Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 379/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Bożena Pindel, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2015 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

G. B. (zwana dalej "stroną", "wnioskodawczynią" lub "skarżącą"), wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. nr [...] z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2005 do 07/2005, od 10/2005 do 12/2006, od 03/2008 do 12/2013, od 03/2014 do 04/2014 w łącznej kwocie 133.064,48 zł, w tym z tytułu:

składek – 90.747,58 zł;

odsetek liczonych na dzień 21 sierpnia 2014 r. – 40.236,10 zł;

dodatkowej opłaty – 1.500,00 zł;

kosztów upomnienia – 580,80 zł,

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 06/2005 do 12/2005, 03/2006, od 09/2006 do 12/2006, od 06/2008 do 04/2014 w łącznej kwocie 27.012,83 zł, w tym z tytułu:

składek – 18.275,03 zł;

odsetek liczonych na dzień 21 sierpnia 2014 r. – 7.880,20 zł;

dodatkowej opłaty – 400,00 zł;

kosztów upomnienia – 457,60 zł,

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 02/2006, od 03/2008 do 10/2012, od 07/2013 do 12/2013, od 03/2014 do 04/2014 w łącznej kwocie 4.962,90 zł, w tym z tytułu:

składek – 3.081,50 zł;

odsetek liczonych na dzień 21 sierpnia 2014 r. – 1.315,00 zł;

dodatkowej opłaty – 100,00 zł;

kosztów upomnienia – 466,40 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym. Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratu w C. w dniu 21 sierpnia 2014 r. wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, do którego dołączona została między innymi dokumentacja medyczna. Uzasadniając swoją prośbę wnioskodawczyni podała, że wydarzenia zdrowotne, których doświadczyła, spowodowały powstanie licznych zadłużeń. Zaznaczyła, że jej syn w 2001 r. uległ wypadkowi spowodowanemu przez pijanego kierowcę, w wyniku którego doznał skomplikowanego złamania rzepki kolana. Rehabilitacja syna pochłonęła znaczne nakłady finansowe. W kolejnych latach natomiast wnioskodawczyni wymagała hospitalizacji i rehabilitacji, wskutek uszkodzenia kręgosłupa i złamania ręki, co także wiązało się z bardzo dużymi kosztami. Wnioskodawczyni zmuszona była do zaciągnięcia kredytów. W latach 2007 – 2011 wnioskodawczyni wraz ze swoją rodziną sprawowała opiekę nad chorym Z. S. (którego losem nie interesowała się jego rodzina), od którego dzierżawiła lokal przeznaczony na wykonywanie działalności. Poniosła także koszty remontu tego lokalu. W wyniku testamentu odziedziczyła wraz z synem majątek przyjaciela w ½ części. Wnioskodawczyni przedłożyła dokumentację, potwierdzającą podniesione we wniosku okoliczności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał w pierwszej kolejności wniosek strony o umorzenie należności. Następnie organ wskazał, że na podstawie dokumentacji przedłożonej przez stronę ustalono, iż: 1) dochód z działalności wnioskodawczyni w 2011 r. wyniósł 11.040,02 zł (przychód 70.880,78 zł); w 2012 r. - 24.619,03 zł (przychód 130.189,54 zł.); w 2013 r. - 40.380,29 zł (przychód 164.934,43 zł), 2) zobowiązań firmowych wnioskodawczyni nie wykazała, 3) wnioskodawczyni nie wykazała innych źródeł dochodów, 4) wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawczyni prowadzi z mężem, który nie posiada dochodów, 5) opłaty za media wynoszą 400,00 zł, koszty leczenia - 800,00 zł, 6) inne zadłużenia wynoszą ok. 125.000,00 zł, 7) w oświadczeniu wnioskodawczyni nie wykazała żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, małżonek jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości.

Organ ustalił nadto, że prowadzona przez stronę działalność została zawieszona od dnia 30 kwietnia 2014 r., natomiast od dnia 1 czerwca 2014 r. wnioskodawczyni wykonuje pracę na umowę zlecenie, gdzie średnia podstawa wymiaru składek z trzech ostatnich miesięcy wyniosła 2.903,49 zł. Mąż wnioskodawczyni od dnia 5 lutego 2014 r. jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku.

