Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 609/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2022 r. nr SKO 4318/124/22 w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego za okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. za nienależnie pobrane oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 27 kwietnia 2022 r. uznające świadczenie wychowawcze - wypłacone K. K. za okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w łącznej wysokości 500 zł - za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 5 lutego 2021 r. skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, m.in. na K. K. Informacją z dnia 25 lutego 2021 r. organ zawiadomił stronę o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na okres od 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. Wiadomością przesłaną w dniu 16 czerwca 2021 r. skarżący poinformował organ I instancji, że K. K. zamieszkuje u niego w A. z matką, dziecko jest pod opieką obojga rodziców. W kolejnej wiadomości wskazał, że córka mieszka z matką w A., gdzie rozpoczęła naukę, zaś on mieszka w P. W kolejnym oświadczeniu z dnia 3 sierpnia 2021 r. skarżący stwierdził, że córka cały czas mieszka z nim na terytorium P., nie mieszka i nie zamieszkuje w K. tam tylko się uczy. Z oświadczenia wynikało także, że córka w okresie od dnia 1 października 2020 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. uczyła się w M.

Pismem z dnia 9 sierpnia 2021 r. zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres 2021/2022. W toku jego strona złożyła oświadczenie z dnia 30 września 2021 r. stwierdzając, że córka cały czas mieszka z nim na terytorium P., zaś w K. uczy się od września 2020 r. Podkreślał, że jej centrum życiowe jest w P. Na wezwanie organu I instancji przedstawił pismo z dnia 5 kwietnia 2022 r. wskazujące na dwadzieścia powodów które łączą jego córkę z P.

Powołaną na wstępie decyzją organu I instancji uznano świadczenia wychowawcze wypłacone w okresie od 1 czerwca 2021 r. do dnia 30 czerwca 2021r. na córkę K. K. za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu organ wskazał, że dziecko zamieszkuje i posiada centrum interesów poza P., nie zamieszkuje ze stroną, co wyklucza przyznanie świadczenia wychowawczego. Organ powołał się na art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., p.p.w.d.) wywodząc, że prawo rodzica do świadczenia wychowawczego na dziecko uzależnione jest od wspólnego zamieszkiwania na terenie P. Dalej wskazał na art. 25 u.p.p.w.d. definiujący nienależnie pobrane świadczenie stwierdzając, że skarżący został zapoznany z zasadami przyznawania świadczeń i obowiązku informowania organu o zmianie okoliczności wpływających prawo do świadczenia.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało zapisy art. 1 ust. 2 pkt 1, ust. 3 oraz art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. wywodząc, że prawo do świadczenia jest uzależnione od wspólnego zamieszkiwania na terenie P. Warunki te muszą istnieć w dacie przyznania świadczenia jak i przez cały okres świadczeń. A w razie zmiany okoliczności mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń obowiązkiem świadczeniobiorcy jest poinformowanie o tym właściwego organu. Dalej organ odwoławczy przywołał regulacje dotyczące nienależnie pobranych świadczeń – art. 25 u.p.p.w.d.

Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy organ wskazał, że córka skarżącego, co najmniej od dnia 5 września 2020 r. przebywa w M., gdzie uczy się w szkole. Jej matka – co nie jest obojętne dla sprawy – posiada [...] obywatelstwo i mieszka w A. Pod jej opieką znajduje się K. K. Skarżący w toku postępowania wywodził, że miejsce zamieszkania córki znajduje się w P., stwierdzał także, że zamieszkuje w A. Podnosił szereg okoliczności prawnych wskazujących na rozumienie pojęcia "miejsca zamieszkania", ale nie przedstawił okoliczności faktycznych odnoszących się do tej kwestii.

W opinii organu odwoławczego nie ma żadnych podstaw do tego aby od dnia 5 września 2020 r. pobytu córki Skarżącego nie uznawać za łączącego się z miejscem zamieszkania w A. Żaden z przedłożonych przez stronę dowodów nie wskazał, w jaki sposób centrum interesów życiowych dziecka łączy się z P. W okolicznościach tej sprawy nie jest wystarczające ustalenie miejsca zamieszkania strony aby ustalić miejsce zamieszkania córki. Fakt utrzymywania córki jak i jej matki nie przesądza o wspólnym zamieszkiwaniu, nie stanowi wystarczającej przesłanki dla ustalenia prawa od świadczenia wychowawczego na dziecko. Przepis art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wyraźnie wymaga łącznie: wspólnego zamieszkiwania i z dzieckiem oraz pozostawaniu na utrzymaniu rodzica.

W opinii organu zebrane w sprawie dowody świadczą o zamieszkiwaniu dziecka z matką. Odnosząc się do przedłożonych przez stronę dowodów potwierdzających odmienną tezę, tj. ubezpieczenia zdrowotnego, wybranego lekarza rodzinnego, Kartę Rodzina Plus i Dużej Rodziny, faktu, że matka nie jest znana [...] administracji podatkowej, pisma informującego, że dziecko zostanie przyjęte do szkoły w P. od dnia 1 września 2022 r., wskazania na zabawki i udogodnienia przeznaczone dla córki, a znajdujące się w P. w miejscu zamieszkania strony oraz wyjaśnienia, że najbliższa rodzina (sześcioro rodzeństwa) mieszka w P., na brak możliwości powrotu do P. z uwagi na obostrzenia w okresie pandemii, konieczność wyłącznie nauki w M. ze względów politycznych i bezpieczeństwa, skarżący oświadczył także, że przebywał w M. od dnia 29 czerwca 2021 r., a zatem dziecko było z nim na wakacjach - organ wskazał, że nie potwierdzają one miejsca zamieszkania córki w P. Dziecko posiada obywatelstwo polskie, co daje dostęp do udokumentowanych przez stronę uprawnień, które nie wiążą się z miejscem zamieszkania w P. Nie świadczy o związku córki z P. wyposażenie mieszkania w zabawki i sprzęty.

Dziecko mieszka z matką w M., tam uczęszcza do szkoły, zaś strona nie wykazała w jaki sposób utrzymywało ono kontakt z P. Skarżący podkreślał jedynie, że jeździ do córki do M., co nie zmienia sytuacji dziecka w kontekście spornych uprawnień. Zmiana miejsca pobytu przez skarżącego nie wpływa na sytuację dziecka w ten sposób, że staje się ono mieszkańcem P. na wakacjach w M. Aby wyjechać na wakacje z P. trzeba przebywać w kraju. Za bezpodstawne uznał organ twierdzenia strony o braku prawnych możliwości przemieszczania się córki między M. a P., jakkolwiek oba kraje wprowadziły regulacje ograniczające możliwość podróżowania, to nigdy nie wprowadziły zakazu opuszczenia M. przez obywatelkę P. Nadto w okresie zawieszenia możliwości przylotów do kraju utrzymane były połączenia lotnicze, które pozwoliłyby na powrót córki do P. Sam skarżący oświadczał, że odbywał takie podróże. Skoro dziecko wraz z matką przebywa i realizuje całość interesów na terytorium M., to nie sposób przyjmować, że posiada miejsce zamieszkania w P. Organ zanegował twierdzenia Strony, że córka mieszka w P., a jedynie w celach pobierania nauki wyjechała do M., przeczy temu wielomiesięczny brak kontaktu z P., wskazując, że M. jest krajem, w którym dziecko ma miejsce zamieszkania. Za pozbawione znaczenia organ uznał wywody strony odnoszące się do prawnomiędzynarodowego statusu S.

W skardze Strona zarzucała rażące naruszenie zasady prawdy obiektywnej, tj. art. 122, art. 180 § 1 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., 2651, dalej O.p.), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, błędów w ustaleniach faktycznych; dowolną ocenę materiału dowodowego – art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.); art. 7, art. 77 § 1, art. 10 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. i pominięcie wskazanych przez skarżącego powodów łączących córkę z P. Skarżący zarzucał rozszerzającą wykładnię przepisów, a nie wsparcie się na ich brzmieniu. Wskazywał na zapis art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 1360, dalej k.c.) definiujący pojęcie miejsca zamieszkania, określający, że chodzi o miejsce pobytu i zamiar przebywania w tym miejscu. Na poparcie swych racji skarżący wskazał na orzecznictwo odnoszące się do art. 25 k.c. wywodzące, że obie wskazane w nim przesłanki muszą wystąpić łącznie. Zarzucał błędne przyjęcie, że niepracująca matka, bez stałego adresu (wynajęte przez stronę mieszkanie), tam skupia aktywność życiową i tam jest jej stały adres zamieszkania. W opinii strony istotne jest to, że matka córki nie jest w stanie utrzymać się sama. Strona negowała także twierdzenia organu, że przebywanie z dzieckiem na wakacjach w M. zrywa jego więź z P. Odnosząc się do twierdzeń organu negujących możliwość przyjazdu córki do P. skarżący wyjaśniał, że jest nauczycielem a jego wakacje, urlopy przypadają na inny okres niż rok szkolny w M. Od początku pandemii dziecko nie może samo podróżować liniami lotniczymi, a matka dziecka nie ma wizy i nie mogła jej w tym czasie uzyskać. Córka mogła podróżować tylko ze skarżącym. Od września 2020 r. do początku czerwca 2021 r. M. było całkowicie zamknięte, co wykluczało powrót córki do P. Możliwe było to w dopiero pod koniec czerwca 2021 r. ale wówczas córka była na kwarantannie. Skarżący negował także pogląd organu odnoszący się do braku znaczenia dla sprawy kwestii statusu S.

Nie zgadzał się również z poglądem zawartym w zaskarżonej decyzji, że złożył oświadczenie wskazujące miejsce zamieszkania matki K. w M., strona twierdziła, że matka córki tam przebywała. Skarżący nie twierdził również, że matka dziecka ma obywatelstwo [...]. Zarzucał oparcie dowodu na domniemaniu winy, wskazując na art. 181 § 1 (bez podania aktu prawnego) i naruszenie obowiązku rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. Skarżący zarzucił brak przeprowadzenia wywiadu świdowiskowego i rozstrzyganie wątpliwości na niekorzyść Strony.

Wnioskował o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2022 r. strona polemizowała z oceną organu przedstawioną w odpowiedzi na skargę. Wskazała, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał stronie świadczenie wychowawcze od dnia 1 czerwca 2021 r. i na dobry start posiadając informacje, że córka uczy się za granicą. Nadto wskazał na zaświadczenie, że córka w roku szkolnym 2022/2023 uczy się w P. (powołane dokumenty strona załączyła do pisma). Skarżący zwracał uwagę na zapis zawarty we wniosku stwierdzający, że wyjazd turystyczny, leczniczy, czy w celu kształcenia nie pozbawią świadczeń. Załączył także kwestionariusz wywiadu środowiskowego potwierdzający miejsce zamieszkania dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 259 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Istotny w sprawie jest również zapis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uchylenie zaś zaskarżonego aktu może nastąpić po stwierdzeniu naruszenia przez organ administracji przepisów prawa procesowego lub materialnego w stopniu wpływającym na wynik sprawy.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd nie stwierdził takich okoliczności. Pogląd przyjęty w zaskarżonym akcie i poprzedzającej go decyzji o braku podstaw do pobierania przez stronę we wskazanym okresie świadczenia wychowawczego na jedno z sześciorga jego dzieci – K. K. jest prawidłowy. To zaś uzasadnia żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Rozważania w sprawie należy rozpocząć od wskazania istotnych dla sprawy regulacji prawnych, tj. art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 3 u.p.p.w.d.

Stanowią one, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim (art. 1 ust. 2 pkt 1). Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 ust. 3).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (ust. 2 pkt 1).

Przepis art. 25 u.p.p.w.d. stanowi zaś, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 6). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (ust. 3).

Z przywołanych zapisów wynika, że warunkiem uzyskania świadczenia wychowawczego jest m.in. wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem i pozostawanie na utrzymaniu jednego z nich. Rację ma organ administracji, że oba warunki muszą być spełnione łącznie. Nadto ocena istnienia wskazanych okoliczności winna być dokonywana w dacie powstania prawa do świadczenia za dany okres i istnieć przez cały czas jego pobierania (art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d.).

Cel świadczenia wychowawczego został nakreślony w art. 4 ust. 1 ww. ustawy. W tym aspekcie dostrzec także trzeba, że omawiany zapis został umieszczony w Rozdziale 2 ustawy zatytułowanym "Świadczenie wychowawcze", co - zdaniem Sądu - oznacza, że intencją ustawodawcy było, aby w tym miejscu określić przesłanki uprawniające do tegoż świadczenia. Jak wskazuje się w doktrynie, konsekwencją uznania przez ustawodawcę, że świadczenie wychowawcze jest ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowywaniem, było wprowadzenie regulacji, która uniemożliwiałaby uzyskanie świadczenia, gdy dziecko przestaje podlegać tym procesom (P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wrocław 2016, s. 116). Zatem, "sprawowanie opieki nad dzieckiem" należy odnosić do jej faktycznego sprawowania. Jednocześnie też zauważyć trzeba, że ustawa statuuje zasadę, stosownie do której dzieckiem pozostającym w rodzinie jest dziecko zamieszkujące wspólnie z rodzicem, czy rodzicami. Wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. Skoro bowiem świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest, czy matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka faktycznie sprawują opiekę nad dzieckiem i utrzymują je.

