Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SAB/Sz 139/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 4, art. 3 par. 2 pkt 8, art. 134 par. 1, art. 151, art. 149 par. 1 pkt 3 i  par. 1a, par. 2, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 37 par. 1 pkt 1, art. 61 par. 3, art. 35 par. 1 i 2,3, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 pkt 32
journal: Dz.U. 2023 poz 185
law: Ustawa z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa  oraz niektórych innych ustaw (t. j.)
article: art. 112a ust. 1 i 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 91
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi T. P. na bezczynność Wojewody Zachodniopomorskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę I. stwierdza, że Wojewoda Zachodniopomorski dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, II. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody Zachodniopomorskiego do załatwienia wniosku skarżącej o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, III. przyznaje od Wojewody Zachodniopomorskiego na rzecz skarżącej T. P. kwotę [...]([...]) złotych, IV. oddala skargę w pozostałym zakresie, V. zasądza od Wojewody Zachodniopomorskiego na rzecz skarżącej T. P. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z 20 kwietnia 2023 r. T. P. (zwana dalej: "skarżącą"), zastępowana przez adwokata, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie ze skargą na bezczynność Wojewody Zachodniopomorskiego (zwanego dalej: "organem") w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.

Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1, art. 36 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej dalej: "k.p.a."), przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu i wniosła o:

1) zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w sprawie, w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi,

2) dokonanie kontroli bezczynności organu w kontekście postępowania administracyjnego, którego dotyczy niniejsza skarga,

3) orzeczenie, że bezczynność w przedmiotowym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, także wówczas, gdyby wystąpiły podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, tj. jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu,

4) wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej

w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego

na podstawie odrębnych przepisów określonej (art. 154 § 6 p.p.s.a.),

5) zasądzenie od Skarbu Państwa odszkodowania w wysokości 5.000 zł tytułem rekompensaty za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie,

6) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wnosząca ją wyjaśniła, że w marcu 2021 r. wniosła

o wydanie decyzji zezwalającej na jej pobyt czasowy i pracę na terytorium RP. Od tamtego czasu skarżąca nie uzyskała decyzji, ani żadnej konkretnej informacji

o planowanym terminie jej wydania. Kolejne ponaglenia nie doprowadziły do załatwienia sprawy, ani nawet do przesłania informacji, kiedy decyzja zostanie wydana. Organ uchybił także obowiązkowi wynikającemu z art. 36 k.p.a., nie zawiadamiał strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie podawał przyczyn tego stanu rzeczy. Bezskuteczne okazało się także ponaglenie z 2 czerwca 2023 r. na przewlekłość organu.

Skarżąca podniosła, że obecnie, po niemal 30 miesiącach od złożenia przez nią wniosku, postępowanie administracyjne nie zostało zakończone, a skarżąca w żaden sposób nie przyczyniła się do przedłużenia prowadzonego postępowania.

Zdaniem skarżącej, organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej bierną postawę organu, w ocenie skarżącej, bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Za stanowiskiem judykatury skarżąca wskazała, że sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w niniejszej sprawie, na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, w żaden sposób nie reaguje na kolejne ponaglenia, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej (wyrok WSA we Wrocławiu z 2 września 2020 r., sygn. akt III SAB/Wr 662/20).

Uzasadniając zgłoszone roszczenia odszkodowawcze, skarżąca wskazała,

iż wnioskowana kwota z jednej strony, zrekompensuje stronie skarżącej negatywne przeżycia psychiczne i krzywdy moralne związane z bezczynnością organu oraz

z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Z drugiej strony, będzie stanowiła sankcję dla organu za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Po trzecie, jest potrzebna dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygnięcia skargi na bezczynność, tj. zwalczania bezczynności organu oraz jego zdyscyplinowania. Skarżąca przy tym powołała się na wartość jaką jest godność człowieka i nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu (przewlekłym prowadzeniem postępowania) są szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność (przewlekłość) przybiera postać kwalifikowaną (wyrok NSA z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 442/18). Inaczej sytuacja strony wyglądałaby, gdyby organ odpowiedział na którekolwiek z pism strony i przekazał informację o przyczynach opóźnienia oraz o chociażby szacunkowym terminie zakończenia postępowania, co jednak nie nastąpiło w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o:

1) odrzucenie skargi, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

2) ewentualnie o oddalenie skargi w całości na podstawie art. 151 ww. ustawy.

