Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1767/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 182 § 2, art. 188, art. 193
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1135/22 w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 maja 2022 r., nr SKO–NP-4115-196/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 23 marca 2022 r. nr ŚR-5231-10/21; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz R.W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 stycznia 2023 r., sygn. akt: III SA/Kr 1135/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.W. (dalej także jako "Skarżący", "Skarżący Kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (dalej także jako "Organ", "Kolegium") z dnia 4 maja 2022 r. nr SKO-NP-4115-196/22 w

przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wójt Gminy Ł. decyzją z dnia 23 marca 2022 r. nr ŚR-5231-10/21 odmówił przyznania skarżącemu R.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – H.P. W ocenie organu jedyną przesłanką negatywną do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, iż nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako "uśr").

W odwołaniu skarżący wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt. K 38/13 podkreślił, że organ rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miał obowiązek orzekać na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b uśr, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Ponadto podniósł, że spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 4 maja 2022 r. znak: SKO-NP-4115-196/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 7 lutego 2022 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu stwierdzono, iż niepełnosprawność istnieje od 1999 r., tj. od 62 roku życia. W ocenie Kolegium stanowisko organu I instancji w zakresie niespełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr jest nieprawidłowe i wynika z błędniej wykładni tego przepisu. Mając bowiem na uwadze wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przechodząc w dalszej części uzasadnienia do pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, SKO wyjaśniło, że osoba wymagająca opieki jest wdową, w wieku 84 lat, niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Leczy się kardiologicznie, choruje na migotanie, trzepotanie przedsionków, uskarża się na opuchliznę i ból nóg. Z wywiadu środowiskowego wynika jednak, że jak na swój wiek, jest osobą ogólnie sprawną, mogącą w znaczny sposób zadbać o siebie. Wymaga jednak pomocy w cięższych pracach domowych, pomocy w załatwianiu spraw urzędowych, dotarciu do lekarza, na badania, w robieniu zakupów. Matka skarżącego oświadczyła na piśmie, że jest obłożnie chora, często spędza czas w łóżku, a opiekę nad nią sprawuje jej syn R.W. Czasem jest w stanie samodzielnie zadbać o higienę osobistą, a czasem przy pomocy syna (umyć się), sama korzysta z wc i samodzielnie spożywa posiłki. Syn wykonuje takie - czynności jak: robienie zakupów, realizacja recept, jeżdżenie do lekarzy specjalistów, robienie porządków, pranie, gotowanie obiadów. Syn sprawuje opiekę od 8 do 9 godzin sześć dni w tygodniu, a w siódmy dzień w tygodniu jest u syna. Oświadczyła też, że skarżący, to jej jedyny syn oraz że zrezygnował on z zatrudnienia w 2015 r. w celu sprawowania nad nią opieki z uwagi na jej zły stan zdrowia. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny, SKO w Nowym Sączu uznało, że wykazany zakres opieki nie ma charakteru tego rodzaju, aby zmuszał skarżącego do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreśliło, że matka skarżącego mieszka samodzielnie w G.. Skarżący mieszka natomiast w miejscowości Ł. i jak wynika z akt sprawy dojeżdża do matki sześć dni w tygodniu na 8 do 9 godzin dziennie, a w niedzielę zabiera matkę do siebie. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia zainteresowanej wynika, że niepełnosprawna matka skarżącego jest osobą samodzielnie poruszającą się w obrębie domu, sama korzysta z wc, sama spożywa posiłki, często przebywa w łóżku. SKO wyjaśniło, że takie czynności jak: podawanie leków, przygotowanie obiadu, pomoc w myciu, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia, towarzyszenie podczas wizyt, robienie zakupów, itp., czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wykazany zatem zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, będącą osobą kontaktową i samodzielną ruchowo jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 uśr poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 10 stycznia 2023 r., III SA/Kr 1135/22 oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a czynności sprawowane przez skarżącego w związku z opieką nad matką nie wykluczają możliwości podjęcia przez niego pracy, choćby w niepełnym wymiarze. Sąd Wojewódzki wskazał, że skarżący ostatnio zatrudniony był w 2015 r., a uznanie matki za niepełnosprawną w stopniu znacznym nastąpiło w 2011 r., w związku z tym, zestawiając te daty, trudno jest przyjąć, żeby istniał związek między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego kasacyjnie, a opieką nad matką. Sąd wskazał również, ze pomoc Państwa ma charakter subsydiarny i jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej, jak np. skorzystanie z usług opiekuńczych, a mimo to istnieje konieczność rezygnacji przez niego z zatrudnienia.

Skarżący kasacyjnie zaskarżył powyższy wyrok w całości i na podstawie art. art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej jako "ppsa") oparł skargę kasacyjną na zarzutach naruszenia prawa materialnego i procesowego, tj.:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia;

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż przepis ten w jakikolwiek sposób uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania, iż skarżący podjął działania mające na celu zapewnienie swojej niepełnosprawnej matce w inny sposób niż poprzez osobiste jej sprawowanie, np. poprzez skorzystanie z pomocy rodzeństwa czy usług opiekuńczych, podczas gdy warunek taki nie wynika ani z w/w przepisu ani z jakiegokolwiek innego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych;

3. art. 135 ppsa poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż skarżący od 8 lat pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacja z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką;

4. art. 151 ppsa poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 t.j., dalej również jako "kpa"), bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.

Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ppsa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 ppsa, ponadto zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 182 § 2 ppsa skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawierała usprawiedliwione podstawy, zatem podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa.

Istotą niniejszej sprawy jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły, że między sprawowaną przez skarżącego kasacyjnie opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, a rezygnacją przez niego zatrudnienia nie zachodzi związek przyczynowy – mając na uwadze, że w obrocie prawnym znajduje się decyzja w przedmiocie przyznania skarżącemu kasacyjnie specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na rezygnacje przez niego z zatrudnienia, w związku z opieką nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wskazać trzeba, że uśr nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 uśr, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że matka skarżącego kasacyjnie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 1999 r., tj. od 62 roku życia. Została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, leczy się kardiologicznie, choruje na migotanie, trzepotanie przedsionków, uskarża się na opuchliznę i ból nóg. Z wywiadu środowiskowego wynika, że jak na swój wiek jest osobą ogólnie sprawną, mogącą w znaczny sposób zadbać o siebie. Wymaga jednak pomocy w cięższych pracach domowych, pomocy w załatwianiu spraw urzędowych, dotarciu do lekarza, na badania, w robieniu zakupów. Ponadto oświadczyła, że jest obłożnie chora, często spędza czas w łóżku, a opiekę nad nią sprawuje wnioskodawca.

Opieka, którą skarżący sprawuje nad niepełnosprawną matką polega na pomocy w umyciu się (czasami), robieniu zakupów, realizacji recept, jeżdżeniu do lekarzy specjalistów, robieniu porządków, gotowaniu obiadów. Opieka ta, według oświadczenia, zajmuje skarżącemu od 8 do 9 godzin, sześć dni w tygodniu. Siódmego dnia tygodnia skarżący zabiera matkę do siebie do domu.

Zauważyć należy, że skarżący od 2015 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Oznacza to, że organ I instancji uznał, że zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad jego matką. Trudno zatem wobec tego przyjąć, aby związek przyczynowy przestał występować na gruncie tego postepowania, skoro niewątpliwie stan zdrowia matki skarżącej nie uległ nagłej poprawie. Zaznaczyć również należy, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości (art. 16 § 1 kpa), które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania. Ostateczna decyzja administracyjna jest wiążąca erga omnes, a więc również w stosunku do sądów administracyjnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy zebrały kompletny materiał dowodowy, dokonały jednak jego nieprawidłowej oceny – co słusznie podnosi skarżący kasacyjnie. W konsekwencji powyższego w sprawie doszło do naruszenia przez nie art. 80 kpa. Słusznie skarżący kasacyjnie również zwrócił uwagę na rozbieżności w dokonanych przez organy ocenach stanu faktycznego i prawnego sprawy w odniesieniu do negatywnej oceny przesłanek do ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia w sytuacji przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium przy dokonywaniu oceny sprawy winno bowiem wziąć pod uwagę jej całokształt, a więc również przyjętą odmienną ocenę sytuacji skarżącej w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego przyznanie wymaga od strony m.in. spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W obrocie prawnym nie powinno dochodzić do sytuacji funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt: I OSK 1447/23). Z tych względów, zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska Sądu I instancji, że skarżący przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia miał obowiązek wyczerpania wszystkich możliwości zapewnienia matce opieki, jak np. skorzystania z usług opiekuńczych.

Analizując treść art. 17 ust. 1 uśr należy zauważyć, że ustawodawca nie wskazał w nim tego typu przesłanki. W art. 17 ust. 1 i 1 a uśr został określony krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia. Do warunków tych należą: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. sygn. akt: I OSK 85/22 organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w uśr. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami kpa zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale - tylko - ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się oświadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne, czy Sąd dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt: I OSK 1398/23). Przyczyną odmowy ustalenia prawa nie może być więc nieskorzystanie z usług opiekuńczych, świadczonych przez osoby trzecie - nie stanowi to przesłani wymienionej w uśr i przesłanki takiej nie sposób wyprowadzić w drodze wykładni powołanego przepisu. W ocenie sądu kasacyjnego związek przyczynowo-skutkowy powinien zostać oceniony przez wymiar sprawowanej przez skarżącego kasacyjnie opieki nad niepełnosprawną matką oraz konkretne jej potrzeby, wynikające z posiadanych przez nią schorzeń (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka (w:) P. Kledzik, P. Lisowski, M. Mączyński, A. Ostapski, J. Sapeta, K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2023, art. 17). Zasadne okazały się zatem również zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr.

Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 135 ppsa. Zgodnie z tym przepisem sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że naruszenie art. 135 ppsa nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, ponieważ wspomniany przepis stanowi uprawnienie dla wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w granicach danej sprawy, a nie dla wnoszącego skargę na ściśle określony akt lub czynność organu administracji publicznej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 października 2022 r., III OSK 5636/21, z 12 marca 2013 r., I OSK 1199/12, z 11 grudnia 2014 r., II GSK 1979/13, z 17 maja 2018 r., I FSK 205/18). Przepis art. 135 ppsa stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Norma z art. 135 ppsa wyznacza jedynie zakres kompetencji orzeczniczych sądu, uzależniając uruchomienie przewidzianych przez ustawę środków od "niezbędności" końcowego załatwienia sprawy, której dotyczy skarga. Ustalenie, że poza zaskarżonym aktem konieczne jest jeszcze wzruszenie (zweryfikowanie) innych aktów organu administracji, powoduje po stronie sądu obowiązek zastosowania tego przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2011 r., II GSK 50/10). Jednocześnie żaden przepis nie nakłada na sąd administracyjny obowiązku wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował art. 135 ppsa.

Mając na względzie, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona zachodziły podstawy do zastosowania przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 188 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa i rozpoznania skargi. Z wyłożonych powodów skarga ta zasługiwała na uwzględnienie, co skutkowało uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa zarówno zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 ppsa, czyli jak w pkt II wyroku.