Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1107/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 136
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 23 maja 2023 r. nr SKO.4111/368/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 23 maja 2023 r. nr SKO.4111/368/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania R. K. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 4 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, 10 marca 2023 r. skarżący zwrócił się do Wójta z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2021 r., z którego wynika, że ww. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie nie wskazuje od kiedy niepełnosprawność S. K. istnieje.

W trakcie postępowania organ I instancji ustalił, że skarżący mieszka razem z matką, sprawuje nad nią osobistą opiekę. Osoba wymagająca opieki wymaga pomocy syna w codziennym funkcjonowaniu, jednak tylko podczas niektórych czynności. Pomoc ta nie wymaga dużego zaangażowania oraz nakładu czasu i pracy ze strony skarżącego. Obecnie stan zdrowia matki skarżącego uległ poprawie, w związku z czym opieka jaką sprawuje syn nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zawodowej oraz wykonywania czynności opiekuńczych. S. K. jest osobą w podeszłym wieku, po przebytym [...] czego skutkiem jest [...], porusza się przy pomocy laski inwalidzkiej. Aktualnie nie przechodzi rehabilitacji. Leczy się na [...]. Skarżący przygotowuje matce [...], którą sama sobie podaje trzy razy dziennie. Przygotowane posiłki spożywa samodzielnie. Skarżący pomaga matce przy higienie osobistej, przygotowuje posiłki, wykupuje lekarstwa, a także robi zakupy oraz umawia na wizyty lekarskie, zajmuje się przygotowaniem opału i opala w domu. Osoba wymagająca opieki pomimo swojej niepełnosprawności nie jest całkowicie zależna od pomocy ze strony osób drugich, nie jest osobą leżącą. Samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, nie wymaga pieluchomajtek ani pampersów.

Wójt ustalił ponadto, że skarżący od [...] grudnia 2021 r. zrezygnował z zatrudnienia, celem sprawowania opieki nad matką. Skarżący wykonuje wiele czynności dnia codziennego, tj. pranie, gotowanie, palenie w piecu, robienie zakupów itp., jednak prowadzenie gospodarstwa domowego dla siebie i matki nie wymaga dokonywania specjalnych dodatkowych czynności dla matki, gdyż mieszkają razem. Zadania wykonywane przez skarżącego sprowadzają się do prowadzenia gospodarstwa domowego i z reguły są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym zakres opieki nad matką nie wymaga stałej, ciągłej i nieprzerwanej obecności opiekuna w codziennym funkcjonowaniu oraz konieczności całkowitej rezygnacji przez skarżącego z aktywności zawodowej.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Wójt Gminy [...] decyzją z 4 kwietnia 2023 r. nr 000071/SP/O/04/2023 odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Jako powód odmowy, organ I instancji wskazał brak rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz fakt, że niepełnosprawność S. K. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub 25 roku życia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.).

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to:

– art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez jego zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że skarżący nie jest osobą uprawnioną do uzyskania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na okoliczność powstania niepełnosprawności osoby nad którą sprawuje opiekę, po ukończeniu przez nią osiemnastego roku życia oraz nauki szkolnej, pomimo uznania powyższego przepisu za niezgodny z konstytucją;

– naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że skarżący nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na okoliczność, że S. K. nie wymaga sprawowania stałej opieki, pomimo że przyczyną rezygnacji z zatrudnienia była potrzeba sprawowania opieki nad matką;

– błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na wadliwym ustaleniu, jakoby brak było bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej, a sprawowaniem opieki nad matką, pomimo wykazania przez niego, że obowiązki wynikające ze sprawowania tej opieki zajmują mu codziennie czas od godziny 7:30 do 18:00.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez przyznanie mu uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu sprawowanej opieki nad matką; o dopuszczenie dowodu z harmonogramu czynności związanych ze sprawowaniem opieki; o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego potrzebę korzystania z [...] oraz o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy z [...] października 2021 r.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 23 maja 2023 r. nr SKO.4111/368/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy odnosząc się do pierwszego zarzutu odwołania, tj. oparciu wydanej decyzji na art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że jest on uzasadniony. SKO podało, że wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wyrok TK nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie z wyrokiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że kryterium dotyczące momentu powstania niepełnosprawności matki skarżącego, nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie można odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność jego matki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W ocenie Kolegium okoliczności sprawy uzasadniają natomiast, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepełnosprawnością matki skarżącego, zakresem sprawowanej opieki i pomocą a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być zatem bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W przedmiotowej sprawie podczas wywiadu środowiskowego ustalono rodzaj, ilość czynności związanych z opieką nad matką oraz częstotliwość ich wykonywania przez skarżącego. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że opieka ze strony skarżącego nie ma charakteru stałego i bezpośredniego, a przede wszystkim zakres tej opieki, ilość i rodzaj wykonywanych czynności opiekuńczych, nie czyni niemożliwym podjęcie przez skarżącego zatrudnienia. Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło przedstawianego we wniosku o świadczenie sposobu i zakresu opieki sprawowanej nad matką, co wpływa na ocenę spełnienia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym rodzicem.

Powyższego nie zmienia okoliczność, że zatrudnienie skarżącego ustało, według załączonych do odwołania dokumentów, z dniem [...] października 2021 r., w związku sytuacją rodzinną - chorobą matki, a także informacje o odbywanej przez S. K. rehabilitacji od czerwca do listopada 2022 r. Prowadzona ona była w związku z doznanym [...] i jego skutkami i efektem rehabilitacji jest stopniowa poprawa zakresu ruchomości stawów, siły mięśniowej, zwiększenie tempa chodu.

Kolegium odnosząc się z kolei do przedłożonego zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne - grupa materiałów chłonnych obejmująca [...] i zamienniki stwierdziło, że obejmuje ono okres od grudnia 2021 r. do 30 listopada 2022 r., a zatem znacznie poprzedzający datę złożenia wniosku o świadczenie (marzec 2023 r.). Ponadto brak jest dowodów wskazujących, że zostało ono zrealizowane, a zatem, że istniała faktycznie potrzeba korzystania z takich artykułów, a co szczególnie istotne, okoliczności korzystania z artykułów objętych zleceniem nie potwierdzono w trakcie wywiadu środowiskowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, R. K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez stwierdzenie istnienia negatywnych przesłanek do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wybiórczo potraktowanego stanu faktycznego;

b) art. 84 § 1 k.p.a., poprzez niezasięgnięcie opinii biegłego lekarza potwierdzającego lub zaprzeczającego możliwość samodzielnej egzystencji S. K.;

c) art. 138 w zw. z art. 136 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego zmierzającego do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz o przeprowadzenie dowodów z dokumentacji znajdującej się w aktach postępowania oraz załączonej do odwołania na okoliczność braku możliwości samodzielnego funkcjonowania przez matkę skarżącego, a także okoliczność istnienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki.

W uzasadnieniu podniesiono, że SKO winno było ustalić, czy organ I instancji szczegółowo i poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia codziennego rytmu życia matki skarżącego. W sprawie koniecznym było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, gdyż poza kilkoma ogólnikowo określonymi czynnościami dnia codziennego osoby wymagającej opieki, w stanie faktycznym sprawy nie znalazły się żadne inne materiały dowodowe, co przy istniejących dowodach z dokumentów wymagało od organu rozstrzygającego zachowania szczególnej staranności.

Skarżący wyjaśnił, że ustalenia poczynione przez organ I instancji są całkowicie niezgodne ze stanem faktycznym. Jego matka jest w podeszłym wieku. W związku z przebytym [...] cierpi na liczne schorzenia, ma [...], ma problemy z komunikacja, nie jest w stanie podejmować jakiegokolwiek wysiłku fizycznego. Wymaga stałej pomocy we wszystkich sprawach życia codziennego. Skarżący wskazał, że jest zobowiązany do przygotowywania i podawania matce leków, posiłków, pomocy przy codziennej higienie, ubieraniu, poruszaniu się. Podał, że jego matka czasem traci orientację, ma problemy ze zrozumieniem co się do niej mówi, nie jest w stanie dzwonić ani odbierać telefonu. Zdarza się, że stan jej zdrowia na tyle się pogarsza, że nie może wykonywać żadnych czynności. Nie jest możliwe, aby samodzielne funkcjonowała. Konieczne jest ciągłe czuwanie przy niej. Wskazał, że jest jedyną osobą, która może zająć się matką. Dom, w którym mieszkają znajduje w znacznej odległości od sąsiadów, co uniemożliwia ewentualną pomoc z ich strony. Odległość od sklepu, apteki czy przychodni również jest niemożliwa do pokonania przez jego matkę, zaś dojazd do szpitala trwa około godziny. Skarżący wyjaśnił, że podjęcie zatrudnienia w tej sytuacji jest niemożliwe z tego powodu, że matka nie może pozostawać sama przez dłuższy czas. Stan jej zdrowia w każdej chwili może ulec pogorszeniu. Pozostawienie jej samej, ze względu na liczne schorzenia oraz podeszły wiek może zagrażać jej życiu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanego jurysdykcyjnie aktu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Rozpoznając skargę w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Na aprobatę zasługiwało stanowisko Kolegium odnośnie braku podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odnośnie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Powyższe oznacza, że od 23 października 2014 r., kiedy to weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 5 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie podzielił natomiast przedstawionych w zaskarżonej decyzji argumentów dotyczących odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało, że ilość i rodzaj wykonywanych czynności opiekuńczych nie czyni niemożliwym podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Zdaniem Kolegium opieka skarżącego nad matką nie ma charakteru stałego i bezpośredniego.

