Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 497/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151;
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 240 ust. 4, 4a-4e, art. 247 ust. 1, art. 234 ust. 1,  art. 239  ust. 1a, ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2470
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j.)
article: art. 105a  par. 4;
journal: Dz.U. 2024 poz 706
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. F. na orzeczenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Koszalinie z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr 3/2024 w przedmiocie ukarania karą ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem nr 3/2024 z dnia 30 kwietnia 2024 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej, po rozpatrzeniu odwołania M. F. (dalej: Funkcjonariusz lub Skarżący) orzekł o utrzymaniu z mocy zaskarżonego przez obwinionego orzeczenia [...] Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia 15 lutego 2024 r. o ukaraniu karą dyscyplinarną w postaci ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku.

Jak wyjaśnił organ po przeprowadzeniu w dniach od 27 września 2023 roku do 29 września 2023 roku kontroli w zakresie weryfikacji osób bliskich wpisanych do systemu Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności (CBDOPW) począwszy od dnia 1 kwietnia 2023 roku do dnia kontroli, z prawem do widzeń ze skazanymi przebywającymi w oddziale terapeutycznym Zakładu Karnego w N., zostało w dniu 20 listopada 2023 r. przez rzecznika dyscyplinarnego wszczęte postępowanie dyscyplinarne.

Jak ustalił organ, z protokołu kontroli realizacji zadań wykonywanych przez Funkcjonariusza z dnia 6 października 2023 roku wynika, że nie był on w stanie przedstawić próśb skazanych kierowanych do Dyrektora z pozytywną decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w N. na wpisanie osób o statusie "kolega", "koleżanka", "narzeczony córki" z prawem do widzeń z osadzonym, a w przypadku osób o statusie "kuzyn", kuzynka", wujek" o innym nazwisku niż skazany, wskazać sposobu uwiarygodnienia i udokumentowania powinowactwa lub pokrewieństwa z tymi osobami.

W wyniku analizy systemu CBDOPW ustalono, że Funkcjonariusz przyznał prawo do widzeń, nie posiadając jednocześnie podstawy prawnej do takiego działania w postaci zatwierdzonych przez Dyrektora Zakładu Karnego w N. próśb w/w osadzonych o zgodę na wpisanie tych osób na listę osób uprawnionych do ich odwiedzania w jednostce penitencjarnej. Powyższe doprowadziło do sześciokrotnego pobytu osoby nieuprawnionej na terenie jednostki penitencjarnej oraz nieuprawnionego widzenia skazanego z taką osobą, w tym pięciokrotnie z osobą o statusie "kolega" lub "koleżanka" bez stosownej i wymaganej prawnie zgody Dyrektora jednostki, o czym mowa w art. 105 a § 4 Kodeks Karny Wykonawczy (Dz. U. z 2023, poz. 127 ze zm., zwany dalej "kkw") oraz jeden raz z osobą o statusie "wujek", o innym nazwisku, niż skazany bez uwiarygodnienia i udokumentowania pokrewieństwa tej osoby z osadzonym.

Zgodnie z zaleceniami pokontrolnymi, Funkcjonariusz złożył wyjaśnienia w formie notatki służbowej z dnia 11 października 2023 roku kierowanej do Dyrektora Zakładu Karnego w N.. Funkcjonariusz wyjaśnił, że w dniu 26 września 2023 roku dostarczył Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w N. wszystkie posiadane i zatwierdzone przez Dyrektora Zakładu w N. prośby osadzonych o wpisanie osób bliskich z okresu od 1 kwietnia 2023 roku do 3 października 2023 roku. Nie było jednak wśród nich zatwierdzonych przez Dyrektora Zakładu Karnego w N. próśb osadzonych ujętych w protokole kontroli dnia 6 października 2023 roku dotyczących wpisania osób bliskich o statusie "koleżanka", "kolega". Funkcjonariusz próbując określić przyczynę ich braku stwierdził, że brak w/w dokumentacji mógłby usprawiedliwić dużą ilością wszelkich próśb składanych przez osadzonych, które wymagają poświęcenia czasu i uwagi w ich weryfikowaniu i opiniowaniu. Ponadto zaznaczył, że charakter pracy wychowawcy działu terapeutycznego wymaga przebywania w innych pomieszczeniach niż dyżurka wychowawcy i mógł te prośby pozostawić nieumyślnie w innych miejscach lub zaginęły z dyżurki podczas jego nieobecności w służbie spowodowanej urlopem, delegacją, kiedy to w tym czasie dokonywane były tam czynności związane z koniecznością poprawy bezpieczeństwa. Jednocześnie w niniejszej notatce funkcjonariusz oświadczył, że w związku z zaistniałą sytuacją jest mu niezmiernie przykro, gdyż do dnia 26 września 2023 roku nie miał świadomości braków w dokumentacji. Dodał, że z uwagi na jego dotychczasowy staż w służbie i doświadczenie zawodowe, taka sytuacja nie powinna mieć miejsca oraz że nie miała ona charakteru intencjonalnego.

Zgodnie z zaleceniami pokontrolnymi, swoje wyjaśnienie w postaci merytorycznej oceny notatki służbowej Funkcjonariusza z dnia 11 października 2023 roku złożyła także kierownik Działu Terapeutycznego. Z treści rzeczonej notatki wynika, że uznała ona wyjaśnienia Funkcjonariusza za rzeczowe i treściwe. Dokonała ona oceny dotychczasowej służby Funkcjonariusza i stwierdziła, że od początku pełnienia służby w Dziale Terapeutycznym Zakładu Karnego w N. tj. od 1 czerwca 2021 r. Funkcjonariusz swoje obowiązki wypełnia rzetelnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami oraz z poszanowaniem godności skazanych. Dokonując kontroli wewnętrznych nigdy nie stwierdziła żadnych nieprawidłowości. Dodatkowo w jej ocenie w/w jest zaangażowany, wykazuje się profesjonalizmem, jest dyspozycyjny, ma poczucie odpowiedzialności za dział, w którym pełni służbę, co wpływa pozytywnie na kształtowanie właściwej atmosfery. Nawiązując do wyjaśnień wychowawcy potwierdziła fakt, że podczas jego nieobecności w jego dyżurce wielokrotnie przebywali inni funkcjonariusze wraz z osadzonymi w związku z koniecznością poprawy bezpieczeństwa.

W dniu 24 października 2023 r. zastępca Dyrektora Zakładu Karnego w N. przedłożył Dyrektorowi Zakładu Karnego w N. notatkę służbową z dnia 19 października 2023 roku sporządzoną po złożeniu notatek służbowych przez Funkcjonariusza i jego przełożoną. W treści przedmiotowej notatki stwierdzono, że Funkcjonariusz nie przedstawił żadnej wymaganej prośby z decyzją Dyrektora jednostki, które byłyby potwierdzeniem tego, że wymienione w protokole kontrolnym z dnia 6 października 2023 roku osoby o statusie "kolega", "koleżanka" mogą odwiedzać danego skazanego w jednostce penitencjarnej. Opisuje także sposób wyjaśnienia prawdopodobnych powodów braku tychże próśb. Przedstawiona przez funkcjonariusza pokaźna liczba próśb obejmowała różne okresy czasowe, jednak żadna z nich nie dotyczyła sytuacji objętych wspomnianą wyżej kontrolą.

W toku postępowania dyscyplinarnego, w dniu 27 listopada 2023 r. Funkcjonariusz stawił się na przesłuchanie w Oddziale Zewnętrznym w P. W trakcie przesłuchania obwiniony oświadczył, że zgodnie z art. 248 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1683, dalej: ustawa) odmawia składania wyjaśnień. Z powyższych czynności rzecznik dyscyplinarny sporządził protokół z dnia 27 listopada 2023 r., który został podpisany przez obwinionego i dołączony do akt postępowania dyscyplinarnego

W dniu 5 grudnia 2023 roku w Oddziale Zewnętrznym w P. stawił się obrońca obwinionego w celu zapoznania się z aktami sprawy postępowania dyscyplinarnego. W trakcie czynności zapoznania obrońca wykonał fotokopię 46 sztuk (czterdziestu sześciu sztuk) kart postępowania dyscyplinarnego. Z powyższych czynności, rzecznik dyscyplinarny sporządził protokół z dnia 5 grudnia 2023 r., który został podpisany przez obrońcę obwinionego. Obrońca nie złożył oświadczeń ani wniosków.

