Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1008/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 i 10, 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: par. 5, par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 753
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi C. W. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie zajęcia stanowiska co do zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 2 listopada 2021 r. C. W., dalej także jako: "strona, skarżąca", będąca przedstawicielem ustawowym małoletniego J. W., wniosła zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]

Skarżąca zgłosiła następujące zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego:

1. brak wymagalności obowiązku poddania małoletniego J. W. szczepieniom ochronnym;

2. zastosowanie zbyt uciążliwego środka.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w M. oddalił zgłoszone przez stronę zarzuty jako bezzasadne.

C. W. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie do Inspektor Sanitarny, w którym podtrzymała zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku szczepień, uszczegółowiony w punktach 1-7, tj.:

1. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia jej syna [...] przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, że obowiązek szczepień u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany;

2. naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

3. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego;

5. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego;

6. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego;

7. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Postanowieniem z dnia [...] września 2022 r., nr [...], Inspektor Sanitarny, dalej także jako: "organ II instancji, ZPWIS w S.", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 195 z późn. zm.), art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm., dalej jako: "u.p.e.a."), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M..

W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji - odnosząc się do zarzutów określonych w punktach 1, 4, 5 i 6 zażalenia - wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i obowiązek ten był wymagalny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] Poddanie się szczepieniu ochronnemu zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657) jest obowiązkowe dla osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, za wyjątkiem osób przebywających na terytorium RP przez okres krótszy niż trzy miesiące, która to okoliczność nie dotyczy niniejszej sprawy. Przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753 z późn. zm.), natomiast szczegółowe terminy określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, co wskazane jest w § 5 cyt. rozporządzenia. I tak szczepienia mogą być wdrożone od urodzenia do ukończenia 19 roku życia, niemniej taka rozpiętość czasowa nie oznacza dowolności wykonania szczepienia w tych okresach, ale związana jest m.in. z coroczną zmianą terminów obowiązkowych szczepień ochronnych ujętych w PSO na dany rok, a także czasowymi przeciwwskazaniami do szczepień, które uniemożliwiają poddanie się szczepieniom w konkretnym czasie, również określonym w ww. Programie.

ZPWIS w S. wskazał, że wydanie PSO w formie Komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek na dany rok, ma swoje upoważnienie ustawowe. Komunikaty te mają charakter niejako "techniczny", gdyż ustalają program szczepień na dany rok. Jest to zrozumiałe, jeśli uwzględni się dynamiczny rozwój chorób i tym samym różną i zmieniającą się sytuację epidemiologiczną. Natomiast wymagania prawne, wskazujące na konieczność realizacji w danym roku obowiązującego PSO, określone są m. in. w przepisach szczegółowych § 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Organ II instancji przywołał fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2358/21, a następnie wskazał, że wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie, w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane, co jest wskazane wprost w aktualnym PSO. Podkreślił również, że szczepienia przypominające wykonuje się w celu uzupełnienia i podtrzymania uodpornienia wytworzonego poprzez podanie szczepienia podstawowego wskazanego w PSO. Nieprzyjmowanie dawek przypominających po szczepieniu podstawowym przeciwko określonym chorobom skutkuje stopniowym wygaszaniem odporności, stąd też korzyść wynikająca z początkowego uodpornienia nie zostaje osiągnięta. Ponadto decydując się na odmowę szczepień ochronnych należy mieć świadomość ograniczania prawa dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, co naraża dziecko na zagrożenia związane zarówno z przechorowaniem, jak i możliwością wystąpienia poważnych powikłań zdrowotnych. Narusza to dobro dziecka, a tym samym istotę jego praw. Nadto dziecko takie może stanowić zagrożenie dla innych dzieci, które ze względów zdrowotnych nie mogą być uodpornione przeciwko tym chorobom. Wysoki odsetek osób zaszczepionych ma na celu nie tylko minimalizowanie zapadalności na daną chorobę w populacji, ale - jeśli to tylko możliwe - do całkowitej eliminacji choroby. Nieuzasadnione zwolnienia ze szczepień stanowią zakłócenie odporności zbiorowiskowej, z której osoby nieszczepione korzystają, ale nie uczestniczą w jej tworzeniu. Zakłócenia takie, w przypadku zbyt dużej ilości osób niezaszczepionych, mogą prowadzić do wystąpienia ognisk zachorowań, a nawet nawrotów epidemii. Przy czym to nie rodzic decyduje o konieczności odroczenia szczepienia dziecka, a lekarz POZ sprawujący opiekę nad dzieckiem.

