Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 803/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 1, art. 30 ust. 2, art. 30 ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 19 sierpnia 2024 r. nr KO.4111.145.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Białej Rawskiej nr 5211.80.2023 z dnia 10 maja 2024 r. dc


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 19 sierpnia 2024 r. znak KO.4111.145.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Białej Rawskiej z dnia 10 maja 2024 r. nr 5211.80.2023 odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

1. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 26 września 2023 r. M. S. zwrócił się do MGOPS w Białej Rawskiej o umorzenie zaległości z funduszu alimentacyjnego wraz odsetkami. Uzasadniając wniosek wskazał, że alimenty na M. W. w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego były regularnie płacone za pośrednictwem Komornika Sądowego w sprawie [...]. Postępowanie egzekucyjne toczyło się również wobec babki dziecka B. S. na podstawie zaocznego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt [...]. Wnioskujący powołując się na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazał, że jego obowiązek alimentacyjny jako rodzica został zamieniony na obowiązek alimentacyjny jego matki, wobec czego płacone przez babkę alimenty mają taki sam skutek jakby te alimenty płacił ojciec dziecka.

2. Decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. nr 5211.80.2023 Burmistrz Białej Rawskiej, na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993), odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. W. (S.) w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2012 r. w łącznej wysokości 9500 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

3. Decyzją z dnia 29 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że organ pierwszej instancji nie dokonał ustaleń koniecznych w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz winien wyjaśnić jaki charakter miały alimenty płacone przez B. S. (babkę) w celu wykazania istnienia zadłużenia M. S..

4. Następnie decyzją z dnia 10 maja 2024 r. nr 5211.80.2023 Burmistrz Białej Rawskiej odmówił M. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. W. (S.) w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2012 r. w łącznej wysokości 9500 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

1. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji zacytował przepisy mające zastosowanie w sprawie oraz przedstawił ustalenia stanu faktycznego wskazując m.in., że w okresie w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2012 r. małoletniej M. W. zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 9.500 zł.

2. Egzekucja tych należności była prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. i była bezskuteczna, co wynikało z przedkładanych zaświadczeń komornika. Zaświadczenie uprawniało (po przeliczeniu dochodu) do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

3. Organ wskazał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie zachodzi żadna z przesłanek wymieniona w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem przepis nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Ponadto, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, złożonego przez dłużnika alimentacyjnego oświadczenia majątkowego organ ustalił, że dłużnik alimentacyjny z zawodu jest kierowcą zawodowym, nie ma na utrzymaniu innych osób, w trakcie przeprowadzanego wywiadu był zatrudniony na umowę o pracę i zarabiał średnio ok. 3600 zł netto, nie posiada na własność żadnych ruchomości i nieruchomości, nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, nie ma problemów zdrowotnych.

4. W wywiadzie alimentacyjnym M. S. jako przyczynę niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego wskazał, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione przebywał za granicą. Dłużnik stwierdził, że w tym czasie alimenty na rzecz córki były płacone przez jego matkę B. S. w kwocie ok. 300 zł miesięcznie (potracenia z emerytury).

5. Dalej organ wskazał, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 3 lipca 2007 r. sygn. akt [...] od M. S. na rzecz córki M. S.1 (obecnie W.) zasądzono kwotę po 250,00 zł miesięcznie.

6. W związku z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych od dłużnika M. S. organ I instancji decyzjami: z dnia 18 września 2009 r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną M. W. na okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 250,00 zł miesięcznie, z dnia 1 października 2009 r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną M. W. na okres od 1 października 2009 r. do 1 września 2010 r. w kwocie 250,00 zł miesięcznie, z dnia 17 września 2010 r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną M. W. na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w kwocie 250,00 zł miesięcznie, z dnia 22 września 2011 r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną M. W. na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 250,00 zł miesięcznie.

7. Dnia 25 marca 2009 r. Sąd Rejonowy w R. sygn. akt [...] zasądził od B. S. tytułem alimentów na rzecz małoletniej wnuczki M. W. kwotę po 250,00 zł miesięcznie.