Po dalszych czynnościach na podstawie art. 251 ust. 6 ustawy, rzecznik dyscyplinarny wydał postanowienie z dnia 6 lutego 2024 r. o zakończeniu czynności dowodowych w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym, a następnie w dniu 9 lutego 2024 r. działając na podst. art. 251 ust. 6 ustawy, rzecznik dyscyplinarny sporządził sprawozdanie z postępowania dyscyplinarnego, w którym wnioskował o uznanie obwinionego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i wymierzenie kary dyscyplinarnej w postaci ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego, orzeczeniem nr 8/2023 z dnia 15 lutego 2024 r. wymierzono funkcjonariuszowi karę dyscyplinarną w postaci ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym.

Przedmiotowe orzeczenie zostało zaskarżone odwołaniem przez obrońcę Funkcjonariusza. W odwołaniu obrońca Funkcjonariusza wniósł o uniewinnienie obwinionego od zarzucanego mu czynu, albowiem w ocenie obrońcy, przeprowadzone postępowanie dyscyplinarne w żadnym zakresie nie potwierdziło stawianych obwinionemu zarzutów. Nadto wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez zlecenie rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie co najmniej czynności dowodowych w postaci przesłuchania wskazanych funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz wskazanych imiennie osadzonych, a okoliczność ustalenia obiegu informacji służbowej w jednostce penitencjarnej, w której służbę pełni obwiniony oraz czy wskazane osoby pozbawione wolności występowały z pisemnymi wnioskami o widzenie z osobami najbliższymi za pośrednictwem obwinionego, a następnie - ewentualnie - wskazania, czy osoby, o których mowa w udzielonych zgodach na widzenie są osobami najbliższymi dla ww. skazanych. Obrońca wniósł także o wyczerpujące przytoczenie przez rzeczniczka dyscyplinarnego metod weryfikacji osób najbliższych obowiązujących w jednostce penitencjarnej obwinionego wraz z przytoczeniem podstawy prawnej je statuującej, których obwiniony miał zaniechać w toku wykonywania czynności służbowych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że nie było potrzeby wszczęcia czynności wyjaśniających, o których mowa w art. 240 ust. 4 ustawy w związku z art. 240 ust. 4a-4e, albowiem ustawodawca wskazał jasno, że takowe przełożony dyscyplinarny zleca w sytuacji, jeżeli zachodzą wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej, tożsamości sprawcy albo charakter sprawy jest skomplikowany i złożony. W tym przypadku nie może być mowy o zastosowaniu któregokolwiek z wyżej wymienionych czynników, gdyż protokół z kontroli przeprowadzonej względem Funkcjonariusza w zakresie dokonywanych wpisów w system CBDOPW danych osobowych osób bliskich osadzonych, weryfikacji pokrewieństwa tych osób i nadawania im uprawnień do widzeń na podstawie złożonej prośby przez osadzonego i wyrażonej w tym zakresie zgody kierownika jednostki był wyczerpujący i w sposób szczegółowy opisujący nieprawidłowości w związku z realizacją obowiązków służbowych przez Funkcjonariusza w tym zakresie. Nie było więc wątpliwości co do podejrzenia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, tym bardziej, że Funkcjonariusz w notatce służbowej z dnia 11 października 2023 roku przyznaje, że w związku z zaistniałą sytuacją jest mu niezmiernie przykro, a która to w ogóle nie powinna mieć miejsca, tym samym potwierdza jej wystąpienie. Na podstawie powyższego, bezzasadnym byłoby przeprowadzenie czynności wyjaśniających.

