Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 794/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Sędzia WSA Jakub Makuch Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-541/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-541/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 21 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania H. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. P.

W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) oraz 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W wyniku rozpoznania wniosku H. Z., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adwokat M. B., organ I instancji decyzją z dnia 21 października 2022 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia, z uwagi na nie spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność matki strony powstała po ukończeniu 25 roku życia).

Na skutek odwołania złożonego przez profesjonalnego pełnomocnika w imieniu strony, organ odwoławczy w ww. decyzji z dnia 10 marca 2023 r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

Kolegium uznało, że kwestionowane rozstrzygnięcie zasadniczo odpowiada prawu, pomimo błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w N. z dnia 3 października 2014 r. H. P. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Nadto H. P. legitymuje się orzeczeniem z dnia 12 grudnia 2012 r., znak: [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, przy czym daty powstania niepełnosprawności u ww. nie da się ustalić, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 6 listopada 2012 r.

H. Z. w oświadczeniu z 3 października 2022 r. wskazała, że od 2015 r. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na stałą i bezpośrednią opiekę nad mamą.

Z załączonego zaś do akt sprawy wywiadu środowiskowego dotyczącego opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką wynika, iż H. P. ma 79 lat i jest osobą wymagającą stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W/w pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym (ciśnienie, migotanie przedsionków) jak również w stałym leczeniu z uwagi na zwyrodnienie obydwu stawów kolanowych. H. P. porusza się wyłącznie na wózku inwalidzkim, jest osobą niechodzącą. Z uwagi na stopień niepełnosprawności jest dwa razy w tygodniu rehabilitowana. Ponadto jest pod stałą opieką pielęgniarki, która wykonuje zabiegi, wykonuje pomiar ciśnienia, pomiar cukru, pomiar saturacji. Z uwagi na upośledzenie narządu słuchu - niedosłuch obydwu uszu H. P. posiada aparat słuchowy na obydwu uszach. H. P. zamieszkuje wraz z córką H. Z. w jednym domu, która zapewnia stałą bezpośrednią opiekę swojej mamie od ok. 7 lat. W/w nigdzie nie pracuje, jest stale do dyspozycji matki. Zakres sprawowanej opieki obejmuje: utrzymanie higieny osobistej tj. pomoc przy kąpieli, codzienna higiena osobista mamy, zmiana pampersów, ubieranie mamy, przygotowanie do snu, dokonywanie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, zmiana pościeli, kontaktowanie się z lekarzem, dowóz do lekarza, realizacja recept, dawkowanie i kontrola przyjmowanych leków. Jak już wyżej wskazano H. P. jest osobą niepełnosprawną ruchowo - porusza się wyłącznie na wózku inwalidzkim w związku z tym córka H. Z. sprawuje całodobową opiekę nad swoją mamą począwszy od godzin porannych tj. poranna toaleta, przygotowanie śniadania, dawkowanie leków, przygotowanie obiadu oraz jego podanie, dawkowanie leków, wieczorne czynności higieniczne tj. kąpiel, przebranie w piżamę i zmiana pampersa. W godzinach nocnych czasami H. P. wymaga opieki i pomocy córki H. przy podnoszeniu poszczególnych czynności ciała tj. nóg z uwagi na ich niedowład, przenoszeniu i przemieszczaniu się. Ponadto odwołująca się zapewnia swojej mamie udział w życiu społecznym oraz religijnym tj. udział w rekolekcjach czy też obchodzenie urodzin poza domem. W 2015 r. H. Z. przerwała zatrudnienie aby móc sprawować opiekę nad matką i do chwili obecnej nie pracuje dorywczo ani też na podstawie innych umów. Zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną ruchowo matką wymaga obecności, całodobowego nadzoru, co uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze pracy przez H. Z.

