Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 132/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Osoby niepełnosprawne
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d
journal: Dz.U. 2020 poz 426
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
article: § 6 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 96 poz 861
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu,  które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 maja 2021 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia dofinansowania do zakupu klimatyzatora i lodówki 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. Nr [...] w zakresie punktu drugiego, 2. uchyla decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. Nr [...] w zakresie punktu drugiego


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł do Prezydenta M. B. o dofinansowanie - ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w zakresie likwidacji barier technicznych - łóżka rehabilitacyjnego z pilotem, klimatyzacji i lodówki. Uzasadniając wniosek powołał się na znaczny stopień niepełnosprawności; wskazał, że klimatyzacja jest niezbędna w związku z trudnościami w oddychaniu (respirator), a lodówka jest niezbędna do przechowywania preparatów żywieniowych.

Decyzją z [...] lipca 2020 r. Prezydent M. B. udzielił dofinansowania do zakupu łóżka rehabilitacyjnego w kwocie [...]zł i odmówił dofinansowania w pozostałym zakresie. Uzasadniając decyzję, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że rozpatrując wniosek strony ustalono, że Skarżący posiada na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, a średni dochód wynosi [...] zł na osobę. Odmawiając udzielenia dofinansowania na dofinansowanie montażu klimatyzacji w cenie [...] zł oraz zakupu lodówki [...] zł, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z zebranej dokumentacji dotyczącej warunków przechowywania środków odżywczych, z których korzysta strona, wskazano wyłącznie konieczność przechowywania ich w temperaturze pokojowej zapewniając ochronę przed wilgocią i światłem. Nie można więc przyjąć, że zakup lodówki zlikwidowałby barierę techniczną wynikającą z niepełnosprawności, która uniemożliwia wykonywanie podstawowych, codziennych czynności. Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z [...] stycznia 2020 r. dołączonego do wniosku, posiadanie klimatyzatora spowoduje jedynie polepszenie komfortu życia. Brak jest bezpośredniego związku posiadania lodówki oraz klimatyzatora z rodzajem niepełnosprawności Skarżącego.

W złożonym odwołaniu strona zaskarżyła decyzję w części odmawiającej dofinansowania.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Inne utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.), które znalazły zastosowanie w niniejszej sprawie. Podkreślił, że ustawodawca przyjął założenie, iż powiat refunduje tylko te zadania, które umożliwiają osobie niepełnosprawnej wykonywanie codziennych czynności i nawiązanie kontaktu z otoczeniem, a nie podnoszących standard życia. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "barier w komunikowaniu się". Zgodnie z językowym znaczeniem, "bariera" oznacza m.in. naturalną przeszkodę, która utrudnia lub uniemożliwia przemieszczanie się oraz rzecz, która utrudnia powstanie jakiegoś zjawiska lub sytuacji; "komunikowanie się" zaś oznacza utrzymywanie z kimś kontaktu, porozumiewanie się oraz udzielanie się. Klimatyzator, zdaniem organu, podnosi standard życia, natomiast zakup lodówki nie jest uzasadniony potrzebami pokonywania barier technicznych przez Stronę.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący zaskarżył decyzje organów obu instancji w zakresie odmawiającym mu dofinansowania zakupu klimatyzatora i lodówki. Wniósł o stwierdzenie rażącego naruszenia prawa w związku z procedurą rozpoznania przedmiotowego wniosku (przeciągania załatwienia sprawy), odszkodowania w maksymalnej wysokości za naruszenie i przyznanie sprzętów, tj. klimatyzatora i lodówki. W uzasadnieniu skargi opisał procedurę rozpatrywania wniosku przez organ pierwszej instancji. Wskazał, że klimatyzator i lodówka stanowi sprzęt nieodzowny do życia. Z uwagi na konieczność wspomagania oddychania (respirator przez 24 godziny na dobę) sprzęt w postaci klimatyzatora jest na tym etapie choroby już nieodzowny. Odnośnie do zakupu lodówki Skarżący wskazał, że z załączonej do akt karty produktu żywieniowego N. wynika, że po pierwszym otwarciu opakowania produkt przechowywać w lodówce, w zamkniętej butelce nie dłużej niż 24 godziny. Kolejny zapis znajduje się na awersie tej karty produktu, gdzie zapisano "Przechowywać w suchym, chłodnym miejscu". Skarżący podkreślił, że sprzęty te są nieodzowne w jego codziennym funkcjonowaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

I. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podać należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz.1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z [...] kwietnia 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przy czym Pełnomocnik Skarżącej został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18, w takiej sytuacji skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2207/18 (orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko ma oparcie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19.

Tut. Sąd podziela ww. poglądy. W tych okolicznościach skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym jest zgodne z prawem i nie ma charakteru dowolnego.

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej jako: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty Sąd podziela. Spór w sprawie sprowadza się do zagadnienia, czy zgodna z prawem jest odmowa udzielenia dofinansowania do nabycia klimatyzatora i lodówki.

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, zamieszkuje wraz z rodzicami. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe o symbolu [...], niepełnosprawność istnieje od 6 roku życia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2000 r. Z orzeczenia wynika, że zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ prawidłowo ustalił źródło dochodu rodziny Skarżącego, co nie jest sporne. Skarżący ubiega się o pomoc w ramach likwidacji barier technicznych na sfinansowanie zakupu klimatyzatora i lodówki. Zdaniem organów brak podstaw prawnych na sfinansowania ww. przedmiotów, bowiem klimatyzator podnosi standard życia, natomiast zakup lodówki nie jest uzasadniony potrzebami pokonywania bariery technicznej uniemożliwiającej wykonywanie podstawowych codziennych czynności. Przeciwne stanowisko w kontekście zasad dofinansowania prezentuje Skarżący.

Podać należy, że zasady przyznawania osobom niepełnosprawnym dofinansowania na likwidację barier technicznych zostały ściśle określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 2020 r. poz. 426) oraz w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 926 ze zm.).

Zgodnie z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do zadań powiatu należy dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Z kolei § 2 pkt 4 wyżej wymienionego rozporządzenia stanowi, że ze środków Funduszu mogą być finansowane w części lub całości następujące rodzaje zadań: likwidacja barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. W § 6 pkt 2 tego rozporządzenia postanowiono, że o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się: na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych - osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.

Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 28 października 2015 r. sygn. akt II GSK 2123/14, ustawodawca przyjął założenie, że powiat refunduje tylko te zadania, które umożliwiają osobie niepełnosprawnej wykonywanie codziennych czynności i nawiązanie kontaktu z otoczeniem, a nie podnoszących standard życia. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "bariera". Zgodnie z językowym znaczeniem "bariera" oznacza m.in. naturalną przeszkodę, która utrudnia lub uniemożliwia przemieszczanie się oraz rzecz, która utrudnia powstanie jakiegoś zjawiska lub sytuacji. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dla ustalenia, iż w danym przypadku mamy do czynienia z istnieniem barier technicznych ustalić należy, jaki charakter ma niepełnosprawność wnioskodawcy i czy jest ona tego rodzaju, że powoduje istnienie barier w komunikowaniu się z otoczeniem.

Sąd w obecnym składzie ww. pogląd podziela.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem tut. Sądu, pomoc, o którą Skarżący wystąpił we wniosku należy zaliczyć do potrzeb należących do likwidacji barier technicznych i jest uzasadniona jego potrzebami. Przy czym należy mieć na uwadze, że każda sprawa wymaga oceny w kontekście niepełnosprawności danego wnioskodawcy. Na ewentualne prawo do finansowania danego wydatku ma wprawdzie wpływ przedmiot, który objęty jest wnioskiem, jednakże zawsze w kontekście niepełnosprawności konkretnego wnioskodawcy. Sąd nie wyklucza, że w określonych warunkach i w zależności od charakteru niepełnosprawności wydatek na sfinansowanie lodówki lub klimatyzatora może być różnie oceniony. To charakter niepełnosprawności decyduje bowiem o tym, czy w konkretnym przypadku danego niepełnosprawnego mamy do czynienia z likwidacją barier technicznych. Nie można automatycznie, niejako z góry założyć, że dany przedmiot nie może być dofinansowany, jeżeli nie oceni się go w kontekście charakteru niepełnosprawności konkretnego wnioskodawcy. Sytuacja jednego niepełnosprawnego może nie uprawniać dofinansowania klimatyzatora (jeżeli np. samodzielnie może przemieszczać się), natomiast drugiego w pełni uprawniać (jeżeli jest osobą nieuleczalnie chorą, leżącą w bezruchu, korzystającą z respiratora).

Z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, że wobec Skarżącego stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, zanik mięśni typu D. . W zaświadczeniu lekarza podano, że pacjent jest leżący w bezruchu, są to schorzenia mięśni, nieuleczalne i postępujące. Te okoliczności nie są przez organ podważane. We wniosku podniesiono, że klimatyzator jest konieczny w związku z trudnościami w oddychaniu (respirator), występującym smogiem i wysokimi temperaturami latem. Zdaniem Sądu, są to niewątpliwie okoliczności, które uzasadniają dofinansowanie klimatyzatora ze względu na indywidualną sytuację niepełnosprawnego Wnioskodawcy leżącego w bezruchu i korzystającego z respiratora (24h).

Odnośnie do dofinansowania lodówki podnieść należy, że z dokumentacji w tym lekarskiej wynika, że Skarżący jest karmiony przez PEG-a bezpośrednio do żołądka, specjalnymi preparatami dostarczanymi przez firmę; praktycznie jeden raz w miesiącu otrzymuje 9 kartonów po 8 l. Produkt ten jest dowożony pojazdem – chłodnią. Prawdą jest, że z jednej z ulotek producenta (N. 1000 ml) wynika, że produkt należy przechowywać w temperaturze pokojowej. Jednakże w piśmie z [...] lutego 2020 r. producent ten wyjaśnił, że "Po otwarciu produkt należy spożyć w ciągu 24 godzin (po otwarciu przechowywać w lodówce - wyjąć produkt z lodówki na 30 minut przed podaniem – odstawić, by produkt nabrał temperatury otoczenia, nie podgrzewać!)". Nie budzi zatem wątpliwości, że po otwarciu produkt wymaga przechowywania w lodówce i trudno zakwestionować twierdzenie o niezużywaniu jednorazowo całości danego produktu. Ponadto zauważyć też należy, że lekarz w zaświadczeniu stwierdził, iż produkty powinny być przechowywane w chłodnym miejscu, co w okresie letnim niewątpliwie ma uzasadnienie. We wniosku Skarżący podniósł, że lodówka jest niezbędna do przechowywania nie tylko preparatów żywieniowych, lecz także i opatrunków. W odwołaniu ponownie wskazał na konieczność przechowywania w lodówce opatrunków żelowych, leków i innych medykamentów służących Skarżącemu do użytkowania na co dzień. To wszystko czyni uzasadnionym twierdzenie o dopuszczalności dofinansowania także lodówki ze względu na sytuację Skarżącego: karmionego przez PEG-a bezpośrednio do żołądka, otrzymywania jednorazowo znaczącej partii produktu w obrębie ponad miesiąca (co 35 dni), czyli 72-75 litrów tego produktu, a nie na kilka dni małej ilości, która niejako przy okazji mogłaby być przechowywana w lodówce "rodzinnej". Jednocześnie organ nie zakwestionował konieczności przechowywania opatrunków w lodówce oraz leków (kwestia ta nie została szczegółowo oceniona przez organy). Skoro dofinansowanie może być przyznane, jeżeli jest to uzasadnione indywidualnymi potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności, to w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego zakup klimatyzatora i lodówki jest uzasadniony potrzebami Skarżącego, wynikającymi z niepełnosprawności. Sąd zgadza się, że zasadniczo klimatyzator, a tym bardziej lodówka nie będą dofinansowywane w wielu przypadkach ze względu na brak przesłanki uzasadnionej potrzeby pokonywania bariery technicznej uniemożliwiającej wykonywanie podstawowych codziennych czynności, jednakże będzie to związane z innym charakterem niepełnosprawności niż w niniejszej sprawie.

W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia, że konkretnie w przedmiotowej sprawie klimatyzator i lodówka nie służą do likwidacji barier technicznych. Tut. Sąd stwierdza, że ze względu na charakter niepełnosprawności Skarżącego, zarówno dofinansowanie zakupu klimatyzatora jaki i lodówki spełnia kryterium likwidacji bariery technicznej.

II. Podkreślić jednak należy, że decyzja w przedmiocie dofinansowania do likwidacji barier technicznych oparta jest na uznaniu administracyjnym (zob. wyrok WSA z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 20/17). Oznacza to, że zadaniem organu jest wszechstronna ocena sytuacji Wnioskodawcy, rozpatrzenie okoliczności działających za lub przeciw przyznaniu świadczenia. Przedmiotowa ocena powinna również uwzględniać podstawowe zasady i kryteria przyznawania takiego dofinansowania, a także ilość posiadanych przez organ środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Jeżeli organ przy realizacji tego typu pomocy dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, to powinien wypowiedzieć się w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie bowiem z art. 35a ust. 3 ww. ustawy, "Rada powiatu w formie uchwały określa zadania, na które przeznacza środki określone w art. 48 ust. 1 pkt 1." Wspomniane środki, to właśnie środki PFRON, przekazywane samorządom wojewódzkim i powiatowym na realizację określonych zadań lub rodzajów zadań. Organ powinien zatem dokonać oceny sprawy także w tym kontekście, tj. uznania administracyjnego.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że organy administracyjne naruszyły przepisy art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak również przepisy § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, poprzez wykluczenie możliwości dofinansowania klimatyzatora i lodówki jako nie służących likwidacji barier technicznych, w odniesieniu konkretnie do Skarżącego. Ponadto doszło do naruszenia także dyspozycji art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy ponownym wydaniu decyzji organ oceni sprawę także w ramach uznania administracyjnego, a której to oceny obecnie tut. Sąd nie przesądza, jako przedwczesnej. Jednocześnie za bezzasadne należy ocenić zarzuty dotyczące zawarcia umowy w przedmiocie przyznania dofinansowania do łóżka rehabilitacyjnego, jako wykraczające poza granice niniejszej sprawy.

III. Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił w części zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w zakresie pkt 2.