Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 831/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 130 ust. 4, art. 128 ust. 1 i 1a,
journal: Dz.U. 2022 poz 1681
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.)
article: art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 2 pkt 1, art. 16a i 16b, art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. a i b, art. 22c ust. 1  3
journal: Dz.U. 2020 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 3 czerwca 2024 r. nr O-III.6231.11.2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu wykonania fotografii I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr USC.5364.20.2024; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącego T. S. kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy) z 3 czerwca 2024 r. nr [...], wydana po rozpatrzeniu odwołania T. S. (dalej: Skarżący) od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: organ I instancji) z 12 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg metrykalnych, w celu wykonania fotografii.

Wydanie opisanej wyżej decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wnioskiem z 14 marca 2024 r. Skarżący zwrócił się do organu I instancji o udostępnienie ksiąg akt metrykalnych, wszystkich podległych pod Urząd miejscowości, w celu ich sfotografowania. Wniosek obejmował księgi do 1920 r. dla urodzeń oraz do 1943 r. dla małżeństw i zgonów. We wniosku Skarżący powołał się na przepis art. 130 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1378 ze zm. – dalej: p.a.s.c. ) oraz art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 2 pkt 1 i art. 16d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm. – dalej: u.n.z.a.)

Opisaną na wstępie decyzją z 12 kwietnia 2024 r. organ I instancji odmówił udostępnienia ksiąg stanu cywilnego w celu wykonania fotografii znajdujących się w nich aktów stanu cywilnego.

Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając naruszenie art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 2 pkt 1 oraz art. 16d ust 1 pkt 1 u.n.z.a. w związku z art. 130 ust 4 p.a.s.c.

Decyzją z 3 czerwca 2024 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji.

Wyjaśnił, że kwestia zasad dostępu do ksiąg stanu cywilnego sporządzonych przed wejściem w życie p.a.s.c. i sporządzonych w nich aktów stanu cywilnego oraz rodzaju wydawanych dokumentów, uzależniona jest od daty zamknięcia danej księgi. Data zamknięcia księgi pozwala ustalić, czy upłynął przewidziany w przepisach prawa okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego i czy stała się materiałem archiwalnym. Terminy przechowywania ksiąg w urzędach stanu cywilnego określają przepisy p.a.s.c. Na gruncie obowiązujących przepisów, kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów, o czym stanowi art. 128 ust. 1 ww. ustawy. Jeśli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, to termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego, prowadzonej w danej księdze. W efekcie księga stanu cywilnego zawierająca np. księgi urodzeń, małżeństw i zgonów, powinna być przechowywana przez okres właściwy dla księgi urodzeń, czyli przez najdłuższy możliwy. Udostępnianie aktów stanu cywilnego znajdujących się w takiej księdze, dla której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania urzędzie stanu cywilnego, podlega przepisom ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Z kolei udostępnianie ksiąg stanu cywilnego, dla których okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego już minął, odbywa się w oparciu o przepisy u.n.z.a. (art. 130 ust 4 p.a.s.c.).

Wojewoda podał, że w kontekście powyższego, kierownik urzędu stanu cywilnego każdorazowo zobligowany jest do dokonania oceny, które regulacje będą miały zastosowanie w danej sytuacji. Kluczową kwestią jest kierowanie się zarówno cenzurą czasową, tj. tym, czy upłynął okres przechowywania księgi w urzędzie, jak również indywidualną oceną aktu stanu cywilnego, w szczególności ustaleniem i rozważeniem kwestii danych osobowych osób żyjących, czy też figurujących w akcie stanu cywilnego danych wrażliwych.

W ocenie Wojewody, skoro będące w polu zainteresowaniu Skarżącego akty stanu cywilnego sporządzone do 1920 r. dla urodzeń oraz do 1943 r. dla małżeństw i zgonów znajdują się w tzw. księgach łączonych, czyli zawierają w jednej księdze różne rodzaje aktów lub różne roczniki dla jednego rodzaju aktów, to maksymalne okresy przechowywania tych ksiąg w urzędzie jeszcze nie upłynęły. Nie powstał zatem obowiązek przekazania ich do właściwego archiwum państwowego, przez co nie stały się materiałami archiwalnymi. Księgi te muszą być przechowywane w USC w [...] do czasu, gdy minie okres wskazany w ustawie (art. 128 ust. 1 p.a.s.c.) dla ostatniej księgi zawartej w danej księdze łączonej. W związku z powyższym, nie może mieć zastosowania przepis art. 130 ust. 4 p.a.s.c. Zdaniem Organu odwoławczego, udostępnianie wnioskowanych aktów stanu cywilnego możliwe jest jedynie na podstawie przepisów p.a.s.c.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda podniósł, że żadna z ksiąg będąca przedmiotem zainteresowania Skarżącego, znajdująca się w USC w [...], nie jest jeszcze materiałem archiwalnym. Wszystkie akty stanu cywilnego sporządzone do 1920 r. dla urodzeń oraz do 1943r. dla małżeństw i zgonów znajdują się w tzw. księgach łączonych. Księgi łączonej kierownik urzędu stanu cywilnego nie rozdziela na poszczególne rodzaje ani roczniki, traktuje daną księgę jako całość. Żądając udostępnienia tej księgi jedynie w jej części, Skarżący powoduje zatem sytuację, że księgę łączoną, która fizycznie jest jedną księgą dzieli się na częściowo materiał archiwalny, a w drugiej części traktuje się ją jako księgę, z której można wydawać np. odpisy aktu stanu cywilnego. W ocenie Wojewody jest to sprzeczne z założeniami ustawy prawo o aktach stanu cywilnego i rodzi duże komplikacje dla posługiwania się tą księgą. Jeżeli więc w sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 130 ust. 4 p.a.s.c., to tym bardziej brak jest również podstaw do stosowania zasad wynikających z u.n.z.a.

Zdaniem organu odwoławczego, Skarżący może na podstawie art. 130 ust. 5 p.a.s.c. żądać umożliwienia nieodpłatnego wykonania fotokopii aktów stanu cywilnego, jeśli wykaże interes prawny do tej czynności (art.45 ust. 1 p.a.s.c.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem Skarżącego, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:

1. art. 128 ust. 1 p.a.s.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że normy tam zawarte regulują zasady udostępniania opisanych akt stanu cywilnego osobom trzecim, a przez to, że stanowią podstawę do odmowy udostępniania akt Skarżącemu celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji;

2. art. 16a ust. 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 u.n.z.a. w związku z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy art. 130 ust. 4 zd. drugie p.a.s.c. stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie p.a.s.c., po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak długo nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w u.n.z.a., a zgodnie z art. 16a ust. 1 u.n.z.a. każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych, natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt. 1 lit. a) u.n.z.a. podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci m.in. odwzorowań cyfrowych;

3. art. 130 ust. 5 p.a.s.c. poprzez przyjęcie, że ma zastosowanie w niniejszej sprawie do Skarżącego (i może być odmową udostępnienia żądanych akt do digitalizacji), podczas gdy przepis ten stosuje się wyłącznie do osób uprawnionych do otrzymania odpisu akt stanu cywilnego (niezależnie od tego czy upłynął okres przechowywania akt czy nie), a bezspornym jest, że takie uprawnienie Skarżącemu nie przysługuje i nie na tej podstawie żądał udostępnienia akt do digitalizacji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna z przyczyn w niej wywiedzionych.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu uczyniono decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg stanu cywilnego w celu wykonania fotokopii. Należy przypomnieć, że zdaniem organu odwoławczego księgi znajdujące się w USC w [...], których zażądał Skarżący, nie są materiałem archiwalnym, zatem nie mogą być udostępnione przez Kierownika na zasadach wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że żadna z ksiąg zawierająca akty stanu cywilnego sporządzone do roku 1920 dla urodzeń oraz do roku 1943 dla małżeństw i zgonów znajdująca się w/w urzędzie nie jest jeszcze zgodnie z przepisami księgą archiwalną.

Okoliczności niniejszej sprawy pozostają analogiczne do tych, w jakich orzekał NSA w wyroku z dnia 1 marca 2023 r., sygn. II OSK 192/22, CBOSA.

Stwierdzono w nim, że nieprawidłowa jest taka interpretacja powołanych wyżej przepisów, która kwestię udostępniania wnioskowanych przez Skarżącego materiałów, utożsamia z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Podkreślono, że z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych, w postaci aktów stanu cywilnego lub aktów zbiorowych stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych, po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a P.a.s.c.

W tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o ich przechowywaniu, co pozwala przyjąć, że przepis ten reguluje zasady udostępnienia materiałów o tyle, że wskazuje na podmiot odpowiedzialny za ich udostępnienie. Wskazano, że nie stanowi jednak podstawy do uznania, że brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego ze względu chociażby na prowadzenie więcej niż jednej księgi stanu cywilnego w danej księdze stanu cywilnego, uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów.

Wykładnia art. 130 ust. 4 P.a.s.c. w związku z art. 128 ust. 1 i 1a P.a.s.c. musi odbywać się w świetle ogólnej zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych, określonej w art. 16a ust. 1 u.n.z.a. Art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. stanowi, że materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku:

1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących:

a) urodzeń - po 100 latach,

b) małżeństw i zgonów - po 80 latach.

Przepisy te stanowią według NSA lex specialis względem unormowań P.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Za prezentowanym w uzasadnieniu rozumieniem omawianych przepisów przemawia również kontekst historyczny prowadzenia ksiąg stanu cywilnego w latach, które obejmują księgi metrykalne.

W istocie analogiczny sposób zinterpretowano i zastosowano przepisy P.a.s.c. w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 lutego 2022 r., o sygn. akt II SA/Rz 1540/22, LEX., WSA w przywołanym orzeczeniu w pełni podzielił stanowisko, wyrażone m.in. w wyroku WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. sygn. III SA/Kr 925/19, w wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 417/17 oraz w wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r. IV SA/Wa 538/19, iż brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych (w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i zgonu - stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 materiał archiwalny) mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu.

Analogiczne stanowisko zajął też WSA w Rzeszowie w wyroku z 19 października 2022 r., sygn. II SA/Rz 578/22, które to stanowisko Sąd orzekający w tej sprawie w całości podziela i uznaje za własne.

Zasadnie podkreśla się w tym orzeczeniu, że z przepisu art. 130 ust. 4 P.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych, w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego, prowadzonych przed dniem wejścia w życie P.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c.

Podkreślenia wymaga, że istota tej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie wskazanych nią materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia.

Zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, lecz jest ona księgą zamkniętą, co do zasady, również nie stosuje się przepisów P.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych w niej zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem tej księgi stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje zaś ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że błędna jest interpretacja organów administracji, które kwestię udostępniania, wnioskowanych przez Skarżącego materiałów z ksiąg stanu cywilnego, wiązały z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Trzeba zauważyć, że art. 128 ust. 1 i ust. 1a P.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego związane z przekazaniem tych ksiąg do właściwych archiwów państwowych, po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Taka konstrukcja sama w sobie nie ustanawia zatem żadnych reguł dotyczących udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia. Jednocześnie z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i ust. 1a P.a.s.c. akty stanu cywilnego, sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie P.a.s.c.), z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów, w tym akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu a nie udostępnianiu ww. materiałów. Innymi słowy, art. 128 ust. 1, w szczególności zd. 2 oraz ust. 1a P.a.s.c. nie wprowadzają zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania.

Zestawienie treści powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym należy traktować jako lex specialis względem unormowań P.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 P.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b u.n.z.a., gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 u.n.z.a. powszechne prawo dostępu do materiałów archiwalnych.

Stanowiska tego nie niweczy też zdanie 2 art. 130 ust. 4 P.a.s.c. stanowiącego, że udostępnianie ww. materiałów przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co mogłoby sugerować związek między upływem terminu przechowywania księgi w urzędzie stanu cywilnego a jej udostępnianiem.

Z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. jasno wynika, że materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących:

a) urodzeń - po 100 latach;

b) małżeństw i zgonów - po 80 latach.

Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych, w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. a i b u.n.z.a.

W orzecznictwie Sądów administracyjnych jednolicie wyraża się pogląd, że podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnianiu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i akt akty zgonu, stanowiące materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu (zob. wyrok NSA z 22 stycznia 2019 r. , sygn. II OSK 417/17, wyrok WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r., sygn.. III SA/Kr 925/19; wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. IV SA/Wa 538/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 9 lutego 2022 r., sygn. II SA/Rz 1540/21; wyrok WSA w Łodzi z 14 lipca 2022 r., sygn. III SA/Łd 252/22 (opubl. w CBOSA). Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16 ust. 1 u.n.z.a. Oceny tej nie podważa zmiana stanu prawnego w zakresie art. 28 ust. 4 P.a.s.c., choćby z tego powodu, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia udostępnienia aktów stanu cywilnego sporządzonych przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującego Prawa o aktach stanu cywilnego, a więc do tych aktów art. 28 ust. 4 P.a.s.c. nie znajduje zastosowania. Jedynymi adekwatnymi unormowaniami w tym zakresie są art. 16a-16b oraz 22c u.n.z.a., przy czym ostatni z wymienionych wprowadza zabezpieczenia wolności i praw osób, których dotyczą dane zawarte w materiałach archiwalnych, np. w formie anonimizacji, w zw. z art. 130 ust. 4 zd. 2 P.a.s.c.

Zdaniem Sądu, organy dokonały nieprawidłowej wykładni i nieprawidłowo zastosowały wobec Skarżącego art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4 P.a.s.c., co miało wpływ na wynik sprawy w postaci odmowy dostępu do żądanych ksiąg.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie uwzględnienie przez organ administracji ustaleń Sądu w zakresie oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku, a następnie rozpoznanie wniosku Skarżącego przy uwzględnieniu reguł wskazanych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Procedując w sprawie, organ powinien przy tym ocenić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych w zakresie i na zasadach wynikających z art. 16b ust. 1 u.n.z.a., stosując przy tym ewentualnie instrumenty wskazane w art. 22c ust. 1 – 3 u.n.z.a.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. obejmując nimi koszty pokrytego wpisu sądowego w kwocie 200 zł, opłatę skarbową należną od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika strony skarżącej przy uwzględnieniu włożonego w wyjaśnienie tej sprawy nakładu pracy radcy prawnego - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 3 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).