W zakresie żądania przesłuchania świadków wymienionych w treści odwołania, w ocenie organu II instancji, mając na względzie postawiony obwinionemu zarzut oraz okoliczności popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, przesłuchanie świadków w żaden sposób nie wpłynęłoby na merytoryczną ocenę sposobu realizacji obowiązków służbowych przez obwinionego, albowiem istotą prowadzonego postępowania dyscyplinarnego były nie konkretne osoby pozbawione wolności oraz weryfikacja informacji czy te osoby zwracały się z prośbami w zakresie wyżej opisanym, a fakt nieuprawnionego wpisywania danych osobowych osób bez wymaganej zgody kierownika jednostki, co w tym przypadku, w ocenie powołanej komisji, stanowi przekroczenie posiadanych uprawnień w związku z zajmowaniem stanowiska służbowego młodszego wychowawcy. Ponadto weryfikacja stopnia pokrewieństw osób pozbawionych wolności z osobami wpisanymi w system CBDOPW nie należy do rzecznika dyscyplinarnego. Wskazano też, że po przeprowadzonej kontroli Funkcjonariusz miał możliwość złożenia wyjaśnień dotyczących sposobu weryfikacji. Obwiniony w uzupełnieniu swoich wyjaśnień zawartych w notatce służbowej z dnia 11 października 2023 roku złożył kolejną notatkę służbową z dnia 12 października 2023 roku, skierowaną do Dyrektora Zakładu Karnego w N., w której szczegółowo próbował wyjaśnić, w jaki sposób weryfikuje osoby bliskie o statusie "kuzyn", "kuzynka", "wujek". Wyjaśnił, że była to weryfikacja poprzez analizę pisemnej prośby osadzonego, wnikliwą rozmowę z osadzonym, dokonanie przeglądu teczki osobopoznawczej, rozmowę z zespołem terapeutycznym odnośnie sytuacji rodzinnej każdego osadzonego, a w razie konieczności realizacja rozmowy telefonicznej z osobami wskazanym przez osadzonego w prośbie. Nie zmienia to jednak faktu, że żaden ze sposobów realizacji nie został nigdzie odnotowany bądź udokumentowany, a sam Funkcjonariusz nie posiadał przedmiotowych próśb, które mogłyby potwierdzić wersję Funkcjonariusza.

Odnośnie zarzutu poprzestania na pozyskaniu opinii służbowych oraz zakresu czynności służbowych obwinionego, jak również wprowadzenia materiału dowodowego w sposób nieprzepisowy wyjaśniano, że pozyskanie opinii służbowej obwinionego, jego aktualnego zakresu czynności służbowych oraz informacji o karaniu dyscyplinarnym i posiadanych wyróżnieniach wyczerpuje w pełni art. 247 ust. 1 ustawy, gdzie jasno wskazano, że rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy, a za taki należy uznać pozyskane informacje na podstawie wyrażonej zgody przełożonego dyscyplinarnego, a w dalszej kolejności dokonanie osobistej weryfikacji ich treści przez rzecznika dyscyplinarnego.

W ocenie organu, podjęcie decyzji o rodzaju wymierzonej obwinionemu kary dyscyplinarnej poprzedzone było wnikliwą analizą stanu faktycznego sprawy i oceną materiału dowodowego, a postępowanie dyscyplinarne prowadzone było zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami oraz przy zapewnieniu możliwości czynnego udziału strony. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego potwierdził stawiane obwinionemu zarzuty. Obwiniony w sposób ewidentny i bezsprzeczny naruszył przepisy prawa, rotę ślubowania oraz wskazane powyżej zasady etyki zawodowej, przez co działał na szkodę Służby Więziennej, jako formacji. Postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte i przeprowadzone w czasie niezbędnym do oceny materiału dowodowego oraz przeprowadzenia dowodów.

Ponadto podejmując decyzję o rodzaju wymierzonej kary przełożony dyscyplinarny Funkcjonariusza uwzględnił przesłanki przemawiające zarówno za zaostrzeniem, jak i złagodzeniem kary. Kara jest adekwatna do przewinienia.

Podkreślono, iż wobec wszystkich funkcjonariuszy Służby Więziennej stawia się wysokie wymagania etyczne wynikające z faktu, że funkcjonariusze będący uprawnionymi do egzekwowania zachowań zgodnych z prawem, sami muszą dawać przykład nienagannego zachowania, w tym poprzez przestrzeganie powszechnie obowiązującego prawa. Sposób realizacji obowiązków służbowych przez Funkcjonariusza w pełni uzasadnia zastosowaną wobec niego karę. Ukarany dyscyplinarnie działał wysoce nieodpowiedzialnie, gdyż jako wieloletni, doświadczony i świadomy funkcjonariusz przeszkolony w zakresie szkolenia wstępnego i szkolenia zawodowego w korpusie chorążych SW posiadał pełne spektrum wiedzy o zakresie odpowiedzialności, jaka ciąży na funkcjonariuszach Służby Więziennej oraz jak istotnym jest podjęcie wszelkich działań zmierzających do zapewnienia bezpieczeństwa w jednostkach penitencjarnych i dołożenie wszelkich starań, aby tego bezpieczeństwa nie naruszyć.

Pismem z 10 czerwca 2024 r. Pełnomocnik skarżącego wniósł do sądu administracyjnego skargę na powyższe orzeczenie, zarzucił naruszenie:

1. art. 10 k.p.a. - polegające na uniemożliwieniu stronie wzięcia czynnego udziału w sprawie, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście oparcia ustaleń faktycznych przez organ wydający zaskarżone orzeczenie wyłącznie na treści notatek służbowych powstałych przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego w stosunku do obwinionego, co nie może stanowić podstawy faktycznej wydania rozstrzygnięcia;

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 136 § 1 k.p.a. – polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, wadliwej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zwłaszcza wobec apriorycznego zaniechania przez rzecznika dyscyplinarnego zgromadzenia jakiegokolwiek materiału dowodowego w sprawie oraz podjęcia czynności niezbędnych do należytego wyjaśnienia sprawy, w szczególności - co najmniej - w postaci:

a. (protokolarnego) przesłuchania świadków,

b. przeprowadzenia konfrontacji, oględzin i okazania,

c. ustalenia danych personalnych osób - to jest ustalenia, którym konkretnie osobom (osadzonym) - obwiniony miał w okresie od 1 kwietnia 2023 roku do 26 września 2023 roku nadać w systemie nieograniczone prawo do widzeń "próśb z decyzją Dyrektora jednostki w tym zakresie",

d. weryfikacji stopnia pokrewieństwa osób, o których mowa powyżej w stosunku do konkretnego osadzonego,

e. ustalenia danych personalnych osadzonych, których dotyczyć miał czyn zarzucany obwinionemu, a następnie weryfikacji, czy występowali oni o zgody na widzenia,

f. poprzestania na pozyskaniu opinii służbowych (ujawnionych na k. 1-19 akt sprawy) oraz zakresu czynności służbowych obwinionego, jak również innych materiałach (dokumentach) wprowadzonych do materiału dowodowego w sposób nieprzepisowy, co wyklucza możliwość czynienia jakichkolwiek ustaleń faktycznych w sprawie na tejże podstawie, zwłaszcza wobec braku osobistej weryfikacji ich treści przez rzecznika dyscyplinarnego;

3. art. 77 § 1 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego poprzez oparcie ustaleń faktycznych przez organ wydający zaskarżone orzeczenie wyłącznie na treści notatek służbowych powstałych przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego w stosunku do obwinionego, co nie może stanowić podstawy faktycznej wydania rozstrzygnięcia;

4. art. 12 k.p.a. i art. 35 § 3 k.p.a. - poprzez prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie dłużej, aniżeli jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekle), z oczywistym naruszeniem zasady wnikliwości, szybkości i prostoty postępowania, zwłaszcza wobec braku uzupełnienia materiału dowodowego przez organ II instancji ponad jakiekolwiek dokumenty dotychczas zgromadzone w aktach sprawy;

5. art. 15 w związku z art. 140, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 13 § 1 pkt 2 k.p.a. – poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istnienia przesłanek do uchylenia tej decyzji i umorzenia postępowania I instancji w całości (bądź w części).

Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonych orzeczeń organów obu instancji - z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. pełnomocnik Skarżącego podniósł dodatkowo zarzut dotyczący właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy. Wskazał na istniejące w tym zakresie orzecznictwo. W jego ocenie sprawa, ta powinna być kierowana do Izby Pracy. Skarżący zgodnie z pouczeniem skierował sprawę do WSA w Szczecinie. Ponadto pełnomocnik Skarżącego podtrzymał wywiedzioną skargę.

Pełnomocnik organu wskazał, że właściwość sądu wynika z art. 263 ustawy o służbie więziennej. Podtrzymał też swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

W pierwszej kolejności, w świetle zarzutów pełnomocnika zgłoszonych na rozprawie w zakresie braku właściwości sądu administracyjnego do rozpatrzenia skargi na orzeczenie nakładające na Funkcjonariusza karę dyscyplinarną należy wskazać, że zgodnie z art. 263 ustawy, od orzeczenia i postanowienia kończących postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszowi przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przepis w powyższym brzmieniu obowiązuje od 28 września 2022 r. Zatem twierdzenia pełnomocnika Skarżącego dotyczące właściwości sądu pracy w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej odnoszą się w istocie do poprzedniego stanu prawnego, który na mocy art. 56 ustawie z dnia 22 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1933 z późn. zm.) mógłby mieć aktualnie zastosowanie do postępowań dyscyplinarnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie przywołanej wyżej nowelizacji. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku, gdyż postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte przez rzecznika dyscyplinarnego w dniu 20 listopada 2023 r., a więc przeszło rok po znowelizowaniu przepisów ustawy. Zatem aktualnie, do rozpatrzenia skargi na orzeczenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 30 kwietnia 2024 r. właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej.

W rozpatrywanej sprawie ocenie Sądu podlega orzeczenie organu Służby Więziennej, który po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego nałożył na Skarżącego karę dyscyplinarną w postaci ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku.

Skarżący w szczególności zarzuca organom naruszenie przepisów postępowania wywodząc, że uniemożliwiono stronie wzięcie czynnego udziału poprzez oparcie się przede wszystkim na treści notatek służbowych powstałych przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego. Ponadto w ocenie Skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został należycie zgromadzony i oceniony. W toku postępowania dyscyplinarnego należało bowiem przesłuchać świadków, prowadzić oględziny, dokonać ustaleń personalnych i stopnia pokrewieństwa osób, którym nadano w systemie CBDOPW nieograniczone prawo do widzeń.

W zakresie postępowania prowadzonego przed rzecznikiem dyscyplinarnym, zgodnie z art. 240 ust. 4 ustawy, jeżeli zachodzą wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej, tożsamości sprawcy albo charakter sprawy jest skomplikowany i złożony, przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przełożony dyscyplinarny zleca przeprowadzenie czynności wyjaśniających. Czynności te należy ukończyć w terminie 30 dni. W szczególnych przypadkach ze względu na charakter sprawy, czynności wyjaśniające za zgodą przełożonego właściwego w sprawach dyscyplinarnych mogą być kontynuowane w terminie nie dłuższym niż 60 dni od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w ust. 4a.

Ponadto jak wynika z art. 247 ust. 1 ustawy rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, w szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia oraz przeprowadza konfrontacje, oględziny i okazania. Z czynności tych rzecznik dyscyplinarny sporządza protokoły. Rzecznik dyscyplinarny może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań.

