Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 124, art. 180, art. 187, art. 188 , art. 191, art. 210 § 4, art. 222
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 91
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Po 339/20 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 października 2019 r. nr 3001-IOA.4246.84.2019.MCz w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od R. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2.700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

W toku czynności kontrolnych 26 stycznia 2017 r. funkcjonariusze celni ustalili, że w lokalu będącym w dyspozycji R. M. (dalej: skarżący), prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...], [...] ul. [...], [...]-[...], NIP [...] "[...]" oraz pomieszczeniach przyległych budynku, w miejscowości [...], znajdują się włączone i gotowe do gry urządzenia. W pomieszczeniu baru znajdowało się 9 urządzeń o nazwach: Black Horse (5 szt. o numerach PX-A1-46, PX-A1-47, PX-A1-48, PX-A1-50, PX-A1-52), Adell (2 szt. o numerach PX-A1-449, PX-A1-51), Hot Slot (1 szt. o numerze PX-A1-54), Apex (1 szt. o numerze PX-A1-53), zaś w pomieszczeniu przyległym ujawniono 15 wyłączonych automatów o nazwach: Video Games (2 szt. bez numerów), Hot Slot (10 szt. bez numerów), Hot Spot (1 szt. bez numeru), Adell (1 szt. bez numeru), Cash Reels (1 szt. o numerze 1306716) – przypominające wyglądem automaty oferujące gry na automatach w rozumieniu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm., dalej: "u.g.h.").

Funkcjonariusze celni przeprowadzili gry kontrolne i potwierdzili, że gry rozgrywane na 7 z 9 urządzeń znajdujących się w pomieszczeniu baru wpisują się w definicję gier na automatach, o których mowa w ustawie. Na automatach o nazwie Black Horse PX-A1-48 i Black Horse PX-A1-47 nie przeprowadzono eksperymentu w drodze odtworzenia gier z uwagi na wyświetlany na dolnym monitorze automatów komunikat: "Automat zablokowany; Automat nie posiada wystarczającej ilości monet! Proszę przywołać obsługę.". Eksperymentu nie przeprowadzono również na 15 wyłączonych automatach ujawnionych w pomieszczeniu przyległym.

Postanowieniem z 16 lutego 2017 r. wszczęto wobec strony postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzeniem gier na automatach poza kasynem gry oraz włączono dowody pochodzące z akt postępowania karnego skarbowego.

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu (dalej: organ I instancji, NUCS) decyzją z 6 grudnia 2017 r., nr 398000-COP.4246.4.219.2017.KS, wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości 288.000 zł za urządzanie gier na 24 automatach poza kasynem gry.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: organ II instancji, DIAS) po rozpoznaniu odwołania decyzją z 13 sierpnia 2018 r., nr 3001-IOA.4246.38.2018.UR, utrzymał w mocy decyzję I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że całokształt materiału dowodowego (protokoły oględzin, ekspertyzy z oględzin, eksperymentu, zeznań świadków i podejrzanych, a także ekspertyzy biegłego) wskazuje, że gry urządzane na zatrzymanych automatach były grami w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016r. poz. 471 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzenia kontroli tj. 26 stycznia 2017r. Zwracając uwagę na prawo dysponowania lokalem przez stronę i zeznania świadków oraz podejrzanych organ uznał, że podmiotem urządzającym gry był odwołujący (skarżący), gdyż to on miał prawo dysponowania lokalem, ponosił koszty jego utrzymania, zatrudniał [...] i wypłacał wynagrodzenia [...] za pilnowanie lokali z automatami oraz zarejestrowanie działalności gospodarczej pod adresem [...].

W wyniku złożonej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18, uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że gry oferowane na 24 zatrzymanych automatach charakteryzowały się wszystkimi wymaganymi prawem cechami warunkującymi stwierdzenie, że urządzenia oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Sąd nie stwierdził także naruszenia przepisów prawa w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, w tym naruszenia przepisów przez przyjęcie ustalenia, że skarżący to podmiot, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt urządzania gier na automatach w lokalu "[...]" pod adresem [...]. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający dla podjęcia ustaleń faktycznych zgodnych z prawdą materialną. W ocenie Sądu organ odwoławczy zgodnie z prawem odmówił przeprowadzenia rozprawy. Sąd wskazał, że ustalenia, że skarżący to podmiot organizujący gry na automatach w należącym do niego lokalu "[...]" pod adresem [...] zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, a także zostały poparte materiałem dowodowym i przekonującą argumentacją. Z powyższych względów Sąd uznał, że ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: O.p.).

Sąd uznał jednakże, odwołując się do m.in. na art. 210 § 4 w zw. z art. 124 O.p. oraz art. 222 O.p., że organ odwoławczy naruszył obowiązek uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji co do kwestii wymierzenia kary pieniężnej od automatów, które nie były podłączone do sieci elektrycznej i znajdowały się w pomieszczeniu niedostępnym dla graczy. Zdaniem Sądu w ten sposób DIAS całkowicie pominął kwestię, która expressis verbis została podniesiona w odwołaniu, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. nie daje możliwości nałożenia kary pieniężnej za te urządzenia, co do których podczas kontroli nie stwierdzono urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Zdaniem Sądu powyższe wyczerpało przesłanki naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał również, że organ nie ustosunkował się do zarzutów skarżącego dotyczących wymierzania kary pieniężnej za dwa "niesprawne automaty". Niemniej analiza dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych wskazuje jednoznacznie, że w lokalu "[...]", a więc poza kasynem gry, udostępniano graczom dziewięć urządzeń, które oferowały gry na automatach w rozumieniu u.g.h. Wszystkie automaty były podłączone do sieci i gotowe do gry. Sąd ocenił, że - wbrew twierdzeniom skargi - każdy z dziewięciu automatów był sprawny. Jednak na dwóch spośród automatów udostępnionych graczom wyświetlał się komunikat o treści: "Brak wystarczającej ilości monet. Proszę przywołać obsługę". Z uwagi na powyższe w okolicznościach kontrolowanej sprawy w ocenie Sądu nie ma wątpliwości co do tego, że także w odniesieniu do wskazanych dwóch zablokowanych urządzeń spełnione zostały przesłanki dla stwierdzenia popełnienia deliktu "urządzania gier na automatach poza kasynem gry". W tym zakresie Sąd nie stwierdził, aby wymierzenie kary pieniężnej za dziewięć automatów, pomimo braku odniesienia się do zarzutów strony, stanowiło o istotnym naruszeniu przepisów prawa, czyli naruszeniu prawa, które miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji, z uwagi na stwierdzone naruszenia orzekł o uchyleniu decyzji DIAS. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zobowiązany będzie do dokonania oceny wysokości kary pieniężnej z uwzględnieniem okoliczności faktycznych, że 15 spośród 24 automatów umożliwiających prowadzenie gier hazardowych, które ujawniono na nieruchomości pod adresem [...], nie zostało udostępnionych graczom.

Ponownie rozpoznając sprawę DIAS decyzją z 31 października 2019 r., nr 3001-IOA.4246.84.2019.MCz, po rozpoznaniu odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji z 6 grudnia 2017 r., nr 398000-COP.4246.4.219.2017.KS, w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach: 1) uchylił decyzję I instancji w części dotyczącej wymierzenia stronie kary pieniężnej w kwocie 180.000 zł za urządzanie gier na 15 automatach o nazwach: Video Games (2 szt. bez numerów), Hot Slot (10 szt. bez numerów), Hot Spot (1 szt. bez numeru), Adell (1 szt. bez numeru), Cash Reels (1 szt. o numerze 1306716), poza kasynem gry i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie, 2) utrzymał w mocy decyzję I instancji w części dotyczącej wymierzenia stronie kary pieniężnej w kwocie 108.000 zł za urządzanie gier na 9 automatach o nazwach: Black Horse (5 szt. o numerach PX-A1-46, PX-A1-47, PX-A1-48, PX-A1-50, PX-A1-52), Adell (2 szt. o numerach PX-A1-449, PX-A1-51), Hot Slot (1 szt. o numerze PX-A1-54), Apex (1 szt. o numerze PX-A1-53), poza kasynem gry.

Organ odwoławczy wskazał odwołując się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że gry na spornych automatach spełniają kryteria określone dla gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Uwzględniając stanowisko Sądu pierwszej instancji organ stwierdził jednak, że prowadzone postępowanie nie wykazało, aby strona urządzała gry na 15 automatach o nazwach Video Games (2 szt. bez numerów), Hot Slot (10 szt. bez numerów), Hot Spot (1 szt. bez numeru), Adell (1 szt. bez numeru), Cash Reels (1 szt. o numerze 1306716) poza kasynem gry. Zebrany materiał dowodowy nie daje możliwości nałożenia na stronę kary pieniężnej względem powyższych automatów, które nie były podłączone do sieci elektrycznej i znajdowały się w pomieszczeniu niedostępnym dla graczy, a więc co do których nie stwierdzono urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a O.p. uchylił decyzję I instancji w tej części i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie.

