Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 31/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 622
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 6 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 17 listopada 2022 r. nr SKO/RD-421/180/2022 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy kat. C, C1, C1+E, C+E I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Lubińskiego z dnia 20 września 2022 r. nr BKM.5430.784.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 grudnia 2022 r. A. Z. (dalej: strona skarżąca, skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia 17 listopada 2022 r. (SKO/RD-421/180/2022) w sprawie utrzymania w mocy decyzji Starosty Lubińskiego (dalej: organ I instancji) z dnia 20 września 2022 r. (BKM.5430.784.2022) w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C1, C, C1+E i C+E potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami.

Skarżący zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego tj.:

1) art. 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. poz. 231 z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie", polegające na błędnej wykładni i odmowie wydania dokumentu prawa jazdy w sytuacji, gdy wnioskodawca spełniał wszystkie wymogi formalne do wydania mu dokumentu;

2) art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 622 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, dalej: "u.k.p.", polegające na jego zastosowaniu wobec wnioskodawcy, w sytuacji gdy nie został orzeczony wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii C, w wyroku Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 17 kwietnia 2022 r. o sygn. akt II K 630/22;

3) art. 12 ust. 2 u.k.p. w zw. z at. 42 ust. 1 oraz art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, polegające na jego niewłaściwej wykładni prowadzącej do błędnego uznania przez organ, że wnioskodawcy nie może zostać wydane prawo jazdy kat. C, w sytuacji gdy wnioskodawca nie utracił uprawnień do kierowania pojazdami kat. C oraz nie został wobec niego wydany zakaz prowadzenia tej kategorii pojazdów, w związku z czym odmowa wydania wnioskodawcy prawa jazdy kat. C uniemożliwia realizację ww. wyroku, albowiem intencją Sądu było umożliwienie wnioskodawcy prowadzenia pojazdów kat. C w celu kontynuowania pracy zarobkowej w charakterze kierowcy zawodowego;

4) art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że do skarżącego miał zastosowanie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. mimo, że uprawnienia do kierowania pojazdami kat. C, C+E nabył jeszcze przed orzeczeniem sądu karnego, tj. datą uprawomocnienia się wyroku, zaś Sąd ten orzekł jedynie zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których wymagane jest prawo jazdy kat. C, C+E;

5) art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem powołanych wyżej przepisów u.k.p. i zmodyfikowanie orzeczonego wobec skarżącego środka karnego na niekorzyść skarżącego i stworzenie sytuacji, w której dolegliwość orzeczona decyzją będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w wyroku;

6) art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie podczas wydawania decyzji interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, pomimo, że taki obowiązek nakłada na organ wyrażona w ww. przepisie zasada prawdy obiektywnej.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazania również wymaga, że z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że rozstrzygnięcie sądu musi znajdować oparcie w faktach prawidłowo udokumentowanych w aktach sprawy.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była możliwość zwrotu skarżącemu dokumentu prawa jazdy kat. C1, C, C1+E i C+E w sytuacji, gdy prawomocnym wyrokiem sądu karnego orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów innego rodzaju kategorii.

Jak bowiem wynika z akt sprawy prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Lubinie II Wydział Karny z dnia 19 lipca 2022 r. o sygn. akt II K 630/22, A. Z. został uznany za winnego popełnienia czynu z art. 178a § 1 Kodeksu karnego polegającego na kierowaniu w ruchu lądowym po drodze publicznej pojazdem mechanicznym znajdując się w stanie nietrzeźwości i w związku z tym orzeczony został wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii C, C1, C+E oraz C1+E, na okres 3 lat.

