Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2209/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 23 ust. 1 pkt 38
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA del. Marek Olejnik, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2463/13 w sprawie ze skargi M. S. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2013 r. nr IPPB2/415-225/13-5/AK w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz M. S. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2463/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. S. (dalej w skrócie: "skarżąca", "strona"), uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów (organu upoważnionego: Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie) z dnia 10 czerwca 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania przychodu z tytułu uczestnictwa pracownika w programie przyznawania opcji na akcje. 2. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej oraz piśmie uzupełniającym powyższy wniosek wskazała, że jest pracownikiem spółki F. [...] Sp. z o.o. (dalej jako F. [...]) zatrudnionym w oparciu o umowę o pracę. Właścicielem F. [...] jest spółka prawa holenderskiego (F. [...] BV Sp. z o.o.). w której udziały posiada spółka F. [...] CV (spółka komandytowa). Natomiast właścicielem tej ostatniej spółki jest F. [...] Inc. (spółka akcyjna), spółka prawa amerykańskiego notowana na giełdzie papierów wartościowych w USA. Skarżąca została objęta programem przyznawania akcji, przy czym program ten uległ zmianie od 2012 r., z tego też względu we wniosku opisano jego dwie wersje: przyznawania akcji (Restricted Stock Award) oraz przyznawania opcji (Nonqualified Stock Option).

W zakresie programu przyznawania akcji wskazano m.in., że w ramach tego programu F. [...] Inc. przyznaje nieodpłatnie wybranym pracownikom F. [...] określoną ilość akcji zwykłych (nieuprzywilejowanych) F. [...] Inc., przy czym przyznanie akcji ma charakter pełnej uznaniowości ze strony F. [...] Inc., przedmiotowe akcje objęte są zabezpieczeniem, zgodnie z którym akcji nie można przez określony czas zbywać, a zabezpieczenie wygasa co roku w stosunku do 1/3 przyznanych akcji (oznacza to, że po pierwszym roku pracownik może zbyć 1/3 przyznanych akcji, po dwóch latach 2/3 przyznanych akcji, po trzech latach wszystkie akcje).

W zakresie natomiast programu nabywania opcji (Nonqualified Stock Option) skarżąca wskazała, że od 2012 r. wybrani pracownicy F. [...] otrzymują prawo i opcję nabycia określonej ilości akcji F. [...] Inc. o wartości 0.001 USD. Cena realizacji opcji została określona na poziomie 4,25 USD. Przyznanie akcji ma charakter pełnej uznaniowości ze strony F. [...] Inc. i zależy od kilku warunków:

a) po upływie roku od daty przyznania opcji pracownik może wykonać opcję do limitu 1/3 wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie 1/3 akcji), po upływie dwóch lat pracownik może wykonać opcję do limitu 2/3 wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie 2/3 akcji), zaś po upływie 3 lat pracownik może wykonać opcję w całości,

b) prawo realizacji opcji wygasa po upływie dziesięciu lat od daty jej przyznania,

c) jeśli stosunek pracy pomiędzy pracownikiem a F. [...] wygaśnie wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat (6 lat w przypadku dyrektorów), niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy F. [...] wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa opcyjne stają się automatycznie przysługujące,

d) opcja jest niezbywalna i może być zrealizowana tylko przez osobę, która otrzymała opcję (zakaz nie dotyczy zbycia w drodze spadku),

e) jeśli stosunek pracy ulega rozwiązania z winy pracownika wszystkie nieprzysługujące prawa do zrealizowania opcji wygasają.

Skarżąca wyjaśniła, że w pierwszej kolejności otrzymuje zawiadomienie o przyznaniu przedmiotowej opcji, a po roku od daty zawiadomienia na rachunku maklerskim materializuje się opcja dająca prawo do nabycia 1/3 przysługujących stronie akcji po określonej cenie. Zawiadomienie nie stanowi więc instrumentu pochodnego. Dopiero zmaterializowana opcja dająca prawo do nabycia akcji stanowi taki instrument pochodny.

