

- przeprowadzenie dowodu z całości akt znajdujących się u organu, w tym operatu podziałowego oraz dokumentacji o zwrocie pałacu,

- przeprowadzenie dowodu z poprzedniego postępowania przed SKO i WSA w tej sprawie,

- przeprowadzenie dowodu z Działu III Ksiąg Wieczystych [...] znajdujących się w Sądzie Rejonowym w [...] i Archiwum Państwowym w [...] potwierdzających, że J. B. nabył legalnie D. B. i wszystkie postępowania spadkowe nie są objęte wadą prawną,

- nakazanie SKO wyjaśnienia obcego dla niej słowa "rudymentarny".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto SKO stwierdziło, że zarzuty skargi nie odnoszą się do meritum sprawy.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2021 r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę.

W piśmie procesowym z dnia 13 września 2021 r. skarżąca działająca przez pełnomocnika wniosła o przeprowadzenie dowodu z decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r. nr [...] na okoliczność że działki nr [...] i [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 23 września 2021 r. I SA/Po 326/21, oddalił skargę M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 15 stycznia 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie podziału nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku w pełni podzielił ustalenia i argumentację organu.

M. G. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i wyrokiem z dnia 19 września 2023r w sprawie I OSK 178/22 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w poznaniu do ponownego rozpoznania

W ocenie NSA na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który skarżąca kasacyjnie umotywowała w ten sposób, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do wszystkich okoliczności faktycznych i do wszystkich zarzutów skarżącej, a z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w szczególności chodzi o argumenty i wnioski dowodowe zawarte w piśmie z 13 września 2021 r. ([...].). Do pisma tego dołączona została kopia decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r., z której wynika, że działki nr [...] i [...] (a więc między innymi te, które powstały z podziału działki nr [...] na mocy decyzji Wójta G. K. z 2 lipca 2003 r.), nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem pełnomocnika skarżącej kasacyjnie decyzja Wojewody [...] z 27 września 2013 r., w odniesieniu do działek nr [...] i [...] ma skutek ex tunc, co oznacza, że w dacie podziału M. G., na której (między innymi) wniosek, decyzja Wojewody [...] została wydana, była właścicielką tej części dzielonej nieruchomości. Natomiast powodem, dla którego odmówiono uchylenia decyzji podziałowej po wznowieniu postępowania (art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), był brak interesu prawnego po stronie M. G., gdyż w ocenie organu w chwili podziału nie przysługiwał jej tytuł własności do ulegającej podziałowi nieruchomości. Do przedłożonego przez skarżącą dowodu oraz powołanych w związku z nim argumentów Sąd I instancji w ogóle się nie odniósł. Nie ocenił, czy decyzja Wojewody [...] z 27 września 2013 r. jest ostateczna, a jeśli tak, to jaki skutek w sferze własności wywołała w odniesieniu do części dzielonej nieruchomości i czy jej wydanie mogło mieć wpływ na ocenę stanu własności ulegającej podziałowi nieruchomości w chwili podziału. W niniejszej sprawie dokonując oceny zasadniczego, z punktu widzenia prawa materialnego (art. 97 ust. 1 u.g.n.), elementu stanu faktycznego, tj. czy skarżącej w chwili podziału nieruchomości przysługiwało prawo własności choćby do jej części, Sąd I instancji pominął te okoliczności wskazywane przez stronę, które mogły mieć istotny wpływ na ocenę stanu faktycznego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji NSA uznał za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Dopiero bowiem po analizie oferowanego dowodu możliwa będzie ocena interesu prawnego skarżącej w postępowaniu podziałowym.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Postanowieniem z 5.08.2020 r. Wójt G. K., na podstawie 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wznowił postępowanie w sprawie podziału nieruchomości, jednakże przyjął, że brak było podstaw prawnych do uznania, że M. G. powinna być stroną postępowania o podział nieruchomości więc odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia 2.07.2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 15 stycznia 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Z ust. 2 tego artykułu wynika, że jeżeli określona nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo współużytkowników wieczystych

Biorąc pod uwagę przepis art. 190 p.p.s.a. Sąd, ponownie rozpoznając sprawę, przeprowadził dowód z decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r. nr [...] orzekającej, że działki nr [...] i [...] ( obręb [...], gm. [...]- ark. mapy [...]) na których posadowiony jest zespół pałacowo - parkowy w [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. 1945.Nr 3 poz. 13 ze zm.) oraz, że nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] obręb [...], gm. [...] - ark. mapy [...]) dawniej wchodząca w skład majątku [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej 9 Dz. 1945.Nr 3 poz. 13 ze zm.) Decyzja ta jest ostateczna.

W tym miejscu należy podkreślić, że postępowanie o podział spornej nieruchomości zakończone decyzją ostateczną Wójta G. K. z 2 lipca 2003 r. toczyło się z wniosku A. W. R. Skarbu Państwa. Jedynym ujawnionym właścicielem w księdze wieczystej nieruchomości stanowiącej działkę [...], ( kw nr [...]) która uległa podziałowi na działki [...], [...] i [...] oraz działki [...]( kw nr [...]), która została podzielona na działki [...] i [...] był Skarb Państwa - A. W. R. Skarbu Państwa. Jednakże jak wynika z ostatecznej decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r. działki nr [...] i [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że A. R. Skarbu Państwa nie była wyłącznie legitymowana do złożenia wniosku o podział nieruchomości ale w tym postępowaniu winni też wziąć udział spadkobiercy poprzedniego właściciela. Wbrew twierdzeniu organów skarżąca wraz z pozostałymi spadkobiercami po E. G. legitymowała się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Skarżącej przysługiwał więc przymiot strony, a co za tym idzie skarżąca mogła domagać się w postępowaniu wznowieniowym uchylenia decyzji Wójta G. K. z dnia 2 lipca 2003 r. bowiem bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu o podział nieruchomości – działki [...].

Z uwagi na te okoliczności, w ocenie Sądu, organy nieprawidłowo przeprowadziły postępowanie określone w art. 149 § 2 k.p.a. i wydały decyzje o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej, stwierdzając brak podstaw do jej uchylenia na podst. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Po przeprowadzeniu przez Sąd dowodu z decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r. okazało się, że słuszny był zarzut skarżącej, że przysługiwał jej i pozostałym spadkobiercom przymiot strony w postępowaniu o podział nieruchomości (działki nr [...]), a także w sprawie rozpatrywanej po wznowieniu postępowania. Celem art. 28 k.p.a. jest bowiem umożliwienie udziału w postępowaniu administracyjnym tym wszystkim, których interesu prawnego lub obowiązku to postępowanie dotyczy, po to, aby mieli oni możliwość obrony swoich praw przed ewentualnym ich naruszeniem przez wydanie decyzji niezgodnej z prawem. Jak już wyżej wskazano zgodnie z art. 97 ust. 1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Jeżeli określona nieruchomość jest przedmiotem współwłasności, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli ( ust 2)

Wobec powyższego organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę powinien, po pierwsze przeprowadzić dowód z decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r. nr [...] Następnie ustalić krąg spadkobierców po zmarłym E. G., czego nie uczynił prowadząc postępowanie, mimo, że jak wynika z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] z 27 września 2013 r. zostały wydane postanowienia o nabyciu spadku po E. G.. W postępowaniu wznowieniowym muszą bowiem uczestniczyć wszyscy spadkobiercy a nie tylko wnioskodawczyni.

Po ustaleniu spadkobierców i przyznaniu im statusu strony organ winien jednak wziąć pod uwagę fakt, że zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a i art. 145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Innymi słowy, po upływie wymienionych terminów (pięcioletniego i dziesięcioletniego) w wyniku wznowienia postępowania w żadnym przypadku nie może dojść do uchylenia decyzji ostatecznej. W takim przypadku, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 151 § 2 k.p.a.). Wydanie decyzji, o której mowa w art. 151 § 2 k.p.a. jest uzależnione od ustalenia przez organy, że zaistniały przyczyny uzasadniające wznowienie postępowania. W razie ustalenia przez organy, że decyzja badana w postępowaniu wznowieniowym dotknięta jest wadami, o których mowa w art. 145 § 1 lub że zaistniały okoliczności o których mowa w art. 145a-145b k.p.a. konieczne jest zbadanie, czy zaistniały okoliczności wyłączające możliwość uchylenia decyzji, to jest okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 151 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu wobec naruszenia przepisów prawa materialnego raz przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ, stosownie do art.153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu.