Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2322/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 326/22 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 grudnia 2021 r., znak SKO-NP-4115-598/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 326/22, oddalił skargę M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 grudnia 2021r., znak SKO-NP-4115-598/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z dnia 9 lipca 2021 r. (wpływ do organu w dniu 13 lipca 2021 r.) M. B. wystąpiła do Urzędu Miejskiego w Gorlicach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką O. Ś. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ostatni raz była zatrudniona w 2016 r. Zamieszkuje z matką. Z orzeczenia z dnia 10 grudnia 2008 r. wynika, że skarżąca posiada orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, który datuje się od 2005 r. Z orzeczenia z dnia 29 marca 1999 r. wynika, że matka skarżącej – O. Ś. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Z oświadczenia skarżącej wynika, że O. Ś. poza skarżącą ma jeszcze dwójkę dzieci: B. A. – pracującą oraz R. Ś., który poszukuje pracy.

W dniu 3 sierpnia 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Z treści wywiadu oraz oświadczenia skarżącej wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo razem z matką, w tym samym budynku mieszka syn skarżącej oraz brat, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwa. Matka skarżącej samodzielnie spożywa posiłki oraz przyjmuje leki podawane przez skarżącą. W ciągu dnia trochę leży, porusza się przy pomocy kuli, chodzi na spacery. Samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Skarżąca wskazała, że nie pracuje zawodowo, rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem stron, ponieważ nie przedłużono jej umowy o pracę. W tym też czasie matka skarżącej przeszła operację biodra i konieczna była opieka skarżącej. Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się matką cały dzień, przygotowuje i podaje posiłki, wykonuje zabiegi higieniczne – myje, podmywa, podaje inhalator w razie duszności, organizuje gimnastykę, masaż, pomaga się ubierać, obcina paznokcie, wychodzi z matką na spacery, umawia wizyty lekarskie, zawozi mamę do lekarza, a także wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa. Skarżąca wskazała, że nie może podjąć zatrudnienia z powodu opieki nad matką. O. Ś. jest osobą rozwiedzioną, a były mąż nie żyje od 1994 r.

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta Gorlice odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność osoby wymajającej opieki nie powstała przed ukończeniem 25 roku życia.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji w/w Burmistrza Miasta Gorlice. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b) u.ś.r., gdyż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niedopuszczalne jest, jak to uczynił organ I instancji, oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność wymagającej opieki O. Ś. Jednakże, w ocenie Kolegium, wskazany przez odwołującą zakres opieki nie jest takiego rodzaju, aby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z zatrudnienia. Zdaniem organu odwoławczego brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką. Ponadto, organ zwrócił uwagę, że do alimentacji O. Ś. zobowiązane są również pozostałe dzieci – B. A. oraz R. Ś., a realizacja obowiązku alimentacyjnego może polegać na przekazaniu środków finansowych dla osoby uprawnionej.

Na powyższą decyzję M. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę.

W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu prawidłowo ustaliło, że zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby dawał podstawę do przyjęcia, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Przywołując brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd wskazał, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu I instancji prawidłowo w sprawie ustalono, że zakres czynności wskazany przez skarżącą nie jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności te mogą być bowiem podejmowane przed lub po pracy, ponieważ w większości obejmują wspólne prowadzenie gospodarstwa z matką, a podjęcie pracy przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, mogłoby mieć miejsce bez szkody dla matki i opieki, której wymaga.

Ponadto Sąd zauważył, że poza skarżącą zobowiązani do alimentacji względem O. Ś. są inne dzieci: syn R. Ś. oraz córka B. A. W stosunku do żadnej z tych osób nie zachodzi obiektywna przyczyna uzasadniającą zwolnienie z obowiązku alimentacji względem matki. Sąd podał, że skarżąca co prawda wskazała, iż B. A. pracuje, ale – zdaniem Sądu – jest to wyłącznie okoliczność, która może utrudniać podejmowanie opieki, ale nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że osoba pracująca jest zwolniona z obowiązku alimentacji. Sąd podał także, iż córka O. Ś. mieszka w tej samej miejscowości co matka, a R. Ś. w tym samym budynku.

Przywołując brzmienie art. 128 i art. 129 § 2 oraz art. 135 § 2 K.r.o. Sąd uznał, że możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie. Przy czym Sąd podkreślił, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Sąd stwierdził zatem, że skoro skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, to całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą, nawet gdyby O. Ś. wymagała szerszego zakresu opieki niż określony przez skarżącą, nie byłaby konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce.

Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez adwokata, złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które są jednak osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pochopnie wykluczył zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wskazano, że Kolegium nie przedsięwzięło jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania z zatrudnienia).

