Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 204/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczyności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 pkt 3, art. 149a par. 1, art. 161 par. 1 pkt 1, art. 200
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 6 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2025 roku sprawy ze skargi D. G. i H. G. na bezczynność Wojewody w przedmiocie odszkodowania za grunt wydzielony pod drogę 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do rozpoznania wniosku skarżących z dnia 25 marca 2024 r. w przedmiocie wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania; 2. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania; 3. stwierdza, że bezczynność i przewlekłość Wojewody nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Wojewody solidarnie na rzecz skarżących kwotę 597,- zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją nr [...] z dnia 15 lutego 2024 r., znak [...] ([...]), udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej realizowanej pod nazwą "Budowa obwodnicy R. w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] W. – R." (dalej również jako: "ZRiD"). Decyzji powyższej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Na mocy przedmiotowej decyzji nieruchomość oznaczona geodezyjnie jako: działka nr [...] o pow. 0,3841 ha, arkusz mapy [...], obręb [...] G. , gmina R., powiat o. , zapisana w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], jako współwłasność na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej D. i H. G., została przeznaczona na cele inwestycji drogowej.

Dnia 25 marca 2024 r. do Wojewody wpłynął wniosek z dnia 18 marca 2024 r. złożony przez D. i H. G. reprezentowanych przez adwokata Ł. L. o ustalenie odszkodowania w związku z realizacją inwestycji drogowej polegającej na budowie obwodnicy R..

Wojewoda w dniu 20 maja 2024 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wyznaczają równocześnie termin załatwienia sprawy na dzień 30 września 2024 r.

Pismem z dnia 17 czerwca 2024 r. D. i H. G. przedłożyli harmonogram spłaty kredytu zabezpieczonego hipoteką wpisaną w dziale IV księgi wieczystej nr [...], a kolejnym pismem z dnia 16 sierpnia 2024 r. D. i H. G. złożyli ponaglenie do Ministra Rozwoju i Technologii na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Wojewodę.

Postanowieniem z dnia 04 września 2024 r. znak [...] Minister Rozwoju i Technologii stwierdził, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania.

Następnie Wojewoda postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2024 r. powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego. W operacie szacunkowym z dnia 24 września 2024 r. biegły określił wartość nieruchomości na kwotę [...]zł, w tym wartość gruntu na kwotę [...]zł, wartość upraw - użytku zielonego na kwotę [...]zł, zaś wartość drzewostanu na kwotę [...]zł.

Pismem z dnia 27 września 2024 r. Wojewoda wyznaczył termin załatwienia sprawy na dzień 29 listopada 2024 r.

Zawiadomieniem z dnia 18 października 2024 r. organ poinformował strony o uzupełnieniu materiału dowodowego oraz możliwości zgłaszania uwag i zastrzeżeń. W odpowiedzi pismem z dnia 06 listopada D. i H. G. reprezentowani przez adwokata Ł. L. złożyli zastrzeżenia do sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego, które Wojewoda przekazał biegłemu pismem z dnia 15 listopada 2024 r. z prośbą o pisemne ustosunkowanie się do podniesionych uwag i zastrzeżeń w zakresie wyceny nieruchomości. Pismem z dnia 18 października 2024 r. Bank Spółdzielczy w C. poinformował o aktualnej wysokości zadłużenia hipotecznego. Zawiadomieniem z dnia 20 listopada 2024 r. Wojewoda poinformował o uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie o pismo Banku Spółdzielczego w C.,.

Równocześnie pismem z dnia 06 listopada 2024 r. (data wpływu do organu – 13 listopada 2024 r.) D. G. i H. G. reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania. Skarżący wnieśli o: zobowiązanie Wojewody do załatwienia sprawy w terminie miesiąca, licząc od dnia wydania wyroku w sprawie; stwierdzenie, iż organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, a także, że bezczynność organu oraz przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie od organu na rzecz skarżących solidarnie sumy pieniężnej; zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania z uwzględnieniem opłaty od skargi oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a także kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci notatki z dnia 30 kwietnia 2024 r. oraz notatki z dnia 08 sierpnia 2024 r. celem ustalenia, iż w tych dniach pracownik kancelarii pełnomocnika skarżących dokonał monitu działań Wojewody w sprawie oraz celem ustalenia informacji na temat sprawy uzyskanych w ten sposób od pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego.

W uzasadnieniu skargi zrelacjonowano dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, że zgodnie z treścią art. 12 ust. 4g ustawy 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 411, dalej jako: "specustawa drogowa") jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Termin ten w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 15 kwietnia 2024 r., co oznacza, że na dzień złożenia skargi minęło zatem niemal 7 miesięcy, od terminu, w którym Wojewoda powinien był, w świetle brzmiących jednoznacznie przepisów specustawy, wydać decyzję ustalająca na rzecz skarżących odszkodowanie. Tymczasem organ, mimo spoczywającego na nim obowiązku w tym zakresie, nie wszczął nawet w niniejszej sprawie postępowania z urzędu i pozostawał bezczynny w okresie miedzy dniem 15 lutego 2024 r. a dniem 20 maja 2024 r., mimo iż w tym czasie upłynął ustawa przewidziany termin na załatwienie sprawy. Dodatkowo, w ocenie skarżących, czas od dnia 20 maja 2024 r. do dnia 20 sierpnia 2024 r. (data wydania postanowienia o powołaniu biegłego) uznać należało za kolejny okres bezczynności organu, albowiem brak jest informacji, by przedsięwziął on wówczas jakiekolwiek merytoryczne czynności w sprawie. Zdaniem skarżących stan ten dodatkowo wyczerpuje przesłanki przewlekłego prowadzenia postępowania.

Skarżący wyjaśnili również, że okoliczność wielomiesięcznej bezczynności przedłużającej niepotrzebnie postępowanie w niniejszej sprawie w połączeniu ze znacznie rosnąca inflacją i brakiem waloryzacji należnego skarżącym odszkodowania stanowi o powiększającej się szkodzie byłych właścicieli nieruchomości, która to, obok niewątpliwych strat moralnych, a zwłaszcza rosnącej frustracji z powodu sposobu traktowania przez organ, stanowczo wymaga kompensacji.

Odpowiadając na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. W szczególności organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie miał możliwości zakończenia postępowania z uwagi na brak opinii biegłego i nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Roszczenie dotyczące wypłaty sumy pieniężnej jest w ocenie Wojewody bezzasadne – decyzja Wojewody nr [...] z dnia 20 lutego 2024 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie jest ostateczna, a Minister Rozwoju i Technologii wyznaczył termin rozpatrzenia sprawy odwołania od przedmiotowej decyzji do dnia 31 grudnia 2024 r., zaś wypłata pełnego odszkodowania winna nastąpić w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja nr [...] stanie się ostateczna. Oznacza to, że wcześniejsze wydanie decyzji odszkodowawczej nie jest równoznaczne z wcześniejszym otrzymaniem odszkodowania. Zatem twierdzenia strony o rzekomej stracie z powodu nieterminowego wydania decyzji odszkodowawczej są chybione.

Pismem procesowym z dnia 10 stycznia 2025 r. Wojewoda wskazał, że na dzień 10 stycznia 2025 r. nie została wydana jeszcze decyzja administracyjna, a w dniu 03 stycznia 2025 r. Wojewoda poinformował strony o uzupełnieniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie.

W dniu 29 stycznia 2025 r. Wojewoda wskazał, że w dniu 23 stycznia 2025 r. została wydana decyzja administracyjna w przedmiocie ustalenia odszkodowania w związku z realizacją inwestycji drogowej polegającej na budowie obwodnicy R..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a"). kontrola ta obejmuje bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona ponagleniem z 19 czerwca 2024 r. skierowanym do organu wyższego stopnia, tj. Ministra Rozwoju i Technologii, a zatem jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie Skarżącej Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z 04 września 2024 r. uznał je za nieuzasadnione. Zaznaczyć trzeba, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne.

Przystępując natomiast do merytorycznej oceny zarzutu bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji. Wynika to z tego, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, że niezależnie od tego czy zostanie stwierdzona bezczynność, czy przewlekłość prawne konsekwencje są takie same oraz z tego, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., co do zasady, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22; z dnia 17 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 3990/19, Baza NSA).

W niniejszej skardze strona zarzuca organowi bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania. Mając na uwadze powyższe kompetencję Sądu do rozważenia faktycznej postaci zwłoki organu - wyjaśnić należy, że bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracynegi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: “K.p.a."). Przewlekłość postępowania natomiast to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.). Przewlekłość występuje w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 K.p.a.).

Zatem bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc, bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 K.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania (Druk sejmowy nr 1183 Sejmu VIII kadencji.)

Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały odmienny znaczeniowo sens". Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że z art. 37 § 1 K.p.a. wynika, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość.

W konsekwencji stwierdzić należy, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu.

Z taką właśnie sytuacją, tj. upływem terminów załatwienia sprawy skutkującym bezczynnością organu, mamy - zdaniem Sądu - do czynienia w niniejszej sprawie.

Stwierdzając bezczynność organu administracji Sąd miał na uwadze, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony postępowania i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 K.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, przewidziana w art. 12 K.p.a. Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE C 2007 Nr 303, poz. 1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 2294/14, Baza NSA), stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki.

W Kodeksie postępowania administracyjnego kwestie terminów załatwiania spraw zostały uregulowane w rozdziale 7 działu I. I tak, przepis art. 35 § 1 tej ustawy zawiera ogólną wytyczną, zgodnie z którą sprawy administracyjne powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Stosownie zaś do art. 35 § 3 K.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 K.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 Kp.a.).

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 35 § 4 Kp.a., przepisy szczególne mogą ustalać inne terminy niż ustalone w § 3, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 162 ze. zm.), dalej jako “specustawa drogowa", decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 4g powyższej ustawy, jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 15 lutego 2024 r. Wojewoda wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności z dniem jej wydania. W konsekwencji, zgodnie z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, termin do załatwienia sprawy wynosił 60 dni licząc od daty 15 lutego 2024 r., co obligowało Wojewodę do podjęcia czynności w zakresie ustalenia wysokości przysługującego skarżącej odszkodowania w tym terminie. Tymczasem Wojewoda do upływu 60-dniowego terminu, który przypadał na 15 kwietnia 2024 r., nie podjął żadnej czynności procesowej. Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęto dopiero w dniu 20 maja 2024 r., a więc 94 dni po wydaniu decyzji i to pomimo faktu, iż pismem z 18 marca 2024 r. Skarżący wystąpili do organu z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za stanowiącą jej własność nieruchomość objętą decyzją ZRiD. Zatem organ nie tylko zignorował swój ustawowy obowiązek wszczęcia postępowania z urzędu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 990/18; WSA w Warszawie z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1136/17, dostępne w CBOSA), lecz również w sposób niezgodny z regułami postępowania administracyjnego potraktował wniosek obywatela.

Nie ulega wobec tego wątpliwości, że organ nie dochował terminu załatwienia sprawy odszkodowania za odjęcie prawa własności na podstawie decyzji ZRiD, uregulowanego w przepisach szczególnych. Także po otrzymaniu wniosku strony, również nie wydał niezwłocznie decyzji. Powyższe naruszenie terminu wynikającego z przepisów szczególnych do załatwienia niniejszej sprawy jest wystarczającą przesłanką do uznania, że Wojewoda pozostawał w bezczynności, przy czym dla stwierdzenia tej kwestii nie ma znaczenia, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności - czy bezczynność została spowodowana zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu administracji publicznej. Okoliczności te są badane przez Sąd przy ocenie charakteru naruszenia prawa.

Przechodząc natomiast do problematyki przewlekłego prowadzenia postępowania powtórzyć należy, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Innymi słowy, przewlekłością pozostaje natomiast, w świetle art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. stan, w którym postępowanie administracyjne toczy się dłużej niż dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W powyższym zakresie Sąd zauważa, że choć Wojewoda w dniu 20 maja 2024 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość to dopiero postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2024 r. (a więc po upływie dwóch miesięcy) powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego. Po uzyskaniu opinii, pismem z dnia 27 września 2024 r. Wojewoda wyznaczył termin załatwienia sprawy na dzień 29 listopada 2024 r., a zawiadomieniem z dnia 18 października 2024 r. organ poinformował strony o uzupełnieniu materiału dowodowego oraz możliwości zgłaszania uwag i zastrzeżeń. W odpowiedzi pismem z dnia 06 listopada 2024 r. skarżący złożyli zastrzeżenia do sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego, które Wojewoda przekazał biegłemu pismem z dnia 15 listopada 2024 r. z prośbą o pisemne ustosunkowanie się do podniesionych uwag i zastrzeżeń w zakresie wyceny nieruchomości.

Fakt braku podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych przez okres dwóch miesięcy powoduje, że doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania, a okoliczność powyższa nie mogła być pominięta przez Sąd.

W tym miejscu Sąd zauważa, że w dniu orzekania została już wydana decyzja administracyjna, co usunęło stan bezczynności. W tych okolicznościach faktycznych Sąd był zobligowany do umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. łącznie ze stwierdzeniem, że Wojewoda dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, o czym orzeczono w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

Równocześnie Sąd był zobowiązany do oceny, czy stwierdzona bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2013 r., OSK 468/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SAB/Wr 14/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., IV SAB/Po 19/15, Baza NSA). W niniejszej sprawie, Sąd, biorąc pod uwagę charakter sprawy oraz długość prowadzonego postępowania uznał, że choć bezczynność i przewlekłość organu miała miejsce, to nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku), o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. W ocenie Sądu rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżących i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa, czy opóźnienia w podejmowanych czynnościach pozbawionego jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie sposób dopatrzyć się w działaniu organu rażącego naruszenia prawa. Brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, że zaniechanie organu było zamierzone, czy też miało na celu utrudnienie lub uniemożliwienie skarżącym uzyskanie odszkodowania.

Sąd oddalił również skargę w zakresie przyznania sumy pieniężnej (pkt 4 sentencji wyroku). Niewątpliwie fakt stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącej. Gdyby był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej lub grzywny, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej materii jedynie fakultatywne działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór czy zastosować ten środek leży całkowicie w gestii oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ponadto, przyznanie sumy pieniężnej wobec strony postępowania pełni funkcję kompensacyjną, ma na celu wyrównanie uszczerbku (krzywdy, straty), jakich doznała strona skarżąca na skutek bezczynności organu administracji, które to okoliczności powinny zostać wyraźnie wskazane i uzasadnione przez skarżącego w treści wniesionej skargi. Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca, domagająca się przyznania sumy pieniężnej powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością. Aktywność sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez stronę skarżącą argumentacją (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 30/21, Baza NSA). W rozpatrywanej sprawie skarżący łączą konieczność zasądzenie sumy pieniężnej z faktem, że okoliczność wielomiesięcznej bezczynności przedłużającej niepotrzebnie postępowanie w niniejszej sprawie w połączeniu ze znacznie rosnąca inflacją i brakiem waloryzacji należnego odszkodowania stanowi o powiększającej się szkodzie byłych właścicieli nieruchomości, która to, obok niewątpliwych strat moralnych, a zwłaszcza rosnącej frustracji z powodu sposobu traktowania przez organ, stanowczo wymaga kompensacji.

Zauważyć jednak należy, że stosownie do treści art. 18 ust. 1 specustawy drogowej wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania, przy czym odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 18 ust. 3 ustawy). Oznacza to, że zarzuty dotyczące możliwości poniesienia szkody majątkowej nie mają uzasadnienia. Natomiast sam okres prowadzonego postępowania (które trwa niecały rok i wymagało uzyskanie opinii biegłego), w którym skarżący biorą czynny udział nie przesądza, w ocenie Sądu o możliwości wystąpienia strat moralnych.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w pkt 5 sentencji na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 597 zł, na która składa się wpis od skargi - 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.