Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 25/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 pkt 1, art. 61 pkt 4, art. 67 ust. 1, art. 207, art. 252 ust. 1, 5 i 6
journal: Dz.U. 2022 poz 1634
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 21 par. 1, art. 107 par. 1 i par. 2 pkt 2 i 4, art. 108, art. 116, art. 116a
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi W. K., M. C., P. K., S. B., Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu stowarzyszenia za zaległości z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem wraz z odsetkami za zwłokę I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. P. z dnia 23 czerwca 2022 r. nr [...], II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących W. K., M. C., P. K., S. B., Ł. W. kwotę [...]zł [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

decyzją z 10 listopada 2022 r. nr SK0.4140.1764.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z 23 czerwca 2022r., nr POW.3153.2.2022.LM, w sprawie solidarnej odpowiedzialności całym majątkiem członków zarządu Stowarzyszenia [...] "D. " D. wpisanego do Ewidencji Klubów Sportowych Starosty [...] pod numerem [...] (dalej "Stowarzyszenie"), tj.: W. K., S. B., P. K., M. C. i Ł. W. (dalej: "Strony", "Skarżący") za zaległości Stowarzyszenia z tytułu orzeczonego ostateczną decyzją administracyjną Burmistrza D. z 19 października 2017 r, nr [...] wobec Stowarzyszenia obowiązku zwrotu udzielonej przez Gminę D. (dalej: "Gmina") dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od daty jej przekazania z budżetu Gminy, tj. od 2 marca 2017 r. do dnia dokonania zwrotu.

Wskazaną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym sprawy.

Stowarzyszenie posiada osobowość prawną i od dnia 10 listopada 2004 r. jest zarejestrowane w Ewidencji Klubów Sportowych prowadzonej przez Starostę.

W dniu 28 lutego 2017 r. Stowarzyszenie zawarło z Gminą umowę nr [...] na realizację zadania publicznego pod tytułem "[...]", w zakresie kultury fizycznej i sportu. Stowarzyszenie w ramach ww. umowy (regulującej zasady realizacji i rozliczania dotacji), 2 marca 2017 r. otrzymało środki finansowe w wysokości [...] zł (pierwsza transza),a do 15 lipca 2017 r. miało nastąpić przekazanie pozostałej części środków (druga transza).

Organ przeprowadził kontrolę w zakresie prawidłowości wydatkowania dotacji, 28 czerwca 2017 r. wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia w terminie 3 dni dokumentów finansowych dotyczących wydatkowania pierwszej transzy środków finansowych a na podstawie § 10 umowy, wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia sprawozdania częściowego z realizacji zadania publicznego. Pomimo upływu wyznaczonego terminu Stowarzyszenie nie przedłożyło żądanych dokumentów. Natomiast pismem z 20 lipca 2017 r. Stowarzyszenie poinformowało, że nie posiada żadnych dokumentów finansowo-księgowych dotyczących wydatków w ramach udzielonej dotacji. Pismem z 16 sierpnia 2017 r. Organ rozwiązał umowę o dotację ze skutkiem natychmiastowym oraz zażądał zwrotu wypłaconych środków w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Stowarzyszenie nie dokonano zwrotu dotacji.

Decyzją z 19 października 2017 r. Organ orzekł o obowiązku zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczanymi od dnia 2 marca 2017 r. Decyzję doręczono 20 października 2017 r. i stała się ona ostateczna od 6 listopada 2017 r. Stowarzyszenie nie dokonało zwrotu dotacji. W dniu 10 listopada 2017 r. Organ wystawił upomnienie nr [...] (doręczone 13 listopada 2017 r.).

Pismem z 14 listopada 2017 r. Stowarzyszenie wniosło o zaniechanie czynności zmierzających do wyegzekwowania zwrotu dotacji i poinformowało, że nie posiada jakichkolwiek środków pozwalających na uregulowanie obowiązku. Stowarzyszenie wyjaśniło, że jej problemy są rezultatem działania poprzedniego zarządu, który

w sposób niekontrolowany i dowolny wydatkował kwotę dotacji na cele nie związane z jej przeznaczeniem. Podkreślono, że w tym zakresie toczą się stosowne postępowania prokuratorskie.

Pismem z 29 listopada 2017 r. Organ poinformował Stowarzyszenie o braku możliwości odstąpienia od egzekwowania kwot objętych decyzją o zwrocie dotacji.

W związku z nieuregulowaniem zobowiązania, 21 listopada 2017 r. organ wystawił tytuł wykonawczy nr [...] na kwotę [...]zł, odsetki: [...] zł i koszty upomnienia [...] zł. W wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego Stowarzyszenia, 31 sierpnia 2017 r. nastąpił zbieg egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną. Brak środków na rachunku bankowym nie pozwolił na choćby częściową realizację zajęcia. Komornik sądowy po zajęciu 28 lutego 2018 r. rachunku bankowego, umorzył postanowieniem z 9 kwietnia 2018 r. postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Postanowieniem z 3 lipca 2020 r. podatkowy organ egzekucyjny również umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji i brak majątku dłużnika, z którego można by przeprowadzić skuteczną egzekucję.

Postanowieniem z 28 kwietnia 2022 r. Organ I instancji wszczął postępowanie w zakresie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Stowarzyszenia. Postępowanie było prowadzone m.in. z uwzględnieniem informacji z 25 stycznia 2022r. udzielonej przez Starostwo, zgodnie z którą w okresie od 19 lipca 2016 r. do 18 maja 2017 r. członkami zarządu Stowarzyszenia byli: R. Ż. - Prezes, Z. W. - Wiceprezes, A. Ś. - Skarbnik, M. N. - Sekretarz, Z. S. - Członek i Pan G. E. - Członek. Natomiast od 18 maja 2017 r. w skład nowego zarządu wchodzili: W. K. - Prezes, S. B. - Wiceprezes, M. C. - Sekretarz, Ł. W. - Skarbnik, M. K. (zmarł [...] marca 2018 r.) i P. K. - Członek.

