Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 511/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara – Dubiel WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 27 lutego 2023 r. znak: WS-VI.7534.1.32.2022.BK w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 30 września 2022 r., znak: GS-14.MP.72211-3-1280/05, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 z późn. zm. – dalej jako: u.g.n.) i art. 73 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) umorzył postępowanie administracyjne z wniosku A. G. dotyczące ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 i 5 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. za nieruchomość oznaczoną jako dz. nr [...], obr. [...] jedn. ewid. K.-P., zajętą zdaniem wnioskodawczyni pod drogę – ul. [...] w K..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 29 grudnia 2005 r. A. G., powołując się na przepis art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r., zwróciła się o wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako dz. nr [...], obr[...] jedn. ewid. K.-P. zajętą zdaniem wnioskodawczyni pod pas drogi publicznej – ul. [...] w K.. Organ I instancji zaznaczył, że do pisma dołączono m.in. kopię wniosku skierowanego do Wojewody Małopolskiego o wydanie decyzji regulującej stan prawny ww. nieruchomości oraz kopię odpisu z księgi wieczystej KW [...] prowadzonej dla parceli katastralnej I. kat. [...] o pow. 0,0581 ha b. gm. kat.. .

W dalszej kolejności organ I instancji przytoczył treść art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. wskazując, że kwestia odszkodowania rozstrzygana jest po wydaniu przez Wojewodę Małopolskiego decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego i uzyskaniu przez tę decyzję waloru ostateczności.

W tym zakresie zaznaczono, że postanowieniem z dnia 6 lutego 2006 r. zawieszono postępowanie o odszkodowanie za nieruchomość objętą wnioskiem A. G. do czasu uzyskania ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego.

Organ I instancji wyjaśnił również, że dz. nr [...] o pow. 0,0321 ha zgodnie z wykazem zmian przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego z dnia 1 grudnia 1998 r. zmieniła konfigurację i oznaczenie na dz. nr [...] o pow. 0,0293 ha, obr. [...] jedn. ewid. K.-P..

Następnie wskazano, że decyzją z dnia 30 września 2021 r. Wojewoda Małopolski odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa własności nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...], obr. [...] jedn. ewid. K.-P. zajętej zdaniem wnioskodawczyni pod drogę gminną – ul. [...] w K.. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że ww. dz. nr [...], obr. [...] nie wchodziła w skład pasa drogowego drogi gminnej – ul. [...] w K.. Jednocześnie organ stwierdził, że na dzień 31 grudnia 1998 r. ww. nieruchomość stanowiła współwłasność A. G., W. G., M. G. i A. G.. Ponadto wskazano, iż organ ustalił, że W. G. zmarł w dniu 16 lutego 2011 r., a A. G. zmarła w dniu 19 marca 2015 r. i wskazał, że A. G. i W. G. za życia zbyli udziały w ww. nieruchomości. Ww. decyzja stała się ostateczna z dniem 22 października 2021 r.

W dalszej kolejności organ I instancji wskazał, że analizując elektroniczny rejestr spadkowy, nie odnalazł informacji, aby sporządzony został akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej A. G., zaś z analizy danych w rejestrze PESEL ustalono, że wnioskodawczyni zmarła w dniu 19 marca 2015 r. i w chwili śmierci była wdową. Ustalono również, że domniemaną spadkobierczynią może być M. G. z d. G., c. W. i A..

Mając na uwadze powyższe, pismem z dnia 18 lutego 2022 r. organ I instancji zwrócił się do M. G. o informację, czy posiada dokument potwierdzający nabycie praw do spadku po zmarłej, tj. postanowienie właściwego miejscowo sądu bądź akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w formie aktu notarialnego przez notariusza, a jeśli tak to o jego przedłożenie.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 3 lutego 2022 r. (data wpływu do organu – 7 marca 2022 r.) M. G. poinformowała, że nie posiada wskazanych dokumentów, a udział w nieruchomości otrzymała od matki – A. G. w formie darowizny.

Organ I instancji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, jeżeli wezwanie spadkobierców jest możliwe, nie ma podstaw do zawieszenia postępowania, wskazał, że postanowieniem z dnia 10 marca 2022 r. podjęto postępowanie wszczęte na wniosek A. G. o odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną jako dz. nr [...], z której powstała działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. K.-P., a następnie powiadomiono M. G. o zgromadzonym materiale dowodowym pozwalającym na wydanie decyzji.

