Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 643/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64c par 1, 4 i 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 29 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant Referent stażysta – Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2019 roku sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...] numer [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 643/19

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 2096) – dalej: k.p.a.; art. 17 §1, art. 18, art. 64c § 1, § 4, § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1314)- dalej: u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...], nr [...]wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

W dniu 8 listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił na I.W. tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] (przenumerowane następnie na [...] i od do [...] ) obejmujące należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od stycznia do maja 2005 r. oraz od lipca 2005 r. do października 2006 r. Powyższe tytuły wykonawcze przekazano do realizacji właściwemu organowi egzekucyjnemu, wpierw Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Odział w [...], a następnie celem dalszego prowadzenia egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...].

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] organ egzekucyjny sporządził protokół o stanie majątkowym zobowiązanej oraz zawiadomieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych.

W dniu 9 sierpnia 2017 r. wierzyciel– Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], że wycofuje tytuły wykonawcze o nr [...] i od [...] do [...], z uwagi na przedawnienie dochodzonych w oparciu o te tytuły należności.

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie w/w tytułów wykonawczych.

Następnie w dniu 25 września 2017 r. organ egzekucyjny skierował do wierzyciela egzekwowanych należności zawiadomienie o wysokości kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego w kwocie 68.752,31 zł, którymi to kosztami obciążył wierzyciela, zgodnie z treścią postanowienia z dnia 9 listopada 2017 r. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia 18 czerwca 2018 r. uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] orzekł o wysokości powstałych kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] i od [...] do [...] w kwocie 78.383,70 zł i o obciążeniu wierzyciela egzekwowanych należności kosztami w wysokości 68.752, 31 zł . W uzasadnieniu przedstawiono sposób wyliczenia powstałych kosztów, z uwzględnieniem kosztów naliczonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który pierwotnie prowadził egzekucję przedmiotowych należności.

Kwestionując zasadność powyższego rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł zażalenie podnosząc , że w sprawie zaistniały wszelkie przesłanki do obciążenia powstałymi kosztami zobowiązanej. Co więcej kwestionowane postanowienie wydane zostało bez uprzedniego przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego, które wskazywałoby na brak możliwości poniesienia tych kosztów przez zobowiązaną, a co zdaniem strony żalącej się stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Ponadto strona skarżąca wskazała na nieracjonalność z punktu widzenia ekonomiki, działań podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz odwołała się do wyroku Trybunału konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 orzekającego w przedmiocie zgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Zaskarżonym niniejszą skargę postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy odwołał się do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, przebiegu prowadzonego w stosunku do I. W. postępowania egzekucyjnego oraz przyczyn jego umorzenia, jak również wskazał na przepisy regulujące kwestie kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym na art. 64a, art. 64c, art. 64 u.p.e.a. Wskazał, iż co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego i przypadają na rzecz organu, który dokonał określonych czynności egzekucyjnych. Jednakże od powyższej zasady ustawodawca przewidział odstępstwo w wyszczególnionych w ustawie przypadkach, o których mowa w art. 64c § 1-4 u.p.e.a., pozwalających na obciążenie powstałymi kosztami egzekucyjnymi wierzyciela egzekwowanej należności. Jednym z tych przypadków jest określony w art. 64c § 4 u.p.e.a. brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, wnikający między innymi z faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Przysługująca organowi egzekucyjnemu wierzytelność po stronie zobowiązanego o zapłatę kosztów egzekucyjnych istnieje do czasu zakończenia prowadzonego postępowania, a jej podstawę stanowią tytuły wykonawcze w oparciu, o które postępowanie to jest prowadzone. Tym samym, zgodnie z poglądem wypracowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, a które organ w pełni podzielił, w powyżej nakreślonej sytuacji obowiązek pokrycia powstałych kosztów egzekucyjnych spoczywa na wierzycielu egzekwowanej należności. Dalej organ odwoławczy wymienił dokonane w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne, wskazując ich podstawę prawną, daty dokonania, sposób obliczenia należnych opłat. Natomiast, co do powołanego w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 organ odwoławczy wskazał, że orzeczenie to dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., z tym że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Jednocześnie art. 7 Konstytucji stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Organy administracyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarzucił naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 140 k.p.a. w związku z art. 18 p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy nieważnego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] nr [...] pomimo, ze postanowienie organu I instancji obciąża kosztami postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny - Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] , zamiast wierzyciela jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a zatem wydano orzeczenie wobec podmiotu, który nie jest stroną postępowania w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi;

- art. 64 c § 1 i § 4 u.p.e.a. poprzez uznanie, że organy egzekucyjne zgodnie z prawem wydały postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego obciążając nimi wierzyciela podczas gdy zachodziły przesłanki do obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego;

-art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. przez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej

wysokości bez uwzględnienia faktycznie poniesionych nakładów pracy organu egzekucyjnego oraz poziomu skomplikowania dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych;

- przepisów art. 7, art. 8 k.p.a. art. 77 i art. 124 § 2 i art. 140 k.p.a. w związku z art. 18

u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący oraz

nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt: SK 31/14;