Organ zacytował następnie znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawne (obowiązujące w dacie wydania decyzji), tj. art. 28, art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem." Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła zasadnicza przesłanka umorzenia należności, tj. całkowita nieściągalność, określona w art. 28 ustawy, albowiem w stosunku do wnioskodawczyni prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zawieszone zostało z uwagi na złożony wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Zaznaczył też, że działalność gospodarcza została przez skarżącą zawieszona w sposób zamierzony, co oznacza, iż nie nastąpiło całkowite zaprzestanie jej wykonywania. Prowadzi to do wniosku, że działalność ta może być podjęta w każdej chwili, w związku z czym mogą być uzyskiwane przychody finansowe, stanowiące źródło spłaty długu.

Organ podniósł następnie, że po analizie zgromadzonej dokumentacji należy stwierdzić, iż w sprawie nie zachodzą również szczególne przesłanki do umorzenia długu zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ustawy i z przepisami rozporządzenia. Zdaniem organu przedłożona dokumentacja nie potwierdza w sposób jednoznaczny, że stan zdrowia wnioskodawczyni uniemożliwia wykonywanie pracy, którą zresztą strona wykonuje od czerwca 2014 r. Uzyskiwane dochody mogą zatem zostać przeznaczone w części na spłatę powstałego zadłużenia. Nadto zgromadzony w postępowaniu materiał nie potwierdza, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia, które mogłoby stanowić podstawę do umorzenia zadłużenia. Organ stwierdził, że następstwem zaistniałych w życiu wnioskodawczyni zdarzeń nie była konieczność likwidacji działalności, która bez przerw prowadzona była od 2000 r., co prowadzi do wniosku, że były z niej uzyskiwane dochody. Zdaniem organu, ponoszenie nakładów finansowych na remont lokalu nie może być przedkładane nad konieczność opłacania należności z tytułu składek, które jako publicznoprawne mają charakter priorytetowy. Organ podkreślił, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej (która prowadzona jest na własne ryzyko) wnioskodawczyni jako płatnik wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi oraz obowiązek ich respektowania. Skutki finansowe prowadzonej działalności nie mogą być zatem przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli.

Organ zaznaczył też, że w sprawie wzięto także pod uwagę element interesu społecznego, wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala dowolnie preferować interesu jednych płatników kosztem innych.

Końcowo organ zaznaczył, że na skutek wniosku strony o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność organ prowadzi postępowanie, o którym wnioskodawczyni informowana będzie w odrębnych pismach.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wyraziła prośbę o zrozumienie jej trudnej sytuacji finansowej oraz życiowej i zwróciła się o pozytywne załatwienie wniosku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ opisał przebieg postępowania i ustalenia dowodowe, poczynione w jego toku.

Następnie organ zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo uznano, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek, zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy. Podkreślił, że wnioskodawczyni uzyskuje wynagrodzenie, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Komornik sądowy ani też naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można by prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nadto w posiadaniu strony znajduje się nieruchomość, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego, która może stanowić źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Kolejno organ wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną spłata należności w dłuższym okresie czasu w ramach układu ratalnego wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w jej gospodarstwie domowym. Zaznaczył też, że przyjęcie przez stronę spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym ojcu S. K. oznacza przyjęcie również odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadku. Dodał, że skutki finansowe działalności wnioskodawczyni nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdził, że decyzje w sprawie umorzenia składek podejmowane są w ramach uznania administracyjnego i w związku z tym nawet ustalenie, że istnieją przesłanki do umorzenia nie zobowiązuje organu do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną wyżej decyzję z dnia [...] r. G. B. wniosła o jej uchylenie, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając skargę zaznaczyła, że merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy jest dotknięte błędnymi ustaleniami i wynikającą z nich oceną stanu faktycznego. Zaakcentowała, że nigdy nie przyjmowała z dobrodziejstwem inwentarza spadku po zmarłym ojcu S. K. i nie jest jej znana osoba rzeczonego spadkodawcy. Stwierdziła również, że organ w sposób powierzchowny przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, co tyczy się okoliczności losowych, pozostających w bezpośrednim związku przyczynowym z jej stanem zdrowia. Podniosła, że wskutek tragicznego w swych skutkach upadku uszkodziła kręgosłup i w rezultacie poddana była hospitalizacji, w trakcie której przeszła bardzo poważną operację usunięcia przepukliny jądra miażdżystego na poziomie lędźwiowym. Nadto, przeprowadzono u niej operacyjny zabieg abrazji jamy macicy. W wyniku radykalnego pogorszenia stanu zdrowia nie jest w stanie samodzielnie egzystować i osiągać jakichkolwiek przychodów. Wymaga stałej opieki ze strony męża oraz kontroli lekarskiej. Zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów z jakichkolwiek źródeł. Zaznaczyła, że jej mąż także nie uzyskuje przychodów i sprawuje nad nią całodobową opiekę, zaś bez pomocy rodziny nie byliby w stanie egzystować.