W dniu 24 sierpnia 2022 r. do organu I instancji wpłynęło z Sądu Rejonowego w Lubinie II Wydział Karny, zawiadomienie, w którym organ ten został poinformowany o orzeczonym wobec A. Z. środku karnym w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kategorii C, C1, C+E oraz C1+E, celem jego wykonania. Zawiadomieniem z dnia 25 sierpnia 2022 r. (nr BKM.5430.784.2022) organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia stronie skarżącej posiadanych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi z wyłączeniem kategorii C, C1, C+E oraz C1+E. W jego rezultacie, decyzją z dnia 12 września 2022 r. (nr BKM.5430.784.2022), wydaną na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p., organ I instancji cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. AM, B, B1, B+E, T, D1, D, D1+E oraz D+E, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Lubinie z dnia 19 lipca 2022 r. o sygn. akt II K 630/22. W związku z orzeczonym przez Sąd zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyjątkiem kat. C, C1, C+E oraz C1+E, strona skarżąca wnioskiem z dnia 20 września 2022 r., wystąpiła do organu I instancji o zwrot zatrzymanego mu prawa jazdy w zakresie kategorii C, C1, C+E oraz C1+E. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku organ I instancji odmówił wnioskodawcy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. C, C1, C+E oraz C1+E potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że analiza akt ewidencyjnych skarżącego dowiodła, że Sąd Rejonowy w Lubinie, wyrokiem z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II K 630/22, orzekł wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia jest wymagane prawo jazdy kat. C, C1, C+E oraz C1+E. Tymczasem ustawodawca w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jasno określił, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Organ I instancji wskazał, że orzekając w przedmiocie wydania prawa jazdy obowiązany jest do stosowania przepisów u.k.p. i rozporządzenia, a przede wszystkim do weryfikacji akt ewidencyjnych kierowcy oraz ustalenia spełnienia określonych w ustawie przesłanek do wydania prawa jazdy. W art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p., jak podkreślił organ I instancji, ustawodawca jasno określił, że prawo jazdy kat. C1, C, C1+E i C+E nie może być wydane w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, B1,B, B+E, T, D1, D, D1+E i D+E, co ma miejsce w odniesieniu do strony i musiało skutkować wydaniem decyzji odmownej, gdyż wydanie prawa jazdy kategorii C1, C, C1+E i C+E, byłoby sprzeczne z art. 11 ust. 4 pkt 1 u.k.p., zgodnie z którym warunkiem wydania prawa jazdy w tych kategoriach, jest spełnienie wymagań określonych dla prawa jazdy kategorii B. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie od ww. decyzji organu I instancji, przychylił się do ww. stanowiska.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia, daje podstawę do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. z poniżej przedstawionych względów.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane bądź zwrócone osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. wskazuje, że nie można wydać ani zwrócić prawa jazdy, ani przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B (ust. 2) oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (ust. 3).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotychczas istniał pogląd, zgodnie z którym organ administracji ma prawo - z uwagi na zakaz orzeczony przez sąd karny - negatywnie rozstrzygnąć kwestię uprawnień do kierowania pojazdami kategorii nieobjętej tym zakazem. W wyroku WSA w Gliwicach z 12 stycznia 2018 r. o sygn. akt II SA/Gl 998/17, LEX nr 2444317, Sąd ten wskazał, że cyt.: "Z wyraźnej woli ustawodawcy skutki zdarzenia, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jak i dysponujących już takim prawem jazdy". Z kolei w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Po 865/17, LEX nr 2412404, zostało wskazane, że cyt.: "Ustawodawca ma prawo wiązać ze skazaniem karnym określone skutki i przepisy tego rodzaju mają zastosowanie nawet, jeśli nie orzeczono w wyroku sądowym określonego zakazu. Nie ma tu mowy o rozszerzaniu zakresu orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego, bądź o podważaniu jego orzeczenia. Nie dochodzi też do podwójnego karania, skoro odmowa zwrotu dokumentu prawa jazdy określonej kategorii ma charakter administracyjny (by prewencyjnie chronić innych uczestników ruchu), a zakaz z art. 42 k.k. ma charakter karny (sankcyjny). Są to zatem uregulowania wynikające z różnych reżimów odpowiedzialności za popełniony czyn." Również tut. Sąd przychylił się do ww. linii orzeczniczej i prezentował stanowisko, iż cyt. "(...)skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem zakazującym prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, został rozciągnięty na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy" (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 801/17, LEX nr 2447107 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z 20 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 728/17, LEX nr 2434830). Stanowisko to było również ugruntowane w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA: z 15 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 108/22, LEX nr 3333280, z 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1172/20, LEX nr 3114275, z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14, LEX nr 1999944:, z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14, LEX nr 1988137:, z 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14, LEX nr 1985918). W orzeczeniach tych NSA stanął na stanowisku, że przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p. nie naruszają przepisów Konstytucji RP i nie można uznać, że regulacje zawarte w tych przepisach naruszają zasadę ne bis in idem, proporcjonalności, podziału i równowagi władzy sądowniczej i władzy wykonawczej czy też prawa obywatela do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Należy jednak wskazać, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 23/21, LEX nr 3578729, orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji.

