Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 365/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3 pkt 21 lit. 3, art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: Art. 128, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Dnia 10 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2024 roku sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 marca 2024 roku nr KO.441.36.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. lp


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 marca 2024 r. nr KO.441.36.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 15 grudnia 2023 r. nr ZŚR.4202.001020.2023 w przedmiocie odmowy przyznania B. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. S..

Z akt sprawy wynika, że w dniu 17 października 2023 r. B. Ś., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, złożyła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. S.

Decyzją wyżej wymienioną organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Motywując to rozstrzygnięcie w uzasadnieniu wskazał, że odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto zakres opieki oraz częściowa samodzielność osoby wymagającej opieki pozwala, przy pomocy synów I. S. i przydzielonej opiekunki, na takie zorganizowanie opieki nad niepełnosprawną, aby B. Ś. mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Od powyższej decyzji skarżąca B. Ś., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim odwołanie, zarzucając:

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki;

- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - córki niepełnosprawnej, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną matką, zostałaby tej opieki pozbawiona. Z art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczające podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. W przedmiotowej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 6 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływana dalej jako: "u.ś.r,". Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Po przywołaniu art. 17 ust. 1-1b oraz ust. 5, a także art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. organ II instancji wskazał, że matka wnioskodawczyni I. S. w związku z opieką, nad którą B. Ś. ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 sierpnia 2023 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 lipca 2023 r.

Zdaniem Kolegium, w sprawie spełnione zostały przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast w okolicznościach sprawy brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Przechodząc do oceny zasadności stanowiska organu I instancji - odnośnie braku podstaw przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia - organ II instancji podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a art. 17 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazany związek przyczynowo-skutkowy powinien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ musi się opiekować niepełnosprawnym. Opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy.

Wychodząc z tych ustaleń Kolegium stwierdziło, że z przeprowadzonego w dniu 15 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz złożonych oświadczeń strony wynika, że I. S. ma schorzenia kardiologiczne, pulmonologiczne, ortopedyczne, urologiczne, endokrynologiczne i psychiatryczne. Podopieczna ma 71 lat. Dwa lata temu przeszła Covid-19, przebywała w szpitalu, jej stan zdrowia bardzo się pogorszył. Od tego czasu porusza się na wózku inwalidzkim z pomocą drugiej osoby. Matka wnioskodawczyni jest osobą niesamodzielną, nie wstaje sama z łóżka (wymaga podniesienia i posadzenia na wózek), nie chodzi. Podopieczna nie jest osobą leżącą. Posadzona na wózku inwalidzkim porusza się na nim w obrębie mieszkania (pchana przez drugą osobę). Jest pampersowana. Przyjmuje leki trzy razy dziennie, które wcześniej przygotowuje wnioskodawczyni. Na stałe chorą opiekuje się córka B. Ś. z mężem oraz pełnoletni syn, który jest żonaty. Jednak aktualnie jego żona przebywa u swojej matki, która jest osobą schorowaną i którą się opiekuje. I. S. nie jest zdolna do wykonywania podstawowych czynności; wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety, zabiegach higienicznych, nie przygotuje sobie posiłku, ale jest w stanie sama zjeść wcześniej przygotowany posiłek. Podopieczna nie pozostaje sama w domu na dłużej niż 15 minut, kiedy córka wychodzi do osiedlowego sklepu. W oświadczeniu z dnia 8 listopada 2023 r. skarżąca podała, że opiekę nad mamą zaczyna od porannej toalety, pomaga jej się ubrać i podaje leki na tarczycę oraz osłonowe. Po półgodzinie podaje śniadanie wraz z lekami na nadciśnienie i serce. Po śniadaniu mierzy ciśnienie, a następnie poziom cukru (po posiłku). W zależności od potrzeb zmienia pościel oraz porządkuje mieszkanie. Lampą na podczerwień naświetla stawy nóg i rąk oraz masuje nogi. Po tym zabiegu chora odpoczywa, a B. Ś. w tym czasie szykuje obiad. W zależności od pogody wyprowadza mamę na spacer (na wózku inwalidzkim) do ogrodu lub na taras. Po spacerze podopieczna odpoczywa lub śpi, wtedy skarżąca pierze, robi drobne zakupy, często rozwiązują razem krzyżówki lub czytają książki w celu pobudzenia pamięci, ponieważ po przebytym Covid-19 mama wnioskodawczyni ma kłopoty z pamięcią. W czasie kiedy mama ogląda telewizję, skarżąca przygotowuje kolację, leki, mierzy jej ciśnienie. Przy wieczornej toalecie pomaga jej się umyć, założyć na noc pieluchomajtki. Ponadto wnioskodawczyni umawia oraz uczestniczy w wizytach lekarskich, realizuje recepty, organizuje transport do lekarzy, za który ponosi koszty. Często w nocy kontroluje, czy wszystko jest w porządku, czasem musi podać mamie leki na sen i przeciwbólowe. Czynności związane z opieką nad I. S. są wykonywane tylko przez skarżącą. Podopieczna nie wyraziła zgody na pomoc obcej osoby. Ponadto opieka nad ww. jest całodobowa, usługi opiekuńcze byłyby w jej przypadku niewystarczające. I. S. oprócz zainteresowanej ma jeszcze dwóch synów: M. S., który mieszka i pracuje w B., rzadko przyjeżdża do matki (pracuje w systemie zmianowym; oświadczył, że nie może opiekować się matką) oraz M. S., który mieszka razem z matką, pracuje poza Piotrkowem Trybunalskim także w weekendy (oświadczył, że ze względu na pracę nie ma możliwości zajmować się matką). Mąż skarżącej pracuje w Ł., w godzinach od 500 do 1800 jest poza domem. B. Ś. ostatni raz była zatrudniona w 2009 r. Następnie opiekowała się schorowanym ojcem, który zmarł w 2012 r. oraz babcią i ciocią. W ostatnim czasie była zatrudniona przez miesiąc na podstawie umowy zlecenia do października 2023 r. przy roznoszeniu ulotek. Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez męża w jego miejscu pracy. Podczas wywiadu poinformowała, że gdyby nie opieka nad matką podjęłaby pracę.

W związku z powyższym Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby na część etatu.

W świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń – zdaniem organu odwoławczego - nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. I. S. nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby podopieczna wymagała ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych, jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków, itp. Opieka nad nią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

W odniesieniu do powyższego Kolegium dodało, że w orzecznictwie wskazuje się, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy.

Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej i zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nią, ale sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art.17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu II instancji pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy. Zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto Kolegium zauważyło, że ostatnie zatrudnienie, jakie skarżąca podejmowała na podstawie umowy zlecenia, trwało od 13 września 2023 r. do 12 października 2023 r. Natomiast orzeczenie I. S. wydane zostało w dniu 10 sierpnia 2023 r., a zatem wcześniej niż ostatnia aktywność zawodowa B. Ś. Wcześniej skarżąca pracowała w okresie od 1 czerwca 1999 r. do 31 sierpnia 1999 r. i od 2 maja 2002 r. do 15 czerwca 2003 r. Prowadziła również działalność gospodarczą od 21 września 2000 r. do 16 listopada 2000 r. W ocenie organu odwoławczego, skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, ponieważ skarżąca swoją dotychczasową, ostatnią aktywność zawodową ograniczała jedynie do podjęcia (jednorazowo) zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia zawartej na okres jednego miesiąca. Brak również podstaw do przyjęcia, aby w przypadku skarżącej zachodziła przesłanka niepodejmowania zatrudnienia, skoro skarżąca od 2003 r. nie miała stałej pracy, a jedynie pracowała dorywczo.

Tymczasem – jak podkreślił organ II instancji odwołując się do poglądów orzecznictwa - zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Fakty te bezsprzecznie – w ocenie organu odwoławczego - świadczą o braku związku przyczynowego w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie ponownie Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje, iż matka skarżącej wymaga stałej i długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ani też tego, że skarżąca zapewnia jej tę opiekę, jednakże okoliczność ta nie może stanowić o spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ani też opieka ta nie była związana z brakiem możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia.

Uwzględniając powyższe organ II instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest zatem w pełni uzasadniona.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła B. Ś., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.17 ust. 1 u.ś.r., tj. przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o powyższy zarzut pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie B. Ś. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 r., wydanym w sprawie III SA/Gd 577/21, wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki, tj. "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wyjaśnić przy tym należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył pełnomocnik skarżącej, a organ w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku przez skarżącą nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym zarządzeniem z dnia 24 maja 2024 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Biorąc pod uwagę wyżej zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny uchylenia decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedmiotowa decyzja nie narusza prawa w sposób określony w powołanych wyżej przepisach.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Należy jednak zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w sprawie ww. ustawa o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej (ustawy o świadczeniach rodzinnych – dopisek Sądu) w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą w dniu 17 października 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji) należało przeanalizować stan faktyczny sprawy, jak prawidłowo wskazało Kolegium, pod kątem spełnienia przez skarżącą przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie w rozważanym aspekcie na gruncie niniejszej sprawy Sąd podziela w pełni pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24, zgodnie z którym, jeżeli rozpatrujący sprawę organ I instancji dojdzie do przekonania, że skarżący spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wskazano, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24, LEX nr 3708448).

Zgodnie zaś z dotychczasowym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Dodać przy tym należy, że w ustępie 5 powołanego artykułu ustawodawca określił zamknięty katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Wyjaśnić przy tym należy, że w myśl art. 3 pkt 21 lit. e) powołanej ustawy, znaczny stopień niepełnosprawności oznacza m. in. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Bezsporne w niniejszej sprawie pozostaje, że skarżąca, będąc córką I. S. – osoby wymagającej opieki, mieści się w kręgu podmiotów, o których stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc co do zasady jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), powoływanej dalej jako: "k.r.o.", może ciążyć obowiązek alimentacyjny. Regulacje art. 128 k.r.o. i art.132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Bezsporne w sprawie jest również, że matka skarżącej (ur. 27 grudnia 1952 r.) w związku z opieką, nad którą skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 sierpnia 2023 r. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 lipca 2023 r.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie zostały spełnione pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Jednakże, mimo spełnienia tych przesłanek, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w kontrolowanej sprawie jest brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad matką.

Niewątpliwie ma rację Kolegium, że w kontrolowanej sprawie nie można było przyznać skarżącej wnioskowanego świadczenia, gdyż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z powołanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znaczącym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Tym samym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Jednocześnie należy podkreślić, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli sprawowana jest codziennie, to nie może być sprawowana w ograniczonym zakresie - tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, Kolegium trafnie zatem przyjęło, że należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką. Zgodzić się bowiem należy z Kolegium, że w świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. I. S. nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia. Z analizy akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby podopieczna wymagała ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych, jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków. Opieka nad nią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto zauważyć należy, jak trafnie podniosło Kolegium, że ostatnie zatrudnienie, jakie skarżąca podejmowała na podstawie umowy zlecenia, trwało od 13 września 2023 r. do 12 października 2023 r. Natomiast orzeczenie I. S. wydane zostało w dniu 10 sierpnia 2023 r., a zatem wcześniej niż ostatnia aktywność zawodowa B. Ś. Wcześniej skarżąca pracowała w okresie od 1 czerwca 1999 r. do 31 sierpnia 1999 r. i od 2 maja 2002 r. do 15 czerwca 2003 r. Prowadziła również działalność gospodarczą od 21 września 2000 r. do 16 listopada 2000 r. Rację ma zatem Kolegium, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, ponieważ skarżąca swoją dotychczasową, ostatnią aktywność zawodową ograniczała jedynie do podjęcia (jednorazowo) zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia zawartej na okres jednego miesiąca. Zachodzi również brak podstaw do przyjęcia, aby w przypadku skarżącej zachodziła przesłanka niepodejmowania zatrudnienia, skoro skarżąca od 2003 r. nie miała stałej pracy, a jedynie pracowała dorywczo, na co także trafnie uwagę zwrócił organ odwoławczy w niniejszej sprawie.

Na kanwie powyższych rozważań należało, zdaniem Sądu, przyjąć, że Kolegium trafnie stwierdziło, iż organ I instancji był uprawniony do odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia i prawidłowo działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jednocześnie należy podkreślić, że Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie uchybiło przepisom postępowania, w tym zwłaszcza art. 7, art.77 i art. 80 k.p.a. Organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył bowiem cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, a przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

ał