Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 221/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3, art. 119 pkt 2, art. 120, art. 134, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 12
journal: Dz.U. 2021 poz 1212
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
article: art. 2, art. 8, art. 42, art. 45, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 20 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 września 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2023 roku nr S.K.O.4121.11.2023 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Pabianickiego z 15 grudnia 2022 r. nr KT.5430.1.236.3.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 24 stycznia 2023 r. nr S.K.O.4121.11.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm.), dalej: u.k.p., oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. M. utrzymało w mocy decyzję Starosty Pabianickiego z 15 grudnia 2022 r. nr KT.5430.1.236.3.2022 w sprawie odmowy zwrotu prawa jazdy kat. B1, B, BE, C1, C, D1, D, C1E, CE, D1E, DE, T.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 15 grudnia 2022 r. organ I instancji odmówił zwrotu stronie prawa jazdy kat. B1, B, BE, C1, C, D1, D, C1E, CE, D1E, DE, T. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że wyrokiem Sądu Rejonowego w P., sygn. akt [...], z [...] orzeczono wobec strony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym kategorii A, AM, A1, A2 na okres 3 lat, co tym samym oznacza, że nie można jej wydać nie tylko prawa jazdy kat. A, której dotyczył wyrok, ale także pozostałych posiadanych przez nią kategorii praw jazdy.

M. M. złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Organ odwoławczy stwierdził, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. stanowiący, iż prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1, D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B, 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E, lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B lub odpowiednio kat. C1, C, D1, D.

Ponadto stosownie do przepisu § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. z 2016 r. poz. 231), w wyniku negatywnej weryfikacji dokumentów, o których mowa w ust. 1, należy odmówić wydania prawa jazdy.

W przedmiotowej sprawie strona nie kwestionuje, że w stosunku do niej orzeczono na podstawie art. 42 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat A w ruchu lądowym na okres 3 lat. Na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów zaliczono okres zatrzymania prawa jazdy od 8 września 2022 r. Kwestią sporną jest natomiast to, czy w sytuacji gdy na mocy wyroku sądu został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych tylko w zakresie kategorii A, a strona posiada jeszcze inne uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi, m.in. w zakresie kategorii B, które nie zostały objęte tym zakazem, organ administracji może odmówić zwrotu prawa jazdy w pełnym zakresie, tym samym pozbawiając skarżącego korzystania z posiadanych przez niego uprawnień. Zdaniem odwołującego takie działanie organu jest niezgodne z prawem i narusza postanowienia wyroku sądu.

Z takimi argumentami Kolegium nie zgodziło się, a na potwierdzenie odmiennego niż zaprezentowane w odwołaniu stanowiska przytoczyło tezy wraz z fragmentarycznym uzasadnieniem zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 października 2015 r., sygn. akt. I OSK 382/14, zapadłym w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, co przedmiotowa sprawa. W powołanym wyroku NSA stwierdził, powołując się na treść art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie. Za powyższą interpretacją tego przepisu przemawia wykładnia nie tylko językowa, która ma pierwszeństwo przed innymi metodami interpretowania przepisów prawa, bowiem wynika z treści samej normy prawnej, lecz także wykładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić by racjonalny ustawodawca pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi (kat. B) zezwoliłby na prowadzenie pojazdów ciężarowych lub ciężarowych z przyczepą (kat. C i C+E). Prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że skarżącemu nie można wydać nie tylko prawa jazdy kategorii B, a także tych kategorii, o które się ubiegał, czyli kategorii A, C, C+E. Decyzja organów administracji konkretyzuje swą treścią obowiązujące wobec skarżącego zakazy, wynikające z zapisów ustawy o kierujących pojazdami, które to dolegliwości są skutkiem orzeczonego środka karnego przez sąd karny.

Kolegium wskazało, że 25 października 2014 r. nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 u.k.p. poprzez wskazanie, że przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Wcześniej, tj. przed ww. zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Wobec tego, iż przepisy znowelizowanej ustawy mają zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy, tj. po 25 października 2014 r., to nie ulega wątpliwości, że w stosunku do odwołującego znowelizowane przepisy mają zastosowania, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych przez odwołującego został orzeczony po tej dacie. W konsekwencji zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie zastosowanie powinien mieć art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.k.p. w wersji nadanej ww. ustawą zmieniającą.

W ocenie Kolegium wbrew twierdzeniom odwołującego okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określona w art. 12 ust. 1 pkt. 2 u.k.p. odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy niż te, które objęte zostały orzeczonym zakazem. Przed nowelizacją art. 12 ust. 2 u.k.p. przepis ten stanowił tylko o osobach ubiegających się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii. Wówczas na tle takiego brzmienia art. 12 ust. 2 u.k.p. sporna w orzecznictwie sądów administracyjnych stała się kwestia, czy art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. ma zastosowanie wyłącznie do tych osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy, czy też należy go stosować również do osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami, które nabyły jeszcze przed orzeczeniem sądu karnego, a które zostały następnie cofnięte czy zatrzymane. Dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych był w owym czasie pierwszy z wymienionych poglądów. 25 października 2014 r. nastąpiła jednak zmiana stanu prawnego w tym zakresie, gdyż ustawodawca wprost wskazał w art. 12 ust. 2 u.k.p., że art. 12 ust. 1 pkt 2 ust. 1 u.k.p. stosuje się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, jak też o przywrócenie uprawienia danej kategorii. Tym samym więc w znowelizowanym stanie prawnym skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy.

Wobec tego okoliczność, że przed wyrokiem sądu karnego odwołujący legitymował się prawem jazdy, obejmującym wiele kategorii, a sąd prawomocnym wyrokiem odebrał mu je tylko częściowo, tzn. w zakresie kat. A, zdaniem organu odwoławczego nie oznacza, że w trakcie obowiązywania tego zakazu strona może prowadzić pojazdy mechaniczne objęte tymi kategoriami i że może żądać zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami w zakresie tych kategorii. Tego bowiem wyraźnie zakazał ustawodawca art. 12 ust. 2 u.k.p. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, obligując organ administracyjny do odmowy wymiany w takim wypadku zatrzymanego dokumentu. Jak zauważyło Kolegium adresatem ww. przepisu jest organ administracyjny, a nie sąd karny, w związku z czym po pierwsze sąd karny nie musiał w wyroku orzekać względem skarżącego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych wszystkich posiadanych kategorii, bowiem i tak z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. wstrzymana została możliwość ich wykonywania w czasie trwania zakazu sądowego orzeczonego co do pojazdów objętych tymi kategoriami, a po drugie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w sytuacji objętej hipotezą art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 u.k.p. należy do zakresu kompetencji organu administracyjnego i to nieobjętych uznaniem administracyjnym, lecz obligujących organ do określonego postępowania w sytuacji określonej w tym przepisie. W ocenie Kolegium w przypadku art. 12 ust. 2 w zw. z ust. 1 u.k.p. istotne znaczenie ma sama okoliczność zatrzymania prawa jazdy w związku z danym zdarzeniem, co oznacza, że nie istnieje wymóg orzeczenia przez sąd karny zakazu prowadzania pojazdów w zakresie wszystkich kategorii objętych zatrzymanym prawem jazdy, aby uniemożliwione zostało wykonywanie na czas trwania orzeczonego zakazu sądowego uprawnień w zakresie kategorii prawa jazdy nieobjętych zakazem, a posiadanych przez kierowcę. Celem bowiem art. 12 ust. 2 u.k.p. jest wykluczenie z ruchu drogowego kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości, a cel ten realizuje przyjęte w tym przepisie rozwiązanie o rozszerzeniu skutków orzeczonego wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, na kategorie prawa jazdy nie objęte zakazem, w okresie obowiązywania zakazu. Nie ulega wątpliwości, że celem ustawodawcy w ramach przyjętych rozwiązań prawnych było niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. W zakresie zatem podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia Kolegium uznało je za prawidłowe i odpowiadające ustalonemu w sprawie stanowi prawnemu i faktycznemu.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium wniosła strona, podnosząc, że prawo jazdy kat. A nie jest powiązane z kat. B, ponieważ prawo jazdy kat. A można uzyskać, nie posiadając kat. B. Ponadto powołała się na swoją ciężką sytuację finansową, gdyż płaci alimenty w wysokości 1000 zł., od kwietnia 2023 r. ma drugie dziecko.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz w związku z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji SKO w oparciu o wyżej opisane zasady orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy prawa materialnego w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia [...] (prawomocnym od 2 listopada 202 r.) orzekł wobec skarżącego, na podstawie art. 42 § 2 kodeksu karnego, środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów w stosunku, do których uprawnienie do kierowania stwierdza prawo jazdy A,AM,A1,i A2 na okres 3 lat.

Organ pierwszej instancji odmawiając stronie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy powołał się na art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 u.k.p. Natomiast organ odwoławczy jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia wskazał art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 i 3 u.k.p.

W ocenie sądu przyjęta przez kolegium kwalifikacja jest nieprawidłowa, bowiem na mocy ww. wyroku sądu powszechnego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów wymienionych w art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., to jest A,AM,A1,i A2. Nie dotyczył on natomiast zakazu prowadzenia pojazdów w stosunku, do których uprawnienie do kierowania stwierdza prawo jazdy kategorii wymienionych w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p.

Powołany przez organ odwoławczy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt SK 23/21 za niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnośnie kwestii zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z zasadą ne bis in idem wynikającą z art. 2 Konstytucji Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy - proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału. Procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy są niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem. Trybunał w wyroku podniósł, że skarżący za ten sam czyn zabroniony, tj. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, został ukarany dwukrotnie: przez sąd na podstawie art. 42 § 2 i art. 43 § 1 k.k. środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy kategorii B na okres pięciu lat oraz przez starostę na podstawie zaskarżonych przepisów odmową wydania prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, C1, C, C+E, B+E, C1+E. Formalnie sankcje te przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych - środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest sankcją karną, odmowa wydania prawa jazdy określonych kategorii jest sankcją administracyjną. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. W istocie sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami. Odnośnie zaś kwestii zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowiącym, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał stwierdził, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami. Stanowi to zdaniem Trybunału ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu powszechnego, będącą rezultatem art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Trybunał wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

Zdaniem sądu treść powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może bezpośrednio wpływać na wynik obecnie prowadzonego postępowania. Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w P. dotyczył zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii A,AM,A1 i A2, to jest wymienionych w art. 12 ust. 2 pkt 1 u.p.e.a. Przepis ten nie był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego.

W ocenie sądu stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. jest ewidentnie niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

W tym miejscu podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 8 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma - tak jak w niniejszej sprawie - charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie. Obowiązek przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie wtedy, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r. o sygn. akt OSK 971/04, ZNSA 2011/3/39). W rezultacie ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wskazywana przez SKO wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Jednocześnie sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", LexisNexis 2008, s. 23 i nast.; wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07, zam. w CBOSA, wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3193/14, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15).

Do przepisów Konstytucji należało odwołać się wprost w niniejszej sprawie, gdyż cyt. wyżej regulacja art. 12 ust. 2 pkt 1 w zakresie, w jakim pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonego rodzaju, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, są oczywiście niezgodne z przepisami art. 2 i art. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej.

Przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. - jakkolwiek wprost stanowi jedynie o odmowie wydania (zwrotu) danej osobie dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami, dla kierowania którymi wymagana jest określona kategoria prawa jazdy - faktycznie ustanawia swoistą sankcję administracyjną, polegającą na uniemożliwieniu osobie, co do której sąd powszechny orzekł zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi określonego rodzaju, kierowania w ruchu na drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu także pojazdami mechanicznymi innymi niż te które objęte były orzeczonym przez sąd środkiem karnym.

Art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. ma zatem zdecydowanie inny charakter od regulacji zawartej w art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy, do której się odwołuje, albowiem ten ostatni przepis nie wprowadza dla adresata tej normy jakichkolwiek dodatkowych dolegliwości, a jedynie stanowi o sposobie wykonania na gruncie przepisów prawa administracyjnego prawomocnego orzeczenia sądu karnego w zakresie wymierzonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Ustanowienie takiej sankcji, o jakiej mowa w art. 12 ust. 2 pkt 1, w stosunku do osoby, która posiadała uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy określonych kategorii i w stosunku do której - tak w niniejszej sprawie - orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, mieszczący się jedynie częściowo w zakresie tychże kategorii i wprowadzenie w trybie administracyjnym swego rodzaju zakazu prowadzenia pojazdów obejmujących całościowo te kategorie niewątpliwie narusza wskazane wyżej regulacje konstytucyjne.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, że art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy narusza zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie, to jest zasadę ne bis in idem. wynikającą z art. 2 Konstytucji. Wprowadzenie przez ustawodawcę w art. 12 ust. 2 pkt 1 obligatoryjnego i nieprzewidującego jakichkolwiek wyjątków zakazu zwracania osobom, wobec których orzeczono środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, dokumentów potwierdzających posiadanie przez nich uprawnienia do kierowania innymi pojazdami, należy uznać za oczywiste naruszenie zasady podziału i równowagi władz, w tym władzy ustawodawczej i sądowniczej. Przyjęte w powołanym przepisie rozwiązanie godzi w autonomię sądu karnego w zakresie kształtowania represji karnej, tym bardziej, że kwestionowany przepis nie odnosi się do czynu kierującego, ale do wydanego wobec niego wyroku skazującego. W tym więc zakresie ustawa o kierujących pojazdami w sposób automatyczny rozszerza nałożoną przez sąd powszechny represję karną. Poprzez wprowadzenie tego rodzaju regulacji ustawodawca doprowadził zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego obywatelowi środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, obywatel z mocy prawa pozbawiony będzie możliwości legalnego uczestniczenia w ruchu drogowym jako kierujący pojazdami, zaś równoczesne zastosowanie sankcji karnej w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju i sankcji administracyjnej w postaci odmowy zwrotu dokumentów potwierdzających posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi nie objętymi orzeczonym zakazem stanowić będzie nadmierną, nieproporcjonalną ingerencję państwa w prawa i wolności jednostki. O nadmierności tej ingerencji przesądza okoliczność, że orzekający już uprzednio w sprawie sąd powszechny, badający sprawę w jej całokształcie, nie znalazł podstaw dla zastosowania zakazu prowadzenia przez skarżącego wszelkich pojazdów mechanicznych. Poprzez wprowadzenie regulacji zawartej w art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., dotyczącej osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, ustawodawca dał wyraz braku zaufania do trafności orzeczeń podejmowanych przez sądy powszechne na podstawie art. 42 Kodeksu karnego - przy czym uczynił to nie poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w prawie karnym materialnym polegających np. na wyłączeniu możliwości orzekania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, lecz poprzez wprowadzenie odrębnej regulacji administracyjnoprawnej, de facto niweczącej treść orzeczenia wypracowanego przez sąd powszechny.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał,, że regulacja zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., w zakresie w jakim uniemożliwia zwrócenie kierującemu prawa jazdy dotyczącego uprawnień do kierowania pojazdami, których nie objął środek karny orzeczony wobec tego kierującego przez sąd powszechny narusza art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i jako taka nie powinna być stosowana przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy rozpoznają wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i pomijając regulację art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. w zakresie, w jakim odnosi się do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.

O kosztach postępowania w postaci wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.

a.kr