W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny, odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty: proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą oraz drugi, który polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. W wyroku zauważono, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału. W ocenie Trybunału procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Trybunał zauważył też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał uznał, że za główną funkcję sankcji karnej należy uznać represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje się szeroko rozumianą prewencję. Trybunał skonstatował, iż stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną. Odnosząc przedstawione ustalenia do rozpatrywanej sprawy, w szczególności charakterystykę sankcji w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcji zakazu prowadzenia pojazdu, Trybunał stwierdził, że zaskarżone przepisy są niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem. Orzekanie bowiem przez sąd karny kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania danymi pojazdami. Reasumując Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny zauważył, że osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach, a brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim. Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest tu zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie Trybunał zauważył, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego bowiem zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami. Wobec tego Trybunał stwierdził, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

W kontekście ww. wyroku Trybunału, należy zauważyć, że jak wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Lublinie II Wydział Karny z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II K 630/22, Sąd ten zdecydował się na orzeczenia środka karnego z wyłączeniem kat. C, C1, C1 + E i C+E, a zgodnie z art. 42 § 1 k.k. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. Orzekając przedmiotowy środek karny w ww. zakresie, Sąd rozważył zatem okoliczności wskazane w zacytowanym wyżej przepisie, tzn., pod uwagę Sądu zostały wzięte takie aspekty jak zagrożenie bezpieczeństwa w komunikacji.

Tut. Sąd wyjaśnia, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji są ostateczne, a ponadto zgodnie z art 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Wyposażenie orzeczeń w moc powszechnie obowiązującą oznacza związanie ich treścią nie tylko uczestników konkretnego postępowania zakończonego wydaniem przez sąd konstytucyjny rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ale również wszystkich innych podmiotów prawa. Powoduje to również, że nikt - a w szczególności żaden organ władzy publicznej - nie może w kwestii rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny zająć stanowiska odmiennego niż wyrażone w orzeczeniu sądu konstytucyjnego.

Ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

W związku z wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny ziściła się przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że dopuszcza się wznowienie postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Sąd stwierdza, że zaistnienie podstawy wznowieniowej z art. 145a § 1 k.p.a. po wydaniu zaskarżonej decyzji, obligowało Sąd do wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Pojęcie "naruszenia prawa", o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a., należy rozumieć w sposób zobiektywizowany – to jest w ten sposób, że samo wystąpienie jednej z przesłanek wznowienia postępowania jest równoznaczne z naruszeniem prawa i uzasadnia uchylenie decyzji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 511/06 oraz z dnia 11 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OSK 591/11). Nie musi to być przy tym przesłanka wznowienia postępowania równoznaczna z naruszeniem prawa przez organ administracji publicznej.

Ponieważ stwierdzenie niekonstytucyjności stanowi przesłankę wznowieniową, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

W ponownym postępowaniu organy będą związane stanowiskiem Sądu wyrażonym w niniejszym wyroku na zasadzie art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe uwagi oraz rozstrzygnie wniosek pomijając regulacje art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim odnoszą się do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, oceniając stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem stanu prawnego ukształtowanego w sprawie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023r. (sygn. akt SK 23/21).

Sąd zasądził też na rzecz skarżącego koszty postępowania na zasadzie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. jako sumę uiszczonego wpisu (200 zł), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego (480 zł). Koszty zastępstwa procesowego określone zostały zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).