Organu I instancji uznał, że przedmiotowa decyzja dotyczy odpowiedzialności członków zarządu Stowarzyszenia pełniących funkcje od 18 maja 2017 r. (jedynie wobec M. K. postępowanie umorzono z uwagi na jego zgon).

Po wszczęciu postępowania Organ I instancji wezwał strony do wykazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania ww. postanowienia przesłanek egzoneracyjnych, które umożliwiłyby osobom objętym zakresem podmiotowym postępowania uwolnienie się od ww. odpowiedzialności.

W toku postępowania członkowie zarządu złożyli 9 maja 2022 r., 10 maja 2022r. i 12 maja 2022 r. pisma, w których wyjaśniali okoliczności objęcia funkcji w zarządzie Stowarzyszenia, zakres w jakim nowy zarząd działał i jakie realnie podejmował działania w zakresie funkcjonowania Stowarzyszenia i wyjaśnienia nadużyć poprzedniego prezesa zarządu. Zdaniem nowego zarządu środki pieniężne z dotacji w ciągu kilku dni po jej otrzymaniu (2 marca 2017 r.) samodzielnie rozdysponował i nie rozliczył prezes zarządu działającego w Stowarzyszeniu do 18 maja 2017 r.

W dniu 23 czerwca 2022 r. Organ I instancji orzekł o solidarnej odpowiedzialności całym majątkiem członków zarządu Stowarzyszenia. W uzasadnieniu wskazał, przesłanki dla prowadzenia postepowania wobec nowego składu zarządu, tj. od 18 maja 2017 r.

Organ I instancji zwrócił uwagę, że w dacie udzielenia przedmiotowej dotacji Stowarzyszenie realizowało zadania z zakresu kultury fizycznej i sportu poprzez upowszechnianie rozwoju piłki nożnej i dlatego na jego wniosek 3 lutego 2017 r. udzielono dotacji na pokrycie kosztów ich realizacji. Między innymi prowadzone były zajęcia dla dzieci, młodzieży i dorosłych oraz treningi taktyczne zawodników. Stowarzyszenie brało udział w organizacji treningów i meczy oraz sparingów. Dysponentem środków pieniężnych po dokonaniu przelewu, zostało Stowarzyszenie i do jego kompetencji należało wydatkowanie otrzymanej kwoty do dnia 31.12.2017 r.

Organ I instancji wskazał, także na podstawę zakwalifikowania Stowarzyszenia jako stowarzyszenia zwykłego. W tym zakresie wskazał na przepisy prawa stanowiące podstawę jego funkcjonowania.

W zakresie bezskuteczności egzekucji wskazał, że ustalenia oparł

na postanowieniach obu organów egzekucyjnych, tj. Komornika Sądowego i Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. , w których wskazano, iż Stowarzyszenie nie posiada własnego majątku ruchomego oraz praw majątkowych, z których można by było przeprowadzić skuteczną egzekucję. Organ I instancji zwrócił uwagę, że Strony nie wskazały dokładnie jakiego rodzaju majątek mógł służyć do zaspokojenia wierzyciela, ani też nie przedstawiły dokumentów potwierdzających fakt zakupu tego majątku, na który prawdopodobnie mogła się składać odzież klubowa zawodników, piłki czy bramki.

W ocenie Organu I instancji, analiza stanu faktycznego i materiału dowodowego argumenty, nie pozwoliła na stwierdzenie istnienia podstawy do zwolnienia Stron

z ponoszenia odpowiedzialności za zobowiązania Stowarzyszenia. Organ wyjaśnił, że tylko wykazanie jednej z przesłanek ustawowych daje taką możliwość.

Organ podkreślił, także iż w omawianej sprawie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego Stowarzyszenia na podstawie

art. 70 § 4 O.p., w związku z zastosowaniem przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego w 31 sierpnia 2017 r.

Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania, Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów Stron i decyzją z 10 listopada 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji.

Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko przytoczył art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 70 § 1, art. 107 § 1, art. 116, art. 116a, art. 118 § 1 O.p. Dodatkowo przywołał orzeczenia sądów administracyjnych.

Zdaniem Organu odwoławczego w sprawie Organ I instancji ustalił i wykazał, że przedmiotowa zaległość podatkowa powstała po 18 maja 2017 r., nadal istnieje, a postępowanie egzekucyjne nie przyniosło pożądanego rezultatu w postaci zaspokojenia wierzytelności, pomimo jej przeprowadzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że postawione w odwołaniu zarzuty nie podważyły ustalonego stanu faktycznego.

W opinii Organu odwoławczego w chwili powstania zaległości podatkowej

oraz w terminie płatności, członkami zarządu Stowarzyszenia, od 18 maja 2017 r., byli: W. K., S. B., P. K., M. C. i Ł. W. (oraz zmarły później M. K.), co wynika z danych organu ewidencyjnego - Starosty. Organ odwoławczy podkreślił, że skoro zaległość podatkowa powstała z dniem 3 listopada 2017 r. to brak było podstaw, by odpowiedzialnością na podstawie art. 116a O.p. objąć, także byłych członków zarządu, albowiem podstawowym warunkiem tej odpowiedzialności jest istnienie zaległości podatkowej w trakcie pełnienia funkcji przez konkretną osobę, odpowiedzialność ta odnosi się do zaległości podatkowych (oraz równoważnych im należności publicznoprawnych) z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez osoby trzecie obowiązków członka zarządu

Organ odwoławczy podzielił, również poglądy Organu i instancji w zakresie bezskuteczności egzekucji i stwierdził, że oparcie ustaleń na postanowieniach obu organów egzekucyjnych było wystarczającym dowodem na zaistnienie przesłanki.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w rozpatrywanej sprawie Strony nie poparły swoich twierdzeń żadnymi dowodami, a w szczególności nie wskazały na majątek Stowarzyszenia, z którego egzekucja byłaby skuteczna i prowadziłaby do zaspokojenia wierzyciela. Ponadto Strony nadal pozostają w zarządzie Stowarzyszenia, a więc to na nich spoczywają obowiązki, o jakich jest mowa w rozdziale VI statutu Stowarzyszenia, a przy tym posiadają uprawnienia związane z dostępem do dokumentacji. Zdaniem Organu odwoławczego, także argumenty dotyczące zgłoszenia nieprawidłowości poprzedniego zarządu i podjęte w tym zakresie działania, na które powołują się Strony, nie mają, żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia o ich odpowiedzialności na podstawie art. 116a O.p. Przy tym jednocześnie organ ustalił i wykazał wszystkie okoliczności, które czynią w pełni zasadnym nałożenie odpowiedzialności, jak w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy uznał, że brak było także w toku postępowania w zakresie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe Stowarzyszenia podstaw do badania zasadności decyzji w przedmiocie zwrotu dotacji wydanej wobec Stowarzyszenia, spełnienia przesłanek jej wydania, ważności samej umowy o dofinansowanie i poprawności postępowania administracyjnego przeprowadzonego wobec Stowarzyszenia. Decyzja jest ostateczna, nie została zaskarżona w administracyjnym toku instancji. Organ odwoławczy dostrzegł, że na wniosek Stron oraz Stowarzyszenia wszczęło 24 października 2022 r. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 19 października 2017 r. Rozstrzygnięcie w tym zakresie jednak nie jest niezbędne dla wydania decyzji na podstawie

art. 116a O.p.

Organ odwoławczy odnośnie terminu zwrotu dotacji i naruszenia w tym względzie art. 252 ust. 1 i 2 z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: "u.f.p." oraz zapisów umowy o dofinansowanie z 28 lutego 2017 r., wskazał, iż kwestie te nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej, albowiem znaczenie tu ma data powstania zaległości podatkowej, na jej podstawie ustala się krąg osób zobowiązanych solidarnie ze Stowarzyszeniem. Deklaratoryjność decyzji o zwrocie dotacji wpływ ma na fakt, iż odsetki podlegające zwrotowi wraz z kwotą udzielonej dotacji należało policzyć od momentu wypłaty środków – w niniejszej sprawie w dniu 2 marca 2017 r. (co znajduje odzwierciedlenie w przepisie art. 252 ust. 6 pkt 1 u.f.p.), natomiast nie ma żadnego wpływu na datę powstania zaległości podatkowej, którą staje się niezapłacona kwota podlegająca zwrotowi, na podstawie art. 67 u.f.p. w zw. z art. 51 § 1 O.p. w zw. z art. 47 § 1 O.p. Piętnastodniowy termin na zwrot dotacji, zdaniem Organu, przewidziany w art. 252 ust. 1 u.f.p. ma zastosowanie przy wezwaniu do zwrotu dotacji lub przy jej faktycznym zwrocie bez wezwania i liczy się od daty stwierdzenia okoliczności wskazanych w art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p., nie zaś od daty nienależytego wydatkowania. Stąd też zarzuty odwołania w tym zakresie organ odwoławczy uznał za chybione.

Końcowo Organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie uchybia żadnym przepisom prawa materialnego ani prawa procesowego i nie było podstaw

do jej uchylenia.

W skierowanej do Sądu skardze na wyżej opisaną decyzję, Strony wniosły

o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji

oraz umorzenie postępowania i zasądzenie na rzecz Skarżących od Organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych bądź zgodnie ze spisem kosztów, który zostanie przedłożony do rozprawy.

Skarżący zarzucili:

1. Naruszenie przepisów postępowania, tj.

1) art. 86 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia zarówno na etapie postępowania odwoławczego jak i przed organem I instancji dowodu z przesłuchania Stron, na okoliczność przyczyn zaniechania niezwłocznego wszczęcia procedury likwidacji Stowarzyszenia, po objęciu mandatów członka zarządu Stowarzyszenia oraz wskazania przez nich majątku mającego służyć zaspokojeniu wierzytelności stwierdzonych decyzją w przedmiocie zwrotu dofinansowania;

2) art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej,

a nie swobodnej oceny materiału dowodowego polegającej na:

a) przyjęciu, że organ nie był uprawniony do badania prawidłowości i zgodności z prawem prowadzenia egzekucji przez Komornika Sądowego oraz Naczelnika

Urzędu Skarbowego w sytuacji, gdy przesłanką powstania solidarnej odpowiedzialności członków zarządu stowarzyszenia jest bezskuteczność egzekucji z majątku Stowarzyszenia, w konsekwencji czego wady prowadzonych postępowań egzekucyjnych, winny być przedmiotem oceny organu, co prowadziło do nieprzeprowadzenia wszechstronnej oceny dokumentów, tj. postanowienia Komornika Sądowego z 9 kwietnia 2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz pisma tego Komornika z 11 sierpnia 2017 r. a także postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z 9 lipca 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i przyjęcie na ich podstawie, że brak było majątku stowarzyszenia podlegającego zajęciu w sytuacji, gdy postępowania te nie były prowadzone z całości majątku Stowarzyszenia, a przede wszystkim organy egzekucyjne zaniechały przeprowadzenia egzekucji z ruchomości wskazywanych przez członków zarządu Stowarzyszenia jako stanowiących własność Stowarzyszenia;

b) przyjęciu, że w stosunku do Skarżących wystąpiły przesłanki statuujące ich solidarną odpowiedzialność za zobowiązania Stowarzyszenia, a nadto nie wystąpiły względem nich przesłanki egzoneracyjne, powołane w art. 116 § 1 pkt. 1 lit. b i pkt 2 oraz art. 116 § 2 O.p.;

c) nieuwzględnieniu wniosku dowodowego Skarżącego Ł. W.

z 9 maja 2O22 r. złożonego przed organem I instancji o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt postępowania karnego o sygn. akt: [...],

w sytuacji, gdy informacje tam zawarte mogły mieć istotne znaczenie dla oceny ważności zawartej umowy o dofinansowanie.

2. Naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 67 ust. 1 u.f.p. poprzez jego błędną wykładnię i prowadzenie postępowania w sprawie określenia solidarnej odpowiedzialności Skarżących za zobowiązania Stowarzyszenia na podstawie O.p. podczas, gdy rzeczony przepis odsyłał do stosowania ww. ustawy wyłącznie w zakresie określonym w Dziale III O.p., zaś w pozostałym zakresie, w tym co do trybu prowadzenia postępowania odsyłał do stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego;

2) art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. art. 116a § 1 w zw. z art. 116 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że doszło do bezskutecznej egzekucji zwrotu dotacji stwierdzonej decyzją z 19 października 2017 r., w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy będący podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nr ZD132/0002/2017 w rubryce F.7 nie zawiera podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela, w konsekwencji czego egzekucja zwrotu dofinansowania prowadzona była z rażącym naruszeniem prawa, a więc nie mogła doprowadzić do zaspokojenia wierzytelności wierzyciela;

3) art.116a § 1 w zw. z art. 116 § 2 O.p. poprzez:

a) bezzasadne przyjęcie, że Stowarzyszenie przysługuje przymiot "innej osoby prawnej" w rozumieniu tego przepisu w sytuacji, gdy organ nie ustalił statusu prawnego Stowarzyszenia, w tym podstaw na jakich miałaby przysługiwać Stowarzyszeniu osobowość prawna;

b) bezpodstawne przyjęcie, że termin płatności zobowiązań wynikających z decyzji

z 19 października 2017 r. przypadał w okresie pełnienia przez Skarżących funkcji członków zarządu Stowarzyszenia, w sytuacji gdy decyzja o zwrocie dofinansowania

z 19 października 2017 r. miała charakter deklaratoryjny, co przy uwzględnieniu braku istnienia jakichkolwiek podstaw do zawarcia umowy dofinansowania oraz przy uwzględnieniu, że wypłata tych środków z rachunku Stowarzyszenia nastąpiła przed objęciem funkcji przez Skarżących i na cel sprzeczny z zawartą umową o dofinansowanie, skutkowało powstaniem stanu wymagalności tego zobowiązania - przed objęciem mandatu członków zarządu przez Skarżących, a nie w terminie wynikającym z decyzji o zwrocie dofinansowania, co wyklucza odpowiedzialność Skarżących na gruncie art. 116a § 2 w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 O.p.;

c) bezpodstawne odstąpienie przez organ I instancji od orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zwrot dotacji wynikającej z decyzji z 19 października 2017 r.,

w stosunku do członków zarządu Stowarzyszenia pełniących swoje funkcje w dacie zaciągnięcia zobowiązania - (i bezpodstawnego zaaprobowanie tego stanowiska przez organ odwoławczy), w sytuacji gdy zaległości te powstały w czasie pełnienia przez te osoby funkcji członków zarządu Stowarzyszenia.

4) art. 252 ust. 1 i 2 oraz ust. 6 u.f.p. oraz § 2 ust 2 pkt. 1 i § 11 ust. 2 umowy o dofinansowanie z 28 lutego 2017 r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że termin zwrotu dotacji przypadał w okresie pełnienie funkcji członków zarządu Stowarzyszenia przez Skarżących, podczas gdy:

a) termin zwrotu dotacji nie mógł wynikać z decyzji z dnia 19 października 2017 r. i przypadać na dzień 3 listopada 2017 r. jak błędnie przyjął organ, albowiem powstaje on z mocy prawa w przypadku ziszczenia się przesłanek przewidzianych w art. 252 u.f.p.;

b) organ nie dokonał zróżnicowania, jaka część przekazanej dotacji nie została wydatkowana zgodnie z przeznaczeniem, a jaka nie została zwrócona w terminie wynikającym z § 11 ust. 2 umowy o dofinansowanie, co ma istotne znaczenie dla określenie terminu zwrotu dotacji i w konsekwencji powstania odpowiedzialności Skarżących, w sytuacji gdy prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe i ocena materiałów tegoż postępowania winna prowadzić do ustalenia, że część dotacji w kwocie [...]zł, która została wypłacona i przelana z rachunku bankowego Stowarzyszenia na cele niezwiązane z realizacją celu dofinansowania została nienależycie wydatkowana, natomiast pozostała część dotacji, w kwocie [...]zł nie została w ogóle wydatkowana, albowiem została zajęta przez Komornika Sądowego w sprawie KM [...], w konsekwencji czego w tej części dotacja nie została przez Stowarzyszenie wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem, ale nie została zwrócona w terminie wynikającym z umowy o dofinansowanie;

c) prawidłowa wykładnia art. 252 ust. 1 i 2 oraz ust. 6 u.f.p. oraz § 2 ust 2 pkt. 1 i § 11 ust. 2 umowy o dofinansowanie skutkować winna przyjęciem, że termin zwrotu dotacji udzielonej Stowarzyszeniu winien przypadać w terminie 15 dni od dnia kiedy dotacja została nienależycie wydatkowana lub od dnia kiedy zakończono realizację zadania publicznego (a w sytuacji gdy w ogóle nie rozpoczęto realizacji zadania publicznego, to od dnia kiedy realizacja tego zadania okazała się niemożliwa), a więc od dnia 10 marca 2017 r., kiedy cała kwota dotacji została zadysponowana na cele niezwiązane z realizacją umowy o dofinansowanie.

5) art. 116a § 1 w zw. z art. 116 § 2 O.p. w zw. z art. 60 u.f.p. w zw. z art. 58 § 2 k.c. bezzasadne przyjęcie, że: świadczenie wynikające z decyzji z 19 października 2017 r., stanowi zaległość podatkową w rozumieniu art. 116a § 1, a nadto niepodatkową należność budżetową w rozumieniu art. 60 u.f.p. w sytuacji, gdy takiego charakteru nie ma, a zawarta umowa o dofinansowanie jest nieważna.

