Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1949/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1048
law: Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 3 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 148/22 w sprawie ze skargi K.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 21 stycznia 2022 r. nr 2601-IOA.4246.35.2021 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 148/22, oddalił skargę K.W. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor IAS) z 21 stycznia 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z 22 czerwca 2021 r. Naczelnik Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach (dalej: organ pierwszej instancji) nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 200 000,00 zł z tytułu posiadania zależnego lokalu "[...]" przy ul. [...] w M., w którym w dniu 11 września 2020 r. znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier o nazwie: GRA LOGICZNA nr UE-592 oraz GRA LOGICZNA nr UE-589 i w którym prowadzona była wówczas działalność gastronomiczna. Przeprowadzony w dniu 11 września 2020 r. przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej eksperyment procesowy wykazał, że gry urządzane na tych urządzeniach były grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 471 z późn. zm., dalej: u.g.h.), bowiem były prowadzone na urządzeniach elektronicznych, zawierały element losowości oraz umożliwiały uzyskanie wygranej pieniężnej oraz rzeczowej, o której mowa w art. 2 ust. 4 u.g.h. Powyższe ustalenia były podstawą nałożenia na skarżącego kary zgodnie z art. zgodnie z art. 89 ust. 4, który przewiduje że wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4 wynosi 100 tys. zł od każdego automatu.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie stan prawny i faktyczny dotyczący naruszenia przez skarżącego zasad prowadzenia gier hazardowych został ukształtowany po wejściu w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 poz. 88), na mocy której art. 89 otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym karze pieniężnej podlega m.in. posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Powyższe, wobec niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego, zgodnie z którymi skarżący był posiadaczem zależnym skontrolowanego w dniu 11 września 2020 r. lokalu, było podstawą nałożenia na niego na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pkt 3 u.g.h. kary w wysokości 200 000 zł.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę, zaskarżając w całości decyzję organu odwoławczego, wnosząc o skierowanie sprawy na rozprawę, uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania, a także zasądzenie kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Zaskarżonym wyrokiem sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że prawidłowe są ustalenia organów, że poddane kontroli urządzenia, które nie zostały zarejestrowane stosownie do art. 23a ust. 1 u.g.h., umożliwiały grę na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., zgodnie z którym grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wskazują na to ustalenia i wnioski wynikające z eksperymentu procesowego i opinii biegłego. Zdaniem sądu pierwszej instancji organ prawidłowo ustalił, że skarżący był posiadaczem zależnym lokalu, w którym ujawniono niezarejestrowane automaty. Pomieszczenie z automatami nie było bowiem samodzielnym, odrębnym od innych pomieszczeń w budynku lokalem, stanowiło bowiem część budynku, który wynajmował skarżący od J.P. Zdaniem WSA, fakt oddania części lokalu w podnajem spółce N., a następnie przez spółkę N. spółce L. nie spowodowało ustania posiadania zależnego skarżącego nad tą częścią lokalu. Samo zawarcie umowy podnajmu nie świadczy o rzeczywistym władaniu lokalem przez podnajemcę. WSA podkreślił, że stosownie do § 7 ust. 1 umowy najmu zawartej przez skarżącego z J.P., skarżący nie miał prawa podnajmować przedmiotu najmu osobie trzeciej bez zgody wynajmującego. Zawarte umowy nie pozbawiły zatem skarżącego przymiotu posiadacza zależnego całego lokalu gastronomicznego i nie mogły spowodować zwolnienia go od odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Nie budziło również wątpliwości sądu, że została spełniona druga przesłanka nałożenia na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. – prowadzenie w lokalu działalności gastronomicznej. W ocenie WSA okolicznością decydującą dla wymierzenia przedmiotowej kary jest ustalenie, że skarżący użytkował lokal jako posiadacz zależny, prowadził w nim działalność gastronomiczną i że znajdowały się tam niezarejestrowane automaty do gier hazardowych. Te przesłanki, zdaniem sądu, zostały w sprawie spełnione, co organ wykazał.

Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia wskazywanych w skardze przepisów postępowania tj. art. 122, art. 180, art. 187, art. 188 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: o.p.).

Skargę kasacyjną wniósł skarżący, zaskarżając wyrok WSA w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a w razie jej uwzględnienia o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje. Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyroku zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania art. 122, art. 180, art. 187, art. 188 i art. 191 o.p. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez bezzasadne i sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym przyjęcie, że:

- lokal w którym znajdowały się automaty do gier nie był samodzielnym lokalem wbrew definicji zawartej w ustawie o własności lokali, gdy faktycznie był to samodzielny lokal wydzielony trwałymi ścianami w obrębie budynku.