8. Organ po weryfikacji dwóch wyroków sądów od dwóch różnych dłużników na rzecz jednego wierzyciela dziecka M. W., zobowiązał dłużnika alimentacyjnego do dostarczenia uzasadnienia do wyroku dotyczącego jego matki B. S. w celu ustalenia przyczyn zasądzenia alimentów na to samo dziecko od ojca M. S. i od babci B. S.. W dniu 27 marca 2024 r. zgłosił się M. S. i poinformował, że nie ma możliwości dostarczenia kserokopii uzasadnienia wyroku sądu sygn. akt [...]. W związku z powyższym organ na podstawie zgromadzonych dokumentów stwierdził, że nie ma wątpliwości, iż brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

5. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. S.. Zaskarżonej decyzji zrzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 81, art. 81 a § 1, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich czynności dowodowych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną i niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego. Naruszenie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie. Strona wniosła o dopuszczenie dowodu z przesłuchania jako świadka - uprawnionej do alimentów M. W. na okoliczność charakteru alimentów dochodzonych i zasądzonych wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w R. o sygn. akt [...] przeciwko B. S.. W oparciu o powyższe strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości wobec funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

6. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 19 sierpnia 2024 r. znak KO.4111.145.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

1. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że organem właściwym dłużnika, w myśl art. 2 pkt 9 u.p.o.u.a. jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Natomiast organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrza lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, co wynika z definicji ustawowej z art. 2 pkt 10 u.p.o.u.a. Ze względu na zamieszkanie dłużnika w R., organ pierwszej instancji nie mógł rozpatrywać sytuacji M. S. pod kątem spełnia przesłanek wynikających z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. do udzielenia mu ulgi w formie umorzenia zaległości.

2. Organ wyjaśnił, że ze znajdującego się w aktach wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 3 lipca 2007 r. sygn. akt [...] wynika, iż od M. S. została zasądzona rzecz małoletniej M. S.1 (obecnie W.) kwota po 250,00 zł miesięcznie utrzymując tym samym w mocy obowiązek alimentacyjny wynikający z ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w R. z dnia 4 kwietnia 2006 r. sygn. akt [...]. M. S. z obowiązku alimentacyjnego nie wywiązywał się, wobec czego stał się dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a.

3. Osobie uprawnionej, tj. M. S.1 (obecnie W.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2012 r.

4. Z przesłanych do Kolegium dokumentów, a w szczególności pisma Komornika Sądowego w R. z dnia 13 listopada 2023 r., wysokości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także informacji uzyskanej od organu w dniu 11 lipca 2024 r. wynika, że wysokość zadłużenia M. S. wynosi 9.500 zł (należność główna) oraz ustawowe odsetki, liczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

5. W treści wniosku o umorzenie zaległości, jak również w treści odwołania M. S. zakwestionował istnienie jego długu wobec funduszu alimentacyjnego wskazując, że jego matka B. S., będąca babką M. S.1, na podstawie zaocznego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt [...] została zobowiązana do płacenia alimentów w kwocie 250 zł miesięcznie, co odpowiada alimentom, do których zobowiązany był dłużnik. Odnosząc się do tej kwestii Kolegium wyjaśniło, że Sąd nie orzeka świadczenia alimentacyjnego od zobowiązanego w dalszej kolejności w miejsce obowiązku bliżej zobowiązanego, poprzez niejako automatyczne "przeniesienie" na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności. Żądanie alimentów na rzecz dziecka od rodzica ma bowiem inną podstawę prawną, aniżeli żądanie skierowane do osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, inne są też przesłanki zasądzenia świadczenia. Obowiązek alimentacyjny dziadków względem dziecka nie jest tożsamy z obowiązkiem, jaki ciąży na jego rodzicach, a ten ostatni nie wygasa z powodu orzeczenia o obowiązku łożenia na utrzymanie dziecka przez inne aniżeli rodzic osoby. Powstanie obowiązku alimentacyjnego dla zobowiązanego w dalszej kolejności oznacza, że będzie on odpowiadał za to zobowiązanie jak za zobowiązanie własne, niezależnie od tego, czy zobowiązany w bliższej kolejności wywiązywał się ze swojego zobowiązania. Jest to zobowiązanie nowe, pomiędzy innymi podmiotami. Oczywiste zatem jest, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności nie ma charakteru kompensacyjnego, a jest samodzielnym obowiązkiem ukształtowanym zgodnie z regułami ustalonymi w polskim prawie rodzinnym.