Innymi słowy z przepisów ustawy wynika, że świadczeniem wychowawczym powinno się objąć osobę wymienioną w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. ustawy, jeśli tylko ustali się, że wspólnie z dzieckiem zamieszkuje i sprawuje opiekę (wychowuje je) nad dzieckiem rozumianym zgodnie z definicją określoną w art. 2 pkt 5 ww. ustawy. Przy czym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem rozumieć należy przede wszystkim jako podejmowanie decyzji w istotnych sprawach go dotyczących i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "wychowanie". Zauważyć jednakże należy, że w potocznym znaczeniu jest to długotrwałe oddziaływanie na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowania jego osobowości. Przedstawiony pogląd ma uzasadnienie także w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 150/22 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Na podstawie przywołanych regulacji prawnych trzeba przyjąć, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę. Jednoznacznie jak wskazał w Naczelny Sąd Administracyjny "miejsce zamieszkania" o którym mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., dotyczy faktycznego przebywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2775/20, dostępne w CBOSA). Podobnie w doktrynie wskazuje się, że "(...) aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca" - zob. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, Wydanie II, Lex/el. 2019, komentarz do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. (powoływany już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 150/22).

Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", a takim sformułowaniem posługuje się ustawodawca w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.. Zasady wykładni przepisów prawa uzasadniają sięgnięcie do tego pojęcia zdefiniowanego na gruncie kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Omawiane określenie "miejsce zamieszkania" jest zatem konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy - fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Ustawodawca, właśnie z uwagi na rzeczone elementy w odniesieniu do dziecka zdecydował się na odrębną regulację i w art. 26 k.c. (domicilium dziecka) wskazał, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2).

Definicja ta, poza wskazanym uzasadnieniem wynikającym z wykładni systemowej zewnętrznej, ma właściwe odniesienie na grunt ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci również z uwagi na jej cel.

Z dotychczasowych rozważań Sądu, wspartych na judykaturze i piśmiennictwie, wynika bowiem, że istotne jest sprawowanie opieki nad dzieckiem, jego wychowanie, zaspokajanie potrzeb życiowych oraz pokrywanie wydatków z tym związanych. Zadanie to może być realizowane wyłącznie poprzez bezpośrednią opiekę, co gwarantuje wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem.

Przekładając te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, wbrew twierdzeniom skarżącego, które nie były spójne w toku całego postępowania trzeba stwierdzić, że nie została spełniona przesłanka wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Zebrane w sprawie dowody wskazują na przebywanie dziecka wraz z matką w innym kraju - w K. Słusznie wywodzą organy w tej sprawie, że tam wówczas przebywała córka skarżącego pobierając naukę, tam też przebywała matka dziecka, która nie była obywatelką P. Z treści oświadczeń Strony składanych w toku postępowania oraz znajdujących się w aktach sprawy wynikało, że matka K. mieszka w A. (oświadczenie z dnia 28 lipca 2016 r.). Wówczas córka mieszkała u strony. Z oświadczenia tego wynika także, że matka jego dwójki młodszych dzieci C. R. na stałe mieszka na F., obecnie przebywa w P. u skarżącego. W oświadczeniu z dnia 18 sierpnia 2016 r. strona wskazała, że matka K. mieszka na stałe w M. i ma kontakt z dzieckiem. K. mieszkała wówczas w P. Wraz ze skarżącym mieszkała matka jego młodszych dzieci (K. i K.) C. R. Była żona skarżącego K. K. mieszkała pod tym samym adresem co strona, tam też zamieszkiwała trójka jego dzieci z pierwszego małżeństwa (K., K., K.) oraz K. ze związku z E. G. A. W kolejnym oświadczeniu datowanym na dzień 12 lutego 2019 r. skarżący podał, że K. mieszka z nim w P. jest na jego wyłącznym utrzymaniu, zaś rodzinę tworzy z C. R. i z nią wychowuje wspólnie dzieci.

Z dokumentów wynika również, że K. K. urodziła się w A. w dniu 10 lipca 2010 r., podobnie jak jej młodsza siostra K. K. urodzona w dniu [...] (najmłodsze dziecko skarżącego i E. G. A.).

W związku z wnioskiem strony o ustalenie prawa do świadczenia dobry start przyznanego na K. K. (decyzja z dnia 18 czerwca 2021 r.) pracownik organu I instancji wystąpił do skarżącego o wskazanie gdzie dziecko kontynuuje naukę w roku szkolnym 2020/2021, z kim zamieszkuje i pod czyją jest opieką (e-mali z dnia 16 czerwca 2021 r.). W odpowiedzi strona wskazała m.in., że dziecko uczęszcza do szkoły w A., znajduje się u skarżącego w A. i jest pod opieką obojga rodziców. W kolejnym piśmie z tego samego dnia strona wyjaśniła, że matka dziecka nie pracuje i mieszka w A. wraz z córką, która tam rozpoczęła naukę w roku szkolnym. Z uwagi na pandemię nie mogła przyjechać do P. Wskazywał, że ustawa (dotyczyło to świadczenia na dobry start) wymaga aby jedno z rodziców mieszkało w P. i tak jest w tym przypadku.

W kolejnym oświadczeniu z dnia 3 sierpnia 2021 r. skarżący wskazywał, że córka nie mieszka w K., tam tylko się uczy, rok szkolny zaczął się w dniu 5 września 2020 i zakończył się w dniu 15 czerwca 2021 r.

W aktach znajduje się także przetłumaczone oświadczenie matki K., potwierdzające, że córka jest na wyłącznym utrzymaniu ojca, który sprawuje nad nią opiekę nienależnie od miejsca pobytu córki. Córka na stałe mieszka w P. wraz z ojcem, w M. wyłącznie się uczy.

W kolejnym piśmie z dnia 5 sierpnia 2021 r. (e-mail) skarżący wyjaśniał, że nigdy nie pisał, iż córka mieszka w M., mieszka tam jej matka. Przy czym zaznaczał, że jest to duże uproszczenie, gdyż matka jest S., nie M.

W toku postępowania skarżący (oświadczenie z dnia 30 września 2021 r.) powtórzył, że córka zamieszkuje z nim, w M. tylko się uczy, jest na jego wyłącznym utrzymaniu, to zaś powoduje, że to wola skarżącego decyduje o miejscu zamieszkania dziecka. Dalej wskazał, że także matka dziecka pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu, a z uwagi na narodowość, M. nie jest jej miejscem osobistych i majątkowych interesów. Z uwagi na problemy wizowe nie może też przyjechać do P.

W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2022 r. przedłożonym Sądowi strona wskazała na załączone dokumenty, w tym wywiad środowiskowy, wg oświadczenia strony pochodzący z 2016 r. lub 2017 r., z którego wynika, że K. ma miejsce zamieszkania w P., tam też jest zameldowana (u skarżącego). Z dokumentu tego wynika również, że skarżący mieszka z dziećmi (sześcioro) wraz ze swoją partnerką C. R. Pod tym samym adresem mieszka także była żona skarżącego K. K. Nadto z dokumentu tego wynika, że matka K. jest M. i mieszka na stałe w M. Jest to żona skarżącego, lecz nie w P. Dziecko jest na utrzymaniu skarżącego.

Nadto z akt sprawy wynikało, że wszystkie dzieci skarżącego są zameldowane w P. pod jego adresem, podobnie jak była żona skarżącego K. K. oraz jego partnerka C. R. Nie jest tam zameldowana jedynie matka K. E. G. A.

Odnosząc się do wskazanych faktów, nie ulega wątpliwości, tego nie negują także organy, że córka skarżącego w okresie objętym decyzją przebywała w M., w celu nauki. Skarżący utrzymywał w tym czasie dziecko, jak i jego matkę. Istotne w sprawie jest jednak to, że w tym czasie nie mieszkał on dzieckiem, gdyż ono przebywało z matką. Z treści złożonych przez stronę oświadczeń jednoznacznie wynika, że matka K. nie jest obywatelką P. i nie ma miejsca zamieszkania w P. Miejscem jej zamieszkania, co konsekwentnie potwierdza strona w treści przywołanych oświadczeń jest K. Fakt, że ze względów politycznych nie ma tam majątku i ośrodka życiowego, jak słusznie wywodzi organ administracji nie ma znaczenia. To, że jest ona S., która nie może zamieszkiwać w kraju pochodzenia, nie zmienia faktu, że w dacie pobierania spornych świadczeń, jak wskazuje sama strona, mieszkała w K. a nie w P.

Ta konstatacja w świetle art. 26 § 2 k.c. nakazuje stwierdzenie, że w spornym okresie miejscem pobytu dziecka było miejsce zamieszkania jego mamy. Dziecko bowiem nieprzerwanie, tak twierdzi również strona, od września 2020 r. do czerwca 2021 r. przebywało z matką w K. Tym samym w tym czasie bezpośrednią i faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawowała jego matka, co uchyla zarzuty strony, że dziecko zamieszkiwało w tym czasie z nim.

W opinii Sądu sytuacja ta jest odmienna od wskazywanej przez Stronę – tj. pobytu dziecka w innym miejscu w związku z nauką, bowiem dziecko w wieku lat 11 przebywało tam z jednym z rodziców, który w tym czasie sprawował nad nim faktyczną opiekę, zaspokajając jego potrzeby życiowe. Przy czym miejscem pobytu dziecka było miasto i kraj, w którym w tym okresie jak i we wcześniejszych latach zamieszkiwała matka dziecka. Sytuacja ta jest zatem znacząco odmienna od wyjazdu na studia, czy wyjazdu do szkoły z internatem.

Racje ma zatem organ, że w sprawie nie wystąpiła jedna z koniecznych przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., tj. wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem przez skarżącego.

W kontekście opisanych okoliczności za pozbawione znaczenia trzeba uznać argumenty strony wskazujące na powiązanie dziecka z P. w postaci ubezpieczenia zdrowotnego, wybranego lekarza rodzinnego, Kartę Rodzina Plus, czy Kartę Dużej Rodziny, zabawek czy urządzeń dla dziecka. Nie uchylają one ustaleń odnoszących się do miejsca pobytu dziecka w spornym okresie, podobnie jak pismo z 2014 r. potwierdzające, że matka dziecka nie jest znana [...] administracji podatkowej, pismo informujące, że dziecko zostanie przyjęte do szkoły w P. od dnia 1 września 2022 r.

Nie przekonują także wyjaśnienia strony dotyczące pandemii i związanym z tym brakiem możliwości powrotu dziecka do P. Na rozprawie skarżący wskazał, że celem wyjazdu dziecka do K. była chęć nauki języka francuskiego i języka ojczystego matki. Zatem nie była to sytuacja, w której dziecko wyjechało do innego kraju i z uwagi na szczególne okoliczności nie miało możliwości powrotu. Nie jest także uzasadnione twierdzenie o braku możliwości powrotu, słusznie wywodzi organ, że pomimo pewnych utrudnień istniała możliwość powrotu do kraju przez obywateli polskich. Potwierdza to także analiza rozporządzeń wydanych na podstawie art. 119 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz.U. z 2019r., poz. 1580 ze zm.) w sprawie zakazów w ruchu lotniczym. Wynika z nich, że w 2020 r. zakaz lotów z i do K. obowiązywał od dnia 15 marca 2020 r. do dnia 28 lica 2020 r. oraz od dnia 23 października 2020 r. do dnia 10 listopada 2020 r.

Właściwie także wskazano na zapisy art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 3 u.p.p.w.d. wywodząc, że skarżący pouczony o ciążących na nim obowiązkach powiadomienia o zmianie okoliczności wpływających na prawo do świadczeń nie dopełnił tego wymogu, co uzasadnia orzeczenie o nienależnie pobranych świadczeniach za wskazany okres.

Nie znajdują uzasadnienia powołane przez stronę zarzuty naruszenia prawa materialnego, jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonej decyzji winno szerzej wyjaśniać stronie zasadność przyjętego poglądu, to ostatecznie wynikająca z niego konkluzja o braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. jest prawidłowa. Nadto ma ona uzasadnienie w aktach sprawy, w tym w oświadczeniach skarżącego.

Nie ma także podstaw do uznania, że w sprawie dopuszczono się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego w stopniu mogącym wpływać na wynik sprawy. Organ zebrał i ocenił istotne dla sprawy dowody, w tym także te przedłożone przez skarżącego, fakt, że nie podziela on racji organu nie może stanowić podstawy zarzutów niewyjaśnienia okoliczności sprawy, czy błędnej oceny dowodów. Dla porządku jedynie wyjaśnić trzeba, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a nie Ordynacja podatkowa.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę strony oddalił w całości.