Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 344/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1442/23 w sprawie ze skargi K.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2195/2023/16216 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1442/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K.I. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2195/2023/16216 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia 6 lipca 2023 r. nr ODMSP.003228.2023, Kierownik Działu Świadczeń dla Rodzin w Ośrodku Pomocy Społecznej w Ch. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ch. w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia tub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że matka skarżącej jest osobą wymagającą pomocy osób trzecich w życiu codziennym. Opiekę nad matką sprawuje skarżąca, a w ramach wykonywanych czynności pomaga matce w dbaniu o higienę osobistą, ubieraniu, umawianiu wizyt lekarskich, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków i utrzymywaniu porządku w mieszkaniu matki. Organ I instancji doszedł jednakże do przekonania, że rezygnacja z zatrudnienia w przypadku skarżącej nie jest związana z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce ok. 10 lat temu, a rezygnacja z niego spowodowana była problemami zdrowotnymi samej skarżącej. W późniejszych latach strona nie podejmowała zatrudnienia ze względu na pomoc córce.

Dodatkowo organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika zaś, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym stanie rzeczy, nie kwestionując faktu, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, a strona tę opiekę należycie sprawuje, organ wskazał, że ustawodawca w cytowanym wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 w lit. a u.ś.r. wyraźnie wykluczył możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy organ odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją z dnia 24 lipca 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przywołując treść przepisów dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium podkreśliło w ślad za organem I instancji, że ustawodawca jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uczynił pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., ponieważ ojciec skarżącej (a mąż osoby wymagającej opieki) nie legitymuje się ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca przywołała zły stan zdrowia matki i wynikający stąd zakres opieki, sprawowanej w całości przez skarżącą. Podkreśliła też, że jej ojciec ze względu na podeszły wiek i własne problemy zdrowotne nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną (matką skarżącej). Dodatkowo skarżąca opisała sytuację związaną z rezygnacją przez nią z zatrudnienia wskazując, że istotnie pierwotną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia były jej własne problemy zdrowotne, a następnie konieczność pomocy córce, jednak w chwili obecnej mogłaby ona podjąć zatrudnienie, gdyby nie konieczność opieki nad niepełnosprawną matką.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w treści zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd przypomniał treść przepisów regulujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także treść ust. 5 ww. przepisu, który wskazuje na okoliczności stanowiące przeszkodę w jego przyznaniu. Analizując stan faktyczny sprawy Sąd ocenił jakie przesłanki występują po stronie skarżącej. Strona oświadczyła, że nie pracuje od 10 lat. Jak wyjaśniła, musiała zrezygnować z pracy z uwagi na chorobę, a potem z uwagi na pomoc córce. Obecnie zajmuje się niepełnosprawną matką. Fakt opieki nad matką skarżącej i jej zakres znajdują potwierdzenie w treści wywiadu środowiskowego i są w sprawie bezsporne. Matka skarżącej z uwagi na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb i wymaga stałej opieki. Ojciec skarżącej (małżonek niepełnosprawnej) nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad żoną z uwagi na wiek (91 lat) oraz stan zdrowia. Nie dysponuje jednak orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd zauważył jednakże, że w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, sygn. akt I OPS 2/22 w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którą "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Sąd wskazał, że po podjęciu powyższej uchwały zapadały wyroki wskazujące, iż warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności, jest posiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dlatego też, Sąd I instancji uznał, że w świetle powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej, brak jest możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego do czasu uzyskania przez ojca takiego orzeczenia.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając je w całości, zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."):

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna określona w ww. przepisie, ponieważ ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy skarżąca w dniu 28 listopada 2023 r. przedłożyła do akt sprawy orzeczenie potwierdzające, że jej ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej i wszechstronnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięciu jego istotnej części, w szczególności poprzez całkowite pominięcie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności załączonego do wniosku dowodowego skarżącej z dnia 28 listopada 2023 r. i przez to błędne ustalenie, że ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy ww. orzeczenie przeczy tym ustaleniom.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zrzeczono się również przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy skarżącej (córce osoby niepełnosprawnej) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy matka pozostaje w związku małżeńskim z H.D. nie legitymującym się - na dzień wydawania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie bezspornym jest, że matka skarżącej orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 26 kwietnia 2023 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ch. została uznana osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym - na stałe od dnia 30 marca 2023 r. Matką - opiekuje się córka - skarżąca. Niesporne jest również, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z H.D. który w dniu wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - nie legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361).

Treść przytoczonych przepisów nie budzi żadnych wątpliwości językowych ani interpretacyjnych. Również Sąd wojewódzki nie kwestionował treści wyżej przytoczonych regulacji prawnych. W tym miejscu wskazać należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd ten stwierdził, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane – zdaniem składu poszerzonego – nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca - jak wskazano w uchwale - był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z demokratycznym państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Dalej w uchwale wskazuje się, że zarówno art. 18, jak i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, zobowiązują państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 71 Konstytucji RP można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane.

W świetle powołanej uchwały należy na gruncie rozpoznawanej przez Sąd sprawy przyjąć, że nie jest rolą sądu administracyjnego znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego dla zasad przyznawania w konkretnym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, ale zbadanie czy w danej sprawie organ prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa. Decyzja administracyjna wydawana w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem decyzją uznaniową. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale brzmienie nadane ustawie przez ustawodawcę względem standardów konstytucyjnych nie jest przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.

W oparciu o powyższe rozważania, wskazać należy, że w sprawie niniejszej świadczenie pielęgnacyjne, co istotne - na dzień wydawania decyzji przez organy administracji - przysługiwało w pierwszej kolejności mężowi osoby niepełnosprawnej H.D. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Z tym, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że współmałżonkiem, który nie może podjąć się opieki jest jedynie ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji, jeszcze raz podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale stwierdził, iż w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2022 r., I OSK 148/22; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2022 r., I OSK 161/22, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, a to skutkuje uznaniem skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwioną.

Konkludując, powyższe doprowadziło do wniosku, że zarzut materialnoprawny oparty na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie był trafny. Jak bowiem wyżej wywiedziono nie legitymowanie się przez małżonka osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie złożeniu uaktualnionego wniosku o przyznanie tego świadczenia w świetle posiadanego przez małżonka – H.D. - orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odmówić słuszności należy także zarzutowi naruszenia przepisów postępowania, tj. naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przedłożonego w toku postępowania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności H.D., a co w opinii skarżącej kasacyjnie skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zauważenia wymaga, że powyższe przepisy regulują sposób prowadzenia postępowania administracyjnego przez organy – które, w opinii Sądu kasacyjnego, nie zostały naruszone. To, że skarżąca kasacyjnie dostarczyła do akt sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca wydane 4 miesiące po wydaniu zaskarżonej decyzji oznacza jedynie, że w przypadku ponownie złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie ono brane pod uwagę w materialne dowodowym i będzie wpływało na uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie oznacza to jednak naruszenia przez organy wspomnianych przepisów. Oznacza jedynie, że w stanie na dzień wydania decyzji organy wydały ją w oparciu o posiadany materiał dowodowy i - wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej - w zgodzie z przepisami, zaś w sytuacji założenia kolejnego wniosku organy będą zobowiązane wziąć pod uwagę to orzeczenie. Na dzień wydania decyzji organ odwoławczy nie mógł uwzględnić orzeczenia, którego w materiale dowodowym nie było, jednocześnie nie można ocenić pracy tego organu jako wadliwej tylko dlatego, że organ nie sanował swojego orzeczenia. W polskim postępowaniu administracyjnym ustawodawca nie przewidział trzeciej instancji postępowania, a tym de facto byłoby uwzględnienie - zgodnie z wolą skarżącej - pisma, w którym informuje organ o wydanym orzeczeniu o niepełnosprawności ojca i koniecznością jego akceptacji w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby Kolegium 4 miesiące po wydaniu swojej decyzji, w trybie autokontroli uwzględniło orzeczenie o niepełnosprawności ojca skarżącej, czyli w praktyce musiałby uchylić własną decyzję i wydać kolejną, byłby to rodzaj zastosowania III instancji, której polskie prawo administracyjne nie przewiduje (zob. A. Wróbel, Komentarz, [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 99–167).

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, tym samym Sąd wojewódzki prawidłowo zastosował art. 151 P.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.