Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 297/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 i art. 17b ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 11 kwietnia 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 11 kwietnia 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania K. R., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy S. z 29 lutego 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na żonę - W. R..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazując na treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), która weszła w życie 1 stycznia 2024 r., wyjaśniło, że ponieważ skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 29 grudnia 2023 r. przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy dotyczącej uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. zastosowanie mają przepisy dotychczasowe.

Dalej Kolegium powołało się na art. 17 ust. 1, ust. 1b i art. 17b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r." lub "ustawą") i wskazało, że w niniejszej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną złożył jej mąż. W. R. zgodnie z orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z 14 października 2022 r. jest okresowo całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do października 2025 r., jak też okresowo niezdolna do samodzielnej egzystencji od 21 września 2022 r. do października 2025 r. Ponieważ żona skarżącego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności Kolegium oceniło, że w tej sprawie została spełniona przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.

Odnosząc się do argumentów uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium wyjaśniło, że w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy w sytuacji kiedy, zgodnie z orzeczeniem, niepełnosprawność u osoby chorej nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Kolegium powołało się na treść ww. wyroku TK i wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Dalej Kolegium wskazało, że z oświadczenia złożonego przez skarżącego 29 grudnia 2023 r. wynika, że opiekuje się żoną od 29 grudnia 2023 r. i zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 29 grudnia 2023 r. W toku rozpatrywania sprawy na podstawie zaświadczenia Burmistrza [...] i Gminy S. z 26 stycznia 2024 r. ustalono, że na skarżącego figuruje grunt o powierzchni: 2,8083 ha fizycznych (3,8277 ha przeliczeniowych). Skarżący nie pobierał zwrotu podatku akcyzowego od 29 grudnia 2023 r. [...] jednak z zaświadczenia wydanego 27 marca 2024 r. przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "ARiMR") wynika, że skarżący pobierał w 2023 roku płatności: Nawozy 2023 - kryzys wojenny - przelew 14 września 2023 r., płatności bezpośrednie - przelew zaliczki 24 października 2023 r., pozostałe środki 28 grudnia 2023 r. Akta sprawy wskazują, że wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów skarżący złożył 18 grudnia 2023 r., a 29 grudnia 2023 r. została wydana decyzja o wykreśleniu go wpisu z ewidencji producentów i uchyleniu numeru identyfikacyjnego. Kolegium podkreśliło, że skarżący nie wycofał złożonego wniosku o dopłaty i tym samym ARiMR wykreśliła wpis skarżącego po dokonaniu przelewu płatności bezpośrednich za rok 2023. Wprawdzie 18 grudnia 2023 r. skarżący zawarł umowę dzierżawy gruntów z R. R., jednak po jej zawarciu otrzymał pozostałe płatności z ARiMR w postaci dopłat bezpośrednich na rok 2023.

W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że skarżący jako osoba pobierająca dopłaty dla rolników z funduszy unijnych za 2023 rok nie zrezygnował z aktywności zawodowej do końca grudnia 2023 r., a tym samym nie spełnił przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie). W niniejszej sprawie strona nie wycofała zaś złożonego wniosku o przyznanie płatności. Wręcz przeciwnie - zostały wypłacone wszystkie środki za rok 2023 rok 28 grudnia 2023 r. i dopiero na rok 2024 skarżący nie będzie ubiegał się o nowe dopłaty. Zdaniem Kolegium, z powyższego wynika, że strona po otrzymaniu wszystkich płatności w ramach kampanii na rok 2023 wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną.

Kolegium wskazało, że rozpatrując w kwietniu 2024 r. odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wydanej po rozpatrzeniu wniosku, który został złożony w 29 grudnia 2023 r. miało obowiązek ustalić, czy w tej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. Zdaniem Kolegium, bezwzględnie skarżący nie spełnił wszystkich dotychczasowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. Jak wynika z akt sprawy opiekę nad żoną sprawuje od 29 grudnia 2023 r., ale co istotne w ramach kampanii na rok 2023 ubiegał się o dopłaty bezpośrednie, nie wycofał złożonego wniosku i tym samym otrzymał przelewy dopłat na rok 2023 (początkowo w formie zaliczki a następnie pozostałych środków), które niewątpliwie związane są z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a w stanie prawnym obowiązującym do końca 2023 r. okoliczność ta pozbawia stronę możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Kolegium stwierdziło, że skoro strona podjęła kroki w celu wyrejestrowania wpisu z ewidencji producentów i uchylenia numeru identyfikacyjnego, co nastąpiło pod koniec grudnia 2023 r. po zrealizowaniu na jej rzecz płatności za rok 2023, to dopiero na rok 2024 nie będzie ubiegała się o dopłaty bezpośrednie. W ocenie Kolegium oznacza to, że w analizowanym przypadku nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych, co w konsekwencji oznacza, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dotyczące ochrony praw nabytych.