Skarżąca zaznaczyła, że wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP. Podniosła, że rolą organów orzekających w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (gdyż w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności), ale weryfikacja zakresu tej pomocy wymagającego rezygnacji z zatrudnienia.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie nie było podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia osobie niepełnosprawnej niezbędnej opieki, poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych względem niej do alimentacji, tj. syna i córki, w sytuacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązała się skarżąca. Skarżąca podkreśliła przy tym, że to do niej należy wybór, czy zapewni matce opiekę sprawując osobistą opiekę, czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem. Organ nie jest uprawniony by decydować tu za stronę.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Należy zatem stwierdzić, że dyspozycja z art. 17 u.ś.r. odwołuje się do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Przy czym niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. była bowiem pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie więc wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Wobec tego, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W niniejszej sprawie – jak wynika z akt – wymagająca opieki O. Ś. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji – od 1998 r. Jak również wynika z akt, skarżąca nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową od czerwca, bądź września 2015 r. (oświadczenie w wywiadzie środowiskowym). Pracowała w sklepie jako sprzedawca magazynier, rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem stron z powodu nie podpisania kolejnej umowy o pracę. Zatem fakt rezygnacji z pracy zarobkowej nie miał ówcześnie nic wspólnego ze zdrowiem matki i koniecznością opieki nad nią. Z wywiadu środowiskowego z dnia 3 sierpnia 2021 r. wynika ponadto, że skarżąca jest stanu wolnego, nie ma dzieci, mieszka z matką wymagającą opieki, prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe i sprawując nad nią całodobową opiekę, co potwierdza też sama zainteresowana. Jak podaje w w/w wywiadzie środowiskowym skarżąca, jej matka przeszła operację biodra, po której to operacji wymaga ciągłej opieki. Skarżąca wskazuje, że choć rezygnacja z pracy nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką, to teraz jednak nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z tego powodu, by sprawować opiekę nad matką przez cały dzień. Skarżąca wskazuje, że przygotowuje matce posiłki, które jej podaje, podaje jej także leki oraz wykonuje zabiegi higieniczne, jak m. in. mycie, obcinanie paznokci. Chodzi z matką na spacery, do lekarza, pomaga w ubieraniu, podaje jej inhalator (w razie potrzeby), gimnastykuje matkę i robi jej masaże. Ponadto wykonuje inne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa. Wskazuje, że matka ma trudności z poruszaniem się po w/w operacji biodra, porusza się po mieszkaniu za pomocą kul, część dnia leży.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej jest w pełni komunikatywna, nie ma problemów z porozumiewaniem się, mową czy słuchem, samodzielnie spożywa posiłki, zażywa leki, potrafi poruszać się po mieszkaniu z pomocą kuli i samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne.

Z powyższego wynika zatem, że opieka nad matką jest świadczona codziennie, polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego. Poza tym nie bez znaczenia jest fakt, że skarżąca zamieszkuje wraz z matką, prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe.

Należy w tym miejscu podkreślić, ze Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje stanu zdrowia O. Ś., biorąc pod uwagę zwłaszcza schorzenia i zabiegi, które przeszła w przeszłości, jej stan wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, konieczności jej wsparcia przez skarżącą. Tym niemniej sama konieczność opieki nad niepełnosprawną nie stanowi – w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga, o czym była już owa powyżej. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.

Należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że skoro osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to spełniona jest przesłanka konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Oczywiste jest bowiem, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. W toku postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem wyłącznie rozstrzygnięcie, czy ustalone okoliczności pozwalają na uznanie, że skarżący spełnia przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie zatrudnienia lub jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Natomiast pod pojęciem opieki stałej należy rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, o czym była już mowa powyżej. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.

Powyższe oznacza, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą.

Należy w tym miejscu podkreślić, że z woli ustawodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 K.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Wskazać przy tym należy, że krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedno pochodzi od drugiej, a w linii bocznej osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 K.r.o.).

Z akt sprawy wynika, że bezsprzecznie na skarżącej, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Należy jednak wskazać, że matka skarżącej ma jeszcze inne dzieci – rodzeństwo skarżącej – B. A., która pozostaje w zatrudnieniu i R. Ś., który poszukuje pracy – oboje w wieku ponad 50 lat. Zatem, nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że O. Ś. posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Powyższe nie oznacza, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić matce opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) – co podniesiono w skardze kasacyjnej – podkreśla jednak, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że poczynione w sprawie ustalenia były wystarczające do wydania decyzji. Zgodzić się też trzeba z oceną, że ustalony zakres faktycznie sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką, nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc w zasadzie wykracza tylko poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a sprawowaną przez nią opieką nad matką – w rozumieniu u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, że skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec tego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.