- w wynajętym przez skarżącego budynku znajdował się taras z wyjściem znajdującym się w pomieszczeniach baru, podczas gdy w rzeczywistości w przedmiotowym budynku nie było tarasu i wyjścia z baru na ogród, a przedmiotem najmu nieruchomości był budynek o powierzchni 90 m2, bez możliwości korzystania z ogrodu,

- skarżący był faktycznym dysponentem lokalu, w którym znajdowały się automaty do gry w sytuacji gdy lokalem tym, na podstawie ważnej umowy podnajmu dysponował podnajemca,

- odmowa przeprowadzenia dowodów wskazywanych wielokrotnie przez skarżącego była uzasadniona, w sytuacji gdy zeznania tych osób miały istotne znaczenie dla odpowiedzialności skarżącego, skoro nie ustalono ani wielkości wyodrębnionego lokalu, ani czasu wyodrębnienia tego lokalu oraz jego wykonawcy co doprowadziło do oczywiście błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, a w konsekwencji do niesłusznego ukarania skarżącego za czyn którego nie popełnił.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie przedstawił argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś Dyrektor IAS w Kielcach, w terminie czternastu dni od doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego załatwienia sprawy.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna K.W. została oparta na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Strona wskazała na naruszenie przepisów postępowania, czyli art. 122, art. 180, art. 188 i art. 191 o.p. Jej zdaniem naruszenia tych przepisów miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prowadziły do wadliwych ustaleń faktycznych, konsekwencją których było uznanie, że skarżący kasacyjnie był podmiotem spełniającym warunki z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. i jako posiadaczowi zależnemu lokalu mogła mu zostać wymierzona kara administracyjna.

Skarga kasacyjna jest niezasadna, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W ocenie NSA nietrafność rozpoznawanej skargi kasacyjnej ma dwojakie źródło. W pierwszym rzędzie należy wskazać na jej formalną wadliwość, która wprawdzie nie dawała podstaw do jej odrzucenia, ale ograniczyła możliwość kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Sąd drugiej instancji zwraca uwagę, że skarga kasacyjna wyznacza granice i kierunki kontroli kasacyjnej. Poza tak określonymi zakresami NSA nie może działać, bowiem postępowanie kasacyjne dopuszcza z urzędu tylko rozpoznanie przesłanek nieważnościowych. Restrykcyjne ujęcie przez ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ram postępowania kasacyjnego wymaga precyzyjnego określenia zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia, co wprost wynika z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej strona podnosi, że sąd pierwszej instancji naruszył wymienione w zarzucie przepisy Ordynacji podatkowej. Wskazać trzeba, że WSA nie mógł naruszyć tych przepisów w sposób opisany skargą kasacyjną. Przepisy te mógł naruszyć organ, bowiem to on stosuje przepisy Ordynacji podatkowej bezpośrednio prowadząc postępowanie. Sąd administracyjny może takie przepisy naruszyć tylko w ten sposób, że dokonuje wadliwej kontroli działań organu, a więc stosowania przez niego tych przepisów. Zatem zarzucenie sądowi naruszenia prawa ma wskazywać przepisy, które to WSA narusza, właściwe dla procedury wiążącej sąd. Skarga kasacyjna nie podnosi takiego naruszenia, zatem przerzuca na NSA wybór, czy chodzi o naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z przepisami Ordynacji podatkowej wymienionymi w zarzucie, czy też o naruszenie art. 145 § 1–3 p.p.s.a. w powiązaniu ze wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami Ordynacji podatkowej.

Sąd drugiej instancji nie ma kompetencji do dokonywania takiego wyboru. Jednak może przyjąć, stosownie do treści uchwały NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1, że pomimo takiej wady formalnej skargi kasacyjnej przedmiotem sporu pozostaje ocena trafności działania sądu pierwszej instancji, który oddalił skargę, a więc stosowania art. 151 p.p.s.a. ze względu na podnoszone w zarzucie kasacyjnym naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej. Jednak nawet przy takim ukształtowaniu zarzutów kasacyjnych strona nie wyjaśnia na czym polegało naruszenie przepisów objętych zarzutem. Przewidziany w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wymóg formalny w tym zakresie nakazuje przedstawić wadę (wadliwość działania sądu) w stosowaniu przepisu, poprawne – w ocenie skarżącego – jego zastosowanie i wpływ (istotny) na wynik sprawy. Posłużenie się ogólnymi stwierdzeniami, że naruszono określoną grupę przepisów i że miało to wpływ na rozstrzygnięcie nie wypełnia formalnej strony skargi kasacyjnej. Braki w tym zakresie NSA może uzupełnić tylko w odniesieniu do tych naruszeń, które można jednoznacznie ustalić na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Idąc tą drogą sąd drugiej instancji przyjmuje, że zarzut kasacyjny jest niezasadny. Zdaniem NSA zaskarżony wyrok prawidłowo przyjął, że ustalenia faktyczne sprawy są niesporne. To oznacza, że nie było potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego sugerowanego przez skargę kasacyjną. W ocenie sądu drugiej instancji prawidłowo została zinterpretowana sytuacja faktyczna i następnie poprawnie odniesiona do istniejącej normy prawnej. Z treści art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wynika, że karę pieniężną nakłada się na posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący kasacyjnie był posiadaczem zależnym lokalu. Sporne było tylko to, czy udostępniając część tego lokalu użytkowego, nota bene wbrew umowie najmu, zwolnił się od odpowiedzialności, bowiem automaty zostały umieszczone w lokalu samodzielnym przez inny podmiot. Odnosząc się do tak zarysowanego problemu należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że "lokal", w którym zainstalowano automaty nie był lokalem samodzielnym. I nie w tym rzecz, że został wydzielony w sposób mniej czy bardziej trwały, ale w tym, że nie spełniał on cech samodzielności.

Oczywiście w ustawie o grach hazardowych nie ma definicji normatywnej samodzielnego lokalu, ale też ustawa nie odsyła do żadnej innej regulacji, w której to pojęcie się pojawia. Oznacza to, że na gruncie ustawy o grach hazardowych pojęcie lokalu samodzielnego musi być ujmowane szeroko, co znalazło już potwierdzenie w orzecznictwie (zob. np. wyrok NSA z 15 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 81/21 i wskazane tam orzecznictwo; cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w CBOSA). Szerokie rozumienie tego pojęcia nie oznacza, że ma być ono zupełnie oderwane od cech samodzielności lokali funkcjonujących na gruncie prawa. W rozumieniu NSA lokal samodzielny, o którym stanowi art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. to lokal, który może samodzielnie funkcjonować w ramach obiektu, zatem musi być funkcjonalnie odrębny od innych obiektów lub lokali w budynku. Odrębność ta ma wyraz faktyczny, którym jest wydzielenie za pomocą trwałych przegród (ściany, sufit), ale ma także wynikać z jego funkcji, czyli ma stanowić przestrzeń niezbędną do realizacji funkcji użytkowej (gospodarczej, handlowej i.t.p.), przy czym ta ostatnia może być realizowana w sposób faktyczny w ramach tego lokalu lub poza nim, ale wówczas musi dla jej realizacji istnieć podstawa formalna (umowa, ustawa i.t.p.). Chodzi więc o to, że pomimo braku w ustawie o grach hazardowych definicji samodzielnego lokalu należy przyjąć, że samodzielnym lokalem użytkowym jest izba lub zespół izb wyodrębniony trwałymi ścianami w obrębie budynku wraz z pomieszczeniami służącymi zaspokajaniu określonych potrzeb. Takie rozumienie tego terminu jest możliwe przez analogiczne odniesienie jego zakresu do definicji legalnej lokalu z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1048). Wprawdzie nie jest to odniesienie wprost, ale też zdanie drugie tego przepisu pozwala regułę właściwą dla samodzielnego lokalu mieszkalnego odnosić odpowiednio do lokali przeznaczonych na inne cele niż mieszkalne. Zatem samodzielny lokal inny niż mieszkalny musi także być łączony z pomieszczeniami pomocniczymi, które służą jego użytkownikom. Jeżeli ten warunek nie jest spełniony, to trwałe wydzielenie części powierzchni lokalu użytkowego nie tworzy nowego samodzielnego lokalu.

W rozpoznawanej sprawie kontrolowany lokal, w którym umieszczono automaty do gier tych warunków nie spełniał, na co dodatkowo wskazuje aktywność skarżącego kasacyjnie i jego pracownika związana z funkcjonowaniem lokalu (prowadzoną nim działalnością gospodarczą).

Z tych wszystkich powodów oraz ze względu na treść art. 184 p.p.s.a. NSA orzekł jak w sentencji.