Organ II instancji podkreślił, że działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych uruchamiane są m.in. w związku z przesyłanym przez podmioty działalności leczniczej "kwartalnym sprawozdaniem z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych", którego wzór określa załącznik nr 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z tym wzorem świadczeniodawcy przesyłają państwowym powiatowym inspektorom sanitarnym liczbę osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych, których imienny wykaz dołączają do sprawozdania. Zatem jeżeli przychodnia wykazuje osobę uchylającą się od obowiązku szczepień, państwowy powiatowy inspektor sanitarny przyjmuje, że u osoby tej lekarz nie stwierdził przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia szczepień (co może być również wynikiem niepoddania się badaniu kwalifikacyjnemu).

Podsumowując, organ II instancji stwierdził, że obowiązek dokonania immunizacji dziecka - J. W., nałożony na stronę, był wymagalny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego oraz zaskarżonego postanowienia. Ponadto w ww. postanowieniu wyjaśnione zostały podstawy prawne obowiązku szczepień ochronnych oraz jego wymagalności.

W odniesieniu do zarzutu zawartego w pkt 2 zażalenia ZPWIS w S. nie podzielił argumentacji strony w nim wyrażonej, albowiem w zarzutach w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 2 listopada 2021 r. strona nie podniosła naruszenia wskazanego przepisu.

W nawiązaniu do zarzutu zawartego w pkt 3 zażalenia ZPWIS w S. ponownie wyjaśnił, że na każdym etapie postępowania organ I instancji współpracował ze świadczeniodawcą m.in. poprzez analizę sprawozdawczości z zakresu wskazywania osób uchylających się od obowiązku szczepień w kwartalnym "sprawozdaniu z przeprowadzonych szczepień ochronnych" (wg informacji zawartych w kartach uodpornienia przechowywanych przez składającego sprawozdanie), stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Ponadto organ I instancji prawidłowo zebrał i rozpoznał materiał dowodowy. Z całości zgromadzonej dokumentacji medycznej nie wynika, aby istniały jakiekolwiek podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych u J. W., co nie zostało skutecznie podważone przez stronę.

Odnosząc się do zastrzeżeń dotyczących ingerencji w autonomię jednostki ujętych w zażaleniu w punkcie 7 organ II instancji podkreślił, że zastrzeżenia te nie mogą być podstawą wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z przepisem art. 33 u.p.e.a. Ponadto, zgodnie z art. 68 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), natomiast art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że w demokratycznym państwie prawa, konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w drodze ustawy, m. in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia.

Nieuzasadniony, zdaniem organu II instancji, jest również argument wskazujący, że Państwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych w kontekście obowiązkowych szczepień ochronnych, albowiem, jak wielokrotnie wskazywano przy analizie niniejszej sprawy, jest to obowiązek określony wprost w przepisach polskiego prawa. Nadto szczepienia ochronne, realizowane zgodnie z zasadami określonymi w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, stanowią jedno ze świadczeń zdrowotnych gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, finansowanych ze środków publicznych wg. załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2021 poz. 540 z późn.zm.). Podkreślić należy również, iż aktualna wiedza medyczna oraz stanowiska eksperckie, w tym Stanowisko nr 1/18/VII Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 20 kwietnia 2018 r. bezsprzecznie potwierdzają zasadność stosowania szczepień ochronnych w praktyce, co stanowi korzyść indywidualną jednostek oraz zapewnia bezpieczeństwo zdrowotne w zakresie odporności na choroby zakaźne całemu społeczeństwu.

Ponadto, w odniesieniu do twierdzenia "obecny kalendarz szczepień nie zmienił się zasadniczo od tego, który obowiązywał w poprzednim ustroju (...)" organ II instancji wyjaśnił, że program powszechnych szczepień ochronnych jest systematycznie modyfikowany zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz z uwzględnieniem sytuacji epidemiologicznej (m.in. do PSO od 2021 r. wprowadzono szczepienie populacyjne dzieci przeciwko zakażeniom rotawirusowym). Nadmienił, że sposób regulacji obowiązkowych szczepień ochronnych w polskim prawie wynika zarówno z uczestnictwa Polski w koordynowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) międzynarodowych programach eradykacji takich chorób zakaźnych jak polio, odra i różyczka, jak również z krajowych programów zwalczania chorób zakaźnych, a także konieczności zapewnienia ochrony populacji przed chorobami zakaźnymi o szczególnie ciężkim przebiegu i wysokiej śmiertelności.

Pismem z dnia 19 października 2022 r. C. W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. postanowienie ZPWIS w S. z dnia [...] września 2022 r., zarzucając mu naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

2. art. 5. ust. 1 pkt 1b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

3. art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawą powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

4. art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126. k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a nadto o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że Program szczepień ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, obowiązującego jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Jest on jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki. Wobec powyższego skarżąca ma czas na wykonanie określonych w tytule wykonawczym obowiązków, a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przedwcześnie. Skarżącą wiążą wyłącznie rozporządzenie oraz ustawa, zatem może ona poddać syna szczepieniom ochronnym do chwili ukończenia przez niego 18 roku życia.

Ponadto, zdaniem skarżącej, organ nie wskazał, kiedy w stosunku do małoletniego stał się wymagalny obowiązek szczepienia, nie wskazał również czy stan zdrowia małoletniego pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie bez zagłębiania się w istotę sprawy, że u małoletniego nie występują przeciwwskazania do podania szczepionki. W treści zaskarżonego uzasadnienia oprócz wymienienia imienia i nazwiska syna skarżącej organ nie przytoczył żadnych ustaleń faktycznych, co wskazuje na to, iż wydając to postanowienie nie dokonywał w ogóle tych ustaleń.

Dodatkowo, skarżąca wskazała, że wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych nie jest realne a istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Ustawodawca może wprowadzić obowiązkowe szczepienia ochronne, ale powinien kierować się zasadą proporcjonalności. Równocześnie w polskim systemie prawnym nie ma przepisów, które powoływałyby specjalny fundusz, z którego możliwe byłoby wypłacanie odszkodowań dla osób dotkniętych niepożądanymi odczynami poszczepiennymi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprawa jako dotycząca postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym i kończącego postępowanie podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259).

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem akt ten odpowiada prawu.

Przedmiotem rozpoznania uczyniono postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, w którym organ ten zajął stanowisko odnośnie zarzutów wniesionych przez skarżącą w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 4 sierpnia 2021 r.

W sprawie bezsporne jest, że wystawienie tytułu wykonawczego nastąpiło po stwierdzeniu, że małoletni syn skarżącej nie został poddany obowiązkowym szczepieniom (tj. przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi – II dawka szczepienia przypominającego), zaś przedmiotem zgłoszonego przez skarżącą zarzutu był brak wymagalności obowiązku ww. szczepień. Natomiast spór sprowadza się do oceny, czy zasadnie organ oddalił wniesiony zarzut.

Zdaniem Sądu, zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że obowiązek zaszczepienia syna skarżącej powstał z mocy prawa i był wymagalny.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657) osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 z późn. zm.).

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Wykazy obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, jak i sposób przeprowadzania szczepień ochronnych, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), wydanym w wykonaniu delegacji ustawowej określonej w art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

W myśl § 5 ww. rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Stosownie zaś do art. 17 ust.11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Z powyższego wynika, że program szczepień na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisów ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień. W komunikacie tym zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny odnoszące się do technicznych kwestii zastosowania poszczególnych szczepionek, takich jak ilość jej dawek oraz w jakim dokładnie okresie należy je podać. Komunikat nie nakłada zatem nowego obowiązku w tej mierze, gdyż ten wynika wprost z ustawy, lecz go wyłącznie konkretyzuje. Nie stanowi więc samoistnego źródła prawa.

Niewątpliwie obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne lekarskie przeciwskazania do szczepienia dziecka. W konsekwencji wynikający z przepisów obowiązek szczepienia dziecka jest bezpośrednio wykonalny, zaś wykonanie tego obowiązku zabezpieczone jest przymusem administracyjnym.

W § 3 rozporządzenia uregulowano przedziały wieku, w którym wymagane jest przeprowadzenie szczepień obowiązkowych przeciwko konkretnym chorobom. Przedziały te zostały określone bardzo szeroko (nawet od urodzenia do ukończenia 19 roku życia), co jednakże - jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy - nie oznacza, że w dowolnym czasie tego przedziału wiekowego można realizować obowiązek szczepienia. Przeciwstawia się temu wyżej zacytowana regulacja § 5 rozporządzenia, która odsyła do obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych zawierającego harmonogram szczepień (kalendarz), który precyzyjnie określa przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać wykonane dane szczepienie. Oznacza to zatem, że choć przedział wiekowy podany jest w rozporządzeniu, to szczegółowe terminy szczepień wynikają z kalendarza szczepień. Wskazany w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego czas, w którym powinny zostać podane poszczególne dawki szczepionki jest zatem wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku (por. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt II OSK 843/19, czy z dnia 30 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 2818/19). Przyjęcie poglądu przeciwnego całkowicie niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. Innymi słowy rzecz ujmując, poszczególne przedziały czasowe określone w rozporządzeniu nie dają podstawy zobowiązanemu do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, gdyż wymagalność obowiązku poddania obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu ma związek z wiekiem, w jakim się dziecko znajduje i obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Nie ma podstaw by sprzeciwić się uznaniu, że cechę wymagalności danego obowiązku określa harmonogram szczepień (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3364/19). Przy czym to z woli ustawodawcy Program Szczepień Ochronnych nie należy do materii ustawy czy rozporządzenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że skoro ustalenie kalendarza szczepień obwarowane jest względami medycznym i warunkami epidemiologicznymi, to dopuszczalne jest, aby regulacji w tym zakresie, odpowiadającej aktualnym potrzebom medycznym dokonywać w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2547/18 czy z dnia 30 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3310/19).

Analiza akt wskazuje, że pomimo upływu terminu podania poszczególnych dawek szczepionek określonych w komunikacie GIS – skarżąca nie poddała małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ani nawet nie zgłosiła się do wybranego świadczeniodawcy celem wykonania lekarskiego badania kwalifikacyjnego i to pomimo wystosowanego upomnienia wzywającego do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień. Brak poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu uniemożliwiał stwierdzenie przez lekarza istnienia ewentualnych przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego, a skarżąca sama również nie dostarczyła zaświadczenia potwierdzającego takie przeciwwskazania.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wbrew stanowisku skarżącej, szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym były wymagalne (druga dawka szczepienia przypominającego przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi powinna zostać podana w 14 roku życia, zaś J. W. ukończył 14 lat w dniu 10 marca 2020 r.).

Z tych też względów nie zasługuje na uwzględnienie postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jak i art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 ww. rozporządzenia.

W sprawie nie doszło także do uchybienia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia w przekonujący sposób wyjaśnił podstawy prawne obowiązku szczepień ochronnych i jego wymagalności, a nadto wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł. Przede wszystkim organ przeanalizował znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i dokonał wyczerpującej oceny charakteru komunikatu. Ponadto, przywołane przez niego okoliczności dowodzą, że obowiązek szczepienia był wymagalny. Brak określenia przez organ dokładnej daty wymagalności obowiązku szczepienia jak i wieku syna skarżącej nie ma znaczenia, w sytuacji gdy w postanowieniu podano jego datę urodzenia, co dowodzi, że ukończył wiek wymagany kalendarzem do odbycia szczepień, których skarżąca nie zrealizowała. Zarzut, że organ nie ustalił, czy stan zdrowia syna skarżącej pozwalał na dokonanie szczepienia i czy wzywano ją do stawienia się do przychodni celem przeprowadzania badania kwalifikacyjnego nie mógł odnieść zamierzonego skutku, skoro akta sprawy potwierdzają ustalenia organu, że nie było możliwości ustalenia przeciwskazań do wykonania szczepienia, gdyż skarżąca nie podejmowała współpracy z lekarzem POZ sprawującym profilaktyczną opiekę nad jej synem.

Nie zasługuje również na akceptację argumentacja skarżącej jakoby postanowienie naruszało art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Zauważyć bowiem należy, że choć Konstytucja jak i Konwencja chronią prawo do życia prywatnego i decydowania o swoim życiu osobistym, tym niemniej dopuszczają możliwość ograniczenia tych praw w drodze ustawy ze względu m.in. na ochronę zdrowia. Z całą pewnością nakaz szczepień wpisuje się w ochronę zdrowia i stanowi główne narzędzie do zwalczania chorób epidemicznych, który to obowiązek, na mocy art. 68 ust. 4 Konstytucji, ciąży na władzach publicznych. Wolność człowieka nie ma więc charakteru absolutnego i musi uwzględniać też prawa innych osób, w tym prawo do życia w społeczeństwie wolnym od chorób, którym szczepienia zapobiegają. Powyższe prowadzi do wniosku, że uregulowanie przez prawodawcę krajowego w drodze ustawy obowiązku szczepień ochronnych nie pozostaje w sprzeczności z ww. przepisami. Z kolei podnoszona przez skarżącą kwestia braku istnienia właściwego rejestru powikłań poszczepiennych oraz celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, nie stanowi o naruszeniu prawa, gdyż kwestie te w realiach niniejszej sprawy pozostają bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia.

Biorąc pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jak i zwrócenia się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych.

Sąd występuje do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem lub żądaniem stwierdzenia niezgodności z Konstytucją aktu prawnego tylko wtedy, gdy ma w tym zakresie wątpliwości, których we własnym zakresie rozstrzygnąć nie może. Podobnie również wystąpienie do ETPC musiałoby być poprzedzone własnymi wątpliwościami Sądu, co do ewentualności naruszenia przez normę prawa krajowego ww. Konwencji. Takich wątpliwości w sprawie niniejszej Sąd orzekający nie miał i w tym zakresie dokonał własnej oceny prawnej.

Podsumowując, żaden z zarzutów skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Również Sąd, działając z urzędu poza granicami skargi, nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego, czy przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Jednocześnie należy wskazać, że – w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - Sądowi znana jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. SK 81/19, w którym stwierdzono, że ww. przepisy w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP. Jednocześnie jednak Trybunał orzekł, że ww. przepisy w zakresie tam wskazanym tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, co nastąpiło w dniu 12 maja 2023 r., a więc już po dacie wydania zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i wyroku tutejszego Sądu. Powyższe oznacza, zdaniem Sądu, zakresową derogację powyższych przepisów, co w procesie ich stosowania prowadzi w rozpatrywanej sprawie do braku konieczności uwzględnienia ich treści nadanej ww. wyrokiem Trybunału.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.

Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl.