Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1863/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1863/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędziowie: WSA Bogusław Wolas (spr.), WSA Urszula Zięba, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r., ze skargi E.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 września 2013r., nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej "u.s.u.s.", odmówił E.C. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres kwiecień i maj 2005, sierpień 2005 – czerwiec 2006 oraz odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres styczeń 2006 – czerwiec 2006; umorzył działając na podstawie art. 105§1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a i art. 123 u.s.u.s. postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, a ponadto – w związku z brakiem przedmiotu postępowania – umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za miesiąc marzec 2005, odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres listopad 2005 – grudzień 2005 oraz kosztów upomnienia.

Organ wskazał, że wniosek o umorzenie był motywowany spełnieniem przez E. C. warunków przemawiających za umorzeniem: nie dysponuje ona żadnym majątkiem, którym mogłaby pokryć zaległości, a pieniądze na pokrycie samych składek zebrała wśród najbliższej rodziny.

Zakład opisał następnie sposób powstania zaległości, naliczenia odsetek, sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawczyni oraz inne jej zaległości publicznoprawne. Wskazał następnie, że w stosunku do E. C. nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Podkreślił nadto, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie należności z tytułu składek objęte jest uznaniem administracyjnym. Zwrócił także uwagę, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, natomiast nie odnosi się do należności za pracowników, chociaż są one opłacane ze środków własnych płatnika.

E. C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 2, ust. 3 i art. 32 u.s.u.s. oraz art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wniosła o uchylenie decyzji w części, dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i rozstrzygnięcie wniosku co do istoty sprawy, albo uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik wnioskodawczyni podniósł, że zobowiązana znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Uzyskiwane przez stronę dochody wystarczają jedynie na bieżące utrzymanie. W ocenie pełnomocnika w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Wskazał, że najlepszym dowodem nieściągalności jest fakt umorzenia przez Naczelnika US kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 5 grudnia 2013r., decyzję nr [...], utrzymującą w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

Organ ponownie wskazał, że umorzenie na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy. Zwrócił także uwagę na prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne. Dokonał również rozważenia przesłanek interesu społecznego oraz słusznego interesu strony.

E. C. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się uchylenia rozstrzygnięć, wydanych w obu instancjach przez Zakład.

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 238/14, WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 5 grudnia 2013 r. stwierdzając naruszenie przepisów postępowania. Sąd wskazał, że okolicznością istotną jest ustalenie, czy zachodzi przesłanka całkowitej niewypłacalności, o której mowa w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zwrócił uwagę, że skarżąca już na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożyła postanowienie organu egzekucyjnego, którym umorzono koszty egzekucyjne. Sąd wskazał, że Zakład zupełnie nie zwrócił uwagi na tę okoliczność, chociaż mogła ona wskazywać na niewypłacalność skarżącej i czyniła wątpliwym tok rozumowania przedstawiony w decyzji z dnia 23 września 2013 r. Sąd zaznaczył, że wskutek zaniechania wyjaśnienia tej kwestii Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko E. C. W związku z tym stwierdzono, że nie wszystkie okoliczności sprawy zostały wyczerpująco wyjaśnione, zatem Zakład naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd dopatrzył się również naruszenia przepisów prawa materialnego. Wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. pojęcie "należności z tytułu składek" obejmuje następujące należności: 1) składki, 2) odsetki za zwłokę, 3) koszty egzekucyjne, 4) koszty upomnienia oraz 5) dodatkową opłatę. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewiduje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. A contrario, na podstawie tej przesłanki (tzn. braku całkowitej nieściągalności oraz spełnienia kryteriów, wynikających z rozporządzenia, wydanego na podstawie delegacji art. 28 ust. 3b) nie ma możliwości umarzania składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników. Ograniczenie to odnosi się jednak tylko do samych składek, a nie pozostałych należności z nimi związanych. Orzecznictwo zaznacza, że sytuacja finansowa płatnika (pracodawcy) w żadnym razie nie może uzasadnić umorzenia jedynie zaległych składek, których nie odprowadził za pracownika. Takiej przeszkody nie ma natomiast przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również samych odsetek od składek. Nie ma jednocześnie przeszkód, aby wnioskiem o umorzenie w całości objąć same odsetki z tytułu spóźnionego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne pracownika. Sąd wskazał, że organ naruszył zatem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonując jego błędnej wykładni i przyjmując, że nie może on mieć zastosowania do odsetek od składek.

W toku ponownego rozpoznawania sprawy, ZUS ustalił, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2006 r. W dniu 1 lipca 2006 r. działalność gospodarcza została wykreślona z centralnej ewidencji działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni w okresie od stycznia 2000 r. do czerwca 2006 r. zatrudniała pracowników. Wykonując działalność gospodarczą zobligowana była do opłacania składek na ubezpieczenia. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS powstały zaległości. Zgodnie z obowiązującymi przepisami od nieterminowo opłaconych składek naliczono odsetki za zwłokę. ZUS podał, że obecnie w stosunku do zobowiązanej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych składek tak przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, Komornika Sądowego, jak i przez Dyrektora Oddziału ZUS. W dniu 3 grudnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w związku z bezskutecznością egzekucji. ZUS podał także, że postanowieniem z dnia 2 października 2013 r. Naczelnik US umorzył koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego za lata 2005-2006. ZUS ustalił, że wnioskodawczyni posiada zobowiązania publicznoprawne z tytułu zaległego podatku VAT w kwocie 2 978,16 zł. Strona posiada zobowiązania cywilnoprawne z tytułu zaciągniętych kredytów: w GE Money Bank w łącznej kwocie 5055 zł; w FORTIS BANK w łącznej wysokości 19122,46 zł; w Citi Bank Handlowy w wysokości 31 950,27 zł według stanu na dzień 13 października 2011 r.; w Banku BPH w wysokości 7213,51 zł według stanu na dzień 30 września 2013 r.; w Banku PEKAO S.A. w wysokości 22 275,61 zł według stanu na dzień 3 października 2013 r.; w Banku PEKAO S.A. w wysokości 1 125,50 zł według stanu na dzień 3 października 2013 r. Organ rentowy podał, że zobowiązana przebywa i pracuje w Wielkiej Brytanii i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości około 1 450 £, co daje kwotę około 7 400 zł (na dzień 2 października 2013 r.). Strona partycypuje w kosztach utrzymania domu: czynsz w kwocie 365 £, energia elektryczna w kwocie 100 £, telefon oraz Internet w kwocie 100 £, podatek miejski 112 £, koszty związane z konsumpcją w wysokości 450 £ oraz koszty leczenia ok. 150 £. ZUS podał, że zgodnie z przedłożonym oświadczeniem, zobowiązana przeznacza znaczną część posiadanych środków na spłatę zadłużenia w kraju. Średniomiesięczny dochód przypadający na członka rodziny wynosi 1 450 £. Po uwzględnieniu ponoszonych przez zobowiązaną kosztów utrzymania pozostaje dochód dyspozycyjny w kwocie 173 £. ZUS zwrócił uwagę, że strona nie przedłożyła jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy, na podstawie którego można stwierdzić, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia jej pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie udokumentowała także ponoszonych kosztów leczenia w wysokości 150 £. ZUS podał także, że strona nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów, jak również w elektronicznym rejestrze ksiąg wieczystych.

Organ rentowy odmawiając decyzją z dnia 16 września 2014 r., nr [...], umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę na ubezpieczenia, wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest możliwe tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 tej ustawy. Wskazał także, że w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

ZUS zaznaczył, że strona ma interes w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, zaś ich ocena i właściwa kwalifikacja należy do organu rentowego. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że organ rentowy może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Zdaniem organu w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Nie zachodzą także szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności.

ZUS podał, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. W związku z tym organ rentowy zwrócił uwagę, że zobowiązana przebywa i pracuje w Wielkiej Brytanii i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości ok. 1450 £. Po uwzględnieniu ponoszonych kosztów utrzymania, stronie pozostaje do dyspozycji kwota 173 £. Organ zwrócił uwagę, że Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Pomimo tego organ odmówił umorzenia należności. Powołując się na wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 242/10, stwierdził, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Ponadto ZUS wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wyklucza możliwości ponownego wszczęcia egzekucji w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu. Mając na uwadze regulację zawartą w art. 26 Ordynacji podatkowej, do stosowania którego odsyła Zakład art. 31 u.s.u.s., podał, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy ZUS, dostrzegając możliwość wyegzekwowania całości zaległości z tytułu nieopłaconych składek, odmówił umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnosząc się do wyroku z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 238/14, w którym Sąd wskazał, że Zakład naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przyjmując, że nie może on mieć zastosowania do odsetek od składek za pracowników, organ rentowy zaznaczył, że to Sąd błędnie dokonał wykładni wskazanego przepisu, gdyż na jego podstawie można rozpatrzeć wyłącznie należności z tytułu składek za płatnika składek. ZUS zwrócił także uwagę na fakt, że umorzenie kosztów egzekucyjnych należnych Naczelnikowi US nie musi być spowodowane ciężką sytuacją lecz brakiem możliwości ich dochodzenia, gdyż płatnik w kraju nie posiada majątku, natomiast pracuje i uzyskuje dochody w Wielkiej Brytanii, co sprawia, że postępowanie egzekucyjne jest utrudnione, a wręcz niemożliwe. Nie oznacza to jednak, że płatnik nie ma środków na spłatę zadłużenia i należy mu się pozytywna decyzja w sprawie umorzenia. Odnosząc się natomiast do posiadanych przez stronę zobowiązań publicznoprawnych jak i cywilnoprawnych, ZUS stwierdził, że posiadanie innych zobowiązań pieniężnych nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS, natomiast należności składowe, jak również należności podatkowe, jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie. Organ rentowy pokreślił, że zaległości podatkowe zostały rozłożone na raty stosownymi decyzjami, które zobowiązana regularnie spłaca przeznaczając na ten cel całą nadwyżkę swoich dochodów jaka jej pozostawała po zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Organ ustalił, że termin płatności ostatniej raty upłynął 5 maja 2014 r. Stwierdził w związku z tym, że można przypuszczać, że obecnie wnioskodawca posiada wolne środki, które może przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec Zakładu. Organ zaznaczył także, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Zwrócił również uwagę, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia także interes społeczny, rozumiany nie tylko jako korzyść służąca ogółowi ubezpieczonych, ale również zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa i ograniczenie jego ewentualnych wydatków.

W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na decyzję ZUS z dnia 16 września 2014 r., pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia 23 września 2013 r., wskazując, że decyzje te powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawego, gdyż rażąco naruszają prawo, a to:

1. art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, oraz

2. art. 6, art. 7 w zw. z art. 77§1 oraz art. 107§3, art. 8, art. 11 k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

W uzasadnieniu wskazano, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej z uwagi na brak możliwości skutecznej egzekucji oraz brak możliwości wyegzekwowania zaległości po wyczerpaniu wszelkich możliwych środków związanych z prowadzoną egzekucją, oznacza, że wyczerpana została przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., wskazująca że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Pełnomocnik wyjaśnił, że w sprawie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Pełnomocnik zarzucił także, że organ rentowy błędnie wskazuje, że umorzenie kosztów egzekucyjnych należnych Naczelnikowi US nie musiało być spowodowane ciężką sytuacją, lecz brakiem możliwości ich dochodzenia ze względu na brak majątku w kraju. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 października 2013 r. stwierdzono bowiem brak możliwości ich zapłaty bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej. Brak właściwej reakcji – między innymi na tę okoliczność – przez ZUS, uzasadnia zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a także art. 6, art. 7 w zw. z art. 77§1 oraz art. 107§3, art. 8, art. 11 k.p.a., w związku z art. 83 u.s.u.s. Organ rentowy przeszedł bezzasadnie do porządku dziennego nad tym, że w przedmiotowej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność zobowiązań skarżącej, a tym samym spełniona jest przesłanka szczególnych okoliczności umorzenia należności, jaką ustawodawca określił w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Pełnomocnik podkreślił także, że nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że w świetle obowiązujących przepisów u.s.u.s. brak jest możliwości umorzenia zaległości tylko w zakresie należnych odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga zaznaczenia, że przedmiotowa sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2014 r., (sygn. akt I SA/Kr 238/14) uchylił poprzednią decyzję ZUS z dnia 5 grudnia 2013 r. W wyroku tym Sąd stwierdził naruszenie przez organ szeregu przepisów postępowania (tj. art. 7, art. 77§1, art. 80 i art. 107§3 k.p.a.), jak również naruszenie przepisów prawa materialnego.