Mając powyższe na uwadze skarżąca zapytała:

1. Czy otrzymanie akcji (w formie zaświadczenia o przyznaniu akcji lub też w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim), o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie akcji (Restricted Stock Award)" powoduje, że po stronie pracownika powstaje przychód do opodatkowania? Jeśli tak. jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przedmiotowy przychód powstaje (data zawiadomienia o przyznaniu akcji, czy też data, w której akcje fizycznie zapisywane są na rachunku maklerskim) oraz jaka jest stawka PIT? Co jest podstawą opodatkowania?

2. Czy w momencie sprzedaży akcji po stronie Podatnika powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?

3. Czy otrzymanie opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option)" powoduje po stronie Podatnika powstanie przychodu do opodatkowania. Jeśli tak. jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przedmiotowy przychód powstaje oraz jaka jest stawka PIT?

4. Czy w momencie zrealizowania opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option)" po stronie Podatnika powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?

5. Czy sprzedaż akcji nabytych w drodze realizacji opcji powoduje po stronie Podatnika powstanie dochodu do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?

Przedstawiając własne stanowisko w sprawie skarżąca stwierdziła, że ani otrzymanie opcji na akcje, ani zrealizowanie opcji nie powoduje powstania po jej stronie przychodu do opodatkowania. Dopiero zbycie zakupionych akcji będzie generowało przychód z kapitałów pieniężnych. Zrealizowanie opcji nie powiększa bowiem majątku strony.

W interpretacji indywidualnej z dnia 10 czerwca 2013 r. Minister Finansów, z upoważnienia którego działał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, stanowisko skarżącej dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych:

- w części dotyczącej braku powstania po stronie skarżącej przychodu podlegającego opodatkowaniu w momencie realizacji opcji na akcje uznał za nieprawidłowe.

- w pozostałym zakresie uznał za prawidłowe.

W uzasadnieniu interpretacji organ wskazał, że przedmiotowa interpretacja indywidualna została wydana w zakresie pytań nr 3, 4 i 5. Wniosek w zakresie pytań nr 1 i 2 został rozstrzygnięty w odrębnej interpretacji indywidualnej.

Zdaniem organu, samo otrzymanie zawiadomienia o przyznaniu opcji na akcje nie skutkuje powstaniem przychodu u skarżącej, ale już wykonanie opcji w ramach programu Nonqualified Stock Option skutkuje powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie realizacja praw z opcji, przyznanych skarżącej w ramach programu Nonqualified Stock Option, następuje poprzez otrzymanie przez nią w zamian za opcje akcji spółki prawa amerykańskiego, które może sprzedać w dowolnym momencie. Realizacja praw wynikających z opcji poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, do których należą przedmiotowe opcje. W analizowanym stanie faktycznym strona otrzymała opcje dające prawo zakupu akcji po określonej cenie. tj. 4,25 USD. Istotą opcji jest nabycie akcji za określoną cenę. Realizacja opcji jest więc równoznaczna z nabyciem akcji po umówionej cenie. Tym samym przychód z tytułu realizacji opcji należy utożsamiać z przychodem z kapitałów pieniężnych.

Podsumowując, w ocenie organu uzyskane przez skarżącą w związku z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego przysporzenie majątkowe wynikające z udziału w programie Nonqualified Stock Option stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 361, ze zm., dalej w skrócie "u.p.d.o.f.") opodatkowany 19% zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji instrumentu. Dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji opcji pomniejszona o cenę realizacji opcji.

Ponadto zbycie przez stronę akcji, które otrzymała w ramach realizacji programu Nonqualified Stock Option będzie stanowiło przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.

Organ wskazał, że dopiero z chwilą sprzedaży akcji ustala się koszty, które warunkują ich nabycie oraz sprzedaż. Zatem kosztem uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia akcji nabytych w wyniku realizacji pochodnych instrumentów finansowych (opcji) będą wydatki faktycznie poniesione na nabycie tych akcji. Do kosztów uzyskania przychodów z tytułu sprzedaży akcji nabytych w wyniku realizacji pochodnych instrumentów finansowych skarżąca może zaliczyć zapłaconą cenę realizacji opcji.

3. Po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa skarżąca wniosła do WSA w Warszawie skargę, w której zarzuciła naruszenie:

- art. 11 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.;

- art. 121 § 1 w zw. z art. 14e § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, ze zm.);

- art. 14c § 2 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w uzasadnieniu wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.