W dalszej kolejności organ I instancji opisał przebieg korespondencji prowadzonej z M. G., w szczególności wskazując, że pismem z dnia 11 maja 2022 r. ponownie poinformowano M. G. o zebraniu materiału dowodowego pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku A. G.. Wyjaśniono również, że w przypadku ubiegania się o odszkodowanie w trybie art. 73 ww. ustawy, jako spadkobierca A. G., właścicielki nieruchomości zajętej pod drogę publiczną do akt sprawy powinna przedłożyć dokument potwierdzający nabycie praw do spadku (akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie właściwego miejscowo sądu rejonowego). Zaznaczono przy tym, że ww. dokumentu nie doręczono, natomiast pismem z dnia 19 maja 2022 r. M. G. wniosła o przedłużenie terminu przedstawienia stanowiska w sprawie do czasu otrzymania wyjaśnień z Wydziału Geodezji.

Organ I instancji podał, że pismem z dnia 21 czerwca 2022 r. Wydział Geodezji poinformował zainteresowaną o dokonanych ustaleniach w zakresie zmian geodezyjnych, a w związku z powyższym, pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r. poinformowano domniemaną spadkobierczynię wnioskodawczyni o zebraniu materiału dowodowego w sprawie z wniosku A. G. o odszkodowanie w trybie art. 73 ww. ustawy za ww. nieruchomość oznaczona jako dz. nr [...], obr. [...].

Zaznaczono przy tym, że w odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 16 września 2022 r. M. G. oświadczyła, iż w jej opinii zebrane dokumenty nie stanowią podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, przedstawiając w tym zakresie argumentację na poparcie swojego stanowiska, a nadto oświadczyła, że podtrzymuje wcześniejszy wniosek o odszkodowanie.

Mając na uwadze powyższe organ I instancji podkreślił, że przedmiotowe postępowanie o odszkodowanie w trybie art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. za nieruchomość oznaczoną jako dz. nr [...], obr. [...] wszczęte zostało na wniosek A. G., która zmarła w toku postępowania, a domniemana spadkobierczyni – M. G. nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego nabycia praw do spadku po zmarłej.

Następnie organ I instancji powołując się na treść art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz art. 30 k.p.a., a także orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie ujawniły się okoliczności wskazujące na spór co do tego, kto jest następcą prawnym, zaś kwestia odszkodowania w trybie art. 73 ww. ustawy jest rozstrzygana po uzyskaniu ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego regulującej stan prawny nieruchomości.

Wyjaśnił także, że w związku z faktem, że Wojewoda Małopolski w ostatecznej decyzji z dnia 30 września 2021 r. nie potwierdził przejęcia własności nieruchomości objętej wnioskiem A. G., brak było podstaw do orzekania o ustaleniu odszkodowania za ww. nieruchomość objętą wnioskiem. W tym zakresie organ I instancji powołując się na treść art. 105 § 1 k.p.a. zaznaczył m.in., że postępowanie w danej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów stosunku materialno-prawnego. W oparciu o powyższe, organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie, jak wynikało z treści uzasadnienia decyzji Wojewody Małopolskiego dz. nr [...], powstała z dz. nr [...], obr. [...] jedn. ewid. K.-P. nie była zajęta pod drogę publiczną, a nadto A. G. zbyła swój udział w nieruchomości na rzecz osoby fizycznej.

Stąd też w ocenie organu I instancji, postępowanie o odszkodowanie prowadzone na wniosek A. G. w trybie art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. za nieruchomość oznaczoną aktualnie jako dz. nr [...], obr. [...] stało się bezprzedmiotowe.

Organ I instancji podkreślił przy tym, że prowadząc postępowanie uwzględnił zastrzeżenia M. G. i poinformował zainteresowaną w piśmie z dnia 23 marca 2022 r., iż Prezydent Miasta Krakowa jako Starosta nie ma uprawnień do weryfikacji rozstrzygnięcia wydanego przez Wojewodę Małopolskiego, jak również, że kwestie dokonanych na przestrzeni lat zmian geodezyjnych nie podlegają rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu dotyczącym ustalenia odszkodowania w trybie art. 73 ww. ustawy.

Od powyższej decyzji M. G. wniosła odwołanie, z którego wynikało, że nie jest ona zadowolona z wydanej decyzji i nie zgadza się z przedstawionym w niej stanowiskiem organu I instancji. W uzasadnieniu odwołania przedstawiła szeroką argumentację mającą w jej ocenie przemawiać za wadliwością rozstrzygnięcia organu I instancji, a nadto oświadczyła, że pozostaje obecnie jedynym właścicielem dz. nr [...], obr. [...]. Odwołująca się wyjaśniła przy tym, że część ww. nieruchomości otrzymała po zmarłym tacie W. G. (postępowanie spadkowe przeprowadzone na drodze sądowej) oraz w części w drodze darowizny od mamy A. G. i w części w drodze darowizny od jej syna A. G.. Odwołująca się oświadczyła, że jest jedynym spadkobiercą po jej zmarłej mamie, a jej jedyny brat zmarł w 2011 r., będąc rozwiedzionym, zaś jego jedyny syn zmarł jako bezdzietny kawaler w 1990 r. Odwołująca się podkreśliła, że dokumenty potwierdzające przedstawione przez nią w treści odwołania fakty są dostępne dla urzędu w jego zasobach i bazach danych oraz możliwe do potwierdzenia m.in. w zbiorze dokumentów przy księgach wieczystych przypisanych do dz. nr [...] i działek, z których została ona utworzona. Odwołująca się podtrzymała także wcześniejszy wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 27 lutego 2023 r., znak: WS-VI.7534.1.32.2022.BK, na podstawie art. 9a u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania M. G., od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 30 września 2022 r., umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie powołując się na treść art. 73 ust. 1 i 4 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r., art. 127 § 1 i art. 28 k.p.a. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że skoro zaskarżona w przedmiotowej sprawie decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 30 września 2022 r. orzekająca o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako dz. nr [...], obr. [...] jedn. ewid. K.-P., dotyczyła praw i obowiązków A. G., stanowiąc rozpoznanie wniosku o odszkodowanie tej właśnie osoby, zaś w żaden sposób nie odnosi się do praw i obowiązków odwołującej się M. G., należało uznać, iż wniesione przez nią odwołanie pochodziło od osoby niebędącej stroną postępowania objętego zakwestionowaną decyzją, a w konsekwencji należało umorzyć postępowanie odwoławcze w tym zakresie.

Organ II instancji podkreślił bowiem, że odwołanie od decyzji dotyczącej odszkodowania w trybie art. 73 ww. ustawy skutecznie może złożyć (poza podmiotem zobowiązanym do jego zapłaty) jedynie osoba, na wniosek której wszczęto to postepowanie, zaś w przypadku jej śmierci – wyłącznie jej spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem spadkowym bądź aktem poświadczenia dziedziczenia. W tym zakresie organ odwoławczy zaznaczył, że pomimo wezwań organu I instancji, M. G. jednoznacznie stwierdziła, iż nie jest w posiadaniu żadnego z ww. dokumentów.

Skargę na ww. decyzję Wojewody Małopolskiego wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca – M. G., podnosząc, że w jej ocenie zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, ponieważ jest ona spadkobiercą po zmarłej mamie – A. G., na dowód czego przedłożyła Akt Poświadczenia Dziedziczenia z dnia 22 marca 2023 r. po A. G., wnosząc o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że wydana ona została z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 105 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanej dalej jako: "k.p.a.". Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W myśl art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Stosownie zaś do treści art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie administracyjne. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że umorzenie postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy w toku prowadzonego postępowania odwoławczego organ II instancji stwierdzi, że zaszły okoliczności skutkujące bezprzedmiotowością tego postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a, to jest wówczas, gdy w postępowaniu tym nastąpił brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego skutkujący brakiem podstaw do merytorycznego załatwienia sprawy co do jej istoty (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 25/21, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA"). Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać zarówno z braku istnienia przesłanki przedmiotowej, to jest braku materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjne, jak też braku istnienia przesłanki podmiotowej, to jest sytuacji braku strony mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia, wynikającej między innymi z nieposiadaniem przez dany podmiot legitymacji procesowej do bycia stroną postępowania administracyjnego (por. R. Hauser. M. Wierzbowski (red.) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, Wydanie 7, s. 904, 908). W przypadku postępowania odwoławczego bezprzedmiotowość ze względów podmiotowych będzie zachodziła w sytuacji, gdy organ ustali w toku postępowania, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 2394/21, CBOSA).

Wobec powyższego, ocena zgodności z prawem objętego przedmiotową skargą rozstrzygnięcia wymaga uprzedniego ustalenia, czy organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skarżącej nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę.

Przesłanki przyznania jednostce statusu strony wyznacza co do zasady art. 28 k.p.a., który stanowi, że stroną w sprawie jest każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie ma jednakże charakteru normy prawnej samoistnej i stosowany jest w związku z przepisami prawa materialnego, które dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego, dając jednostce status strony postępowania (np. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 176/11; wyrok NSA z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 226/15; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2368/15). Interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego, przy czym istotne jest, aby pomiędzy sytuacją prawną danego podmiotu a przedmiotem postępowania istniał związek polegający na tym, że akt stosowania obowiązującej normy prawa materialnego może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego.

Jako źródło interesu prawnego skarżącej brany musi być pod uwagę przepis art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U.1998.133.872), stanowiący że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania mogło zostać wszczęte wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości, czyli na żądanie strony uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Uprawnionym do otrzymania odszkodowania był zaś ten właściciel nieruchomości, który w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że wniosek o odszkodowanie w trybie art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. złożyła w dniu 30 grudnia 2005 r. A. G.. Do wniosku przedłożyła odpis z księgi wieczystej nr [...] z dnia 18 lutego 1997 r., z którego wynika, że prawo własności działki l.k. [...] wpisane było na rzecz A. G. i W. G. na prawach ustawowej wspólności w ˝ części. Organ w dniu 6 lutego 2006 r. zawiesił postępowanie do czasu wydania przez Wojewodę Małopolskiego decyzji w sprawie stwierdzenia nabycia nieruchomości z mocy prawa. Organ uzyskał tę decyzję w dniu 30.09.2021 r. W dniu 15 lutego 2022 r. ustalił, że wnioskodawczyni A. G. zmarła 19 marca 2015r. a jej domniemaną spadkobierczynią jest M. G. z domu G..

Organ wezwał M. G. do podania informacji, czy uzyskała postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia po A. G. (bez wskazania rygoru). Odpowiedziała ona organowi, że nie ma tych dokumentów, że udział w przedmiotowej nieruchomości uzyskała od swojej mamy w drodze darowizny na wiele lat przez jej śmiercią, a obecnie jest jedynym właścicielem tej nieruchomości. Następnie organ podjął postępowanie, stwierdzając, że ustała przyczyna zawieszenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, z powołaniem się na wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn.. akt II OSK 901/16, że jeśli brak jest sporu co do tego kto jest następcą prawnym, to organ administracji może samodzielnie dokonać ustaleń w tym zakresie. Następnie w dniu 11 maja 2022 r. organ wezwał M. G. do podania, czy ubiega się o odszkodowanie jako spadkobierca A. G., a wówczas do przedłożenia do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, a stanowisko należy przedstawić w terminie 7 dni. M. G. wniosła o przedłużenie terminu do przedstawienia stanowiska. Kolejno, w dniu 31 sierpnia 2022 r. organ wystosował do M. G. zawiadomienie w trybie art.10 k.p.a., a w dniu 16 września M. G. podtrzymała wniosek o odszkodowanie, zastrzegając, że jej zdaniem zgromadzone dokumenty nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygnięcia sprawy.

W takich okolicznościach faktycznych organ I instancji wydał decyzję o umorzeniu postępowania, kierując ją do M. G.. Z uzasadnienia decyzji nie wynika jednoznacznie co było podstawą faktyczną do uznania, że postępowanie jest bezprzedmiotowe: czy decyzja Wojewody Małopolskiego stwierdzająca, że przedmiotowa działka nie była zajęta pod drogę publiczną, czy nieprzedłożenie przez skarżącą dokumentu potwierdzającego nabycie praw do spadku po A. G., czy też fakt zbycia przez tę ostatnią udziałów w nieruchomości na rzecz skarżącej.

W decyzji zawarto pouczenie o służącym stronom odwołaniu do Wojewody Małopolskiego (M. G. była jedyną stroną postępowania).

Dlatego stanowisko organu odwoławczego, że skoro decyzja organu I instancji dotyczyła praw i obowiązków A. G., rozstrzygała wniosek A. G. o odszkodowanie oraz w żaden sposób nie odnosiła się do praw i obowiązków odwołującej się M. G., to wniesione przez nią odwołanie pochodziło od osoby niebędącej stroną postępowania objętego zakwestionowaną decyzją, jest zupełnie niezrozumiale.

Podkreślić zatem należy, że od dawna w literaturze prawniczej i judykaturze wyróżnia się szczególną postać interesu prawnego w zaskarżeniu rozstrzygnięcia - gravamen, czyli pokrzywdzenie orzeczeniem. Wskazuje się, że gravamen to subiektywne, ale uzasadnione (obiektywnie) przekonanie skarżącego, że dane rozstrzygnięcie bądź ustalenie narusza jego prawa lub szkodzi jego interesom, pociągając za sobą krzywdę. Pokrzywdzenie to występuje wówczas, gdy skarżone rozstrzygnięcie zostało wydane niezgodnie z żądaniem strony. Przez gravamen w ścisłym znaczeniu rozumie się niekorzystną dla strony różnicę między zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją orzeczenia, która wynika z porównania zakresu tego żądania i treści rozstrzygnięcia. Na gruncie procedury administracyjnej pokrzywdzenie orzeczeniem należy uznać za przesłankę skorzystania z danego środka zaskarżenia (przesłankę dopuszczalności bądź zasadności wniesienia takiego środka). Odwołują się do niej sądy administracyjne w swoim orzecznictwie (ror. wyrok WSA w Poznaniu z 15.03.2017 r., II SA/Po 77/17, LEX nr 2267487; wyrok WSA w Poznaniu z 16.11.2011 r., IV SA/Po 956/11, LEX nr 1154925; wyrok WSA w Warszawie z 24.04.2013 r., VI SA/Wa 2536/12, LEX nr 1620930).

Niewątpliwie zatem M. G. biorąca udział w postępowaniu przed organem I instancji i uznana przez ten organ za stronę oraz pokrzywdzona decyzją organu I instancji spełniła przesłankę decydującą o przysługiwaniu środka zaskarżenia (gravamen).

Organ I instancji wyraźnie ustalił (w postanowieniu o podjęciu postępowania), z powołaniem się na wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 901/16, że M. G. jest następcą prawnym A. G.. Jeżeli by tak nie było, to w jakim celu skierował do niej decyzję z dnia 30 września 2022 r. ? W takim razie do kogo było adresowane pouczenie o prawie i sposobie wniesienia odwołania?

Przecież tok postępowania administracyjnego w razie zbycia prawa i śmierci strony jednoznacznie reguluje art.30 § 4 k.p.a.: "W sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni". W postępowaniu dotyczącym praw zbywalnych w razie zbycia prawa w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (następstwo proceduralne inter vivos), w postępowaniu dotyczącym praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (następstwo proceduralne mortis causa).

Roszczenie o odszkodowanie jest roszczeniem cywilnoprawnym o charakterze majątkowym, które realizowane jest w postępowaniu administracyjnym. Ma ono charakter zbywalny, jak również podlega dziedziczeniu, a zatem może przechodzić na następców prawnych. Następstwo procesowe uregulowane przepisem art. 30 § 4 k.p.a. polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2023 r. sygn. II OSK 2091/22, lex nr 3550641.

Zatem w sytuacji, gdy organ I instancji ustalił, że M. G. jest następcą prawnym A. G., to organ odwoławczy, przyjmując odwrotne ustalenie, winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i podać na podstawie jakich faktów dokonał ustaleń odmiennych. Organ II instancji nie wyjaśnił dlaczego uznał, że odwołanie mógł skutecznie złożyć jedynie spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem spadkowym bądź aktem poświadczenia dziedziczenia po wnioskodawcy. Prezentując takie stanowisko Wojewoda Małopolski nie wezwał jednakże odwołującej się o złożenie stosownych dokumentów.

Wobec powyższego, po stwierdzeniu wadliwości zaskarżonej decyzji mającej wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.145 § 1pkt 1) lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach nie orzeczono wobec braku stosownego wniosku.