W związku z powyższym, orzekający obecnie Sąd zauważa, że skoro powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). A zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy ZUS, a na obecnym etapie postępowania także i Sąd orzekający w niniejszej sprawie muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak zostało to stwierdzone w ww. prawomocnym wyroku. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 p.p.s.a. – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 349/2004, Lex nr 149385). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza zatem kierunek postępowania Sądu, który nie posiada już, na tym etapie postępowania swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

W związku z tym, nie do zaakceptowania jest stanowisko ZUS, że Sąd w wyroku z dnia 14 kwietnia 2014 r. dokonał błędnie wykładni art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), gdyż "na jego podstawie można rozpatrzeć wyłącznie należności z tytułu składek za płatnika składek". Skoro bowiem w prawomocnym wyroku Sąd stwierdził, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. może mieć zastosowanie do odsetek z tytułu spóźnionego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne pracownika, to ZUS nie może na obecnym etapie postępowania oceny tej kwestionować. Uchybienie to nie miało jednak w rozpoznanej sprawie wpływu na wynik postępowania. Organ zastosował się bowiem do zaleceń zawartych w ww. wyroku - w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do powyższego artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu, tj.: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, że pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym miejscu należy także podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Sąd zauważa także, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są ww. całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 742/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że umorzenie składek (odsetek) zawsze powinno wynikać z zaistnienia rzeczywiście wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności wyłączających możliwość ich uregulowania.

W niniejszej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania. ZUS uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności, jakie w sprawie dało się ustalić, konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że organ zasadnie przyjął, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ rentowy odniósł się do postanowienia Naczelnika US z dnia 3 grudnia 2013 r., którym umorzono postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak możliwość skutecznej egzekucji. Organ rentowy, mając na uwadze sytuację finansową skarżącej, która przebywa w Wielkiej Brytanii i uzyskuje tam regularnie dochody w wysokości około 7400 zł (1450 £), dostrzegł bowiem możliwość wyegzekwowania zaległości. ZUS ustalił, że po uwzględnieniu ponoszonych przez skarżącą kosztów utrzymania, pozostaje jej do dyspozycji kwota około 170 £. Prawidłowo także ZUS uznał, że obciążenie budżetu domowego zobowiązaniami kredytowymi nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia, gdyż doprowadziłoby to uprzywilejowana innych wierzycieli kosztem ZUS. Organ rentowy, analizując sytuację finansowa skarżącej odniósł się także do posiadanych przez nią zaległości podatkowych. Zwrócił uwagę, że skarżąca uzyskała rozłożenie zapłaty tych zaległości na raty, a termin płatności ostatniej raty upłynął 5 maja 2014 r. W sytuacji takiej uprawniony jest wniosek organu rentowego, że obecnie skarżąca środki, które przeznaczała na spłatę zaległości podatkowych, może przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Podsumowując Sąd stwierdza, że jeżeli tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ – po dokonaniu oceny sytuacji zobowiązanej - dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organ rozważył wyczerpująco wszystkie znane mu i istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze ww. okoliczności, uznając, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.