W sprawie nie było kwestionowane, że Skarżący – jako syn osoby niepełnosprawnej jest stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem matki.

Odnośnie natomiast przesłanki, dotyczącej związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Organ I instancji zgromadził następujące dowody.

Po pierwsze z orzeczenia o przyznaniu S. K. znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia).

Należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednym z kryteriów przyznania znacznego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 857) jest konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwianiu kontaktów ze środowiskiem.

W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym wobec matki skarżącego potwierdzono, że S. K. wymaga tego rodzaju opieki.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1854/19, Lex nr 3300984) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka.

Zarówno z zasad doświadczenia życiowego jak i woli prawodawcy wynika, że prowadzenie gospodarstwa domowego - w tym przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami niezbędnymi dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki i wchodzą w zakres prawidłowo sprawowanej opieki (zob. wyroki WSA w Gdańsku z 10 lutego 2022r., sygn. akt III SA/Gd 967/21, z 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 1203/20; dostępne w bazie CBOSA). Cały zakres wymienionych w § 29 ust. 1 ww. rozporządzenia czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 699/21, dostępny w CBOSA).

W aktach Organu I instancji znajduje się oświadczenie o wykonywanych czynnościach podczas opieki (z 21 marca 2023r.) z których wynika, że matka skarżącego wymaga pomocy m.in. w zakresie czynności higienicznych, prowadzenia do toalety, czasami wymiany [...], ćwiczeń fizycznych, mierzenia poziomu cukru, podawania insuliny, podawania leków, przygotowywania posiłków, utrzymania czystości, wizyt lekarskich, robienia zakupów, ćwiczeń rozwijających mowę (jako osoba po [...]).

W niniejszej sprawie zgromadzono dowody, z których wynikają sprzeczne twierdzenia co do zakresu i rodzaju opieki. Z jednej strony z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że matka skarżącego wymaga pomocy osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z oświadczenia o zakresie opieki wynika, że skarżący sprawuje opiekę w zakresie wskazanym w § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego również wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką. Jak wskazano matka skarżącego jest osoba w podeszłym wieku, po [...], porusza się przy pomocy laski z 3-punktowym podparciem. Skarżący pomaga matce w codziennych wymienionych w wywiadzie czynnościach, które częściowo pokrywają się z opisanym wyżej oświadczeniem o zakresie opieki. Jednak w dalszej części pracownik socjalny zawarł ocenę, że matka skarżącego nie jest osobą całkowicie zależną od osób drugich. Nie jest osobą leżącą, nie wymaga pieluchomajtek, samodzielnie je posiłki.

Należy wskazać, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępny w CBOSA). Jak wynika z dokumentacji medycznej, dołączonej do odwołania, matka skarżącego w wyniku [...] ma ograniczoną ruchomość kończyn dolnej i górnej. Chodzi z czwórnogiem, ma zaburzenia równowagi, ograniczoną funkcję ręki i duże trudności z wykonywaniem codziennych czynności. Należy przy tym uwzględnić, że [...] matka skarżącego przeszła we wrześniu 2021r. Orzeczenie o przyznaniu znacznego stopnia niepełnosprawności wydano 17 grudnia 2021r. na stałe a zatem już po [...]. Oceniono wówczas, że wymaga pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Sądu zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie daje podstaw do stwierdzenia, że rodzaj czynności opiekuńczych, jakich wymaga matka skarżącego pozwala na podjęcie aktywności zawodowej. Należy również zauważyć, że ustalenia zawarte w wywiadzie środowiskowym pozostają w sprzeczności z wnioskami, jakie wynikają z omówionych powyżej dowodów w sprawie. W celu wyjaśnienia więc wątpliwości powstałych na gruncie wyjaśnienia niniejszej sprawy Organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a. winien zlecić przeprowadzenie uzupełniającego wywiadu środowiskowego a następnie ocenić z uwzględnieniem przedstawionej powyżej oceny prawnej, czy Skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uznając więc, że w niniejszej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Skarżący podlegał ustawowemu zwolnieniu od kosztów sądowych.