Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1206/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i dopuszczono do udziału w postępowaniu
Powołane przepisy: article: art.25 § 4, art. 33 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 743/16 o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi S. Z., L. K. i M. Z. na zarządzenie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zakazu organizowania objazdowych przedstawień cyrkowych z udziałem zwierząt postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) dopuścić do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania Z. z siedzibą w W.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z. z siedzibą w W. dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi S. Z., L. K.i M. Z. na zarządzenie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zakazu organizowania objazdowych przedstawień cyrkowych z udziałem zwierząt.

Sąd I instancji wskazywał, że wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania złożył Z. z siedzibą w W. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Związek jako organizacja pracodawców jest organizacją społeczną i może brać udział w postępowaniu w zakresie swojej działalności statutowej. Zakres działalności statutowej tego uczestnika obejmuje natomiast zakazy organów samorządu terytorialnego wynajmu nieruchomości gminnym członkom Związku, jeżeli w przedstawieniach cyrkowych prezentują oni również zwierzęta. Ponadto Związek jako organizacja zrzeszająca przedsiębiorców występuje w obronie interesu prawnego wszystkich cyrków polskich, które powinny mieć równy dostęp do najmu nieruchomości gminnych i należących do Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając dopuszczenia do udziału w sprawie w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 33 § 2 i art. 25 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a." i stwierdził, że Z. w W. jest organizacją społeczną o jakiej mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a.

Zdaniem Sądu, jednak brak było podstaw do przyznania mu przymiotu strony, bowiem zaskarżone zarządzenie podjęte zostało w toku procedury przewidzianej w przepisach ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1515 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.s.g.", w ramach wykonywania przez organ wykonawczy gminy kompetencji przewidzianych w art. 23 ust. 1 i art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) dotyczących gospodarowania mieniem Skarbu Państwa oraz mieniem gminnym. Sama natomiast skarga na ww. zarządzenie wniesiona została w trybie art. 101 u.s.g. Nie jest zatem aktem wydanym w postępowaniu administracyjnym. Ponadto - w ocenie Sądu - stroną postępowania sądowego w sprawie ze skargi wniesionej na podstawie art. 101 u.s.g. jest poza organem, który wydał zaskarżone zarządzenie, jedynie podmiot wnoszący skargę.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z. z siedzibą w W., zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 33 § 2 p.p.s.a.

W ocenie wnoszącego zażalenie spełnione zostały ustawowe wymogi dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ponadto Sąd powinien przyznać prymat wykładni celowościowej art. 33 § 2 p.p.s.a., odstępując od wniosków, które można było wyprowadzić ze ścisłej wykładni językowej.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano również, że objęty skargą akt dyskryminuje członków Związku odbierając im możliwość reklamowania się w określony sposób i zawarcia umowy najmu według kryterium prezentowania przedstawień cyrkowych z udziałem i bez udziału zwierząt. Związek jako organizacja zrzeszająca przedsiębiorców występuje w obronie interesu prawnego wszystkich cyrków polskich, które powinny mieć równy dostęp do najmu nieruchomości gminnych i należących do Skarbu Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.

Sąd pierwszej instancji odmówił dopuszczenia Związku do udziału w sprawie argumentując, że w postępowaniach ze skarg wniesionych na podstawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym udział organizacji społecznej jest niedopuszczalny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten nie ma oparcia w prawie.

Jak wyżej wskazano, art. 33 § 2 p.p.s.a. przewiduje możliwość udziału w charakterze uczestnika organizacji społecznej, o której mowa w art. 25 § 4 wskazanej ustawy, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis ten nie ogranicza zatem możliwości udziału organizacji społecznych w postępowaniach sądowoadministracyjnych tylko do tych, w których przedmiotem skargi są akty wydane w postępowaniu administracyjnych (na podobieństwo art. 33 § 1 p.p.s.a.). A zatem już w warstwie literalnej art. 33 § 2 p.p.s.a. nie przewiduje zastrzeżeń, jakie wywiódł Sąd I instancji.

Za wykładnią pozwalającą przyznać możliwość dopuszczenia udziału organizacji społecznych w charakterze uczestnika w każdym postępowaniu sądowoadministracyjnym, niezależnie od jego przedmiotu, przemawia ponadto wykładnia funkcjonalna i prokonstytucyjna. Udział organizacji społecznej zapewnia bowiem zasadniczo społeczną kontrolę działalności judykatury, pozwalając naświetlić i wyjaśnić sprawę z dodatkowych perspektyw. Wpływać to może zatem pozytywnie na realizację prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), jak również na sprawność działania organów państwa, której zapewnienie stanowi wartość konstytucyjną (zob. preambuła Konstytucji). Jednocześnie zapewnienie prawnej możliwości ubiegania się przez organizacje społeczne o dopuszczenie do udziału w postępowaniu stanowi wyraz koncepcji społeczeństwa obywatelskiego, pozwalając na wypowiedzenie się zainteresowanych sprawą grup interesu.

Z powyższych względów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 33 § 2 p.p.s.a. pozwala na dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika także w przypadku postępowań sądowoadministracyjnych prowadzonych ze skarg na akty, o których mowa w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

W sytuacji, gdy wnoszące o dopuszczenie do udziału w sprawie stowarzyszenie jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a. (co nie jest sporne w niniejszej sprawie), sąd powinien zbadać, czy sprawa, do której zgłosiło udział stowarzyszenie – dotyczy zakresu jego statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Podkreślić również należy, że w ocenie NSA nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09). Decydujące dla oceny wniosku stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest bowiem wykazanie nie tylko tego, że sprawa dotyczy statutowej działalności organizacji społecznej, ale okoliczności, że za udziałem tym przemawia interes społeczny (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2015 r., I OZ 1103/15).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest zarządzenie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], którym określoną klasę podmiotów (podmioty związane z organizowaniem i przeprowadzaniem przedstawień cyrkowych z udziałem zwierząt) wyróżniono i potraktowano odmiennie od pozostałych podmiotów obrotu prawnego z Miastem P., tj. wykluczono tę klasę podmiotów z możliwości udostępnienia na ich cele nieruchomości stanowiących mienie lub pozostających w zarządzie Miasta P., jak też stanowiących własność Skarbu Państwa, którymi gospodaruje Prezydent Miasta P. Skarżony akt wyklucza także prowadzenia dystrybucji biletów na wydarzenia organizowane przez ww. klasę podmiotów w jednostkach organizacyjnych gminy oraz za ich pośrednictwem, jak również promocji tych wydarzeń z wykorzystaniem majątku Miasta P. Legalność tego aktu będzie dopiero przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a zatem merytoryczne uwagi w tym zakresie ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego byłyby przedwczesne. Na potrzeby niniejszej sprawy wskazać jednak należy, że zaskarżony akt ma charakter administracyjnoprawny i podlega kontroli sądowoadministracyjnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2014 r., I OSK 468/14). Oddziałuje jednocześnie na sytuację prawną opisanej wyżej klasy podmiotów, tj. osoby organizujące wydarzenia związane z organizowaniem i przeprowadzaniem objazdowych przedstawień cyrkowych z udziałem zwierząt. Ma to istotne znaczenie dla oceny, czy Związek podlega dopuszczeniu do udziału w sprawie na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z § 3 ust. 1 Statutu Związku "podstawowym celem i zadaniem Związku jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych członków wobec związków zawodowych, pracowników, organów władzy i administracji państwowej oraz organów samorządu terytorialnego", a zadania swoje w myśl § 3 ust. 3 lit. f) tego Statutu realizuje w szczególności poprzez "opiniowanie aktów prawnych dotyczących działalności gospodarczej, uregulowań administracyjnych, ekonomiczno-finansowych i podatkowych, [...] z zakresu ochrony środowiska i ochrony zwierząt [...]." Analizowany akt administracyjny niewątpliwie stanowi akt prawny, jednocześnie udział Stowarzyszenia w postępowaniu ma zapewnić mu wyrażenie opinii względem tego aktu, ingerującego w interes członków zrzeszonych w Związku tj. osób prawnych i fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w zakresie przedmiotowym zdefiniowanym w Polskiej Klasyfikacji Działalności w ugrupowaniu "Pozostała działalność usługowa, komunalna, społeczna i indywidualna, pozostała", oznaczoną symbolami PKD od 91.33.Z do 93.05.Z, a w szczególności "działalność cyrkową" (PKD 92.34.Z), "działalność związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi" (PKD 92.71.Z), "działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki (PKD 92.33.Z). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że sprawa dotyczy zakresu statutowej działalności organizacji społecznej, jak wymaga tego art. 33 § 2 p.p.s.a.

Zaznaczyć należy, że samo stwierdzenie, iż niniejsza sprawa dotyczy zakresu działalności Stowarzyszenia nie oznacza jednak jeszcze, że ma ono prawo przystąpić do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w charakterze uczestnika. Jak bowiem wspomniano, konieczne jest ustalenie, że za jego udziałem przemawia interes społeczny (postanowienie NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09). Interes społeczny nie jest przy tym synonimem interesu prawnego, a zatem nie jest konieczne, by organizacja społeczna lub jej członkowie posiadali interes prawny, aby uznać, że za udziałem Stowarzyszenia przemawia interes społeczny. Jak wskazano w wyroku NSA z 14 grudnia 2012 r. o sygn. akt II OSK 1512/11, interes społeczny to nie tylko interes społeczności lokalnej, ale również interes państwa, obywateli jako całej zbiorowości oraz ich poszczególnych grup.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że za udziałem Z. w przedmiotowym postępowaniu sądowoadministracyjnym przemawia interes społeczny. Postępowanie to dotyczy bowiem aktu rzutującego na osoby korzystające z wolności działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP), której ograniczanie jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP) – co świadczy o randze i znaczeniu, jakie przykłada do tej wolności ustrojodawca wyrażający wolę społeczną. W interesie społecznym jest, aby w postępowaniach sądowych dotyczących bezpośrednio wolności i praw konstytucyjnych zapewniony mógł być udział czynnika społecznego w postaci organizacji społecznych. Dodać przy tym należy, że sprawa odnosi się do aktu administracyjnego różnicującego sytuację prawną pewnej klasy podmiotów w relacjach z Miastem P. względem innych podmiotów, a zatem pojawia się wątek realizacji zasady równości (art. 32 Konstytucji), którego wyjaśnienie z dodatkowym udziałem organizacji społecznej również pozostaje w interesie społecznym. Kwestię tę podkreślono w zażaleniu wskazując, że zaskarżony akt dyskryminuje członków Związku, wobec czego występuje on w obronie interesu prawnego wszystkich cyrków polskich, które powinny mieć równy dostęp do najmu nieruchomości gminnych i należących do Skarbu Państwa.

Wreszcie Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu odnotowuje, że kwestia organizacji wydarzeń cyrkowych z udziałem zwierząt jest przedmiotem toczącej się w Polsce debaty społecznej, odnotowywanej także w prasie oraz w postaci m.in. petycji, co świadczy o randze toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego, determinującego walor udziału w nim organizacji społecznej.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 188 w zw. z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.