Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 671/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. K., M. K., M. K., E. L., I. P., E. P. i A. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr NSP-VIII.7581.1.136.2023.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Na podstawie aktu notarialnego z 20 grudnia 1985 r. Rep. A Nr [...] A. B., A. C., P. K., J. M. i E. S. sprzedali Skarbowi Państwa, na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) - dalej: "u.g.g.w.n.", nieruchomość położoną w G. przy ul. W. i Ś. o powierzchni

843 m2, zapisaną w księdze wieczystej [...]. W zamian za tę nieruchomość dotychczasowi właściciele otrzymali kwotę 69.577 zł i - wraz ze współmałżonkami, na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej - nieruchomość zamienną w postaci prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] o powierzchni 342 m2 na okres 99 lat.

Wywłaszczona nieruchomość składała się z działek oznaczonych numerami [...]

i [...]. W wyniku prac modernizacyjnych działki te w ewidencji gruntów i budynków zmieniły numery na [...] i [...], obręb Ś.

Pismami z 2 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), reprezentujący Skarb Państwa, w trybie art. 136 ust. 2 i 5 ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) - dalej: "u.g.n.", poinformował A. K., M. K. i E. P.,

a pismem z 28 marca 2027 r. A. P. (spadkobierców jednego ze współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości), że zamierza sprzedać nieruchomość oznaczoną obecnie jako działki nr [...] i [..], położone w G., obręb [...], dla których Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [...], a tym samym użyć na inny cel aniżeli wskazany w akcie notarialnym z 20 grudnia 1985 r., wskazując jednocześnie, że zgodnie z art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n. właścicielowi lub jego spadkobiercy przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przy czym termin na złożenie wniosku wynosi 3 miesiące od dnia odebrania przedmiotowego zawiadomienia.

W terminie przewidzianym w art. 136 ust. 5 u.g.n. A. K., M. K., M. K., E. L., I. P., E. P. i A. P. (dalej: "Wnioskodawcy", "Skarżący") złożyli wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Zawiadomieniem z 28 kwietnia 2017 r. Prezydent poinformował o wszczęciu, na wniosek spadkobierców P. K., postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. Rep. A Nr [...].

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że aktem poświadczenia dziedziczenia z 20 kwietnia 2017 r. Rep. A nr [...] spadek po P. K. na podstawie ustawy nabyli: J. K. S. K., M. K., E. L. i I. P. - każdy z nich w udziale wynoszącym 1/5 części spadku. Aktem poświadczenia dziedziczenia z 21 kwietnia 2017 r. Rep. A nr [...] spadek po J. K. na podstawie ustawy nabyła A. P. w całości. Aktem poświadczenia dziedziczenia z 7 kwietnia 2017 r. Rep. A nr [...] spadek po S. K. na podstawie ustawy nabyli: A. K., I. K., M. K. i E. P. - każdy z nich

w udziale wynoszącym 1/4 części spadku. Aktem poświadczenia dziedziczenia z 7 kwietnia 2017 r. Rep. A nr [...] spadek po I. K. na podstawie ustawy nabyli: A. .K., M. K. i E. P. - każdy z nich w udziale wynoszącym 1/3 części spadku.

Pismem z 8 lutego 2019 r. Prezydent wydzielił do odrębnego postępowania procedowanie w sprawie działki nr [...], które uczynił przedmiotem niniejszego postępowania, z uwagi na ustalenie, że część działki nr [...] została oddana w dzierżawę umową z 14 stycznia 2019 r.

Decyzją z 11 kwietnia 2019 r. Prezydent, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 u.g.n., odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb ewidencyjny [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o powierzchni 281 m2, w udziale wynikającym

z faktu spadkobrania po P. K., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał m.in., że zgodnie z umową sprzedaży i użytkowania wieczystego z 20 grudnia 1985 r. cel wywłaszczenia określono

w następujący sposób: "zgodnie z opinią urbanistyczną z dnia 24 sierpnia 1982 r.

nr [...] nieruchomość G. karta [...] leży na terenach przeznaczonych pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, a w chwili obecnej zajęta jest pod parking". Prezydent zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajdują się dwie opinie urbanistyczne z 24 sierpnia 1982 r.: nr [...] i nr [...],

z których tylko sygnatura jednej została przywołana w umowie sprzedaży i użytkowania wieczystego z 20 grudnia 1985 r. Opinia urbanistyczna nr [...] dotyczy działki

nr [...], zaś opinia urbanistyczna [...] działki nr [...]. W oryginalnym brzmieniu treść obydwu opinii brzmi: "zgodnie z planem rozwoju m. G. przedmiotowy teren stanowi rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Planowane realizacje nieustalone".

Organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z definicją zaczerpniętą z Encyklopedii Gdyni, 1.1, pod red. M. Sokołowskiej, I. Greczanik-Filipp, W. Kwiatkowskiej, Gdynia 2006, gospodarka morska to zespół zagadnień związanych z żeglugą towarową i pasażerską, handlem zagranicznym drogą morską, eksploatacją portów, rybołówstwem

i przetwórstwem ryb, przemysłem stoczniowym, a także żeglarstwem morskim, zaś słowo rezerwa oznacza zapas czegoś (Słownik języka polskiego, t. III, Warszawa 1981). Dlatego też, w ocenie Prezydenta, należy uznać, że zapis ten jest na tyle ogólny i niejednoznaczny, że nie ma możliwości ścisłego i jednoznacznego określenia celu wywłaszczenia na tej podstawie. Zgodnie zaś z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego Zespołu Portowo-Miejskiego "GD", uchwalonym uchwałą nr 290/XXXII/62 Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdańsku z 20 sierpnia 1962 r. działka nr [...] znajdowała się w strefie "zabudowa wielorodzinna". Szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony uchwałą nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z 29 października 1982 r. przewidywał dla tej nieruchomości urządzenia związane z obsługą centrum śródmieścia. Dlatego też, w ocenie organu pierwszej instancji, sformułowanie: "urządzenia usługowe związane z gospodarką morską" należy odnosić do sformułowania: "urządzenia związane z obsługą centrum śródmieścia". W zakres obsługi tego obszaru niewątpliwie wchodzi również funkcja komunikacyjna, a także zapewnienie miejsc parkingowych, w tym również dla podmiotów z sektora gospodarki morskiej.

Prezydent wskazał następnie, że w piśmie z 7 maja 1985 r. Wydziału Urbanistyki Architektury i Nadzoru Budowlanego do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami stwierdzono, że parcele położone w G. przy ul. Ś. oznaczone numerami [...] i [...] zostały zajęte pod urządzony obecnie parking zgodnie z planem rozwoju przestrzennego miasta Gdyni zaakceptowanym uchwałą nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z 29 października 1982 r., przewidującym dla tego rejonu urządzenia związane z obsługą centrum śródmieścia. Zdaniem organu pierwszej instancji wskazuje to, że funkcja parkingowa realizowana była w sposób celowy, zamierzony i zgodny z planem rozwoju przestrzennego miasta.

Prezydent ocenił, że powyżej wskazany cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany. Umowa sprzedaży i użytkowania wieczystego wskazuje,

że na ww. nieruchomości znajdował się parking. Istnienie takiego sposobu zagospodarowana działki potwierdza pismo A. B. do Zarządu Gospodarki Terenami i Ochrony Środowiska w Gdyni z 2 sierpnia 1982 r. oraz zdjęcie lotnicze pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie z 1984 r. Ponadto, do dnia dzisiejszego nie zmienił się sposób użytkowania nieruchomości, o czym świadczy treść protokołu z przeprowadzonych w dniu 10 lipca 2018 r. oględzin działki nr [...], w którym zapisano m.in., że w części środkowej na działce nr [...] znajduje się parking zbudowany z płyt typu YUMB. Zdaniem organu pierwszej instancji budowa i eksploatacja parkingu bez wątpienia mieściła się w zakresie sposobu zagospodarowania określonego w planach zagospodarowania przestrzennego, do których należy się odwołać przy określeniu celu nabycia nieruchomości. Prezydent podkreślił przy tym, że orzecznictwo sądów administracyjnych zezwala na uznanie, iż doszło do realizacji celu wywłaszczenia w chwili przeniesienia własności nieruchomości, jeże realizacja celu publicznego jest związana

z utrzymaniem stanu istniejącego. Mając to na uwadze organ pierwszej instancji stwierdził, że nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku spadkobierców poprzednich właścicieli o zwrot nieruchomości.

Ponadto, w ocenie Prezydenta, zwrot ten nie jest możliwy również z uwagi na brak władania przez wnioskodawców nieruchomością zamienną. W tym zakresie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że aktem notarialnym z 31 października 1986 r. A. B. i W. B. (działający w imieniu własnym oraz w imieniu J. K.

i P. K.) oraz A. C., I. C., J. M. i E. S. sprzedali prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 342 m2 położonej w G. przy ul. L. Na podstawie odpisu księgi wieczystej nr [...] z 5 czerwca 2017 r. Prezydent ustalił, że działka nr [...] zmieniła numer na [...], a jej aktualnymi właścicielami są osoby trzecie. Tym samym, obecnie właścicielami nieruchomości zamiennej, tj. działki

nr [...], w wyniku kolejnych zmian właścicielskich są osoby trzecie. Zgodnie zaś z art. 140 ust. 1 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu jej zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Ustawodawca nie przewidział zatem możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej.

W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawców Wojewoda Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją z 28 czerwca

2021 r. utrzymał ją w mocy.

Zdaniem Wojewody stwierdzenie przez Prezydenta realizacji celu wywłaszczenia

w postaci parkingu było przedwczesne. W tym zakresie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z aktu notarialnego z 20 grudnia 1985 r. wynika, iż celem wywłaszczenia było przeznaczenie terenu "pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską". Z treści zaś protokołu oględzin z 10 lipca 2018 r. wynika, że w części środkowej działki nr [...] znajduje się parking zbudowany z płyt YUMB, w części północnej i zachodniej płot metalowy i trawnik, a w części północnej wybetonowane wejście na posesję budynku.

W ocenie Wojewody na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, tj. m.in. pism

z 18 sierpnia 1982 r. i 7 października 1982 r., nie sposób powiązać istniejącego w dniu wywłaszczania parkingu na spornym terenie z celem, na jaki go przejęto. Co więcej, skoro teren stanowił rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską

a planowana realizacja nie została ustalona (pismo z 18 sierpnia 1982 r.), to teren ten miał podlegać zagospodarowaniu pod "urządzenia usługowe związane z gospodarką morską", jednakże na tym etapie jeszcze nie podjęto decyzji, jakie to miałyby być urządzania - dlatego też teren ten został "zarezerwowany" pod przyszłą inwestycję, a z dokumentu wywłaszczeniowego wynika, że nieruchomość wywłaszczona obecnie zajęta jest pod parking. Obecne zagospodarowanie terenu wskazuje natomiast, że nadal funkcjonuje tam parking.

Wojewoda wskazał następnie, że zgodnie z art. 140 ust. 1 i 5 u.g.n. ustawodawca uzależnił zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców od zwrotu przez nich otrzymanego odszkodowania i/lub nieruchomości zamiennej otrzymanej w ramach odszkodowania za wywłaszczenie. Niedopuszczalne jest zatem orzeczenie tylko w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości

i pozostawienie dokonania ostatecznych rozliczeń dotyczących zwrotu odszkodowania bądź zwrotu nieruchomości zamiennej. Oba elementy stanowią bowiem samodzielne,

z punktu widzenie prawa materialnego, sprawy administracyjne, które jednak - wskutek woli ustawodawcy wyrażonej w art. 140 ust. 1 i art. 142 u.g.n. - muszą być rozstrzygane łącznie. Tym samym, ustawodawca nie przewidział możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej, jak i odzyskania części tej nieruchomości z jednoczesnym zwrotem odszkodowania stanowiącego różnicę pomiędzy jej wartością a wartością nieruchomości zamiennej, której zwrot z racji jej zbycia nie jest możliwy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy wskazał, że otrzymana przez poprzedników prawnych Wnioskodawców nieruchomość zamienna - prawo użytkowania działki nr [...], została sprzedana (prawo użytkowania wieczystego nieruchomości) przez wywłaszczonych aktem notarialnym z 31 października 1986 r. W związku z czym na dzień dzisiejszy nie dysponują oni żadnym prawem do nieruchomości zamiennej otrzymanej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] i [...]. W związku z brakiem dysponowania prawem do nieruchomości zamiennej (prawem użytkowania wieczystego), stanowiącej archiwalną działkę nr [...], niemożliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda wyjaśnił przy tym, że w przypadku gdy mamy do czynienia z przesłanką negatywną wyłączającą skuteczność uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, odpada konieczność badania przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia. Bez znaczenia bowiem dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n.

Na decyzję Wojewody z 28 czerwca 2021 r. Wnioskodawcy wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku", "Sąd"), który wyrokiem z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 540/21 uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z 11 kwietnia 2019 r.

WSA w Gdańsku nie podzielił stanowiska orzekających w sprawie organów,

że w sytuacji, gdy za nieruchomość wywłaszczoną przyznano wywłaszczonym

i odszkodowanie i nieruchomość zamienną, która następnie została przez te osoby zbyta, nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli oczywiście cel wywłaszczenia na tej nieruchomości nie został zrealizowany. Zdaniem Sądu warunek zwrotu nieruchomości zamiennej nie ma charakteru bezwzględnego i nie w każdym przypadku bez zwrotu nieruchomości zamiennej nie jest możliwy zwrot nieruchomości wywłaszczonej. WSA w Gdańsku podniósł, że brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej niewątpliwie stoi na przeszkodzie do realizacji żądania zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, jednakże nie uniemożliwia zwrotu części nieruchomości odpowiadającej swą wartością kwocie przyznanego odszkodowania. Sąd zaznaczył, że aczkolwiek nieposiadanie przed Skarżących przyznanej ich poprzednikom prawnym nieruchomości zamiennej niewątpliwie uniemożliwia spełnienie żądania zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, to jednak - wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów - nie stoi ono na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości

w części, za którą tej nieruchomości zamiennej nie przyznano, a więc w części, która odpowiada otrzymanemu przez wywłaszczonych odszkodowaniu pieniężnemu, czego orzekające w niniejszej sprawie organy nie wzięły pod uwagę.

Z uwagi na powyższe WSA w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 u.g.n., co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniało wyeliminowanie wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego. Zachodzi bowiem potrzeba ponownego rozpatrzenia wniosku Skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej przez Sąd powyżej.

Podczas ponownego rozpoznania sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał organy do wyjaśnienia, jaki był cel dokonanego aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. wywłaszczenia, a następnie czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia, czego orzekające

w sprawie organy zaniechały. Sąd zaznaczył przy tym, że w okolicznościach niniejszej sprawy przeprowadzenie postępowania w tym zakresie powinno dotyczyć całej wywłaszczonej aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. nieruchomości położonej w G. przy ul. W. i Ś. o powierzchni 843 m2, zapisanej w księdze wieczystej [...], która składała się z działek oznaczonych numerami [...] i [...], a które w wyniku prac modernizacyjnych ewidencji gruntów i budynków zmieniły numery na [...] i [...], obręb Ś. Zdaniem WSA w Gdańsku prowadzenie odrębnych postępowań co do każdej z wywłaszczonych działek uniemożliwia dokonanie racjonalnych ocen i ewentualnych rozliczeń z uwagi na fakt, że wywłaszczono jedną nieruchomość o powierzchni 843 m2, zapisaną w jednej księdze wieczystej i za tę jedną nieruchomość przyznano wywłaszczonym odszkodowanie w formie ceny oraz nieruchomość zamienną. Zasadą jest bowiem zwrot w jednym postępowaniu całej wywłaszczonej nieruchomości. Sąd zaznaczył jednak, że gdyby okazało się niemożliwe wspólne rozpatrywanie żądania zwrotu obu działek to rozstrzygnięcia podjęte przez organy w odniesieniu do obu tych działek powinny być całkowicie ze sobą spójne, zgodnie bowiem z art. 8 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", organy administracji bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Podzielając stanowisko Wojewody, że celem wywłaszczenia dokonanego aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. było przeznaczenie terenu pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską WSA w Gdańsku ocenił, że z przeprowadzonego dotychczas postępowania nie wynika, czy istniejący w dniu złożenia podlegającego rozpoznaniu w niniejszej sprawie wniosku o zwrot na terenie wywłaszczonej nieruchomości parking stanowił rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Zdaniem Sądu nie można wykluczyć, że parking może stanowić rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, jednak postępowanie dowodowe musi wykazać taki właśnie charakter istniejącego na terenie wywłaszczonej nieruchomości parkingu, aby uznać, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. WSA w Gdańsku ocenił, że powołane przez organ pierwszej instancji dowody, w tym pismo A. B. z 2 sierpnia 1982 r. oraz zdjęcie lotnicze pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie z 1984 r. nie wskazują zaś w żaden sposób, aby istniejący parking taki właśnie charakter posiadał.

Decyzją z 26 kwietnia 2023 r. Prezydent, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 u.g.n., odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w udziale wynikającym z faktu spadkobrania po P. K., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 281 m2.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał m.in., że w toku ponownego rozpoznania sprawy pozyskał nowe dowody w postaci dokumentów planistycznych stanowiących integralną część opracowania pt. "Plan Rozwoju Miasta Gdyni", który przewidywał, że rejon [...] miał stanowić centrum administracji obsługującej gospodarkę morską, co oznaczało, że w tym rejonie Ś. miały być zlokalizowane siedziby zarządów oraz biura przedsiębiorstw związanych z funkcjonowaniem gospodarki morskiej. Jednocześnie studium rozwojowe nakazywało, wobec braku miejsc parkingowych dla ww. dzielnicy, zwiększenie ich liczebności, najpóźniej do 1985 r. Prezydent zwrócił uwagę, że działka nr [...] położona przy ul. Ś. znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie P., od którego dzieli ją odległość około 180 m. W związku z tym cel wywłaszczenia określony

w opiniach urbanistycznych nr [...] i [...], w świetle ustaleń Planu Rozwoju Miasta Gdyni, staje się w pełni zrozumiały.

Organ pierwszej instancji wskazał, że działka nr [...] miała stanowić rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Zdaniem Prezydenta jeżeli ta nieruchomość była położona w rejonie koncentracji usług związanych z obsługą gospodarki morskiej to oczywiste wydaje się wykorzystanie jej potencjału, do czasu docelowego zagospodarowania, na usługi najbardziej potrzebne sektorowi gospodarki morskiej. W tym konkretnym przypadku działka została wykorzystana pod budowę parkingu ogólnodostępnego służącego pracownikom okolicznych przedsiębiorstw zajmujących się szeroko rozumianą gospodarka morską. Co istotne, trudności komunikacyjne zostały wskazane w Planie Rozwoju Miasta Gdyni jako jedne

z poważniejszych przyczyn niewykorzystania pełnego potencjału Ś. na potrzeby usług związanych z gospodarką morską.

Ustalając datę realizacji parkingu organ pierwszej instancji wskazał, że z treści listu, który A. B. (poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości) przesłała na adres Urzędu Miejskiego w Gdyni (data wpływu: 3 sierpnia 1982 r.) wynika, że parking na działce nr [...] został wykonany już w 1982 r. W ocenie Prezydenta analiza archiwalnego zdjęcia lotniczego pozyskanego z Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie z 1984 r. wskazuje, że przedmiotowa nieruchomość była dwa lata później w dalszym ciągu wykorzystywana na cele parkingowe. Zaznaczono przy tym, że do dzisiaj nie zmienił się sposób użytkowania nieruchomości, o czym świadczy treść protokołu z przeprowadzonych w dniu 10 lipca 2018 r. oględzin działki nr [...], w którym zapisano: "W części środkowej, na działce nr [...] znajduje się parking zbudowany z płyt typu YUMB". Odwołując się do judykatury organ pierwszej instancji podniósł, że można uznać, iż doszło do realizacji celu wywłaszczenia w chwili przeniesienia własności nieruchomości, jeżeli realizacja celu publicznego związana jest z utrzymaniem stanu istniejącego.

Podsumowując Prezydent ocenił, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] pełniła funkcję parkingu i na taki cel, mieszczący się w szerszym pojęciu urządzeń usługowych związanych z gospodarką morską, została nabyta. Do dzisiaj na tej działce znajduje się ogólnodostępny parking, który został wybudowany w 1982 r. Organ pierwszej instancji uznał tym samym, że cel wywłaszczenia został na nieruchomości zrealizowany. Dodatkowo wskazano, że południowy fragment działki nr [...] stanowi drogę publiczną

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

(Dz. U. z 2023 r., poz. 645 ze zm.) - dalej: "u.d.p.", co w świetle art. 2 u.g.n. i art. 2a u.d.p. przesądza o niedopuszczalności zwrotu.

W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawców Wojewoda decyzją z 29 kwietnia 2024 r. utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, wskazał na wynikającą z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", zasadę związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyjaśniając następnie, że nie ma możliwości połączenia postępowań

w sprawie zwrotu działek nr [...] i [...], ponieważ drugie z nich, dotyczące działki

nr [...], jest obecnie na etapie rozpatrywania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA"), co nie stanowi uzasadnionej przyczyny przedłużania obecnie prowadzonego postępowania odwoławczego dotyczącego działki nr [...].

Po odwołaniu się do treści przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n., regulujących problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, oraz orzecznictwa sądów administracyjnych zapadłego na tle tych regulacji, Wojewoda podzielił stanowisko Prezydenta, że cel wywłaszczenia na działce nr [...] został zrealizowany, przez co nie jest możliwy jej zwrot Skarżącym jako spadkobiercom byłych właścicieli tej działki.

W powyższym zakresie organ odwoławczy wskazał m.in., że przy podpisywaniu aktu notarialnego z 20 grudnia 1985 r. stawający oświadczyli: "zgodnie z opinią urbanistyczną z dnia 24 sierpnia 1982 r. nr [...] nieruchomość leży na terenach przeznaczonych pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, a w chwili obecnej zajęta jest pod parking". Wojewoda zwrócił uwagę, że ww. opinia dotyczyła jedynie działki nr [...], natomiast dla działki nr [...] została wydana w tym samym dniu,

tj. 18 sierpnia 1982 r., opinia urbanistyczna nr [...], w której również stwierdzono, że "zgodnie z planem rozwoju m. Gdyni przedmiotowy teren stanowi rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Planowana realizacja nieustalona". Organ odwoławczy wskazał, że powyższe zostało również potwierdzone w piśmie Zarządu Gospodarki Terenami z 7 października 1982 r. oraz decyzji Urzędu Miejskiego w Gdyni

z 15 kwietnia 1985 r., w której postanowiono o dokonaniu zamiany działek nr [...] i [...] na działkę nr [...].

Wojewoda przyznał, że powyższe jest bardzo ogólnikowym stwierdzeniem, nie wskazującym, co konkretnie miało znajdować się na działce nr [...] (obecnie nr [...]). Wręcz wskazywano, że planowana realizacja jest nieustalona, a w tamtym okresie na nieruchomości znajdował się parking. Organ odwoławczy przyznał również, że w sprawie nie udało się odnaleźć dokumentów poprzedzających proces wywłaszczenia (zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego), dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny. Natomiast z pisma Urzędu Miejskiego w Gdyni do Państwowego Biura Notarialnego w Gdyni wynika,

że działki nr [...] i [...] "zostały zajęte pod urządzony obecnie parking zgodnie z planem rozwoju przestrzennego m. Gdyni akceptowanego Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej

w Gdyni nr XXI/85/82 z dnia 29.10.1982 r. przewidującego dla tego rejonu urządzenia związane z obsługą centrum śródmieścia".

Wojewoda podkreślił, że ze zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym dokumentacji wynika, iż na przedmiotowej nieruchomości nie była planowana żadna konkretna inwestycja. Była ona zajęta pod parking, a spadkobiercy byłych właścicieli żądali parceli zamiennej (pismo A. B. do Zarządu Gospodarki Terenami i Ochrony Środowiska w Gdyni i odpowiedź z 7 października 1982 r.). Natomiast organ pierwszej instancji pozyskał plan zagospodarowania przestrzennego, do którego odwołano się

w akcie notarialnym z 20 grudnia 1985 r. W akcie tym przywołano opinię urbanistyczną

z 24 sierpnia 1982 r. nr [...], dotycząca działki nr [...], w której wskazano,

że "zgodnie z planem rozwoju m. Gdyni przedmiotowy teren stanowi rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Planowane realizacje nieustalone". W ślad za Prezydentem Wojewoda powtórzył, że zgodnie z definicją zaczerpniętą

z Encyklopedii Gdyni, t. 1, pod red. M. Sokołowskiej, I. Greczanik-Filipp, W. Kwiatkowskiej, Gdynia 2006, gospodarka morska to zespół zagadnień związanych z żeglugą towarową

i pasażerską, handlem zagranicznym drogą morską, eksploatacją portów, rybołówstwem

i przetwórstwem ryb, przemysłem stoczniowym, a także żeglarstwem morskim.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z pisma Urzędu Miasta Gdyni z 3 lipca 2018 r. wynika, iż "na dzień 20 grudnia 1985 r. działki nr: [...] i [...] obręb [...]

w G. (...) objęte były granicami ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego Zespołu Portowo-Miejskiego "GD" uchwalonego Uchwałą nr 290/XXXII/62 Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 20 sierpnia 1962 r. (...) - zabudowa wielorodzinna". Z kolei w piśmie z 27 maja 1985 r. Urząd Miejski w Gdyni poinformował Państwowe Biuro Notarialne w Gdyni, że działki nr [...] i [...] "zostały zajęte pod urządzony obecnie parking zgodnie z planem rozwoju przestrzennego m. Gdyni akceptowanego uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni Nr XXI/85/82 z dnia 29.10.1982 r. przewidującego dla tego rejonu urządzenia związane z obsługą centrum śródmieścia". Również w protokole przyjęcia oświadczenia A. B. (spisanego przed 5 lutego 1984 r.) wskazano: "posiadana dotychczas parcela o pow. 843 m2 przy ul. W. róg Ś. została przejęta na parking".

Zdaniem Wojewody powyższe wskazuje, że cel przejęcia był już zrealizowany

w dacie wywłaszczenia ww. nieruchomości.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym z dokumentów powstałych w trakcie postępowania wywłaszczeniowego, tj. pisma Urzędu Miejskiego w Gdyni Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami z 27 maja 1985 r. oraz opinii urbanistycznych z 24 sierpnia 1982 r. nr [...] i nr [...], wynika, że cel wywłaszczenia określono w oparciu o plan rozwoju miasta Gdyni (tak opinie urbanistyczne) oraz o plan rozwoju przestrzennego miasta Gdyni zatwierdzonego Uchwałą nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z 29 października 1982 r. (pismo Wydziału Geodezji

i Gospodarki Gruntami do Państwowego Biura Notarialnego). Natomiast z kwerendy archiwalnej wynika, że Plan Rozwoju Miasta Gdyni i Plan Rozwoju Przestrzennego Miasta Gdyni zatwierdzony Uchwałą nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni

z 29 października 1982 r. to jeden i ten sam dokument, który obejmował szereg opracowań planistycznych wykonanych przez Biuro Planowania Przestrzennego w Gdańsku określających możliwości i warunki rozwoju miasta w celu zapewnienia właściwych warunków zagospodarowania przestrzennego.

Wojewoda wskazał, że przyjęty uchwałą nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej

w Gdyni z 29 października 1982 r. plan zagospodarowania i rozwoju miasta Gdyni przewidywał podział obszaru miasta na jednostki przestrzenne zwane dzielnicami i ich główne funkcje. Ś. miało funkcję usługową i stanowiło centralny ośrodek usługowy. Ponadto, w uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że "Miasto Gdynia stanowi wielofunkcyjny ośrodek o znaczeniu ogólnokrajowym i regionalnym, a główną funkcję obszaru miejskiego stanowi gospodarka morska i przemysł z nią związany, w tym znaczący przemysł okrętowy".

Organ odwoławczy wyjaśnił, że miasto Gdynia powstało na początku XX wieku

w związku z budową portu morskiego, który został utworzony w celu zapewnienia Polsce dostępu do morskich szlaków i bazy marynarki wojennej wobec niepewnej sytuacji

w Wolnym Mieście Gdańsku. Przy planowaniu przestrzennym miasto to było określane jako Zespół Portowo-Miejski "GD". Wojewoda podkreślił, że miasta i porty stanowią składniki przestrzeni ekonomicznej regionów nadmorskich integralnie ze sobą związanych

i wzajemnie uwarunkowanych. Współdziałanie portu i miasta przynosiło zazwyczaj rozwój

i rozkwit obu tych organizmów, o czym świadczą liczne przykłady z historii. Port morski zawsze wzrastał i rozwijał się wraz z miastem i regionem. Z reguły czynnikiem twórczym było miasto i ono wpływało na rozwój portu. Jednym z nielicznych przykładów odwrotnych była Gdynia, gdyż w tym przypadku czynnikiem twórczym był port. Miasto portowe z jednej strony spełnia funkcje związane z gospodarką morską, czyli funkcje morskie, z drugiej zaś - funkcje płynące z położenia miasta w stosunku do jego lądowego zaplecza, czyli funkcje lądowe. Tam, gdzie przeważają funkcje morskie, port ze szczególną siłą oddziałuje na miasto, na jego układ przestrzenny i gospodarczy. Sam charakter portu wywiera znaczący wpływ na kształtowanie oblicza miasta i regionu. Można więc stwierdzić, że wszystko, co wokół niego powstawało, tworzono na jego potrzeby - np. budynki mieszkalne, aby ludzie, którzy pracowali w porcie mieli gdzie mieszkać, drogi, aby można było do niego dojeżdżać, sklepy, aby ludzie, którzy tam mieszkali i pracowali m.in. w porcie mieli gdzie robić zakupy

i tak rozwijało się coraz większe miasto. Podsumowując tę część rozważań organ odwoławczy podniósł, że Gdynia była i w dalszym ciągu jest miastem portowym, czyli terenem nierozłącznie związanym z gospodarką morską.

W opinii Wojewody Prezydent prawidłowo uznał, że w związku z uzupełnieniem materiału dowodowego, przede wszystkim o plany zagospodarowania przestrzennego Ś. w Gdyni, które WSA w Gdańsku wskazał jako dowody, na podstawie których można zrekonstruować cel wywłaszczenia, w przypadku, gdy nie da się go ustalić

w oparciu o dokumenty bezpośrednio związane z wywłaszczeniem, zmianie uległ stan faktyczny i prawny sprawy. W ocenie organu odwoławczego ww. plany zagospodarowania przestrzennego dzielnicy Ś. w Gdyni jednoznacznie wskazują, że jego główną funkcją była gospodarka morska. Na tym obszarze skoncentrowane były i są jednostki obsługi gospodarki morskiej (zarządy przedsiębiorstw żeglugi, przedsiębiorstwa maklerskie, spedytorskie, kontrolne). Na obszarze centrum ustalono priorytet dla rozwoju jednostek obsługi gospodarki morskiej oraz określono obszar rozwoju tych funkcji w rejonie P., który znajduje się w sąsiedztwie działki nr [...] (w linii prostej około 100 m). Sprecyzowano również, że priorytet dla rozwoju usług gospodarki morskiej ustala się przede wszystkim na obszarze Ś., a szczególnie na pograniczu z dzielnicą P., w rejonie pomiędzy projektowaną trasą przebicia ul. W. do ul. W. -

ul. Ś. - ul. W. - ul. D. i P.. Działka nr [...] znajduje się wewnątrz tak określonego obszaru.

Wojewoda zwrócił uwagę, że z ww. dokumentów wynika, iż w tamtym okresie

w okolicy funkcjonowało wiele przedsiębiorstw związanych z gospodarką morską, których siedziby mieściły się w odległości około 200 m w linii prostej od działki nr [...]. Ponadto przedmiotowa działka jest położona w bliskiej odległości (około 230 m) od [...] (które powstało w 1934 r.), a w jej okolicy funkcjonowały i funkcjonują różne przedsiębiorstwa/instytucje związane bezpośrednio lub pośrednio z gospodarką morską. Organ odwoławczy wskazał, że dopiero od jakiegoś czasu powstają plany zagospodarowania przez miasto Gdyni terenów leżących na styku lądu i wody (tzw. idea Sea City - Śródmieście Morskie). [...] obejmuje obszar położony w centrum Gdyni z bezpośrednim dostępem do wód Zatoki Gdańskiej. Od początków historii miasta tereny te były użytkowane przez przemysł stoczniowy i przez to wyłączone z procesu urbanizacji. Obecnie przestrzeniom postoczniowym nadawany jest miejski charakter, a jego potencjał i możliwości zagospodarowania wykorzystywane są przez przedsiębiorców, którzy wpisują w te przestrzenie nowoczesne budynki mieszkalne, usługowe i biznesowe.

Mając powyższe na uwadze Wojewoda podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że sformułowanie "urządzenia usługowe związane z gospodarką morską" należy odnosić do sformułowania "urządzenia związane z obsługą centrum śródmieścia", którego główną funkcją była gospodarka morska, bowiem miasto Gdynia powstało i funkcjonowało w związku z obsługą portu morskiego. Jako prawidłowe organ odwoławczy ocenił również twierdzenie Prezydenta, że w zakres obsługi ww. obszaru niewątpliwie wchodzi również funkcja komunikacyjna, a także zapewnienie miejsc parkingowych. Parking to przecież zabezpieczenie potrzeb w zakresie komunikacji dla tego terenu, na którym funkcjonowały instytucje związane z gospodarką morską.

W ocenie Wojewody mimo że realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła przed datą zawarcia aktu notarialnego (20 grudnia 1985 r.) to nie ma to znaczenia dla rozpatrzenia wniosku o zwrot, bowiem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 136 ust. 3 u.g.n.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego wynika dodatkowo, iż część działki nr [...] (o powierzchni około 74 m2, wzdłuż ulicy Ś. na całej długości działki pas o szerokości około

3 m i naroże tej działki na skrzyżowaniu tej ulicy z ul. Ż.) znajduje się w pasach drogowych ul. Ś. i ul. Ż., zgodnie zaś z orzecznictwem sądów administracyjnych i stanowiskiem doktryny niemożliwy jest zwrot nieruchomości, która

w dniu wydania decyzji zwrotowej stanowi drogę publiczną.

W skardze na decyzję Wojewody z 29 kwietnia 2024 r. A. K., M. K., M. K., E. L., I. P., E. P. i A. P., reprezentowane przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucili jej:

1. rażącą obrazę art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Wojewodę (rozpoznającego odwołanie od decyzji Prezydenta z 26 kwietnia 2023 r.) wskazań WSA w Gdańsku (co do oceny prawnej i dalszego postępowania w sprawie), zawartych w wyroku z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 540/21, który to wyrok uchylił decyzję Wojewody z 28 czerwca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z 11 kwietnia 2019 r. o odmowie zwrotu Skarżącym wywłaszczonej

20 grudnia 1985 r. nieruchomości położonej w G., dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [...], co stanowi kwalifikowaną wadę prawną, skutkującą stwierdzeniem jej nieważności;

2. obrazę art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3b u.g.n. w zw. z art. 153 P.p.s.a. (mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji) poprzez niezastosowanie tych przepisów przez Wojewodę, posiadającego informację,

że postępowanie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [..], zostało bezpodstawnie podzielone (postanowieniem Prezydenta) na dwa odrębne postępowania (tj. dotyczące działki nr [...] oraz działki nr [...]), co skutkuje zaistnieniem na gruncie niniejszej sprawy kwalifikowanej wady (mającej postać naruszenia dyspozycji art. 136 ust. 3b u.g.n.) zaskarżonej decyzji, powodującej z mocy prawa jej nieważność (w oparciu o art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.) z powodu rażącego naruszenia przez Wojewodę dyspozycji normy art. 136 ust. 3b u.g.n., albowiem zaskarżona decyzja (Wojewody), wbrew bezwzględnemu nakazowi zawartemu w dyspozycji art. 136 ust. 3b u.g.n., dotyczy tylko i wyłącznie działki nr [...], mimo że wszczęte w tej sprawie przez Prezydenta postępowanie pierwotnie obejmowało swoim zakresem całość wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [...] i działki nr [...], co stanowi kwalifikowaną wadę prawną, skutkującą stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji i w konsekwencji jej uchyleniem;

3. obrazę art. 80, art. 77 § 1 oraz art. 107 k.p.a. poprzez dokonanie oceny ujawnionego

w sprawie materiału dowodowego tj. aktu notarialnego Rep. A nr [...] na rok 1985, sporządzonego 20 grudnia 1985 r. przez Państwowe Biuro Notarialne w Gdyni, uchwały Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni nr 290/XXXII/62 z 20 sierpnia 1962 r., opinii urbanistycznych i innych dokumentów urzędowych, w sposób sprzeczny z ich literalnym brzmieniem oraz wbrew logice i wiedzy, co doprowadziło Wojewodę do błędnego ustalenia, że:

a) P. K., J. K., E. S., J. M., A. B., W. B., A. C., I. C. (spadkodawcy Skarżących) zawarli 20 grudnia 1985 r. z przedstawicielem Urzędu Miejskiego w Gdyni umowę sprzedaży i użytkowania wieczystego, na mocy której uzyskali (od Skarbu Państwa) w zamian za sprzedaną nieruchomość (objętą aktualnie księgą wieczystą

nr [...]) tzw. nieruchomość zastępczą w postaci działki budowlanej położonej w G. przy ul. L. [...] o powierzchni 342 m2, w sytuacji gdy

z treści dowodowego aktu notarialnego i innych dowodów ujawnionych w sprawie wynika, że 20 grudnia 1985 r. pomiędzy P. K., J. K., E. S., J. M., A. B., W. B., A. C., I. C. (wstępni Skarżących) a pracownikiem Urzędu Miejskiego w Gdyni, reprezentującym Skarb Państwa, doszło (pod pozorem zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości) do wywłaszczenia (w trybie u.g.g.w.n.) przedmiotowej nieruchomości gruntowej i do zawarcia (tym samym aktem notarialnym) umowy użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w G. przy ul. L. [...];

b) celem, dla którego w 1985 r. dokonano wywłaszczenia właścicieli nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] było utworzenie na przedmiotowej nieruchomości gruntowej parkingu, w sytuacji, gdy prawidłowo dokonana ocena materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że celem, dla którego 20 grudnia 1985 r. dokonano wywłaszczenia spornej nieruchomości było utworzenie tzw. rezerwy pod przyszłe inwestycje związane z gospodarką morską cyt. "przedmiotowy teren stanowi rezerwę pod urządzenia usługowe związane

z gospodarką morską. Planowane realizacje nieustalone";

c) cel, dla którego dokonano wywłaszczenia poprzednich właścicieli nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], tj. utworzenie tzw. rezerwy pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, został zrealizowany i tym samym brak jest podstawy prawnej i faktycznej do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy prawidłowo dokonana ocena materiału dowodowego sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że od 1985 r. do dnia złożenia przez Skarżących wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie zrealizowano celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, tzn. na wywłaszczonej nieruchomości nie zlokalizowano żadnych urządzeń usługowych związanych z gospodarką morską.

Zaskarżonej decyzji Wojewody zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych sprawy, polegający na bezpodstawnym (wbrew literalnemu brzmieniu przywołanego

w punkcie II c petitum skargi dokumentu urzędowego w postaci aktu notarialnego i innych) ustaleniu, że:

1. P. K., J.K., E. S., J. M., A. B., W. B., A. C., I. C. w dniu 20 grudnia 1985 r. zawarli z przedstawiciele Urzędu Miejskiego w Gdyni umowę, na mocy której sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość gruntową położoną w G. o powierzchni 843 m2, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [...],

w sytuacji, gdy z ujawnionych w niniejszej sprawie dokumentów urzędowych wynika jednoznacznie, że 20 grudnia 1985 r. doszło (pod pozorem zawarcia umowy sprzedaży) do wywłaszczenia nieruchomości gruntowej w trybie u.g.g.w.n. bez przyznania wywłaszczonym właścicielom tzw. nieruchomości zastępczej;

2. P. K., J.K., E. S., J. M., A. B., W. B., A. C., I. C., w zamian za wywłaszczoną nieruchomość położoną w G., dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [...], otrzymali od Urzędu Miejskiego w Gdyni nieruchomość zastępczą, w sytuacji gdy z ujawnionego w sprawie materiału dowodowego (akt notarialny i inne dowody) wynika jednoznacznie, że nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...], należąca do wyżej wskazanych osób, została wywłaszczona (pod pozorem zawarcia umowy sprzedaży) w trybie u.g.g.w.n. bez przyznania wywłaszczonym właścicielom tzw. nieruchomości zastępczej;

3. cel dla, którego dokonano wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany

Zaskarżonej decyzji Wojewody zarzucono również obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 1 u.g.n., poprzez zastosowanie dyspozycji tego przepisu do błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy (vide zarzut III skargi), co doprowadziło Wojewodę do nieuprawnionej konkluzji, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzi przesłanka negatywna, uniemożliwiająca zwrot wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 u.g.n.), albowiem Skarżący nie mają możliwości faktycznej zwrotu nieruchomości zastępczej, co stosownie do obowiązującego porządku prawnego stanowi warunek sine qua non ubiegania się przez uprawniony podmiot o zwrot wywłaszczonej nieruchomości,

w sytuacji gdy analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do przeciwnego wniosku.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o wydanie przez Sąd orzeczenia zobowiązującego organ do wydania decyzji o zwrocie Skarżącym udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W sytuacji gdyby Sąd nie uwzględnił tego wniosku wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że wydane w sprawie decyzje, wbrew dyspozycji normy zawartej w art. 153 P.p.s.a., nie uwzględniły (zawartej w wyroku WSA w Gdańsku) wykładni przepisów mających zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy oraz nie uwzględniły jednoznacznych wskazań Sądu co do dalszego procedowania w sprawie, czym rażąco naruszono obowiązek wynikający z art. 153 P.p.s.a.

Zarzucono również, że Prezydent potraktował wniosek Skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako dwa oddzielne wnioski dotyczące zwrotu udziałów

w działkach wchodzących w skład różnych nieruchomości (oznaczonych jako działka

nr [...] oraz działka nr [...]) mimo, że wnioski dotyczyły zwrotu udziałów w jednej nieruchomości (składającej się z dwóch działek, oznaczonych geodezyjnie jako [...]

i [...]), dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [...]. A zatem, Prezydent, wbrew dyspozycji art. 136 ust. 3b u.g.n., potraktował przedmiot postępowania administracyjnego (zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości)

w sposób dowolny, sprzeczny z prawem administracyjnym i prawem cywilnym, stwarzając w adresatach swoich decyzji przeświadczenie, że przeprowadził kilka postępowań administracyjnych, zainicjowanych kilkoma wnioskami różnych osób mających roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym, postępowanie o zwrot udziałów

w wywłaszczonej nieruchomości, mimo że dotyczy tej samej nieruchomości i tej samej strony, zostało z rażącym naruszeniem dyspozycji art. 136 ust. 3b u.g.n. podzielone na dwa oddzielne postępowania administracyjne, co stanowi rażące naruszenie prawa

i skutkuje ustaleniem, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności.

Zdaniem strony skarżącej w sprawie doszło do rażącego naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie przez organy, że P. K., J.K., E. S., J. M., A. B., W. B., A. C., I. C. (wstępni Skarżących) zawarli ze Skarbem Państwa umowę, na mocy której zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość gruntową o powierzchni

843 m2 oraz nabyli od Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego działki

o powierzchni 342 m2. W ocenie strony skarżącej w dniu 20 grudnia 1985 r. ww. osoby, pod pozorem czynności cywilnoprawnej, zostały (na podstawie u.g.g.w.n.) wywłaszczone

i pozbawione prawa własności nieruchomości. Ponadto nie uzyskali oni prawa własności do nieruchomości zastępczej, gdyż nieruchomość gruntowa położona przy ul. L.

w G. została przekazana w użytkowanie wieczyste, z tym zaznaczeniem, że wstępni Skarżących musieli zapłacić "z góry" za przyznane im prawo użytkowania wieczystego. Za poczynione wbrew wiedzy i logice uznano tym samym stanowisko organów, jakoby cel, dla którego dokonano wywłaszczenia spornej nieruchomości został osiągnięty i tym samym na gruncie niniejszej sprawy zmaterializowały się negatywne przesłanki ustawowe, uniemożliwiające zwrot Skarżącym udziałów w spornej nieruchomości. Zdaniem strony skarżącej z ujawnionego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie,

że celem, dla którego dokonano wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości było wybudowanie urządzeń usługowych związanych z gospodarką morską, a cel ten nie został zrealizowany, przez co roszczenie o zwrot nieruchomości jest zasadne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) stanowi,

że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 29 kwietnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, z 26 kwietnia 2023 r.

o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w udziale wynikającym z faktu spadkobrania po P. K., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 281 m2.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że powyższe decyzje zostały wydane po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt

II SA/Gd 540/21) decyzji Wojewody z 28 czerwca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z 11 kwietnia 2019 r. odmawiającej Skarżącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb ewidencyjny [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o powierzchni 281 m2, w udziale wynikającym z faktu spadkobrania po P.K., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości.

W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych

z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu

w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie

w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r.

o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił,

że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA:

z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt

II SA/Gd 540/21.

Uchylając decyzję Wojewody z 28 czerwca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z 11 kwietnia 2019 r. WSA w Gdańsku nie podzielił stanowiska tych organów, że w sytuacji, gdy za nieruchomość wywłaszczoną przyznano wywłaszczonym

i odszkodowanie i nieruchomość zamienną, która następnie została przez te osoby zbyta, nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli oczywiście cel wywłaszczenia na tej nieruchomości nie został zrealizowany. Zdaniem Sądu warunek zwrotu nieruchomości zamiennej nie ma charakteru bezwzględnego i nie w każdym przypadku bez zwrotu nieruchomości zamiennej nie jest możliwy zwrot nieruchomości wywłaszczonej. WSA w Gdańsku podniósł, że brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej niewątpliwie stoi na przeszkodzie do realizacji żądania zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, jednakże nie uniemożliwia zwrotu części nieruchomości odpowiadającej swą wartością kwocie przyznanego odszkodowania. Sąd zaznaczył, że aczkolwiek nieposiadanie przed Skarżących przyznanej ich poprzednikom prawnym nieruchomości zamiennej niewątpliwie uniemożliwia spełnienie żądania zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, to jednak - wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów - nie stoi ono na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości

w części, za którą tej nieruchomości zamiennej nie przyznano, a więc w części, która odpowiada otrzymanemu przez wywłaszczonych odszkodowaniu pieniężnemu, czego orzekające w niniejszej sprawie organy nie wzięły pod uwagę.

Z uwagi na powyższe WSA w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 u.g.n., co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniało wyeliminowanie wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego. Zachodzi bowiem potrzeba ponownego rozpatrzenia wniosku Skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej przez Sąd powyżej.

Podczas ponownego rozpoznania sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał organy do wyjaśnienia, jaki był cel dokonanego aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. wywłaszczenia, a następnie czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia, czego orzekające

w sprawie organy zaniechały.

Sąd zaznaczył przy tym, że w okolicznościach niniejszej sprawy przeprowadzenie postępowania w powyższym zakresie powinno dotyczyć całej wywłaszczonej aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. nieruchomości położonej w G. przy ul. W.

i Ś. o powierzchni 843 m2, zapisanej w księdze wieczystej [..], która składała się z działek oznaczonych numerami [...] i [...], a które w wyniku prac modernizacyjnych ewidencji gruntów i budynków zmieniły numery na [...] i [...], obręb Ś. Zdaniem WSA w Gdańsku prowadzenie odrębnych postępowań co do każdej z wywłaszczonych działek uniemożliwia dokonanie racjonalnych ocen i ewentualnych rozliczeń z uwagi na fakt, że wywłaszczono jedną nieruchomość o powierzchni 843 m2, zapisaną w jednej księdze wieczystej i za tę jedną nieruchomość przyznano wywłaszczonym odszkodowanie w formie ceny oraz nieruchomość zamienną. Zasadą jest bowiem zwrot w jednym postępowaniu całej wywłaszczonej nieruchomości. Sąd zaznaczył jednak, że gdyby okazało się niemożliwe wspólne rozpatrywanie żądania zwrotu obu działek to rozstrzygnięcia podjęte przez orzekające organy w odniesieniu do obu tych działek powinny być całkowicie ze sobą spójne, albowiem zgodnie z art. 8 § 2 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym

i prawnym.

Podzielając stanowisko Wojewody, że celem wywłaszczenia dokonanego aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. było przeznaczenie terenu pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską WSA w Gdańsku ocenił, iż z przeprowadzonego dotychczas postępowania nie wynika, czy istniejący w dniu złożenia podlegającego rozpoznaniu w niniejszej sprawie wniosku o zwrot na terenie wywłaszczonej nieruchomości parking stanowił rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Zdaniem Sądu nie można wykluczyć, że parking może stanowić rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, jednakże postępowanie dowodowe musi wykazać taki właśnie charakter istniejącego na terenie wywłaszczonej nieruchomości parkingu, aby uznać, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. WSA w Gdańsku ocenił, że powołane przez organ pierwszej instancji dowody, w tym pismo A. B.

z 2 sierpnia 1982 r. oraz zdjęcie lotnicze pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego

w Warszawie z 1984 r. nie wskazują zaś w żaden sposób, aby istniejący parking taki właśnie charakter posiadał.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał również, że postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W ocenie składu rozpoznającego niniejszą sprawę w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w powyższym wyroku. Sąd nie stwierdził przy tym przesłanek umożliwiających odstąpienie od tej oceny.

W tym miejscu należy wskazać, że na s. 20 zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podał: "W opinii Wojewody Pomorskiego, prawidłowo Prezydent uznał, że w związku

z uzupełnieniem materiału dowodowego, przede wszystkim o plany zagospodarowania przestrzennego Śródmieścia w Gdyni, (...), zmianie uległ stan faktyczny i prawny sprawy". Zdaniem Sądu stwierdzenie to jest nieprawidłowe, albowiem fakt pozyskania przez organ pierwszej instancji nowych dowodów pozwolił na bardziej precyzyjne (niż w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 11 kwietnia 2019 r.) ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie spowodował natomiast, że zmianie uległ stan prawny, który uprawniałby organy do odstąpienia od oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych

w wyroku WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 540/21.

Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w następstwie ww. wyroku

w pierwszej kolejności należy wskazać, że z poszczególnych przepisów art. 136 u.g.n. wynika, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony

w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony

w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu (ust. 3).

Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja

o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Należy odnotować, że w myśl art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 991/18). Określone

w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte

w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.

W judykaturze akcentuje się, że cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Cel wywłaszczenia nie może być zatem dorozumiany, czy interpretowany rozszerzająco (zob. wyrok NSA z 13 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 311/17). Podkreślił to dobitnie Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK")

w wyroku z 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 (OTK-A 2008/3/41), wskazując na obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. W innym wyroku (z 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216) TK podkreślił natomiast, że po wejściu w życie Konstytucji RP zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest "oczywistą konsekwencją" art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Innymi słowy,

z art. 136 i art. 137 u.g.n. wynika, że nieruchomość może być użyta jedynie na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a jej zwrot następuje wtedy, gdy cel ten nie został zrealizowany.

W orzecznictwie akcentuje się również, że cel wywłaszczenia powinno się

w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia

(np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14). Innymi słowy, ocena celu wywłaszczenia musi się opierać w pierwszej kolejności na dokumentach (lub dowodach zmierzających do odtworzenia dokumentów),

w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. Dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia mogą być przydatne do określenia celu wywłaszczenia tylko wtedy, jeżeli są ściśle związane z samym wywłaszczeniem, tzn. gdy nie ma wątpliwości, że stanowią uszczegółowienie celu wywłaszczenia wskazanego np. w decyzji o wywłaszczeniu, umowie sprzedaży lub decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Niedopuszczalna jest natomiast rekonstrukcja celu wywłaszczenia w oparciu o dokumenty powstałe już po wywłaszczeniu, jeżeli dokumenty te nie odzwierciedlają wcześniejszych ustaleń w tym zakresie.

Należy jednak wyraźnie podkreślić, że im dawniej był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać

z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez TK, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się co do zasady z kwestiami natury historycznej (zob. wyroki NSA: z 7 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1454/14 i z 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że na podstawie aktu notarialnego z 20 grudnia 1985 r. Rep. A Nr [...] na rok [...] A. B., A. C., P. K., J. M. i E. S. sprzedali Skarbowi Państwa, na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), nieruchomość położoną w G. przy ul. W. i Ś. o powierzchni 843 m2, zapisaną w księdze wieczystej [...]. W zamian za tę nieruchomość dotychczasowi właściciele otrzymali kwotę 69.577 zł i - wraz ze współmałżonkami, na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej - nieruchomość zamienną w postaci prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] o powierzchni 342 m2 na okres 99 lat. Wywłaszczona nieruchomość składała się z działek oznaczonych numerami [...] i [...]. W wyniku prac modernizacyjnych działki te w ewidencji gruntów i budynków zmieniły numery na [..]

i [...], obręb Ś.

Przy podpisywaniu ww. aktu notarialnego stawający oświadczyli: "zgodnie z opinią urbanistyczną z dnia 24 sierpnia 1982 r. nr [...] nieruchomość leży na terenach przeznaczonych pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, a w chwili obecnej zajęta jest pod parking". Opinia ta dotyczyła działki nr [...], natomiast dla działki

nr [...] została wydana w dniu 18 sierpnia 1982 r. opinia urbanistyczna nr [...],

w której również stwierdzono: "zgodnie z planem rozwoju m. G. przedmiotowy teren stanowi rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską. Planowana realizacja nieustalona".

Jak słusznie wskazał Wojewoda - w powyższych dokumentach posłużono się bardzo ogólnikowymi stwierdzeniami, nie wskazano konkretnie, co miało znajdować się na działce nr [...] (obecnie nr [...]). W dokumentach tych wskazano, że planowana realizacja jest nieustalona, natomiast w momencie zawierania umowy udokumentowanej aktem notarialnym z 20 grudnia 1985 r. na spornej nieruchomości znajdował się parking.

W uzasadnieniu wyroku z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 540/21 WSA

w Gdańsku zastrzegł, że nie można wykluczyć, iż parking może stanowić rezerwę pod urządzenia usługowe związane z gospodarką morską, jednakże postępowanie dowodowe musi wykazać taki właśnie charakter istniejącego na terenie wywłaszczonej nieruchomości parkingu aby uznać, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Za niewystarczające Sąd uznał w tym zakresie odwołanie się przez Prezydenta jedynie do pisma A. B.

z 2 sierpnia 1982 r. oraz zdjęcia lotniczego z 1984 r. pozyskanego z Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie.

Jak wynika z przekazanych wraz ze skargą akt sprawy, pismem z 15 września

2022 r. Prezydent wystąpił do Archiwum Państwowego w Gdańsku Oddział w Gdyni

o odnalezienie planów zagospodarowania przestrzennego dzielnicy Gdynia Śródmieście obowiązujących w latach 1980-1985. W odpowiedzi poinformowano, że Archiwum przechowuje w swoich zasobach akta Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z lat 1974-1990, wśród których znajdują się protokoły z sesji wraz z podjętymi w ich trakcie uchwałami z lat 1974-1990.

W dniu 19 września 2022 r. pracownik prowadzący postępowanie przeprowadził kwerendę dokumentów planistycznych dotyczących dzielnicy Gdynia - Śródmieście,

w wyniku której w zbiorze dokumentów pod numerem 506 zatytułowanym "Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Gdyni" z 1986 r. odnalazł dokumenty związane ze sposobem zagospodarowania ww. dzielnicy, których uwierzytelnione kserokopie dołączył do akt sprawy.

W dniu 4 października 2022 r. pracownik prowadzący postępowanie przeprowadził kolejną kwerendę dokumentów planistycznych dotyczących dzielnicy Gdynia - Śródmieście, w wyniku której w zbiorze dokumentów odnalazł m.in. Uchwałę nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z 29 października 1982 r. o przestrzennym planie zagospodarowania i rozwoju Miasta Gdyni (numer 3 zbioru dokumentów), której uwierzytelnioną kopię dołączył do akt sprawy.

Kolejne kwerendy zostały przeprowadzone 7 października 2022 r., 18 października 2022 r., 25 października 2022 r. i 4 listopada 2022 r. W wyniku tych czynności, w zbiorze

o numerze 668 ("Wytyczne urbanistyczne do studium miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego Gdynia - Śródmieście 1976") odnaleziono dokumenty omawiające problem zagospodarowania przestrzennego rejonu Gdynia - Śródmieście, przed datą wywłaszczenia nieruchomości położonej przy ul. Ś. Poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie tych dokumentów dołączono do akt postępowania.

Zdaniem Sądu dokumenty zgromadzone przez organ pierwszej instancji w wyniku powyższych czynności, jak również pozostałe dowody, które Prezydent pozyskał w ramach wcześniejszego postępowania (zakończonego wydaniem decyzji z 11 kwietnia 2019 r.) potwierdzają realizację celu wywłaszczenia na działce nr [...] (obecnie nr [...]).

Należy zauważyć, że przyjęty uchwałą nr XXI/85/82 Miejskiej Rady Narodowej

w Gdyni z 29 października 1982 r. plan zagospodarowania i rozwoju miasta Gdyni przewidywał podział obszaru miasta na jednostki przestrzenne zwane dzielnicami i ich główne funkcje. Z załącznika do tej uchwały wynika, że Ś. miało funkcję usługową i stanowiło centralny ośrodek usługowy. Z kolei w uzasadnieniu zapisano m.in.: "Miasto G. stanowi wielofunkcyjny ośrodek o znaczeniu ogólnokrajowym

i regionalnym, a główną funkcję obszaru miejskiego stanowi gospodarka morska i przemysł z nią związany, w tym znaczący przemysł okrętowy".

Jak słusznie zwrócił uwagę Wojewoda miasto Gdynia powstało na początku XX w.

w związku z budową portu morskiego, który został utworzony w celu zapewnienia Polsce dostępu do morskich szlaków i bazy marynarki wojennej wobec niepewnej sytuacji

w Wolnym Mieście Gdańsku. Przy planowaniu przestrzennym miasto to było określane jako Zespół Portowo-Miejski "GD".

W ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego Portu Gdyni z czerwca 1973 r. wskazano m.in., że obwodnica miejska, a zwłaszcza jej część północna i wschodnia,

tj. ul. J. i W., oprócz ruchu miejskiego będzie obsługiwać przystań promową i żeglugi przybrzeżnej, a w okresie perspektywicznym dworzec morski.

W dokumencie tym wskazano na wyraźny niedobór powierzchni oraz trudności lokalizacji (w rejonie stoczni brak jest około 4,0 ha), co wskazuje na konieczność specjalnego opracowania problemu. Przedmiotem opracowania miało być m.in. obliczenie potrzeb parkowania w poszczególnych rejonach portu, koncepcja rozmieszczenia miejsc postojowych z uwzględnieniem możliwości budowy parkingów wielopoziomowych, koncepcja zabezpieczenia obsługi parkingowej w okresie docelowym.

Z kolei w wytycznych urbanistycznych do studium miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego Śródmieścia Gdyni z 1976 r. wskazano, że zestaw wiodących funkcji Gdyni obejmuje zakresy m.in. ośrodka handlu zagranicznego i żeglugi morskiej i węzła komunikacji wodnej i lądowej (pkt 2.2). W pkt 2.4 stwierdzono, że "jednym z podstawowych zadań planu jest dokonanie próby przekształcenia dotychczasowej - w znacznym stopniu przypadkowej - struktury funkcjonalno-przestrzennej przez: wyodrębnienie strefy o wyraźnej dominacji urządzeń usługowych, określenie stref o zasadniczej funkcji mieszkaniowej", a pkt 2.5 - "w strefie Śródmiejskiej Gdyni należy przyjąć priorytet budownictwa usługowego. Aby zlokalizować zakładany program usługowy nieuniknione będą wyburzenia niektórych istniejących obiektów bądź zmiana użytkowania istniejącej kubatury. W związku z powyższym przewiduje się zmniejszenie powierzchni mieszkalnej i ograniczenie funkcji mieszkaniowej w obrębie ścisłego centrum". W pkt 5 dotyczącym zaplecza samochodowego zapisano: "system parkingów winien wynikać z Koncepcji obsługi Śródmieścia, a zwłaszcza obszaru o skoncentrowanych usługach".

Kolejny dokument, na które słusznie zwróciły uwagę orzekające w sprawie organy, to załącznik do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania - inwentaryzacji infrastruktury społecznej - administracja z czerwca 1979 r., gdzie wymieniono przedsiębiorstwa związane z gospodarką morską, mające swoje siedziby w Śródmieściu. Natomiast w analizie stanu istniejącego z czerwca 1980 r., w pkt 6.3.2 wskazano: "do ważniejszych instytucji administracji gospodarki morskiej, znajdujących się w Śródmieściu, należą: [..]-[..]". Stwierdzono również, przy charakterystyce stanu istniejącego, że "układ strukturalny obiektów administracji wskazuje na dominację administracji gospodarczej - 61,9%, w tym 50% stanowią obiekty administracji związane z gospodarką morską. (...) Rozpatrując obiekty administracji w układzie przestrzennym, należy stwierdzić, iż najwyższy stopień koncentracji występuje w centrum /zwłaszcza w części północnej/ oraz w porcie". Z planu rozwoju miasta Gdyni

z listopada 1981 r. wynika, że "na obszarze Śródmieścia i portu skoncentrowane są jednostki obsługi gospodarki morskiej/zarządy przedsiębiorstw żeglugi, przedsiębiorstwa maklerskie, spedytorskie, kontrolne" oraz, że "zasadniczy wpływ na rozwój gospodarczy

i przestrzenny Gdyni ma gospodarka morska". W podstawowych założeniach tego planu wskazano na konieczność uporządkowania istniejących struktur funkcjonalno-przestrzennych, m.in. przekształcenie funkcjonalne Śródmieścia poprzez zmianę funkcji mieszkaniowej na usługową, wykształcenie sektorów o wyspecjalizowanych funkcjach: rejon P. - administracja gospodarki morskiej, ul Świętojańska

i Starowiejska - ciągi handlowe, Kamienna Góra - kultura i rekreacja. Dalej wskazano,

że na terenie miasta występuje szereg jednostek o tendencjach koncentracji w śródmieściu i w porcie. Są to głównie jednostki obsługi gospodarki morskiej (zarządy przedsiębiorstw żeglugi, przedsiębiorstwa maklerskie, spedytorskie, kontrolne). Na obszarze centrum ustalono priorytet dla rozwoju jednostek obsługi gospodarki morskiej oraz określono obszar rozwoju tych funkcji w rejonie P. Ponadto wskazano, że "przekształcenie Śródmieścia powinno uwzględniać przede wszystkim: przebudowę układu komunikacji drogowej, z zabezpieczeniem miejsc postojowych dla samochodów i segregację ruchu (pieszego, jezdnego itp.), przebudowę parterów mieszkaniowych na usługowe, przenoszenie zakładów i instytucji zbędnych w Śródmieściu na inne tereny, przy przekształcaniu Śródmieście należy podkreślać cechy charakterystyczne dla ośrodka morskiego" oraz, że "usprawnienie komunikacji zbiorowej oraz zwiększenie ilości miejsc postojowych w znacznym stopniu poprawi warunki dojazdów do pracy".

W miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta Gdyni

z 1986 r. również wskazano, że jedną z głównych funkcji miasta Gdyni jest gospodarka morska i przemysł. Dalej stwierdzono, że "głównym obszarem koncentracji funkcji gospodarki morskiej w Gdyni jest dzielnica Port (...). Fragment dzielnicy Śródmieście wydzielony granicą terytorialną portu stanowi obszar uprzywilejowany dla nieuciążliwych funkcji gospodarki morskiej, wymagających dostępu do akwenów i nabrzeży (żegluga pasażerska, szkolnictwo morskie). Priorytet dla rozwoju usług gospodarki morskiej ustala się przede wszystkim na obszarze Śródmieścia, a szczególnie na pograniczu z dzielnicą Port, w rejonie pomiędzy projektowana trasą przebicia [...]".

Zdaniem Sądu pozyskane przez Prezydenta w toku ponownie przeprowadzonego postępowania dokumenty, w tym opisane wyżej plany zagospodarowania przestrzennego dzielnicy Śródmieście w Gdyni, jednoznacznie wskazują, że jego główną funkcją była gospodarka morska. Na tym obszarze skoncentrowane były i są nadal jednostki obsługi gospodarki morskiej (zarządy przedsiębiorstw żeglugi, przedsiębiorstwa maklerskie, spedytorskie, kontrolne). Na obszarze centrum ustalono priorytet dla rozwoju jednostek obsługi gospodarki morskiej oraz określono obszar rozwoju tych funkcji w rejonie P., który znajduje się w sąsiedztwie działki nr [...] (w linii prostej około 100 m). Priorytet dla rozwoju usług gospodarki morskiej ustalono przede wszystkim na obszarze Śródmieścia, a szczególnie na pograniczu z dzielnicą Port, w rejonie pomiędzy projektowaną trasą przebicia [...]. Działka nr [...] znajduje się wewnątrz tak określonego obszaru.

Należy również zauważyć, że ww. działka jest położona w bliskiej odległości (około 230 m) od [...] (które powstało w 1934 r.), a w jej okolicy funkcjonowały i funkcjonują różne przedsiębiorstwa i instytucje związane bezpośrednio lub pośrednio z gospodarką morską.

W ocenie Sądu ważnym dopełnieniem powyższych rozważań są te, które Wojewoda zawarł na s. 21 uzasadnienia decyzji z 29 kwietnia 2024 r. Odwołując się do materiałów dostępnych w sieci Internet organ odwoławczy zwrócił uwagę, że od jakiegoś czasu powstają plany zagospodarowania przez miasto Gdynia terenów leżących na styku lądu

i wody (tzw. idea [...]). [...] obejmuje obszar położony w centrum Gdyni z bezpośrednim dostępem do wód Zatoki Gdańskiej. Od początków historii miasta tereny te były użytkowane przez przemysł stoczniowy i przez to wyłączone z procesu urbanizacji. Obecnie przestrzeniom postoczniowym nadawany jest miejski charakter, a jego potencjał i możliwości zagospodarowania wykorzystywane są przez przedsiębiorców, którzy wpisują w te przestrzenie nowoczesne budynki mieszkalne, usługowe i biznesowe.

Podsumowując dotychczasowe rozważania Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że w zakres obsługi ww. obszaru niewątpliwie wchodzi również funkcja komunikacyjna, a także zapewnienie miejsc parkingowych. Parking to zabezpieczenie potrzeb w zakresie komunikacji dla tego terenu, na którym funkcjonowały instytucje związane z gospodarką morską.

Działka nr [...] stanowiła parking w dacie wywłaszczenia i w dalszym ciągu taką funkcję pełni (w przeważającej części). Potwierdzają to również zdjęcia pobrane przy pomocy programu komputerowego Google Earth z marca 2005 r. i z maja 2008 r., na których widać samochody zaparkowane na tej działce, jak również protokół oględzin

z 10 lipca 2018 r., w którym stwierdzono m.in.: "w części środkowej na działce nr [...] znajduje się parking zbudowany z płyt typu YUMB".

W judykaturze wskazuje się, że zrealizowanie celu wywłaszczenia przed zawarciem umowy zbycia nieruchomości nie oznacza, iż stała się ona zbędna, chociaż w umowie nie określono precyzyjnie celu. Właściwa wykładnia art. 137 ust. 1 u.g.n. nie pozwala na wnioskowanie, że nieruchomość jest zbędna na cel określony w umowie, jeżeli już w dacie jej zawarcia prace związane z celem wywłaszczenia były zrealizowane (zob. wyrok NSA

z 1 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 335/17).

Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że na wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany, przez co żądanie jej zwrotu było niezasadne, o czym prawidłowo orzekły organy.

Dodatkowo należy wskazać, że w toku ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji pozyskał dokumenty, z których wynika, iż część działki nr [...] znajduje się w pasach drogowych ulic Ś. i Ż..

W pismach z 23 grudnia 2022 r., 9 lutego 2023 r. i 22 marca 2023 r. Zarząd Dróg

i Zieleni w Gdyni poinformował, że na działce nr [...], obręb [...], znajduje się parking wykorzystywany przez mieszkańców (opłaty za postój nie są pobierane), zaś część działki jest przeznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną. Wskazano również, że ul. Ś. i Ż. zostały zaliczone do dróg gminnych na mocy Rozporządzenia Nr 3/96 Wojewody Gdańskiego

z 15 kwietnia 1996 r. w sprawie zaliczenia dróg w województwie gdańskim do kategorii dróg lokalnych miejskich i dróg gminnych.

Natomiast w piśmie z 17 stycznia 2023 r. Architekt Miejski w Gdyni poinformował,

że działka nr [..], obręb [...], znajduje się na terenie, dla którego obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części dzielnicy Śródmieście w Gdyni, rejon ulic Portowej, J. Waszyngtona i projektowanej Nowej Węglowej, zatwierdzony Uchwałą nr XXXI/630/13 Rady Miasta Gdyni z dnia 22 maja

2013 r. (Dz. Urz. Woj. Pom. z dnia 4 lipca 2013 r., poz. 2725). Wskazano, że w ww. planie miejscowym działka nr [...] jest położona w następujących strefach: 10 U/MW3 (zabudowa usługowa/zabudowa wielorodzinna - usługi wymagane są przynajmniej

w parterach budynków wzdłuż ciągów usługowych oznaczonych na rysunku planu. Funkcje adaptowane - istniejące partery użytkowane jako mieszkaniowe), 20 KD-L 1/2 (ulica lokalna - ul. Ż.), 22 KD-L 1/2 (ulica lokalna - ul. Ś.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że niedopuszczalny jest zwrot wywłaszczonych nieruchomości stanowiących drogi publiczne. Z treści art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 320 ze zm.) wynika bowiem zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane w jego treści (zob. wyrok NSA z 29 września 2021 r. sygn. akt I OSK 4444/18).

Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu, że Prezydent bezpodstawnie podzielił postępowanie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na dwa odrębne postępowania (tj. dotyczące działki nr [...] oraz działki nr [...]), należy odwołać się do uzasadnienia wyroku z 13 kwietnia 2022 r. w sprawie II SA/Gd 540/21, w którym WSA

w Gdańsku wskazał co prawda, że prowadzenie odrębnych postępowań co do każdej

z wywłaszczonych działek uniemożliwia dokonanie racjonalnych ocen i ewentualnych rozliczeń, jednakże gdyby okazało się niemożliwe wspólne rozpatrywanie żądania zwrotu obu działek to rozstrzygnięcia podjęte przez organy w odniesieniu do obu tych działek powinny być całkowicie ze sobą spójne. Zgodnie bowiem z art. 8 § 2 k.p.a. organy administracji bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Na s. 8 zaskarżonej decyzji Wojewoda wyjaśnił, że na obecnym etapie nie ma możliwości połączenia postępowań w sprawie zwrotu działek nr [...] i [..], ponieważ drugie z nich, dotyczące działki nr [...], jest obecnie na etapie rozpatrywania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, co nie stanowi uzasadnionej przyczyny przedłużania prowadzonego postępowania odwoławczego dotyczącego działki nr [...].

Na marginesie Sąd wskazuje, że wyrokiem z 28 czerwca 2024 r. w sprawie I OSK 155/23 NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody od wyroku WSA w Gdańsku

z 12 października 2022 r. w sprawie II SA/Gd 303/22, którym uchylono decyzję Wojewody z 24 lutego 2022 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z 11 kwietnia 2019 r.

w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 562 m2, księga wieczysta nr [...], w udziale wynikającym z faktu spadkobrania po P. K., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości.

W odniesieniu do zarzutu, że 20 grudnia 1985 r. doszło (pod pozorem zawarcia umowy sprzedaży) do wywłaszczenia nieruchomości gruntowej w trybie u.g.g.w.n., bez przyznania wywłaszczonym właścicielom tzw. nieruchomości zastępczej, należy zauważyć, że do kwestii tej odniósł się WSA w Gdańsku w uzasadnienia wyroku z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 540/21, wiążąc w tym zakresie zarówno orzekające w sprawie organy, jak i Sąd w składzie rozpoznającym skargę złożoną w niniejszej sprawie.

Podsumowując Sąd stwierdza, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśniły cel wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot żądania zwrotu oraz wykazały, że w sprawie doszło do realizacji tego celu, co uzasadniało odmowę zwrotu spornej nieruchomości. Dokonaną w tym zakresie przez organy ocenę zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać za wszechstronną, zgodną z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia za należycie uzasadnione, spełniające wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. Brak jest tym samym podstaw, aby przyznać słuszność zarzutom podniesionym w skardze.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za niezasadną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych), a Skarżący

w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.[pic]