Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 145/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 stycznia 2024 r. nr UP-18/2024 (340000/71/4000030/2023 RSU) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. P. (dalej: "skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ" lub "ZUS") wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 7 listopada 2022 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 zwanej dalej "u.s.u.s.") oraz w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. Nr 141, poz. 1365 zwanego dalej "rozporządzeniem"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15.079,71 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres 03.2017-07.2018 w łącznej kwocie 7.807,06 zł, w tym z tytułu: składek – 5.602,06 zł, odsetek (naliczonych na 28 września 2022 r.) – 2.205 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 04.2017-07.2018 w łącznej kwocie 6.946,10 zł w tym z tytułu: składek – 4.915,10 zł, odsetek (naliczonych na 28 września 2022 r.) – 2.031 zł,

c) Fundusz Pracy – z tytułu składek za okres 03.2018-07.2018 w łącznej kwocie 326,55 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku prowadzenia przez skarżącego od 1 kwietnia 2007 r. do 31 lipca 2018 r. działalności gospodarczej (data skreślenia z CEIDG – 1 sierpnia 2018 r.) powstały zaległości z tytułu nieopłacania składek. Zadłużenie skarżącego jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w R..

Ze względu na zawarty układ ratalny, zgodnie z umową nr [...] z 27 września 2022 r. (realizacja układu ratalnego przypada na 1 września 2027 r.) egzekucja pozostała zawieszona. Natomiast zaległości są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ prowadzone postępowanie egzekucyjne dla należności:

- 03-09.2017 (FUS, FUZ) od 18 stycznia 2018 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal,

- 10.2017 (FUS, FUZ) od 6 kwietnia 2018 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal,

- 11.2017 (FUS, FUZ) od 11 maja 2018 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal,

- 12.2017-02.2018 (FUS, FUZ) od 11 lipca 2018 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal,

- 03-04.2018 (FUS, FUZ) od 7 listopada 2018 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal,

- 05.2018 (FUS, FUZ) od 7 września 2018 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal,

- 03-07.2018 (FP), 06-07.2018 r. (FUS, FUZ) od 22 lutego 2019 r. (doręczenia tytułów dłużnych) do nadal.

Natomiast analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem tych zobowiązań ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. W dniu 16 listopada 2022 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że ZUS ocenił sytuację rodzinną, zdrowotną i bytową w sposób oderwany od stanu faktycznego oraz logiki. Zaznaczył, że zadłużenie powstało w okresie nasilenia choroby - schizofrenii - z powodu której w dalszym ciągu się leczy. Choroba w sposób znaczny nie pozwala mu na normalne funkcjonowanie. Wzrost kosztów leczenia, comiesięczne wizyty lekarskie w cenie 180 zł, wzrost cen leków oraz kosztów utrzymania poprzez panującą obecnie inflację nie zostały w ogóle uwzględnione. Zaznaczył, że jedynym źródłem dochodu jest otrzymywane świadczenie rentowe, w wysokości 1.120,89 zł brutto, przyznane na okres od 30 września 2021 r. do 31 stycznia 2023 r. Uznał, że analiza dokonana przez ZUS jest skrajnie wybiórcza, czego dowodem jest fakt, że matka przebywała u niego jedynie na czas swej choroby, natomiast z systemu ZUS jasno wynika, że zamieszkuje gdzie indziej i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i osiąga oddzielne dochody. Jednocześnie świadczenia strony jak i matki podlegają dodatkowym potrąceniom. Zakwestionował przyjęcie przez ZUS posiadania przez niego dwóch samochodów. Wyjaśnił, że jest ich współwłaścicielem, jednak w przypadku pierwszego (Suzuki [...]z 2004 r.) raty leasingu do końca opłaciła matka i była żona. W przypadku drugiego pojazdu (Ford [...]z 2007 r.) został ustalony współwłaścicielem ze względu na brak posiadania przez byłą żonę polskiego prawa jazdy. Stwierdził, że ZUS opiera się jedynie na faktach widniejących w ewidencji, nie zagłębiając się w rzeczywiście istniejące okoliczności faktyczne. Wyjaśnił, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ponad 2.400 zł. Wydatki te wciąż rosną i "gołym okiem" widać, że znacznie przekraczają uzyskiwany dochód.

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 10 stycznia 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z 7 listopada 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

4. Skarżący, nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem i korzystając z przysługujących mu uprawnień wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: "WSA"), który wyrokiem z 20 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 166/23) uchylił zaskarżoną decyzję z 10 stycznia 2023 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ZUS.

W wydanym wyroku WSA stwierdził, że choć skarga jest zasadna, to jednak z innych przyczyn w niej opisanych. Uznał, że wadliwość skutkująca uchyleniem zaskarżonej decyzji była spowodowana nieprzeprowadzeniem przez organ II instancji indywidualnego postępowania, w tym oceny dowodów i analizy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a jedynie została oparta na twierdzeniach organu I instancji oraz braku dokumentacji w aktach sprawy zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. WSA wskazał organowi, że powinien mieć na uwadze dokonanie analizy kwestii przedawnienia, w tym ustalenia dat wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczenie terminu przedawnienia każdej z nich oraz ustalenie, czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i wskazanie których należności dotyczy oraz wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta, gdyż w aktach sprawy brak jest dokumentów źródłowych, w oparciu o które organy obu instancji wydały decyzje w sprawie co do umorzenia zaległych składek. Ponadto zwrócił uwagę na brak uzupełnienia wniosku strony z dnia 11 października 2022 r., brak oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strony oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej z 26 sierpnia 2022 r. oraz informacji z CEDIG, CBDKW, CEP.

5. Decyzją z dnia 8 stycznia 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako organ odwoławczy, utrzymał w mocy decyzję z 7 listopada 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Organ odwoławczy stwierdził że zaległości za okres od marca 2017 r. do lipca 2018 r. nie uległy przedawnieniu, ponieważ zabezpieczone są wpisami do hipoteki na nieruchomości o nr księgi wieczystej [...], a także z uwagi na wciąż trwające postępowanie egzekucyjne (wszczęte 15 stycznia 2018 r.).

Na podstawie złożonego przez skarżącego 26 sierpnia 2022 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej która nie prowadzi działalności gospodarczej, organ ustalił, że skarżący jest kawalerem i nie pracuje aktualnie zarobkowo. Od 1 marca 2022 r. zaczął pobierać rentę przyznaną mu na czas określony, tj. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości 1.387,92 zł brutto i 1.020,01 zł netto. Skarżący nie otrzymuje dochodu z innych źródeł, jak również nie pobiera zasiłku ani innych świadczeń z Urzędu Pracy, z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki z tytułu: opłat eksploatacyjnych w wysokości 2.200 zł oraz kosztów związanych z leczeniem w kwocie 200 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką I. P., która osiąga dochód w wysokości 1.400 zł. Ponadto posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków (za kwartał) w kwocie 120 zł (miesięcznie 40 zł), z tytułu zaciągniętych kredytów (za miesiąc w kwocie 150 zł) oraz w bankach (za miesiąc 100 zł). Organ ustalił również, że skarżący jest współwłaścicielem w ½ części mieszkania położonego w R. przy ul. [...], nie posiada składników mienia ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności, a zobowiązania z tytułu składek spłaca w układzie ratalnym. Skarżący jest przewlekle chory.

Pismem z 2 października 2023 r. organ wezwał skarżącego do przedłożenia aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą oraz innych dokumentów potwierdzających wykazane dane i okoliczności podnoszone przez niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dzięki którym organ kompleksowo mógłby ocenić jego sytuację finansową i możliwości płatnicze. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z 11 października 2023 r. oświadczył, że żądanie ponownego wypełnienia oświadczenia na stan obecny jest poważnym nadużyciem, nadinterpretacją wyroku WSA i przykładem systemowego nękania. Skarżący oświadczył, iż organ ma przyjąć do sprawy oświadczenie majątkowe złożone do wniosku z 23 września 2022 r.

W związku z nieprzedłożeniem dokumentów organ, posiłkując się poprzednim oświadczeniem skarżącego z 26 sierpnia 2022 r. oraz korzystając z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych, ustalił, że 31 lipca 2018 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą P I. i J. P. w zakresie restauracji i innych placówek gastronomicznych. Skarżący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną do 31 stycznia 2024 r. w kwocie 1.308,39 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie 65,37 zł i świadczenie do wypłaty wynosi 1.125,26 zł. Równocześnie jest zatrudniony na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Szpitalu [...] S.A. w T., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich trzech miesiącach kształtowały się następująco:

- we wrześniu 2023 r. – 4.331, 25 zł (3.283,06 zł netto),

- w październiku 2023 r. – 4.331,25 zł ( 3.283,06 zł netto),

- w listopadzie 2023 r. – 2.309,99 zł ( 1.813,89 zł netto).

Ponadto za okres od 16 października 2023 r. do 20 października 2023 r. i od 23 października 2023 r. do 31 października 2023 r. skarżący otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, finansowane ze środków pracodawcy w łącznej kwocie 1.328,88 zł. Oznacza to, że skarżący osiągnął średni dochód rzędu

3.236,29 zł netto.

Od 21 marca 2019 r. skarżący jest rozwiedziony, posiada następców prawnych: córkę P. M. (34 lata), syna J. P. (32 lata) oraz matkę I. P. Natomiast na lokalu mieszkalnym, którego jest współwłaścicielem (lokal położony w R., dla którego Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...]) ZUS i Skarb Państwa dokonali zabezpieczenia. Dalej organ wskazał, że skarżący nie posiada majątku ruchomego, tj. nie posiada zarejestrowanych pojazdów.

Następnie organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uznając że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 pkt 1 do 6 u.s.u.s.;

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu powyższe przesłanki nie zachodzą, co ustalono w wyniku analizy zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji.

Organ na podstawie analizy dochodów skarżącego ustalił, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 4.426,92 zł i stanowi świadczenie z tytułu przyznanej renty (1.125,26 zł) oraz średniomiesięczne wynagrodzenie za pracę (3.236,29 zł). Kształtuje się on na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.728,17 zł.

Zdaniem organu, posiadane przez skarżącego środki pieniężne pozwalają na sfinansowanie w całości wydatków związanych z utrzymaniem i kosztami leczenia oraz pokryciem zobowiązań pieniężnych i dlatego nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie korzysta z instytucji wsparcia skierowanych dla osób znajdujących się w niedostatku, co zdaniem organu oznacza, że skarżący nie musi sięgać po dodatkowe wsparcie ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś w ocenie organu świadczy, że trudności finansowe skarżącego nie mają charakteru trwałego, a pomimo trudnej sytuacji finansowej podnoszonej we wniosku o umorzenie, skarżący jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji ZUS 7 listopada 2022 r. nr [...], czemu dał wyraz w decyzji z 8 stycznia 2024 r. nr [...].

6. Skarżący wywiódł skargę na decyzję ZUS z 8 stycznia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wniósł o uwzględnienie wniosku w zakresie całkowitego, względnie częściowego umorzenia należności z tytułu składek ZUS.

W treści skargi skarżący zarzucił organowi błędną i wybiórczą ocenę dowodów zebranych w aktach sprawy poprzez przyjęcie, że prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe, co miało miejsce jedynie w okresie pandemii, a faktycznie prowadzone są przez niego i matkę dwa oddzielne gospodarstwa domowe. Ponadto wyjaśnił, że podjęta przez niego praca na stanowisku asystenta zdrowia w Szpitalu [...] w T. jest podjęta w warunkach pracy chronionej, ma charakter terapeutyczny. Natomiast otrzymywana wypłata pokrywa dojazd do pracy, a także jest obciążona kosztami egzekucji komorniczej. Przede wszystkim jednak skarżący zaznaczył, że jego wniosek o umorzenie należności jest spowodowany przewlekłą chorobą (schizofrenią), a zadłużenie powstało w okresie nasilenia choroby, z powodu której w dalszym ciągu się leczy. Choroba w sposób znaczny nie pozwala na normalne funkcjonowanie.

7. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja ZUS, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15.079,71 zł.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 166/23 uchylił decyzję ZUS z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ZUS.

Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

Zalecenia sformułowane w orzeczeniu Sądu z 20 czerwca 2023 r. nie zostały w pełni zrealizowane. Ich istotą było to, by w pierwszej kolejności ZUS poddał analizie kwestie przedawnienia należności składkowych, mając na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wyroku.

WSA w Gliwicach w omawianym wyroku stwierdził, że "w aktach sprawy brak jest dokumentów źródłowych w oparciu, o które organy obu instancji wydały decyzje w sprawie co do umorzenia zaległych składek. Brak jest bowiem uzupełnienia wniosku strony z dnia 11 październik 2022 r., brak jest oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strony oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej z 26 sierpnia 2022 r., brak jest informacji z CEDIG, CBDKW, CEP (...). Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich, ustali czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły i da temu wyraz w treści wydanej decyzji. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek jak też pozostałe dokumenty na podstawie których podejmie decyzje."

W ocenie Sądu kwestia przedawnienia została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że zaległe składki są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

Z powyższego wynika, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia jest skutkiem czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, które to zawieszenie – w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - zakończy się wraz z zakończeniem postępowania egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie, Sąd podziela w pełni pogląd organu co do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Podkreślić należy, że organ w sposób szczegółowy omówił terminy wymagalności poszczególnych należności, tytuły wykonawcze ich dotyczące oraz wynikające z nich terminy zawieszenia biegu przedawnienia, a tym samym uczynił zadość wytycznym zawartym w wyroku WSA. Akta sprawy zostały uzupełnione o wszystkie dokumenty dotyczące zawiadomienia skarżącego o czynnościach egzekucyjnych.

Należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i ubezpieczenia zdrowotne:

- za okres od marca do września 2017 r. wymagalne stały się kolejno 10 lipca 2017 r. (za czerwiec 2017 r.), 10 sierpnia (za lipiec 2017 r.), 11 września 2017 r. (za sierpień 2017 r.) i 10 października (za wrzesień 2017 r.). Decyzją z 1 grudnia 2017 r. organ wydał decyzję o wysokości zadłużenia, które 15 stycznia 2018 r. zostało objęte następującymi tytułami wykonawczymi nr [...] (k.3-9). Od dnia skutecznego doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tj. od 18 stycznia 2018 r. rozpoczął się bieg terminu zawieszenia przedawnienia i w tym zakresie postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone;

- za październik 2017 r. stały się wymagalne 10 listopada 2017 r. Decyzją z 12 lutego 2018 r. organ ustalił wysokość zadłużenia, a 20 marca 2018 r. wystawił tytuły wykonawcze nr [...], które zostały doręczone skarżącemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego 6 kwietnia 2018 r., co dało początek zawieszeniu biegu terminu przedawnienia i w tym zakresie postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone;

- za listopad 2017 r. należności stały się wymagalne 11 grudnia 2017 r. Decyzja o wysokości zadłużenia została przez organ wydana 20 marca 2018 (k.84), a z dniem 7 maja 2018 r. zadłużenie to zostało objęte tytułami wykonawczymi nr [...](k. 24-25), które zostały doręczone skarżącemu wraz z zawiadomieniami o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej 11 maja 2018 r.;

- za okres od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r. należności stały się wymagalne odpowiednio 10 stycznia 2018 r. (za grudzień 2017 r.), 12 lutego 2018 r. (za styczeń 2018 r.) oraz 12 marca 2018 r. (za luty 2018 r.). Organ wydał decyzję o wysokości zadłużenia skarżącego 23 maja 2018 r. (k. 29), natomiast 3 lipca 2018 r. zadłużenie to zostało objęte tytułami wykonawczymi nr [...] (k. 31-34), które wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostały doręczone skarżącemu 11 lipca 2018 r. i z tym dniem rozpoczął się początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia, czyli postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone;

- za okres od marca 2018 r. do kwietnia 2018 r. należności z tytułu składek stały się wymagalne kolejno 10 kwietnia 2018 r. (za marzec 2018 r.) oraz 10 maja 2018 r. (za 2018 r.). Organ wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia 3 września 2018 r. (k. 48), natomiast zadłużenie to zostało 5 listopada 2018 r. objęte następującymi tytułami wykonawczymi nr [...] i [...] (k. 50-53) i zostało doręczone skarżącemu 7 listopada 2018 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, co dało początek zawieszeniu biegu terminu przedawnienia, postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone;

- za maj 2018 r. należności stały się wymagalne 11 czerwca 2018 r. 23 lipca 2018 r. organ wydał decyzję o wysokości zadłużenia (k. 38), które z dniem 3 września 2018 r. zostało objęte tytułami wykonawczymi nr [...] i [...] (k. 40-44). Tytuły oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostały doręczone skarżącemu 7 września 2018 r. co dało początek zawieszeniu biegu terminu przedawnienia, a postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone;

- należności za okres od czerwca 2018 r. do lipca 2018 r. stały się wymagalne 10 lipca 2018 r. (dotyczyły składek za czerwiec 2018 r.) oraz 10 sierpnia 2018 r. (składki za lipiec 2018 r.). Organ wydał 14 grudnia 2018 r. decyzje o wysokości zadłużenia, a 19 lutego 2019 r. zadłużenie to objęte zostało następującymi tytułami wykonawczymi: [...], [...], które zostały doręczone skarżącemu wraz z zawiadomieniami o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej 22 lutego 2019 r. (k. 57-71). Doręczenie stało się początkiem zawieszenia biegu terminu przedawnienia, postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.

Natomiast należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres od marca 2018 r. do lipca 2018 r. stały się wymagalne odpowiednio 10 kwietnia 2018 r. (za marzec 2018 r.), 10 lipca 2018 r. (za kwiecień 2018 r.), 11 czerwca 2018 r. (za maj 2018 r.), 10 lipca 2018 r. (za czerwiec 2018 r.) i 10 sierpnia 2018 r. (za lipiec 2018 r.) W wyniku wydanej 14 grudnia 2018 r. decyzji ustalającej wysokość zadłużenia zostało ono objęte tytułami wykonawczymi nr [...], [...]z dnia 19 lutego 2019 r. które wraz z zawiadomieniami o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zostały doręczone skarżącemu 22 lutego 2019 r. Od tej daty rozpoczął się początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.

Ponadto, powołując się na art. 24 ust. 5a u.s.u.s. organ zasadnie wskazał na umowę nr [...] w przedmiocie układu ratalnego zawartą ze skarżącym 27 września 2022 r. Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Niezależnie od powyższego należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości o nr księgi wieczystej [...] (k.55). W tym kontekście podać należy, że na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek.

Zatem, jak już Sąd podniósł, ocena dokonana przez organ w zakresie nieprzedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem nie budzi wątpliwości Sądu i ma oparcie w powołanym przez organ materiale dowodowym.

Przechodząc do kwestii merytorycznych związanych z oceną zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, podkreślić należy, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Decyzje w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia, wydawane w oparciu o art. 28 u.s.u.s. podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych, nie obliguje organu do wydania decyzji umarzającej dane zobowiązanie. Inaczej mówiąc, nawet w razie wystąpienia przesłanek, o których mowa w tym przepisie, organ może odmówić umorzenia, jednakże musi przedstawić logiczną argumentację popartą dowodami w postaci dokumentów dołączonych do sprawy.

W takim przypadku powinien uzasadnić swoją decyzję w sposób niebudzący wątpliwości, co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności. Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi w kwestii przeanalizowania przesłanek ustawowych oraz w kwestii precyzyjnego przedstawienia powodów uzasadniających zdaniem organu odmowę umorzenia należności zostały spełnione.

Sąd jest bowiem obowiązany wyłącznie do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest ocena słuszności przyjętej przez organ decyzji, lecz tylko to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ rozważył wszystkie okoliczności sprawy i czy przedstawił logiczne i spójne uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia.

Przechodząc do samej oceny przesłanek umorzenie, należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem 3a u.s.u.s.

Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

- zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie (pkt 1),

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.) (pkt 2),

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383) (pkt 3),

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4),

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a),

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym (pkt 4b),

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części IlI w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (pkt 4c),

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5),

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Zdaniem Sądu przesłanka umorzenia wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie zachodzi z oczywistych względów. Również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie wystąpiły w sprawie, ponieważ organ nie pozyskał żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe.

Prawidłowo organ ustalił, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3. Skarżący pobiera bowiem rentę, posiada również dochód z tytułu zatrudnienia, posiada ½ udziału w nieruchomości o nr KW [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia na należności z tytułu składek. Nie zostało również spełnione kryterium braku następców prawnych, czyli dzieci i matki skarżącego.

Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Sąd zgodził się z organem, że nie zachodzi ona w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których skarżący wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczonego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. również nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję.

Sąd zgadza się również z organem, że w przypadku skarżącego przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi. Istotą tej przesłanki jest oczywista bezskuteczność ewentualnego postępowania egzekucyjnego. W wypadku skarżącego, jak trafnie przyjął organ, toczy się postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku. Tym samym wykluczone jest zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki toczy się postępowanie nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Rozporządzenie wykonawcze Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003.141.1365), wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., w § 3 ust. 1 wskazuje, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/1, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wykonując postanowienia zawarte w prawomocnym wyroku WSA co do uzupełnienia wniosku skarżącego z 23 września 2022 r. o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz jego sytuacji materialnej, a także o informacje z CEDIG, CBDKW, CEP, organ wezwał skarżącego do ponownego wypełnienia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej; skarżący odmówił złożenia nowego oświadczenia.

W tym stanie rzeczy organ ponownie zbadał oświadczenie skarżącego z 26 sierpnia 2022 r. oraz, powołując się na dane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, ustalił, że 31 lipca 2018 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie restauracji i innych placówek gastronomicznych i pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną do 31 stycznia 2024 r. w kwocie 1.308,39 zł brutto, z której dokonywane są potracenia egzekucyjne w kwocie 65,37 zł i świadczenie do wypłaty wynosi 1.125,26 zł. Organ ustalił również, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Szpitalu [...] S.A. w T., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich trzech miesiącach kształtowały się:

- we wrześniu 2023 r. – 4.331,25 zł (3.283,06 zł netto),

- w październiku 2023 r. – 4.331,25 zł (3.283,06 zł netto),

- w listopadzie 2023 r. – 2.309,99 zł (1.813,89 zł netto); dodatkowo za okres od 16 październik 2023 r. do 20 października 2023 r. i od 23 października 2023 r. do 31 października 2023 r. skarżący otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, finansowane ze środków pracodawcy w łącznej kwocie 1.328,88 zł. Według organu skarżący osiągnął średni dochód w kwocie 3.236,29 zł netto. Od 21 marca 2019 r. skarżący jest rozwiedziony. Posiada następców prawnych: córkę P. M. (34 lata), syna J. M. (32 lata) oraz matkę I. P. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem ½ udziału w lokalu mieszkalnym o powierzchni 123,1000 m2 położonym w R., dla którego Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...] na której to i ZUS i Skarb Państwa dokonali zabezpieczenia. Organ ustalił również, że skarżący nie posiada zarejestrowanych pojazdów.

Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej.

Organ prawidłowo podniósł, że wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Można zgodzić się z organem, że powyższa przesłanka umorzenia nie ma zastosowania w sprawie, gdyż skarżący, choć choruje przewlekle, to pracuje zawodowo. Okoliczność ta została ustalona przez organ i przyznana przez skarżącego na rozprawie w dniu 25 września 2024 r.

Dokonując analizy wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ argumentował, że wskazane przez skarżącego wydatki na utrzymanie i leczenie mogą stanowić pewne obciążenie finansowej jak dla jednej osoby, jednak podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi, a ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Dalej wskazał, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego, zgodnie z ustaleniami organu, wynosi 4.426,92 zł i stanowi świadczenie z tytułu przyznanej renty (1.125,26 zł) oraz średniomiesięczne wynagrodzenie za pracę (3.236,29 zł). Kształtuje się on na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.728,17 zł. W ocenie organu analiza finansowa budżetu gospodarstwa domowego skarżącego prowadzi do wniosku, że posiadane środki pieniężne pozwalają na sfinansowanie w całości wydatków związanych z utrzymaniem i kosztów leczenia oraz pokrycie zobowiązań pieniężnych. Zatem w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. W konkluzji ZUS stwierdził, że upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. poprzez kontynuowanie postępowania egzekucyjnego lub w formie układu ratalnego. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione.

Stanowisko ZUS w kwestii braku wystąpienia w sprawie przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie poddaje się pełnej kontroli sądowoadministracyjnej, gdyż w aktach administracyjnych brakuje dokumentów źródłowych, na które powołuje się organ. Podkreślić należy, że organ wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność, gdyż wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych, a istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (zob. E. Iserzon, J. Starościak, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze", Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia Naczelnego Trybunału Administracyjnego, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4).

Wskazane braki materiału dowodowego świadczą o naruszeniu art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie działanie niewątpliwe skutkowało także naruszeniem zasady zaufania, o której stanowi art. 8 k.p.a. Równocześnie taki sposób procedowania spowodował naruszenie art. 153 p.p.s.a., gdyż organ nie wykonał wskazania WSA co do dalszego postępowania wyrażonego w wyroku z dnia z 20 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 166/23, w którym zobowiązał organ do uzupełnienia materiału dowodowego o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego oraz jego sytuację materialną, a także o informacje z CEDIG, CBDKW, CEP.

Jednocześnie za dowolne, nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy, należy jednak uznać stanowisko organu, że aktualny status materialny skarżącego pozwala na sfinansowanie w całości wydatków związanych z utrzymaniem i kosztów leczenia oraz pokrycie zobowiązań pieniężnych, a jego trudności finansowe nie mają charakteru trwałego, gdyż nie wykazał, że korzysta z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.

Bezsporne jest i wynika z dokumentacji medycznej, że skarżący choruje przewlekle na schizofrenię paranoidalną i zaburzenia depresyjne. Okoliczność ta, co powinno być oczywiste, ogranicza działalność zawodową skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że praca Specjalistycznym Szpitalu [...] w T. ma charakter terapeutyczny.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 16 listopada 2022 r. skarżący oświadczył, że jedynym dochodem jest renta w wysokości 1.120,89 zł brutto, która po potrąceniach wynosi 980,19 zł. Ponosi stałe wydatki na utrzymanie (ogrzewanie, prąd, podstawowe produkty spożywcze, podatki nieuwzględniające inflacji) w kwocie ponad 2.400,00 zł i koszty leczenia, w tym comiesięczne wizyty lekarskie po

180,00 zł każda oraz zakup lekarstw (brak wykazanej kwoty). Matka I. P. mieszkała z nim jedynie na czas swojej choroby. Wykazał, że jest współwłaścicielem ułamkowym nieruchomości, zabezpieczonej wpisem do hipoteki, nierozliczonej z braku środków na spłaty pozostałych spadkobierców.

Na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. skarżący, odpowiadając na pytania Sądu, wyjaśnił, że pracuje w Specjalistycznym Szpitalu [...] w T., a jego wynagrodzenie podlega zajęciom komorniczym i w związku z tym otrzymuje najniższą krajową.

Zwrócił również uwagę, że dojeżdża do pracy z R., co z kolei pochłania 2/3 pozostałego wynagrodzenia. Oświadczył również, że jego świadczenie z tytułu renty wynosi 1.100 zł.

Poniesione przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności oraz złożone przez niego wyjaśnienia przez tut. Sądem, wskazują na trudną sytuację zdrowotną i finansową skarżącego.

Zaakcentować w tym miejscu należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się tym, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, w sprawie konieczna jest ponowna, zgodna z ww. przepisami postępowania, ocena sytuacji materialnej skarżącego pod kątem wystąpienia przesłanki uzasadniającej umorzenie zaległości określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, przy czym nie można wykluczyć, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy mogą wystąpić inne wskazane przez ustawodawcę przesłanki umorzenia, w szczególności przesłanka umorzenia należności z tytułu składek wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

ZUS, przy analizie wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek powinien uwzględnić jedynie te okoliczności, które odnoszą się do aktualnej, rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, a więc organ nie może opierać się na ustaleniach prawdopodobnych, czy domniemaniach. Jeżeli, w ocenie ZUS, pewne elementy stanu faktycznego nie są jasne, może żądać od skarżącego stosownych wyjaśnień, bądź przedłożenia dowodów. Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1490/17 - w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Ustawodawca nakazał, w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS, analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać, chociażby w części. Taką okolicznością niezawinioną jest z pewnością choroba skarżącego.

Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz aktach administracyjnych. Jak już Sąd wskazał, organ wszystkie swoje twierdzenia o istotnych w sprawie okolicznościach powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie orzekł, ponieważ skarżący nie wykazał, że działając osobiście i będąc zwolniony ustawowo od uiszczenia wpisu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.), poniósł wydatki wskazane w art. 205 § 1 p.p.s.a.