W uzasadnieniu ww. odpowiedzi organ wskazał, że w dniu 19 marca 2021 r.

do organu wpłynął, za pośrednictwem operatora pocztowego, wniosek o udzielenie skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP. Wniosek ten zawierał braki formalne. Pismem z 14 lipca 2021 r. skarżąca wniosła o przeniesienie sprawy do odpowiedniego organu w związku ze zmianą miejsca zamieszkania (B. ). W związku z powyższym, organ stwierdził swoją niewłaściwość oraz podjął czynności celem przekazania akt sprawy skarżącej zgodnie z właściwością Wojewodzie Śląskiemu. Pismem z 24 września 2021 r. organ zawiadomił Wojewodę Śląskiego jako organ właściwy o przekazaniu akt sprawy skarżącej, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a.

Z uwagi na ponowną zmianę miejsca zamieszkania przez skarżącą (G. ) Wojewoda Śląski zawiadomieniem z 25 lipca 2022 r. przekazał sprawę Wojewodzie Zachodniopomorskiemu. Przekazany wniosek nadal obarczony był brakiem formalnym.

Jak argumentował dalej organ, złożenie wniosku za pośrednictwem poczty lub ustanowionego w sprawie pełnomocnika stanowi brak w postaci złożenia wniosku bez osobistego stawiennictwa.

W dniu 9 czerwca 2023 r. do organu wpłynęło ponaglenie strony w związku

z niezałatwieniem sprawy w terminie, które nie zostało przekazane organowi wyższego stopnia w związku z wejściem w życie przepisów, przewidujących czasową niedopuszczalność wywodzenia środków prawnych, zwalczających bezczynność

i przewlekłe prowadzenie postępowania.

Dalej organ wskazał, że pismem z 16 czerwca 2023 r. wezwał skarżącą

do osobistego stawiennictwa w dniu 10 lipca 2023 r. We wskazanym dniu skarżąca stawiła się w siedzibie organu. W tym dniu organ odebrał od skarżącej odciski linii papilarnych i doręczył jej wezwanie do uzupełnienia w terminie 30 dni braku formalnego. W dniu 17 lipca 2023 r. wpłynął do organu ww. załącznik, ze wskazanym podmiotem powierzającym pracę cudzoziemcowi wraz z wydrukiem i dokumentami dodatkowymi. Skarżąca wniosła o pilne wydanie decyzji zezwalającej na pobyt czasowy.

Według organu, podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie w trybie pilnym nie było możliwe. Pismem z 15 września 2023 r. organ wystąpił do komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji oraz Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o udzielenie informacji, o której mowa w art. 109 ustawy o cudzoziemcach. Uzyskanie informacji od ww. służb w trakcie prowadzonego postępowania stanowi czynność, która zgodnie z obowiązującymi przepisami, przerywa bieg terminów procesowych w sprawie. Uzyskanie ww. informacji miało na celu pozyskanie informacji dotyczących cudzoziemca i zagrożenia jakie może on stanowić przebywając na terenie kraju. Kwestia udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wymaga od organu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie nie sposób wykluczyć, że okoliczności sprawy nadadzą jej charakter sprawy szczególnie skomplikowanej w rozumieniu art. 35 § 3 k.p.a.

Organ wskazał, że ww. wniosek strony został złożony za pośrednictwem poczty. W związku ze zmianą miejsca pobytu skarżącej, wniosek ten był dwukrotnie przekazywany odpowiednim organom zgodnie z właściwością. Dopiero osobiste stawiennictwo skarżącej w siedzibie organu w dniu 10 lipca 2023 r. doprowadziło do stanu, w którym zaistniała możliwość procedowania złożonego wniosku oraz wykonania na kolejnych etapach postępowania czynności zmierzających do wydania decyzji w sprawie.

Jak argumentował dalej organ, z uwagi na nadzwyczaj dużą liczbę wpływających do organu wniosków w sprawach legalizacji pobytu, ilość złożonych dziennie wniosków jest znacząco większa od możliwości dziennej liczby załatwiania spraw. Stąd też możliwości organu w natychmiastowym rozpatrzeniu każdego złożonego wniosku są ograniczone. Wystąpienie z żądaniem wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi, uznać należy za przedwczesne. Wykonywane przez organ czynności niewątpliwie zmierzają do wydania decyzji w sprawie.

Organ podkreślił również okoliczność, że przez cały okres oczekiwania na wydanie decyzji w związku ze złożonym ww. wnioskiem, skarżąca przebywała i przebywa na terytorium RP legalnie i mogła korzystać ze wszystkich uprawnień wynikających z jej legalnego pobytu na terytorium RP. W okolicznościach faktycznych sprawy brak jest podstaw do uznania, że przekroczenie ustawowego terminu jej rozpoznania pozbawione było racjonalnego uzasadnienia. Przebieg czynności w sprawie nie jest też skutkiem lekceważenia obowiązujących przepisów czy braku świadomości ciążących na organowi obowiązków, ale wynikiem utrzymującej się nadzwyczaj dużej liczby wpływających do organu wniosków w sprawach legalizacji pobytu. Wprawdzie czynności podejmowane przez organ odbywały się w pewnych odstępach czasowych, lecz nie było to związane

z opieszałością, pozornością czy nieuzasadnionym przedłużaniem terminów przez organ w celu opóźnienia załatwienia sprawy.

Dalej organ wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż art. 1 pkt 32 ustawy z 13 stycznia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 185) zmieniającej ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa z dniem 1 stycznia 2023 r. wprowadził regulację, w wyniku której opisane skutki przewidziane w art. 100c ust. 4o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym (...) obowiązują również od 1 stycznia 2023 r. do 24 sierpnia 2023 r. o czym mowa w art. 100d o pomocy obywatelom Ukrainy.

W ocenie organu, czasowa niedopuszczalność wywodzenia środków prawnych zwalczających bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, w tym również skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., stanowi podstawę do uznania skargi w niniejszej sprawie za niedopuszczalną, w pierwszej kolejności organ wniósł zatem o odrzucenie skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Odnosząc się do wywodów skargi dotyczących naruszenia prawa,

w związku z bezczynnością organu poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy, z ostrożności procesowej organ podkreślił, że sposób prowadzenia sprawy skarżącej nie wynikał ze złej woli pracowników organu, ale jest skutkiem ogromnej ilości wniosków, składanych przez cudzoziemców, konieczności równoczesnego procedowania w wielu różnych sprawach i braku możliwości szybkiego uzupełnienia niedoborów kadrowych.

Przechodząc do wyrażonego w uzasadnieniu stanowiska w kwestii wymierzenia organowi grzywny, organ ten wskazał w pierwszej kolejności, że ustawodawca w art. 100d ust. 3 pkt 2 z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wprowadził wyraźne wyłączenie stosowania tych środków przez sądy administracyjne w okresie do dnia 4 marca 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprawa niniejsza, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634

ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie

w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania

w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania

w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Pojęcie "bezczynności" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – dalej: "k.p.a."). Z bezczynnością w postępowaniu organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie - ale mimo zaistnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu albo nie podjął stosownych czynności. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określone czynności nie zostały w sprawie dokonane tj. czy spowodowane zostały zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu (por. wyrok NSA z 25 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 2165/21). Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek: istnienie ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz brak jego odjęcia w terminach określonych przepisami postępowania (por. wyrok NSA z 28 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 3864/19).

Przedmiotem skargi jest bezczynność Wojewody w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Wniosek został nadany w urzędzie pocztowym i wpłynął do organu w dniu 19 marca 2021 r.

W sprawie jest bezspornym, iż mimo wystąpienia przez skarżącą z ponagleniem pismem z 2 czerwca 2023 r. (data wpływu do organu 9 czerwca 2023 r.), do dnia wniesienia skargi tj. do 28 sierpnia 2023 r. (data wpływu do organu 4 września 2023 r., powyższy wniosek nie został rozpatrzony.

Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. zwanej dalej: "k.p.a.") datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

Skutek wszczęcia postępowania administracyjnego wywołuje również wniesienie podania nieczyniącego zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa (uchwała NSA z 3 września 2013 r. o sygn. akt I OPS 2/13; ONSAiWSA 2014, Nr 1, poz. 2). Oznacza to, że czynności wymienione w art. 64 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej podejmuje w toku wszczętego postępowania administracyjnego.

W myśl art. 35 § 1 i 2 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z kolei niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Wreszcie według art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwienia sprawy (art. 35 § 4 k.p.a.). Z dniem 29 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z 17 grudnia 2021 r.

o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 91). Zgodnie z dodanym do ustawy o cudzoziemcach przepisem art. 112a ust. 1 i ust. 2 pkt 2 decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni, a termin biegnie od dnia, w którym cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione.

Analogiczne regulacje zawiera dodany z dniem 1 stycznia 2023 r. (mocą art. 1 pkt 32 ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r., poz. 185) przepis art. 100d ust. 1 – 4. W art. 100d ust. 1 wskazano, że w okresie do dnia 24 sierpnia 2023 r. zawieszony został bieg terminów dotyczących niektórych spraw z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców prowadzonych na podstawie ustawy o cudzoziemcach. Jak podnosił organ w odpowiedzi na skargę, ustawodawca w art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy specjalnej wprowadził wyraźne wyłączenie stosowania środka w postaci wymierzenia organowi grzywny czy zasądzenia od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących, przez sądy administracyjne w okresie do 4 marca 2024 r.

Podkreślenia wymaga, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku

z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 100c, jak i art. 100d tej ustawy może zatem, co do zasady, znajdować zastosowanie jedynie do ściśle określonego kręgu postępowań - z wniosków obcokrajowców - obywateli Ukrainy, którzy przyjechali do Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

Zdaniem Sądu, powołane przepisy nie mogą mieć zatem zastosowania do oceny bezczynności organu w sprawie toczącej się z wniosku skarżącej, która nie przybyła na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Oceniając przywołane regulacje prawne wobec ściśle określonego w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy zakresu podmiotowego i przedmiotowego tej ustawy, jak i braku w tym zakresie zmian w ustawie o cudzoziemcach, przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu toczącym się przed organem w niniejszej sprawie, jak i – w konsekwencji - podczas kontroli legalności tego postępowania, dokonywanej przez sąd administracyjny (zob. w tej materii wyroki WSA w Poznaniu z 7 października 2022 r.; sygn. akt II SAB/Po 146/22 oraz WSA w Gdańsku z dnia 5 stycznia 2023 r.; sygn. akt III SAB/Gd 174/22 oraz sygn. akt III SAB/Gd 175/22).

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że organ nie został zwolniony

z odpowiedzialności prawnej z tytułu naruszenia, w okresie przed 15 kwietnia 2022 r., prawa strony do rozpoznania w rozsądnym terminie sprawy administracyjnej dotyczącej tytułów pobytowych cudzoziemców. W odniesieniu do takich stanów faktycznych stronie przysługuje pełna ochrona sądowa z tytułu naruszenia tego prawa, gwarantowana m.in. w art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 149 p.p.s.a. Wedle zasady, tempus regit actum skutki zdarzeń prawnych należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w momencie, w którym dane zdarzenia wystąpiły. Skoro w niniejszej sprawie zdarzenia prawne w postaci stanu bezczynności lub przewlekłości zaistniały przed 15 kwietnia 2022 r., to do oceny skutków tych zdarzeń nie mogą mieć zastosowania, z braku szczególnej normy prawnej przepisy, które nie obowiązywały przed 15 kwietnia 2022 r. Wykładnia taka jest tym bardziej uzasadniona w kontekście zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP),

że chodzi o regulacje, które ograniczają uprawnienia stron związane ze stanem bezczynności lub przewlekłości (wyrok NSA z 23 października 2023r., sygn. akt II OSK 298/23 niepublikowany).

