Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 217/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Asesor WSA Aneta Brzezińska, , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr 901/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych w terminie składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr 901/2023, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.), odmówił M. O. (dalej: strona, skarżąca) umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek na koncie osobistym za okres od grudnia 1996 r. do kwietnia 1997 r. w łącznej kwocie 3.908,40 oraz na koncie pracowniczym za okres od lutego 1996 r. do stycznia 1997 r. w łącznej kwocie 156.340,90 zł .

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona, w dniu 9 lutego 2023 r. złożyła wniosek o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek. Strona wskazała, że organ pismem z dnia 23 stycznia 2023 r. poinformował ją o zaległościach za okres do 31 grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 212.113,88 zł. Skarżąca wskazała, że zgadza się z podaną kwotą należności głównej w łącznej kwocie 51.864,58 zł, z uwagi na zabezpieczenie hipoteczne nie uznając za zasadne dochodzenia roszczeń ponad tę kwotę, z uwagi na ich przedawnienie. Dodatkowo powołała się na trudną sytuację majątkową.

Organ po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, zaskarżoną decyzją odmówił stronie umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek. Organ uznał, że należności figurujące na koncie skarżącej są wymagalne. Organ powołując treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. podkreślił, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Okolicznością wskazującą na wymagalność figurujących na koncie skarżącej składek za okres od lutego 1996r. do kwietnia 1997 r. jest fakt, że ZUS skierował wniosek o wpis hipoteki w dniu 11 listopada 1998 r. na nieruchomości skarżącej. Organ podkreślił, że należności uległy przedawnieniu. Ze względu na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości skarżącej nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki.

Dalej organ uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Organ podkreślił, że nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zobowiązanie skarżącej przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie wystąpiła przesłanka braku majątku lub posiadania ruchomości niepodlegających egzekucji. Na nieruchomości skarżącej została wpisana hipoteka. Zakład ma możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zabezpieczenia.

Zdaniem ZUS skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego.

Organ ustalił, że skarżąca jest mężatką, lecz posiada z mężem rozdzielność majątkową i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ustalono, że otrzymuje emeryturę w wysokości 2038,61 zł brutto, tj. 1855,14 zł netto. Ze świadczenia nie są dokonywane żadne potrącenia egzekucyjne. Stałe wydatki skarżąca ponosi w kwocie 1852,14 zł. Organ podkreślił, że wydatki przewyższają dochody a skarżąca nie wskazała z czego finansowane są podstawowe potrzeby życiowe. Skarżąca nie posiada zobowiązań wobec innych wierzycieli, na jej nazwisko jest zarejestrowany samochód ciężarowy Tarpan z 1984 r. Oprócz zabezpieczonej hipoteką nieruchomości jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości o pow. [...] ha i [...] ha.

Organ podkreślił, że sytuacja skarżącej może stwarzać trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, lecz nie nosi znamion ubóstwa. Uzyskiwane dochody przez skarżącą są wyższe niż minimum socjalne w 2022 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego.

Zdaniem organu skarżąca nie wykazała zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazała, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie organu sytuacja materialno-bytowa skarżącej nie ma charakteru trwałego, bowiem uzyskuje ona dochody z emerytury.

Strona nie skorzystała z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zgodnie z pouczeniem zawartym w doręczonej decyzji organu wywiodła skargę na powyższą decyzję organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Decyzję zaskarżyła w całości, zarzucając jej naruszenie:

1. art.28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi określona w powołanym przepisie przesłanka umożliwiająca stwierdzenie w stosunku do skarżącej całkowitej nieściągalności, podczas gdy mając na uwadze rodzaj oraz wysokość otrzymywanych przez skarżącą świadczeń, a także wysokość kwoty wolnej od potrąceń i świadczeń wolnych od egzekucji przyjąć należy, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącej nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne;

2. art.28 ust. 3a rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i finalnie odmowę umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji gdy sytuacja osobista, rodzinna i finansowa skarżącej przemawia za umorzeniem wspomnianych należności pomimo niestwierdzenia całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu skargi skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wskazała, że roszczenie w zakresie odsetek od składek jest przedawnione i nie powinno być egzekwowane. Odsetki te trzykrotnie przewyższają wysokość zaległych składek. Zarzuciła, że organ nie wymienił jakie czynności miały przerwać bieg przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

ZUS w przedmiotowej sprawie nie wyjaśnił kwestii przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją, które dotyczą najwcześniejszego okresu od grudnia 1996 r. oraz związanych z nimi odsetek.

W przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazać należy na regulację art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei w myśl art. 24 ust. 5 tej ustawy "Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenia spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik". Przepisy te uległy jednak zmianie. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 241, poz. 2074) nie zawierała w ogóle przepisów przejściowych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z jej art. 23 weszła ona w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., a na mocy art. 1 pkt 9 dokonano zmiany art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Następną zmianę w treści ww. przepisów wprowadzono na mocy art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców - Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. od dnia 1 stycznia 2012 r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym termin przedawnienia został przez ustawodawcę ponownie skrócony do 5 lat, licząc od dnia, w którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stały się wymagalne. Jednocześnie zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Tym samym do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 27 ust. 2 ww. ustawy stanowiąc, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Podkreślenia również wymaga, że regulacja zawarta w ustawie zmieniającej wprowadzała też instytucję nieprzedawnienia się należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.), zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (art. 24 ust. 5a, ust. 5b i ust. 6 u.s.u.s.), przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (art. 24 ust. 5c) u.s.u.s oraz przedawnienie zobowiązania z tytułu składek, wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.).

Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie wszystkich odsetek od zaległości składkowych za ww. okres ponad kwotę zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości.

W tym miejscu należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny 20 maja 2020 r. wydał wyrok w sprawie P 2/18, w którym orzekł że art. 24 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875) w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym, w ocenie Sądu przepis ten został uznany za konstytucyjny. Stosownie do art. 24 ust. 5 ustawy systemowej nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Także literatura wskazuje, że nie ulegają przedawnieniu te należności z tytułu składek, w stosunku do których ZUS uzyskał zabezpieczenie rzeczowe w postaci hipoteki lub zastawu. Jednak po upływie terminu przedawnienia należności zabezpieczone rzeczowo mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia (np. nieruchomości) do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (tak P. Kostrzewa, komentarz do art. 24 ustawy w: P. Kostrzewa, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, LEX/el. 2014, LEX).

Skarżąca nie zaprzecza, że jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu niezapłaconych składek wraz z odsetkami, ale tylko co do należności, które są zabezpieczone hipoteką przymusową ujawnioną w księdze wieczystej.

Organ zaś w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wskazał, że należności figurujące na koncie skarżącej są wymagalne. Organ powołując treść art. 24 ust. 5 us.u.s. podkreślił, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Okolicznością wskazującą na wymagalność figurujących na koncie skarżącej składek za okres od lutego 1996r. do kwietnia 1997 r. jest fakt, że ZUS skierował wniosek o wpis hipoteki w dniu 11 listopada 1998 r. na nieruchomości skarżącej. Organ podkreślił, że należności uległy przedawnieniu. Ze względu na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości skarżącej nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki.

Organ i instancji w swojej decyzji nie odniósł się do kwestii zbadania upływu terminu przedawnienia, wskazując jedynie, iż należności zostały zabezpieczone poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości. Tymczasem w świetle art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprawdzie nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Oznacza to, iż po upływie terminu przedawnienia należności zabezpieczone rzeczowo mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia (np. nieruchomości) do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 października 2020 r. sygn. III AUa 95/20). Samo zatem stwierdzenie zabezpieczenia hipotecznego nie uzasadnia rozpatrzenie wniosku o umorzenie odsetek od składek po upływie terminu przedawnienia zobowiązania.

Organ nie wypowiedział się zatem czy i w jakim zakresie należności z tytułu składek i związane z nimi odsetki uległy przedawnieniu. Zaskarżona decyzja z tego względu wymyka się spod pełnej kontroli i oceny, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Jak stwierdził NSA w wyroku z 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 3945/16): skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

W tym miejscu wskazać należy, że organ w zaskarżonej decyzji odnosi się do kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia, nie wskazując kiedy i jakie to były czynności. Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei po myśli art. 24 ust. 5f bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Jeżeli wystąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien wskazać odrębnie, w stosunku do każdej z egzekwowanych należności, w jakim przedziale czasu (początek i koniec tego okresu) bieg terminu przedawnienia został zawieszony. Organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ winien wskazać, które należności z tytułu składek są nadal wymagalne na dzień wydania decyzji i nie uległy przedawnieniu, a które są już przedawnione. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek i odsetek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany.

Organ w zaskarżonej decyzji poprzestał na wewnętrznie sprzecznym stwierdzeniu, że należności są wymagalne i należności są przedawnione.

Sąd podkreśla, że w sprawie organ rentowy nie wykazał wartości należności zabezpieczonych hipoteką i których składek wraz z odsetkami i w jakiej wysokości one dotyczą. Obecnie organ rentowy może zaspokajać się jedynie z przedmiotu hipoteki przymusowej. W tym celu niezbędne jest kwotowo konkretne ustalenie, jakie należności i w jakiej wysokości zostały objęte wpisem hipoteki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest też wyciągu z księgi wieczystej nieruchomości. Przy ponownym rozpoznaniu, organ ustali, które należności składkowe zostały zabezpieczone hipoteką, jak również dokona ustaleń co do dat przedawnienia poszczególnych należności składkowych, a w szczególności ustali, które z tych należności, ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową oraz w jakiej wysokości co do należności głównej i odsetek, obciążają skarżącą. Co w konsekwencji umożliwi bądź nie rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek od zaległych składek.

Informacja organu nie wyjaśnia jednak, które należności zabezpieczone hipoteką nie przedawniły się a które są już przedawnione. Zatem na tle tak sformułowanych informacji przez organ nie jest możliwe ustalenie czy doszło do przedawnienia zaległości składkowych oraz odsetek czy też nie.

Organ, nie wyjaśniając tej kwestii i nie dołączając do akt dokumentów uzasadniających przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia przez ZUS doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu. W tym bowiem przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe.

W postępowaniu w sprawie umorzenia należności, organ, stosownie do odesłania zawartego w art. 31 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącej istnieją na dzień wydania decyzji, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia. Konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia, nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek oraz odsetek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek.

Z uwagi na brak wyjaśnienia kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności oraz odsetek, objętych przedmiotowym postępowaniem Sąd stwierdził naruszenie wskazanych przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Powyższe stwierdzenie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że skarga jest uzasadniona. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyjaśni zatem kwestię przedawnienia należności z tytułu składek oraz odsetek, o których umorzenie wnosi strona skarżąca.

W tym stanie rzeczy należy wskazać, że przedwczesna jest ocena ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności, a to z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, decydujących o zakresie prowadzonego postępowania.

Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.