Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 574/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 13  art. 16
journal: Dz.U. 2024 poz 320
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
article: art. 66 ust. 5 i 5a, art. 80a
journal: Dz.U. 2023 poz 1047
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant st. asystent sędziego Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 684/20 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 stycznia 2020 r. nr BP. 702.1613.2019.1235.PLD.80 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od A. B. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Wyrokiem z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 684/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania skargi A.B. (skarżący, strona) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD, organ II instancji, organ odwoławczy, organ) z dnia 3 stycznia 2020 r., nr BP.702.1613.2019.1235.PLD.80, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 18 marca 2019 r., umorzył postępowanie administracyjne oraz zasądził od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

II.

Z uzasadnienia powyższego wyroku wynikają następujące ustalenia faktyczne.

Dnia 20 lutego 2019 r. na drodze ekspresowej S7 na odcinku Skarżysko-Kamienna (połączenie z drogą krajową nr 7) - węzeł Kielce funkcjonariusz Inspekcji Transportu Drogowego (ITD) zatrzymał do kontroli statycznej zespół pojazdów składający się z samochodu ciężarowego marki Man o numerze rejestracyjnym [...] oraz przyczepy ciężarowej marki Plandex o numerze rejestracyjnym [...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Na podstawie dowodów rejestracyjnych ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekraczała 3,5 tony, a właścicielem pojazdów była P. Sp. z o.o. Kontrola dokonana za pośrednictwem urządzenia DSRC (skanera) zainstalowanego w pojeździe służbowym ITD wykazała, że w ww. pojeździe znajdowało się urządzenie viabox o numerze [...] służące do uiszczania opłaty elektronicznej. Podczas czynności kontrolnych na podstawie okazanych do kontroli dowodów rejestracyjnych ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekroczyła 12 ton. W związku z powyższym stwierdzono, że do ww. urządzenia viabox nie wprowadzono prawidłowych danych o kategorii pojazdu, gdyż podczas przejazdu urządzenie było aktywne dla pojazdu poniżej 12 ton. Po analizie zebranego materiału dowodowego, organ uznał, że w dniu 20 lutego 2019 r. kierujący pojazdem naruszył obowiązek wprowadzenia do urządzenia viabox prawidłowych danych o kategorii pojazdu. Konsekwencją tego było nałożenie na stronę, na mocy decyzji z dnia 18 marca 2019 r. nr BKOE-WIMJK-PLD.702.85.2019.0713.02 kary pieniężnej w wysokości 750 zł, stosownie do art. 13k ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (u.d.p.).