6. Organ wskazał, że jak wynika z zaocznego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 marca 2009 r. alimenty były dochodzone od pozwanej babki B. S., zatem jest to zobowiązanie nowe, pomiędzy nowymi podmiotami babką i wnuczką. Co oznacza, że dług M. S. nie został "przeniesiony" na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności, w niniejszej sprawie na babkę. Odnosząc się natomiast do wniosku odwołującego w przedmiocie przesłuchania jako świadka osoby uprawnionej, tj. M. W. na okoliczność charakteru alimentów dochodzonych i zasądzonych wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 marca 2009 r. od B. S., Kolegium wskazało, że przesłuchanie świadka na okoliczność powołaną w odwołaniu nie ma wpływu na wynik sprawy. Charakter alimentów zasądzonych od babki na rzecz M. W. został wyjaśniony.

7. W niniejszej sprawie organ właściwy wierzyciela dochodzi zwrotu od M. S. jego długu powstałego wobec funduszu alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, a nie od jego matki B. S..

8. Ponadto, organ wyjaśnił, że w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej M. S., w dniu 3 kwietnia 2024 r. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad, z treści którego wynika, że wnioskodawca jest osobą w wieku produkcyjnym (53 lata), zdrową, nie posiada orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, ma wykształcenie średnie, zawód wyuczony - kierowca zawodowy, zawód wykonywany - kierowca, nie korzysta z pomocy społecznej. Jest osobą rozwiedzioną, nie ma na utrzymaniu innych osób. Od dnia 15 stycznia 2024 r. do dnia 14 kwietnia 2024 r. był zatrudniony w firmie A.. Nie posiada zasobów pieniężnych, mienia ruchomego czy nieruchomości. Ze złożonego w dniu 9 sierpnia 2024 r. oświadczenia M. S. wynika, że przebywa na zwolnieniu lekarskim, ma zapomogę z ZUS w wysokości 3.400 zł. Z tej kwoty opłaca telefon plus abonament w wysokości 510 zł. Wskazał, że w Niemczech przeszedł operację, poniósł koszty dopłaty do szpitala 540 Euro + 170 Euro. Koszty leków wynoszą 400 zł na miesiąc, wizyty u lekarza - 300 zł, reszta to koszty życia.

9. Zdaniem Kolegium bezspornym jest, że zadłużenie M. S. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz osoby uprawnionej (jego córki). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację.

10. Analizując sytuację życiową M. S. w aspekcie zawartych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Kolegium wskazało, że chociaż aktualna sytuacja finansowa odwołującego jest trudna, to jednak nie uprawnia ona wprost do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości lub w części wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych z uwagi na niezaistnienie żadnych okoliczności, którym przypisać by można charakter szczególny, czy nadzwyczajny, bowiem trudna sytuacja finansowa jest cechą większości osób zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Ich wystąpienie samo w sobie nie może skutkować automatycznie umorzeniem zaległości alimentacyjnych. Brak zatrudnienia M. S. uznać należy za sytuacją przejściową, gdyż jak wyżej ustalono strona jest osobą młodą, w wieku produkcyjnym, a posiadany zawód wyuczony kierowca daje perspektywę znalezienia odpowiedniego do umiejętności M. S. zatrudnienia. Ponadto, strona jest osobą zdrową - nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w aktach nie ma dokumentów potwierdzających uszczerbek na zdrowiu bądź niepełnosprawność. Rozstrzygając o możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych należy mieć na uwadze również istotę zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i w interesie społecznym jest, aby osoby zobowiązane do alimentacji wywiązywały się z obowiązku alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że o istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje wyłącznie jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania obowiązków finansowych rodziców wobec dzieci i pokrywania kosztów utrzymania dzieci ze środków publicznych. Kolegium uznało, że przedwczesne jest podjęcie decyzji uwzględniającej wniosek strony o umorzenie należności wraz z odsetkami, bowiem sytuacja finansowa dłużnika może ulec poprawie.

2. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M. S.. Zaskarżonej decyzji zarzucił: a) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 81, art. 81a § 1, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich czynności dowodowych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną i niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego, b) naruszenie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując m.in., że w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2012 r. alimenty w jego zastępstwie były płacone przez jego matkę B. S. (poprzednie nazwisko S.) na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt [...] w kwocie 250 zł miesięcznie, co odpowiada alimentom, do których zobowiązany był dłużnik. Wierzyciel otrzymywał więc alimenty w podwójnej wysokości, raz od Komornika i raz z funduszu alimentacyjnego. Z powyższych względów, zdaniem strony, kwota płaconych przez babkę alimentów powinna być zaliczona na zaspokojenie roszczeń w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

3. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

4. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.",, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

2. Skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez organ, o czym skarżący został zawiadomiony, ale nie zajął w tym względzie stanowiska.

3. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie stała się decyzja SKO w Skierniewicach z dnia 19 sierpnia 2024 r. znak KO.4111.145.2024, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Białej Rawskiej z dnia 10 maja 2024 r. nr 5211.80.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

4. Podstawą prawną prowadzonego postępowania był art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.), dalej "ustawa", zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami za opóźnienie. Należy mieć przy tym na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.

5. Użyte w art. 30 ust. 2 ustawy słowo "może" oznacza, że decyzja wydana w oparciu o wspomnianą regulację jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Wypada podkreślić, iż element uznaniowości nie polega jednak na tym, że wydana decyzja polega na dowolności działania organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 27.07.2017 r., III SA/Gd 458/17; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

6. Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.) oraz prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 ust. 1 K.p.a.). Obowiązkiem organów administracji jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co zakłada wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie przez organy całego materiału dowodowego. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Podkreślić należy, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, czyli dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie z punktu widzenia norm prawa materialnego. Obowiązkiem organów administracji jest również wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 K.p.a.). Wyniki poczynionych ustaleń organ winien przedstawić w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne musi zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa.

7. Natomiast sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego obejmuje przede wszystkim zbadanie czy organ procedując nad sprawą w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i czy wszechstronnie zbadał okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu analiza akt niniejszej sprawy wskazuje, że organy powyższym obowiązkom nie uczyniły zadość, wskutek czego naruszył przepisy art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Należy bowiem wskazać, iż przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest istotnymi brakami powodującymi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

8. W ocenie Sądu należy zauważyć, że w wydanych w sprawie rozstrzygnięciach brak jest przede wszystkim analizy aktualnej wysokości zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których umorzenie jest przedmiotem toczącego się postępowania. Owszem, organy wskazują, że wysokość zadłużenia wynosi 9500 zł wraz z ustawowymi odsetkami, ale nie wskazują w wydanych decyzjach jaka jest wysokość tych odsetek na dzień orzekania. Tymczasem ustalenie aktualnej wysokości zadłużenia dłużnika alimentacyjnego powinno być kluczowym elementem prowadzonego postępowania, gdyż dopiero poczynienie wszechstronnych ustaleń w tym zakresie, w połączeniu z ustaleniem sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy, pozwoli ocenić czy w dacie orzekania przez organy istnieje obiektywna możliwość realizacji ciążących na dłużniku zobowiązań. Ustalenia zatem wymaga, czy skarżący w ogóle pozostaje dłużnikiem alimentacyjnym, w jakiej konkretnie wysokości zadłużenie posiada skarżący w zakresie ciążących na nim świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz czy nie posiada on również innych zadłużeń i z jakich tytułów (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18.02.2021 r., II SA/Gl 964/20). Organ ma bowiem dokonać pełnej analizy sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika. Kierując się ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego organy są zobowiązane do uwzględnienia i przeanalizowania stanu aktualnego tj. sprzed wydania decyzji.

9. Zdaniem Sądu materiał zgromadzony w sprawie jest niekompletny. Brak jest bowiem w aktach sprawy kopii decyzji, na podstawie których przyznano świadczenia alimentacyjne na córkę skarżącego tj. decyzji z 2009 r., 2010 r. i 2011 r. Organ nie ustalił ponadto, czy dług skarżącego powstał w całym powoływanym okresie 2009 – 2012 r. Skarżący w toku postępowania stoi bowiem na stanowisku, że jego obowiązek alimentacyjnego "przejęła" matka skarżącego, która na mocy zaocznego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt [...], została zobowiązana do płacenia alimentów na rzecz córki skarżącego w kwocie 250 zł miesięcznie. Powyższe odpowiada alimentom, do których zobowiązany był skarżący jako dłużnik, ponadto ten sam komornik prowadził egzekucję należności wobec skarżącego jak i jego matki. Okoliczność ta była podnoszona w toku postępowania przez skarżącego, jednak organ w żaden sposób tej informacji nie zweryfikował, chociażby z prowadzącym egzekucję komornikiem. Tymczasem zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Nie jest zatem wykluczone – aczkolwiek Sąd nie przesądza tej kwestii na tym etapie postępowania, że jak twierdzi skarżący, w jego sytuacji powstał obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności tj. jego matki (babki uprawnionej), tym bardziej że prowadzona wobec skarżącego egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczna. Co prawda skarżący twierdzi, że do wyroku zaocznego nie zostało sporządzone uzasadnienie, niemniej jednak organy nie poczyniły żadnych innych ustaleń celem wyjaśnienia powodu obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym matki skarżącego. Nawet jeśli takowe uzasadnienie nie zostało sporządzone, to organ winien rozważyć możliwość pozyskania innych dowodów, chociażby pozwu w ww. sprawie o sygn. akt [...]. Organy mają też możliwość skorzystania w powyższym zakresie z innych dowodów, chociażby ewentualnego przesłuchania uprawnionej do alimentów (o co wnosił skarżący) i ustalenie z jakich powodów uprawniona wystąpiła o alimenty do babki. Sąd przypomina, że stosownie do powołanych wyżej przepisów K.p.a. Inicjatywa dowodowa leży także po stronie organu, który winien korzystać z dostępnych środków dowodowych mając na uwadze przede wszystkim treść przepisu art. 75 § 1 zd. pierwsze K.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

10. Co więcej, organy przy ponownym rozstrzyganiu sprawy winny mieć także na uwadze treść art. 19 ust. 1 ustawy, zgodnie z treścią którego w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Organy winny więc ustalić także czy fakt pobierania przez uprawnioną alimentów od babki na podstawie ww. wyroku sądu, miał ewentualny wpływ na prawo do świadczeń pobranych przez uprawnioną z funduszu alimentacyjnego, co może mieć wpływ na wysokość ewentualnego zobowiązania skarżącego, a w dalszej kolejności także znaczenie z punktu widzenia ewentualnej odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń.

11. Powyższe braki w działaniu organów w zakresie postępowania wyjaśniającego pozostają w sprzeczności z przepisami prawa procesowego, przede wszystkim zaś podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasady legalności działania organów administracji publicznej. Wskazane uchybienia świadczą o naruszeniu przez organy przepisów art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydane w sprawie decyzje wymagają zatem wyeliminowania z obrotu prawnego. Zarzuty skargi co do naruszenia ww. norm prawa procesowego okazały się w pełni zasadne.

12. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe rozważania, ocenią zgromadzony materiał dowodowy z uwzględnieniem ww. stanowiska Sądu, przy czym Sąd nie ogranicza w żadnym zakresie inicjatywy dowodowej organów. Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania dotyczące braków postępowania dowodowego Sąd zastrzega, że nie przesądza rozstrzygnięcia organów po ponownym rozpatrzeniu sprawy, gdyż będzie ono uzależnione od wyników postępowania wyjaśniającego.

13. Zważywszy, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji.

ds