- art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 84 i 190 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie przez organ egzekucyjny oraz organ II instancji, że wysokości opłat manipulacyjnych i opłat egzekucyjnych są zależne jedynie od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie przy jednoczesnym nie uwzględnieniu wysokości przywołanych powyżej opłat od takich czynników jak efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie Skarżącego maksymalną wysokością tych opłat, pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 niezgodności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez naliczenie kosztów egzekucyjnych z tytułu dokonania zajęcia wierzytelności w postaci nadpłaty podatku od wszystkich tytułów wykonawczych, podczas gdy zajęta wierzytelność stanowiła kwotę 250 zł, a zatem zajęcie było skuteczne jedynie w zakresie jednego tytułu wykonawczego, podczas gdy do pozostałych 48 tytułów wykonawczych czynność egzekucyjna była bezskuteczna, gdyż nie można zająć wierzytelności poza kwotę 250 zł, gdyż ona nie istniała;

-art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i dokonanie czynności egzekucyjnej powodującej zajęcie wierzytelności w kwocie 250 zł, która nie doprowadziła bezpośrednio do wykonania zobowiązania i naliczenie od ww. czynności kosztów egzekucyjnych od wszystkich tytułów wykonawczych w kwocie ponad 313 razy wyższej od wyegzekwowanej kwoty kosztów egzekucyjnych sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą bezpośrednio do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w [...] w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w [...] w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w[...], a nadto o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych prawem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...]wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Stwierdził ponadto, że postanowienie organu I instancji jako adresata pisma wskazuje organ egzekucyjny, zamiast wierzyciela – ZUS. Nieprawidłowość ta nie skutkuje jednak koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia organu I instancji. W zaskarżonym postanowieniu organu odwoławczego wierzyciel został wskazany prawidłowo.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 25 października 2019 r. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego.

Na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe wnioski, zaś pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji skarbowej w [...] wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...]utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...]w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 78.383,70 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec I. W.na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...]i od [...]do [...]obejmujących należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od stycznia do maja 2005 r. oraz od lipca 2005 r. do października 2006 r.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018 r. poz. 1314) – dalej: u.p.e.a.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 u.p.e.a.

Jak wynika z treści art. 64 § 1 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny, z zastrzeżeniami o których mowa w § 2 i § 4, pobiera opłaty, których wysokość określono w pkt 1-14 powołanego przepisu. Ponadto z treści art. 64 § 6 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny jest uprawniony do pobrania opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Moment powstania obowiązku uiszczenia opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej określa przepis art. 64 § 9 u.p.e.a.

Dalej wskazać należy, iż stosownie do treści art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 §1, § 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4 , obciążają zobowiązanego. Jedna z przesłanek odstępstwa od ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, uregulowana została w § 4 powołanego wyżej art. 64c, zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny sporządził w dniu 28 czerwca 2016 r. protokół o stanie majątkowym zobowiązanej oraz zawiadomieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych o czym zobowiązana była prawidłowo zawiadomiona. Bezsporne jest także, iż prowadzone wobec I.W. na podstawie w/w tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ostatecznym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 5 września 2017 r., na wniosek wierzyciela.

Zasadniczą kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje natomiast zasadność obciążenia wierzyciela egzekwowanej należności pieniężnej kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 78.383,70 zł (z uwzględnieniem kosztów w wysokości 9.650,40 zł, naliczonych przez ZUS, który pierwotnie prowadził postępowanie egzekucyjne). Strona skarżąca, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, zakwestionowała zasadność obciążenia jej tak wysoką kwotą kosztów egzekucyjnych, w sytuacji, gdy nie jest ona adekwatna do nakładu pracy poniesionej przez organ egzekucyjny, skomplikowania sprawy, a nadto efektywności tego postępowania, które nie doprowadziło do wyegzekwowania należności.

Przechodząc do oceny zasadności skargi w pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że powołanym wyżej wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym staje się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składają się w tym przypadku opłata za zajęcie wierzytelności, obliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w kwocie 68.855,76 zł oraz opłata manipulacyjna ustalona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. na kwotę 9.650,40 zł , organ w bardzo lakoniczny sposób odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłaty a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wymienił jedynie, jakie czynności podjął Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...]w toku prowadzonego postępowania oraz ograniczył się do przytoczenia treści obowiązujących w tym zakresie przepisów u.p.e.a. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, czy też konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego, co podkreślono w skardze, w zestawieniu z wysokością ustalonej opłaty - powstaje uzasadniona wątpliwość, czy ustalona opłata na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Na wadę konstrukcyjną regulacji, wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji. Nie zostało wyjaśnione, czy koszty określone wobec strony skarżącej pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny. Stanowi to naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego i uzyskanie (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów jego funkcjonowania. Jednak istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu. Ponadto organ egzekucyjny w wydanym orzeczeniu określi w sposób prawidłowy podmiot będący wierzycielem.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 p.p.s.a.

ab/