Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 256/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 4 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 26
journal: Dz.U. 2024 poz 167
law: Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Agnieszka Banach po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi O. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2024 r., [...] w przedmiocie świadczenia dobry stary uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 marca 2024 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po rozpatrzeniu odwołania O. L., utrzymał w mocy decyzję ZUS z 7 listopada 2023 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia dobry start.

W uzasadnieniu organ podniósł, że prawo do świadczenia dobry start przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom, przebywającym w Polsce z dziećmi, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 3 ww. przepisów nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Organ zaznaczył, że dokonał ponownego odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i dane te nadal wskazują, że zarówno strona, jak i jej dziecko utracili uprawnienia pobytowe w Polsce od 28 stycznia 2023 r. w związku z zarejestrowaniem w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Rejestr wnioskodawczyni ostatni raz był aktualizowany 30 czerwca 2023 r., a rejestr dziecka 15 listopada 2023 r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję O. L. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem. Wyjaśniła, że przybyła do Polski na początku wojny z synem jako uchodźcy. Oboje wyjechali z Polski 28 stycznia 2023 r. i tego samego dnia wrócili. Następnie wyjechali 24 lutego 2023 r. i wrócili 25 lutego 2023 r. Skarżąca podała, że sprawdziła w urzędzie, że posiada status UKR. Natomiast kiedy pojechała na Ukrainę w okresie 1-17 sierpnia 2023 r., w urzędzie otrzymała informację, że status UKR utraciła 28 stycznia 2023 r. Od Straży Granicznej w Medyce otrzymała informację, że przebywa w Polsce legalnie na podstawie ustawy o ochronie uchodźców wojennych, dane są poprawnie zaewidencjonowane ("ewakuowany/uchodźca wojenny"). Po odpowiedzi SG urząd przywrócił skarżącej i jej synowi status UKR.

Skarżąca oświadczyła, że nie zarejestrowała się w innym kraju, nie opuszczała Polski na dłużej niż 30 dni. Do skargi dołączyła pisma z Placówek SG w Medyce i Korczowej oraz zaświadczenia z rejestru PESEL wydane przez Prezydenta Miasta Starachowice.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 31 maja 2024 r. skarżąca wniosła o przesunięcie terminu rozpoznania sprawy o 1-2 miesiące wskazując, że pojawiły się nowe okoliczności, o których dowiedziała się 30 maja 2024 r. Nie wiedziała bowiem, że wraz z synem została zarejestrowana w systemie zabezpieczenia społecznego innego kraju członkowskiego UE, a raczej myślała, że rejestracja ta została unieważniona automatycznie. W związku z powyższym potrzebuje czasu na zebranie dokumentów potwierdzających unieważnienie ochrony tymczasowej w innych krajach UE.

W piśmie z 7 sierpnia 2024 r. skarżąca wyjaśniła, że w maju 2022 r. pojechała z synem na [...] w poszukiwaniu pracy. Przebywała tam jednak tylko 4 dni, odbyła szkolenie, za które otrzymała [...] euro. Nie wnosiła o ochronę tymczasową, ale musiała podpisać wiele dokumentów w języku litewskim, którego nie zna. Z [...] otrzymała pisma potwierdzające, że nie ubiegała się o świadczenia dla siebie i dziecka. Z kolei 18 lipca 2024 r. otrzymała od Komendanta Głównego SG odpowiedź, że dane jej i jej syna zostały zaktualizowane. Podniosła, że od 2 lat pracuje w [...] w tej samej fabryce, płaci podatki, jej syn chodzi już 2 lata do szkoły, deklaruje zamiar pozostania na terytorium [...]. Do pisma dołączyła 35 dokumentów na potwierdzenie pobytu w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.), dalej "upoU", obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2024 r. poz. 736), stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 upoU.

Stosownie do art. 2 ust. 1 upoU, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki. Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela Ukrainy wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2 cyt. ustawy). Rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art.3 ust. 3 upoU).

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 3 upoU, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia dobry start, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 26 ust. 3a cyt. ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2.

Z art. 26 ust. 3c, 3g, 3h i 3i upoU wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia dobry start, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Wypłata świadczenia podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku gdy osoba, o której mowa w ust. 3g, wjedzie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, świadczenie dobry start wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano ich wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tego świadczenia.

Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 upoU oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz z rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może zaakceptować poglądu, że jest to jedyny dopuszczalny w tym zakresie dowód, jak zdaje się uważać organ.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiła na etapie postępowania administracyjnego dokumenty potwierdzające w odniesieniu do niej i jej dziecka status UKR (cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy). Były to: zawiadomienia Prezydenta Miasta Starachowice z 20 września 2023 r. i z 29 sierpnia 2023 r., pisma Komendanta Placówki SG w Medyce z 11 września 2023 r. i z 14 listopada 2023 r., pismo Komendanta Placówki SG w Korczowej z 6 grudnia 2023 r. Organ obowiązany do prowadzenia rejestru potwierdzał, że skarżąca wraz z dzieckiem posiada status "ewakuowany/uchodźca wojenny". Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy dysponując wiarygodną informacją o statusie wnioskodawcy pochodzącą od innego właściwego organu, mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie rejestru, zawierającego dane o odmiennej treści. W dacie wydawanych przez organy decyzji przedłożone przez skarżącą dokumenty potwierdzały status skarżącej uprawniający do świadczenia dobry start, mimo że co innego wynikało z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG. Do tych danych ZUS miał dostęp, a jednak nie wdrożył procedury wyjaśnienia wątpliwości, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 3c i 3g upoU w związku z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty status skarżącej i jej dziecka w kontekście prawa od świadczenia dobry start.