Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1540/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1 , art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 , art. 30 ust. 1, ust. 2  i ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1540/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.), Asesor WSA Ewelina Dziuban, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr SKO.AL./4112/12/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. znak: SKO.AL/4112/12/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2000 z późn. zm, dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2021 poz. 827 z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 17 maja 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia R. G. (dalej: skarżący) należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, tj.: K. K., ur. 26.03.2008 r. oraz S. K., ur. 27.09.2010 r. wraz z odsetkami.

Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 4 kwietnia 2022 r. do Urzędu Gminy G. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie w całości lub części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, tj. K. K. oraz S. K. wraz z odsetkami. We wniosku skarżący wskazał, że obecnie przebywa w zakładzie karnym, zmaga się z poważnymi schorzeniami i posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane na okres od 23 września 2016 r. do 31 grudnia 2022 r. Stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, nie posiada też żadnego majątku oraz nieruchomości, ponieważ cały majątek został zbyty przez żonę. Skarżący wskazał, że starał się o pracę w Areszcie Śledczym w K., ale żadnej pracy nie otrzymał.

Wójt Gminy G. orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, stwierdzając że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Wójt Gminy G. wskazał, że w wyniku analizy przesłanych dokumentów stwierdzono, że skarżący nie przedstawił aktualnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan jego zdrowia, a jedynie zaświadczenia lekarskie z lat 2018-2019. Dodatkowo z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2021 r. wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. wynika, że skarżący został zaliczony do osób niepełnosprawnych o stopniu umiarkowanym na okres do dnia 31 grudnia 2022 r., co nie wyklucza, że stan jego zdrowia po tym terminie może ulec poprawie i ww. będzie mógł podjąć pracę aby spłacać swoje zadłużenie. Z załączonych dokumentów wynika, że skarżący przebywa w Areszcie Śledczym w K., w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów związanych ze swoim utrzymaniem.

Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, że czyni jakiekolwiek starania o podjęcie zatrudnienia w Areszcie Śledczym, aby uzyskane z tego tytułu środki przekazywać chociaż na częściową spłatę swojego zadłużenia. Organ podkreślił, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie zwalnia skarżącego z obowiązku spłaty zadłużenia i nie przesądza o braku możliwości stopniowej spłaty należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym oraz nie daje podstaw do stwierdzenia, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Organ nadmienił, że zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, są konsekwencją wieloletniego niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci.

W odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji skarżący zarzucił: rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7 i art. 7b k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i niedokonanie z urzędu ustaleń dotyczących możliwości podjęcia przez skarżącego pracy w warunkach Aresztu Śledczego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał aby zachodziły przesłanki do umorzenia należności względem funduszu alimentacyjnego, co skutkowało oddaleniem jego wniosku; rażące naruszenie art. 11 k.p.a., poprzez nienależyte i nieprzekonujące uzasadnienie zapadłego rozstrzygnięcia, nieobejmujące wszelkich zagadnień istotnych w sprawie.

Skarżący podniósł, że powodem nieregulowania swoich obowiązków alimentacyjnych wobec małoletnich, jest fakt jego wieloletniego osadzenia w zakładzie karnym. Skarżący zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego aby wystąpiło do Dyrektora Aresztu Śledczego w K. z prośbą o udzielenie informacji, czy skarżący może podjąć pracę zarobkową w warunkach zakładu karnego, a jeśli nie, to z jakich powodów, oraz o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci wraz z odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wyjaśnił, że z przesłanej przez skarżącego dokumentacji wynika, że skarżący orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 14 grudnia 2021 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzeń neurologicznych oraz psychiatrycznych. Orzeczenie ma charakter okresowy i zostało wydane do dnia 31 grudnia 2022 r.

Z zaświadczeń lekarskich wystawionych w 2018 r. i 2019 r. wynika, że skarżący leczy się na stwardnienie rozsiane, spastyczny niedowład połowiczy lewostronny, astmę oskrzelową, cukrzycę typu II, zespół móżdżkowy z zaburzeniami chodu i równowagi, zaburzenia lękowe i depresyjne oraz adaptacyjne. Jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu lekkim.

Z zaświadczenia wystawionego w dniu 4 maja 2022 r. przez Dział Finansowy Aresztu Śledczego w K. wynika, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie i nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia.

Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy, Kolegium wyjaśniło, że z treści art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że decyzja w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Podkreślono, że zasadą jest zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś umorzenie tych należności jest odstępstwem od tej zasady, a więc ma charakter wyjątkowy. W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki zastosowania umorzenia należności zachodzą jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. l OSK 721/19, organ wskazał, że wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje.

