Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1026/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 148  par. 1  pkt  1 lit.  a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 24 i  art. 25
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2014 r. sprawy ze skargi K.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., decyzją z dnia [...] r. nr [...] zmienił decyzję nr [...] z dnia [...]r. w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w następującym zakresie: przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. F. od 1 lutego 2013 r. do 28 lutego 2013 r. w wysokości 291, 13 zł. i od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. w wysokości 292,86 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał między innymi, że 27 września 2012 r. strona przedłożyła informację z Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. z której wynika, iż w okresie od stycznia 2011 r. do nadal otrzymuje 50 euro tytułem zasądzonych alimentów bezpośrednio od osoby zobowiązanej do ich płacenia tj. od M. F. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż na konto OPS od K. F. wpłynęły: dnia 24 kwietnia 2013 r. kwota 195,83 zł. oraz dnia 23 maja 2013 r. kwota 198,26 zł. Organ I instancji poinformował stronę, że powyższe kwoty zostaną zaliczone na poczet nienależnie pobranych świadczeń. Organ I instancji zmienił wysokość przysługującego stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. F. w następujący sposób:

- w lutym 2013 r. strona otrzymała 50 euro x 4,1777 kurs walutowy = 208,87 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 291,13 zł (500zł -208,87 zł = 291,13 zł),

- w marcu 2013 r. strona otrzymała 50 euro x 4,149 kurs walutowy = 207,14 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 292,86 zł (500zł – 207,14 zł = 292,86 zł).

Od tej decyzji odwołanie wniosła E. F. (pełnomocnik K.F. ) wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podnosiła ona, iż córka poinformowała OPS o fakcie otrzymywania od dłużnika 50 euro miesięcznie już w 2011 r., a "OPS natomiast cały czas utrzymuje, iż otrzymał taką informację w dniu 27.09.2012 r." Nadmieniła, iż córka co miesiąc przelewa do OPS otrzymane kwoty, a OPS nie chce uznać w całości wpłat jakich dokonuje córka - chodzi tu o koszty (prowizja przelewu europejskiego), którą córka opłaca od każdego przelewu.

Decyzją z dnia [...] r. wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzją [...] z dnia [...] r. organ I instancji przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. F. na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Podniesiono, że postępowanie w sprawie zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego za luty i marzec 2013 r. oraz w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w/w okresie w związku z otrzymaniem bezpośrednich alimentów od dłużnika zostało wszczęte przez organ I instancji z urzędu, o czym strona została poinformowana pismem z dnia 10 maja 2013 r. Zauważono, że organ I instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż 27 września 2012 r. strona przedłożyła informację z Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. z której wynika, iż w okresie od stycznia 2011 r. do nadal otrzymuje 50 euro tytułem zasądzonych alimentów bezpośrednio od osoby zobowiązanej do ich płacenia tj. od M. F.

Jako podstawę prawną do zmiany decyzji organ wskazał art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. poz. 1228 z 2012r. ze zm.) który stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Wskazano, że stosownie do art. 2 pkt. 7 lit. d wyzej wymienionej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Kolegium podkreśliło, że E. F. w treści odwołania potwierdziła, że córka otrzymuje od dłużnika alimentacyjnego alimenty w wysokości 50 euro miesięcznie, tak więc kwotę tę należy uznać w całości zgodnie z powołanym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną. Fakt, iż z kwoty przelewu tj. kwoty 50 euro (którą strona przekazuje do OPS w R.) Bank potrąca prowizję nie ma wpływu na wynik niniejszego postępowania. Osoba uprawniona może wpłacać kwoty nienależnie pobranych świadczeń bezpośrednio do kasy Ośrodka, a wówczas uniknie kosztów związanych z nadaniem przelewu.

Biorąc pod uwagę powyższe – w opinii Kolegium - należało uznać, że osoba uprawniona K. F. nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego (które zostały jej wypłacone w miesiącu lutym i marcu 2013 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie) do wysokości otrzymanych alimentów w tych miesiącach. Zdaniem Kolegium - tym samym zgodnie z przepisem art.24 ust. 1 ustawy, istnieją podstawy do zmiany decyzji przyznającej osobie uprawnionej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji postąpił prawidłowo zmieniając decyzję przyznającą osobie uprawnionej K. F. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. decyzję nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej wysokości przysługujących świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ten sposób, że uznał, iż:

- w lutym 2013 r. strona otrzymała 50 euro x 4,1777 kurs walutowy = 208,87 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 291,13 zł (500zł -208,87 zł = 291,13 zł),

- w marcu 2013 r. strona otrzymała 50 euro x 4,149 kurs walutowy = 207,14 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 292,86 zł (500zł – 207,14 zł = 292,86 zł).

Na zakończenie organ odwoławczy wskazał, że kwoty wpłacone przez osobę uprawnioną w poszczególnych miesiącach na konto Ośrodka winny być zaliczone na poczet nienależnie pobranych świadczeń, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w kolejnej decyzji wydanej w tej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej K. F. – E. F. podnosiła, że w tej samej sprawie, decyzjami z dnia [...] r. oraz dnia [...] r. Kolegium uchylało zaskarżone decyzje, a teraz utrzymuje je w mocy pomimo, iż nic w tej sprawie się nie zmieniło. Podnosiła, że Kolegium wskazywało w wydanych wcześniej decyzjach, że "OPS z chwilą otrzymania informacji, iż z N. napływają pieniądze na konto walutowe córki (...) powinien od razu zmienić wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego pomniejszoną o 50 euro czyli około 200 zł, a teraz w wymienionych decyzjach nie ma o tym mowy". Pełnomocnik skarżącej nadmieniła, iż "OPS w R. do tej pory wypłaca córce po 500 zł miesięcznie mimo posiadanej wiedzy. Cały czas są wydawane decyzje wstecz. Pełnomocnik skarżącej wskazywała, iż OPS nie informował córki o możliwości wpłat bezpośrednio do kasy OPS. Podniosła, że – jej zdaniem - "wypłacanie euro i wymiana na złotówki a potem wpłata do kasy OPS byłaby nie jasna i mało klarowna w razie gdyby trzeba by było udokumentować co dzieje się z pieniędzmi pobieranymi z N." Pełnomocnik skarżącej zaznaczyła, że dołączyła do skargi ksero odwołania do Samorządowego Kolegium z dnia 31 grudnia 2012 r., gdzie opisuje całą sytuację na 9 stronach, jakie są jej relacje z OPS w R., ale i tego Kolegium w swych ostatnich decyzjach nie wzięło pod uwagę. Nadto pełnomocnik skarżącej opisała trudną sytuację rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa w zaistniałym stanie faktycznym, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Oznacza to między innymi, że sąd nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwość kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych, niż wskazane w skardze przyczyn.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie została zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta R. z dnia [...] zmieniającą decyzję nr [...] z dnia [...] r. w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w następującym zakresie: przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. F. od 1 lutego 2013 r. do 28 lutego 2013 r. w wysokości 291, 13 zł. i od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. w wysokości 292,86 zł. Zaskarżona decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Decyzja ta ma charakter reformatoryjny, gdyż uchylono nią decyzję organu I instancji i w to miejsce orzeczono merytorycznie. Zdaniem Sądu błędna jest jednak konstatacja, że wskazany jako podstawa prawna art. 24 ust. 1 ustawy dotyczy zmiany decyzji z mocą wsteczną.

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w szczególności jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenia.

W ocenie Sądu przytoczony przepis nie stanowi podstawy do orzekania o uprawnieniach strony, na jej niekorzyść, z mocą wsteczną. Kwestia ta była wielokrotnie wyjaśniana w orzeczeniach sądów administracyjnych i tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 14 grudnia 2012 r. w sprawie I OSK 1099/12 podkreślił, że "ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim cytowany powyżej art. 24 ust. 1 działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a., umożliwiający zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc)"

Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11; LEX nr 1120615 stwierdzono, iż: "przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy)."

Powtórzyć tu też można za Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Krakowie, że

przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek

jedynie na przyszłość. Charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o tę normę usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. III SA/Kr 241/12 publ. CBOSA).

Tożsamy, a podzielany przez skład orzekający pogląd wyrażony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2013 r. IV SA/Po 1179/12 (publ. CBOSA). Wskazano tam, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje.

Podzielając przytoczone stanowisko judykatury stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. W sytuacji zatem gdy przyznane uprawnienie zostało już zrealizowane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej to świadczenie.

W wyroku tut. Sądu z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 378/13 podkreślono, że tryb ten służy wyłącznie dostosowaniu wymiaru świadczeń do sytuacji osoby uprawnionej w granicach okresu zasiłkowego, na jaki zostało przyznane świadczenie, a pogląd ten skład orzekający w pełni podziela. Po jego upływie decyzja przyznająca świadczenie nie może już stanowić źródła dalszych uprawnień, w związku z tym odpada możliwość jej modyfikowania tym bardziej, że do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń zastosowanie znajduje materialnoprawna instytucja ich zwrotu, w ramach której wydaje się odrębną decyzję. Skład orzekający podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA Gliwicach (z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. IV SA/GI 999/12) co do tego, że strony często nie zdają sobie sprawy ze skutków prawnych decyzji w przedmiocie uchylenia uprawnień do zrealizowanego już uprawnienia nie wnosząc od nich odwołania, co może wydawać się im niezasadne wobec pobrania świadczeń. Dopiero w postępowaniu o zwrot świadczeń dowiadują się o następstwach ostatecznej decyzji o uchyleniu uprawnień, jednakże nie mają już możliwości podjęcia polemiki ze stanowiskiem organu. Argumentacja ta służyć może jako dodatkowe, racjonalne uzasadnienie stanowiska judykatury, zgodnie z którym brak jest podstaw prawnych do uchylenia ze skutkiem ex tunc decyzji "skonsumowanych". W stanie faktycznym znaleźć natomiast może ewentualnie zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien rozważyć zasadność wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji nr [...] z dnia [...]r., na mocy której przyznano K. F. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 500 zł miesięcznie uwzględniając przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko, co do interpretacji przesłanek wymienionych w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przypadku umorzenia prowadzonego dotychczas postępowania prowadzącego do uchylenia ze skutkiem wstecznym decyzji Prezydenta Miasta R. organ I instancji może ewentualnie uruchomić postępowanie zmierzające do ustalenia, czy w sprawie doszło do uzyskania nienależnie pobranych świadczeń i wtedy zażądać ich zwrotu.

Wskazać zatem należy, iż zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, co mogło i miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjnyw w Gliwicach uwzględnił skargę i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a.