Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1015/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: paragraf 8
journal: Dz.U. 2015 poz 354
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz  warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 20 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 10 kwietnia 2017 r. "A" Sp. z o.o. (dalej w skrócie zwana Spółką) wystąpiła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej w skrócie zwanego Kierownikiem lub organem pierwszej instancji) z wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej na rok 2017, w którym zadeklarowano działki rolne o łącznej powierzchni 436,94 ha. Do wniosku załączono materiały graficzne zawierające szkice działek rolnych, a także oświadczenie o powierzchni obszarów proekologicznych (elementów EFA), w którym wykazano dwa elementy EFA14b - obszary z międzyplonami lub okrywą zieloną - międzyplon ozimy, położone na - działkach ewidencyjnych o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni 74,56 ha - jako rośliny wchodzące w skład międzyplonu wymieniono rzepak ozimy oraz żyto ozime.

W dniu 12 stycznia 2018 r. przeprowadzono kontrolę na miejscu w zakresie weryfikacji elementów proekologicznych, w trakcie której stwierdzono brak wysiewu międzyplonu oraz występowanie na gruncie nowego zasiewu na kolejny sezon wegetacyjny określonego jako zboże ozime.

W dniu 19 lutego 2018 r. Spółka złożyła pismo, w którym poinformowała, że w sierpniu 2017 r., po skoszeniu pszenicy ozimej, na działkach objętych kontrolą na miejscu wysiany został poplon w postaci rzepaku jarego oraz jęczmienia jarego. Na skutek niezamierzonej pomyłki kierownika Spółki, powyższa uprawa została zaorana w październiku 2017 r. oraz nastąpił wysiew ozimin.

Decyzją z dnia 10 kwietnia 2018 r. Kierownik przyznał Spółce płatności na rok 2017 z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 198.967,73 zł, płatności za zazielenienie w wysokości 40.061,25 zł, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) w wysokości 4.715,50 zł, zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 4.501,96 zł.

Decyzją z dnia 9 lipca 2018 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) uchylił w całości decyzję Kierownika i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor stwierdził, że w materiale dowodowym występują znaczne rozbieżności co do składu roślinnego zastosowanego przez stronę międzyplonu, jak również, że Spółka zwróciła uwagę, iż jest w posiadaniu gruntów nie wykazanych uprzednio we wniosku.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia 11 września 2018 r. Kierownik przyznał Spółce płatności na rok 2017 z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 198.967,73 zł, płatności za zazielenienie w wysokości 40.061,25 zł, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) w wysokości 4.715,50 zł, zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 4.501,96 zł.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania decyzją z dnia 20 marca 2019 r. Dyrektor uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przyznał Spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, w tym jednolitą płatność obszarową w wysokości 198.964,13 zł, płatność za zazielenienie w wysokości 49.412,32 zł, płatność redystrybucyjną w wysokości 4.715,42 zł oraz przyznał Spółce kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 3.276,37 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Spółka zadeklarowała powierzchnię gruntów ornych wynoszącą 436,94 ha, a w toku postępowania odwoławczego organ potwierdził prawidłowość informacji przedstawionych w tym zakresie we wniosku o przyznanie płatności. Wobec tego, całkowita zatwierdzona powierzchnia gruntów ornych w niniejszej sprawie wynosi 436,94 ha, a tym samym Spółka była zobowiązana przeznaczyć 5% tego areału na obszary proekologiczne, co stanowi obszar 21,8470 ha.

Dyrektor wskazał dalej, że w oświadczeniu o powierzchni obszarów proekologicznych z dnia 28 marca 2017 r. Spółka wykazała posiadanie 2 elementów EFA14b tj. międzyplonów ozimych, stanowiących mieszankę rzepaku ozimego i żyta ozimego o łącznej powierzchni 74,56 ha, występującą na działkach ewidencyjnych o numerach [...] oraz [...]. Po zastosowaniu tzw. współczynnika ważenia, o którym mowa w art. 46 ust. 3 rozporządzenia nr 1307/2013, zadeklarowana powierzchnia elementów proekologicznych wynosiła 22,36 ha i stanowiła 5,11% gruntów ornych. Niemniej w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 12 stycznia 2018 r. inspektorzy terenowi stwierdzili, że na deklarowanych działkach ewidencyjnych w ogóle nie znajdował się zasiew międzyplonów, a jedynie nowy zasiew na kolejny sezon wegetacyjny w postaci zboża ozimego.

Zdaniem Dyrektora inspektorzy terenowi błędnie uznali, iż cały użytkowany rolniczo obszar działek ewidencyjnych o numerach [...] oraz [...] jest zajęty pod nowy zasiew zbóż ozimych. Organ odwoławczy stwierdził, że można uznać, iż na części terenów będących przedmiotem kontroli na miejscu, Spółka w istocie wysiała i utrzymywała stosowną mieszankę roślin z wymogami zazielenienia w sierpniu 2017 roku, przy czym siew, rozwój i wzrost międzyplonu został znacząco zaburzony poprzez niesprzyjające warunki pogodowe panujące w 2017 roku. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy organ przyznał, że Spółka utrzymywała obszar proekologiczny EFA14b o powierzchni 10,20 ha, położony w południowym fragmencie działki ewidencyjnej nr [...].

Odnośnie utrzymywania łubinu na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...] organ odwoławczy stwierdził, że w 2017 roku w plonie głównym na tych działkach było uprawiane żyto ozime, natomiast uprawa łubinu znajdowała się tam dopiero w roku 2018. Okoliczność uprawy łubinu wąskolistnego w roku 2018 w żaden sposób nie ma wpływu na spełnienie przez Spółkę wymogów zazielenienia w 2017 roku.

Dyrektor nie zgodził się ze stanowiskiem strony, że niezamierzony błąd kierownika Spółki, polegający na przedwczesnym zaoraniu międzyplonów, należy potraktować jako przypadek zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W ocenie organu błąd ludzki, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie, nie był pomyłką, która była niemożliwa do uniknięcia mimo zachowania należnej staranności. Spółka, jako fachowy podmiot prowadzący działalność rolniczą, mogła bowiem prawidłowo zaplanować wykonywanie poszczególnych prac polowych tak, by odbywały się one zgodnie z przepisami oraz w terminach przewidzianych w prawodawstwie rolnym. Jako siłę wyższą lub okoliczności nadzwyczajne w niniejszej sprawie organ nie uznał również samego faktu zaistnienia niekorzystnych warunków atmosferycznych, jakie wystąpiły w toku produkcji rolnej prowadzonej przez spółkę w 2017 roku. Spółka nie była bowiem w stanie dochować warunków zazielenienia, nie w wyniku nadmiernych opadów, ponieważ nie spowodowały one zniszczenia wysianych międzyplonów, ale w rezultacie błędu kierownika.

Dyrektor stwierdził również, że w sprawie nie doszło do uchybienia art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, ponieważ w niniejszym postępowaniu nie wystąpił przypadek działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W postępowaniu pierwszoinstancyjnym uchybiono natomiast przepisom art. 26 ust. 2 oraz art. 28 rozporządzenia nr 640/2014, ale błędy te podlegały sanowaniu przez organ odwoławczy.

Dyrektor wskazał również szczegółowo, w jaki sposób obliczył poszczególne płatności przyznane Spółce w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok.

Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 1 i ust 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2017 r., poz. 278) – zwana dalej ustawą o płatnościach, w zw. z art. 6, 7, 8, 75, 77, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, nieobiektywną ocenę dowodów, co doprowadziło do przyjęcia, że przy ocenie powierzchni zachowanego przez Spółkę obszaru § proekologicznego w 2017 roku nie ma znaczenia uprawa proekologiczna żyta i rzepaku na dziatkach [...],[...],[...] (obszar obsiany następnie łubinem), mimo tego, iż uprawa ta spełniała wszelkie kryteria niezbędne dla uznania jej jako obszar proekologiczny w rozumieniu z § 8 ust. 1 pkt 2, ust. 2 lit. a Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszaru proekologiczne oraz warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów (D.U. z 2015 r., poz. 354 ze zm.) – zwanego dalej Rozporządzeniem EFA oraz, że w sprawie nie zachodzi przesłanka do uznania siły wyższej, mimo tego, iż Organ uznał za notoryjną okoliczność, że w 2017 roku występowały rekordowo duże opady (2000 mm za ostatni rok, przy średniej rocznej opadów w latach ubiegłych 600-700 mm), co w warunkach szczególnie trudnych żniw i zasiewów było bezpośrednią przyczyną błędu kierownika Spółki, który na zaorał zasiewy proekologiczne.