W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie wnosił zastrzeżeń do protokołu z kontroli i poczynionych w jej toku ustaleń dotyczących wpisania do systemu CBDOPW między innymi osób o statusie "kolega", "koleżanka", "narzeczony córki" z prawem do widzeń z osadzonym. Przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego miał też możliwość przedstawienia okoliczności dokonania zakwestionowanych w toku kontroli wpisów do systemu i przedstawienia wyjaśnień, z czego skorzystał składając dwie notatki służbowe. Tego rodzaju notatka jest dokumentem powszechnie używanym szczególnie w formacjach mundurowych, zatem brak jest podstaw do pomijania tego rodzaju dokumentów w dalszym toku postępowania dyscyplinarnego.

Treść sporządzonych przez Skarżącego notatek służbowych potwierdza wnioski organu, iż Skarżący nie przedstawił żadnej wymaganej prośby z decyzją dyrektora jednostki, która byłyby potwierdzeniem tego, że wymienione w protokole kontrolnym z dnia 6 października 2023 r. osoby między innymi o statusie "kolega", "koleżanka" mogą odwiedzać danego skazanego w jednostce penitencjarnej jako osoba "niebędąca członkiem rodziny lub inna bliska".

Zgodnie z art. 105a § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 706 z późn. zm.) określającym zasady widzeń osoby osadzonej, widzenie z osobą niebędącą członkiem rodziny lub inną osobą bliską, skazany może otrzymać za zezwoleniem dyrektora zakładu karnego.

Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż osoba dokonująca wpisów do systemu CBDOPW winna mieć pewność dotyczącą istnienia zgody dyrektora zakładu karnego na widzenie z osadzonym jego "kolegi" lub "koleżanki", a zgoda taka powinna być w weryfikowalny sposób udokumentowana. Co do zasady w rozpatrywanej sprawie Funkcjonariusz miał niewątpliwe świadomość powyższego, bowiem przedstawił przełożonym liczne prośby osadzonych o wpisanie osób bliskich z okresu od 1 kwietnia 2023 r. do 3 października 2023 r. – przy czym nie było wśród nich zatwierdzonych przez Dyrektora Zakładu Karnego w N. próśb osadzonych ujętych w protokole kontroli dnia 6 października 2023 r. Przedstawione przez Skarżącego wyjaśnienia dotyczące braku przedmiotowych zgód, co miałoby wynikać z nieumyślnego pozostawienia w innych miejscach niż dyżurka wychowawcy lub zaginięcia z dyżurki podczas nieobecności w pracy, jawią się jako całkowicie nieprzekonujące i nie dowodzą należytego wykonywania obowiązków służbowych. Skoro jak wskazywał sam Skarżący taka sytuacja nie powinna mieć miejsca - a w związku z zaistniałą sytuacją jest mu "niezmiernie przykro" - dawało to organom podstawy do przyjęcia, iż zgromadzony materiał dowodowy pozwala na dokonanie obiektywnej i należycie wnikliwej oceny czynów zarzucanych Skarżącemu z poszanowaniem obowiązku sprawnego prowadzenia postępowania przez organy.

Sam Skarżący akcentuje w skardze obowiązek prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w sposób sprawny, w zakreślonych przez ustawodawcę terminach. Temu celowi nie służy niewątpliwie mnożenie dowodów, takich jak przesłuchania innych funkcjonariuszy oraz osadzonych. Przy czym Skarżący nie wskazuje w jaki sposób powyższe dowody miałyby prowadzić do innych wniosków niż wynikające z wcześniej poczynionych ustaleń, w tym samych twierdzeń Funkcjonariusza. Zatem nie sposób uznać przeprowadzenia takich dowodów za niezbędne czy istotne w kontekście już wcześniej poczynionych ustaleń. Skarżący nadając części osób wpisanych do sytemu CBDOPW status "koleżanka" lub "kolega", twierdząc, iż powyższe czynił po "analizę pisemnej prośby osadzonego, wnikliwej rozmowie z osadzonym oraz po dokonaniu przeglądu teczki osobopoznawczej" w istocie sam potwierdzał, iż brak jest związków rodzinnych czy bliskości osoby wpisanej z osadzonym w rozumieniu art. 105a § 4 kkw. Stąd nie jest celowe badanie ewentualnego ich pokrewieństwa czy innych związków osobistych z odwiedzanym osadzonym. Nie było też konieczne przesłuchiwanie innych funkcjonariuszy w zakresie obiegu dokumentów, skoro w istocie niesporne jest, że takie dokumenty powinny być udostępnione przez Funkcjonariusza na wezwanie przełożonych, a do tego jednak nie doszło z powodu ich braku.