W związku z powyższym, Kolegium wskazało, że rozstrzygając kwestię przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2024 r. do czasu wydania orzeczenia o niepełnosprawności jego żony należy zastosować obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18 roku życia - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

Kolegium dodało, że istnieje możliwość ubiegania się o wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. świadczenie wspierające.

K. R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucił temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, a to:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia słusznego interesu strony, skutkujące wydaniem decyzji odmawiającej prawa do świadczenia;

2) art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zebranych w sprawie dowodów skutkującą przyjęciem, że skarżący po złożeniu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nadal osiągał dochód z rolnictwa w ten sposób, że otrzymał przelewy dopłat z ARiMR na 2023 rok, zaś taki stan wskazuje, że po złożeniu wniosku o świadczenie, wbrew przesłance koniecznej z uzyskaniem świadczenia, wnioskodawca nadal prowadził gospodarstwo rolne w sytuacji, gdy jest to sprzeczne z faktami, bowiem wnioskodawca złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne 29 grudnia 2023 r., zaś płatność z ARiMR została mu wypłacona przed tym dniem, jak również przed 29 grudnia 2023 r. ARiMR wydał decyzję o wykreśleniu z ewidencji producentów skarżącego oraz uchylił jego numer identyfikacyjny.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł w szczególności, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 29 grudnia 2023 r. nie był już rolnikiem, co potwierdza decyzja ARiMR z 29 grudnia 2023 r. wykreślająca go z ewidencji producentów oraz uchylająca jego numer identyfikacyjny. Zdaniem skarżącego, przesłanka związana z rezygnacją z zatrudnienia - w tym przypadku pracy w gospodarstwie rolnym - została przez niego spełniona, a wobec tego nabył prawo do wnioskowanego świadczenia. Skarżący nie podzielił stanowiska Kolegium, że fakt pobrania dopłaty w 2023 r. świadczy o tym, że w 2023 r. nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez siebie pracy w gospodarstwie rolnym. Podniósł, że Kolegium dostrzega, że fizyczna płatność z ARiMR nastąpiła przed 29 grudnia 2023 r., a więc przed dniem złożenia wniosku o świadczenie, jednak fakt ten pomija twierdząc, że taki stan kwalifikuje wnioskodawcę jako rolnika, również po złożeniu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącego, jest to błędna koncepcja, gdyż płatność z ARiMR nastąpiła przed dniem złożenia wniosku. Nadto zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał, aby skarżący pobrał jakiekolwiek inne dopłaty lub świadczenia związane z prowadzonym gospodarstwem po 29 grudnia 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 3 lipca 2024 r. nikt się nie stawił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że z uwagi na datę złożenia wniosku oraz treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia

7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) żądanie K. R. o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, należy rozpoznać na podstawie art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Trafnie również Kolegium przyjęło, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Wyrażony wyżej pogląd Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela i przyjmuje jako własny.

Jako powód utrzymania w mocy odmownej decyzji organu pierwszej instancji Kolegium wskazało fakt, że skarżący jako osoba pobierająca dopłaty dla rolników z funduszy unijnych za 2023 rok nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego do końca grudnia 2023 r., mimo wykreślenia go z ewidencji producentów oraz uchylenia jego numeru identyfikacyjnego decyzją ARiMR z 29 grudnia 2023 r.

Zasadniczo zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy).

Skarżący złożył takie oświadczenie i wynika z niego, że od 29 grudnia 2023 r. sprawuje opiekę nad żoną i od tego dnia zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

Co do zasady nie ma obowiązku badania treści takiego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Tego rodzaju ułatwienie dowodowe nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie może podlegać weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1600/21, wyrok WSA w Lublinie z 9 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Lu 773/21). Skoro jednak ustawa wprowadza taki rodzaj dowodu, mającego przecież potwierdzać zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej, to przeciwne jego treści ustalenie organu musi opierać się na jednoznacznym wykazaniu, że oświadczenie to nie polega na prawdzie, czego w tej sprawie zabrakło.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 1124/18, lex nr 2588317).

Jak wynika z decyzji wydanej przez ARiMR 29 grudnia 2023 r. skarżący został wykreślony z ewidencji producentów oraz uchylono jego numer indentyfikacyjny. Nadto z zaświadczenia wydanego 27 marca 2024 r. przez ARiMR wynika, że skarżący nie pobierał zwrotu podatku akcyzowego od 29 grudnia 2023 r. W 2023 roku skarżący pobierał zaś płatności bezpośrednie na rok 2023 - przelew zaliczki 24 października 2023 r., pozostałe środki 28 grudnia 2023 r. Natomiast

18 grudnia 2023 r. zawarł umowę dzierżawy gruntów rolnych z R. R..

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1775, w brzmieniu do 6 stycznia 2023 r.) płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności. Bez wątpienia więc rolnikowi, któremu uchylono numer identyfikacyjny, nie zostanie przyznana płatność bezpośrednia. Podobnie w przypadku skarżącego, płatności bezpośrednie nie zostałyby mu przyznane po dniu jego wykreślenia z ewidencji producentów i uchylenia numeru identyfikacyjnego za okres po 29 grudnia 2023 r.

Zdaniem Kolegium, dochodem skarżącego wykluczającym jego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest wypłata płatności bezpośrednich za cały 2023 rok, co ma oznaczać, że również płatności te zostały wypłacone za dni 29, 30 i 31 grudnia 2023 r. Zdaniem Sądu, takie wnioski organu odwoławczego należy uznać za przedwczesne.

Trudno przyjąć, wyłącznie w oparciu o wypłatę ww. płatności przed 29 grudnia 2023 r., że skarżący faktycznie nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w takim gospodarstwie po 29 grudnia 2023 r.

Wnioskodawca złożył wniosek o wykreślenie go z ewidencji producentów w dniu 18 grudnia 2023 r. i w tej dacie wydzierżawił swoje gospodarstwo.

Środki pieniężne pochodzące ze środków publicznych otrzymał przed wykreśleniem go przez organ Agencji z ww. ewidencji. Następnie już po wykreśleniu go z ewidencji i uchyleniu mu numeru identyfikacyjnego złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne i ww. oświadczenie. Po 29 grudnia 2023 r. nie składał wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Wypełnił wszystkie warunki formalne, aby móc uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, co jednak nie jest wystarczające w opinii organu drugiej instancji. Zdaniem Kolegium strona powinna zrezygnować z dochodu wypłaconego przez ARiMR. Organ założył, że płatności dla skarżącego sfinansowane z funduszy unijnych za 2023 rok stanowią dochód za każdy dzień tego roku kalendarzowego, choć takie okoliczności nie da się wywieść z pism przesłanych przez ARiMR.

Tymczasem już z treści przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (choć ustawa odsyła do szeregu aktów unijnych) wynika, że rolnikowi mogą zostać przyznane płatności w postaci jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanej do powierzchni upraw i uzupełniającej płatności podstawowej. Zróżnicowanie rodzajów przyznawanych płatności oraz zadań, jakie spoczywają na rolniku warunkujących przyznanie tych płatności powodują, że nie sposób jednoznacznie stwierdzić, jak czyni to Kolegium, że skarżący otrzymał przedmiotowe płatności również za okres, gdy oddał swoje gospodarstwo w dzierżawę, a zwłaszcza za okres, gdy został wykreślony z ewidencji producentów i utracił numer indentyfikacyjny, bez którego o takie płatności nie mógłby się ubiegać.

Nie było przeszkód, aby Kolegium, dysponując możliwościami wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla wyniku sprawy, zwróciło się do organów Agencji o informację, czy skarżący pobrał płatności pochodzące ze środków unijnych za dni 29, 30 i 31 grudnia 2023 r. Przepisy art. 9 ust. 1 pkt 1 - 8 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r., poz. 885) stanowią, że w ewidencji wniosków o przyznanie płatności zamieszcza się, w odniesieniu do każdego wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie płatności, dane dotyczące: terminów złożenia wniosków o przyznanie płatności; tytułów, na podstawie których wnioskodawca ubiega się o przyznanie płatności, a także powierzchni działek rolnych objętych jego wnioskiem; liczby zwierząt, z podaniem ich gatunku, jeżeli wnioskodawca je posiada; sposobu rozpatrzenia wniosku o przyznanie płatności, ze wskazaniem przyczyn ewentualnej odmowy przyznania płatności, zastosowania redukcji lub sankcji; przeprowadzonych kontroli, w tym wyników tych kontroli; wysokości przyznanych płatności, z podaniem dat ich przyznania; wysokości wypłaconych płatności, z podaniem dat ich wypłacenia; okresów, za które przyznano i wypłacono płatności.

Te dane pozwoliłyby dokładnie wyjaśnić, czy skarżący uzyskał dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W aktach sprawy brak jest nawet decyzji wydanej przez organy ARiMR o przyznaniu płatności, która również jest źródłem istotnych dla sprawy informacji.

Innymi słowy Kolegium nie wykazało, aby otrzymane przez wnioskodawcę w 2023 r. płatności bezpośrednie oznaczały, że nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 29 grudnia 2023 r., w dacie złożenia wniosku o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Takich ustaleń zabrakło także na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji.

Zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.).

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wydając zaskarżone decyzje organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik spraw. Organ pierwszej instancji naruszył również przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, o czym wyżej wyjaśniono. To spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawione wyżej spostrzeżenia, uzupełni ustalenia faktyczne sprawy, następnie dokona wszechstronnej i wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wyda rozstrzygnięcie, które w sposób należyty uzasadni, czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.