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ ponownie rozpatrując sprawę postanowił uzupełnić materiał dowodowy i w dniu 4 lipca 2019 r. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu o udzielenie informacji w sprawie terminu złożenia przez właściciela samochodu ciężarowego marki Man o numerze rejestracyjnym [...] wniosku o zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, terminu dokonania zmian oraz ich ujawnienia w centralnej ewidencji pojazdów, terminu odebrania dowodu rejestracyjnego oraz terminu uzyskania możliwości uzyskania informacji co do dokonania zmiany w dowodzie. Pismem z dnia 12 lipca 2019 r. Starostwo Powiatowe w Oświęcimiu poinformowało organ, że właściciel pojazdu marki Man o numerze rejestracyjnym [...] – P. Sp. z o.o. złożył w dniu 24 stycznia 2019 r. wniosek o zmianę dopuszczalnej masy całkowitej ww. pojazdu. Ponadto wskazano, że masa całkowita została zmieniona w dniu 24 stycznia 2019 r. i w tym samym dniu została przekazana informacja do centralnej ewidencji pojazdów, natomiast właściciel ww. pojazdu odebrał nowy dowód rejestracyjny w dniu 27 lutego 2019 r., jednakże miał możliwość i został poinformowany przed odbiorem dowodu rejestracyjnego, że zmiana została dokonana w dniu złożenia wniosku, tj. 24 stycznia 2019 r. Strona pismem z dnia 20 sierpnia 2019 r. przedstawiła swoje zastrzeżenia, wskazując, że niewątpliwie wniosek o zmianę dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu został złożony w dniu 24 stycznia 2019 r., jednak w dniu kontroli nie dysponowała ona dowodem ze zmienionymi danymi. Ponadto w ocenie strony pojazd może się poruszać po drodze publicznej na podstawie dowodu rejestracyjnego, a nie danych w systemie komputerowym (np. w centralnej ewidencji pojazdów), co dotyczy również zmiany parametrów pojazdu. W związku z tym, zdaniem strony, może się on poruszać po drodze ze zmienionymi parametrami technicznymi z chwilą wydania dowodu rejestracyjnego. Odnosząc się natomiast do pisma ze Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu strona wskazała, że informacja o tym, że właściciel został poinformowany przed odbiorem dowodu rejestracyjnego, że zmiana została dokonana w dniu złożenia wniosku, nie znajduje uzasadnienia w przedmiotowej sprawie. Ze względu na powyższe, organ pismem z dnia 3 września 2019 r. zwrócił się ponownie do Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu z prośbą o dodatkowe wyjaśnienia i wskazanie, czy Starostwo jest w posiadaniu złożonego przez właściciela samochodu ciężarowego marki Man o numerze rejestracyjnym [...] wniosku o zmianę dopuszczalnej masy całkowitej ww. pojazdu, kiedy właściciel został poinformowany o zmianie dopuszczalnej masy całkowitej ww. pojazdu (w dniu złożenia wniosku, w dniu odebranie nowego dowodu rejestracyjnego czy też innego dnia) oraz czy została wydana decyzja o zmianie dopuszczalnej masy całkowitej ww. pojazdu. Pismem z dnia 23 października 2019 r. Starostwo Powiatowe w Oświęcimiu poinformowało, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdzono, iż właściciel pojazdu złożył wniosek o zmianę dopuszczalnej masy całkowitej samochodu ciężarowego marki Man o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 24 stycznia 2019 r., a wniosek ten został rozpatrzony w dniu 4 lutego 2019 r. (a nie jak podano wcześniej w dniu 24 stycznia 2019 r.). W tym też dniu (4 lutego 2019 r.) i w tym dniu właściciel został poinformowany o dokonaniu zmiany, czego dowodem jest pieczęć w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Jednocześnie poinformowano, iż w przypadku dokonywania zmiany dopuszczalnej masy całkowitej w pojeździe organ nie wydaje decyzji administracyjnej, a potwierdzeniem zmiany jest zapis w dowodzie rejestracyjnym. Do pisma Starostwo załączyło kopię wniosku strony o zmianę dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu oraz kopię dowodu rejestracyjnego, zawierającego wpis o dokonaniu zmiany danych pojazdu w dniu 4 lutego 2019 r. Strona pismem z dnia 12 listopada 2019 r. przedstawiła swoje zastrzeżenia. Przede wszystkim strona poinformowała, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w piśmie z dnia 20 sierpnia 2019 r., gdyż dokumenty przesłane przez Starostwo Powiatowe w Oświęcimiu jednoznacznie potwierdzają odbiór przez stronę dowodu rejestracyjnego, zawierającego nowy wpis, w dniu 27 lutego 2019 r. Strona zwróciła uwagę, iż wprowadzające w błąd jest stwierdzenie jakoby pieczęć w dowodzie rejestracyjnym miałaby być potwierdzeniem poinformowania właściciela o dokonanych zmianach w dowodzie rejestracyjnym. Zdaniem strony nadal nie wskazano sposobu poinformowania właściciela o dokonanej w dowodzie rejestracyjnym zmianie, w dniu 4 lutego 2019 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia 3 stycznia 2020 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ utrzymał decyzję I instancji.