6) art. 116a § 1 w zw. z art. 116 § 1 pkt. 1 lit. b oraz pkt. 2 O.p., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że

a) w stosunku do członków zarządu Stowarzyszenia, nie mogły wystąpić przesłanki egzoneracyjne powołane w art. 116 § 1 pkt. 1 O.p., albowiem Stowarzyszenie nie posiadało zdolności upadłościowej w sytuacji, gdy w razie braku takiej zdolności zwolnienie członków zarządu od odpowiedzialności winno być uzależnione od podjęcia przez nich działań zmierzających do likwidacji Stowarzyszenia lub niezawinionego niepodjęcia takich działań;

b) egzekucja z majątku Stowarzyszenia okazała się bezskuteczna, a członkowie stowarzyszenia, w tym Skarżący nie wskazali mienia Stowarzyszenia, z którego egzekucja mogła być przeprowadzona, w sytuacji gdy członkowie zarządu Stowarzyszenia wskazywali na majątek, który służyć miał zaspokojeniu roszczeń wierzyciela, a postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przedwcześnie i bez wymaganej podstawy prawnej.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Sąd kontroluje legalność decyzji, a w działaniu Organów w niniejszej sprawie dopatrzył się naruszenia norm prawa materialnego.

W rozpoznawanej sprawie spór między stronami dotyczy ustalenia tego, czy zaistniały wynikające z art. 116 w zw. z art. 116 a O.p. przesłanki, które uprawniałyby Organy do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności Skarżących jako członków zarządu ze Stowarzyszeniem za zaległości Stowarzyszenia z tytułu braku zwrotu środków otrzymanych od Gminy D. na realizację zadania publicznego w zakresie kultury fizycznej i sportu – "[...]" na podstawie umowy o dofinansowanie z dnia 28 lutego 2017 r., określonego w decyzji z dnia 19 października 2017 r. z odsetkami od dnia przekazania z budżetu Gminy tj. od dnia 2 marca 2017 r. do dnia dokonania zwrotu.

Zgodnie z art. 60 pkt 1 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności kwoty dotacji podlegającej zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Zaś w myśl art. 61 pkt 4 u.f.p. organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do należności, budżetów jednostek samorządu terytorialnego jest wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa.

Wreszcie, zgodnie z art. 67 ust. 1 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. W świetle powyższych regulacji nie ulega wątpliwości, że w tej grupie spraw, z uwagi na brzmienie art. 67 ust. 1 u.f.p., w ocenie Sądu, mieszczą się sprawy uregulowane w art. 116 O.p., umieszczonym w dziale III Ordynacji podatkowej. Nie ulega też wątpliwości, że Burmistrz D. jest uprawniony do wydawania decyzji w sprawie odzyskiwania kwot podlegających zwrotowi. Bezspornie ta odpowiedzialność zmierza wprost do odzyskania kwot wypłaconego dofinansowania. Stąd zarzuty skargi są nieuzasadnione.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy zauważyć, że sprawa dotyczy odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu - za zobowiązania Stowarzyszenia [...] "D. " D. określone w decyzji Burmistrza D. z dnia 19 października 2017 r. i że odpowiedzialność osób trzecich ma charakter subsydiarny wobec odpowiedzialności samego Stowarzyszenia.

W sprawie Organ powołał się na istniejącą w obiegu prawnym ostateczną decyzję Burmistrza D. z dnia 19 października 2017 r., skoro zatem odpowiedzialność osób trzecich jest akcesoryjna, to zasadnie Organ wskazał, że osoba, na którą przenoszona jest odpowiedzialność podatkowa, nie może skutecznie kwestionować wcześniejszych ustaleń dokonanych przez organ w toku postępowania w sprawie zwrotu dofinansowania zarówno co do podstawy, wysokości zwrotu, jak i prawdziwości materiałów dowodowych, na podstawie których ustalono kwotę zwrotu. Innymi słowy w postępowaniu dotyczącym przenoszenia odpowiedzialności nie dokonuje się kontroli rozstrzygnięć merytorycznych stanowiących podstawę odpowiedzialności samego Stowarzyszenia. Tym samym wszystkie zarzuty Skarżących dotyczące zasadności określenia kwot do zwrotu, wskazanych w ww decyzji z dnia 19 października 2017 r. wymykają się spod kontroli Sądu w tym postępowaniu. Beneficjentowi pomocy (Stowarzyszeniu) przysługiwały środki zaskarżenia, z których podmiot ten mógł skorzystać i dopóki w obiegu prawnym istnieją akty określające zobowiązania samego Stowarzyszenia, to przyjmuje się ze względu na zasadę trwałości decyzji, że decyzje określające te zobowiązania są prawidłowe a należności wymagalne.

Zgodnie z art. 107 § 1 O.p., w przypadkach i w zakresie przewidzianych w niniejszym rozdziale (15 "Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich") za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Z § 2 pkt 2 i pkt 4 tego artykułu wynika zaś, że o ile dalsze przepisy wskazanego rozdziału nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (pkt 2) oraz koszty postępowania egzekucyjnego (pkt 4). W świetle art. 108 § 2 pkt 2 lit. a i c O.p. postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, odsetek za zwłokę.

Przechodząc do istoty sporu, którą w niniejszej sprawie stanowi kwestia tego, czy Organy prawidłowo orzekły o odpowiedzialności Skarżących jako członków zarządu Stowarzyszenia za zaległości z tytułu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym z tytułu podlegającej zwrotowi dotacji tego Stowarzyszenia wraz z odsetkami za zwłokę - w ocenie Sądu, nieprawidłowe jest stanowisko, że w niniejszej sprawie została spełniona pozytywna przesłanka odpowiedzialności Skarżących wynikająca z art. 116 § 1 i 2 O.p. w zw. z art. 116a O.p. tj. piastowania funkcji w czasie gdy upłynął termin płatności zobowiązania.

Zgodnie z treścią art. 116 O.p. :

§ 1. Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2020 r. poz. 814) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. (...)

§ 2. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. (...)

§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji. (...)

W myśl art. 116a O.p.:

§ 1. Za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio. (...)

Mając na uwadze powyższe regulacje wskazać należy, że przepis art. 116 O.p. statuuje cztery przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki, którymi kolejno są:

1) bezskuteczność, w całości lub w części, egzekucji z majątku spółki;

2) wykazanie, że zaległości wynikają ze zobowiązań, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu;

3) niewykazanie przez członka zarządu, że złożono we właściwym czasie wniosek o

ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo wykazanie braku winy w niepodjęciu działań w tym kierunku;

4) niewskazanie przez członka zarządu mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych.

Podkreślić przy tym należy, że art. 116a O.p. wprowadza odpowiedzialność członków organów zarządzających niezależnie od pełnionych przez nich innych funkcji, sposobu reprezentacji osoby prawnej czy wewnętrznego podziału zadań lub kompetencji do wykonywania konkretnych czynności, a także posiadania kwalifikacji w dziedzinie finansów (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 4 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 321/17).

Rozważając kwestię odpowiedzialności członków Stowarzyszenia wspomnieć należy, że z uwagi na specyfikę części osób prawnych, o których mowa w art. 116a O.p., w literaturze przedmiotu rozważano czy w świetle prawnych i faktycznych elementów działalności podmiotów non profit, nie należałoby stwierdzić, że wykładnia art. 116a O.p. powinna prowadzić do wniosku, że osoby nimi zarządzające nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne. Stanowiskowo to uznać należy jednak za błędne. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 sierpnia 2013 r. (sygn. akt I FSK 1236/12) nawet członkowie prezydium związku rolników ponoszą odpowiedzialność za jego zaległości, mimo że nie ma on zdolności upadłościowej. Wobec braku zdolności upadłościowej nie będzie miał zastosowania wobec członków jego prezydium zarządu przepis art. 116 § 1 pkt 1 O.p., co nie wyklucza możliwości orzeczenia o odpowiedzialności tychże członków zarządu za zaległości podatkowe, w oparciu o treść art. 116a O.p. Fakt niemożności skorzystania z przesłanki przewidzianej w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. nie wyklucza skorzystanie przez członka prezydium zarządu z przesłanki przewidzianej w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Osoby te mogą ponosić odpowiedzialność jako osoby trzecie, z tym zastrzeżeniem, że tylko część z nich może korzystać ze wskazanych w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. przesłanek wyłączających ich odpowiedzialność. Zatem przesłanką wyłączającą odpowiedzialność może być w tej sytuacji jedynie wskazanie mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych osoby prawnej w znacznej części.

Przypomnieć trzeba, że według postanowień art. 107 § 2 O.p., niezależnie od tego, że osoby trzecie odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe (art. 107 § 1), to odpowiadają również za: 1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów; 2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych; 3) niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek; 4) koszty postępowania egzekucyjnego.

Z przytoczonego przepisu wynika, że ustawodawca określił kategorie należności, za które może odpowiadać osoba trzecia, przy czym osobno wymienił zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych. Oznacza to, że wszczęcie postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe nie obejmuje, jakby z "automatu" odsetek od zaległości podatkowych. Konieczne jest wszczęcie postępowania w zakresie dotyczącym każdej z kategorii należności określonych w art. 107 § 1 i § 2 O.p.

Zauważyć jednocześnie należy, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje także odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych za cały okres ich naliczania (art. 107 § 2 pkt 2 O.p.), ponieważ są one zaległością z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Nie można więc zgodzić się z poglądem, że osoba trzecia nie ponosi odpowiedzialności za zaległości odsetkowe i koszty egzekucji powstałe także po dacie zaprzestania pełnienia przez nią funkcji w zarządzie spółki. Istotne jest jedynie, że zakres jego odpowiedzialności nie może być szerszy niż zakres odpowiedzialności spółki.

Mając powyższe na uwadze bezsporną jest, że zaległości Stowarzyszenia z tytułu dotacji podlegającej zwrotowi wynikają z decyzji z 19 października 2017 r. gdzie określono kwotę zwrotu wraz ze wskazaniem, że podlegają one zwrotowi z odsetkami liczonymi od dnia 2 marca 2017 r. do dnia zapłaty. Bezsporne jest, że orzeczony zwrot dotacji nie został uregulowany. Bezsporne jest, że wobec Stowarzyszenia była prowadzona egzekucja, która nie doprowadziła do zaspokojenia długu publicznoprawnego wobec Gminy.

Organ wszczął postępowanie w sprawie odpowiedzialności osób trzecich postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2022 r. wobec Skarżących w przedmiocie zwrotu udzielonej przez Gminę D. w 2017 r. Stowarzyszeniu [...] "D. " D. dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od daty jej przekazania z budżetu gminy D. tj. od dnia 2 marca 2017 r. do dnia dokonania zwrotu.

W zakresie bezskuteczności egzekucji Organ powołuje się na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 3 lipca 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i postanowienie Komornika Sądowego z dnia 9 kwietnia 2018 r. Zdaniem Sądu wadliwość prowadzonego postępowania egzekucyjnego winna być podnoszona i skarżona przewidzianymi środkami w tym właśnie postępowaniu a nie w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności za zobowiązania Stowarzyszenia. Jakkolwiek okoliczności związane z nieskierowaniem egzekucji do całego majątku, uprawnia osobę trzecią do wskazania pominiętego majątku w ramach przesłanek egzoneracyjnych. Stąd zarzutu skargi co do uznania bezskuteczności egzekucji na podstawie ww postanowień nie sposób uznać za zasadny.

Przechodząc do drugiej przesłanki pozytywnej odpowiedzialności członków zarządu, o której mowa w art. 116 a w zw. z art. 116 § 2 O.p. tj. pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu w czasie powstała zaległość z tytułu zobowiązań określonych w decyzji o zwrocie środków - zdaniem Sądu, dniem powstania obowiązku zwrotu tych środków nie jest 15 dzień po wydaniu decyzji przez Organ - decyzja ta jest bowiem decyzją deklaratoryjną i określa kwotę do zwrotu, która wynika ze zdarzeń wcześniejszych, stanowiących przesłankę do zwrotu na podstawie art. 252 ust. 1 u.f.p., tj. tak jak w niniejszej sprawie, wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem. W tym zakresie decydujące znaczenie ma zatem fakt, kto pełnił funkcję członka zarządu Stowarzyszenia w dniu, w którym środki podlegające zwrotowi na podstawie decyzji z dnia 19 października 2017 r. zostały nieprawidłowo wydatkowane. Jak wynika to z decyzji z dnia 19 października 2017 r. w protokole kontroli Burmistrza D. z dnia 2 sierpnia 2017 r., nieprawidłowość dotyczyła wypłaty dotacji w dniu 2 marca 2017 r., Stowarzyszenie nie posiadało dokumentacji wydatkowanych środków.