Przenosząc poczynione wywody na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd za zasadny uznał zarzut dotyczący bezczynności organu w sprawie udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. W kontrolowanej sprawie należy wyróżnić dwa okresy, w których sprawa pozostawała we właściwości organu, którego dotyczy skarga na bezczynność, tj. od pierwotnego wpływu wniosku skarżącej, co miało miejsce 19 marca 2021 r. do 25 lipca 2021 r. (okres 4 miesięcy), kiedy nastąpiło przekazanie sprawy Wojewodzie Śląskiemu, w związku ze zmianą miejsca zamieszkania skarżącej. Kolejny poddany kontroli sądowej był okres od 21 czerwca 2022 r. (wpływ wniosku skarżącej, przekazany przez Wojewodę Śląskiego w związku ze zmianą miejsca zamieszkania skarżącej) do wniesienia skargi do Sądu, tj. 28 sierpnia 2023 r. (okres 14 miesięcy) oraz do wydania przez organ decyzji w sprawie, tj. 30 października 2023 r. (2 miesiące).

Z akt sprawy wynika, że pierwsza czynność w badanej sprawie miała miejsce

w dniu 16 czerwca 2023 r. Organ wezwał wówczas skarżącą do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu, na dzień 10 lipca 2023 r., do wizyty doszło. W tym samym dniu organ wezwał skarżącą do uzupełnienia załącznika nr 1 wniosku, który to brak skarżąca usunęła w dniu 17 lipca 2023 r.

W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, iż z uwagi na wniesienie wniosku drogą pocztową nie zostały odebrane od skarżącej odciski linii papilarnych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawodawca nie wykluczył możliwości złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy za pośrednictwem poczty, czy też środków komunikacji elektronicznej. Skoro tak, to oczywistym jest, że w takiej sytuacji, wnioskodawca musi zostać wezwany celem złożenia odcisków linii papilarnych, a czynność wyznaczenia terminu stawiennictwa w urzędzie powinna zostać podjęta bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy wniosek zawiera braki, organ winien wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie - art. 64 § 2 k.p.a., a dniem wszczęcia postępowania pozostanie dzień złożenia wniosku do organu. Jednocześnie będzie to początek biegu terminu do załatwienia sprawy przez organ, o którym mowa w art. 35 k.p.a. Dopiero bowiem od dnia złożenia wniosku niezawierającego braków formalnych, względnie uzupełnienia tych braków, rozpoczyna bieg szczególny termin wskazany w art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 135/22, wyrok WSA w Łodzi z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SAB/Łd 12/23).

Sąd wskazuje, że od wpływu wniosku skarżącej, przez okres łącznie 16 miesięcy (od 19 marca 2021 r. do 25 lipca 2021, a następnie od 21 czerwca 2022 r. do 16 czerwca 2023 r.), organ nie podjął jakiejkolwiek czynności w sprawie, kierowanej do skarżącej. Po przekazaniu przez Wojewodę Śląskiego wniosku skarżącej, co miało miejsce w czerwcu 2022 r., dopiero po upływie prawie 12 miesięcy, organ podjął pierwszą czynność mającą na celu usunięcie braków podania skarżącej. Organ we wskazanym okresie nie występował do innych organów, choć jak sam zauważył w odpowiedzi na skargę, powyższe działania mają istotne znacznie dla weryfikacji czy wjazd i pobyt strony na terytorium RP może stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do dnia wniesienia skargi (28 sierpnia 2023 r.) sprawa skarżącej, nie została rozpatrzona. Dopiero w dniu 30 października 2023 r. organ wydał decyzję będącą odpowiedzią na ww. wniosek skarżącej (k. 27-28 akt sądowych).

