Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 742/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Sekretarz sądowy Dagmara Szymańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 października 2023 r. nr 2201-IOA.4246.18.2023.5 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi samoistnemu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 lipca 2023 r., wydaną na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.), dalej jako: "o.p.", art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 3-5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 14 ust. 1, art. 23a ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 4, art. 89 ust. 4 pkt 3, art. 90 ust. 1 pkt 1, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 165 ze zm.), dalej także jako "u.g.h." oraz art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 615 ze zm.) dalej jako: "ustawa o KAS", Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni nałożył na A. B. karę pieniężną w wysokości 400.000 zł (dalej także jako "strona", "odwołujący" lub "skarżący") jako posiadacza zależnego lokalu położonego przy ul. [...] w G., w którym 22 lutego 2019 r. znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier (B., B.1, A., A.1) i w których prowadzona była działalność handlowa i gastronomiczna.

W uzasadnieniu decyzji organ odnotował, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż w lokalu w G. przy ul. [...]ujawniono automaty do gier (ich status potwierdza przeprowadzony eksperyment), na których urządzane były gry w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Z przeprowadzonego postępowania wynika, iż urządzający gry nie posiadał w dniu kontroli koncesji na prowadzenia kasyna gry, ani także zezwolenia na urządzanie gier na automatach, czy też poświadczenia rejestracji przedmiotowych automatów. W lokalu prowadzona była działalność handlowa (sklep monopolowy) i gastronomiczna (bar kebab). Zatem, w oparciu o przepisy art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., na A. B., posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się 22 lutego 2019 r. cztery niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność gastronomiczna oraz handlowa, winna zostać nałożona kara pieniężna w wysokości 100.000 zł od każdego automatu.

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 października 2023 r. nr 2201-IOA.4246.18.2023.5 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 o.p. oraz art. 2 ust. 3-5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 89 ust. 1 ust. 4 i ust. 4 pkt 3, art. 90 ust. 1, art. 91 u.g.h., utrzymał w mocy powyższą decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni.

Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że 22 lutego 2019 r. funkcjonariusze Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni w lokalu mieszczącym się przy ul. [...] w G. w wyniku przeprowadzonej kontroli przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych, ujawnili m.in. podłączone do zasilania i działające automaty. Opisane w protokole oględziny zewnętrzne wskazywały na uzasadnione podejrzenie, że mogły to być automaty do gier w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 3 u.g.h. Strona nie prowadziła działalności na podstawie ustawy o grach hazardowych, tj. nie posiadała zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach ani innego zezwolenia albo koncesji, o której mowa w tej ustawie. Ponadto automaty, na którym urządzano gry nie były zarejestrowane, a w trakcie kontroli nie okazano kontrolującym poświadczenia rejestracji oraz księgi eksploatacyjnej urządzenia.

Mając na uwadze zebrany w toku kontroli materiał dowodowy, organ odwoławczy stwierdził, że gry na spornych automatach wypełniają definicję gier na automatach w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 3 u.g.h., tj. są grami na urządzeniu elektronicznym (komputerowym) o wygrane pieniężne lub rzeczowe, zawierającymi element losowości. Ten fakt został stwierdzony w trakcie eksperymentów procesowych, a ustalenie go było możliwe w oparciu o obserwację zasad gry, tj. uzyskiwane wyniki gry były nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego. Dodatkowo w trakcie eksperymentów uzyskano wygrane rzeczowe w postaci punktów kredytowych, które pozwoliły na kontynuowanie gry bez konieczności ponownego zasilenia urządzenia gotówką. Nadto przedmiotowe automaty do gier nie posiadały oznaczeń związanych z wydaniem dla nich poświadczeń rejestracji oraz stosownych zezwoleń na urządzanie gier. W sprawie, zdaniem organu odwoławczego, bezspornie udowodniono, że przedmiotowe automaty zostały umieszczone w lokalu niebędącym kasynem gry ani salonem gier na automatach oraz wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 23a u.g.h. nie były zarejestrowane przez właściwego naczelnika urzędu celno-skarbowego. Ponadto podczas kontroli na przedmiotowych 4 automatach do gier przeprowadzono w drodze eksperymentu odtworzenie gry, w wyniku którego stwierdzono m.in., że: w grze brak elementów zręcznościowych a efektywność grającego na automatach ograniczała się jedynie do wyboru gry, ustawienia stawki, a następnie do uruchomienia danej gry poprzez naciśnięcie przycisku startującego. Dalszy przebieg gier był już całkowicie niezależny od grającego, wirtualne bębny zatrzymywały się samoczynnie w przypadkowej konfiguracji; urządzenia zawierały element losowości a gry na nich prowadzone były o wygrane rzeczowe; gra na przedmiotowych urządzeniach były prowadzone w celach komercyjnych, dostęp do gier był odpłatny. W ocenie organu odwoławczego, prawidłowo organ pierwszej instancji zakwalifikował 4 urządzenia do gier jako automaty do gier podlegający ustawie o grach hazardowych, w związku z tym gry na kontrolowanych urządzeniach naruszają przepisy art. 3 u.g.h.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności z zapisów z księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. pod numerem KW [...] ustalono, że lokal mieszczący się w G. przy ul. [...] był własnością małżeństwa B. i A. B. Ponadto fakt, iż właścicielem lokalu jest A. B. potwierdził sam odwołujący przesłuchany 29 maja 2019 r. w charakterze świadka zeznając m.in., iż jest właścicielem nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] na parterze budynku. Na terenie nieruchomości prowadzi działalność gospodarczą: sklep spożywczo monopolowy oraz Bar kebab. Działalności prowadzone są w pomieszczeniach, między którymi można przechodzić. W miesiącu lutym 2019 r. tył części barowej A. B. odnajął na podstawie umowy najmu firmie "P." z S. W części wynajętej przez Spółkę "P." stało 5 automatów. Umowa została zawarta 14 stycznia. Do protokołu przesłuchania A. B. dołączył umowę najmu lokalu zwartą 14 stycznia 2019 r. pomiędzy A. B. - jako wynajmującym - posiadaczem samoistnym a spółką P. Sp. z o.o. - posiadaczem zależnym. Umowa ta nie zawiera adresu nieruchomości będącej przedmiotem najmu, jednak z uwagi na fakt, iż odwołujący przedłożył ww. umowę na okoliczność urządzania gier hazardowych w lokalu w G. przy ul. [...], organ pierwszej instancji, zdaniem organu odwoławczego, zasadnie przyjął, iż dotyczy ona przedmiotowego lokalu. Zgodnie z § 1 pkt 2 tej umowy: "Wynajmujący - posiadacz samoistny oddaje do wyłącznego używania Spółce - posiadaczowi zależnemu w całości lokal oznaczony numerem o powierzchni 6 m2 - stanowiący integralną całość, zaopatrzony w prąd elektryczny, trwale wydzielony i zamykany." Czynsz za wynajem lokalu ustalono na kwotę 500 zł.

Organ odwoławczy wskazał, że treść ww. umowy zawartej przez odwołującego ze spółką P. nie zwalnia A. B. od odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. Status posiadacza samoistnego przysługuje A. B., jako właścicielowi lokalu, w którym prowadził on w dniu kontroli działalność handlową (sklep) i gastronomiczną (bar). Przedmiotowa umowa stanowi jedynie wyrażenie przez stronę odpłatnej zgody na umieszczenie automatów do gier w obrębie posiadanej przez niego przestrzeni lokalu - sklepu. Zatem zawarcie tej umowy nie pozbawiło strony przymiotu posiadacza samoistnego przedmiotowego lokalu i nie zwolniła z odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.

Mając na uwadze stan faktyczny, organ odwoławczy stwierdził, że A. B. podnajął tylko część lokalu, którego był właścicielem na potrzeby działalności salonu gier oraz zapewniał odpowiednie warunki korzystania z zainstalowanych w nim automatów. To strona w ramach prowadzonej działalności handlowej i gastronomicznej, czerpała dodatkowe korzyści finansowe z tytułu najmu części lokalu, przy czym nadal pozostawała posiadaczem samoistnym całego lokalu w G. przy ul. [...]. Wejście do części lokalu, w którym znajdowały się automaty do gier, było możliwe przez sklep strony, co potwierdza szkic sytuacyjny z 22 lutego 2019 r.

Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem strony zawartym w odwołaniu, iż wynajmowany lokal posiadał samodzielne zewnętrzne drzwi wejściowe. Zdaniem organu odwoławczego, szkic sytuacyjny sporządzony w dniu kontroli potwierdza, iż pomieszczenie to miało jedynie dwoje drzwi, łączące z zapleczem i barem. Nie ma przy tym znaczenia, czy owe pomieszczenie posiadałoby drzwi zewnętrzne, gdyż pomieszczenie to nie nabyłoby cech samodzielnego lokalu. Wynajem części lokalu Spółce P. nie spowodował, że pomieszczenie to stało się samodzielnym lokalem. Do pomieszczenia, w którym znajdowały się automaty do gier był swobodny dostęp od wewnątrz lokalu i pomieszczenie to nadal pozostawało częścią składową całego lokalu, w którym prowadzona była działalność handlowa i gastronomiczna.

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że A. B. faktycznie władał całym lokalem jako właściciel, a dalsze podnajęcie części lokalu nie skutkowało przeniesieniem odpowiedzialności na inne podmioty jako posiadaczy zależnych. Podpisanie umowy podnajmu z kolejnym podmiotem, tj. Spółką P., na które powołuje się strona w odwołaniu, w ocenie organu odwoławczego, stanowi próbę ominięcia przepisów prawa w celu uniknięcia odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych.

W świetle zaistniałych okoliczności i zebranych dowodów, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa, natomiast zostało wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że posiadaczem samoistnym lokalu - w rozumieniu obowiązującego na dzień kontroli przepisu art. 2 u.g.h. był A. B., nie posiadający koncesji na prowadzenie kasyna gry. Działanie strony naruszało przepisy ustawy o grach hazardowych, tj. art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1. Organ pierwszej instancji na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 pkt 3 u.g.h. prawidłowo zatem wymierzył karę pieniężną w wysokości 400.000 zł na posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się 4 niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność handlowa i gastronomiczna.

A. B. zaskarżył w całości decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. rażącą obrazę przepisów art. 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p. w zw. z art. 235 o.p., art. 229 o.p. oraz 200a § 1-3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez zaniechanie podjęcia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania całego materiału dowodowego, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, gdyż skutkowało kluczowych okoliczności niniejszej sprawy, iż P. Sp. z o.o. była posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Bowiem zgodnie z treścią umowy najmu lokalu, strona skarżąca oddała P. Sp. z o.o. w posiadanie zależne lokal, w jakim znajdowały się przedmiotowe urządzenia do gry. Wbrew treści zaskarżonej decyzji - przedmiotowy lokal nie tylko jest wydzielony trwałymi przegrodami budowlanymi - murowanymi ścianami, ale posiada i w dniu kontroli również posiadał samodzielne - odrębne wejście, w postaci drzwi zewnętrznych;

2. rażącą, obrazę przepisów art 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 180 § 1 o.p., art. 181 o.p., art. 187 § 1 o.p., art. 188 o.p., art. 197 § 1 o.p., art. 198 § 1 o.p., art. 199 o.p. w zw. z art. 235 o.p., art. 229 o.p. oraz art. 200a § 1-3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych skarżącej oraz zaniechanie przeprowadzenia dowodów: a) z oględzin lokalu położonego w G. przy ul. [...], b) z przesłuchania świadka I. R., c) z przesłuchanie strony postępowania A. B., d) z załączonego zdjęcia, na okoliczności, iż P. Sp. z o.o. była posiadaczem zależnym lokalu - w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. - wydzielonego trwałymi przegrodami budowlanymi - murowanymi ścianami, posiadającego w dniu kontroli samodzielne - odrębne wejście, w postaci drzwi zewnętrznych. Miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało niewyjaśnieniem kluczowych okoliczności, przy jednoczesnym przeprowadzeniu postępowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sposób jednostronny, ukierunkowany na z góry założony cel w postaci nałożenia na skarżącego kary pieniężnej, do czego organ gromadził i przedstawiał tylko i wyłącznie wycinki materiałów przybliżających wskazany cel; skarżący oświadczył, że zaskarża postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 października 2023 r. o oddaleniu wszystkich wniosków dowodowych skarżącego;

3. rażącą obrazę przepisów art. 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 123 o.p., art. 190 § 1 i 2 o.p., art. 192 o.p. w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez całkowite pozbawienie skarżącego ustawowego prawa udziału w przeprowadzaniu dowodów, w tym zadawania pytań świadkom, co miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, bowiem: a) skutkowało niewyjaśnieniem kluczowych okoliczności niniejszej sprawy wskazanych powyżej, b) stanowi wadę kwalifikowaną, polegającą na faktycznym uniemożliwieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu, jakie to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 o.p.;

4. rażącą obrazę przepisów art. 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 191 o.p. w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dokonaną z uchybieniem zasadom prawidłowego, logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, iż: a) poza niezarejestrowanymi automatami do gier w rzeczonym lokalu była prowadzona jakakolwiek inna działalność, w szczególności, zaś gastronomiczna, handlowa lub usługowa, b) P. Sp. z o.o. nie była posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.;

5. rażącą obrazę przepisów art. 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 210 § 4 o.p. w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez nie sprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, co miało wpływ na wynik postępowania, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia;

6. z najdalej posuniętej ostrożności procesowej - naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię przepisów art. 2 ust. 3-5 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. w zw. z art. 90 ust. 1 u.g.h. oraz art. 91 u.g.h., skutkującą ich zastosowaniem w okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew istotnemu stanowi rzeczy, gdy: a) P. Sp. z o.o. była posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., b) poza niezarejestrowanymi automatami do gier w rzeczonym lokalu nie była prowadzona jakakolwiek inna działalność, w szczególności, zaś gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny zobligowany jest uwzględnić skargę w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonych decyzji, Sąd stwierdził, że skarga nie podlega uwzględnieniu. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 12 lipca 2023 r. orzekającą o wymierzeniu A. B. jako posiadaczowi samoistnemu lokalu położonego przy ul. [...] w G., w którym w dniu 22 lutego 2019 r. prowadzona była działalność handlowa i gastronomiczna i w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier: B., B.1, A., A.1.

Jak prawidłowo przyjęły organy obu instancji, materialnoprawną podstawę wydanych przez te organy decyzji stanowiły przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2017 r., to jest od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), kontrola przeprowadzona bowiem została w dniu 22 lutego 2019 r.

Niewątpliwie, w sprawie konieczne było przeprowadzenie kontroli prawidłowości wykładni oraz zastosowania przez organy administracji publicznej art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., zgodnie z którym karze pieniężnej podlega posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. Wysokość kar pieniężnych unormowana jest w art. 89 ust. 4 u.g.h., który przewiduje, że wysokość ta w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, wynosi 100 tys. zł od każdego automatu.

Przepis ten, jako przepis prawa materialnego, wyznaczał i determinował przedmiot postępowania (przedmiot sprawy), a w konsekwencji również zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów. To bowiem normy prawa materialnego stanowiąc podstawę przyznania uprawnienia, zwolnienia z obowiązku, nałożenia obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień, wyznaczają zbiór koniecznych do rozpoznania sprawy prawnie istotnych faktów.

W realiach rozpoznawanej sprawy rozważyć należało, czy organy dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym umożliwiającym ustalenie, że skarżący był posiadaczem samoistnym lokalu, w którym znajdowały się automaty do gier hazardowych, w którym prowadzona była działalność usługowa, handlowa lub gastronomiczna. Zdaniem Sądu, na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi pozytywnej.

Jak wskazano powyżej, art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. stanowi, że karze pieniężnej podlega posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego.

Z przywołanego przepisu wynika, że odpowiedzialności administracyjnej na tej podstawie podlega co do zasady posiadacz samoistny lokalu, chyba że lokal ów jest przedmiotem posiadania zależnego. W takiej sytuacji odpowiedzialność posiadacza samoistnego jest wyłączona. Ustawodawca nie zdefiniował jednak w ustawie o grach hazardowych pojęć: posiadacza zależnego, posiadacza samoistnego oraz pojęcia lokalu.

Instytucja posiadania (samoistnego i zależnego) należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.), zwanej dalej jako "k.c.", posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Posiadanie samoistne rzeczy polega na faktycznym wykonywaniu w stosunku do niej wszelkich uprawnień, które składają się na treść prawa własności, a zatem, co do zasady, przynależą właścicielowi (art. 336 k.c.). Oznacza to, że ten, kto jest posiadaczem samoistnym rzeczy powinien być przez otoczenie postrzegany jako jej właściciel. Dla samoistnego posiadania rzeczy konieczne jest zatem sprawowane nad nią faktycznego władztwa (corpus) oraz zamiar władania nią dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego.

Do prawidłowego odkodowania znaczenia słowa lokal, użytego w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. należy sięgnąć zarówno do leksykalnej jego definicji jak również uwzględnić znaczenie tego słowa, jakie zostało nadane mu przez ustawodawcę. Wprawdzie pojęcie to nie zostało zdefiniowane w ustawie o grach hazardowych, niemniej jednak można je odnaleźć w szeregu innych aktów prawnych.

Słowo lokal, według znaczenia jakie zostało mu nadane w języku potocznym oznacza tyle co "mieszkanie lub inne pomieszczenie użytkowe" (definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego, PWN).

Jeżeli chodzi o regulacje normatywne to definicję lokalu znajdujemy w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 725). W art. 2 ust. 1 pkt 4 tej ustawy za lokal ustawodawca uznał lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Kolejnym aktem prawnym zawierającym definicję lokalu jest ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 1048), która w art. 2 ust. 2 wskazuje, że samodzielny lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne.

Z kolei w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225) zdefiniowano pojęcie lokalu użytkowego, przez który rozumie się jedno pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, wydzielone stałymi przegrodami budowlanymi, niebędące mieszkaniem, pomieszczeniem technicznym albo pomieszczeniem gospodarczym.

Pojęciem lokalu ustawodawca posługuje się także, choć nie definiuje go, w przepisach Kodeksu cywilnego. W szczególności uwagę zwrócić trzeba na regulacje dotyczące najmu lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu (art. 680-692 k.c.). W doktrynie wskazuje się, że lokalami w znaczeniu Kodeksu cywilnego są także inne pomieszczenia. Są nimi wszelkie przestrzenie wydzielone ścianami w obiekcie budowlanym, przy czym obiekt ten nie musi być trwale z gruntem związany (np. lokalem może być pomieszczenie w kiosku czy baraku umieszczonym na gruncie). Lokalem wedle Kodeksu cywilnego może być też pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, np. znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2017).

Niewątpliwe z powyższego wynika, że ustawodawca nie wprowadził jednolitej definicji lokalu. Niemniej jednak mając na względzie zarówno leksykalne znaczenie tego słowa jak również przywołane definicje legalne można wskazać takie cechy, które pozwolą odkodować jego znaczenie. Pojęcie lokalu oznaczać będzie pomieszczenie, które zostało w wyraźny sposób wydzielone za pomocą stałych przegród (ścian) przeznaczone do pobytu osób w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Odnosząc powyższe do stanu sprawy należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego (planu sytuacyjnego lokalu zawartego w protokole kontroli, umowy najmu, zeznań świadków) wynika, że skarżący był posiadaczem samoistnym lokalu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.

Skarżący nie utracił tego statusu wraz z wynajęciem części lokalu (6 m²) spółce P. Sp. z o.o. Wynajem części lokalu spółce P. nie spowodowało bowiem, że pomieszczenie to stało się samodzielnym lokalem. Szkic sytuacyjny sporządzony w dniu kontroli wskazuje, iż przedmiotowe pomieszczenie, w którym znajdowały się automaty go gry położone było w tylnej części lokalu, w którym skarżący prowadził swoją działalność handlową (sklep) i gastronomiczną (bar). Aby dostać się do tego pomieszczenia trzeba było przejść z części sklepowej do części barowej a następnie udać się na zaplecze.

Wynajęte pomieszczenie, zgodnie ze szkicem, miało jedynie dwoje drzwi, łączące je z zapleczem i barem skarżącego. Twierdzenia skarżącego, że do pomieszczenia, w którym znajdowały się automaty do gry, można było dostać się poprzez odrębne wejście w postaci drzwi zewnętrznych, nie zmienia charakteru tego pomieszczenia jako części składowej całego lokalu. Według zeznań I. R. (sprzedawcy w sklepie "U." znajdującego się w lokalu przy ul. [...] w G.) automaty stały "(...) w jednym z pomieszczeń magazynowych. Z pomieszczenia tego można przejść do innych pomieszczeń magazynowych, gdzie stoją towary spożywcze oraz skrzynki z piwem". Zeznania te wskazują, że pomieszczenie to pozostawało częścią składową całego lokalu, bowiem do pomieszczenia, w którym znajdowały się automaty do gier był swobodny dostęp od wewnątrz lokalu.

Zatem wynajęcie części powierzchni lokalu nie spowodowało, że ta część stała się samodzielnym "lokalem", który mógł być oddany w posiadanie zależne w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 4 u.g.h. Zawarcie umowy najmu nie spowodowało w tej sprawie utraty przez skarżącego posiadania samoistnego lokalu. Nie została zatem spełniona ustawowa przesłanka oddania lokalu w posiadanie zależne, zwalniająca posiadacza samoistnego od sankcji, przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.

Podkreślić należy, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskazuje, jak odnotowano na początku rozważań, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, że lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu. Z literalnego brzmienia przepisu wynika przy tym, że dla "zwolnienia" posiadacza samoistnego z odpowiedzialności na podstawie przywołanej regulacji konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był lokal, nie zaś jego część (np. określona powierzchnia części lokalu). Przeniesienie posiadania części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu. Używając pojęcia "lokal", ustawodawca dookreślił w przepisach ustawy o grach hazardowych, że przepisy te dotyczą "lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". Lokal, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Samoistny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci zatem posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie z art. 336 k.c., posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji. Zgodnie z art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne. Podnajęcie części powierzchni lokalu nie powoduje, że ta część stała się samodzielnym "lokalem", który mógł być oddany w posiadanie zależne w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 4 u.g.h.. Zawarcie umowy najmu nie powoduje zatem utraty przez skarżącego posiadania samoistnego "lokalu". Wynajęta powierzchnia w dalszym ciągu pozostaje częścią całego lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

Sąd podziela i przyjmuje za własny jednolicie wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że "lokal", o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSK 995/20, wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSK 749/20).

Przechodząc do dalszych rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 8 u.g.h., do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, że odesłanie to oznacza, iż w postępowaniach dotyczących nakładania kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy o grach hazardowych zastosowanie mają zasady określone w o.p. i przepisy tej ustawy.

Skarżący podnosił zarzut naruszenia art. 120 o.p., 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 187 § 1 w zw. z art. 235 o.p., art. 229 o.p., art. 200a § 1-3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez zaniechanie podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym zebrania całego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym uznaniem, że skarżący był posiadaczem samoistnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier. Zarzut ten jest bezzasadny. Jak już podniesiono, okoliczność istotna dla rozpoznania sprawy, a mianowicie status skarżącego jako posiadacza samoistnego lokalu została przez organ prawidłowo ustalona w oparciu o materiał dowodowy. Materiał ten nie został skutecznie przez skarżącego zakwestionowany.

Za niezasadny Sąd uznał także podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 180 § 1 o.p., art. 181 o.p., art. 187 § 1 o.p., art. 188, art. 197 § 1 o.p., art. 198 § 1 o.p., art. 199 o.p. w zw. z art. 235 o.p., art. 229 o.p. oraz art. 200a § 1-3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych skarżącego oraz zarzut naruszenia art. 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 123 o.p., art. 190 § 1 i 2 o.p., art. 192 o.p. w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez całkowite pozbawienie skarżącego ustawowego prawa udziału w przeprowadzaniu dowodów, w tym zadawania pytań świadkom.

Zgodnie z art. 122 o.p., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Norma art.181 o.p., wskazująca katalog środków dowodowych w postępowaniu podatkowym, stanowi, że dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku działalności analitycznej Krajowej Administracji Skarbowej, czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe. Zgodnie zaś z art. 191 o.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt I FSK 207/20, w Ordynacji podatkowej nie obowiązuje ogólna zasada bezpośredniości - z art. 181 o.p. wynika wprost, że stan faktyczny może być ustalany nie tylko na podstawie dowodów bezpośrednio przeprowadzonych przez organ w sprawie, ale także m.in. na podstawie dowodów zgromadzonych przez inne organy, również w toku innych postępowań (np. karnych). Strona w takiej sytuacji realizuje swoje prawo do brania udziału w postępowaniu poprzez wypowiadanie się co do zgromadzonego materiału dowodowego.

Niewątpliwie, jak wynika z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych, skarżący miał możliwość przedstawić przed organami swoje stanowisko co do zabranego materiału dowodowego. Z art. 180 § 1 i art. 181 o.p. nie wynika prawny nakaz, aby w toku postępowania koniecznym było powtórzenie przesłuchania świadka czy podejrzanego, który zeznawał w innym postępowaniu, jeżeli zeznania te są wystarczające dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Natomiast powtórzenie w postępowaniu dowodu z przesłuchania świadka, uprzednio przesłuchanego w innym postępowaniu (dla zrealizowania zasady czynnego udziału strony w tym przesłuchaniu z art. 123 § 1 o.p.), uzasadnione jest tylko wówczas, gdy strona wskaże na konkretne, istotne okoliczności faktyczne, niezbędne do wyjaśnienia sprzeczności w tych zeznaniach w porównaniu z dotychczasowym zebranym materiałem dowodowym (zob. wyrok NSA z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt I FSK 213/18). Sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Jak już wskazano, dokonanie ustaleń dotyczących posiadania lokalu było możliwe na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Podkreślić przy tym należy, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt I FSK 55/18, że w świetle art. 180 i art. 181 o.p., w postępowaniu obowiązuje otwarty katalog dowodów oraz zasada równorzędności dowodów. Z reguł tych wynika natomiast niedopuszczalność różnicowania wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych z uwagi na określone kryteria czy też wyłączenie możliwości stosowania formalnej teorii dowodów (tj. uznawania, że dana okoliczność może zostać udowodniona przy pomocy konkretnych rodzajów dowodów). Konsekwencją ww. zasad jest także brak możliwości uznania - tak jak chce skarżący - że dowody zgromadzone bezpośrednio w postępowaniu prowadzonym w danej sprawie mają większą moc dowodową, niż dowody pochodzące z innych postępowań. Podnoszony przez skarżącego zarzut zaniechania ponownego przesłuchania świadka – I. R. nie jest zatem uzasadniony. Skarżący nie wskazał na żadne konkretne powody uzasadniające podjęcie takiego środka. Podobnie, jak w przypadku swoich wyjaśnień. Analiza akt sprawy wskazuje, że wszystkie mające znaczenia dla wyniku sprawy okoliczności wynikającą z włączonych do akt sprawy protokołów zeznań, w tym skarżącego.

Wskazać należy, że organ winien uwzględnić wnioski dowodowe jeżeli dotyczą one okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędna była ocena kwestii posiadania lokalu i w tym zakresie skarżący składał wnioski dowodowe o dopuszczenie dowodów ze źródeł osobowych.

Podkreślić należy, że ocena w tym zakresie w znacznej części ma charakter oceny prawnej a nie ustaleń faktycznych. W sytuacji gdy przeniesienie posiadania części powierzchni lokalu nie skutkuje utratą statusu posiadacza lokalu, prowadzenia postępowania dowodowego ze źródeł osobnych na okoliczności dotyczące charakteru posiadania było zbędne. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, że lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu. Dla zwolnienia posiadacza samoistnego z odpowiedzialności na podstawie przywołanej regulacji konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był lokal, nie zaś jego część (np. określona powierzchnia części lokalu), jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Zarówno fakt, kto jest właścicielem lokalu, jak i okoliczność jakiej części lokalu dotyczyła umowa najmu nie były między stronami sporne. Ocena statusu skarżącego w świetle normy 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. jest konsekwencją tych faktów.

Przechodząc do kolejnej kwestii wskazania wymaga, że przesłanką zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. jest również to, by w lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat, czy automaty do gier, prowadzony był określony typ działalności, czyli działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Chodzi przy tym o działalność wykonywaną faktycznie w dniu, w którym ustalono w lokalu istnienie niezarejestrowanych automatów. Musi to być działalność inna, niż polegająca na organizowaniu nielegalnych gier hazardowych. Nie przy tym jest istotne, kto urządza na automatach gry hazardowe, czyją są one własnością i czy są one przedmiotem jakiś praw rzeczowych lub obligacyjnych. Nie budzi wątpliwości Sądu, w świetle powyższych ustaleń, że w dniu przeprowadzenia kontroli w lokalu była prowadzona działalność usługowa (sklep spożywczo-monopolowy) i gastronomiczna (bar kebab).

W sprawie do rozpatrzenia pozostawała nadto kwestia hazardowego charakteru gier na automatach.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości.

Zakres wskazanej definicji został rozszerzony w art. 2 ust. 5 u.g.h., który stanowi, że grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

Porównanie zamieszczonych w art. 2 ust. 3 i art. 2 ust. 5 u.g.h. zwrotów "gra zawiera element losowości" oraz "gra ma charakter losowy" prowadzi do wniosku, że o ile na gruncie art. 2 ust. 3 u.g.h., poza losowością gry na automacie, możliwe jest jeszcze wprowadzenie jako istotnych elementów umiejętności, zręczności lub wiedzy, o tyle na gruncie art. 2 ust. 5 u.g.h. te elementy (umiejętność, zręczność, wiedza) powinny mieć jedynie charakter marginalny, aby zachowała ona charakter losowy w rozumieniu tego przepisu (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 357/20). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "losowości" użyte w kontekście gier hazardowych wiązane jest z zależnością wyniku gry w szczególności od przypadku rozumianego jako zdarzenie lub zjawisko, których nie da się przewidzieć. Przyjmuje się, że wystąpienie "przypadku" oznacza, że wynik gry jest nieprzewidywalny z punktu widzenia grającego i nie zależy wyłącznie od jego możliwości, czy umiejętności. Losowość gier jest rozumiana, jako niemożliwość przewidzenia rezultatu gry w normalnych warunkach. Do zakwalifikowania gry do gier losowych wystarczy stwierdzenie wystąpienia w grze elementu losowości wpływającego bezpośrednio na wynik gry (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2020 r. sygn. akt II GSK 4304/17).

W wyniku przeprowadzonego eksperymentu organ prawidłowo ustalił, że gry na czterech automatach (B., B.1, A., A.1) wypełniały definicję gier na automatach w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 3 u.g.h., tj. były grami na urządzeniu elektronicznym (komputerowym) o wygrane rzeczowe, zawierającymi element losowości. Stanowisko organu, że do zidentyfikowania charakteru ujawnionych w wyniku kontroli automatów do gier wystarczające było oparcie się na tych dowodach, które zostały w sprawie zgromadzone, nie budzi wątpliwości. Z oględzin i doświadczeń, z których wnioski znalazły swoje odzwierciedlenie w sporządzonym protokole kontroli wynika chociażby, że gra na automatach, których legalność została przez organ zakwestionowana, miała charakter komercyjny - udział w grze jest odpłatny, gracz gra o nagrodzę pieniężną. Z dokonanych ustaleń wynika również, że przebieg gry ma charakter losowy, gdyż uzyskiwane wyniki gry są nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego. Naciskając przycisk "start" gracz powodował obracanie się wirtualnych bębnów, symbole graficzne stawały się dla gracza nierozróżnialne a bębny zatrzymywały się samoczynnie. Symbole rozmyte w trakcie ruchu bębnów, stawały się widoczne dopiero po zatrzymaniu bębnów. Gracz inicjując ruch bębnów nie miał wpływu w pożądany sposób na wynik gry, o odpowiedniej konfiguracji bębnów i symboli decyduje bowiem mechanizm automatu a nie działanie gracza. Okoliczność tę potwierdzają protokół z przeprowadzonej 22 lutego 2019 r. kontroli oraz protokół z oględzin automatów z 22 lutego 2019 r.

Niewątpliwie funkcjonariuszom celno-skarbowym przysługuje samodzielne uprawnienie do przeprowadzenia eksperymentu wynikające z ustawy o KAS. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o KAS w ramach kontroli celno-skarbowej przysługuje uprawnienie do przeprowadzania w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu. Natomiast ustawodawca nie wprowadza żadnych dodatkowych wymogów formalnych w zakresie posiadanych kompetencji do sprawdzenia działania urządzeń do gier i przeprowadzania na nich stosownych doświadczeń. Dlatego też organ był uprawniony do poczynienia ustaleń na podstawie dowodu z eksperymentu przeprowadzonego podczas czynności kontrolnych.

Ponadto, w ocenie Sądu, w sprawie wystąpił "uzasadniony przypadek", który w myśl art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o KAS umożliwiał funkcjonariuszom celno-skarbowym sięgnięcie po ten instrument procesowy. Wskazują na to okoliczności ujawnione w toku prowadzonych czynności, albowiem organizujący grę nie legitymował się stosowną koncesją, zezwoleniem i nie dokonał wymaganego zgłoszenia. Bezpośredni eksperyment przeprowadzony na kontrolowanym urządzeniu może niejednokrotnie znacznie lepiej odzwierciedlić jego stan i cechy, w odróżnieniu od opinii sporządzonych wyłącznie na podstawie dokumentacji charakteryzującej urządzenie (specyfikacji technicznej producenta), w związku z tym uzasadnione jest niezwłoczne podjęcie działań, które mają na celu zabezpieczenie dowodów przed ich utratą oraz bezpośrednie skonfrontowanie ich wyników z materiałem pozyskanym od osobowych źródeł dowodowych w postaci zeznań świadków obecnych na miejscu zdarzenia.

Eksperyment dotyczył funkcjonowania urządzeń w chwili ich zatrzymania w dniu 22 lutego 2019 r. Odnosił się zatem do ich rzeczywistego funkcjonowania w określonym czasie i miejscu. Dowód z eksperymentu jednoznacznie potwierdził, że automaty służą do organizowania gier w celach komercyjnych, a rozgrywane na nich gry mają charakter losowy. Sąd podziela tym samym stanowisko wyrażane w judykaturze co do tego, że uzasadnionym przypadkiem (art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o KAS), warunkującym uprawnienie do przeprowadzania w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie jest samo stwierdzenie przez funkcjonariuszy celno-skarbowych organizowania gier na automatach w lokalu, który nie spełnia ustawowych wymogów niezbędnych dla urządzania gier hazardowych i taki uzasadniony przypadek wystąpił w rozpatrywanej sprawie.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że ww. protokoły z przebiegu przeprowadzenia eksperymentu i z oględzin zawarte w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji stanową pełnoprawne dowody w sprawie. Ponadto, dokonana przez organy celne ocena dowodów w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celno-skarbowych odpowiada wymogom zawartym w przepisie art. 191 o.p.

Organ prawidłowo zatem ustalił, że charakter wymienionych urządzeń do gier odpowiadał definicji gry na automatach zawartej w art. 2 ust. 3 u.g.h. Zdaniem Sądu, należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że do zidentyfikowania charakteru ujawnionych w wyniku kontroli automatów do gier wystarczające było oparcie się na tych dowodach, które zostały w sprawie zgromadzone.

Reasumując, zdaniem Sądu, organy nie naruszyły przepisów prawa procesowego i prawidłowo ustaliły, że skarżący był posiadaczem samoistnym lokalu, w którym prowadzona była działalność usługowa oraz gastronomiczna i umieszczone były automaty do gier. W sprawie znajdował zatem zastosowanie przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).