Wskazać zatem należy, iż obowiązek zwrotu dotacji, o którym mowa w art. 252 ust. 1 pkt 1 u.f.p. wynika z mocy prawa (ex lege). Zgodnie z art. 252 ust. 1 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem oraz pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 i pkt 2.

Ustawodawca nie powiązał terminu zwrotu jak w przypadku art. 207 u.f.p. z wezwaniem do zwrotu przez Organ czy z wydaniem decyzji przez Organ określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin zwrotu dotacji.

Skoro zobowiązanie do zwrotu dotacji, o której mowa w art. 252 u.f.p., powstaje z mocy prawa, to decyzja w przedmiocie zwrotu dotacji ma charakter deklaratoryjny, co zgodnie wskazuje się w judykaturze i orzecznictwie (zob. L. Lipiec-Warzecha Komentarz do art. 169 ustawy o finansach publicznych, Wyd. ABC 2011 r. oraz m.in. wyroki NSA: z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt II GSK 916/13 i z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II GSK 2190/14).

O tym czy decyzja ma charakter deklaratoryjny czy konstytutywny, decyduje sposób powstania zobowiązania.

W myśl art. 252 ust. 5 u.f.p. – zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości. Stosowanie zaś do art. 252 ust. 6 pkt 1 u.f.p. – odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nalicza się począwszy od dnia przekazania z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem.

Jeżeli zatem przyznane środki finansowe są środkami nienależnymi w rozumieniu ustawy, a obowiązek zwrotu dofinansowania nienależnego powstaje z chwilą zaistnienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa, to obowiązek zwrotu należy wiązać z dniem otrzymania tych środków przez beneficjenta. Stanowisko tej treści wywieść należy z brzmienia art. 252 ust. 6 pkt 1 u.f.p. wskazując m.in. na fakt, że ustawodawca nakazuje liczyć odsetki od zwracanej kwoty od dnia przekazania środków beneficjentowi, w zakresie odsetek traktując te środki jak zaległości podatkowe.

W odniesieniu do zobowiązań, które powstają z mocy prawa, beneficjent jest zobowiązany do zwrotu dotacji w wysokości wskazanej przez ustawodawcę w art. 252 u.f.p. tj. kwoty równej kwocie wydatkowanej niezgodnie z przeznaczeniem i we właściwym terminie tj. w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia tych nieprawidłowości.

Obowiązek ten jest skierowany do beneficjenta pomocy.

Dopiero niewypełnianie tych obowiązków uzasadnia po stronie Organu wydanie decyzji na podstawie art. 252 w zw. z art. 60 pkt 1, art. 61 pkt 4, art. 67 u.f.p. Nie zmienia to jednak oceny, że zobowiązania te (kwota dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem) powstały wcześniej niż data wydanej decyzji o zwrocie dotacji i powinny zostać wykonane w terminach i wysokości przewidzianej w przepisach prawa, przez samego dotowanego. Tym samym odpowiedzialność osób trzecich (członków zarządu stowarzyszenia) należy powiązać z momentem powstania zobowiązania powstającego z mocy prawa. Wtedy to zobowiązanie do zwrotu dotacji staje się wymagalne.

Decyzja Organu zwana wymiarową, nie kształtuje nowego obowiązku. Zgodnie z art. 116 § 2 o.p., odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Przepis ten jednoznacznie wiąże odpowiedzialność z momentem powstania zobowiązania z mocy prawa, a nie z datą wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania. Dla zobowiązań powstających z mocy prawa, wymagalność zobowiązania nie została więc powiązana z datą wydania lub doręczenia decyzji określającej jego wysokość.

Decyzje deklaratoryjne, w odróżnieniu od decyzji konstytutywnych, potwierdzają zaistnienie zobowiązania powstałego z mocy prawa oraz faktów (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). Z kolei decyzje konstytutywne tworzą zobowiązanie, bez nich zobowiązanie nie powstaje. Dla wydania decyzji konstytutywnej niezbędny jest przepis prawa, który pozwala organowi na kreowanie zobowiązania w ten sposób (art. 21 § 1 pkt 2 O.p.).

Decyzja o zwrocie dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem jest decyzją deklaratoryjną, o której mowa w art. 21 § 1 pkt 1 O.p.. Zobowiązanie do zwrotu dotacji powstaje bowiem z mocy zaistnienia określonych okoliczności faktycznych, którą jest wydatkowanie środków niezgodnie z przeznaczeniem. Tym samym do powstania zobowiązania nie jest wymagana decyzja gdyż decyzja obowiązku tego nie tworzy. Obowiązek zwrotu dotacji powstaje niezależnie od tego czy w sprawie wydana została czy też nie decyzja nakazująca jej zwrot. Decyzja o zwrocie dotacji czy odsetkowa potwierdza jedynie zaistnienie zobowiązania powstałego z mocy prawa i jest niezbędna do orzekania o odpowiedzialności osób trzecich (art. 108 O.p.)

Zaległość w niniejszej sprawie dotyczy dotacji udzielonej Stowarzyszeniu przez Burmistrza Gminy D. . Pomijając szczególny wypadek niewykorzystania całości lub części dotacji w ciągu roku (niemająca zastosowania w niniejszej sprawie), zobowiązanie do zwrotu nie należy do istoty stosunku dotacji, który polega na bezzwrotnym, co do zasady, transferze środków publicznych z budżetu do beneficjenta. Zobowiązanie do zwrotu dotacji do budżetu jednostek samorządu terytorialnego jest w założeniu ustawodawcy wyjątkiem od reguły i najczęściej wynika dopiero z decyzji wydanej w konsekwencji niezrealizowania takiego obowiązku przez samego Beneficjenta.

Zaprezentowane stanowisko zbieżne jest z aktualną linią wyrażaną w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA z 5 września 2018 r. sygn. I GSK 2583/18, z 14 stycznia 2019 r. sygn. I GSK 2656/18, z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt. I GSK 449/18, z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt I GSK 1611/18).

