Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 434/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 79a, art. 10 par. 1, art. 15
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 63 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/3/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 4 grudnia 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. M. (dalej: Strona, Skarżący) stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/3/2024, wydana w oparciu o art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570), art. 17 ust. 1, ust. 1 a, ust. 1b, ust. 5, art. 24, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) w zw. z art 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy Z. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 4 grudnia 2023 r. nr [...] znak [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. M. (dalej: osoba wymagająca opieki).

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 6 listopada 2023 r., do którego przedłożono orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki z dnia 24 października 2023 r. nr [...] wydane na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. Organ stwierdził, że w sprawie został zachowany termin z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem uprawnienie do świadczenia należy rozpatrywać od daty złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, tj. od dnia 25 września 2023 r. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że ojciec Strony potrafi samodzielnie funkcjonować, podczas wizyty pracownika socjalnego otworzył furtkę wejściową na posesję, wykonuje samodzielnie proste posiłki, ubiera się. Ojciec Strony poinformował pracownika socjalnego, że nie może zostać dłużej sam w domu z uwagi na problemy z nagłym spadkiem cukru oraz chorobę wieńcową. Organ zwrócił uwagę, że Strona była aktywna zawodowo do 31 sierpnia 2017 r. Z relacji Strony wynika, że praca zawodowa nie była kontynuowana z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, gdy ojciec opieki tej nie mógł sprawować, wobec tego w ocenie organu zaprzestanie aktywności zawodowej nie ma bezpośredniego związku z opieką nad ojcem. W ocenie organu pomoc w czynnościach oświadczonych przez Stronę nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Ponadto część czynności nie jest wykonywanych codziennie i nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w organicznym jej wymiarze. Organ zwrócił uwagę, że poza Stroną do alimentacji zobowiązany jest również brat Strony B. M.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ponadto zdaniem organu w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b omawianej ustawy, która odnosi się do wieku powstania niepełnosprawności. W związku z powyższym, w oparciu o art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 k.p.a., decyzją z dnia 4 grudnia 2023 r. nr [...] organ odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Decyzja została doręczona w dniu 6 grudnia 2023 r.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w ustawowym terminie wniosła odwołanie, podnosząc zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także błędną wykładnię art. 17 ust. 1 tej ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W uzasadnieniu podkreślono, że Skarżący sprawuje opiekę nad ojcem, która wiąże się z rezygnacją przez niego z zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, opisaną na wstępie decyzją z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/3/2024, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy po przywołaniu stanu sprawy oraz brzmienia przepisów mających w niej zastosowanie, zwrócił uwagę na przepisy przejściowe ustawy o świadczeniu wspierającym. Organ odwoławczy nie podzielił wskazanej przez organ pierwszej instancji przyczyny odmowy związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki opartej o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał na cel i charakter świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie stwierdził, iż w sprawie zakres sprawowania opieki jest niewystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ osoba niepełnosprawna wszystkie czynności dnia codziennego jest w stanie wykonać samodzielnie, zatem opieka nie jest sprawowana przez Stronę długotrwale, natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Zdaniem Kolegium zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy przez opiekuna. Nadto w ocenie organu odwoławczego nie można stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie prawo do wnioskowanego świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., tj. na dotychczasowych zasadach przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, nie zostały bowiem spełnione wszystkie wymagane prawem przesłanki warunkujące uwzględnienie wniosku.

Decyzja została doręczona w dniu 5 lutego 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc w dniu 5 marca 2024 r., sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniósł zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – jak w treści odwołania. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, w powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych pełnomocnik Skarżącego zwrócił uwagę, że warunek "stałej" opieki nie może być rozumiany jako wykonywanie opieki nieustannie, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością. Istotą opieki jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana. W ocenie Skarżącego nie sposób przyjąć, że skoro opieka świadczona przez Stronę nie jest wykonywana przez całą dobę, to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W kontekście wniosku skargi, przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryterium legalności, stała się zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie konieczny pozostaje zatem bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem.

W kwestii zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, wyjaśnienia wymaga, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 i 2 tej ustawy). Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wprost bowiem mówi o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24, podobnie m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 83/24).

W rozpatrywanej sprawie wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na możliwość realizowania czynności opiekuńczych także w warunkach zatrudnienia chociażby w częściowym wymiarze (art. 17 ust. 1 ustawy) oraz moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Organ odwoławczy podzielił natomiast drugą ze wskazanych w uzasadnieniu organu pierwszej instancji przyczyn odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Uznał, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy przez opiekuna. Argumentując swoje stanowisko Skarżący wskazał, iż zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, nad którą opieka jest sprawowana, a niewykonywanie opieki przez całą dobę nie oznacza, że nie jest to opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 6 listopada 2024 r. (karta nr 3 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki (ur. 1933 roku) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. dnia 24 października 2023 r. (orzeczenie wydano na stałe, symbol przyczyny niepełnosprawności [...], [...]; choroby układu oddechowego i krążenia, inne schorzenia, karta nr 17 akt administracyjnych). Zgodnie z treścią przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, osoba wymagająca opieki ma 90 lat, choruje na cukrzycę II typu, chorobę wieńcową, przerost prostaty, okresowo pozostaje pod opieką diabetologa, nadto występują problemy z unormowaniem cukru – nagłe spadki cukru, "potrafi samodzielnie funkcjonować w domu, wykonuje toaletę, przygotowuje proste posiłki, nie wychodzi sam z domu, w kontakcie słownym, wypowiada się logicznie", ojciec Skarżącego poinformował pracownika socjalnego, że "nie może zostać na dłużej sam w domu, ponieważ ma problemy z nagłym spadkiem cukru i chorobą wieńcową", "w jego przypadku taki spadek cukru może okazać się śmiertelny" (wywiad środowiskowy z dnia 17 listopada 2023 r., karta nr 24-26 akt administracyjnych). Z powyższym koresponduje oświadczenie złożone przez Skarżącego, iż w ramach wykonywanych czynności konieczne pozostaje "reagowanie na objawy spadku poziomu cukru we krwi" (oświadczenie z dnia 6 listopada 2023 r., karta nr 20 akt administracyjnych). Skarżący nie pracuje, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie pracy (karta nr 16 akt administracyjnych).

