Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1005/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust.  1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak (spr.), , Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2024 r. sprawy ze skargi małoletnich M. i M. M. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. G.-M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2023 r. znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zw. dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2023 r., znak [...], którą odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci M. M. i M. M. po zmarłym ojcu A. M..

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, ze zm.), zw. dalej "ustawą o emeryturach i rentach z FUS" jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przepis ten może mieć zastosowanie tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej starań zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na zasadach ogólnych.

W świetle, art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które ojciec dzieci nie miał wpływu.

Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo wskazano, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

Po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego Prezes ZUS nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazano bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ojciec dzieci nie miał wpływu. W sprawie udokumentowano 3 lata, 11 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dzieci, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 40 lat.

W świetle tych ustaleń zaznaczono, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależniono od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należało zatem brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.

Ponadto w 10-leciu przed dniem śmierci ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych udokumentowany został 1 rok i 4 miesiące.

Prezes ZUS zaznaczył, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Natomiast w okresach od [...] września 1992 r. do [...] października 2000 r., od [...] listopada 2000 r. do [...] listopada 2002 r., od [...] listopada 2003 r. do [...] czerwca 2005 r., od [...] czerwca 2006 r. do [...] lipca 2016 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dzieci pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Przeprowadzona analiza akt sprawy przez Prezesa ZUS nie wykazała aby we wykazanych przerwach ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia przez ojca dzieci została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2022 r. dopiero od [...] lipca 2016 r. W wymienionych okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez ojca dzieci w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Odnosząc się do kwestii, że choroba zmarłego ojca dzieci rozwijała się dużo wcześniej niż została ustalona całkowita niezdolność do pracy, Prezes ZUS zauważył, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Z uwagi na to, że nie przedłożono żadnych dowodów potwierdzających, że choroba ojca dzieci rozwijała się wcześniej Prezes ZUS nie uwzględnił tej argumentacji.

Ponadto Prezes ZUS zaznaczył, że w okresie od [...] listopada 2005 do [...] czerwca 2006 r. ojciec dzieci prowadził działalność gospodarczą, jednak nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Tym samym Prezes ZUS stwierdzić, że ojciec dzieci z pełną świadomością kształtował przebieg ubezpieczenia.

Prezes ZUS ustalił, że dochód 3 osobowej rodziny wynosi 6 310 zł, co na jedną osobę daje 2 103,34 zł. Tym samym nie został spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, tj. pozostawanie bez niezbędnych środków utrzymania przez małoletnie dzieci. Co też Prezes ZUS ocenił w zestawieniu z wysokością najniższej emerytury, która od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami.

Skargę w imieniu małoletnich dzieci wniosła matka dzieci, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając decyzję Prezesa ZUS w całości wniesiono o jej zmianę poprzez przyznanie M. M. i M. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A. M. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że A. M. został uznany z dniem [...] lipca 2016 r. niezdolnym do pracy, jednakże ww. data nie oznacza (nie determinuje) daty początkowej choroby zmarłego A. M.. Zmarły leczył się wiele lat wcześniej na choroby związane z układem nerwowym (depresję), co uniemożliwiało mu normalne funkcjonowanie. Fakt, iż wówczas w. choroba nie była stwierdzona orzeczeniem lekarskim, nie uzasadnia kwestionowania jej istnienia czy też, argumentacji, iż zmarły mógł podejmować pracę. Choroba jaka dopadła zmarłego jest specyficzna, i może latami uniemożliwiać choremu normalne funkcjonowanie mimo, iż u chorego jeszcze nie została zdiagnozowana. Również działania podejmowane przez A. M., tj. przerwy w pracy, prace dorywcze, prowadzenie własnej działalności gospodarczej, mogą być określane jako działania nieracjonalne, jednocześnie potwierdzające jego stan zdrowia, a tym samym uzasadniające brak możliwość podjęcia pracy.

W tej sytuacji Prezes ZUS błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, w tym w szczególności nie uwzględnił istotnych okoliczności uzasadniających przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, tj. że stan majątkowy i sytuacja rodzinna matki dzieci nie pozwala na utrzymanie małoletnich.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zw. dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed właściwymi organami. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie, poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu.

Istotnym jest, że w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego, art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przewidziane w powołanym przepisie świadczenia finansowane są z budżetu państwa (art. 84 ustawy), nie zaś z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kwestia ich przyznania pozostawiona została uznaniu Prezesa ZUS. Omawiany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest więc ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W ocenie Sądu, decyzjom nie można jednak przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Analiza akt sprawy oraz zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Prezes ZUS rozpatrzył wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał obiektywnej ich oceny.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie przez zmarłego ojca dzieci.

Jak wynika z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyznanie świadczenia możliwe jest w sytuacji kumulatywnego wystąpienia trzech zasadniczych przesłanek: (1) braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy osoby wnioskującej, (2) braku niezbędnych środków utrzymania, (3) wystąpienia szczególnych okoliczności jako powodu niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty.

Ostatnia z wymienionych przesłanek określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10).

Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, że w sprawie nie zachodzą okoliczności szczególne, które uniemożliwiły zmarłemu ojcu dzieci przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS zasadnie stwierdził, że okres zatrudnienia zmarłego ojca dzieci jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, albowiem na przestrzeni 46 lat życia wymieniony legitymuje się łącznie okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym tylko 3 lata, 11 miesięcy i 23 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano jedynie 1 rok i 4 miesiące.

Przedziały czasowe: od [...] września 1992 r. do [...] października 2000 r., od [...] listopada 2000 r. do [...] listopada 2002 r., od [...] listopada 2003 r. do [...] czerwca 2005 r., od [...] czerwca 2006 r. do [...] lipca 2016 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, obrazują długotrwały okres pozostawania ojca dzieci poza ubezpieczeniem bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego całkowitą niezdolność do pracy co wyłącza przesłankę szczególnych okoliczności wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05).

Natomiast całkowita niezdolność do pracy, oznaczająca niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy w normalnych warunkach winna być potwierdzona stosownym orzeczeniem (por. wyroki NSA: z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 646/01; z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt II SA 16/03). Wprawdzie z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2022 r. wynika całkowita niezdolność do pracy zmarłego ojca dzieci, ale co istotne - niezdolność ta miała miejsce dopiero od dnia [...] lipca 2016 r. Brak jest zaś dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie jakichkolwiek schorzeń, które mogłyby ograniczać przed ww. datą aktywność zawodową zmarłego ojca dzieci. Właściwie Prezes ZUS wskazuje, że początków niezdolności do pracy nie można opierać na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu jej powstania. W sprawie nie wykazano zaś, że stan zdrowia ojca dzieci uniemożliwiał mu przed dniem [...] lipca 2016 r. podejmowanie zatrudnienia. Oczywiście można przyjąć, że problemy zdrowotne zmarłego ojca dzieci, występujące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, mogły utrudniać mu podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Jednakże, nie można uznać, że stanowiły one szczególną okoliczność, wskutek której ojciec dzieci nie spełnił warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych.

Zdaniem Sądu powoływanie się przez skarżącą na trudności w znalezieniu pracy w związku z małą atrakcyjnością jako pracownika zmarłego ojca dzieci z powodu jego choroby, jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ww. ustawy jest zaś co najmniej nieprzekonywujące. Takie stanowisko Sądu jest uzasadnione tym, że w postępowaniu przed organem nie wykazano jakichkolwiek dowodów potwierdzających faktyczną aktywność ojca dzieci w poszukiwaniu zatrudnienia.

Konkludując, stwierdzić należy, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dzieciom jest zasadne. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez organ rentowy nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, który winien być adekwatny do wieku uprawnionego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Natomiast w rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez jaki zmarły ojciec dzieci pozostawał w ubezpieczeniu nie jest odpowiedni do jego wieku.

Prawidłowo też organ wskazał, że wysokość dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę najniższej emerytury. Stwierdzenie to poprzedził ustaleniem, że na osobę w gospodarstwie domowym przypada 2103,34 zł brutto. Przyjmując tę kwotę, trafnie organ wywiódł, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.

Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawierają definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania", zatem zachodziła konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia. Zasadnie Prezes ZUS przyjął, że pojęcie to odnieść należy do kwoty najniższej emerytury. Trafnie tym samym organ stwierdził, że porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącej z wysokością najniższej emerytury nie można przyjąć, iż małoletnie dzieci nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Wykazany dochód, przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 2103,34 zł brutto miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, które od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto, co nie pozwala na uznanie, iż dzieci pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Potrzeby skarżącej i rodziny, choć zrozumiałe, nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. Prezes ZUS w stanie faktycznym tej sprawy nie mógł przyznać świadczenia. Choć środki, którymi dysponuje strona mogą być niewystarczające, jak podano w skardze, to nie można pojęcia tego utożsamiać - gruncie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - z pojęciem środków niezbędnych.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu wydane przez organ rozstrzygnięcie jest prawidłowe, zostało w wystarczający sposób uzasadnione i nie jest dowolne. Przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu stanowisko organu co do stanu faktycznego sprawy i oceny jej skutków na gruncie prawnym jest zasadne, znajduje oparcie w obowiązujących w tej materii przepisach prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd nie stwierdził zaś takiego naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogłoby uzasadniać uchylenie wydanej decyzji.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.