Nie budzi wątpliwości, że należności określone decyzją dnia 19 października 2017 r. dotyczą 2017 r., miesiąca marca. Kontrola przeprowadzona w Stowarzyszeniu wykazała nieprawidłowości w miesiącu marcu, poczynając od 2 marca 2017 r.

Bezspornie przesłanka do zwrotu środków aktualizuje się już w momencie naruszenia procedury, o której mowa w art. 252 ust. 1 u.f.p., tj. w momencie wykorzystania niezgodnie z przeznaczeniem dotacji, co miało miejsce w niniejszej sprawie w miesiącu marcu 2017 r. i obligowało do zwrotu dotacji w terminie do 15 dni od daty zaistnienia tej nieprawidłowości. Ustawodawca termin 15 dniowy odnosi do zdarzenia początkowego jakim jest zaistnienie nieprawidłowości a nie z datą doręczenia decyzji Organu w której zobowiązuje się Beneficjenta do zwrotu dotacji. Termin 15 dnia jest terminem końcowym rozpoczynającym swój bieg od daty wystąpienia nieprawidłowości czyli od 2 marca 2017 r.

Błędne jest zatem stanowisko Organów, że zobowiązanie do zwrotu dotacji stało się zaległością z upływem 15 dnia od doręczenia decyzji z dnia 19 października 2017 r. tj. z dniem 3 listopada 2017 r.

W niniejszej sprawie Organy wskazały, że Stowarzyszenie [...] "D. " D. P. to stowarzyszenie posiadające osobowość prawną zarejestrowane od dnia 10 listopada 2004 r. w Ewidencji Klubów Sportowych Starosty [...] pod numerem [...]. Zgodnie z informacją ze Starostwa Powiatowego w D. z dnia 25 stycznia 2022 r., w okresie od 19 lipca 2016 r. do 18 maja 2017 r. członkami zarządu [...] D. z siedzibą w D. przy ul. [...] byli: R. Ż. - Prezes, Z. W. - Wiceprezes, A. Ś. - Skarbnik, M. N. - Sekretarz, Z. S. - Członek i G. E. - Członek.

Natomiast od 18 maja 2017 r. powołano nowy zarząd, w skład którego wchodzą: W. K. - Prezes, S. B.- W., M. C. - Sekretarz, Ł. W. - Skarbnik, M. K. (zmarł [...].03.2018 r.) i P. K. - Członek. Organ I instancji wskazał, że fakt ten ma znaczenie z punktu widzenia regulacji art. 116 a w zw. z art. 116 § 2 O.p.

Mając zatem na uwadze przywołane przez Organy fakty dotyczące chronologii pełnienia funkcji w zarządzie Stowarzyszenia stwierdzić należy jednoznacznie, że Skarżący nie pełnili funkcji w zarządzie Stowarzyszenia w chwili powstania zaległości w którą przekształciło się zobowiązanie do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem i kiedy upływał termin zwrotu dotacji.

Skoro zatem w marcu 2017 r. członkami zarządu nie byli Skarżący, nie może być wobec nich prowadzone postępowanie i skierowana decyzja orzekająca o ich odpowiedzialności za zaległości Stowarzyszenia, o jakiej mowa w art. 116 a w zw. z art. 116 O.p.

Decyzje o zwrocie dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem bowiem nie tworzą zobowiązań, tylko potwierdzają ich istnienie. Strona dopuszczając się określonych nieprawidłowości zawsze musi liczyć się ze zwrotem środków wraz z odsetkami. Zwrotu takich środków może dokonać dobrowolnie, bez konieczności wydawania w tej sprawie decyzji, a więc dochodzone środki są wymagalne. Dlatego też Sąd stoi na stanowisku, że termin powstania dochodzonej zaległości należy wiązać z wystąpieniem nieprawidłowości a nie z datą kiedy Organ kontrolujący wykonanie umowy o dofinansowanie w wyniku czynności kontrolnych ujawnia, że doszło do wydatkowania środków – tutaj, w miesiącu marcu, niezgodnie z przeznaczeniem zawartym w umowie.

Sam Organ w decyzji z dnia 10 listopada 2022 r. wskazuje, że doszło do wydatkowania w kilka dni po otrzymaniu dotacji dnia 2 marca 2017 r.

W związku z powyższym zasadne są zarzuty skargi i niezasadnie Organy uznają, że Skarżący mogą być osobami odpowiedzialnymi za zobowiązania Stowarzyszenia, o których mowa w decyzji z dnia 19 października 2017 r. W ocenie Sądu skoro te czynności (nieuprawnione przepływy na rachunku bankowym projektu) miały miejsce, w okresie gdy Skarżący nie byli członkami zarządu, a więc w okresie gdy powstała nieprawidłowość, to nie ponoszą oni za tę nieprawidłowość odpowiedzialności w świetle art. 116 a w zw. z art. 116 O.p.

Mając na uwadze stwierdzone uchybienia Organów odnoszące się do błędnej wykładni art. 116 a w zw. z art. 116 O.p. w zw. z art. 252 ust. 1 u.f.p. i błędnego zastosowania prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego w zakresie wykazania dopuszczalności orzekania o odpowiedzialności Skarżących, odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi i legalności decyzji w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżących (jej zakresu przedmiotowego, sposobu określania kwoty za którą odpowiedzialność ponoszą osoby trzecie i poprzedzającymi ją czynnościami organu) jest bezprzedmiotowe.

Ziszczenie się przesłanki bezprzedmiotowości postępowania wyklucza zatem, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, która w niniejszej sprawie miałoby polegać na orzeczeniu o odpowiedzialności Skarżących. Sprawa administracyjna uzyskuje bowiem przymiot bezprzedmiotowości wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 442/18).

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza D. oraz na podstawie art.145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając solidarnie na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł obejmującą uiszczony wpis od skargi w ustalonej zarządzeniem Przewodniczącego dnia 10 stycznia 2023 r. w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480zł określone w § 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2018 r. poz. 1687) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł.