Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 128/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 17b  ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 listopada 2023 r., znak SKO.NP/4115/355/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. W. (dalej skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 21 listopada 2023 r. (nr SKO.NP/4115/355/2023) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z 10 października 2023 r. (znak: GOPS-SR-5222-5/23) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny przedstawiał się następująco:

W dniu 11 sierpnia 2023 r. skarżąca złożył do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, W. K. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS z dnia 4.11.2019 r., którym została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji od 26.09.2019 r. Do wniosku skarżąca załączyła oświadczenie z 8.08.2023 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 1.03.2022 r., decyzję organu I instancji z 25.01.2023 r. przyznającą jej (do 31.10.2023 r.) specjalny zasiłek opiekuńczy z uwagi na opiekę nad matką, jak też oświadczenie, iż z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego "jej mocodawca rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego" oraz oświadczenie z 22.11.2021 r. o rozwiązaniu umowy zlecenia z F. sp. z o.o. w L. W toku wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącej leczy się na reumatyzm, nadciśnienie, cholesterol. Osoba ta porusza się wyłącznie w obrębie domu, w którym mieszka, używając przy tym laski. Pracownik socjalny zapisał, że matka skarżącej miewa zaniki pamięci. Opieka skarżącej nad matką ma być realizowana od 4.11.2019 r. Odnośnie zakresu opieki sprawowanej nad matką, skarżąca podała w trakcie wywiadu, iż wykonuje następujące czynności opiekuńcze: zawozi matkę do lekarza, kupuje leki i je podaje, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej (tj. w codziennej toalecie), a nadto robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki, robi pranie.

Organ l instancji odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, w ocenie organu, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez Wnioskodawczynię, a sprawowaniem opieki nad matką. Organ zwrócił też uwagę, że z oświadczenia skarżącej złożonego w sprawie wynika, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od 1.03.2022 r., natomiast z akt sprawy dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego wynika, że skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od 1.11.2019 r.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) i pominięcie przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13;

- art. 17b u.ś.r., poprzez przyjęcie, iż fakt podlegania przez wnioskodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników, stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 u.śr., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 7, 77 § 1, 80 w zw. z art. 75 § 1 kpa, poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie zebranego lub ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej opieki nad matka nie wyklucza możliwości zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 21.11.2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy opisał przytoczony wyżej stan sprawy, zwracając uwagę na zakres opieki świadczonej przez skarżącą (zawożenie matki do lekarzy, zaopatrywanie jej w leki, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, utrzymanie czystości w mieszkaniu, robienie zakupów i prania, przygotowanie oraz podawanie posiłków). Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca w 2021 roku pracowała na umowę zlecenie od 15.09.2021r. do 31.12.2021 r., a nadto od 01.11.2019r. do 31.10.2021 r., od 01.03.2022r. do 31.10.2022r. i od 01.11.2022r. do 31.10.2023 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką.

SKO podkreśliło, że w obecnym stanie prawnym (tj. po wyroku TK z 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13) ocena możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna odbywać się z pominięciem niekonstytucyjnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy wyjaśnił istotę świadczenia pielęgnacyjnego i podkreślił, że dla rozstrzygnięcia tej sprawy istotny jest zakres wykonywanych przez opiekuna czynności opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej. Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych organ wywiódł, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez skarżącą (np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. Akcentował, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż w znacznym stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej, w szczególności pracy w gospodarstwie rolnym. Końcowo zaznaczył, że specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany skarżącej w związku z opieką nad matką, na dzień wydania decyzji Kolegium, stał się świadczeniem nieobowiązującym z racji upływu terminu, na jaki został przyznany.

W skardze zarzucono naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 1, art. 77 § oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką wynika zarówno ze złożonych w sprawie dokumentów, oświadczeń skarżącej jak i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W ocenie skargi, zakres wsparcia, które skarżąca musi zapewnić matce, w znacznym stopniu przekracza czynności, które polegają na zwykłym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Sprawowanie opieki nad matką wypełnia cały dzień skarżącej. Podkreślono, iż poza czynnościami opiekuńczymi wykonywanymi stricte przy matce, skarżąca przeznacza również czas na czynności związane z dbaniem o dom, zapewnieniem matce odpowiednich warunków życia dostosowanych do jej niepełnosprawności, zaopatrzeniem itp. Zwrócono uwagę, iż wykonywanie czynności opiekuńczych wobec matki rozłożone jest na całą dobę, w zależności od potrzeb i charakteru danej czynności. Skarżąca jest też codziennie, przez cały czas, w pełnej gotowości do niesienia pomocy matce, w razie wystąpienia takiej potrzeby.

W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Tarnowie w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten, w dacie wydania kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w tej sprawie – pracy w gospodarstwie rolnym), a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do tego świadczenia tylko od stwierdzenia faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Zatem, dysponowaniem przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania – w kontekście sygnalizowanego wyżej związku przyczynowego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście uniemożliwia on podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W kontrolowanej sprawie nie było sporne między stronami postępowania zarówno to, że matka skarżącej dysponuje stosownym orzeczeniem uznającym ją za osobę niepełnosprawną w znacznym stopniu, jak też to, że skarżąca, jako zobowiązana do jej alimentacji, sprawuje opiekę. Nie budziło kontrowersji też to, że skarżąca, pod rygorem odpowiedzialności karnej złożyła oświadczenie, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Zasadniczy spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się do tego, czy zakres opieki, jaką skarżąca świadczy niepełnosprawnej matce jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza jej aktywność zawodową, tj. pracę w gospodarstwie rolnym, a więc, czy pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia tego gospodarstwa, a opieką sprawowaną nad matką, stwierdzić można wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu wyżej wskazanym.

Poprzedzając jednak dalsze oceny tej sprawy zwrócić trzeba uwagę na to, iż skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dysponowała już innym świadczeniem przyznanym z uwagi na sprawowanie opieki nad matką (specjalny zasiłek opiekuńczy). Okoliczność ta nie mogła warunkować pozytywnego kierunku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wskazać bowiem trzeba, że regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają przyjąć, iż występować może automatyczne przeniesienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której uprzednio przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Inaczej mówiąc, w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak regulacji przewidującej, że fakt uprzedniego przyznania zainteresowanemu specjalnego zasiłku opiekuńczego determinuje uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie ostatnio wskazanego świadczenia wymaga bowiem przeprowadzenia odrębnego (tj. samodzielnego, autonomicznego) postępowania administracyjnego, w którym – niezależnie od ocen poczynionych w innych postępowaniach – badane są normatywnie określone przesłanki przyznania tegoż wsparcia. Poddanie sądowej kontroli decyzji wydanej w tym przedmiocie powoduje, że poza zakresem ocen Sądu pozostają uprzednio wydane decyzje przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy. Niezależnie od powyższych stwierdzeń, w realiach kontrolowanej sprawy dostrzec trzeba - że decyzja organu I instancji z 25.01.2023 r. przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy wygasła z dniem 31.10.2023 r., a więc nie obowiązywała już w dacie wydania przez SKO w Tarnowie kontrolowanego aktualnie rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, prawidłowo wywiodło w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w przedmiotowej sprawie nie występował bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej (prowadzenia gospodarstwa rolnego), a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podkreślić należy, że trwała niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji ustalona została od dnia 26.09.2019 r. (k. 11). Mimo powyższego, skarżąca podjęła zatrudnienie z dniem 15.09.2021 r., które – jak wskazał organ I instancji (k. 36v) kontynuowała do 31.12.2021 r. Stan zdrowia matki i związana z tym opieka na tą osobą, nie uniemożliwiały zatem aktywności zawodowej skarżącej. Jednocześnie, symptomatyczne dla kontrolowanej sprawy jest to, że skarżąca, będąc w postępowaniu administracyjnym reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, nie zaoferowała orzekającym organom administracji publicznej żadnych dowodów (np. dokumentacji medycznej) mogących wskazywać na tak znaczne pogorszenie stanu zdrowia matki w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, że wykluczona byłaby możliwość pracy opiekuna tej osoby. Okoliczność taka nie została wykazana, co przy uwzględnieniu pozostałych uwarunkowań kontrolowanej sprawy (por. niżej) nakazywało zanegować istnienie związku przyczynowego, w rozumieniu wcześniej przedstawionym.

Przechodząc do zakresu opieki świadczonej przez skarżącą matce należy dostrzec, że w wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny zapisał, iż matka skarżącej choruje na reumatyzm, nadciśnienie oraz na cholesterol. Wskazane zatem uwarunkowania zdrowotne matki skarżącej były tymi, które wyznaczały zakres niezbędnej tej osobie opieki. Jak przy tym wprost wynika ze skargi, zakres czynności opiekuńczych skarżącej określały "złożone dokumenty oraz oświadczenia wywiadu środowiskowego" (k. 3 skargi). Jak zaś wyżej już wskazano, żadnych dokumentów obrazujących stan zdrowia matki skarżącej, nie zaoferowała ona orzekającym organom administracji publicznej. W ramach natomiast wywiadu środowiskowego, skarżąca podała, że, zakres jej opieki realizowanej względem matki obejmuje: dowóz na wizyty lekarskie, wykup leków, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, porządki domowe, zakupy, przygotowanie posiłków oraz pranie.

Ocena przedstawionych czynności opiekuńczych prowadzi do wniosku, iż znaczna ich część odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków). Dostrzec jednakże trzeba, że tego rodzaju aktywność wykonywana jest zasadniczo w każdym gospodarstwie domowym, bez względu na to, czy członkiem tego gospodarstwa jest osoba niepełnosprawna, czy też gospodarstwo to tworzą wyłącznie osoby niedysponujące takim przymiotem. Powyższe pozwalało przyjmować, że analizowane czynności nie mogą być uwzględniane przy ocenie skali zaangażowania opiekuńczego skarżącej, tym bardziej, że czynności te skarżąca wykonuje w ramach gospodarstwa domowego, którego sama jest członkiem (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21). Nadto, przedstawiona wyżej aktywność skarżącej, z uwagi na jej powszechność i nieodzowność występowania w każdym gospodarstwie domowym, realizowana jest także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, a zatem czynności te nie stanowią przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia lub świadczeniu pracy. Czynności tego rodzaju mogą być i są czynione bowiem zarówno przed rozpoczęciem pracy (z rana), jak też po jej zakończeniu (wieczorem) albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). Nie można więc uznawać, że z uwagi na te czynności domowe, skarżąca musiała całkowicie zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym.

Także podane przez skarżącą czynności opiekuńcze (pomoc w higienie matki, uczestnictwo w wizytach lekarskich) – ze swojej istoty nie stanowią czynności, które odznaczałyby się długotrwałą opieką uniemożliwiającą jakikolwiek zatrudnienie. Wskazane czynności są realizowane bowiem zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas (częstotliwości wizyt lekarskich skarżąca nie podała, zaś czynności higieniczne realizowane są zasadniczo rano i wieczorem). Taki charakter wskazanych aktywności pozwala – w ocenie Sądu – na takie zorganizowanie dnia, aby ich realizacja nie odbywała się z uszczerbkiem dla aktywności zawodowej opiekuna. Uwzględniając przy tym ustalenia wywiadu środowiskowego uwypuklić należy, że matka skarżącej samodzielnie poruszanie się po domu (w jego obrębie) używając do pomocy laski. Nie jest to zatem osoba leżąca, długoterminowo zależna od innych osób. W toku postępowania skarżąca nie podawała, że jej matka jest np. pampersowana, wymaga karmienia, czy stałego jej pilnowania lub ciągłego monitorowania stanu jej zdrowia. Jak przy tym niewątpliwie wynika z akt sprawy (k. 33), w toku wywiadu środowiskowego matka skarżącej pozostawała w logicznym kontakcie z pracownikiem socjalnym. Akcentowane spostrzeżenie pracownika socjalnego, przy braku przedłożenia jakichkolwiek dokumentów medycznych, nie pozwalały uznać za wiarygodne twierdzeń skarżącej o mających mieść miejsce zaburzeniach pamięci jej matki, tym bardziej wobec podania uwarunkowań zdrowotnych matki związanych jedynie z reumatyzmem, nadciśnieniem i cholesterolem (k. 32).

Reasumując, przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że stan zdrowia matki skarżącej nie jest tego rodzaju, aby osoba ta wymagała stałej opieki, tak absorbującej skarżącą, że wyklucza to zupełnie możliwości pracy (zatrudnienia), nawet w ograniczonym zakresie czasowym. Potwierdzeniem tego wniosku jest w istocie prezentowany w toku postępowania administracyjnego zakres czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą, którego – z uwagi na zaprezentowane wyżej oceny – nie sposób uznać za szczególnie rozległy i absorbujący. Powyższe nakazywało też przyjąć, że trafnie organ odwoławczy uznał (opierając się na orzecznictwie sądowoadministracyjnym), że takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pranie, sprzątanie, prasowanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, czy załatwianie spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być realizowane w sposób ciągły, a zatem nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Z uwagi na powyższe, trafne było stanowisko Kolegium zaprezentowane w kontrolowanej decyzji o braku istnienia związku przyczynowego między potrzebą zupełnej rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym, a opieką nad matką. W realiach ocenianego przypadku dostrzec trzeba, że praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Z przedstawionych powodów Sąd uznał za prawidłowe stanowisko SKO, że realia sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przedstawione rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za nietrafne.

Końcowo podkreślić należy, że samo sprawowanie opieki nie stanowi, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak samo, samodzielnej podstawy nie stanowi fakt dysponowania przez osobę podlegającą opiece, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub jego odpowiednika – o niezdolności do samodzielnej egzystencji) – por. wyrok NSA z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22). Opieka musi bowiem cechować się takim charakterem i natężeniem, że wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Opieka o takich cechach - w ocenie Sądu - nie miała miejsca w realiach kontrolowanej sprawy.

Z uwagi na powyższe, Sąd skargę oddalił, a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).