Do skargi dołączona została dokumentacja medyczna skarżącej.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji nr [...] z dnia [...] r. polegającą – jak to określił – na podaniu w decyzji błędnego zdania, które nie dotyczyło sprawy strony, odnoszącego się do konsekwencji przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym S. K..

Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu będący radcą prawnym, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał w pełni stanowisko i argumentację, zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że przesłanką uzasadniającą umorzenie należności nie może być to, iż strona posiada inne zadłużenia cywilnoprawne, których nie jest w stanie spłacić. Dodał, że skarżąca posiada majątek, z którego może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, co uzasadnia odmowę umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach umorzył postępowanie z wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.

Następnie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2015 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.".

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta narusza prawo w sposób stanowiący podstawę do jej usunięcia z obrotu prawnego, gdyż organ naruszył przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.).

Sprawa toczyła się w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek. Organ stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności; brak również podstaw do umorzenia w oparciu o przepisy rozporządzenia, ponieważ strona nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną gospodarstwa domowego spłata należności w dłuższym okresie czasu w ramach układu ratalnego wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony. Skarżąca zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez stwierdzenie, że nabyła spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym ojcu S. K., ze skutkiem przyjęcia odpowiedzialności za długi spadkowe. Nadto wskazała, że organ powierzchownie przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności w zakresie okoliczności losowych pozostających w bezpośrednim związku przyczynowym ze stanem zdrowia skarżącej w sytuacji, gdy problemy zdrowotne spowodowały zachwianie podstaw egzystencjalnych gospodarstwa domowego.

Odnosząc się do stanu prawnego sprawy Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3. Przepis ten ma charakter katalogu zamkniętego. Nadto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). Zasady umarzania składek w takich przypadkach zostały określone w rozporządzeniu. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacanie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Ze wskazanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia (decyzja związana). Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego; może wydać decyzję umarzającą należności lub decyzję odmawiającą ich umorzenia. W każdym jednak przypadku podstawą do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia jest należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie okoliczności relewantnych prawnie. W przedmiotowej sprawie organ wydał decyzję związaną, stwierdzając brak przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Organ stwierdził, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności – czego skarżąca nie kwestionowała; również Sąd nie znajduje podstaw do zanegowania tego ustalenia. Natomiast skarżąca zakwestionowała prawidłowość ustaleń stanu faktycznego sprawy w kontekście przesłanek umorzenia należności sprecyzowanych w rozporządzeniu; organ temu zarzutowi przeczy.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w oparciu o dowody przedłożone przez skarżącą ustalił, iż: 1) działalność gospodarcza została zawieszona w dniu 30 kwietnia 2014 r., 2) na dzień złożenia wniosku o umorzenie skarżąca była zatrudniona na umowę zlecenie, z której osiągała dochód w wysokości brutto 2.903,49 zł, 3) dochód z działalności wnioskodawczyni w 2011 r. wyniósł 11.040,02 zł (przychód 70.880,78 zł); w 2012 r. - 24.619,03 zł (przychód 130.189,54 zł.); w 2013 r. - 40.380,29 zł (przychód 164.934,43 zł), 4) nie wykazano zobowiązań firmowych, 5) skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który nie posiada dochodów, 6) stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. 1.200,00 zł, 7) inne zadłużenia wynoszą 125.000,00 zł, 8) skarżąca odziedziczyła w ½ części spadek po Z. S.. Kolejno wywiódł, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Nadto stwierdził, że prawidłowo organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną gospodarstwa domowego spłata należności w dłuższym okresie czasu w ramach układu ratalnego wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony – bez żadnego uzasadnienia tej tezy. Organ wywiódł na okoliczność uznaniowego charakteru decyzji w sprawie umorzenia należności. Stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności przemawiające za zastosowaniem tej instytucji prawnej w stosunku do skarżącej. Wskazał, że przyjęcie przez stronę spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym S. K. oznacza również przyjęcie odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadku.

