Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 7/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 95 ust. 1, art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2, art. 135
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 maja 2021 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2020r. 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego T. S. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2020r. uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] czerwca 2020r., nr [...] w całości i w punkcie 2 decyzji przyznało Panu T. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną K. S. na czas określony od [...] maja 2020r. do [...] października 2022r. w kwocie [...]zł miesięcznie z potrąceniem od tych kwot kwoty otrzymywanej przez Pana T. S. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] maja 2020r. Pan T. S. złożył w O. P. S. we W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną K. S.. Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z dnia [...] czerwca 2020r. na podstawie art. 17 ust 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111) odmówił przyznania powyższego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ jak wynika z O. o S. N. z dnia 05 października 2017r. nr [...], niepełnosprawność u Pani K.S. istnieje od [...] roku życia. Nadto organ wskazał, że Pan T. S. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Pismem z dnia [...] lipca 2020r. Pan T. S. reprezentowany przez adwokata M. Ż., wniósł odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] czerwca 2020r. W treści wniesionego odwołania zarzucono, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z treścią orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, a także błędną wykładnię art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2020r. na podstawie art. 17 ust 1 pkt 4, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 i ust. 1a, ust. 3 oraz art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 26 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), Obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (M.P.2019r. poz. 1067 z dnia 2019.11.13), w zw. z art. 6 ust. 2a, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a, art. 22 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, z późn. zm.) 1. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, 2. przyznało Panu T. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowane na osobę niepełnosprawną Panią K. S. na czas określony od [...].05.2020r. do [...].10.2022r. w kwocie [...]zł miesięcznie, z potrąceniem od tych kwot kwoty otrzymywanej przez Pana T. S. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, 3. zobowiązało Burmistrza Miasta i Gminy W. do wypłaty Panu T. S. wskazanego w pkt. 2 świadczenia w terminach i na zasadach przyjętych przez ten organ, 4. orzekło, że przyznane niniejszą decyzją świadczenie będzie waloryzowane zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych przez Burmistrza Miasta i Gminy W..

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium argumentowało, że nie akceptuje oceny dokonanej przez organ I instancji, iż przyczyną odmowy przyznania T. S. świadczenia pielęgnacyjnego jest kryterium wieku, kiedy powstała niepełnosprawność jego żony. Zdaniem Kolegium w badanej sprawie należy dokonać wykładni przepisu z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu, rozpoznając niniejszą sprawę, organy I instancji zobowiązany był uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Co do drugiej podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 12571), zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Utrata mocy, w tym zakresie, nastąpiła 9 stycznia 2020 r.

Przekładając to na rozpoznawaną sprawę Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji Pana T. S. w ten sposób, że pozbawia go przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej renty.

Burmistrz Miasta i Gminy W. winien pozbawić Pana T. S. przysługującego jemu z mocy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W związku z tym, iż renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenie pielęgnacyjne nie mogą być przyznawane w zbiegu, a renta jest niższa niż świadczenie pielęgnacyjne to okres, w którym wypłacona była renta, a następnie przyznano świadczenie pielęgnacyjne, organ I instancji winien rozliczyć przez ustalenie należnej Panu T. S. różnicy między kwotą wypłaconą a przyznaną, zaliczając na poczet przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego kwotę wypłaconej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Kolegium w niniejszym składzie postanowiło o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przyznaniu Panu T. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (M.P.2019r. poz. 1067 z dnia 2019.11.13), wydanego na podstawie art. 17 ust. 3d ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 wynosi 1.830 zł.

Ponadto zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W niniejszej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności Pani K. S. z uwagi na jej stan zdrowia zostało wydane do dnia [...].10.2022r.

Na podstawie art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych będzie opłacana składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Ponadto zobowiązuje się Burmistrza Miasta i Gminy W. do waloryzowania przyznanego świadczenia zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję wniósł T. S. reprezentowany przez ad Ż. zaskarżając w części w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości 1.830 zł obok otrzymywanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie od dnia [...] maja 2020r. do [...] października 2022r.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przesłankę do pomniejszenia przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego o kwotę równą rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy,

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o:

• uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie T. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości nie pomniejszonego o pobieraną przez skarżącego renty ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

• zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

• rozpoznanie sprawy na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skarżący argumentował, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a wyżej wymienionej ustawy, i przyjęły, że skoro skarżący ma ustalone prawo renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem skarżącego zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do renty.

Odnosząc się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący podkreślał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i odniosło się do argumentacji wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że godnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "Ppsa"). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 Ppsa stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 26 stycznia 2021 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 28 akt sąd.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące przyznania skarżącemu T. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną z potrąceniem o kwotę otrzymywanej przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "Uśr", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 tej ustawy. Organ I instancji uznał, że przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie negatywnej przesłanki wskazanej w przepisie art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr, a mianowicie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała od 28 roku życia oraz opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do renty. Natomiast organ odwoławczy stosując zasady wykładni funkcjonalnej i systemowej przyjął, że przyznać należy skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, ale w wysokości stanowiącej różnicę ponad kwotę otrzymywanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżący z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił [...] maja 2020r. mając ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] października 2000r. (decyzja ZUS z [...] marca 2020r., zaświadczenie ZUS [...] Oddział w P. , k. 4 i 48 akt adm. I inst.). Niekwestionowane było również to, że skarżący sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną (orzeczenie z [...] października 2017r., k. 5 akt adm. I inst.).

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Odnośnie pierwszej przesłanki odmowy przyznania przez organ I instancji przedmiotowego świadczenia wynikającej z brzmienia art. 17 ust. 1 b Uśr, zgodzić należy się z organem odwoławczym, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że fakt, iż niepełnosprawność K. S. istnieje od [...] roku życia nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak to przyjął organ I instancji.

Słusznie także przyjął organ odwoławczy, że odnośnie drugiej przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia wynikającej z językowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a Uśr zastosowania znajduje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019r. (sygn. akt SK 2/17, Dz.U. z 2019r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał orzekł: w pkt I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; w pkt II Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Stanowisko to znalazło także odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, mianowicie, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Odnosząc się do kwestii spornej w niniejszej spawie, a dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, że w wyrokach z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 oraz z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty nie w całości, ale jedynie do wysokości tej renty. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem rentowym. Za takim zresztą rozwiązaniem opowiadał się organ odwoławczy.

Aktualnie jednak ukształtowało się stanowisko sądów administracyjnych (w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020, sygn. I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20 oraz z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, a akceptujące rozwiązanie gdzie podkreślono, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 Uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Przyjęta przez organ praktyka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. "trzynastego świadczenia", czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W powołanych natomiast wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a które akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie, wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 Uśr gdzie przyjęto, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.", zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują przy tym zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 Uśr, czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza bowiem możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty świadczenia z funduszu emerytalno-rentowego (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z art. 24 ust. 2 Uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Nadto zgodnie z art. 79a Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających renty złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 u.e.r.f.u.s. następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do renty spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 Uśr. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a Uśr wezwanie nie powinno być do strony kierowane. W tym miejscu, wskazać należy, że organ I instancji, a także Kolegium nie kwestionowało sprawowania przez skarżącego faktycznej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym małżonką.

Okoliczność tą podkreślał NSA w wyroku z 18 czerwca 2020r. wskazując, że taka informacja (pouczenie) powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Z powyższego wynika, co Sąd podkreśla, że brak jest podstaw do uwzględnienia wypływającego z treści skargi żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości [...] zł obok otrzymywanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podkreślić należy, że w sytuacji spełnienia przesłanek do renty oraz świadczenia pielęgnacyjnego i zbiegu prawa do pobierania tych świadczeń, skarżącemu przysługuje jedynie prawo wyboru jednego z tych świadczeń w pełnej wysokości.

Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, przyjąć należało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 lit b i ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr w przeciwieństwie do stanowiska Kolegium, które przyjęło tylko błędny sposób realizacji omawianych świadczeń w sytuacji ich zbiegu (przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskaną rentą a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z aktualnie obowiązujących przepisów), co w realiach niniejszej sprawy musiało skutkować uchyleniem na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa w zw. z art. 135 Ppsa decyzji organu I instancji, ale także zaskarżonej decyzji Kolegium, jak w punkcie 1 wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, wyjaśnią i potwierdzą kwestię pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a Uśr. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii organ I instancji – uwzględniając powyższą wykładnię prawa materialnego - powinien poinformować skarżącego o przysługującej możliwości wyboru świadczenia i związanej z tym możliwości zawieszenia prawa do renty skutkującej wstrzymaniem jej wypłaty oraz wezwać do przedłożenia stosowanej decyzji organu rentowego w tym zakresie (decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), co umożliwi ewentualną wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Po czym, w zależności od wykonania przez skarżącego nałożonego obowiązku, rozstrzygną sprawę.

O zwrocie kosztów Sąd postanowił w punkcie 2 wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 1 Ppsa w zw. z § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800), w kwocie [...]zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.