Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 808/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 17 ust. 5 ptk 1 lit. a, art. 17 ust. 3, art. 20, art. 23 ust. 2, art. 24, art. 24a ust. 1, art. 24a ust. 1, art. 24a ust. 3, art. 26 art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 258 par. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 66 ust. 1 pkt 16, art. 66 ust. 1 pkt 28, art. 81 ust. 8 pkt 2, art. 81 ust. 8 pkt 9b
journal: Dz.U. 2018 poz 1510
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 6 ust. 2a pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1, art. 134 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2019 roku Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania R. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] maja 2019 r., [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem G. L..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. R. L. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę. Powołała się przy tym na stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] lutego 2019 r., II SA/Go [...] (ten jak i kolejne opisywane dokumenty znajdują się w aktach administracyjnych, jednak nie zostały ponumerowane).

Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r., [...] Prezydent (a konkretnie działająca z jego upoważnienia osoba w Poznańskim Centrum Świadczeń) wyjaśnił, że wyrok II SA/Go [...] został wydany w indywidualnej sprawie, natomiast zgodnie z przepisami świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Mimo to pouczył R. L., że jej wniosek będzie rozpatrzony, jeżeli zostanie złożony w sposób zawierający wymagane informacje z art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "u.ś.r.").

Wnioskiem z dnia [...] maja 2019 r. R. L. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem G. L.. Dołączyła między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2001 r., [...] o zaliczeniu syna do znacznego stopnia niepełnosprawności, z zaznaczeniem, że niepełnosprawność ma charakter trwały, a orzeczenie wydaje się na stałe. R. L. przedłożyła także decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 1993 r., [...] o przyznaniu zainteresowanej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, dalej "r.ws.u.w.e.").

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 2, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 i art. 32 ust. 2 u.ś.r., odmówił przyznania R. L. świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że nie przysługuje ono, jeżeli sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyła R. L. konsekwentnie powołując się na wyrok II SA/Go [...]. Dodała, że od stycznia 1977 r., to jest od 42 lat, opiekuje się synem, który wymaga opieki przy codziennych czynnościach, jak toaleta, ubieranie, chodzenie po schodach. Codziennie dowożony jest także komunikacją miejską na warsztaty terapii zajęciowej "[...]".

Skarżąca podkreśliła, że czuje się skrzywdzona przez niesprawiedliwe prawo. Jej emerytura, tzw. "[...]" (niegdyś przyznawana wcześniejsza emerytura z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem) to [...] zł netto, w sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne wynosi netto [...] zł. W zaistniałej sytuacji jest wykluczona ze społeczeństwa i skazana na życie w ubóstwie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a."), utrzymało rozstrzygnięcie Prezydenta w mocy. Zdaniem organu odwoławczego należy podzielić poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczące wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (wskazano na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., II SA/Ke [...], czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] września 2017 r., II SA/Łd [...]), to jest, że przepis ten nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych, iż ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła R. L., której jednak szerzej nie uzasadniła.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. złożonym w trakcie rozprawy sądowej i stanowiącym zapis mowy końcowej skargę uzupełnił pełnomocnik R. L. ustanowiony z urzędu. Wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r. i sprecyzował, że decyzja ta została zaskarżona w całości. Argumentował podobnie jak R. L. w odwołaniu, przy tym rozszerzył argumentację prawną z powołaniem na dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej przemawiąjące za dopuszczalnością przyznania uzupełniającego świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która dotychczas otrzymuje niższą emeryturę, a opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, jednak Sąd już na wstępie zaznacza, że przyjął inne, aniżeli zaprezentowała R. L., stanowisko co do wynikłego w sprawie zagadnienia prawnego.

W tym miejscu dla wyjaśnienia porządku postępowania sądowego Sąd sygnalizuje, że odnotował, iż R. L. pierwotnie składając skargę zakwestionowała decyzję pierwszoinstancyjną Prezydenta z dnia [...] maja 2019 r., [...] (nazywając ten organ "Samorządowym Kolegium Odwoławczym") oraz "pismo z dnia [...] lipca 2019 r." (stanowiące odpowiedź na skargę na decyzję Prezydenta).

Skargę na decyzję pierwszoinstancyjną Sąd odrzucił postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r., II SA/Po [...].

Uboczną konsekwencją postępowania II SA/Po [...] jest to, że w jego trakcie Sąd wystosował do skarżącej wezwanie o doprecyzowanie przedmiotu zaskarżenia. W odpowiedzi na nie wpłynęło pismo z dnia [...] sierpnia 2019 r. (k. 2 akt sądowych), które – choć sporządzone nieco chaotycznie, gdy chodzi o oznaczenia poszczególnych aktów (w piśmie pojawia się data "[...] lipca 2019 r.") – bez wątpliwości jest skargą na inną decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r., [...]. Skarżąca akcentuje w nim bowiem, że [...] sierpnia 2019 r. odebrała "decyzję odmowną" Kolegium [...] i ją kwestionuje.

Mając na uwadze powyższe Sąd, uznawszy, że z całą pewnością R. L. nie miała w intencji skarżyć odpowiedzi na skargę Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r., przyjął, że skarży ona decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r., [...]. Akt ten jest bowiem zaskarżalny skargą, a data złożenia samej skargi koresponduje z datą otrzymania tej decyzji ([...] sierpnia 2019 r. – skarżąca otrzymała decyzję, a [...] sierpnia złożyła w biurze podawczym Sądu pismo, w którym zakwestionowała właśnie decyzję odmowną Kolegium). Ubocznie zaznaczyć można, że również samo Kolegium w odpowiedzi na skargę przyjęło, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja z dnia [...] lipca 2019 r., [...].

Podsumowując, pismo z dnia [...] sierpnia 2019 r. (k. 2 akt sądowych), jakkolwiek wpłynęło pierwotnie do akt II SA/Po [...], zostało potraktowane jako właściwa skarga na decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r., [...]. Skardze ten nadano obecną sygnaturę II SA/Po [...].

Przechodząc do wyjaśnienia motywów obecnego wyroku wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 P.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 P.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., a w szczególności art. 17. Organy uznały, że przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawy, a mianowicie opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do emerytury.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła [...] maja 2019 r. mając ustalone od prawo do wcześniejszej emerytury. Swe żądanie (co szerzej umotywowała zwłaszcza w odwołaniu) uzasadniała różnicą w wysokości pobieranej emerytury a aktualną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł) domagając się przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej tą różnicę. Niekwestionowane było również to, że od przejścia na wcześniejszą emeryturę skarżąca sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Spór pomiędzy R. L. a organami dotyczy zbliżonej sytuacji i tych samym przepisów, co w sprawach rozpoznanych przez tutejszy Sąd pod sygnaturami II SA/Po [...] i II SA/Po [...], II SA/Po [...], IV SA/Po [...], IV SA/Po [...] i II SA/Po [...]. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni poglądy wyrażone w uzasadnieniach wyroków wydanych w tych sprawach, a niniejsze rozstrzygnięcie kontynuuję kształtującą się w ten sposób linię orzeczniczą.

Dyskusja wobec potrzeby funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. zapoczątkowana została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Go [...] (ten i kolejne przywołane wyroki opublikowano w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd tam wyrażony podtrzymany został w dalszych orzeczeniach sądów administracyjnych (między innymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., III SA/Kr [...], Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] września 2019 r., III SA/Gd [...], a także Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] czerwca 2019 r., I OSK [...] i najnowszym z dnia [...] stycznia 2020 r., I OSK [...]). Przyjęto w nich, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie wynosiło ono [...] zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w orzecznictwie (powołanych wyżej wyrokach) poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia wyników językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Sąd zgadzając się ze stwierdzeniem, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata tak rozumianej różnicy powoduje bowiem dalsze komplikacje, w szczególności pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto mogą się rodzić wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia np. w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Warto zwrócić uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1373, dalej "u.ś.o.z."). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne – kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 300) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r. a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe komplikacje – pomimo, że z pozoru zdają się mięć charakter techniczny czy rachunkowy – zdaniem Sądu mogą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych i emerytury. Celowe jest zatem poszukiwanie takiej wykładni, względnie sposobu zastosowania prawa, która otworzy możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r.

Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 53, dalej "u.e.r.FUS"), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, wbrew stanowisku Kolegium, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.FUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.FUS).

Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Niemniej warto natomiast zaakcentować, że wspomniany art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS stanowi o zawieszeniu tego prawa, a więc czymś więcej, aniżeli tylko o wstrzymaniu wypłaty. Zawieszenie prawa należy więc poczytywać jako zdarzenie materialnoprawne, czyli czasowe ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Pomijając pewne spory w doktrynie dotyczące kwalifikacji instytucji z art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS., na potrzeby zagadnienia jakie wynikło w niniejszej sprawie, nie ma przeszkód, aby "zawieszenie prawa do emerytury" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) traktować jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy z całą pewnością kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Zauważyć należy, że samo Kolegium w zaskarżonej decyzji także akcentowało nie tyle posiadanie przez skarżącą samego prawa do emerytury, ale przede wszystkim wypłatę tego świadczenia (cyt.: "Mając na uwadze powyższe, wobec okoliczności, że [...] R. L. pobiera świadczenie emerytalne..."). W takiej sytuacji zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury z powodu zawieszenia prawa do niej. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r., czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 u.e.r.FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Odnośnie wyjaśnienia przez skarżącą, że zrezygnowała z pracy, by zająć się niepełnosprawnym synem, Sąd zgadza się, że z dotychczas zebranych i przesłanych akt administracyjnych nie wynikają okoliczności, które wykluczałyby uznanie, że spełniła ona warunek określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie organ taki związek przyczynowy jest. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w 1993 r. by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, który wówczas miał [...] lat, a był przy tym niepełnosprawny od urodzenia (zob. treść świadectwa pracy stanowiącego załącznik do wniosku – w aktach administracyjnych). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Skarżąca zwróciła uwagę na okoliczności w jakich nabyła prawo do świadczenia emerytalnego będąc wieku produkcyjnym. Zgodnie z r.ws.u.w.e., obowiązującym w okresie kiedy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę, (§ 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego – bez względu na wiek – jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Skarżąca przed rozpoczęciem stałej i długotrwałej opieki nad synem pracowała zawodowo a zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia jedynie w celu sprawowania całodobowej opieki nad zstępnym, co umożliwiały przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia. Musiała więc w dacie przejścia na wcześniejszą emeryturę (1993 r.) spełniać wskazane wyżej przesłanki w tym braku możliwości kontynuowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wobec tego uznać należy, że zrezygnowała z pracy z uwagi właśnie na ciężką sytuację rodzinną, wymagającej od niej jako matki zajmowania się poważnie chorym synem. To, że znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony został od 2001 r. nie oznacza, że stan zdrowia syna skarżącej przed tą datą nie spełniał warunku niepełnosprawności wymaganej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 r.ws.u.w.e. odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., które nie obejmują tylko osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności a również osoby legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury skarżącej na podstawie r.ws.u.w.e. wskazuje, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Należy także uzupełniająco zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów r.ws.u.w.e., jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym (którego wówczas nie było – uw. Sądu), jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy.

W ocenie Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nieprzerwanie i nadal (to wymaga potwierdzenia w ramach postępowania wyjaśniającego) uzasadnia uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym dzieckiem.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.) nie pouczając jej i nie wzywając do wykazania, że zawiesiła prawo do emerytury i wstrzymano wypłatę tego świadczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyjaśnią kwestię pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii, wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym, w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku, rozstrzygną sprawę.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.

Jeśli chodzi natomiast o wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu (złożony w trakcie rozprawy sądowej), to w tym zakresie w odrębnym postanowieniu rozstrzygnie referendarz sądowy (zob. art. 258-261 P.p.s.a., zwłaszcza art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.).