Spółka zarzuciła także naruszenie art. 8 ustawy o płatnościach w zw. z § 8 ust. 1 pkt 2, ust. 2 lit. a Rozporządzenia EFA z uwagi na niezastosowanie ww. przepisów i przyznanie płatności za zazielenia w części pomniejszonej, z pominięciem obszarów proekologicznych tj. działek [...],[...],[...] a ponadto art. 2 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 z dnia 17.12.2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78(WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U.UE L 347 z 20.12.2013. ze zm.) - na skutek niezastosowania ww. przepisów, mimo wystąpienia siły wyższej, nadzwyczajnych okoliczności, które spowodowały, że rolnik nie mógł wypełnić zobowiązania w zakresie przestrzegania norm i wymogów zgodności.

Ponadto Spółka wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie wskazanych w skardze dowodów.

W uzasadnieniu postawionych zarzutów Spółka wskazała, że organ nie przeprowadził należycie postępowania dowodowego, pomijając dowody złożone przez Spółkę, a świadczące o tym, że zrealizowała zobowiązanie w większym zakresie, niż uznany przez organ 10,20 ha. Zdaniem strony dowody załączone do odwołania świadczą o tym, że w 2017 r. pozostawiono obszary proekologiczne także na działkach nr [...],[...],[...] o powierzchni 35 ha, była to uprawa rzepaku i żyta ozimego. Obszar ten obsiany został następnie łubinem. Wbrew stanowisku organu ww. okoliczność ma istotne znaczenie, dowodzi bowiem tego, że Spółka spełniła zobowiązanie utrzymania obszarów proekologicznych także na obszarze dodatkowych 35 ha.

Spółka zwróciła uwagę, że na ww. działkach o areale 35 ha uprawiano żyto ozime (zatem zboże) i rzepak (roślina oleista). W związku z tym uprawa spełniała warunki ustawowe do zakwalifikowania jej jako proekologiczna. Rzeczona uprawa była pozostawiona w okresie do 15 marca kolejnego roku - zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w § 8 ust. 2 lit. a Rozporządzenia EFA. Spółka zrealizowała zatem dobrą praktykę pozostawienia obszarów proekologicznych, również na areale 35 ha, co zostało pominięte przez Organ. Zdaniem strony do obszaru proekologicznego wskazanego przez organ (10,20 ha) należało również doliczyć 35 ha upraw z działek nr [...],[...],[...].

Spółka stanęła także na stanowisku, że organ dokonał błędnej oceny okoliczności zaistnienia siły wyższej. Zdaniem strony ocena błędu kierownika Spółki nie powinna być tak powierzchowna, jak to uczynił organ. Organ powinien wziąć pod rozwagę okoliczność nadmiernych opadów i ocenić, czy stanowiły one bezpośrednią przyczynę błędu kierownika. Skarżąca Spółka stwierdziła, że w sprawie wykazane zostało, iż na polach występowały znaczne opady, co doprowadziło do błędu kierownika, a w takiej sytuacji okoliczność popełnionego błędu jawi się jako uzasadniona. Omyłka stanowiła konsekwencję zmęczenie, przepracowania i stresu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oznaczałby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zasadnicze zarzuty skarżącej Spółki koncentrują się na wadliwym jej zdaniem przeprowadzeniu postępowania dowodowego, które miało w konsekwencji prowadzić do bezzasadnego pozbawienia jej należnych płatności. Błędy te, zdaniem strony polegały na nieuwzględnieniu powierzchni wszystkich działek, na których w 2017 roku prowadzona była produkcja proekologiczna. Konkretnie Spółka zarzuciła, że organ nie wziął pod rozwagę działek [...],[...],[...], na których uprawiano żyto i rzepak. Kolejny błąd organu miał natomiast polegać na bezpodstawnym stwierdzeniu, że w sprawie nie zaistniały okoliczności nadzwyczajne o jakich mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78(WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U.UE L 347 z 20.12.2013. ze zm.) – dalej w skrócie zwanego rozporządzeniem 1306/2013. Zdaniem strony wnoszącej skargę, wadliwości te miały w konsekwencji doprowadzić również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 2-4 ustawy o płatnościach organ, przed którym toczy się postępowanie, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udzielić stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także zapewnić stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, z wyłączeniem art. 81 k.p.a. Poza tym, zgodnie z art. 3 ust. 3 powołanej ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są zobowiązane przedstawiać dowody oraz udzielić wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W myśl powołanego przepisu ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.

Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, pomijając ciążący na organie administracji publicznej obowiązek podjęcia z urzędu lub na wniosek wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także obowiązek zebrania materiału dowodowego. W konsekwencji wskazaną zasadę ograniczono jedynie do obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organy w sprawach takich jak przedmiotowa, nie mają obowiązku podejmowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a jedynie winny rozpatrzeć, przedłożony przez rolnika wniosek i wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich spełnia warunki do ich otrzymania. W tych postępowaniach ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie. Pogląd taki, ukształtowany w orzecznictwie (vide: wyroki NSA z dnia: 17 września 2015 r., II GSK 1729/14; 29 maja 2014 r., II GSK 420/13; 29 stycznia 2015 r., II GSK 2078/13; 4 marca 2015 r., II GSK 98/14, wszystkie publ. cbosa).

Spółka w treści skargi utrzymuje, że działki [...],[...],[...] powinny zostać zaliczone do obszarów proekologicznych, albowiem w 2017 roku uprawiano na nich żyto i rzepak. Niemniej jednak zgodzić należy się z organem, że w toku prowadzonego postępowania Spółka nie wykazała, że uprawy spełniały wymogi do uznania ich za obszary proekologiczne.

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z § 8 Rozporządzenia EFA warunkiem kwalifikowania obszaru, jako proekologicznego jest nie tylko wysianie mieszanki składającej się co najmniej z dwóch gatunków roślin określonych grup (np. zbóż i roślin oleistych), ale także konieczność wysiania jej w określonym terminie. Zgodnie bowiem z § 8 ust. 2 pkt 2 a przywoływanego Rozporządzenia EFA za obszary proekologiczne uznaje się obszary, o których mowa w ust. 1 pkt 2, jeżeli mieszanka (w przypadku międzyplonu ozimego) jest wysiewana w terminie od dnia 1 lipca do dnia 1 października i utrzymywana co najmniej do dnia 15 lutego.

Nie wystarczy zatem wskazanie, że na określonym areale znajdował się międzyplon zboża ozimego i rzepaku, ale konieczne jest również udowodnienie, że został on wysiany w określonym terminie i utrzymywany na danym obszarze do oznaczonej kalendarzowo daty. Takich okoliczności skarżąca Spółka nie wykazała.

Przypomnieć należy, że to na beneficjencie spoczywa obowiązek udowodnienia faktów, które rzutują na jego prawo do uzyskania płatności bezpośredniej. Organ nie musi w tym względzie poszukiwać dowodów, które miałyby świadczyć za przyznaniem stronie płatności. Zgodnie z przywołaną regulacją art. 3 ustawy o płatnościach, organ ma obowiązek rozpatrzyć cały zgromadzony materiał dowodowy, ale nie ma obowiązku z własnej inicjatywy poszukiwać dowodów na poparcie twierdzeń strony.

Sąd zwraca również uwagę, że podstawą do przyznania płatności w 2017 roku nie mogło być prowadzenie na wskazanych działkach uprawy łubinu. Warunkiem uznania obszaru za proekologiczny z uwagi na uprawę łubinu wąskolistnego, jest zgodnie z § 9 Rozporządzenia EFA prowadzenie tej uprawy w plonie głównym. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, strona we wniosku o przyznanie płatności na 2017 rok nie zadeklarowała uprawy tej rośliny na działkach [...],[...],[...]. Łubin został tam wysiany dopiero wiosną 2018 roku, a zatem nie można uznać, że Spółka spełniła wymóg zazielenienia uprawniający do przyznania płatności za rok 2017.

Sąd uznaje również, że organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa, prawidłowo ocenił okoliczności związane z powoływaniem się przez stronę na siłę wyższą, której zaistnienie miało w ocenie skarżącej uprawniać ją do otrzymania płatności bezpośredniej.

Wskazać należy, że w art. 4 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48) – dalej zwanego rozporządzeniem 640/2014 wskazano, iż w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Jednocześnie w punkcie 5 preambuły do tego rozporządzenia zamieszczono uwagę: w art. 2 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 określono pewne przypadki działania siły wyższej i nadzwyczajne okoliczności, które mają być uznawane przez państwa członkowskie. Należy ustanowić dodatkowe przepisy umożliwiające państwom członkowskim uznawanie przypadków działania siły wyższej oraz nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Należy ustalić ostateczny termin zgłaszania takich przypadków przez beneficjenta.

Z art. 2 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013 wynika, że do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach:

a) śmierć beneficjenta;

b) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym;

d) zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym;

e) choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw;

f) wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.

Uwaga 5 preambuły tego rozporządzenia nr 1306/2013 przewiduje, że w celu zapewnienia spójności między praktykami państw członkowskich oraz zharmonizowanego stosowania przez państwa członkowskie klauzuli dotyczącej siły wyższej, niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać, w stosownych przypadkach, wyłączenia w przypadkach siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, a także niewyczerpujący wykaz możliwych przypadków wystąpienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, które powinny być uznawane przez właściwe organy krajowe. Organy te powinny podejmować decyzje dotyczące siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności indywidualnie dla każdego przypadku, na podstawie odpowiednich dowodów oraz stosując pojęcie siły wyższej w świetle prawa Unii dotyczącego rolnictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości.

Z przepisu art. 4 ust. 1 rozporządzenia 640/2014 r wynika, że beneficjent zachowuje prawo do płatności jeżeli nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków, w następstwie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Z przepisu tego należy wywieść wniosek, że pomiędzy wystąpieniem siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności a niemożnością spełnienia kryteriów musi zachodzić związek przyczynowo skutkowy. Brak możliwości spełnienia kryteriów kwalifikowalności ma być bowiem następstwem wystąpienia tych zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym. Jeśli sytuacja taka ma miejsce, beneficjent zachowuje prawo do płatności pomimo niespełnienia kryteriów.

Przypadki, które uznano za działanie siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zdefiniowano w art. 2 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013. Przepis zawiera przykładowy katalog okoliczności, a więc nie ma on charakteru zamkniętego niemniej jednak jego analiza pozwala dojść do wniosku, że o działaniu siły wyższej lub wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności będzie można mówić wówczas, gdy sytuacje te mają charakter wyjątkowy, szczególny, nieprzewidywalny i co istotne niezależny od działań samego beneficjenta. W przepisach rozporządzenia, definiując pojęcie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności odwołano się bowiem do pewnych kategorii zdarzeń, które leżą poza sferą wolitywną i decyzyjną beneficjenta środków unijnych. Przywołano tu takie zjawiska jak śmierć, klęska żywiołowa, zniszczenie w wyniku wypadku, choroba, wywłaszczenie gospodarstwa rolnego.

Podobnie pojęcie siły wyższej jest definiowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Jakkolwiek w orzeczeniach Trybunału nie została sformułowana jednolita definicja siły wyższej, to jednak można w nich doszukać się pewnych elementów wspólnych charakteryzujących to pojęcie (por. wyrok TS w sprawie 158/73 Firma of Kampffmeyer v. Einfuhr- und Vorratsstelle fur Getreide und Futtermittel z 30.1.1974 r., § 8, [1974] ECR 101, wyrok TS w sprawie 42/79 Milch- Fett und Eierkontor v. Bundesanstalt fur LandwirtschaftUche Marktordnung z 13.12.1979 r., § 10, [1979] ECR 3703 oraz wyrok TS w sprawie 20/84 NV De Jong v. Voedselvoorzienings In- en Verkoopbureau [1985] ECR 2061). Według Trybunału pojęcie siły wyższej oznacza zajście zdarzenia nadzwyczajnego (anormalnego, wyjątkowego) i nieprzewidywalnego, uniemożliwiającego wykonanie zobowiązania, będącego poza sferą kontroli podmiotu zobowiązanego. W formułowanej definicji wskazuje się również, że chodzi o zdarzenia i jego skutki, którym podmiot zobowiązany nie mógł zapobiec nawet przy zachowaniu wymaganej staranności.

Na gruncie niniejszej sprawy przyczyną, która legła u podstaw stwierdzenia, że Spółka nie spełniła wymogów kwalifikowalności było zachowanie kierownika Spółki polegające na zaoraniu upraw i wysianiu jęczmienia ozimego. Choć działania te miały być podyktowane, jak twierdzi skarżąca, sytuacją związaną z opadami, to jednak nie zmienia to faktu, iż skutek w postaci niespełnienia warunków uprawniających do przyznania płatności bezpośredniej był następstwem świadomego działania człowieka. Skutek ten nie był następstwem okoliczności leżących poza sferą działań ludzkich, niemożliwych do przewidzenia, na które pracownik Spółki nie miał wpływu i którym zachowując należytą staranność nie mógł zapobiec. Tego rodzaju sytuację należy postrzegać w kategoriach błędu podmiotu zobowiązanego, do którego doszło nie wyniku działania siły wyższej czy okoliczności nadzwyczajnych, ale w następstwie niedochowania należytej staranności wymaganej przy prowadzeniu przedsiębiorstwa. W związku z tym skarżąca Spółka powołując się na tę okoliczność nie była uprawniona do otrzymania płatności bezpośredniej. Zgodzić należy się z organem, że nie było bezpośredniego związku pomiędzy wystąpieniem zjawisk atmosferycznych w postaci nadmiernych opadów, a niemożnością dochowania przez Spółkę warunków zazielenienia.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa a rozstrzygnięcie Dyrektora, wbrew podnoszonym zarzutom, jest prawidłowe. Zdaniem Sądu organ odwoławczy przy wydaniu decyzji nie uchybił wskazanym w skardze przepisom w szczególności art. 6, 7, 8, 75, 77 i 80 k.p.a. Powtórzyć jeszcze raz należy, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności bezpośredniej zasadę wynikającą z art. 7 k.p.a. i rozwiniętą w art. 77 § 1 k.p.a., ograniczono do obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, pomijając ciążący na organie obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Nie można też mówić o naruszeniu przepisu art. 6 i art. 8 k.p.a. tylko z tej przyczyny, że organ wydał rozstrzygnięcie, którego strona skarżąca nie aprobuje. Nałożony na organy obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) jak również działanie organów na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) nie oznacza, iż organy obowiązane są interpretować fakty jedynie w sposób zadowalający dla strony, a więc w sposób zbieżny z jego stanowiskiem. Naruszeniem treści tej normy nie jest także sytuacja, w której strona pozostaje w przekonaniu, że zebrany materiał dowodowy ma charakter niezupełny.

Organ nie uchybił także treści art. 80 k.p.a., albowiem decyzja została wydana po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, jaki został zgormadzony w sprawie. Natomiast oczekiwanie, że organ miał obowiązek gromadzić dowody, których sama strona nie przedstawiła, pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, nakładającym ten obowiązek na strony, które z określonych faktów wywodzą skutki prawne. Z tej samej przyczyny organ nie mógł uchybić treści art. 75 k.p.a.

Sąd nie stwierdził, aby organ naruszył wskazywane skardze przepisy prawa materialnego. W art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., ustawodawca wskazując na możliwość uchylenia zaskarżonego aktu z powodu naruszenia prawa materialnego nie sprecyzował co należy rozumieć pod tym pojęciem. Należy przyjąć, że chodzi o naruszenie nie tylko norm z zakresu prawa administracyjnego materialnego, ale i z zakresu innych dziedzin prawa, które organ administracyjny powinien był zastosować przy wydaniu orzeczenia. Generalnie ujmując, naruszenie prawa materialnego może mieć dwojaką postać. Po pierwsze, może polegać na błędnej wykładni prawa. Z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy organ administracyjny błędnie przyjął, że określony przepis prawny obowiązuje lub nie obowiązuje w danej sprawie, albo niewłaściwie zinterpretowano treść lub znaczenie tego przepisu. W konsekwencji wadliwie została ustalona norma prawna znajdująca w sprawie zastosowanie. Po drugie, naruszenie prawa może polegać na niewłaściwym zastosowaniu prawa. Ma to miejsce w przypadku, gdy organ administracyjny prawidłowo ustalił treść normy prawnej, ale błędnie ją zastosował do ustalonego stanu faktycznego sprawy.

W rozpatrywanej sprawę, jak wynika z treści skargi, naruszenia przepisów prawa materialnego strona uparuje w niezastosowaniu wskazywanych norm z uwagi na błędy w ustalaniu stanu faktycznego polegające na pominięciu areału kwalifikującego się do płatności oraz nieprzyjęciu, że niewypełnienie wymogów kwalifikowalności nastąpiło wskutek działania siły wyższej. Mając na uwadze, że organy w prawidłowy sposób ustaliły stan faktyczny i na podstawie zebranych dowodów wyciągnęły właściwe wnioski, brak jest podstaw do uwzględnienia tak sformułowanych zarzutów uchybienia przepisom prawa materialnego. Sąd zwraca przy tym uwagę, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni przepisów, które znajdowały zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Sąd przy rozpoznaniu skargi uwzględnił cały zgromadzony materiał dowodowy w tym dokumenty, na które strona powoływała się w treści złożonego środka zaskarżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdzając, aby w prowadzonym postępowaniu organy podatkowe dopuściły się wskazywanych przez stronę naruszeń prawa procesowego i materialnego, które uzasadniałyby konieczność wydania rozstrzygnięcia skutkującego uchyleniem zaskarżonego aktu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.