W ocenie Sądu, sprawa skarżącej nie miała charakteru skomplikowanego. Rola organu sprowadziła się do przeanalizowania wniosku, ewentualnego wezwania wnioskodawcy do jego uzupełnienia i pozyskania informacji przewidzianych w art. 109 ustawy o cudzoziemcach. Sytuacja, w której strona czeka na rozstrzygnięcie organu, który nie wykazuje zainteresowania sprawą i ignoruje zupełnie istnienie prawem przewidzianych terminów nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Sąd miał na uwadze to, że na sprawność działania Wojewody niewątpliwie wpływa jego obiektywnie trudna sytuacja związana z napływem wniosków składanych przez cudzoziemców. Jednakże sytuacja ta występuje od dłuższego już czasu i nie może być akceptowana w państwie prawa. Powoływane w odpowiedzi na skargę trudności wynikające ze znacznego wpływu wniosków i organizacyjne organu, nie zwalniały organu z obowiązku respektowania terminów, określonych ustawowymi przepisami proceduralnymi (por. wyrok NSA z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 41/23).

Sąd zauważa, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku do organu nie obowiązywały inne reguły procesowe, niż wskazane w przepisach k.p.a., które określają terminy do załatwienia sprawy wywołanej wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Także określenie terminów wskazanych w art. 112a ustawy o cudzoziemcach, nie zwalniało organu z obowiązku działania w sposób efektywny i skuteczny, w szczególności nie usprawiedliwia takiego sposobu procedowania, w którym pierwsza podjęta w sprawie czynność następuje po upływie kilkunastu miesięcy od złożenia podania. Uwzględniając nawet okres, w którym sprawa z wniosku skarżącej pozostawała we właściwości Wojewody Śląskiego, to i tak bez wątpienia Wojewoda Zachodniopomorski pozostawał w niczym nieuzasadnionym stanie bezczynności, rażąco przekraczając termin do rozpatrzenia sprawy, który sięgał 20 miesięcy, nie reagując w żaden sposób w formie prawem przewidzianej. Organ niewątpliwie nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 § 1 k.p.a. i nie informował skarżącej o przyczynach zwłoki. W przypadku bezczynności rażące naruszenie dotoczy wadliwości o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym takim jak drastyczne przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy, oczywiście lekceważący stosunek organu do złożonego wniosku strony, duże natężenie braku woli organu w załatwieniu wniosku, działanie organu wbrew określonym standardom, bez jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla takiej praktyki (por. wyrok NSA z 18 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 495/21).

Z powyższych względów Sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. uznał, że organ dopuścił się bezczynności, a bezczynność ta miała – jak już wyżej wspomniano charakter rażący, o czym orzekł w pkt I sentencji wyroku.

Z uwagi natomiast na fakt, że w okresie pomiędzy wniesieniem skargi a datą jej rozpatrzenia przez Sąd, organ wydał decyzję w sprawie wniosku skarżącej o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, czyni to bezprzedmiotową skargę w zakresie zobowiązania organu do rozparzenia wniosku. Tym samym postępowanie sądowe podlegało umorzeniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku).

Jednocześnie w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a., Sąd uznał za zasadne przyznanie na rzecz skarżącej od organu kwoty w wysokości 1.000 zł jako środka o charakterze prewencyjnym i kompensacyjnym (pkt III sentencji wyroku). Ustalając wysokość tej sumy Sąd wziął pod uwagę potrzebę zrekompensowania stronie dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek nazbyt długiego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ. Orzeczenie o tym środku jest, podobnie jak i o grzywnie, fakultatywne,tj. zostało oparte na uznaniu sędziowskim. Suma ta nie mogła być jednak przyznana w oczekiwanej przez skarżącą wysokości, gdyż ww. rekompensata nie jest równoważna z odszkodowaniem za poniesioną szkodę. Jej przyznanie zostało pozostawione uznaniu sądu administracyjnego i opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Nie znajdując podstaw do przyznania skarżącej sumy pieniężnej w tej części oraz uznając, że brak było podstaw do jednoczesnego nałożenia na organ grzywny, Sąd skargę w tej części oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. (punkt IV sentencji wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt V sentencji wyroku).

Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych, z wyjątkiem wskazanym w uzasadnieniu wyroku, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.