Brak jest też podstaw do kwestionowania działań organów polegających na pozyskaniu do akt opinii służbowych oraz zakresu czynności służbowych obwinionego. Powyższe dokumenty były niewątpliwie potrzebne dla należycie wnikliwej oceny takich okoliczności jak dotychczasowy przebieg służby, okres pozostawania w służbie, a także istotnych w sprawie okoliczności, zarówno łagodzących, jak i obciążających. Powyższe dokumenty potwierdzają duże doświadczenie Funkcjonariusza i dotychczas nienaganny przebieg jego służby, a zatem jedynie potwierdzają okoliczności wskazywane na etapie postępowania wstępnego przez jego przełożoną.

Przedmiotowe okoliczności zostały należycie rozważone przez organ i dawały podstawy do miarkowania kary dyscyplinarnej. Szczególnie organ I instancji wnikliwie wyjaśnił z jakiej przyczyny zdecydował się na zastosowanie kary w postaci ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym. Powyższa kara jak wynika z art. 234 ust. 1 ustawy polega na przeprowadzeniu rozmowy dyscyplinującej i wytknięciu ukaranemu niewłaściwego postępowania oraz uprzedzeniu go, że jeżeli ponownie popełni przewinienie dyscyplinarne, może zostać wyznaczony na niższe stanowisko służbowe w trybie dyscyplinarnym lub ukarany surowszą karą dyscyplinarną.

Warto nadmienić, że wybór kary dyscyplinarnej należy do przełożonego dyscyplinarnego, który ma swobodę przy jego dokonaniu. Nie oznacza to oczywiście dowolności, gdyż przełożony dyscyplinarny jest związany dyrektywami wymiaru kary zawartymi w art. 239 ustawy.

Zgodnie z art. 239 ust. 1a ustawy, przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej uwzględnia się okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa negatywne dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu, dotychczasowy przebieg służby, opinię służbową, okres pozostawania w służbie, a także istotne w sprawie okoliczności, zarówno łagodzące, jak i obciążające. Przy czym, art. 239 ust. 2 i 3 ustawy wskazują, jakie okoliczności czynu wpływają na zaostrzenie wymiaru kary, a jakie na jej złagodzenie.

I tak, stosownie do ust. 3 na zaostrzenie wymiaru kary mają wpływ m.in. poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Więziennej lub naruszenie dobrego imienia Służby Więziennej. Natomiast na złagodzenie wymiaru kary mają wpływ następujące okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego: 1) nieumyślność jego popełnienia; 2) podjęcie przez funkcjonariusza starań o zmniejszenie jego skutków; 3) brak należytego doświadczenia zawodowego lub dostatecznych umiejętności zawodowych; 4) dobrowolne poinformowanie przełożonego dyscyplinarnego o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.

Wobec powyższego w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania wynikającej z zaskarżonego orzeczenia kary za zbyt surową w kontekście skutków działań Skarżącego, którymi w ostatecznym rozrachunku było nie tylko nieuprawnione wpisanie do sytemu CBDOPW danych osobowych bez wymaganej zgody kierownika jednostki, ale przede wszystkim kilkukrotny nieuprawniony, bo bez zgody dyrektora zakładu karnego, pobyt na terenie zakładu karnego i widzenie z osadzonym osoby o statusie "kolega" lub "koleżanka". Powyższe organ trafnie przyjął jako sytuacje mogące powodować realne zagrożenie bezpieczeństwa zarówno funkcjonariuszy Służby Więziennej, jak i osadzonych oraz ich bliskich.

Wobec powyższego nie dopatrzywszy się naruszeń wyszczególnionych w zarzutach skargi, Sąd uznał ją za niezasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił.