Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 308/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Dnia 9 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2024 roku sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z 04 kwietnia 2024 r. nr [...] (znak sprawy [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, dalej także jak u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej także jako Rozporządzenie) odmówił A. Ż. (A. Ż.) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie 220 753, 63 zł w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05/2006-10/2015 w kwocie 147 831, 77 zł w tym z tytułu składek - 65 041,77 zł odsetek za zwłokę – 82 790,00 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 05/2006-10/2015 w kwocie 60 516, 70 zł, w tym z tytułu składek - 26 719, 70 zł, odsetek za zwłokę - 33 797, 00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 05/2006-10/2015 w kwocie 12 405, 16 zł, w tym z tytułu składek - 5 484,16 zł, odsetek za zwłokę - 6 921,00 zł.

Odsetki naliczono na dzień zgłoszenia wniosku, tj. 12 stycznia 2024 r.

W toku postępowania organ ustalił, że A. Ż. (dalej także jako wnioskodawczyni, strona, skarżąca) jest mężatką i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodu innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form wsparcia. Wnioskodawczyni pozostaje na utrzymaniu córki w zakresie wyżywienia i mieszkania. Od 2015 roku nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych w ZUS, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

Wnioskodawczyni w jednym z oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym określiła stałe wydatki związane z utrzymaniem na kwotę 200 zł z tytułu kosztów związanych z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie). Nie posiada zobowiązań pieniężnych, nieruchomości, samochodu. W listopadzie 2015 r. umową darowizny przekazała swojej córce nieruchomości o łącznej powierzchni 7,854 ha, polecając obdarowanej, aby ustanowiła na rzecz wnioskodawczyni oraz na rzecz swojej siostry służebność osobistą mieszkania polegającą na dożywotnim i nieodpłatnym korzystaniu z całości tej nieruchomości wraz z prawem do swobodnego poruszania się po całym obejściu.

ZUS wskazał, że należności nie uległy przedawnieniu. Od 01 czerwca 2017 r. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia (decyzja z 07 kwietnia 2016r.): od 26 lutego 2016 r. (wszczęcie postępowania przed wydaniem decyzji; doręczone 2 marca 2016 r.) do 02 lutego 2017 r. (uprawomocnienie się wyroku oddalającego odwołanie). Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Nadto, postępowanie egzekucyjne jest prowadzone nadal, zgodnie zaś z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że:

- przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne,

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w dniu 28 listopada 2023 r. wydał zawiadomienie o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego tytułu wykonawczego. Ustalił, że strona nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu córki, w zakresie wyżywienia i mieszkania. Na miejscu nie stwierdzono składników majątkowych, do których można prowadzić egzekucję.

Następnie organ podkreślił, że wnioskodawczyni jest mężatką i ma dwie córki. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. przesłanką umorzenia należności z tytułu składek jest zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Organ ocenił, że obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, zaś stwierdzenie, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Aktualnie możliwość efektywnego ściągnięcia należności jest ograniczona, jednakże strona ma 56 lat, a więc znajduje się w wieku aktywności zawodowej. Po osiągnięciu wieku emerytalnego istnieje szansa, że strona będzie miała przyznane prawo do emerytury, ponadto w toku postępowania strona nie przedstawiła żadnego dokumentu z którego wynikałoby, że jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy. Organ podsumował, że obecna sytuacja może mieć charakter przejściowy, podczas gdy w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki.

Organ ocenił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Z uwagi na niniejsze organ wykluczył przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

W związku z brakiem przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rozważał istnienie przesłanek z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

Ocenił, że w sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności), ponieważ wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej.

Z materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka do umorzenia - w myśl przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia - w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Wnioskodawczyni poinformowała, że ma uszkodzony kręgosłup, a także, że choruje na boreliozę, alergię i rwę kulszową. Ponadto wskazała, że mąż cierpi na zaawansowaną chorobę alkoholową i nie leczy się od trzydziestu lat. Organ zastrzegł, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej strony a wykazywane problemy uznał za udokumentowane i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Zaznaczył jednak, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Ocenił, że w przypadku strony powyższa przesłanka nie ma zastosowania, ponieważ w trakcie prowadzonego postępowania nie przedstawiła żadnego dokumentu z którego wynikałoby, że jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy. Ponadto nie udowodniła, że stan zdrowia członków rodziny pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia). Wnioskodawczyni pozostaje na utrzymaniu córki w zakresie wyżywienia i mieszkania, nie wykazała korzystania z pomocy społecznej (np. na zakup opału, opłaty za media czy zakup posiłków lub żywności) zatem organ uznał, że podstawowe potrzeby bytowe są zaspokojone, a minimum socjalne jest zachowane.

Dodatkowo istnieje szansa, że po osiągnięciu wieku emerytalnego wnioskodawczyni będzie miała przyznane prawo do emerytury. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 02 września 2016 r., II GSK 553/15).

W terminowo złożonej skardze A. Ż. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości, lub skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W przypadku skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia wniosła o zobowiązanie organu rentowego, na podstawie art. 75 K.p.a. do przeprowadzenia oceny załączonej dokumentacji medycznej przez biegłego lekarza w zakresie wymienionych w niej chorób. Nadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi, na okoliczność, że schorzenia i stan zdrowia skarżącej nie tylko nie ulega poprawie ale ulega systematycznemu pogorszeniu.

Uzasadniając napisała, że żaden przepis prawa nie upoważnia organu rentowego do powoływanie się na przyszłe ewentualne przychody jako podstawę odmowy umorzenia zaległości. Kierując się ustaleniami postępowania i materiałem dowodowym zebranym w sprawie oczywistym jest, że w przypadku złożenia przez skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości, przy braku posiadania jakichkolwiek środków i rzeczy, Sąd oddaliłby wniosek o upadłość, a więc uzasadnione jest również umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 09 października 2024 r. skarżąca oświadczyła, że nie wie, czy będzie miała świadczenie z KRUS. Składki płaciła od 21 roku życia do momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej. Skarżąca okazała orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, którego kopię dołączono do akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Decyzja wydana w sprawie nie może pozostać w obrocie prawnym.

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu.

Przedmiot kontroli Sądu w tym postępowaniu stanowiła decyzja ZUS Oddział w R. z 04 kwietnia 2024 r. nr [...], którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie).Sąd zaznacza, że skarżąca nie skorzystała z prawa do zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, zaskarżając decyzję od razu do Sądu.

Odnosząc się do wniosku skargi o uchylenie decyzji i umorzenie należności skarżącej Sąd wskazuje, że ten wniosek jest bezzasadny. Zgodnie z art. 145a § 1 P.p.s.a.: w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" (uchylenie decyzji z powodu stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy) lub pkt 2 (stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części), jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, Sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Z przepisu wprost zatem wynika, że nie dotyczy on decyzji uznaniowych, a taki charakter ma zaskarżona decyzja. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, ma obowiązek wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej także jak u.s.u.s.) i Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej także jako Rozporządzenie).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te zostały sprecyzowane w Rozporządzeniu.

W myśl postanowień § 3 tego Rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola dotyczy tak wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz ocena materiału dowodowego. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. O tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. Sąd podkreśla, że negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W pierwszej kolejności organ winien ustalić, czy należności o których umorzenie wnioskuje strona istnieją, tj. czy nie uległy przedawnieniu, bowiem wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa i to bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność. Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją, nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie wniosku o udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań.

W niniejszej sprawie organ w decyzji z 04 kwietnia 2024 r. wskazał, że należności za okres od maja 2006 r. do października 2015 r. nie uległy przedawnieniu, gdyż od 01 czerwca 2017 r. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, toczyło się postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia (decyzja z 07 kwietnia 2016 r.), 02 lutego 2017 r. uprawomocnił się wyrok oddalający odwołanie.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W myśl ust. 5b tego artykułu, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zawieszenie terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Okres zawieszenia dodaje się do okresu przedawnienia, co skutkuje tym, że staje się on dłuższy.

W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił ani nie przedstawił żadnych dokumentów związanych ze skutecznym wszczęciem i prowadzeniem postępowania zawieszającego bieg terminu przedawnienia. Tymczasem, powołując się na instytucję zawieszenia czy też przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione w decyzji, a w dołączonych do skargi aktach brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających twierdzenia organu o braku przedawnienia składek. Przez co niemożliwe jest skontrolowanie decyzji w części dotyczącej nieprzedawnienia należności. Skutkuje to koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" P.p.s.a., z uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i wyjaśni kwestię przedawnienia składek w sposób wyżej wskazany.

Dalej wskazać trzeba, że organ nie wyjaśnił należycie twierdzeń, że obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Wątpliwości Sądu budzi ocena organu, że nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., zgodnie z którą jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek osoby zobowiązanej nadaje się w ogóle do egzekucji. Organ jednak oceny takiej nie dokonał. W aktach organu brak informacji o wynikach dotychczas prowadzonego postępowania. Nie podano jak kształtują się wydatki egzekucyjne.

W sprawie jest poza sporem, że skarżąca ma 56 lat i nie pracuje zarobkowo. Od 2015 roku deklaruje brak prowadzenia działalności gospodarczej i brak dochodów, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodu innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form wsparcia, nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych w ZUS. Nie ma majątku typu nieruchomości czy samochód. Pozostaje na utrzymaniu córki w zakresie wyżywienia i mieszkania. Naczelnik Urzędu Skarbowego, prowadzący egzekucję na podstawie dalszych tytułów wykonawczych, nie znalazł żadnego majątku i zakończył egzekucję.

Organ argumentuje, że skarżąca znajduje się w wieku aktywności zawodowej, nie udokumentowała wykluczenia z rynku pracy a dodatkowo "istnieje szansa", że po osiągnięciu wieku emerytalnego będzie miała przyznane prawo do emerytury.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w sprawach zainicjowanych wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS, organ ma obowiązek uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Sąd zarzuca, że organ nie ustalił, czy skarżącej będzie przysługiwała jakakolwiek emerytura np. z ZUS czy z KRUS.

Dalej Sąd wskazuje, że nie do zaakceptowania z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmusza dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej, bowiem ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń, która w przypadku skarżącej wobec ZUS wynosiła łącznie ponad 220 000 zł (odsetki naliczono na dzień zgłoszenia wniosku).

Założenie, że za nieokreślony czas, jak skarżąca podejmie pracę to organ będzie mógł egzekwować należności, nie zostało również w przekonujący sposób uzasadnione. Co więcej, skarżąca dołączyła do skargi między innymi kserokopię orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności (wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. w dniu 22 lipca 2019 r.), natomiast na rozprawie dołączyła do akt sprawy kopię orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. w dniu 24 lipca 2024 r.).

Powyższe obiektywnie świadczy, że stan zdrowia skarżącej, a więc i możliwości skarżącej na rynku pracy, pogarszają się. Nadto, zgodnie z art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44), orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:

1) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

1a) niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;

3) częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3, oraz celowości przekwalifikowania, o którym mowa w art. 119 ust. 2 i 3 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd o zrównaniu orzeczeń zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności z orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS (wyrok NSA z dnia 28 marca 2023 r. I OSK 1154/22, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dostępna na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej jako CBOSA). Jest faktem instytucjonalnym, że skarżąca obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i obowiązkiem organu, przy ponownym rozpoznawaniu wniosku będzie uzupełnienie akt sprawy oraz wzięcie tego faktu pod uwagę.

Podsumowując Sąd stwierdza, że organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes skarżącej, która jak wynika z akt sprawy pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji finansowej, zdana na rodzinę. Powyższe, przy uwzględnieniu stanu zdrowia wymaga wnikliwego rozważenia pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, czego w sprawie zabrakło.

Istnienie możliwości spłaty zobowiązania w przyszłości winno być realne i odnosić się do konkretnej sytuacji. W niniejszej sprawie organ nie wskazał na realność poprawy sytuacji skarżącej, nie przeanalizował, czy hipotetyczna możliwość egzekucji w przyszłości pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, nie podał wysokości ponoszonych kosztów egzekucyjnych i kwot jakie mogą być wyegzekwowane od skarżącej w jej sytuacji.

Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego, zaś wysokość zadłużenia jest istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową osoby zobowiązanej oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązana – nie pociągnie dla niej zbyt ciężkich skutków (prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r. III SA/Po 27/24; CBOSA).

Jako niczym niepoparte Sąd ocenia twierdzenia organu pod koniec zaskarżonej decyzji, o możliwości rozłożenia zaległości na raty; płynące z tego korzyści, biorąc pod uwagę zdrowie i wynikające ze stanu zdrowia możliwości zarobkowe skarżącej, stają się iluzoryczne.

Odnosząc się do argumentacji skargi Sąd wskazuje, że wprawdzie nie ma przepisu upoważniającego organ rentowy do powoływania się na przyszłe ewentualne przychody jako podstawę odmowy umorzenia zaległości. Należy jednak pamiętać, że organ rozstrzygający w sprawach o umorzenie zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych waży dwa przeciwstawne interesy: interes publiczny (przede wszystkim ochrona budżetu ZUS) oraz słuszny interes strony (tu: skarżącej). Oceny tej dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie i z tego powodu wszelkie okoliczności, które mają lub mogą mieć wpływ na kondycję finansową osoby zobowiązanej powinny być brane pod uwagę (wyrok NSA z 02 września 2016 r. II GSK 553/15; CBOSA).

Kluczowe znaczenie ma rzetelny dobór i ocena okoliczności branych pod uwagę, dotyczących bieżącej sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej osoby zobowiązanej, czy ma ona cechy trwałości i jaki będzie jej bardziej prawdopodobny rozwój, także z uwzględnieniem wieku osoby zobowiązanej. Obowiązkiem organu jest udokumentowanie i uprawdopodobnienie ww. kwestii, uzasadnienie dlaczego przyjęte przez siebie okoliczności uważa za ważniejsze w realiach sprawy.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niewłaściwe skorzystanie z przewidzianego w przepisach u.s.u.s. oraz Rozporządzenia uznania administracyjnego, jak też prawa procesowego, skoro nie zostało udokumentowane twierdzenie organu o braku przedawnienia należności. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ usunie dostrzeżone przez Sąd uchybienia i dołączy dokumenty wskazujące na zasadność twierdzeń o braku przedawnienia składek. Jeżeli okaże się, że nie doszło do przedawnienia należności, organ ustali czy skarżącej będzie przysługiwała emerytura – po osiągnięciu wieku emerytalnego i w jakiej przewidywanej wysokości, na dzień dokonywania ustalenia. Następnie organ podejmie działania celem uzupełnienia akt sprawy o aktualne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności którym legitymuje się skarżąca oraz o aktualną sytuację finansową skarżącej. Po czym wyda rozstrzygnięcie, mając na uwadze wszystkie uwagi Sądu, zaprezentowane w uzasadnieniu niniejszego wyroku.