Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 701/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 28 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2024 roku sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga R. L. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Ś. (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 9 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad K. N. – jej matką. Zaskarżoną decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny.

Pismem z dnia 12 kwietnia 2023 r. wnioskodawczyni, reprezentowana przez pełnomocnika – r. pr. J. P. – zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. (zwanego dalej "OPS") z wnioskiem o ustalenie dla niej prawa do ww. świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad jej matką – K. N. (ur. w 1938 r.). Z treści wniosku wynika, że K. N. jest zamężna z B. N.. Obydwoje małżonkowie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co potwierdzono kopiami stosownych orzeczeń wydanymi w marcu 2023 r. Wnioskodawczyni przedstawiła także opis dnia i wszystkich czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką.

W dniu 20 kwietnia 2023 r. odbył się wywiad środowiskowy, jaki przeprowadził pracownik socjalny OPS. Podczas wywiadu ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje z rodzicami od marca 2023 r. Jej brat – R. N. – zamieszkuje w T. . Odwiedza rodziców, ale z uwagi na pracę nie może zamieszkać z rodzicami. Wnioskodawczyni zamieszkiwała wcześniej poza granicami kraju przez wiele lat. Wnioskodawczyni pracowała do 2020 r. Od 2021 r. wnioskodawczyni nie pracuje, ponieważ musiała zaopiekować się rodzicami, a głównie matką. Przyjeżdżała do nich na całe tygodnie i wracała następnie do siebie, jednakże stan zdrowia rodziców coraz bardziej pogarszał się, aż należało podjąć decyzję o wspólnym zamieszkaniu. Ze względu na stan zdrowia rodziców wnioskodawczyni nie może powrócić do swojego domu w N. , ani nie może podjąć pracy.

Wnioskodawczyni sprawuje całokształt opieki nad matką. Od rana do wieczora, a nawet w nocy, kiedy jest potrzeba pójścia do toalety. W międzyczasie wnioskodawczyni wykonuje wszystkie obowiązki domowe. Ojciec wnioskodawczyni – B. N. – jest osobą sprawną fizycznie, ale choruje na demencję. Posiada także orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 9 maja 2023 r., nr [...] Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność K. N., a to, w związku z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."), jest niezbędne do rozstrzygnięcia prawa do ww. świadczenia. Burmistrz miał na względzie również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, ale przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie został uchylony.

Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na rozpoznaniu żądania wnioskodawczyni z pominięciem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na datę powstania niepełnosprawności podopiecznego;

2) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym ustaleniu, że z uwagi na fakt, iż nie sposób ustalić daty początkowej powstania niepełnosprawności K. N., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożliwe.

Wnioskodawczyni podniosła, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności, nie może być podstawą prawną w procesie stosowania prawa, gdyż tenże zakres normy prawnej został uznany za niekonstytucyjny. Rolą organu I instancji było zatem sprawdzenie pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia.

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że organ I instancji nie miał racji, czyniąc przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. podstawą prawną swojej decyzji. SKO podzieliło więc całą argumentację wnioskodawczyni. Mimo to, Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zdaniem SKO, nie ma związku przyczynowego pomiędzy opieką nad K. N. a rezygnacją z pracy przez wnioskodawczynię. K. N. uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w marcu 2023 r., a wnioskodawczyni nie pracuje od 2018 r. Nie da się zatem stwierdzić, że wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy po to, aby zaopiekować się swoją matką. Z dokumentów nie wynika, aby były przeciwskazania do podjęcia pracy przez wnioskodawczynię.

Skarżąca, działając poprzez swojego zawodowego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mamą nie zachodzi bezpośredni związek w sytuacji, kiedy dla prawidłowej oceny tej okoliczności organ rozpoznający sprawę winien ustalić, wyłącznie, czy na dzień złożenia wniosku istnieje jakakolwiek inna przesłanka uniemożliwiająca skarżącej podjęcie zatrudnienia (w szczególności kwestie zdrowotne) poza sprawowaną przez nią opieką na osobę niepełnosprawną;

2) art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej i wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące błędnym uznaniem, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mamą w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem ,że przedmiotowy związek istnieje w sposób bezpośredni, albowiem po stronie skarżącej nie istnieją żadne inne przeszkody uniemożliwiające podjęcie jej zatrudnienia poza właśnie całodobową opieką sprawowaną nad matką;

3) art. 8 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na wydaniu decyzji przez organ II instancji w oparciu o stan fałszywy sprawy ustalony w sposób wybiórczy i arbitralny, bez wyjaśnienia istotnych w ocenie SKO kwestii w sposób szczegółowy w konsekwencji czego sposób prowadzenia postępowania i treść pisemnego uzasadnienia decyzji nie wzbudzają zaufania obywatela do władzy publicznej;

4) art. 11 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na sporządzeniu pisemnego uzasadnienia wydanej przez SKO decyzji w sposób, który w żadnej mierze nie przekonał skarżącej co do jego zasadności i prawidłowości.

W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi poczyniono szerokie wywody. Skarżąca podniosła przede wszystkim, że od opiekuna wymaga się dwóch rzeczy – niemożności podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę, która zmusiła go do zrezygnowania lub intencjonalnego niepodejmowania zatrudnienia oraz zdolności opiekuna do podjęcia pracy. Nie ma żadnych ram czasowych, które mogłyby decydować o zdolności do podjęcia pracy. Nie ma też znaczenia to, jak długo skarżąca pozostawała bez pracy, skoro teraz, pomimo zdolności do pracy, nie może jej podjąć z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny mogą rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona lub uczestnik postępowania wniosą o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wniosek strony lub uczestnika postępowania wiąże sąd". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 26 lutego 2024 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2024 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."]). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności sprawy mających wpływ na wynik sprawy, również tych, których strona skarżąca nie podniosła w skardze.

Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad swoją matką. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Zanim Sąd jednak przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium prawidłowo odniosło się do nieuprawnionego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP.

Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i wręcz niezrozumiałe stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie, a przede wszystkim błędnie powielany. Mianowicie, według organów, w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co SKO zasadnie podniosło. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępną na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA", zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Burmistrz uzasadniając swoją decyzję uporczywie stosuje tenże przepis. Sąd w składzie orzekającym nie może zaakceptować takiej postawy Burmistrza. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter skuteczności erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej, jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Burmistrz nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność.

Powracając do zasadniczych motywów stanowiących podstawę niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Sąd już teraz zwraca uwagę na przepis art. 6 k.p.a., a więc na zasadę praworządności. Do omówienia tej zasady w niniejszej sprawie przyjdzie jeszcze powrócić. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobom wskazanym w pkt 1-4 pod warunkiem, że rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub intencjonalnie jej nie podejmują. Skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd podkreśla, że w zacytowanym w poprzednim akapicie przepisie u.ś.r. ustawodawca zawarł alternatywę łączną poprzez użycie spójnika "lub". Oznacza to, że wystarczające jest jedno z tych dwóch okoliczności, tj. rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie jej, aby zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy) zgodnie ustaliły, że niemożliwa jest konstatacja o rezygnacji skarżącej z pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki nad chorą matką. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca zakończyła pracę w 2018 r. W latach 2018-2020 skarżąca poszukiwała pracy za granicą. Natomiast zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności orzekł w 2023 r., że K. N. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zdaniem organów, nie ma związku pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaną opieką. Sąd w składzie orzekającym doszedł do odmiennych wniosków co do związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże zgadza się z SKO, że tego związku nie ma w kontekście rezygnacji z pracy.

Konieczne jest spostrzeżenie, że choroba matki skarżącej nie rozpoczęła się z dnia na dzień. Choroby kardiologiczne oraz reumatologiczne są schorzeniami, które rozwijają się w organizmie człowieka stopniowo. Chociaż Sąd nie posiada wiedzy medycznej, niemożliwym jest stwierdzenie, aby ww. problemy zdrowotne rozwinęły się bardzo szybko i dawały o sobie znać dopiero w dniu, w którym orzeczono niepełnosprawność w stopniu znacznym. Zdiagnozowane choroby pozwalały początkowo K. N. funkcjonować, jednakże kres tej samodzielność nadszedł w 2023 r. Stan zdrowia matki skarżącej sprawił, że córka nie mogła więcej pracować. Następnie musiała zaprzestać poszukiwań pracy z uwagi na chorobę matki, a do tego jej ojca, który także jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd przychyla się do twierdzenia SKO, że nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą a koniecznością zaopiekowania się matką. Rezygnacja z pracy nie nastąpiła z uwagi na to, że jej matka zachorowała tylko, że stan zdrowia schorowanej matki uległ znacznemu pogorszeniu. Co więcej, "stan zachorowania" K. N. już trwał i rozwijał się. Powyższa konstatacja nie oznacza jednak, że należy odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przypomnieć o alternatywie łącznej zawartej w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy bowiem rozpoznać wariant intencjonalnego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym miejscu Sąd wyciągnął odmienne wnioski, niż Kolegium.

Skarżąca od pięciu lat nie pracuje, ale robiła to regularnie jeszcze w czasach choroby swojej matki. Skarżąca jest nadal w wieku produkcyjnym, a więc jest, a przynajmniej powinna być zainteresowana pracą zarobkową. Nie ma żadnych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Skarżąca jest zatem osobą gotową do podjęcia pracy, ale nie może jej rozpocząć, ponieważ opiekuje się rodzicami, a w szczególności matką.

Ustawodawca nie wprowadził żadnego kryterium wiekowego, po przekroczeniu którego podjęcie pracy jest już niemożliwe. Pogląd, że ze względu na wiek skarżąca nie podejmowałaby pracy jest nietrafny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku." (wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21, podobnie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 316/22, dostępne w CBOSA). Nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że samo osiągnięcie określonego wieku wyklucza zatrudnienie i w konsekwencji uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie negatywne może zapaść wyłącznie wówczas, gdy in casu zostanie ustalone, że warunki osobiste osoby ubiegającej się o to świadczenie – przede wszystkim jej stan zdrowia – wykluczają możliwość podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1645/21, dostępny w CBOSA). Skarżąca jednocześnie dowiodła, że jest osobą w pełni sprawną i zdrową. Skarżąca nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego, ani nie korzysta z żadnych świadczeń.

Sąd w składzie orzekającym nie ma najmniejszych wątpliwości, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką w sposób, jaki wyczerpuje znamiona opieki stałej i długotrwałej. Innymi słowy, gdyby nie opieka córki, K. N. byłaby narażona na poważny rozstrój zdrowia zagrażający jej życiu.

Skoro skarżąca wykazywała gotowość do podjęcia pracy (bez względu na jej formę prawną) i zrezygnowała z niej, aby zająć się matką i w związku z tą opieką teraz nie może podjąć pracy, to należy stwierdzić, że związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istnieje. Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd tut. Sądu wyrażony w innej aczkolwiek podobnej sprawie: "Nie jest dopuszczalne argumentowanie, iż skoro dotąd skarżący nie podjął próby uzyskania zatrudnienia czy zarobkowania w inny sposób (i nie skończył studiów), a nie istniały po jego stronie wcześniej obiektywne przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, to brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Skoro skarżący jest młodą osobą, w wieku produkcyjnym, obiektywnie zdolną do pracy (organ nie wykazał przeciwnego stanu rzeczy), to wciąż może ją podjąć. Zatem może również powstrzymać się od podejmowania zatrudnienia (zrezygnować z poszukiwania zajęcia zarobkowego)." [wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, zob. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po 52/23, dostępne w CBOSA).

Ustalono już, że wiek skarżącej nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Nawiązując do wyeksponowanej wcześniej zasady praworządności z art. 6 k.p.a., ustawodawca nie uczynił wieku wnioskodawcy przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, więc również organ administracji publicznej nie może jej podnosić i opierać na niej swoje rozstrzygnięcie. Należy więc rozpoznać sytuację skarżącej na zasadach ogólnych – czy opieka rzeczywiście uniemożliwia jej podjęcie pracy? Zdaniem Sądu, odpowiedź na to pytanie jest twierdząca. "Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej tę opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 169/22, dostępny w CBOSA). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Skoro wiek opiekuna nie jest istotny, należy uznać, że przez sprawowanie opieki nad K. N. skarżąca nie może poprawić swojej sytuacji majątkowej poprzez podjęcie pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 411/21, dostępny w CBOSA). "Jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się niepełnosprawną, dorosłą osobą, to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 856/21, dostępny w CBOSA).

Przechodząc do oceny tego, czy istotnie skarżąca intencjonalnie nie podejmuje zatrudnienia, ani innej działalności zarobkowej, należy zwrócić uwagę na dwa fundamentalne ustalenia, jakie poczynił Burmistrz w toku wywiadu środowiskowego. W protokole z przeprowadzonego wywiadu odnotowano, że skarżąca zamieszkała z rodzicami, ponieważ dotychczasowy sposób świadczenie pomocy rodzicom był już niewystarczający. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne wobec matki, a do tego prowadzi dom rodziców. Skarżąca opiekuje się dodatkowo schorowanym ojcem, ale to należy zostawić poza zakresem niniejszych rozważań. Zdaniem Sądu, wskazane okoliczności nie pozostawiają już żadnych wątpliwości. Sąd nie potrafi sobie wyobrazić, jak skarżąca miałaby podjąć zatrudnienie albo inną pracę zarobkową, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, i pozostawić swoją matkę bez opieki na kilka godzin. Matka skarżącej, jak ustalono, choruje na serce oraz ma problemu reumatoidalne. Skarżąca nie może liczyć na pomoc ojca, gdyż boryka się on z demencją. K. N. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Bez pomocy opiekuna nie będzie ona w stanie poradzić sobie, co mogłoby zagrażać jej życiu. Sąd przypomina tylko, że wyłączną kompetencją oceniającą stan zdrowia pacjenta pod kątem niepełnosprawności, posiada powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Skoro taki zespół uznał K. N. za osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności to oznacza, że wymaga ona stałej i długotrwałej opieki, którą jej córka niewątpliwie świadczy.

Podkreślenia wymaga to, że istotnie SKO dopuściło się błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także niewłaściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organy ustaliły całokształt okoliczności faktycznych, z których wynika niewątpliwie to, że skarżąca intencjonalnie nie podejmuje zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 u.ś.r. niewątpliwie istnieje przy czym, nie dotyczy on rezygnacji z zatrudnienia, a dotyczy niepodejmowania zatrudnienia.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej rozważania, Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów podniesionych w skardze. SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, a także naruszyło przepisy procesowe poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Sąd zasądził kwotę 480 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że istnieje związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a skarżąca spełnia wszystkie przesłanki, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.