Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 271/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: Sekretarz sądowy Dominik Kozarski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych K. F. i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 507/21 w sprawie ze skarg K. F. i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 9 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, wyrokiem z dnia 5 października

2021 r. (sygn. akt II SA/Ke 507/21) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargi K. F. i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 9 marca 2021 r. znak: [...], którą uchylono w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w [...] z dnia 10 grudnia 2020 r. znak: [...] o odmowie przyznania K.F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem K. F. za okres od 1 czerwca 2020 r. do 8 listopada 2020 r. i umorzeniu postępowanie w pozostałej części za dalszy okres oraz odmówiono przyznania ww. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2020 r. do 8 listopada 2020 r.

Od powyższego wyroku zostały wniesione dwie skargi kasacyjne.

W pierwszej skardze kasacyjnej wniesionej przez K. F., jej autor, zaskarżając ww. wyrok w całości, zarzucił Sądowi I instancji:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 7 Konstytucji RP - przez niezasadne oddalenie skarg, w sytuacji gdy brak było podstaw prawnych do wydania decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ żaden przepis prawa nie uzależnia możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a fakt posiadania ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest prawnie obojętny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 151 p.p.s.a w zw. z 7 k.p.a. - przez niezasadne oddalenie skarg, w sytuacji gdy wydając decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego pominięto słuszny interes obywateli w rozstrzygnięciu sprawy;

c) art. 151 p.p.s.a w zw. z 8 § 1 k.p.a. - przez niezasadne oddalenie skarg, w sytuacji gdy wydając decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego doszło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych, w sytuacji, gdy nie było postaw prawnych i faktycznych do wydania takiej decyzji;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) w zw. z art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.; dalej: EKPC) w zw. z art. 14 EKPC, z art. 8 w zw. z art. 14 EKPC, oraz w z art. 19 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami (Dz.U. z 2012 poz. 1169; dalej: KPON) - przez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że posiadanie ustalonego prawa praw do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jej pobieranie wyklucza możliwość ustalenia i pobierania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy fakt posiadania ustalonego prawa i pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest prawnie obojętny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 95 ust. 1 i art. 96 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.) - przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepisy te stanowią podstawę do uzależniania możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w sytuacji gdy nie sposób wywieźć z tych przepisów takiej możliwości i nie mogą one zaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący K.F. wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skarg, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach; zasądzenie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W skadze kasacyjnej wniesionej przez Helsińską Fundację Praw Człowieka w Warszawie podniesiono zaś następujące zarzuty:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 7 Konstytucji RP - przez niezasadne oddalenie skarg, w sytuacji gdy brak było podstaw prawnych do wydania decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ żaden przepis prawa nie uzależnia możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a fakt posiadania ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest prawnie obojętny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 151 p.p.s.a w zw. z 7 k.p.a. - przez niezasadne oddalenie skarg, w sytuacji gdy wydając decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego pominięto słuszny interes obywateli w rozstrzygnięciu sprawy;

c) art. 151 p.p.s.a w zw. z 8 § 1 k.p.a. - przez niezasadne oddalenie skarg, w sytuacji gdy wydając decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego doszło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych, w sytuacji, gdy nie było postaw prawnych i faktycznych do wydania takiej decyzji;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) w zw. z art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.; dalej: EKPC) w zw. z art. 14 EKPC, z art. 8 w zw. z art. 14 EKPC, oraz w z art. 19 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami (Dz.U. z 2012 poz. 1169; dalej: KPON) - przez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że posiadanie ustalonego prawa praw do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jej pobieranie wyklucza możliwość ustalenia i pobierania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy fakt posiadania ustalonego prawa i pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest prawnie obojętny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 95 ust. 1 i art. 96 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.) - przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepisy te stanowią podstawę do uzależniania możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w sytuacji gdy nie sposób wywieźć z tych przepisów takiej możliwości i nie mogą one zaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.

Z uwagi na powyższe zarzuty, skarżąca Fundacja wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skarg, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach; zasądzenie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedź na skargi kasacyjne nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administarcyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, w tym przypadku skarg kasacyjnych, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skargach kasacyjnych.

Obie skargi kasacyjne zawierają identyczne zarzuty. Zostały one zaś oparte: na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.: 6, 7

i 8 § 1 k.p.a. oraz na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni

i niewłaściwego zastosowania: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada

2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. art. 1 EKPC w zw. z art. 14 EKPC, z art. 8 w zw. z art. 14 EKPC i w zw. z art. 19 KPON a także art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 95 ust. 1 i art. 96 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Okoliczność tożsamości wniesionych skarg kasacyjnej zarówno co do podniesionych zarzutów, jak też ich uzasadnienia pozwala na łączne rozpoznanie obu skarg kasacyjnych.

Kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego, w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako "u.ś.r.") a to uzasadniało odniesienie się w pierwszej kolejności do kwestii materialnoprawnych.

W związku z powyższym, wyjaśnić na wstępie należy, że analizowana sprawa dotyczyła wniosku (mającego ustalone prawo do renty tytułu częściowej niezdolności do pracy) K. F. o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Rozpatrując w/w wniosek, organy stanęły na stanowisku, że nie mógł on zostać uwzględniony

z uwagi na fakt, iż wnioskodawca – pomimo skierowania do niego informacji

o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego – nie wyraził woli zawieszania pobierania renty. W omawianej sprawie zachodziła zatem, zdaniem organów administracji, negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż K. F. był uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie przedłożył decyzji organu rentowego o zawieszeniu i wstrzymaniu jej wypłaty.