W ocenie DIAS zgromadzony materiał dowodowy w pełni daje podstawy do uznania strony za urządzającego gry poza kasynem gry na 9 automatach o nazwach Black Horse (5 szt. o numerach PX-A1-46, PX-A1-47, PX-A1-48, PX-A1-50, PX-A1-52), Adell (2 szt. o numerach PX-A1-449, PX-A1-51), Hot Slot (1 szt. o numerze PX-A1-54), Apex (1 szt. o numerze PX-A1-53). Organ wskazał, że skarżący świadomie udostępnił lokal, którym dysponował na podstawie przedwstępnej umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego, pod wskazane automaty i zapewnił warunki umożliwiające ich eksploatację.

DIAS nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 91 u.g.h. w zw. z art. 180, art. 187, art. 188 i art. 191 O.p. W ocenie organu, którą to ocenę potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny, w zakresie urządzania przez stronę gier na wspomnianych ostatnio 9 automatach niezgodnie z przepisami u.g.h., prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia i dokonano prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy.

II.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 23 września 2020 r., sygn. akt III SA/Po 339/20, oddalił skargę [...] na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 31 października 2019 r., nr 3001-IOA.4246.84.2019.Mcz, w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd wskazał, że wszystkie kwestie sporne zostały już poddane ocenie Sądu w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18. Skład rozpoznający ponownie sprawę podzielił ocenę i wnioski zawarte w tym wyroku , w którym w całości podzielono stanowisko organu co do charakteru gier oferowanych na zatrzymanych 9 urządzeniach. Ustalenia organów zostały potwierdzone zarówno przeprowadzonym eksperymentem (w zakresie 7 automatów), jak i pozyskanymi z postępowania karnego ekspertyzami biegłego. W wyroku z 21 lutego 2019 r. WSA ocenił, że nie budzi wątpliwości, że gry oferowane na zatrzymanych automatach charakteryzowały się wszystkimi wymaganymi prawem cechami warunkującymi stwierdzenie, że urządzenia oferowały gry na automatach w rozumieniu u.g.h. Wynik gier oferowanych na zatrzymanych automatach nie zależał od umiejętności uczestnika gry, jego predyspozycji fizycznych lub intelektualnych. Po wniesieniu odpowiedniej opłaty i uruchomieniu mechanizmu grający nie miał już żadnego wpływu na ustawienie się bębnów w odpowiedniej konfiguracji. Rozpoznając sprawę Sąd nie ujawnił żadnych okoliczności uzasadniających kwestionowanie stanowiska organów. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole wszystkie automaty były podłączone do sieci i gotowe do gry. Sąd ocenił, że wbrew twierdzeniom skargi, każdy z 9 automatów był sprawny, jedynie na dwóch spośród automatów udostępnionych graczom wyświetlał się komunikat o treści: "Brak wystarczającej ilości monet. Proszę przywołać obsługę", jednakże także w odniesieniu do tych dwóch zablokowanych urządzeń spełnione zostały zdaniem Sądu przesłanki dla stwierdzenia popełnienia deliktu "urządzania gier na automatach poza kasynem gry", przewidziane w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., tj. działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienia dostępu do takiego automatu, utrzymanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą urządzenia, zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie.

Sąd stwierdził, że analiza akt administracyjnych, w szczególności treści odwołania oraz treść załączonego do odwołania protokołu przesłuchania podejrzanego [...] z 5 czerwca 2017 r., nie potwierdza zarzutów strony skarżącej o tym, że na dalszym etapie postępowania karnego zostały ujawnione dowody o istotnym znaczeniu dla załatwienia sprawy. Organ trafnie uznał, że rozbieżności w zeznaniach składanych przez [...] można rozstrzygnąć przez wyczerpujące rozpatrzenie już zgromadzonego materiału dowodowego, z poszanowaniem zasad wydawania decyzji na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialną. W aktach sprawy, poza aktem notarialnym (umową przedwstępną), nie ma żadnych innych dowodów określających prawo do dysponowania lokalem "[...]". Brak jest dowodów potwierdzających argumentację skargi o tym, że wskazany lokal został wynajęty [...]. Brak jest dowodów wskazujących, że koszty użytkowania przedmiotowego lokalu ponosił [...]. Treść zeznań skarżącego, które złożył w postępowaniu karnym nie pozostawia żadnych wątpliwości, że skarżący jest podmiotem, który w sposób zorganizowany, w wielu punktach, prowadził działalność obejmującą urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w tym prowadził "lokale, które nie są zarejestrowane na jego nazwisko". Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne te zeznania [...], w których wskazuje on, że otrzymywał wynagrodzenie za pilnowanie i obsługę automatów w punktach gier należących do skarżącego, w tym za zarejestrowanie działalności gospodarczej pod adresem [...]. Takie ustalenia pozostają w zgodzie z treścią wyjaśnień skarżącego z 27 stycznia 2017 r., gdzie wyjaśnił on, że: "przed listopadem 2016 roku uruchomił punkt gier w [...]". Przyjęcie takich ustaleń koresponduje z treścią zeznań [....] oraz innymi dowodami w sprawie. Zdaniem Sądu skarżący to podmiot organizujący gry na automatach w należącym do niego lokalu Zajazd "[...]" pod adresem [...].

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający sprawę uznał, że ocena prawna zawarta w wyroku WSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18, odnosząca się do poszczególnych kwestii, jakie pozostają sporne w kontrolowanej sprawie, ma w świetle art. 153 p.p.s.a. charakter wiążący i brak jest podstaw do odstąpienia od niej. W kontrolowanej sprawie nie uległ zmianie ani istotny dla jej rozstrzygnięcia stan prawny, ani też stan faktyczny. Podniesione przez skarżącego zarzuty, a także przedstawiona na ich poparcie argumentacja, zostały uznane przez Sąd za powtórzenie zarzutów i argumentacji podniesionej w skardze na poprzednią decyzję DIAS, które nie zostały uznane za zasadne w prawomocnym wyroku z 21 lutego 2019 r.

III.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji zaskarżając go w całości, wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 31 października 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2017 r. i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Skargą kasacyjną zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.):

- art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a., poprzez ich wadliwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że skarżący nie miał uprawnienia do kwestionowania charakteru urządzeń oraz podniesienia możliwości wymierzenia kary za 7 sprawnych, włączonych do prądu i zdatnych do użytku urządzeń z 9, jakie zostały objęte pkt 2 sentencji decyzji organu administracyjnego II instancji (dalej: DIAS), jak również nie miał uprawnienia do kwestionowania faktu uznania skarżącego za urządzającego gry na wszystkich automatach w barze o nazwie "[....]’', zlokalizowanym w miejscowości [...], wobec treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Po 656/18, w tym wobec oceny prawnej i wskazań do dalszego postępowania, a w związku z tym także DIAS oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznający sprawę o sygn. akt III SA/Po 339/20, nie mieli uprawnienia do rozpoznania zarzutów skarżącego zmierzających do kwestionowania powyższego wobec tego, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., wydany w sprawie o sygn. akt III SA/Po 656/18, nie został zaskarżony i korzysta z przymiotu prawomocności,

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art.174 pkt 1 p.p.s.a.):

- art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 3 i 5 oraz art. 129 ust. 3 w zw. z art. 141 pkt 2 u.g.h. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niesłusznym uznaniu, że 9 automatów o nazwach: Black Horse (5 numerach PX-A1-6, PX-A1-47, PX-A1-48, PX-A1-50, PX-A1-52), Adell (2 szt. o numerach PX-A1-449, PX-A1-51), Hot Slot (1 szt. o numerze PX-A1-54), Apex (1 szt. o numerze PX-A1-53) są urządzeniami, co do których istnieje możliwość nakładania kar pieniężnych w trybie art. 89 ust. pkt 2 ustawy oraz, że były to urządzenia zdatne do gry i użytku;

III. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.):

- art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 91 u.g.h. w zw. z art. 121 § 1, 122, 180, 187, 188 i 191 oraz 199 O.p., polegającą na bezzasadnym uznaniu, że organy administracyjne dokonały wszechstronnego zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, w tym mimo braku przeprowadzenia istotnych i wnioskowanych przez stronę dowodów, mających istotne znaczenie w sprawie, w tym między innymi dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony, zeznań świadków [...] i [...] oraz dopuszczenia dowodu z dokumentów akt Sądu Rejonowego w Kępnie II K 235/17 zawierających poszerzony materiał dowodowy, w porównaniu do tego, który został dopuszczony przy wydaniu decyzji przez organ I i II instancji, co doprowadziło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolne przyjęcie, że to skarżący urządzał gry na 9 automatach poza kasynem gry bez wymaganej koncesji w barze o nazwie "[...]", oraz w pomieszczeniach przyległych budynku w miejscowości [...].

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów.

IV.

DIAS w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej skarżącego oraz o zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

V.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W rozpatrywanym przypadku skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty procesowe, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005r., FSK 618.04; ONSAiWSA z 2005 r. Nr 6, poz. 120).

Zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie wiąże z zarzutem naruszenia art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a., z którego wyprowadza wniosek, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przeniósł ustalenia zawarte w korzystnym dla skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 656/18, w sytuacji, gdy ww. wyrok nie został przez skarżącego zaskarżony skargą kasacyjną. W konsekwencji, w ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji wyprowadził wadliwe wnioski wynikające z treści powyższego prawomocnego wyroku, na potrzeby obecnego postępowania. W ocenie bowiem skarżącego kasacyjnie, skarżący nie miał środków do zaskarżenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Po 656/18, którym uchylono w całości decyzję DIAS z dnia 13 sierpnia 2018 r. nr 3001-lOA.4246.38.2018.UR, pierwotnie wymierzającą karę pieniężną w kwocie 288.000 zł za urządzanie gier na 24 automatach. Skarżący nie miał więc prawa do kwestionowania tez zawartych w uzasadnieniu tego wyroku, a z którymi nigdy się nie zgadzał i nie zgadza.

Podniesiony przez skarżącego zarzut procesowy nie jest zasadny. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Natomiast zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezsporne jest, że przez ocenę prawną należy rozumieć nie tylko wyjaśnienie treści przepisów prawnych, ale także sposób ich zastosowania w danej sprawie do ustalonego stanu faktycznego, i to zarówno zastosowania prawa materialnego, jak i procesowego, jako podstawy wydania takiej a nie innej decyzji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 17 października 2017r., sygn. akt II OSK 259/16). Zatem stwierdzenie Sądu, że przepisy prawa materialnego i procesowego w sprawie zostały zastosowane prawidłowo, będzie prowadziło do wniosku, że stan faktyczny w sprawie został ustalony w sposób prawidłowy i niebudzący wątpliwości. Wiążące skutki prawomocnego wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowania administracyjnego, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkich przyszłych postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących danej sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane wyroki tamże). Zatem ocena ta wiąże sąd i organ administracyjny także w przyszłości, w każdym kolejnymi postępowaniu dotyczącym danej sprawy, w tym prowadzonym w ramach wznowienia postępowania.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2017r., sygn. akt I GSK 297/15). W przepisach art. 170 i 171 p.p.s.a. wskazano granice związania innych podmiotów prawomocnym orzeczeniem sądowym. Ratio legis tych regulacji, zwłaszcza wyrażonej w art. 170 p.p.s.a., polega więc na wymuszaniu logicznego i konsekwentnego działania szeroko rozumianych organów państwa i zapobieganiu sytuacjom funkcjonowania w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych. Zasada związania prawomocnym orzeczeniem sądu oznacza zatem, że wyrażona przez sąd ocena będzie oddziaływać na inne postępowania w przyszłości. Oczywiście musi ona być prawidłowo stosowana przez sąd orzekający w sprawie późniejszej, w której pojawia się kwestia już uprzednio oceniona. Chodzi bowiem o to, by sąd prawidłowo przyjął zakres związania innym wyrokiem i aby zbyt pochopnie nie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie (późniejszej) nie wolno mu już dokonywać żadnych ocen w tym zakresie (por. m.in. wyroki NSA z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1825/12; z dnia 7 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 1553/19).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego te wymogi zostały w niniejszej sprawie spełnione w zaskarżonym wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę był związany wyrokiem tegoż sądu z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18. Wyrok ten kształtował bowiem zakres ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy oraz jednocześnie rozstrzygał kwestie, które nie budziły wątpliwości w zakresie prawidłowego działania organów i nie zostały zakwestionowane przez sąd w toku kontroli sądowej. Skoro zatem w ww. wyroku została prawomocnie rozstrzygnięta kwestia 9 automatów do gier, to ustalenia zawarte w prawomocnym wyroku były wiążące dla organu ponownie rozpatrującego sprawę, jak również i dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skoro zatem ww. kwestia została prawomocnie rozstrzygnięta, to zarzuty skarżącego kasacyjnie co do ustaleń faktycznych sprawy w tym zakresie w obecnie toczącym się postępowaniu nie mogą wywołać jakiegokolwiek skutku.

Wiążąca moc art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. wyklucza bowiem wydanie odmiennego rozstrzygnięcia niż to, jakie wynika z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Skoro zatem w kontrolowanej sprawie nie uległ zmianie ani istotny dla jej rozstrzygnięcia stan prawny, ani też stan faktyczny, to brak było podstaw do odstąpienia od ww. zasad. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo zastosował ww. normy prawa procesowego rozpatrując skargę.

Należy przy tym podkreślić, że całkowicie chybione jest stanowisko skarżącego kasacyjnie, podniesione w ramach zarzutu naruszenia powyższych przepisów postępowania, jakoby nie mógł on zaskarżyć kasacyjnie korzystnego dla siebie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18, wyłącznie w części dotyczącej jego uzasadnienia. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, przysługiwało mu uprawnienie do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18, w tym w zakresie kwestionowania tez zawartych w treści uzasadnienia tego wyroku. Na gruncie p.p.s.a. dopuszczalne jest bowiem zaskarżenie jedynie uzasadnienia wyroku z równoczesnym brakiem kwestionowania jego sentencji. Jeżeli strona, której skargę uwzględniono, kwestionuje wyrażaną w orzeczeniu ocenę prawną, może w skardze kasacyjnej domagać się zmiany orzeczenia w tym zakresie (art. 176 p.p.s.a.), w sytuacji objętej dyspozycją z art. 184 p.p.s.a. sąd kasacyjny, oddalając skargę, może bowiem wyrazić w uzasadnieniu orzeczenia właściwą ocenę prawną i wskazania, które będą wiążące (art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a.; por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 829/09; wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt FSK 2262/04; por. też A. Kwaśniak, O potrzebie zaskarżenia uzasadnień wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych – głos w dyskusji, "Przegląd Prawa Publicznego" 2021 r., nr 9, s. 57-68). Uzasadnienie wyroku, nawet jeśli sentencja wyroku jest zgodna z żądaniem skarżącego, nie jest dla niego obojętne, gdyż pisemne uzasadnienie prawomocnego wyroku ma decydujący wpływ na rozstrzygnięcie, które będzie podjęte na etapie jego wykonania (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 716/06). Jeżeli zatem intencją skarżącego jest w istocie polemika z motywami przyjętymi przez sąd I instancji, nie zaś z samym rozstrzygnięciem, które uwzględniło jego skargę, to takie ukierunkowanie skargi jest dopuszczalne. Strona musi wówczas wykazać, że treść uzasadnienia, nawet w powiązaniu z korzystnym dla niej rozstrzygnięciem, narusza obowiązujące przepisy (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 173).

Skoro zatem skarżący kasacyjnie nie wniósł skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18, to powyższy wyrok wraz z uzasadnieniem po uprawomocnieniu się wiązał na podstawie art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170 p.p.s.a. nie tylko organ ponownie rozpatrujący sprawę, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznający skargę od decyzji DIAS z 31 października 2019 r. oraz Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. nie mógł odnieść skutku w niniejszej sprawie.

W konsekwencji, zdaniem NSA, nie zasługuje na uwzględnienie także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 91 u.g.h. w zw. z art. 121 § 1, 122, 180, 187, 188 i 191 oraz 199 O.p., jak również art. 2 ust. 3 i 5 oraz art. 129 ust. 3 w zw. z art. 141 pkt 2 u.g.h. W zakresie bowiem zebranego w sprawie materiału dowodowego wypowiedział się już WSA w Poznaniu we wskazanym wcześniej wyroku z dnia 21 lutego 2019 r. Sąd pierwszej instancji odwołując się w treści uzasadnienia do ww. wyroku trafnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że niniejszej sprawie nie uległ zmianie ani istotny dla jej rozstrzygnięcia stan prawny, ani też stan faktyczny, natomiast podniesione przez skarżącego zarzuty, a także przedstawiona na ich poparcie argumentacja, stanowiły w istocie powtórzenie zarzutów i argumentacji podniesionej w skardze na poprzednią decyzję DIAS, które nie zostały uznane w ww. prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu.

Powyższy pogląd w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w całości zasługuje na aprobatę. Należy bowiem mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie wiążący charakter art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170 p.p.s.a. rozciągał się na kwestie związane z poczynionymi w sprawie ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi dotyczącymi 9 automatów do gier, które były przedmiotem obecnego postępowania. Czynione w powyższym zakresie zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, nie mogą odnieść jakiegokolwiek skutku, albowiem kwestia ta została już prawomocnie przesądzona. Zarówno problem przesłuchania świadków, jak również możliwości dopuszczenia dowodu z dokumentów akt Sądu Rejonowego w Kępnie II K [...], były już przedmiotem oceny sądu administracyjnego na wcześniejszym etapie postępowania. Jak bowiem zauważył w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu, w toku sądowej kontroli decyzji organu nie ujawniono żadnych okoliczności uzasadniających kwestionowanie stanowiska organów. Zatrzymane urządzenia umożliwiały prowadzenie gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Sąd nie ujawnił naruszenia przepisów prawa w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, w tym naruszenia przepisów poprzez przyjęcie ustalenia, że skarżący to podmiot, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt urządzania gier na automatach w lokalu [...] pod adresem [...]. Natomiast materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający dla podjęcia ustaleń faktycznych zgodnych z prawdą materialną. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 21 lutego 2019 r. prawomocnie przesądził, że akta administracyjne nie potwierdzały zarzutów skarżącego o tym, że na dalszym etapie postępowania karnego zostały ujawnione dowody o istotnym znaczeniu dla załatwienia kontrolowanej sprawy, rozbieżności w zeznaniach składanych przez [...] można było z poszanowaniem zasad wydawania decyzji na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialną rozstrzygnąć poprzez rozpatrzenie już zgromadzonego materiału dowodowego, poza aktem notarialnym (umową przedwstępną) nie było żadnych innych dowodów określających dysponowania lokalem "[...]". Nie było też dowodów potwierdzających, że lokal ten został wynajęty [...]. Sąd rozstrzygnął również w kwestii kosztów użytkowania przedmiotowego lokalu, a treść zeznań [...], które złożył w postępowaniu karnym, nie pozostawiała żadnych wątpliwości, że skarżący jest osobą, która w sposób zorganizowany, w wielu punktach, prowadzi działalność obejmującą urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w tym prowadzi "lokale, które nie są zarejestrowane na jego nazwisko". Sąd pierwszej instancji w prawomocnym wyroku w związku z tym rozstrzygnął, że ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 O.p.

Podkreślenia wymaga z punktu widzenia podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, że WSA w Poznaniu w prawomocnym wyroku rozstrzygnął, że wątpliwości nie budziło także to, że zasadne było wymierzenie kary w odniesieniu do wskazanych dwóch zablokowanych urządzeń. Także bowiem w stosunku do nich Sąd uznał, że spełnione zostały przesłanki dla stwierdzenia popełnienia deliktu "urządzania gier na automatach poza kasynem gry".

W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione zarzuty naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie mogły zostać uznane za trafne. Wiążąca moc prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 656/18, ograniczała zakres ponownego rozpatrzenia sprawy wyłącznie do kwestii oceny wysokości kary pieniężnej nałożonej na skarżącego z uwzględnieniem okoliczności faktycznych, że piętnaście spośród dwudziestu czterech automatów umożliwiających prowadzenie gier hazardowych, które ujawniono na nieruchomości pod adresem [...], nie zostało udostępnionych graczom. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. zalecenia zawarte w prawomocnym wyroku zostały prawidłowo zrealizowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ, a kontrola wydanego ponownie rozstrzygnięcia zawarta w zaskarżonym skargą kasacyjnym wyroku była prawidłowa. Z tych też przyczyn zarzuty naruszenia wskazanych przepisów postępowania oraz prawa materialnego nie mogły być uznane za skuteczne.

Z przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcy prawnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Zasądzona kwota 2700 złotych stanowi zwrot kosztów sporządzenia i wniesienia w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną przez pełnomocnika organu (por. uchwałę NSA z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013r., nr 3, poz. 38).