Zauważenia wymaga, iż utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ odwoławczy oparł o stwierdzenie, iż zakres sprawowania opieki jest niewystarczający do przyznania wnioskowanego świadczenia oraz zakres ten "nie wyklucza możliwości podjęcia pracy przez opiekuna" (str. 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Materiał dowodowy zgromadzony dotychczas w sprawie nie jest jednak w ocenie Sądu wystarczający do poczynienia takich ustaleń. Przede wszystkim nie dokonano wyczerpujących ustaleń w zakresie oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia opiekuna w wykonywanych czynnościach, w szczególności w kontekście wskazywanego "nagłych spadków cukru", które jak podano "mogą okazać się śmiertelne" oraz "choroby wieńcowej" (wywiad środowiskowy z dnia 17 listopada 2023 r., oświadczenie Skarżącego z dna 6 listopada 2023 r.). Nie wyjaśniono czy obecność osoby trzeciej w analizowanym przypadku stanowi konieczny aspekt sprawowanej opieki wobec podawanej przez Skarżącego oraz potwierdzonej przez osobę wymagającą opieki konieczności "reagowanie na objawy spadku poziomu cukru we krwi" (oświadczenie z dnia 6 listopada 2023 r.). Organ pierwszej instancji odnotował złożone oświadczenie przez osobę wymagająca opieki podczas wywiadu środowiskowego (str. 3 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji), jednak nie dokonał jego oceny, ani też nie zauważył konieczności dokonania szczegółowych ustaleń związanych z podanymi okolicznościami. Organ odwoławczy nie dostrzegł natomiast tego uchybienia, ponadto pominął analizę dostępnych ustaleń wywiadu środowiskowego oraz dalszego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym ww. oświadczeń Strony. Jedynym ustaleniem odnoszącym się do stanu faktycznego jest stwierdzenie, iż ojciec Skarżącego jest w stanie wykonywać wszystkie czynności dnia codziennego samodzielnie (str. 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Brak w motywach zaskarżonej decyzji odniesienia się do zgromadzonego materiału dowodowego uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności. Do uznania bowiem, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt V SA 721/92, ONSA 1992/3-4, poz. 95). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3400/19, właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika natomiast czy podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby wymagającej tej opieki. Dokonane w sprawie ustalenia powinny umożliwić ocenę, czy w przypadku Skarżącego sprawowanie opieki nad ojcem jest jedyną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia, czego jednak w niniejszej sprawie zabrakło. Należy również mieć na uwadze ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę, co zasadnie zaakcentowano w skardze (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 951/21). Konieczne jest w tym zakresie uwzględnienie chociażby odpoczynku dobowego. Jednocześnie zgodzić należy się, że niektóre z wymienionych przez Skarżącego czynności, takich jak przykładowo przygotowywanie posiłków, wykonywanie zakupów, porządki domowe, załatwianie spraw urzędowych, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie mogą jednak zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki, tym bardziej w sytuacji gdy obecność osoby trzeciej pozostaje niezbędna z uwagi na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, czy też konieczność reakcji na pogorszenie się tego stanu. Wówczas sprawowane w ramach opieki czynności mogłyby skutkować koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem jej sprawowania, co wymaga jednak pogłębionego postępowania wyjaśniającego.

W związku z tym, koniecznie pozostaje ustalenie wskazanych wyżej okoliczności oraz dokonanie oceny, czy w wyniku tych ustaleń uprawnione pozostaje twierdzenie o możliwości podjęcia przez Skarżącego pracy zarobkowej nawet w niepełnym zakresie. Sformułowana przez organy orzekające w sprawie przyczyna odmowy wymagała bowiem przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego. Jednocześnie należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz wyłącznie do tych, którzy sprawując opiekę nad członkiem rodziny czynią to w zakresie uniemożliwiającym im podjęcie innej pracy. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna zatem stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w aspekcie materialnoprawnej podstawy określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W sprawie doszło również do istotnego naruszenia obowiązku z art. 79a k.p.a., który stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I GSK 572/22, z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt I GSK 1344/22). Prawo wypowiedzenia się co do całego materiału faktycznego i prawnego zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest bowiem szczególnym uprawnieniem strony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93; z dnia 15 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Lu 507/95). W aktach przedłożonych do sprawy brak natomiast jakiejkolwiek informacji o wskazaniu przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Pozostające w aktach pouczenie Strony o treści art. 10 § 1 k.p.a., nie obejmuje kwestii art. 79a § 1 k.p.a., nadto nie zawiera daty jego sporządzenia. Powyższe uchybienia przepisom postępowania również nie zostały dostrzeżone przez organ odwoławczy.

Wobec tych uchybień Sąd uznał za uzasadnione uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji.

Sąd zwraca również uwagę, że prawidłowe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Stąd też na tym etapie postępowania Sąd nie dokonywał oceny zasadności podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zasadnie wskazał organ pierwszej instancji, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy istotne pozostaje rozważenie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzeczenie o niepełnosprawności wydano w dniu 24 października 2023 r., natomiast w dniu 6 listopada 2023 r. Skarżący złożył wniosek inicjujący niniejsze postępowanie.

Zauważenia jedynie pobocznie wymaga, w kwestii brata Skarżącego, iż przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie określa kto, spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej, winien sprawować opiekę i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien przy tym uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1b omawianej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 480,00 zł - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.).

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.