4. Uwzględniając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona interpretacja narusza prawo materialne, tj. art. 17 ust. 1 pkt 10 oraz pkt 6 lit. a i b u.p.d.o.f. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, trafnie organ interpretujący przyjął, że samo otrzymanie przez skarżącą zawiadomienia o przyznaniu opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego objętych szeregiem restrykcji nie powoduje powstania po jej stronie przysporzenia majątkowego. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem Ministra Finansów, iż realizacja praw wynikających z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Odwołując się do brzmienia art. 5a ust. 11, art. 11 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., a także art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538) sąd pierwszej instancji wskazał, że do realizacji praw wynikających z pochodnego instrumentu finansowego dochodzi poprzez wykonanie umowy – zakup akcji za określoną z góry cenę. W momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. Zdaniem sądu pierwszej instancji uznanie, że przychód powstaje w momencie realizacji opcji przez nabycie akcji po cenie wynikającej z opcji oraz, że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji pomniejszona o cenę nabycia zapłaconą w rzeczywistości prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. W ocenie sądu pierwszej instancji dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze realizacji opcji na akcje, a następnie zbył te akcje.

Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, w sprawie nie może mieć zastosowania art. 24 ust. 11 i 12a u.p.d.o.f., bowiem nabywane przez skarżącą akcje pochodzą od spółki kapitałowej z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA). Jednakże – w ocenie sądu pierwszej instancji – skoro w niniejszej sprawie akcje spółek amerykańskich nie są objęte dyspozycją art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., nie oznacza to, że w świetle przepisów u.p.d.o.f. dopuszczalne jest podwójne opodatkowanie przychodu. Organ interpretujący stoi na błędnym stanowisku, że przychód z tytułu nabytych akcji podlega opodatkowaniu w momencie ich nabycia jako różnica pomiędzy zapłaconą ceną akcji a ich wartością rynkową, mimo, iż jest to tylko wirtualna wycena, a nie faktycznie otrzymany przychód przez podatnika, oraz drugi raz w chwili ich zbycia. W praktyce wygląda to tak, że w chwili nabycia akcji podatnik ponosi tylko wydatek, bowiem jaki uzyska przychód z akcji okaże się dopiero w przyszłości. W dodatku może w ogóle przychodu tego nie osiągnąć albo ponieść stratę.

W ocenie sądu pierwszej instancji nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., który stanowi, że nie uważa się za koszt uzyskania przychodów - wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych (...); wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych (...). W uzasadnieniu wyroku zwrócono uwagę, iż przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach wydatki poczynione na objęcie lub nabycie akcji (również, tak jak w niniejszej sprawie, na warunkach preferencyjnych, czyli poniżej cen rynkowych) mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Stanowi to istotny argument, iż również w przypadku nabywania akcji na preferencyjnych warunkach, podlegający opodatkowaniu "rzeczywisty dochód" pojawia się dopiero w momencie zbywania akcji. Natomiast okoliczność, iż akcje zostały nabyte bądź objęte nieodpłatnie lub po cenach preferencyjnych - niższych niż rynkowe, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji. Zasady opodatkowania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych zostały określone w art. 30b u.p.d.o.f. Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w tym przepisie, podatek dochodowy z odpłatnego zbycia papierów wartościowych wynosi 19 % uzyskanego dochodu, a dochodem tym - podlegającym opodatkowaniu, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a kosztami uzyskania przychodów, określonymi m.in. na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Sprzedaż akcji nabytych lub objętych po cenie niższej od ceny rynkowej oznacza niższy koszt uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy. Tak więc korzyść, którą uzyskuje pracownik spółki w postaci objęcia lub nabycia na preferencyjnych zasadach akcji zostanie uwzględniona przy opodatkowaniu, jednakże w momencie realizacji dochodu, czyli przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji.

5. Od powyższego orzeczenia organ wniósł skargę kasacyjną żądając jego uchylenia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., która doprowadziła sąd do uznania za nieprawidłowe stanowiska, że uzyskane przez skarżącą przysporzenie majątkowe związane z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego – wynikające z udziału w programie Nonqualified Stock Option, stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, opodatkowany 19% zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji instrumentu, zaś dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie.

6.1. Na wstępie podkreślić należy, że w odniesieniu do skarg kasacyjnych organu wniesionych w analogicznych sprawach (tożsamym stanie faktycznym i prawnym) zapadły już prawomocne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1724/14 i II FSK 1725/14 (publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"). Zawarty tam pogląd Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, a przedstawioną w orzeczeniu sygn. akt II FSK 1725/14 argumentację przyjmuje jako własną.

6.2. Sedno sporu w rozpatrywanej sprawie wiąże się z ustaleniem prawnopodatkowych konsekwencji wykonania (tj. realizacji) uzyskanych przez skarżącą pochodnych instrumentów finansowych w postaci opcji (w ramach opisanego we wniosku programu Nonqualified Stock Option), w wyniku czego otrzymała ona akcje spółki amerykańskiej za z góry określoną, preferencyjną cenę. Niesporne w sprawie jest natomiast to, że otrzymanie przez stronę samych tylko opcji (podobnie jak zawiadomienia o przyznaniu opcji) nie skutkuje powstaniem po jej stronie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Kontrowersje dotyczą w istocie identyfikacji momentu powstania obowiązku podatkowego. WSA w Warszawie podzielił stanowisko skarżącej, że korzyść majątkowa, którą uzyskuje podatnik w postaci akcji nabytych na preferencyjnych zasadach (tj. za cenę niższą od rynkowej w momencie nabycia) w chwili realizacji opcji na akcje nie rodzi obowiązku podatkowego. Przysporzenie to uwzględnione zostanie dopiero w momencie "realizacji dochodu", tj. przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji. Zdaniem natomiast Ministra Finansów, wykonanie praw z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańkiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.). Dochodem do opodatkowania (wg stawki 19%) będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji. W ocenie organu zbycie tak uzyskanych akcji stanowi kolejną czynność podlegającą opodatkowaniu.

6.3. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu interpretacyjnego, aprobując zarazem pogląd prezentowany w zaskarżonym wyroku przez WSA w Warszawie. W ocenie rozpatrującego niniejszą sprawę składu orzekającego kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. (zresztą to jedyny przepis wskazany w podstawach skargi kasacyjnej).

Problem przysporzenia uzyskanego przez podatnika w związku z realizacją opcji na akcje, w kontekście zakazu podwójnego opodatkowania, był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, czy też z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 347/12, publik. CBOSA). Jak zwrócił uwagę NSA w ostatnim z przywołanych wyroków, podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych) w zbieżnych z niniejszą sprawą okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z dnia18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 490/10, publik. CBOSA). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FSK 525/10, publik. CBOSA). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 972/09, publik. CBOSA) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

6.4. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez organ skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego Nonqualified Stock Option za cenę niższą od rynkowej byłby opodatkowany dwukrotnie. Po raz pierwszy różnicę między ceną rynkową akcji, a ceną jej nabycia (preferencyjną) uznano za przychód podlegający opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) akcji. Po raz drugi różnica ta stanowiłaby część przychodu z odpłatnego zbycia tychże akcji. Obowiązujące przepisy nie pozwalają bowiem w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f. (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, publik. CBOSA).

W art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1 f lub 1g lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14. Przepisy art. 22 ust. 1f lub 1g dotyczą nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Przy uwzględnieniu stanowiska organu o odrębnym opodatkowaniu przychodu z wykonania opcji, w przypadku sprzedaży akcji uzyskanych w ramach omawianego programu motywacyjnego, nie byłoby możliwe uwzględnienie - jako kosztu uzyskania przychodów - wartości opodatkowanego przychodu z tytułu realizacji opcji. Prawidłowa interpretacja art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie uprawniony do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie stanowiącej iloczyn ceny akcji wynikającej z opcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych. Z tych też powodów na aprobatę zasługuje pogląd sądu pierwszej instancji, że skoro koszty uzyskania przychodów mogą powstać dopiero w chwili zbycia akcji, to przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (tu akcji), lecz w chwili jego zbycia.

Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że nie zasługuje na uwzględnienie sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.

6.5. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).