Ponieważ w skardze z dnia 16 marca 2015 r. strona zarzuciła nieprawidłowości w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy - również poprzez zakwestionowanie ustalenia co do jej dziedziczenia po S. K., organ postanowieniem z dnia [...] r. postanowił sprostować oczywistą omyłkę pisarską polegająca na podaniu w decyzji błędnego zdania, które nie dotyczyło sprawy strony, ponieważ odziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza spadku po S. K., w przypadku strony nigdy nie miało miejsca.

Sąd wskazuje, że w doktrynie i judykaturze wady orzeczeń dzieli się na istotne i nieistotne. Wady istotne podlegają naprawieniu w wyniku uruchomienia środków zaskarżenia, w trybach zwyczajnych i nadzwyczajnych. Natomiast wady nieistotne podlegają rektyfikacji. Nie budzi wątpliwości, że sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.

Podkreślić należy, iż organ może dokonać sprostowania orzeczenia tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełniona zostanie choćby jedna z przesłanek określonych w art. 113 § 1 k.p.a., tj. w orzeczeniu tym zachodzi "błąd pisarski lub rachunkowy" lub "inna oczywista omyłka". Orzecznictwo sądowe ukształtowało następujący sposób interpretacji ww. pojęć: "błąd rachunkowy" oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia, a "błąd pisarki" - widoczne, wbrew zamierzeniu władzy, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie nie zamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez władzę, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa itp." (wyrok NTA z dnia 13 stycznia 1932 r., L. rej. 8334/30, cyt. za: E. Iserzon, Komentarz, 1937, s. 179-180, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., II SA 863/00, LEX nr 75522). Na równi z błędem rachunkowym i pisarskim traktowana jest inna oczywista omyłka. Pomimo, iż art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera definicji legalnej oczywistej omyłki to już z samego potocznego rozumienia tego pojęcia wynika, iż jest to błąd ewidentny, łatwo zauważalny i niewymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń, ustaleń (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2008 r. II SA/Sz 219/08; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd stwierdza, że w sytuacji, gdy organ niezwykle enigmatycznie wypowiedział się na okoliczność powodów, dla których nie zachodzą przesłanki umorzenia należności wymienione w rozporządzeniu (jedno ogólnikowe zdanie), a jednocześnie jako argumentu przemawiającego przeciw umorzeniu użył - nie mającego oparcia w rzeczywistości - twierdzenia, że przyjęcie przez stronę spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym S. K. oznacza również przyjęcie odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadku; nie sposób uznać, że doszło do oczywistej omyłki pisarskiej podlegającej rektyfikacji. Zasadnie organ ocenił, że popełnił błąd. Jednak niezasadnie zakwalifikował go jako oczywistą omyłkę pisarską. To nieprawdziwe twierdzenie było bowiem argumentem za odmową umorzenia należności, a nie przypadkowym wtrąceniem, nie mającym znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd stwierdza, że organ naruszył art. 113 § 1 k.p.a., ponieważ w sposób nieuprawniony zamierzał usunąć w trybie rektyfikacji wadliwość w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych sprawy. Mając na uwadze brak podstaw do zastosowania art. 113 § 1 k.p.a. we wskazanym zakresie Sąd stwierdza, że ustalenia stanu faktycznego w tej kwestii są nieprawidłowe i nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Nadto zgodzić się trzeba ze strona skarżącą, że organ nienależycie rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności w zakresie okoliczności losowych pozostających w bezpośrednim związku przyczynowym ze stanem zdrowia skarżącej; w kontekście zachowania podstaw egzystencjalnych gospodarstwa domowego.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W myśl art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zasada praworządności zawarta w art. 7 k.p.a. i rozwinięta w innych przepisach k.p.a.; w tym w przepisie art. 77 § 1 k.p.a., ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony. Wykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego winno odbywać się z uwzględnieniem norm wynikających z przepisów prawnych o charakterze proceduralnym.

Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja uchybia przepisom proceduralnym art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż po części została oparta na ustaleniach nie znajdujących oparcia w zebranym materiale dowodowym – co już wyżej wywiedziono, a nadto w żaden sposób nie odnosi się do zaoferowanego przez skarżącą materiału dowodowego dotyczącego zdarzeń losowych, jej sytuacji zdrowotnej – również w kontekście wpływu na sytuację materialną gospodarstwa domowego. W aktach sprawy znajduje się obszerna dokumentacja medyczna i wypadkowa skarżącej oraz jej syna (karty od 28 do 67 w aktach administracyjnych). Okoliczności losowe oraz problemy medyczne były również przez skarżącą szeroko opisane w kilkunastostronicowym wniosku skierowanym do organu. Na te okoliczności skarżąca powołała się także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ ograniczył się do twierdzenia: "Po przeanalizowaniu sprawy stwierdzono, że Organ I instancji prawidłowo uznał, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy nie wykazała Pani, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną gospodarstwa domowego spłata w/w należności w dłuższym okresie czasu w ramach układu ratalnego wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Pani gospodarstwa domowego". Organ działający z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności podniesionych przez skarżącą. Z treści jego decyzji w ogóle nie można ustalić, jakie to okoliczności losowe czy zdrowotne skarżąca wskazała i dlaczego nie mieszczą się one w zakresie przesłanek umorzenia wymienionych w rozporządzeniu. Z akt sprawy wynika natomiast, że strona powoływała się na komplikacje finansowe związane z koniecznością leczenia syna, który uległ groźnemu wypadkowi w wyniku potrącenia przez pijanego kierowcę rajdowego. Eksponowała też własne problemy zdrowotne, w szczególności poważny uraz kręgosłupa spowodowany wypadkiem przy pracy, który wymagał interwencji chirurgicznej w zakresie kręgosłupa lędźwiowego (usunięcie przepukliny jądra miażdżystego) oraz złamanie podgłowowe V kości śródręcza ręki prawej z przemieszczeniem, a także problemy ginekologiczne. Organ nie ustosunkował się do twierdzeń strony i ograniczył się do gołosłownego stwierdzenia, że podziela negatywną dla skarżącej ocenę organu pierwszej instancji.

W tym miejscu wskazać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Sąd zauważa, że chociaż postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego, to jednak wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzja administracyjna traktowana być musi jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie. Organ działający z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma wyłącznie uprawnień kontrolnych, lecz jest obowiązany do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Może oczywiście korzystać z dowodów już zebranych w postępowaniu (z uwzględnieniem zmian w zakresie stanu faktycznego sprawy); lecz jest obowiązany dokonać ich wyczerpującego rozpatrzenia. Wyniki własnej oceny dowodowej winien ujawnić w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi między innymi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Natomiast art. 11 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Na etapie sporządzenia uzasadnienia decyzji negatywnej dla wnioskującego wymóg ten oznacza konieczność szczegółowego odniesienia się do okoliczności eksponowanych przez stronę jako mających znaczenie dla obrony jej praw.

Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie wyjaśnił dlaczego wykazane przez skarżącą okoliczności losowe, a w szczególności zdrowotne nie stanowią przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w kontekście regulacji zawartej w rozporządzeniu. Tym samym naruszył również art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a. W sytuacji, gdy organ zataił powody negatywnej dla strony kwalifikacji podnoszonych przez nią okoliczności, uchylając się w tym zakresie od merytorycznej kontroli Sądu, wskazane uchybienie zaliczyć trzeba do mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.).

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w zakresie okoliczności relewantnych prawnie w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Uwzględni stan faktyczny sprawy w dacie kolejnego ponownego orzekania, umożliwiając stronie wykazanie nowych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Dokona kompletnej oceny całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w uzasadnieniu decyzji wyjaśni powody rozstrzygnięcia – nie w oparciu o ogólnikowe twierdzenia – lecz z odniesieniem się do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Z powodów wyżej szczegółowo wyjaśnionych Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.