W ocenie organu II instancji, faktyczny zakres opieki jaki wykonuje odwołująca względem niepełnosprawnej matki, nie uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Jak wynika z treści przytoczonego wyżej art. 17 w/w ustawy obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, zdaniem Kolegium, nie sposób przyjąć, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, robienie zakupów, wykupywanie i dawkowanie lekarstw, zapewnienie dostępu do usług medycznych oraz innych instytucji, załatwianie spraw urzędowych - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Zdaniem organu II instancji, czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Dodatkowo zauważono, że niektóre czynności takie jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, utrzymywanie czystości w mieszkaniu odwołująca wykonuje nie tylko specjalnie dla matki ale również dla siebie choćby z racji wspólnego gospodarowania.

Kolegium nie kwestionuje faktu, iż odwołująca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką H. P., która niewątpliwie ze względu na stan zdrowia opieki tej wymaga. Jednakże organ II instancji stwierdził, iż zakres tej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej zamieszkałych w tej samej miejscowości, opiece pielęgniarskiej oraz przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W tym miejscu wskazano, że oprócz H. Z. zobowiązanymi do alimentacji względem H. P. są jej pozostałe dzieci, zamieszkałe w tej samej miejscowości co odwołująca oraz niepełnosprawna H. P. Z oświadczenia I. T. wynika, iż nie jest ona w stanie zapewnić opieki mamie ponieważ jej mąż pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym i także wymaga opieki. Z kolei L. N. oświadczyła, iż nie może opiekować się mamą ponieważ pracuje zawodowo. Natomiast B. L. oświadczyła, iż ze względu na swój stan zdrowia nie podjąć opieki nad mamą. Jest po przeszczepie nerki, nie może dźwigać. Obecnie jest na rencie. Przy czym organ II instancji podkreślił, że wyjaśnienia te nie zostały poparte żadnymi dowodami (np. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), które świadczyłyby o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo nie jest w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki.

W ocenie organu II instancji, przyznanie odwołującej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach H. P. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku odwołującej nie ma takiej konieczności a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust, 1b - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu, SKO wskazało, iż fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez nią tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na ww. decyzję SKO w Nowym Sączu, H. Z., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adwokat M. B., zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą zarobkową, a pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawna zachodzi związek przyczynowy;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 §1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez:

brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że uzasadnienie decyzji organu II instancji jest wewnętrznie sprzeczne. Zdaniem autora skargi, organ wskazuje, że skarżąca wykonuje całodobową opiekę nad matką (m.in. pomoc w poruszaniu się uwagi na niedowład nóg, przekładanie nóg podczas leżenia, czynności higieniczne, zmiana pampersów, przebieranie, zapewnienie udziału matki w życiu społecznym), zaś z drugiej strony wskazuje, z czynności wykonywane przy matce nie odbiegają od opieki wykonywanej nad starszymi rodzicami w gospodarstwach domowych. Jednocześnie organ wskazuje, że opieka mogłaby być wykonywana przy współudziale innych osób zobowiązanych do alimentacji, usług opiekuńczych uzyskanych w ramach prowadzonej polityki społecznej i opieki pielęgniarskiej.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością opieki nad matką istnieje związek przyczynowy. Na poparcie swojego stanowiska przytoczono w skardze fragment uzasadnienia wyroku: WSA w Lublinie z 6 października 2022 r., II SA/Lu 475/22 oraz NSA z 28 stycznia 2022 r., I OSK 925/21.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji.

W odpowiedzi na skargę SKO domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ odwoławczy trafnie przyjął także, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniu przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazać bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Ze względu na zarzuty skargi dotyczące błędnych ustaleń faktycznych oraz braku wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału dowodowego, a także niezabrania go w sposób wyczerpujący, podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).

Wszystkie dołączone do sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika wniosku dokumenty i załączniki były przedmiotem analizy organu odwoławczego, której wyniki znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Autor skargi zarzucając niezebranie materiału w sposób wyczerpujący czy nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji – nie wskazał dokładnie na czym te naruszenia miałyby polegać, który dowód został pominięty albo w ogóle nie przeprowadzony.

Przechodząc dalej należy wskazać, że organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Oznacza to, że organ w toku postępowania o wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne ustala, jaki jest zakres koniecznej (konkretnie w danym przypadku) opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc w jakim zakresie osoba niepełnoprawna radzi sobie sama, bądź korzysta z pomocy innych osób bliskich.

Przy czym podkreślenia w tym miejscu wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo).

Poza sporem w tej sprawie jest, że w dniu 12 grudnia 2012 r. zostało wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności H. P., który datuje się od 6 listopada 2012 r. (k. 4 a.a.) oraz orzeczenie lekarza orzecznika z 3 października 2014 r. o tym, że ww. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Jednakże wskazać w tym miejscu należy, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (przykładowo wyrok NSA z 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20, wyroki WSA: w Gliwicach z 3 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1122/22, w Łodzi z 25 października 2022 r. sygn. II SA/Łd 308/22, w Gliwicach z 13 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 1022/22 oraz II SA/Gl 961/22, w Gdańsku z 13 października 2022 r. sygn. III SA/Gd 252/22, w Szczecinie z 29 września 2022 r. sygn. II SA/Sz 692/22, w Łodzi z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Łd 676/22, w Bydgoszczy z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Bd 565/22, w Łodzi z 20 września 2022 r. II SA/Łd 626/22). W konsekwencji w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19).

W realiach rozpoznawanej należy zgodzić się z Kolegium, że wymiar i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie jest na tyle znaczny, aby w związku z jej sprawowaniem musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie mógł podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji należy zgodzić się z organem II instancji, że brak jest związku przyczyno-skutkowego w tym zakresie.

Twierdzenia zawarte we wniosku o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w oświadczeniu skarżącej z 3 października 2022 r. (k.8 a.a.), a także w wywiadzie środowiskowym, wskazujące, że skarżąca całodniowo, całodobowo w sposób trwały i ciągły sprawuje opiekę nad matką od 2015 r. i w związku z tym nie podejmuje pracy zarobkowej – uznać należy za gołosłowne, bowiem nie znajdują one poparcia w zebranym materiale dowodowym.

Z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że codziennie ma miejsce kąpiel, wymiana pieluchomajtek – na noc, na dzień – wkładki higieniczne; mierzenie ciśnienia - w miarę potrzeby, podawanie leków- rano; przygotowanie i podawanie posiłków- codziennie; sprzątanie pranie - codziennie, prasowanie co 3 dni; wizyty lekarskie - z opiekunem; opłacanie rachunków - raz w miesiącu, robienie zakupów- codziennie, załatwianie spraw urzędowych – w razie potrzeb, wyjścia do kościoła, potrzeby religijne – z opiekunem; wyjścia na spacer- z opiekunem; przygotowanie opału, palenie w piecu, odśnieżanie - codziennie; czynności ogrodnicze - raz na 2 tygodnie.

Między godzinami:

7-9 ma miejsce - przygotowanie śniadania, podanie lekarstw, wymiana pieluchomajtek;

9-11 - pranie, mierzenie ciśnienia, przygotowanie i przynoszenie opału, wyjście do kościoła z opiekunem;

11-13 - sprzątanie, zakupy, realizacja recept, palenie w piecu, opłacanie rachunków, prasowanie, wymiana wkładek higienicznych;

13-15 - przygotowywanie posiłku, załatwianie spraw urzędowych, odśnieżanie;

15 -17 - spędzanie czasu z mamą, wyjście na spacer, czynności ogrodnicze, wymiana wkładek

17-19 - przygotowywanie kolacji i czynności higieniczne, wymiana pieluchomajtek.

Zauważyć należy, że znaczna część wskazywanych w ocenianej tabeli czynności skarżącej, odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, palenie w piecu, odśnieżanie), które są przecież wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z matką (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). Akcentowane przy tym w analizowanej tabeli czynności higieniczne (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, czy moczenie nóg) – ze swojego założenia i istoty nie stanowią czynności, które odznaczałyby się długotrwałą opieką uniemożliwiającą zatrudnienie.

Zatem, zdaniem Sądu, wniosek organu odwoławczego, że zakres, charakter i częstotliwość ww. czynności nie uzasadnia tezy o braku możności połączenia opieki nad matką z podjęciem pracy choćby w niewielkim wymiarze czasowym należy uznać za uzasadniony. W konsekwencji należy zgodzić się z organem II instancji, że brak jest związku przyczyno-skutkowego w tym zakresie. Czynności podejmowane przez skarżącą, składające się na opiekę nad matką, w przeważającej mierze odnoszą się do prowadzenia szeroko rozumianego gospodarstwa domowego, do załatwiania spraw urzędowych i lekarskich (niektóre odbywają się "raz w miesiącu" albo "w razie potrzeby"). Podsumowując ten wątek, zgodnie powszechnym rozumieniem na prowadzenie gospodarstwa domowego składają się zazwyczaj czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie mieszkania, pranie, zamawianie wizyt lekarskich oraz zakupy lekarstw. Są to czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

Zgodnie z poglądem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1846/22, wydanym w sprawie podobnej pod względem faktycznym i prawnym do rozpoznawanej, warto w tym miejscu też dodać, że "wykonanie większości z tych czynności, nawet gdy są one niezbędne, może być tak zaplanowane, że ich realizacja może nastąpić w określonych godzinach rano i wieczorem, a pomiędzy tymi okresami jest możliwe wygospodarowanie czasu na inne niż z nimi związane cele, gdyż stan zdrowia matki skarżącej, a co za tym idzie możliwość jej funkcjonowania w życiu codziennym to umożliwia. Z pewnością matka skarżącej wymaga pomocy, ale pomoc jej w niektórych czynnościach związanych z codzienną egzystencją, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd zdaje sobie sprawę i rozumie trudności związane z przemieszczaniem się matki skarżącej, nie mniej jednak ani jej stan zdrowia, w konsekwencji i możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, ani czynności opiekuńcze z tym związane, nie są one aż tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakakolwiek pracę zawodową. Stąd zgodzić się należało z oceną Kolegium, że taki zakres i charakter czynności opiekuńczych nie mógł być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Nie może przesądzić o innej ocenie tych czynności incydentalne przypadki upadku i urazów doznanych przez matkę, które to okoliczności podniesione zostały w skardze, gdyż takowe mogą się wydarzyć zawsze. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna."

Reasumując, w ocenie Sądu należy się zgodzić z SKO, że skarżąca nie wykazała, aby wymiar i charakter opieki sprawowanej nad matką wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub podejmowania pracy zarobkowej.

Dodatkowo, poza brakiem istnienia związku przyczynowo – skutkowego, organ administracyjny słusznie zauważył, że skarżąca ma jeszcze trójkę rodzeństwa, w równym stopniu zobowiązanego alimentacyjnie względem matki. Trzy siostry skarżącej mieszkają nieopodal wymagającej opieki matki (ta sama miejscowość) i nie wykazały żeby istniały obiektywne okoliczności uniemożliwiające współuczestniczenie w obowiązkach opiekuńczych wobec niepełnosprawnej matki.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W stosunku do pozostałych żyjących dzieci matki skarżącej nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w możliwości wsparcia skarżącej w opiece nad matką w wybranej formie.

Powołując się na trafny pogląd WSA w Krakowie, zawarty w wyroku z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 267/23, należy w tym miejscu wskazać, że "konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie – rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1). (...) "opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki także przez osobę trzecią, co również niwelowałoby potrzebę rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt. III SA/Kr 598/23 zgodnie z którym "W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba [...]".

Wykonując ustawę o świadczeniach rodzinnych organ ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżąca w stosunku do niepełnosprawnej matką nie jest zatem nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą, ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek. Sąd podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".

Sądowi znane jest odmienne stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. (np. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).

W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ niemożliwości jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. II SA/Kr 159/23).

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Wbrew zarzutom skargi uzasadnienie organu nie jest wewnętrznie sprzeczne, organ bowiem polemizuje z tezą pełnomocnika skarżącej, że opieka jest całodzienna i całodobowa, nie przyznając tym twierdzeniom racji. Nie doszło też do naruszenia wskazanych w skardze przepisów procedury administracyjnej. Z tych to powodów Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opieki, jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.