Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4406/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2 i 12; art. 26 § 1; art. 27 § 1; art. 29 § 1; art. 54 § 1; art. 110c § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 527.
journal: Dz.U. 2019 poz 1145
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Po 943/19 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 września 2019 r., nr 3001-IEE.711.455.2019 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 5 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Po 943/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: Skarżąca lub Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 20 września 2019 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżąca, działając za pośrednictwem adwokata na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie przepisu art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) w związku z art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.; dalej: k.c.), poprzez niezastosowanie wobec braku stwierdzenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, niedopuszczalności prowadzonej egzekucji, pomimo, iż tytuł wykonawczy o nr [...] z dnia 26 stycznia 2018 r., powołany jako podstawa czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego z dnia 27 lutego 2019 r., nr zawiadomienia [...] skierowanej przeciwko Spółce, nie może stanowić samoistnej podstawy prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność spółki, tj. F. sp. o. o.;

2. naruszenie przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez niezastosowanie, wobec braku stwierdzenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, niedopuszczalności prowadzenia egzekucji, przez wzgląd na wadę formalną czynności egzekucyjnej polegającej na braku doręczenia Skarżącej wraz z zaskarżoną czynnością egzekucyjną z dnia 27 lutego 2019 r. o nr [...], dokumentu stanowiącego podstawę egzekucji prowadzonej z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. z o. o., jak również brak powołania w treści zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokumentów stanowiących podstawę prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. z o. o., skutkujące wadliwością czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.;

3. naruszenie przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a., wobec niezastosowania, poprzez stwierdzenie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, iż zarzuty podniesione przez Skarżącą w postępowaniu ze skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, nie mieszczą się w granicach rozpoznania w trybie wynikającym z ww. przepisu, pomimo, iż w istocie całość zarzutów Skarżącej sprowadzała się do wskazania nieprawidłowości i niezgodności z przepisami dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej z dnia 27 lutego 2019 r.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi na rozprawie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 9 lutego 2023 r. na podstawie art. 15zzs[4] ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to Skarżąca otrzymała 13 marca 2023 r., natomiast organ odwoławczy 8 marca 2023 r. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (9 maja 2023 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

Przedmiotem postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, jest zbadanie prawidłowości stanowiska WSA w Poznaniu, który nie uwzględnił skargi Spółki na postanowienie Dyrektora, którym utrzymano w mocy postanowienie o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości.

Spółka w podstawie skargi kasacyjnej wskazała, że nie doręczono jej "kompletnego" tytułu wykonawczego, gdyż nie otrzymała wyroku sądu powszechnego, którym uznano na podstawie art. 527 k.c. za bezskuteczną względem wierzyciela, czynność polegającą na zbyciu przedmiotowej nieruchomości. Wbrew jednak stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, organ egzekucyjny przystępując do egzekucji z nieruchomości nie miał obowiązku w niniejszej sprawie, doręczenia odpisu wyroku powszechnego o którym mowa wyżej. Obowiązek taki nie wynika bowiem z żadnego z przepisów normujących postępowanie egzekucyjne w administracji.

Obowiązkiem organu egzekucyjnego dokonującego zajęcia nieruchomości jest jedynie doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, co wprost wynika z art. 110c § 2 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, iż zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Jak wynika z kolei z art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Przepisem, który określa jakie wymogi powinien spełniać tytuł wykonawczy jest art. 27 § 1 u.p.e.a. W przepisie tym nie został wprowadzony wymóg, aby obowiązkiem wierzyciela było wskazanie na wyrok sądu powszechnego orzekającego o bezskuteczności względnej dokonanej czynności przez wierzyciela na podstawie art. 527 k.c. Również z żadnego przepisu nie wynika, aby wyrok taki stanowił załącznik do tytułu wykonawczego, stając się jego integralną częścią. W każdym razie Spółka na taką regulację prawną nie wskazała. Nie wiadomo zatem, dlaczego jej zdaniem powinna otrzymać przy zajęciu nieruchomości odpis wyroku sądu powszechnego, którego podstawę stanowił art. 527 k.c. Brak obowiązku dołączenia do tytułu wykonawczego takiego wyroku, prowadzi do bezzasadności zarzutów opartych na naruszeniu art. 29 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 527 k.c.

Na uwzględnienie nie zasługiwały pozostałe zarzuty postawione w skardze kasacyjnej, gdyż wykraczają one poza granice rozpatrywanej sprawy. Przypomnienia wymaga, że przedmiotem postępowania administracyjnego, była skarga na czynność egzekucyjną, która została uregulowana w art. 54 § 1 u.p.e.a. Zakres przedmiotowy takiej skargi określony został w § 1 tego przepisu i wynika z niego, że zobowiązanemu przysługuje między innymi skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skarga na czynność egzekucyjną, oparta na przesłance wynikającej z powyższego przepisu, jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.

W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Za ugruntowane zarówno w judykaturze, jak i piśmiennictwie uznać należy, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18 – oraz: P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a.

Wobec tego – co należy podkreślić – w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, braku upomnienia czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13).

Skarga na czynności egzekucyjne nie jest zatem środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania). Służy ona ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2972/17; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania egzekucyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Paweł Dąbek Paweł Borszowski (spr.) Bogusław Dauter