Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 594/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Suleja (spr.), Protokolant Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (zwanym dalej w skrócie ZUS), działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 2, 3 i ust. 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] odmawiającą H.J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 1995r. do grudnia 1995r. oraz od sierpnia 2003r. do lipca 2007r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, iż wnioskiem z dnia 1 marca 2011r. H.J. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. W treści wniosku zobowiązany wskazał na okoliczności powstania przedmiotowego zadłużenia tj. na swoje samotne rodzicielstwo i problemy wychowawcze z synem oraz na długotrwałą chorobę alkoholową, z którą walczy do dnia dzisiejszego. Wnioskodawca poinformował także, iż od dnia 10 lutego 2011r. podjął leczenie z powodu choroby cukrzycowej typu drugiego, obecnie jest na diecie cukrzycowej i musi badać poziom cukru. Oświadczył, iż zdiagnozowanie tej choroby bardzo źle wpłynęło na jego psychikę. Powołał się nadto na swój wiek oraz na fakt, iż od grudnia 2008r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie ma szans na podjęcie zatrudnienia. Podkreślił, iż w 2010 roku ukończył kurs operatora koparko - ładowarki a pomimo tego nie znalazł pracy. Zdaniem strony, ze względu na wiek, stan zdrowia oraz brak środków finansowych spełnia ona przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia wobec ZUS.

Organ po rozpoznaniu wniosku z dnia 1 marca 2011r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności wydał w dniu [...] decyzję nr [...], utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z dnia [...]. Decyzja ta została przez stronę zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wyrokiem z dnia 25 października 2011r., sygn. akt III SA/GI 705/11 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

W ramach toczącego się postępowania wnioskodawca złożył do akt sprawy oświadczenie o stanie majątkowym i aktualnej sytuacji finansowej, decyzję nr [...] z dnia [...] o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia 13 lutego 2012r., zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 16 lutego 2012r. o nie zaleganiu w podatkach oraz skierowanie na badania lekarskie z dnia 9 lutego 2012r. wystawione przez ZUS Oddział w S. - Wydział Orzecznictwa Lekarskiego i Prewencji.

Kontynuując uzasadnienie rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów umorzenie należności z tytułu składek winno być rozpatrywane w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 w/w ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Stosownie zaś do ust. 3 art. 28 cytowanej ustawy całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 Iutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS podkreślił, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek umorzenia.

Następnie organ powołał przepis art. 28 ust. 3a stanowiący, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiają opłacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając wniosek dokonał analizy aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego i ustalił, iż H.J.:

- prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót ogólnobudowlanych związanych ze wznoszeniem budynków w okresie od 1 lutego 1994r. do 16 sierpnia 1994r. (po tym czasie działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej) oraz usług remontowo-budowlanych i prac instalacyjnych w okresie od 1 sierpnia 1995r. do 25 lipca 2007r. (z dniem 26 lipca 2007r. działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji),

- jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku,

- obecnie prowadzone jest postępowanie orzecznicze w sprawie ustalenia zobowiązanemu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy,

- zgodnie z informacją Urzędu Miejskiego w S. Wydział Spraw Obywatelskich z dnia 20 lutego 2012r. ustalono, iż nie ma innych osób zameldowanych pod adresem stałego zameldowania H. J., tj. S., ul. [...],

- nie posiada zaległości podatkowych,

- zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Dział Dodatków Mieszkaniowych nie figuruje w ewidencji wnioskodawców objętych pomocą finansową w formie dodatku mieszkaniowego, nie figuruje także w ewidencji świadczeniobiorców w/w Ośrodka,

- zgodnie z odpisem zupełnym księgi wieczystej KW Nr [...] według stanu na dzień 8 lutego 2012r. zobowiązany jest właścicielem 1/8 części nieruchomości gruntowej położonej w N.

- nie posiada żadnych środków transportu.

Nadto, z oświadczenia z dnia 20 lutego 2012 r. wynika, iż zobowiązany podejmuje prace dorywcze, z których uzyskuje środki na opłaty mieszkaniowe, miesięcznie przeznacza także kwotę 10,00 zł. na opiekę Iekarską, a pozostałą kwotę przeznacza na zakup żywności, odzieży i obuwia. Jego stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie 320,00 zł., w tym czynsz 230,00 zł., energia 70,00 zł., telefon 20,00 zł., nie posiada zobowiązań cywilnoprawnych.

W dalszej kolejności organ podkreślił, iż wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 cyt. ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek nawet w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w razie nie spełnienia tej przesłanki ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie organu taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. W sprawie stwierdzono zaprzestanie przez stronę prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie stwierdzono jednoczesnego braku majątku, z którego można by egzekwować przedmiotowe zadłużenie. Z odpisu z księgi wieczystej KW [...] według stanu na dzień 8 lutego 2012r. wynika bowiem, że H.J. jest właścicielem 1/8 części nieruchomości gruntowej położonej w N., na której ustanowiono zabezpieczenie całości zadłużenia obejmującego należności z tytułu składek w łącznej kwocie 85.394,73 zł. poprzez wpis hipoteki, którego dokonał Sąd Rejonowy w Z. w dniu 30 czerwca 2011r. Pozwala to domniemywać, iż dokonanie sprzedaży tego majątku nieruchomego umożliwiłoby uregulowanie przynajmniej w części zobowiązań składkowych strony względem ZUS. Uwzględniono także fakt, iż prowadzone jest wobec strony postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Organ egzekucyjny nie wydał do dnia dzisiejszego wiążącego postanowienia o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tytuły wykonawcze nie zostały wprawdzie zrealizowane, jednakże nie można przekreślać szansy na ich realizację w przyszłości.

Mając powyższe na względzie ZUS stanął na stanowisku, że w sprawie nie zaistniał żaden z przypadków całkowitej nieściągalności należności.

Następnie organ zaakcentował, iż żądanie strony zostało także rozpoznane pod względem zbadania i oceny okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Konieczna była w tym celu wnikliwa analiza sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy. ZUS podkreślił, iż w przypadku ubiegania się o umorzenie należności składkowych strona wnioskująca winna jest przedstawić wszelkie dowody potwierdzające, że nie jest w stanie spłacić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na zobowiązanym, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2007r., sygn. akt II GSK 321/07.

Odnosząc się twierdzeń wnioskodawcy w tym zakresie organ wyraził pogląd, iż wola wnioskodawcy zakończenia starej sprawy dotyczącej ubezpieczenia społecznego przez jej umorzenie sama w sobie nie stanowi uzasadnionego przypadku dla pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. W ocenie organu wysuwane przez stronę argumenty dotyczące małych szans pozyskania dochodu i spłaty przedmiotowych należności nawet w odległej perspektywie czasowej należało uznać za bezzasadne. Podjęta inicjatywa w zakresie poszukiwania pracy, rejestracja i stały kontakt z Urzędem Pracy to działania sprzyjające podnoszeniu kwalifikacji zawodowych poprzez nieodpłatny system szkoleń, kursów i stażów ułatwiających podjęcie stałego zatrudnienia. Ponadto zgodnie z informacją Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych w S. z dnia 20 lutego 2012r. prowadzone było postępowanie orzecznicze w sprawie ustalenia zobowiązanemu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Z oświadczeń H.J. wynika, że jest osobą rozwiedzioną a w utrzymaniu pomaga mu kobieta, z którą pozostaje w wolnym związku. Zdaniem organu, orzekając w niniejszej sprawie należałoby uwzględnić dochód wspomnianej kobiety jako zasilający wspólny budżet domowy, jak również uwzględnić jej udział w kosztach utrzymania ale wobec odmowy podania danych personalnych ZUS nie był w stanie ustalić jaki jest jej stan rodzinny, zdrowotny oraz majątkowy. Z kolei brak zobowiązań z tytułu podatków i zobowiązań cywilnoprawnych po stronie zobowiązanego pozwala na stwierdzenie, że obecna sytuacja w jego gospodarstwie domowym nie przejawia symptomów trwałych i pogłębiających się trudności, z uwagi na które spłata przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach układu ratalnego z wieloletnim okresem spłaty byłaby niemożliwa i pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Co więcej, strona nie figuruje w ewidencji wnioskodawców objętych pomocą finansową w formie dodatku mieszkaniowego, a także w ewidencji świadczeniobiorców Ośrodka Pomocy Społecznej. Fakt, że strona nie ubiega się o taką pomoc może w opinii ZUS świadczyć o tym, że posiada źródła dochodów zapewniające wystarczające środki na utrzymanie.

Organ ustosunkował się także okoliczności w postaci długotrwałej choroby alkoholowej zobowiązanego oraz zdiagnozowanej w 2011 roku choroby cukrzycowej typu drugiego jako przesłanki do umorzenia należności. Mając na uwadze przedłożone na tę okoliczność zaświadczenia ZUS wskazał, iż dokumentacja ta nie pozwala na przyjęcie, że problemy zdrowotne, tj. choroba alkoholowa i cukrzyca typu drugiego stanowią przeszkodę w podejmowaniu i wykonywaniu przez zobowiązanego zatrudnienia. Tym bardziej, iż z jego pism wynika, że od 1991 roku do dnia dzisiejszego utrzymuje abstynencję, co zdaniem organu stanowi o możliwości pozyskania środków pieniężnych. Zebrana w sprawie dokumentacja nie pozwala także na stwierdzenie, aby wskazane choroby kwalifikowały zobowiązanego do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji bądź też wymagających opieki innych osób. Ponadto w toku postępowania nie przedstawiono żadnych dokumentów zaświadczających o konieczności ponoszenia wydatków na kosztowne, specjalistyczne leczenie, które w znacznym stopniu obciążałyby budżet. W sprawie nie ustalono również zaistnienia przesłanek natury losowej, którym nie można było odpowiednio wcześniej przeciwdziałać, a które powodowałyby, iż spłata przedmiotowych należności byłaby niemożliwa.

Reasumując, organ nie stwierdził, a strona nie udowodniła, że ze względu na sytuację materialno - bytową, zdrowotną czy rodzinną zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Końcowo ZUS wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia również przesłanek umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustaw o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.)

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H.J. nie zgodził się z treścią decyzji i podniósł, iż w jego ocenie spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek wskazane we wniosku. Podkreślił, iż ma obecnie [...] lata, jest osobą chorą, bez szans na zatrudnienie, posiada wiele długów a egzystuje tylko dzięki swojej partnerce. Zarzucił organowi, że nie ustosunkował się w zaskarżonej decyzji do treści wyroku WSA w Gliwicach z dnia 25 października 2011r., mocą którego uchylono wcześniejszą decyzję w jego sprawie. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż nie wiedział, że jest właścicielem 1/8 części nieruchomości gruntowej (las) o pow. [...] ha. Poinformował też, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 19 marca 2012r. nie uznano go za osobę niezdolną do pracy, na dowód czego dołączył odpis tego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, iż w sprawie zostało przeprowadzone pełne i wyczerpujące postępowanie dowodowe a w decyzji odniesiono się wnikliwie do każdego wniosku i zarzutu. W ocenie organu w postępowaniu nie doszło do naruszenia przepisów zarówno prawa materialnego jak i procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2009r. sygn. akt Ill SA/GI 35/09, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowania poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie sąd (LEX nr 558753).

Na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013r. skarżący podtrzymał skargę i poinformował, że obecnie przebywa na leczeniu w G. z uwagi na chorobę alkoholową, chociaż nadal utrzymuje abstynencję. Wskazał, że nieruchomość, o której mowa w decyzji, była przedmiotem spadku po zmarłym ojcu, przy czym nie doszło do działu spadku i nie składał oświadczenia o przyjęciu spadku. Podniósł nadto, że podjął próbę skorzystania z pomocy społecznej, ale organ uzależnił pomoc w formie zasiłku w kwocie 100 zł. od zbadania możliwości finansowych innych członków rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Starał się znaleźć zatrudnienie, ale pracodawcy nie są nim zainteresowani, głównie ze względu na tzw. wiek ochronny. Końcowo oświadczył, że jego stan zdrowia pogarsza się i lekarz diabetolog nie wyklucza przejścia na insulinę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwaną dalej p.p.s.a.). Ponadto Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia H.J. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 1995r. do grudnia 1995r. oraz od sierpnia 2003r. do lipca 2007r.

W decyzji będącej przedmiotem skargi ZUS wskazał, iż zobowiązany jest właścicielem 1/8 części nieruchomości gruntowej położonej w N., na której ustanowiono zabezpieczenie całości zadłużenia poprzez wpis hipoteki przez Sąd Rejonowy w Z. w dniu 30 czerwca 2011r. Organ podniósł też, iż wobec strony nadal toczy się postępowanie egzekucyjne, które - choć dotychczas nieskutecznie - nie zostało jeszcze umorzone. W oparciu o te okoliczności organ stanął na stanowisku, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sprzedaż składnika majątku nieruchomego pozwoliłaby bowiem na uregulowanie przynajmniej w części zobowiązań składkowych względem ZUS. Organ nie uznał także, iż zobowiązany spełnił przesłankę określoną w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej stwierdzając, że jego sytuacja domowa "nie przejawia symptomów trwałych i pogłębiających się trudności, z uwagi na które spłata przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach układu ratalnego z wieloletnim okresem spłaty byłaby niemożliwa i pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych".

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że przedmiotowa sprawa była już badana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 25 października 2011r., sygn. akt III SA/Gl 705/11 uchylił poprzednią decyzję ZUS z dnia [...] [...].

W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie zgodzić się należy z zarzutem skarżącego, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zastosował się do zawartych w w/w wyroku dyrektyw.

Wniosek taki jest uprawniony w szczególności odnośnie oceny przez organ sytuacji wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten stanowi, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, m.in. w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. W ustalonym stanie faktycznym rodziną skarżącego jest kobieta, z którą pozostaje w związku i która ponosi koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego.

W wyroku uchylającym poprzednie rozstrzygniecie ZUS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podniósł w uzasadnieniu między innymi, że w sprawie: "doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).(...).Organ odwoławczy nie rozważył całości zebranego w sprawie materiału dowodowego". Sąd stwierdził także, iż ustalony w sprawie stan faktyczny jest niesporny: "H.J.zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie korzysta z pomocy społecznej, jak również nie posiada innych zaległości. Jego jedynym majątkiem jest mieszkanie, w którym wraz z kobietą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu gospodarstwa jest wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez tę kobietę.(...). Skoro skarżący nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, to nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek. Brak możliwości opłacenia należności z tytułu składek wynika z tego, że zobowiązany jest pozbawiony możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych z powodu braku jakichkolwiek dochodów".

Tym ostatnim stwierdzeniem Sąd w sposób nie budzący wątpliwości przesądził, iż w sprawie spełniona została przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, a zatem konstatacja ZUS o braku przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na tej podstawie stoi w sprzeczności z oceną prawną zawartą w w/w wyroku. Organ tę ocenę prawną Sądu zignorował.

Ponadto Sąd zaakcentował we wskazanym wyroku, iż dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" z art. 28 ust. 3a o systemie ubezpieczeń społecznych w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ wydający decyzję winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, aby nie naruszyć prawa. Należy rozważyć interes ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny. Zdaniem Sądu, organ winien uwzględnić również to, że uzasadniony przypadek nie może być rozumiany jako wola zakończenia starej albowiem nie uwzględnia to całej jej strony publicznej.

W konsekwencji powyższego Sąd orzekający poprzednio stanął na stanowisku, że ocena materiału dowodowego została dokonana z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów.

Konkluzja ta pozostaje w dalszym ciągu aktualna. Nie można bowiem podzielić poglądu organu, że nie została spełniona w/w przesłanka w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika wniosek przeciwny. Na podstawie akt sprawy należy wnioskować, że status materialny H.J. nie uległ zmianie. Skarżący, pomimo prób podjęcia zatrudnienia, pozostaje bez pracy, nie otrzymuje zasiłku i nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zajmuje mieszkanie zakładowe, opłaty i wydatki na mieszkanie wynoszą łącznie 320 zł. w skali miesiąca. Podejmuje prace dorywcze, co zapewnia mu minimum egzystencji. W utrzymaniu pomaga mu partnerka, z którą zamieszkuje. Ma obecnie [...] lata, jest osobą chorą, bez szans na zatrudnienie z uwagi na tzw. wiek ochronny i stan zdrowia. Z załączonego do skargi Orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS wydanego w dniu [...] (czyli przed datą wydania decyzji) wynika nadto, że stronie nie przyznano renty z tytułu niezdolności do pracy.

Zasadne jest wskazanie, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero przy ustaleniu, że jakakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, na etapie uznania administracyjnego. Wykazanie braku podstawy do udzielania ulgi nie można bowiem utożsamiać z brakiem przesłanek jej udzielenia, a to oznacza, że w tym zakresie, organ podatkowy nie korzysta z dowolności w przedmiocie oceny faktów w kontekście istnienia bądź nie istnienia przesłanek. Uznaniowość wynikająca z w/w przepisu dotyczy samego jej udzielenia, a nie oceny zaistnienia przesłanek. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może oznaczać – a tak było zdaniem Sądu w badanej sprawie – dowolności działania organu.

Odnosząc się z kolei do twierdzenia organu, że skarżący nie przedłożył dowodów na potwierdzenie własnej sytuacji, wskazać należy, że to na organie ciąży obowiązek – w sytuacji, gdy nie daje wiary twierdzeniom strony – zgromadzić dowody, wykazujące ten fakt.

W tym miejscu podnieść należy, że wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 października 2011r. nie został zaskarżony przez żadną ze stron, a skoro tak, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia. Moc wiążąca orzeczenia określona w w/w przepisie w odniesieniu do organów administracyjnych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Wobec powyższego ZUS związany był poglądem prawnym zawartym w prawomocnym wyroku. Związanie to dotyczy także składu orzekającego w niniejszej sprawie, co sprawia, że kwestii tej Sąd nie może rozstrzygnąć inaczej niż wynika to z prawomocnego orzeczenia.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art.153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Innymi słowy, orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r., I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku, odnośnie sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, nie miało miejsca.

W badanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający w sprawie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 25 października 2011r., uchybiając tym samym art. 153 i 170 cyt. ustawy. Organ związany był poglądem prawnym wyrażonym w tym wyroku, że w sprawie została spełniona przesłanka opisana w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim winien wykonać wyrok tut. Sądu z dnia 25 października 2011r. sygn. akt III SA/Gl 705/11, w szczególności w kwestii przesłanki określonej § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Organ nie obalił skutecznie twierdzenia wnioskodawcy, iż w jego przypadku, co najmniej zaistniały okoliczności potwierdzające niemożność opłacania należności bez ciężkich skutków dla niego samego.

Dodatkowo wskazać należy, że obowiązkiem organu w niniejszej sprawie jest także dokonanie analizy kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, w szczególności za okres od listopada do grudnia 1995r. Należy wziąć pod uwagę przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r., regulujące przedawnienie należności z tytułu składek. Art. 24 ust. 4 powołanej ustawy stanowił, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z ust. 5 cyt. przepisu bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. W realiach niniejszej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy istnieją należności (zaległości) składkowe, których umorzenia domaga się skarżący. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 k.p.a.), należy bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero wówczas możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji w ramach tzw. uznania administracyjnego, na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

W zaskarżonej decyzji zagadnienie to w ogóle nie zostało poruszone, natomiast w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o czynnościach podjętych wobec zobowiązanego w celu ściągnięcia należności, o których dłużnik byłby zawiadomiony. Jak z tego wynika Sąd nie miał możliwości weryfikacji czy w badanej sprawie nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem.

Mając na uwadze naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.