Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1584/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 515/20 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2020 r. nr UP-nr 48/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 stycznia 2021 r., sygn. V SA/Wa 515/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA w Warszawie) po rozpoznaniu skargi A.B. (dalej zwanego skarżącym lub wnioskodawcą) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2020 r., nr UP-nr 48/2020, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie wniósł wnioskodawca, zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm., dalej zwanej P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie :

I. prawa materialnego poprzez:

1. naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r, (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), w zawiązku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) (dalej: rozporządzenie MG) poprzez uznanie, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie zachodzą przesłanki zastosowania przedmiotowych przepisów, co całkowicie pomija sytuację finansową skarżącego, a także (co szczególnie istotne) ciężką sytuację zdrowotną skarżącego.

II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:

1. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu jakiejkolwiek wzmianki o ocenie stanowiska i dowodów zawartych w piśmie z dnia 2 listopada 2020 r., które stanowią kluczowe argumenty uzasadniające zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozp. MG,

2. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu jakiejkolwiek wzmianki o ocenie dowodów w postaci dokumentacji medycznej skarżącego załączonej m. in. do pisma z dnia 2 listopada 2020 r., które stanowią kluczowy dowód uzasadniający zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 rozp. MG,

3. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu jakiejkolwiek wzmianki o ocenie dowodów w postaci wyliczeń kosztów życia skarżącego, które w sposób skrajnie odmienny były wykazane przez skarżącego, a całkowicie pominięte w ocenie i uzasadnieniu przez organ i WSA, które stanowią kluczowy dowód uzasadniający zastosowanie §3 ust. 1 pkt 1 rozp. MG,

4. art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez pominięcie dowodu z dokumentacji zdrowotnej skarżącego zawartych w aktach sprawy, które stanowią kluczowy dowód uzasadniający zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 rozp. MG,

5. art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia dowodu z dokumentacji zdrowotnej skarżącego będącej w posiadaniu organu w związku z ustaleniem prawa do renty skarżącego, zastosowanie które stanowiłyby kluczowy dowód uzasadniający zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 rozp. MG.

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku zaś nieuwzględnienia tego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wystąpił także o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, której koszty nie zostały opłacone.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że organ z nieznanych względów błędnie wyliczył w zaskarżanej decyzji, iż skarżącemu po opłaceniu stałych kosztów życia pozostaje do dyspozycji miesięcznie kwota: 1 587,08 zł, gdy w rzeczywistości jest to 3,19 zł.

Skarżący kasacyjnie dodał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że kwota jaka pozostaje do dyspozycji jemu i jego żonie wynosi nieco ponad 18 zł. Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się jednak do wyliczeń organu, które nie odpowiadały rzeczywistości. W tym kontekście WSA w Warszawie nie odniósł się do zarzutów jakie zostały w tym względzie sformułowane w skierowanej do Sądu skardze.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreśla, iż ciężar dowodu spoczywa na skarżącym, a jednocześnie pomija jedyne możliwe do przedstawienia przez niego dowody.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 193 zd. 2 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z tego rodzaju możliwości, wobec oddalenia skargi kasacyjnej organu, w uzasadnieniu swojego wyroku ograniczył się do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.

Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji.

W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.

W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżący kasacyjnie sformułował pięć zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania i jeden zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, na wstępie rozważań w tym przedmiocie stwierdzić należy, że w znacznej mierze mają one komplementarny charakter, jako że oparte zostały na tożsamych podstawach prawnych. I tak w przypadku tej kategorii zarzutów, oznaczonych w skardze kasacyjnej numerami 1-3, jako naruszone przez Sąd I instancji regulacje wskazano przepisy art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., natomiast w przypadku zarzutów nr 4 i 5 wyłącznie art. 106 § 3 P.p.s.a.

Jeżeli chodzi o zarzuty oparte na twierdzeniach odnośnie uchybienia art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 106 § 3 P.p.s.a. to w tym przypadku stwierdzić należy, że pierwszy z wymienionych przepisów odnosi się do wymogów, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oceny spełnienia tychże wymogów nie można mylić z oceną trafności wskazanych w uzasadnieniu argumentów. Ewentualna wadliwość argumentacji sądu, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu w sprawie, niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 P.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do wszystkich zarzutów, mających istotne znaczenie z punktu widzenia potrzeb rozstrzygnięcia sprawy, poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie.

Z kolei art. 106 ust. 3 P.p.s.a. stanowi podstawę przeprowadzenia przez wojewódzki sąd administracyjny, w ramach postępowania sądowego, uzupełniającego postępowania dowodowego, w zakresie dowodów z dokumentów, pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten dotyczy więc fakultatywnej możliwości sięgnięcia przez sąd po dowody z dokumentów, które jako takie mogą mieć jedynie uzupełniający charakter.

W niniejszym przypadku WSA w Warszawie nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego, nie sposób więc mówić o błędnej ich ocenie, na co wskazuje skarżący kasacyjnie. Z treści zaś uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraźnie wynika z jakich przyczyn Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję ZUS, a także czym się w tym względzie kierował. Stąd zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Argumentacja skarżącego, jaka zawarta została w skardze i piśmie procesowym skierowanym do Sądu, datowanym na 2 listopada 2020 r., koncentrowała się na kwestiach związanych z prawidłowością oceny sytuacji materialnej skarżącego, pozostającego wówczas we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. W tym zakresie WSA w Warszawie prawidłowo przyjął, że w zakresie oceny zdolności skarżącego do spłaty jego zaległości wobec ZUS należało brać pod uwagę dochody obojga małżonków, a także listę przedstawionych wydatków.

W tym miejscu należy dodać również, że odnosząc się do wysokości ponoszonych wydatków skarżący w swoim piśmie procesowym odwołał się nie tyle do danych przedstawionych ZUS, ale tych jakie znalazły się w oświadczeniu składanym przez niego Sądowi I instancji w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymi informacjami organ jednak nie dysponował, w związku z czym nie sposób jest z tej perspektywy oceniać legalności jego stanowiska.

W związku z tym brak jest podstaw do przypisywania Sądowi naruszenia prawa w tym zakresie.

Jeżeli chodzi zaś o sytuację zdrowotną skarżącego to w tym względzie należy zauważyć, iż z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia RM wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże że z uwagi na przewlekłą chorobę jego samego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tak więc w tym wypadku nie wystarczy jedynie wykazanie istnienia jedynie samej choroby, ale konieczne jest także wykazanie wpływu na możliwości uzyskania dochodu.

Skarżący kasacyjnie tymczasem ograniczył się do wskazywania swojej sytuacji zdrowotnej, pomijając właściwie w całości ten drugi aspekt, tj. wpływ stanu zdrowia na możliwości zarobkowe, co już tylko z tego względu nie pozwala na uznanie zasadności jego argumentacji.

WSA w Warszawie wprawdzie dość lakonicznie odniósł się do kwestii zaistnienia przesłanki zwolnienia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM, niemniej jednak brak jest podstaw do przyjęcia, że mogło mieć to wpływ na wynik sprawy, właśnie z uwagi na pominięcie przez skarżącego zależności pomiędzy stanem zdrowia a możliwościami uzyskania dochodu pozwalającego sfinansować spłatę zaległości wobec ZUS.

Mając na uwadze twierdzenia skarżącego, zawarte w jego zarzutach procesowych, oznaczonych numerami 1-3 stwierdzić należy, że poprzez nie skarżący w istocie kwestionuje dokonaną w sprawie ocenę dowodów. Ta jednak nie była realizowana z punktu widzenia art. 106 § 3 P.p.s.a., ale regulacji K.p.a. (art. 7, art. 77 § 1 art. 80 tej ustawy). Pominięcie więc tych przepisów sprawia, że już tylko z tego względu zarzuty te nie mogły zostać uznane za zasadne, z uwagi na ich niewłaściwe skonstruowanie.

Jeżeli chodzi o dwa pozostałe zarzuty procesowe to również w tym wypadku brak jest podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jak to już bowiem wyżej stwierdzono, kompetencja wojewódzkiego sądu administracyjnego do uzupełniającego przeprowadzenia postępowania dowodowego, może służyć jedynie wyjaśnieniu istotnych wątpliwości w sprawie, przy czym sięgniecie do niej pozostawione zostało uznaniu sądu oraz ograniczone warunkiem w postaci niespowodowania nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszym przypadku nie można mówić o naruszeniu art. 106 § 3 P.p.s.a., jako że brak związku pomiędzy sytuacją zdrowotną skarżącego a jego możliwościami uzyskania środków na spłatę zaległości został zauważony przez organ, zaś składane w postępowania sądowym wnioski dowodowe nie zmierzały do uzupełnienia tego rodzaju braków. To zaś wyklucza przyjęcie, że nieuwzględnienie przedmiotowych wniosków mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia prawa materialnego to w tym względzie stwierdzić należy, że również ten zarzut nie znajduje uzasadnionych podstaw. W jego ramach skarżący kasacyjnie zarzucił bowiem Sądowi I instancji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1) i pkt 3) rozporządzenia RM nie wskazując w ogóle postaci podnoszonego przez siebie naruszenia prawa materialnego. Tymczasem zgodnie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, stanowiące podstawę zarzutu kasacyjnego, może nastąpić poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Twierdzenie przedmiotowego zarzutu, odnoszące się do konkretnej i zindywidualizowanej sytuacji skarżącego kasacyjnie wskazują, że jego intencją mogło być dążenie do wykazania wadliwego zastosowania wymienionych przez niego regulacji, jednakże w tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego, dla swej skuteczności, co do zasady wymaga uprzedniego podważenia prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, z czym w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia (np. wyroki NSA z 5 września 2014 r., I OSK 1119/13,; z 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 181/21 - dost. w CBOiS). W niniejszym przypadku z tego rodzaju sytuacją nie mamy jednak do czynienia.

Tak więc przedmiotowy zarzut, jako niepełny i nieprecyzyjny, a przy tym oparty na niezasadnych twierdzeniach, nie mógł zostać uznany za skuteczny.

Niezależnie od powyższego na marginesie niniejszych rozważań dodać należy, że zamiana sytuacji osobistej i co za tym idzie materialnej skarżącego kasacyjnie, będąca następstwem śmierci jego żony, zaakcentowana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie mogła stanowić podstawy zakwestionowania legalności stanowiska Sądu I instancji, a co za tym idzie ZUS. Organ rozstrzygał bowiem w innych okolicznościach, zatem Sąd nie mógł stwierdzić naruszenia przez niego prawa, właśnie z tego względu. Wszelkie zmiany sytuacji mającej wpływ na ocenę zaistnienia przesłanek umorzenie należności, mogą być rozpatrywane w ramach postępowania zainicjowanego z wniosku, wskazującego na tego rodzaju sytuację.

Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

W kwestii wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego kasacyjnie o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, której koszty nie zostały opłacone, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z mocy tego przepisu rozpoznawanie wniosków o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pozostaje w zakresie kompetencji tych sądów. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić przedmiotowego wniosku we własnym zakresie.