Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 397/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 grudnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-299/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 29 grudnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-299/23 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 17 lipca 2023r., znak: ŚRFA.000822.5212.16.2023, w którym odmówiono W. C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem L. C.

W podstawie prawnej wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.)

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., podając, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała w wieku 61 lat. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że do wniosku W. C., działającej przez pełnomocnika radcę prawnego M. J. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 19 lutego 2019 r., znak :PZON.8321.2.159.2019, z którego wynika, że L. C. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe począwszy od 23 stycznia 2017 r. i niepełnosprawność ta istnieje od 61 roku życia. Organ ustalił na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że wnioskodawczyni mieszka wraz wymagającym opieki ojcem, który pozostaje w stałym leczeniu, porusza się przy pomocy laski ortopedycznej, ma problemy z komunikacją z drugą osobą ze względu na to, że ma założoną rurkę tracheotomijną, nie jest osobą leżącą, czy pampersowaną, wymaga pomocy przy porannej toalecie, nie jest w stanie przygotować posiłków, wykonywać czynności związanych z prowadzaniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie), załatwić spraw urzędowych, komunikować się z drugą osobą. Pomoc tę i opiekę zapewnia mu wnioskodawczyni, która w okresie od 31 stycznia 2017 r. do 31 października 2022 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w okresie zasiłkowym 2022/2023 z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego świadczenia tego nie otrzymała, ale w 2023 r. podjęła zatrudnienie na okres 1 lutego 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. Nadto organ wskazał, że są jeszcze cztery osoby zobowiązane do zapewnienia opieki i pomocy L. C. w tym samym stopniu co wnioskodawczyni, troje z nich mieszka w L., a jedna w L.1. Rodzeństwo wnioskodawczyni odmówiło przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność ustalania czy istnieją obiektywne okoliczności uniemożliwiające im wywiązanie z ciążącego na nich obowiązku współuczestnictwa w opiece nad ojcem. Ww. stwierdzili, iż nie mają możliwości zapewnienia opieki ojcu i nie mają zastrzeżeń do tego, aby opiekę tę sprawowała wnioskodawczyni. Ponadto organ wskazał, że istniej również możliwość zabezpieczenia opieki ojcu poprzez skorzystanie z usług świadczonych w Dziennym Ośrodku Wsparcia Aktywizacji Osób Starszych w L., który działa w godzinach do 7 do 15 i przebywający w nim seniorzy mają zapewnioną nieodpłatną opiekę i wyżywienie. W tym stanie faktycznym organ administracyjny uznał, iż nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia strony, a koniecznością zapewniania opieki ojcu.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, W. C., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez: a. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP; b. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez odwołującą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; c. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującą, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; d. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez nią wszystkich ustawowych przesłanek.

Ponadto profesjonalny pełnomocnik zarzucił organowi l instancji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji, SKO wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niniejszej, zdaniem Kolegium, należało ustalić czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

W oparciu o wywiad środowiskowy jak i załączone oświadczenia złożone przez W. C. 31 maja 2023 r., oraz orzeczenia o niepełnosprawności, ustalono, że L. C. jest osobą w wieku 69 lat, zamieszkuje wspólnie z wnioskodawcą, od 7 lat legitymuje się orzeczeniem o zakwalifikowaniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Podopieczny ma problemy z poruszaniem się - przemieszcza się za pomocą laski ortopedycznej, ponadto ma problemy z komunikowaniem się z drugą osobą ze względu na założoną rurkę tracheotomijną. W wywiadzie zostało wskazane, że obecnie opieka sprowadza się do pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (co zajmuje 2 godzinny dziennie), przygotowaniu posiłków (które muszą być zmiksowane), przygotowanie, podanie lekarstw (1 godzina dziennie), czynności porządkowe (pranie, sprzątanie - 3 godziny dziennie), zakupy (2 godziny dziennie), wizyty u lekarza (5 godzin), załatwianie spraw urzędowych (5 godzin), pomoc w komunikowaniu się z drugą osobą.

W ocenie organu II instancji, zakres wymienionych wyżej czynności ustalonych na podstawie wywiadu środowiskowego jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w oświadczeniu odwołującej z dnia 31 maja 2023 r. W oświadczeniu z 31 maja 2023 r. W. C. oświadczyła że sprawuje stałą opiekę nad ojcem nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze, posiada jeszcze czworo rodzeństwa, ale osoby te zamieszkują oni oddzielnie i nie mają możliwości sprawowania opieki nad ojcem.

Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje faktu, iż odwołująca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który niewątpliwie ze względu na stan zdrowia opieki tej wymaga. Przy czym w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym organ l Instancji ustalił jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że oprócz odwołującej zobowiązanymi do alimentacji ojca jest jeszcze czworo dzieci w tym troje z nich mieszka w tej samej miejscowości co on.

Ze złożonych oświadczeń przez osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnego L. C. na okoliczność ustalenia czy są oni w stanie wywiązać z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec ojca poprzez współuczestniczenie w zapewnieniu mu opieki wynika, że:

- M. J. zam. L. 1 [...], oświadczyła, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i badanie jej sytuacji materialnej czy stanu majątkowego, nie wyraża zastrzeżeń do tego aby siostra W. starła się o opiekę (świadczenie z tytułu opieki) nad ojcem ponieważ ona sama nie ma możliwości aby się nim opiekować ponieważ ma troje dzieci i nie posiada prawa jazdy.

A. C. zam. L. [...], oświadczył, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i udzielenia informacji o jego dochodach, nie ma nic przeciwko aby siostra W. sprawowała opiekę nad ojcem, a on sam nie ma możliwości sprawować opieki nad ojcem.

D. C. zam. L. [...], oświadczył, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego aczkolwiek nie ma nic przeciwko aby siostra W. sprawowała opiekę nad ojcem a on sam nie ma możliwości sprawować opieki na ojcem.

T. C. zam, L. [...] - jak oświadczyła jego żona M. C. – mąż obecnie przebywa i pracuje we Włoszech, nie ma stałych miesięcznych dochodów, dotychczas była to praca dorywcza, nie wie kiedy przyjedzie do kraju.

Organ odwoławczy powołując się na zasady doświadczenia życiowego wskazał, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki pracuje poza granicami kraju lub mieszka w innej miejscowości, pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Podkreślono też, , że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W ocenie Kolegium, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków - wnioskodawczyni wykonuje nie tylko specjalnie dla ojca, ale również i dla siebie chociażby z racji wspólnego zamieszkania.

Podsumowując, z powyższego, w ocenie SKO, bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawnym ojcem (który jak wynika z przedłożonych dokumentów nie jest osobą: leżącą, obłożenie chorą, wymagającą ciągłego nadzoru opiekuna) pozwalana przyjęcie, iż może on egzystować sam przez cześć dnia lub też może mieć zabezpieczoną opiekę przy współudziale ze strony rodzeństwa odwołującej, (które jak wynika z akt sprawy mieszka w większości w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca zamieszkania ojca) w sposób bezpośredni lub pośredni czy przy skorzystaniu z usług opiekuńczych istnieje możliwość zorganizowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem aby odwołująca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przy podjęciu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie istotne jest również to, że to na dzieciach niepełnosprawnego L. C. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek zapewniania mu pomocy i opieki a z akt nie wynika, ażeby w stanie faktycznym istniały obiektywne okoliczności (niepełnosprawność w stopniu znacznym, trudna sytuacja finansowa) uniemożliwiające im wspólne zabezpieczenie opieki uznać należy iż na chwilę obecną w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niezależnie od powyższego podniesiono, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

W skardze na powyższą decyzję SKO w Krakowie, W. C., działająca przez pełnomocnika radcę prawnego, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1.prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe

przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia

przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

oświadczeniach rodzinnych, poprzez, nieznajdujące oparcia w treści tego przepisu prawa, przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę niepełnosprawną wymagają opieki innych dzieci (oprócz odwołującej) zobowiązanych do alimentacji, ma wpływ na uprawnienie odwołującej do świadczenia pielęgnacyjnego.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, oraz związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem skarżącej, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty, autor skargi wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w całości; zobowiązanie organów l i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie; zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że pełnomocnik skarżącej wniósł w skardze o zastosowanie tego trybu postępowania, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Bezsporne w tej sprawie było to, że ojciec skarżącej - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 19 lutego 2019 r. (k. 3 a.a.) W orzeczeniu stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 61 roku życia.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo).

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazać należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Ze względu na zarzuty skargi dotyczące błędnych ustaleń faktycznych oraz braku wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału dowodowego, a także niezabrania go w sposób wyczerpujący, podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). Autor skargi zarzucając naruszenie art. 7, art. 80 oraz art. 77 k.p.a. nie wskazał dokładnie na czym te naruszenia miałyby polegać, który dowód został pominięty albo w ogóle nie przeprowadzony oraz co powinno zostać wyjaśnione, a nie zostało. Pełnomocnik skarżącej nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej do sprawy na poparcie lansowanej argumentacji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki ma charakter stały i długotrwały oraz wskazuje na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia (lub rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad ojcem.

W przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym z dnia 31 maja 2023 r. wskazano, że skarżąca czuwa nad podopiecznym w porze nocnej, gdyż zdarzają się sytuacje, w których ojciec dostaje ataku kaszlu, zaflegmienia, duszności. W ciągu dnia skarżąca przygotowuje posiłki, pomaga przy karmieniu, podawaniu lekarstw, umawia wizyty lekarskie, wykupuje recepty, pierze, sprząta – wszystko to zajmuje skarżącej ok. 12 godzin dziennie, w zależności od potrzeb.

Skarżąca doprecyzowała w wywiadzie, że pomoc udzielana ojcu przy: porannej toalecie zajmuje jej 2 godziny dziennie, przygotowaniu posiłków (które muszą być zmiksowane) – 2 godziny dziennie; przygotowaniu, podaniu lekarstw - 1 godzina dziennie; czynności porządkowe (pranie, sprzątanie) - 3 godziny dziennie; zakupy - 2 godziny dziennie; wizyty u lekarza - 5 godzin; załatwianie spraw urzędowych - 5 godzin, pomoc w komunikowaniu się z drugą osobą.

Zauważyć należy, że znaczna część wskazywanych czynności, które skarżąca wykonuje w ramach opieki nad ojcem odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy, kupowanie/podawanie leków, przygotowywanie posiłków, załatwienie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich), które są przecież wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z ojcem (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy).

Podsumowując ten wątek, zgodnie powszechnym rozumieniem na prowadzenie gospodarstwa domowego składają się zazwyczaj czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pranie, zamawianie wizyt lekarskich oraz zakupy lekarstw. Są to czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto zgodnie z zasadami doświadczania życiowego, twierdzenia skarżącej o tym, że przeznacza 5 godzin na załatwienia spraw urzędowych oraz 5 godzin na wizyty lekarskie uznać za niewiarygodne. Powyższe nie zostało w żaden sposób uwiarygodnione w toku postępowania.

Zgodnie z poglądem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1846/22, wydanym w sprawie podobnej pod względem faktycznym i prawnym do rozpoznawanej, warto w tym miejscu też dodać, że "wykonanie większości z tych czynności, nawet gdy są one niezbędne, może być tak zaplanowane, że ich realizacja może nastąpić w określonych godzinach rano i wieczorem, a pomiędzy tymi okresami jest możliwe wygospodarowanie czasu na inne niż z nimi związane cele, gdyż stan zdrowia matki skarżącej, a co za tym idzie możliwość jej funkcjonowania w życiu codziennym to umożliwia. Z pewnością matka skarżącej wymaga pomocy, ale pomoc jej w niektórych czynnościach związanych z codzienną egzystencją, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd zdaje sobie sprawę i rozumie trudności związane z przemieszczaniem się matki skarżącej (poruszanie się na wózku inwalidzkim), nie mniej jednak ani jej stan zdrowia, w konsekwencji i możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, ani czynności opiekuńcze z tym związane, nie są one aż tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakakolwiek pracę zawodową. Stąd zgodzić się należało z oceną Kolegium, że taki zakres i charakter czynności opiekuńczych nie mógł być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Nie może przesądzić o innej ocenie tych czynności incydentalne przypadki upadku i urazów doznanych przez matkę, które to okoliczności podniesione zostały w skardze, gdyż takowe mogą się wydarzyć zawsze. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna."

Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca, reprezentowana w tej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazała, aby wymiar i charakter opieki sprawowanej nad ojcem wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub podejmowania pracy zarobkowej.

Zdaniem Sądu, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy).

W oparciu o informacje przedstawione przez skarżącą, organ administracji ustalił ten element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, który dotyczył sfery samodzielności ojca. W ślad bowiem za twierdzeniami skarżącej organ przyjął, że niepełnosprawny porusza się przy pomocy laski ortopedycznej, nie jest osobą leżącą, ani pumeksowaną. Ten wskazany wyżej stopień sprawności ojca skarżącej w obszarze codziennego funkcjonowania przekłada się na zakres potrzebnej mu pomocy, który to zakres – jak podawała skarżąca – obejmuje: przygotowanie posiłków i pomoc przy karmieniu, podawanie/wykupowanie lekarstw, wizyty u lekarza, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie, pranie, zakupy, pomoc przy myciu, ubieraniu, kąpieli. Według Sądu, ocena wskazanego zakresu czynności opiekuńczych nie uprawniała do przyjęcia, iż ich realizacja wymusza potrzebę stałej obecności skarżącej przy ojcu, czy też nakazuje poświęcać ojcu ciągłą uwagę, powodując tym samym zaniechanie wykonywania aktywności zawodowej. Podkreślić bowiem trzeba, że ww. czynności nie są związane z nieodzownością stałej obecności opiekuna przez cały dzień. Uwzględniając powyższe czynności opiekuńcze oraz wskazaną wcześniej, pewną samodzielność niepełnosprawnego w określonych sferach codziennego funkcjonowania podzielić należało stanowisko organu II instancji o braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego w tej sprawie.

Powyższe ustalenia Sądu korespondują ze stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23, wydanym na kanwie podobnej sprawy: "Z akt sprawy nie wynika, aby matka strony była osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. Porusza się o własnych siłach, używając do pomocy laski. Ponadto, po przygotowaniu posiłku, nie wymaga karmienia ze strony innych osób. E. Ł. w toku postępowania wyjaśniała także, iż jej opieka nad matką koncentruje się na pomocy: w czynnościach higienicznych i w ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, wykonywaniu pomiarów ciśnienia, podawaniu lekarstw, umawianiu wizyt lekarskich i dowozie do placówek medycznych w razie potrzeby, jak też na prowadzeniu gospodarstwa domowego matki (pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych matki). W tej sytuacji rację ma Sąd I instancji, iż taki zakres czynności co prawda ogranicza stronę, jednakże nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka nad matką sprowadza się bowiem w tym przypadku do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego a zatem nie powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, pomiar ciśnienia, pomoc w ubieraniu, dbanie o jej higienę osobistą) są, w ocenie składu orzekającego, czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają wykonywania aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym."

W tym kontekście warto też podkreślić, że stosownie do potrzeb skarżąca może uzyskać wsparcie w postaci usług opiekuńczych, w Dziennym Ośrodku Wsparcia Aktywizacji Osób Starszych w L., który działa w godzinach do 7 do 15 i przebywający w nim seniorzy mają zapewnioną nieodpłatną opiekę i wyżywienie.

Organ administracyjny słusznie zaakcentował fakt, że skarżąca ma jeszcze czworo rodzeństwa, w równym stopniu zobowiązanego alimentacyjnie względem ojca. Wszystkie te osoby mieszkają niedaleko od wymagającego opieki ojca (trzy osoby w tej samej miejscowości). Znamienne jest też to, że osoby te oświadczyły, że nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i badanie ich sytuacji dochodowej.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22).

Powyższe nie oznacza, że to Sąd czy organ wybiera, kto ma zapewnić ojcu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem), a jedynie akcentuje, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad ojcem, na co słusznie wskazywały orzekające w przedmiotowej sprawie organy administracyjne.

Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22 podał m.in.: "Z akt sprawy wynika, że bezsprzecznie na skarżącej, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Należy jednak wskazać, że matka skarżącej ma jeszcze inne dzieci – rodzeństwo skarżącej – B. A., która pozostaje w zatrudnieniu i R. Ś., który poszukuje pracy – oboje w wieku ponad 50 lat. Zatem, nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że O. Ś. posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Powyższe nie oznacza, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić matce opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) – co podniesiono w skardze kasacyjnej – podkreśla jednak, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych."

Podsumowując, zgodzić się trzeba z oceną wyartykułowaną w zaskarżonej decyzji, że ustalony zakres faktycznie sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad ojcem, nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc w zasadzie wykracza tylko poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem prawidłowe jest stanowisko organu II instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem – w rozumieniu u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, że skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione. Odpowiadając na nie, przywołać należy pogląd WSA w Krakowie, zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. II SA/Kr 159/23, zgodnie z którym "W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r." Z uwagi na powyższe zarzut skargi zawarty w pkt 1 uznać należy za bezzasadny.

Organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do istotnego naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym zarzucanych w skardze art. 6, art. 7 k.p.a., art. 8, art. 9, art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 pkt ustawy) oraz dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Na koniec Sąd zwraca uwagę na zalegające w aktach administracyjnych pełnomocnictwo z 18 maja 2023 r. udzielone przez skarżącą radcom prawnym (k. 4 a.a.), które obejmowało swym zakresem również prawo do odbioru wszelkich uzyskanych świadczeń, roszczeń od strony przeciwnej (...) oraz wskazywało rachunek bankowy właściwy do wypłaty świadczeń (podany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego k. 6 a.a.). Organ administracyjny powinien był wyjaśnić na czyje konto byłyby przelewane środki w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia, celem wyeliminowania sytuacji, w której mogłoby dojść do nadużycia lub obejścia prawa w przedmiocie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe uchybienie - tj. brak analizy powyższych kwestii w toku postępowania administracyjnego - nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności z tego powodu, że organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.