W niniejszej sprawie, jako okoliczności uzasadniające wniosek, skarżący wskazał odbywanie kary pozbawienia wolności i wynikający z tego brak możliwości pracy, a także potencjalne trudności ze znalezieniem pracy po opuszczeniu zakładu karnego oraz pogorszenie stanu zdrowia.

W ocenie Kolegium, organ l instancji zasadnie stwierdził, że okoliczności te nie uzasadniają skorzystania z przewidzianego w art. 30 ust. 2 ustawy wyjątku od zasady, jaką jest zwrot przez dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że pobyt skarżącego w zakładzie karnym, jest pośrednim następstwem naruszenia przez niego porządku prawnego. Nie jest to więc okoliczność kwalifikowana jako zdarzenie nagłe, nieprzewidywalne i niezależne od woli skarżącego. Wręcz przeciwnie, to działania skarżącego doprowadziły do zaistnienia tej sytuacji. Kolegium powołało się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. III SA/Gd 862/20, w którym stwierdzono, że "odbywanie kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku w przedmiocie umorzenia przedmiotowych należności, ponieważ stanowi ona efekt zabronionych działań. Mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności (...) podkreślić należy, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika".

Podobnie nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazany przez skarżącego brak możliwości podjęcia pracy, a także potencjalne trudności ze znalezieniem pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Organ zwrócił uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się, że zła sytuacja materialna nie stanowi okoliczności uzasadniających umorzenie przedmiotowych zaległości, albowiem jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności. Umarzanie należności tylko z powodu niskich dochodów bądź braku dochodów, powodowałoby że w ogóle nie można byłoby zrealizować obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Instytucja zwrotu byłaby zatem instytucją martwą (por. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 9 marca 2021 r. sygn. III SA/Kr 1291/20).

Nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna, nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do (czasowego) przejęcia przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica, jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku, dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. Zatem, sytuacją uzasadniającą umorzenie należności, może być bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej dłużnika alimentacyjnego.

Słusznie organ l instancji w zaskarżonej decyzji skonstatował, że wprawdzie w interesie skarżącego jest umorzenie należności alimentacyjnych, jednakże niedochodzenie zwrotu tych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja zobowiązanego jest wyjątkowa, natomiast w pozostałych przypadkach - jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie -niedochodzenie przez organ zwrotu tych należności, naruszałoby interes publiczny, w tym interes fiskalny państwa.

Zdaniem Kolegium, ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie, że sytuacja majątkowa i zarobkowa skarżącego nie ulegnie w przyszłości poprawie. Skarżący po wyjściu z zakładu karnego będzie mógł wystąpić o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty obciążającego go zadłużenia alimentacyjnego, do czasu uzyskania względnej stabilizacji finansowej. W obecnej sytuacji wniosek o umorzenie należności uznać należy za dalece przedwczesny. Nawet, biorąc pod uwagę, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, to taka okoliczność nie może a priori stanowić o braku możliwości podjęcia zatrudnienia np. w zakładach pracy chronionej, czy też nawet na otwartym rynku pracy.

Nie można zapominać o tym, że umorzenie należności ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty.

Z przedstawionych powodów Kolegium stwierdziło, że wniosek dowodowy skarżącego zawarty w odwołaniu nie jest uzasadniony, ponieważ powody, dla których skarżący aktualnie nie może podjąć zatrudnienia w warunkach zakładu karnego, nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania a to art. 78 § 1 w związku z art. 140 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącego o zwrócenie się do administracji Aresztu Śledczego w K. o podanie informacji na okoliczność i przyczyny, dla jakich skarżący nie jest zatrudniony, w sytuacji gdy okoliczność, na jaką zawnioskowany był dowód ma istotne znaczenie dla sprawy,

2. rażące naruszenie przepisów postępowania a to art. 7 i art. 7b k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i niedokonanie z urzędu ustaleń dotyczących możliwości podjęcia przez skarżącego pracy w warunkach Aresztu Śledczego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał aby zachodziły przesłanki do umorzenia należności względem funduszu alimentacyjnego, co skutkowało oddaleniem jego wniosku,

3. rażące naruszenie art. 11 w związku z art. 140 k.p.a., poprzez nienależyte i nieprzekonujące uzasadnienie zapadłego rozstrzygnięcia, nieobejmujące wszelkich zagadnień istotnych w sprawie,

4. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 30 § 2 ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej w warunkach zakładu karnego, w sytuacji gdy na mocy powołanego przepisu, organy orzekające zobowiązane są do zbadania sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika pod kątem zasadności jego wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń, ewentualnie uchylnie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że powodem, dla którego skarżący nie reguluje swoich obowiązków alimentacyjnych wobec małoletnich, jest fakt jego wieloletniego osadzenia w zakładzie karnym. Godząc się z tym, że jego osadzenie jest po części efektem jego działalności, skarżący podniósł, że korzyści, które skarżący miał czerpać z działalności niezgodnej z prawem, de facto służyły zaspokojeniu potrzeb całej rodziny w tym i dzieci. Okoliczność ta była już podnoszona w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy G., jednakże nie została w ogóle wzięta pod uwagę, ani omówiona w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego.

Nie bez znaczenia jest też i to, że cały majątek, jaki małżonkowie zgromadzili w czasie trwania małżeństwa, stanowi własność żony skarżącego i ich wspólnych dzieci (wierzycieli alimentacyjnych). W ten sposób skarżący zabezpieczył byt rodziny na wypadek, gdyby sam popadł w kłopoty. Jednakże po osadzeniu skarżącego, jego żona przetrwoniła lub porzuciła posiadany majątek, występując o zasądzenie od męża alimentów, mimo tego, że wiedziała i miała świadomość, że ten nie będzie mógł tych świadczeń płacić. Nie zachodzi tu zatem sytuacja pozwalająca na przyjęcie, że umorzenie zaległości względem funduszu alimentacyjnego stanowiłoby premiowanie niezgodnej z prawem działalności zobowiązanego.

Skarżący podniósł, że nawet jeśli uznać, że izolacja karna nie stanowi okoliczności uzasadniającej umorzenie zaległości, to niewątpliwie, ani organ pierwszej ani drugiej instancji (mimo zgłoszonego w odwołaniu wniosku o pozyskanie informacji w tej sprawie), nie ustalił, jakie są powody, dla których skarżący nie podjął zatrudnienia w Zakładzie Karnym. Organy obu instancji przywołują jedynie informację Dyrektora Aresztu Śledczego w K., iż skarżący nie jest zatrudniony na terenie tej placówki lub poza nią. Istotne jednak, z punktu widzenia art. 30 § 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest to, dlaczego owej pracy nie podejmuje. Faktem notoryjnym jest, że od chwili zmiany przepisów zakazujących zatrudniania osób osadzonych za wynagrodzeniem niższym niż najniższe przewidziane ustawą, liczba zatrudnionych więźniów radykalnie zmalała, albowiem administracja więzienna nie ma środków na finansowanie takich pensji. Także zainteresowanie podmiotów zewnętrznych zatrudnianiem osób skazanych zmalało. Ponadto skarżący jest osobą chorą, cierpiącą na szereg nieuleczalnych, przewlekłych schorzeń, które dodatkowo ograniczają go w możliwości podjęcia zatrudnienia, zwłaszcza do cięższych prac fizycznych (astma, stwardnienie rozsiane). Te czynniki dyskwalifikują go daleko bardziej niż innych osadzonych od zatrudnienia. A zatem, już zaniechanie pozyskania pełnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego w K., będące wynikiem pominięcia wniosku dowodowego skarżącego stanowi naruszenie przepisu art. 78 § 1 w związku z art. 140 k.p.a. i uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że po opuszczeniu zakładu karnego z uwagi na wiek i stan zdrowia, możliwość podjęcia przez niego pracy zarobkowej ulegnie jeszcze dalszemu ograniczeniu. Dlatego też twierdzenie, że w krótszej, czy dłuższej perspektywie odzyska możliwość spłaty zobowiązań jest z gruntu chybiona.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zgodnie art. 27 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a., dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Wyjątek od zasady, że dłużnik winien dokonać spłaty długu w pełnej wysokości został przewidziany w art. 30 wymienionej ustawy, zgodnie z którym:

1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Decyzja, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy należy do kategorii decyzji uznaniowych, co wynika z posłużenia się przez ustawodawcę w tym przepisie sformułowaniem "może". Jest to zatem uznanie administracyjne, czyli sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że "w ramach uznania administracyjnego organ może zatem, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2020 r., sygn. I OSK 2391/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".

Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w CBOSA).

W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (opubl. w CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA).

O tym czy wniosek może zostać uwzględniony rozstrzyga organ, który wydał decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (opubl. w CBOSA), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Należy przyjąć, że stan faktyczny sprawy w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, został ustalony prawidłowo. Organ dokonał ustaleń odnośnie stanu zdrowia skarżącego tj., że skarżący legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 14 grudnia 2021 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzeń neurologicznych oraz psychiatrycznych. Orzeczenie ma charakter okresowy i zostało wydane do dnia 31 grudnia 2022 r. Jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu lekkim. Dopuszczalne jest stwierdzenie, że ustalenia organów pokrywają się z twierdzeniami skarżącego. Skarga wniesiona do sądu administracyjnego nie zawiera zarzutów, z których wynikałoby, że ustalenia w tej mierze zostały dokonane w sposób wadliwy.

Z uwagi na okoliczność, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej przez organy nastąpiło w ramach uznania administracyjnego, rolą Sądu administracyjnego jest ocena, czy organy te nie przekroczyły granic tego uznania. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Organy w pierwszej kolejności prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Następnie dokonały wyboru w zakresie możliwych dwóch rozstrzygnięć sprawy tj. umorzenia długu lub odmowy jego umorzenia. Uzasadnienie organów spełnia wymogi z art. 107 k.p.a. W uzasadnieniach decyzji organów zwrócono w pierwszej kolejności uwagę na fakt, że umorzenie długu winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, wynikłych na skutek okoliczności, na których powstanie dłużnik nie miał wpływu. Tego rodzaju wykładnia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy w ocenie Sądu zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że "sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Art. 30 ust. 2 ustawy 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017 r., sygn. I OSK 3474/15, opubl. w CBOSA). W omawianym zakresie należy mieć na względzie fakt, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady, jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi.

Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, zostały w niniejszej sprawie spełnione. W ocenie Sądu orzekające w obydwu instancjach organy w sposób wnikliwy i prawidłowy, ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy.

Skarżący na podstawie prawomocnego wyroku sądu rodzinnego był zobowiązany do spełnienia świadczeń alimentacyjnych na rzecz swoich dzieci. Należy przyjąć, że sąd rodzinny, ustalając wysokość alimentów, kierował się możliwościami zarobkowymi skarżącego. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że sytuacja skarżącego po wydaniu wyroku przez sąd rodzinny uległa zmianie. Skarżący nie przedstawia w tym zakresie żadnych twierdzeń, w tym nie twierdzi aby podejmował starania o zmianę wysokości ustalonych alimentów. Przeciwnie, także w skardze, skarżący podnosi, że matka dzieci wystąpiła o zasądzenie od męża alimentów już po pozbawieniu skarżącego wolności. Zasadnie zatem organy przyjęły, że powstałe zadłużenie, którego umorzenia domaga się skarżący, powstało z przyczyn od niego zależnych. Zarzuty skarżącego koncentrują się na jego obecnej sytuacji, co do której organy administracyjne przyjęły, że jest ona trudna. Jednakże zasadnie organ II instancji zwrócił uwagę, że umorzenie powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja skarżącego jest wyjątkowa i szczególna na tle innych dłużników alimentacyjnych. Tymczasem powstanie zadłużenia, jest wynikiem działań skarżącego sprzecznych z prawem. Należy mieć na względzie okoliczność, że skarżącemu przysługiwała inicjatywa dowodowa umożliwiająca wykazanie, że brak spłaty zadłużenia był wynikiem okoliczności od niego niezależnych. Z treści art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że strona postępowania nie jest zwolniona od współudziału w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r. sygn. I OSK 1011/20, opubl. w CBOSA). Skarżący z tej możliwości nie skorzystał, wnosząc jedynie o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej w warunkach zakładu karnego, w tym o zwrócenie się do administracji Aresztu Śledczego w K. o podanie informacji na okoliczność i przyczyny, dla jakich skarżący nie jest zatrudniony, co nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bowiem nawet aktualny brak możliwości podjęcia pracy w Areszcie Śledczym, nie stanowi o trwałej niemożności zarobkowania, choćby w przypadku przeniesienia skarżącego do Zakładu Karnego, a osadzenie w Zakładzie Karnym czy nawet Areszcie Śledczym, nie jest okolicznością niezależną od skarżącego, w konsekwencji czego brak jest podstaw do kwestionowania założenia organów, że tego rodzaju okoliczności nie wystąpiły w tej sprawie.

Należy mieć na względzie, iż "umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 2269/20, opubl. w CBOSA). Istotnym jest, że zasadą jest zwrotność wypłacanych świadczeń, a umorzenie długu wyjątkiem od tej zasady. Uznanie, że już same trudności w spłacie zadłużenia przez dłużnika uzasadniają umorzenie długu, w praktyce regulację ustawową, zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, czyniłoby praktycznie martwą.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.