Pogląd ten w całości podzielił Sąd Wojewódzki i powołując się na stanowisko wypracowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywał, że uwzględniając

z jednej strony wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 , w którym orzeczono, iż "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", z drugiej zaś strony ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej

i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Sąd Wojewódzki zauważył bowiem, że z treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż za sprzeczne z Konstytucją RP uznano wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń.

Oceniając więc kwestię zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Sąd I instancji podnosił, że według aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty, czy emerytury. Innymi słowy, wnioskodawca ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę między innymi w art. 27 ust. 5 ustawy. Przy czym prawo wyboru wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Konkludując, Sąd stwierdził, że skoro organ umożliwił stronie dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, gwarantowanym w wyższej kwocie niż pobierana przez skarżącego renta, a skarżący z tego prawa nie skorzystał, pozostając przy świadczeniu rentowym, to rozstrzygnięcie organu

o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne, a w konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Z tym stanowiskiem nie zgodzili się skarżący K. F. i Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Zdaniem bowiem skarżących, Sąd dokonał błędnej wykładni, a w konsekwencji zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ignorując niekonstytucyjność tej regulacji w zakresie dotyczącym osób posiadających prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i stosując ją niejako w niezmienionym kształcie. Zdaniem skarżących, w sposób nieuprawniony odwołano się w sprawie do art. 27 ust. 5 ustawy w zw. z art. 95 ust. 1 i art. 96 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wywodząc z tych przepisów podstawę do uzależniania możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz zobowiązując K. F. do dokonania wyboru między tymi świadczeniami, w sytuacji gdy przepisy te nie mogą znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie i nie odnoszą się do sytuacji, w której znajduje się wnioskodawca. Żaden z tych przepisów nie reguluje bowiem sytuacji zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Według zatem skarżących, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez żadnych warunków i ograniczeń. K. F. powinien więc otrzymać i rentę w pełnej wysokości i świadczenie pielęgnacyjne, czemu dał jasno wyraz w toku postępowania i co potwierdzają jego pisma składane

w kontrolowanej sprawie.

Z tym stanowiskiem nie można się jednak zgodzić.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a wymienionej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Literalna wykładnia cytowanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. niewątpliwie prowadzi więc do wniosku, iż osobom, które mają ustalone prawo do renty, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też przepis ten początkowo interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie jednak linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, gdyż nowa linia nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie głównie dyrektywy wykładni systemowej

i funkcjonalnej. Podnosi się bowiem, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

W przywołanym w skargach kasacyjnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17 - Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął zaś, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Mając powyższe na względzie, zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie pozwala jednak - wbrew stanowisku skarżących - na równoczesne pobieranie przez K. F. świadczenia emerytalno-rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21 (cyt.): "stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego."

Aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się zatem, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Za taką wykładnią powołanych wyżej przepisów opowiada się również skład orzekający w niniejszej sprawie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że takiej interpretacji ww. przepisów dokonał także Sąd Wojewódzki, akceptując stanowisko organów administracji odnośnie przyczyn odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, iż pogląd, że osoba, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne (oczywiście pod warunkiem, że dokona wyboru jednego z tych świadczeń) nie wynika wprost w przepisów u.ś.r. Pogląd ten wypracowało orzecznictwo sądowoadministracyjne mając na uwadze właśnie treść przepisów konstytucyjnych. Nie jest natomiast możliwe – przy obowiązującej aktualnie treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. – przyjęcie poglądu reprezentowanego przez skarżących kasacyjnie, iż pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie jest przeszkodą do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tego rodzaju pogląd byłyby ewentualnie możliwy do przyjęcia w przypadku zmiany prawa. Podkreślić bowiem trzeba, że odnośnie zakresu i form zabezpieczenia społecznego Konstytucja RP odsyła do ustawodawstwa zwykłego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). Ponadto, co również istotne, wspomniane przepisy u.ś.r. obowiązują od wielu lat i ich treść nie budziła dotąd żadnych wątpliwości.

Przypomnieć zatem jeszcze raz wypada, że z niekwestionowanych w niniejszym postępowaniu ustaleń faktycznych organów wynikało, iż wnioskujący

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z powyższym, organ I instancji, zgodnie z przyjętą przez sądy administracyjne linią orzeczniczą, poinformował wnioskodawcę

o jego sytuacji prawnej. Wyjaśniono mu, że chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, o które wnioskuje, musi zawiesić wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący jednak nie wyraził woli podjęcia tego rodzaju czynności, co potwierdził w piśmie z dnia 16 października 2020 r., w którym zwracał uwagę na niezgodność takiego działania z Konstytucją RP oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i wnosił jednocześnie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, bez konieczności zawieszenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W rezultacie zasadnie więc organy administracji odmówiły stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiada prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a Sąd I instancji oddalił skargi akceptując kierunek wykładni przyjęty przez organy.

Zarzuty naruszenia wskazanych w petitum skarg kasacyjnych przepisów materialnoprawnych okazały się zatem chybione.

W konsekwencji nie były również usprawiedliwione zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego w postaci: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.: 6, 7 i 8 § 1 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.