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji wskazał, że z całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący jako korzystający z dróg publicznych zawarł umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną. Kierując pojazdem ciężarowym, skarżący nie zadeklarował jednak prawidłowej kategorii pojazdu, którym się poruszał po płatnym odcinku drogi krajowej. Wobec powyższego pojazd podlegający obowiązkowi wnoszenia opłaty elektronicznej poruszał się po drodze krajowej, uiszczając opłatę elektroniczną w niepełnej wysokości, ponieważ w chwili wykonywania kwestionowanego przejazdu urządzenie viabox nie zostało przełączone na działanie w trybie: "pojazd z przyczepą". Organ stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, a wymierzona kara pieniężna odpowiada prawu, bowiem strona postępowania naruszyła obowiązek wprowadzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu do urządzenia viabox zainstalowanego w pojeździe. Pojazd podlegający obowiązkowi wnoszenia opłaty elektronicznej dla kategorii 2 poruszał się po drodze krajowej tak, jakby należał do kategorii 1, czyli do pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton. W ocenie organu okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku wprowadzenia do urządzenia viabox prawidłowych danych o kategorii pojazdu. W rozpatrywanej sprawie do naruszenia prawa nie doszło wskutek działania siły wyższej, czyli zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), które nie były możliwe do uniknięcia. Organ wyjaśnił, że z art. 13i ust. 4a u.d.p. wynika, że to kierujący pojazdem samochodowym, w którym znajduje się urządzenie viabox, jest obowiązany do wprowadzenia do tego urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu. Do obowiązków strony należało zatem sprawdzenie, czy znajdujące się w pojeździe urządzenie viabox zawiera prawidłowe dane (tryb jazdy "pojazd z przyczepą"). Organ ponadto wskazał, że użytkownik podpisując umowę w Punkcie Obsługi Klienta jest zobowiązany do sprawdzenia danych na niej zawartych oraz potwierdzenia ich poprawności. Użytkownik jednocześnie oświadcza, że informacje zawarte w umowie oraz w załącznikach do umowy są prawdziwe i nie wprowadzają w błąd, w tym dane dotyczące masy zarejestrowanych pojazdów. Użytkownik jest zobligowany do przełączenia urządzenia viabox w odpowiedni tryb pracy, w zależności od tego czy będzie poruszał się z przyczepą czy bez niej. Informacje dotyczące ustawiania ww. parametrów znajdują się w instrukcji obsługi dołączonej do każdego nowo wydanego urządzenia (znajduje się w pudełku wraz z urządzeniem). Zgodnie z instrukcją obsługi urządzenia viabox , deklarację przyczepy wprowadza się poprzez naciśnięcie przycisku przez dłużej niż 2 sekundy (wskaźnik "2" i "X" zaświeci się jednokrotnie). Oznacza to, że wskaźnik przyczepy jest włączony. Aby wyłączyć wskaźnik przyczepy należy ponownie nacisnąć przycisk przez dłużej niż 2 sekundy, aż wskaźnik "X" zaświeci się jednokrotnie. W celu sprawdzania statusu urządzenia po naciśnięciu przycisku przez mniej niż 2 sekundy włączy się wskaźnik "X". Jeżeli została zadeklarowana przyczepa wskaźnik "2" oraz "X" będą świecić jednocześnie. W związku z powyższym kierowca ma możliwość sprawdzenia jaka klasa pojazdu została zadeklarowana przed przejazdem po płatnym odcinku drogi i na bieżąco reagowania na zaistniałą sytuację. W dalszej kolejności GITD wskazał, że zgodnie z art. 13k ust. 5 u.d.p. karę pieniężną, o której mowa w art. 13k ust. 2 pkt 1 u.d.p., wymierza się kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. W rozpoznawanej sprawie osobą kierującą pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 20 lutego 2019 r. był skarżący. Odnosząc się do zarzutu strony, iż dopuszczalną masę całkowitą pojazdu ustalono w dniu kontroli na podstawie danych znajdujących się w centralnej ewidencji pojazdów, organ poinformował, że inspektor tylko w taki sposób mógł dokonać kontroli pojazdu, gdyż kierujący pojazdem w dniu naruszenia nie posiadał bądź nie okazał dowodu rejestracyjnego pojazdu. Jednakże dane znajdujące się w ww. ewidencji odpowiadają danym znajdującym się w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Organ podkreślił, że już od dnia 5 lutego 2019 r. kierujący pojazdem marki Man o numerze rejestracyjnym [...] powinien uiszczać opłatę elektroniczną za korzystanie z płatnych odcinków dróg krajowych w kwocie wyższej, gdyż dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 12 ton.

Na ww. decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 78 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, przejawiające się w szczególności w pominięciu kwestii poświadczenia nieprawdy, jakie zawarto w protokole pokontrolnym. W oparciu o przedstawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem (pkt I) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję GITD, umorzył postępowanie administracyjne oraz zasądził od organu odwoławczego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

W ocenie Sądu I instancji, niezgodność zaskarżonej decyzji z prawem wynika z faktu nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w oparciu o ustalenia organu niedające ku temu podstaw. Sąd I instancji podniósł, że organ przyjął za właściwe dane techniczne kontrolowanego pojazdu wynikające z systemu CEPiK na dzień przeprowadzenia kontroli, tj. 20 lutego 2019 r. Organ nie miał aktualnego dowodu rejestracyjnego kontrolowanego pojazdu z uwagi na fakt, że został złożony w Starostwie Powiatowym w Oświęcimiu wniosek o dokonanie jego zmiany, w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej (dmc) tego pojazdu. Z protokołu kontroli wynika jednak, że taki dokument został przez kierowcę okazany, co zostało później uznane przez organ za oczywisty błąd pisarski. Zdaniem Sądu I instancji kolejny błąd znalazł się w piśmie Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu z dnia 12 lipca 2019 r., w którym wskazano, że zmiany danych kontrolowanego pojazdu dokonano 24 stycznia 2019 r., tj. w dniu złożenia przez skarżącego wniosku w tej sprawie. Kolejnym pismem Starostwo wskazało na dzień 4 lutego 2019 r. jako właściwy termin dokonania tej zmiany i taka data znajduje się w dowodzie rejestracyjnym pojazdu, o czym poinformowano skarżącego. Starostwo potwierdziło jednocześnie, że skarżący zmieniony dowód rejestracyjny odebrał osobiście w dniu 27 lutego 2019 r. Sąd I instancji podniósł, że w piśmie Starostwa Powiatowego w Oświęcimiu z dnia 23 października 2019 r., stanowiącego odpowiedź na pytanie organu odnośnie do okoliczności poinformowania skarżącego (właściciela samochodu ciężarowego marki Man o numerze rejestracyjnym [...]) wyraźnie wskazano, że w przypadku dokonania zmiany w zakresie dmc pojazdu w dowodzie rejestracyjnym nie wydano odrębnej decyzji administracyjnej, a potwierdzeniem tej zmiany jest stosowna adnotacja w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Sąd I instancji wyjaśnił, że w praktyce wpis w dowodzie rejestracyjnym "zastępuje decyzję", co oznacza, że "podlega tym samym zasadom uznania decyzji, wydanej w takiej formie, za doręczoną i co najważniejsze - wywołującą od tego momentu skutki prawne dla właściciela pojazdu". Brak było zatem, zdaniem Sądu I instancji, podstaw do przyjęcia "domniemania doręczenia takiej decyzji", w postaci "dowolnego zawiadomienia" właściciela pojazdu o dokonanej zmianie, zwłaszcza w przypadku braku jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, kiedy takie powiadomienie miało faktycznie miejsce. Sąd I instancji podniósł, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący odebrał przedmiotowy dowód rejestracyjny w dniu 27 lutego 2019 r. i dopiero od tego momentu był niewątpliwie zobowiązany do posługiwania się nim, zgodnie z dokonanym wpisem. Sąd I instancji przyznał tym samym rację skarżącemu, że dopiero po otrzymaniu dokumentu potwierdzającego dopuszczenie pojazdu o zmienionych parametrach technicznych do ruchu, mógł on odpowiednio skorygować ustawienia pojazdu na tryb jazdy "pojazd z przyczepą", wcześniej bowiem nie miał do tego podstaw, gdyż nie otrzymał od organu administracji żadnego wiążącego dokumentu w tej sprawie. Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie Sądu I instancji, nie mogło dojść do naruszenia przepisów u.d.p. opisanego w skarżonej decyzji, jak i w decyzji wydanej w I instancji. Z tych też powodów prowadzone postępowanie w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej Sąd I instancji uznał za bezprzedmiotowe.

IV.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ odwoławczy, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Organ wniósł także o zasądzenie od strony przeciwnej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niezasadnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że w dniu 20 lutego 2019 r. do urządzenia viabox wprowadzono prawidłowe dane o kategorii pojazdu podczas gdy dowody wskazują, że kierujący mimo, że poruszał się zespołem pojazdów którego dmc przekraczało 12 t nie zadeklarował tego faktu na urządzeniu viaBox, a zmiany w zakresie dmc pojazdu dokonano przed kontrolą o czym świadczy złożony przez właściciela pojazdu w dniu 24 stycznia 2020 r. wniosek o zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym do którego załączono zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego potwierdzające, że została dokonana zmiana w zakresie dmc pojazdu i stanowiące jednocześnie podstawę do dokonania zmiany wpisu;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 3 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez stwierdzenie, że zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania, podczas gdy organ wykazał na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, że w momencie przejazdu po drodze objętej systemem elektronicznego poboru opłat dmc zespołu pojazdów przekraczała 12 t, a kierujący pomimo obowiązku zawartego w art. 13i ust. 4a u.d.p. nie wprowadził do urządzenia prawidłowych danych, tym samym wypełniła się hipoteza określona w ww. przepisie i zaistniały przesłanki do ukarania kierującego za ww. naruszenie;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13i ust. 4a w zw. z art. 13ha ust. 3 pkt 1-3 u.d.p. poprzez ich błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegającą na uznaniu, że o przypisaniu pojazdu/zespołu pojazdów do danej kategorii decyduje wyłącznie wpis w dowodzie rejestracyjnym, podczas gdy zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych z dnia 11 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2355) to zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego potwierdzające, że dokonane zmiany są zgodne z przepisami wydanymi na podstawie art. 66 ust. 5 i 5a p.r.d., jest podstawą do wydania dowodu rejestracyjnego z nowymi danymi pojazdu, tym samym wpis w dowodzie rejestracyjnym ten ma charakter czynności materialno-technicznej, której podstawę stanowi przeprowadzone badanie techniczne, a ponadto w myśl § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2130) dane i informacje, z zastrzeżeniem § 7 ust. 2 i § 8 ust. 4 oraz z zachowaniem zasada określonych w instrukcji, organ rejestrujący zamieszcza w bazie danych na podstawie dokumentów wymaganych do rejestracji pojazdu zgodnie z rozporządzeniem o rejestracji pojazdów.

V.

Odpowiadając na skargę kasacyjną, skarżący odniósł się do poszczególnych elementów skargi kasacyjnej organu.

VI.

Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy – zgodnie z zasadą rozporządzalności procesowej – do weryfikacji zarzutów kasacyjnych w odniesieniu do pełnego zakresu rozstrzygnięcia w związku z zaskarżeniem wyroku niższej instancji w całości.

2. Analiza podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia prowadzi w sposób konieczny do wniosku, że zarzut naruszenia przez kontrolowany Sąd Wojewódzki przepisów postępowania w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. zasługuje na uwzględnienie, albowiem niewątpliwie błędna jest dokonana przez Sąd Wojewódzki negatywna ocena legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji w odniesieniu do zasadniczego w sprawie ustalenia faktycznego, że skarżący w dniu kontroli drogowej (20 lutego 2024 r.) nie wprowadził do urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 lub w art. 16l ust. 1 u.d.p., prawidłowych danych o kategorii pojazdu w celu określenia stawki opłaty elektronicznej, to jest kategorii 2, właściwej dla pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej co najmniej 12 ton (art. 13ha ust. 3 pkt 2 u.d.p.), w związku ze zmianą stanu faktycznego wymagającą zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu.

3. W stanie prawnym miarodajnym w przedmiotowej sprawie dokonanie zmian technicznych w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu (rozumianej zgodnie z art. 2 pkt 54 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym jako "największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze") przez podwyższenie jej wartości do stanu co najmniej 12 ton skutkowało powstaniem obowiązku zgłoszenia zmiany stanu faktycznego w celu następczej zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym (zob. art. 78 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 11 ust. 2 pkt 7 załącznika nr 1 "Instrukcja sprawie rejestracji pojazdów" do uchylonego z dniem 4 września 2022 r. rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach: "7) w rubryce przy kodzie F.2 - wpisuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu, będącą największą, określoną w przepisach o warunkach technicznych masą pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze, wyrażoną w kg;" w zw. z § 18 ust. 6 uchylonego z dniem 4 września 2022 r. rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych).

Obowiązek ten był niezależny od obowiązku wprowadzenia przez kierującego pojazdem, przed rozpoczęciem przejazdu po drogach krajowych lub ich odcinkach, aktualnych danych technicznych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p., lub o liczbie osi pojazdu - w przypadku, o którym mowa w art. 13ha ust. 7 pkt 1 u.d.p., bez względu na datę wykonania obowiązku zgłoszenia zmian właściwemu staroście lub złożenia wniosku o zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym (art. 13i ust. 4a u.d.p.).

4. Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika natomiast, że skarżący złożył w dniu 24 stycznia 2019 r. wniosek o zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu (wraz z zaświadczeniem o pozytywnym wyniku badania technicznego w zakresie zmiany dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu), natomiast z dniem 4 lutego 2019 r. zmiana ta została zarejestrowana w centralnej ewidencji pojazdów, co zostało również potwierdzone odpowiednią adnotacją w dowodzie rejestracyjnym. W dniu 20 lutego 2019 r. doszło do kontroli drogowej, w toku której stwierdzono, że skarżący pomimo faktycznej zmiany stanu technicznego pojazdu (podwyższenia dopuszczalnej masy całkowitej do wartości powyżej 12 ton) wprowadził do odpowiedniego urządzenia dane dotyczące kategorii 1 pojazdu, która dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton, podczas gdy dla pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej wynoszącej co najmniej 12 ton obowiązuje kategoria 2 (art. 13ha ust. 3 pkt 1 i 2 u.d.p.). Odbiór dowodu rejestracyjnego z adnotacją o zmianie danych w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu nastąpił jednak dopiero 27 lutego 2019 r., co w ocenie Sądu Wojewódzkiego skutkowało tym, że ustalenia faktyczne skarżonego organu w zakresie przyjęcia, że skarżący w dniu 20 lutego 2019 r. prowadził pojazd z naruszeniem obowiązku wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu (art. 13i ust. 4a w zw. z art. 13ha ust. 3 u.d.p.), były błędne, gdyż obowiązek, o którym mowa w art. 13i ust. 4a u.d.p., zaktualizował się z dniem "odebrania" przez skarżącego dowodu rejestracyjnego z adnotacją o nowych danych.

5. Poddane kontroli kasacyjnej stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest wadliwe, nie znajdując podstaw we wnioskach wynikających z prawidłowo przeprowadzonej wykładni przepisów prawa materialnego.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że – niezależnie od daty wykonania obowiązku zgłoszenia zmiany stanu faktycznego wymagającej zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym lub złożenia wniosku o zmianę zawartych w dowodzie rejestracyjnym danych technicznych pojazdu dotyczących mas pojazdu (w tym dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu), wynikających ze zmiany właściwych, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 66 ust. 5 i 5a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (p.r.d.), warunków technicznych pojazdów, względnie daty zgłoszenia lub wpisania nowych danych do centralnej ewidencji pojazdów albo daty fizycznego odebrania dokumentu dowodu rejestracyjnego ze zmienionymi danymi – obowiązek wprowadzenia do urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 lub w art. 16l ust. 1 u.d.p., prawidłowych danych o kategorii pojazdu w celu określenia właściwej stawki opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, powstaje już z dniem faktycznego dokonania zmiany cech pojazdu wymagającej zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym.

Jest tak dlatego, że kategorie pojazdów, o których mowa w art. 13ha ust. 3 pkt 1-2 u.d.p. (kategorie 1 i 2), są ustalane na podstawie wartości dopuszczalnej masy całkowitej pojazdów samochodowych (kategoria 1 - pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton; kategoria 2 - pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej co najmniej 12 ton), a zatem każda zmiana warunków technicznych pojazdu skutkująca przekroczeniem wartości granicznych kategorii 1 i 2 pociąga za sobą obowiązek wprowadzenia, przed rozpoczęciem przejazdu po drogach krajowych lub ich odcinkach, aktualnych danych technicznych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p., lub o liczbie osi pojazdu - w przypadku, o którym mowa w art. 13ha ust. 7 pkt 1 u.d.p., bez względu na datę wykonania obowiązku zgłoszenia zmian właściwemu staroście lub złożenia wniosku o zmianę danych w dowodzie rejestracyjnym (art. 13i ust. 4a u.d.p.). Również daty zgłoszenia lub wprowadzenia nowych danych do centralnej ewidencji pojazdów, o której mowa w art. 80a p.r.d., lub dokonania zmian danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym, nie mają znaczenia dla daty powstania obowiązku aktualizacji danych w systemie elektronicznego poboru opłat oraz wprowadzenia nowych danych do urządzenia, o którym mowa w art. ust. 3 lub w art. 16l ust. 1.

Nie można w tym kontekście, co oczywiste, pomijać deklaratoryjnego charakteru wpisów w centralnej ewidencji pojazdów lub dowodzie rejestracyjnym. Wpisy te rejestrują jedynie określone zmiany w stanie faktycznym lub prawnym, a zatem nie mogą być uznawane za konstytutywne źródło określonych uprawnień lub obowiązków, także w odniesieniu do obowiązku, o którym mowa w art. 13i ust. 4a u.d.p.

6. Uwzględnienie powyższego zarzutu stanowiło konieczną i wystarczającą przesłankę do uwzględnienia skargi kasacyjnej oraz – wobec braku dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy (art. 188 p.p.s.a.) – uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy kontrolowanemu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 p.p.s.a.).

Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jest na obecnym etapie postępowania zbędna lub przedwczesna, natomiast wiążąca w ponownym postępowaniu wykładnia prawa (art. 190 p.p.s.a.) wynika z wywodu przeprowadzonego powyżej.

7. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 2 w zw. z art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. a) i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzeczono o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzeniu od skarżącego na rzecz skarżonego organu kwoty 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

-----------------------

2