Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 163/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1363
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - t.j.
article: art. 49
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2022 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 28 grudnia 2021 r. nr GN-III.7581.210.2021.MZ w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Skierniewickiego z dnia 30 lipca 2021 r., nr GGN.683.32.2020.EM; 2. zasądza od Wojewody Łódzkiego na rzecz strony skarżącej Gminy Miasta S. kwotę 1755 (jeden tysiąc siedemset pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 163/22

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją Prezydenta Miasta S. nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Prezydentowi Miasta S. zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr [...] dla zadania "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S." działki nr [...], [...],[...],[...],[...] położone w S., w obrębie [...].

Decyzją z 30 lipca 2021 r. Starosta S., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 12 ust. 4a, ust. 4f i ust. 5, art. 18 ust. 1 i ust. 3, art. 23 ustawy z dn. 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. [...] z późn. zm.), zwanej dalej specustawą oraz art. 130, ust. 2 art. 132 ust. la, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 w związku z art. 26 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ustalił odszkodowanie w wysokości 203.486,00 zł (słownie złotych: dwieście trzy tysiące czterysta osiemdziesiąt sześć) na rzecz dotychczasowego właściciela, tj. M.T. oraz odszkodowanie w kwocie 11 125,00 (słownie złotych: jedenaście tysięcy sto dwadzieścia pięć) na rzecz podmiotu, któremu przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, tj. Zakładowi Wodociągów i Kanalizacji [...] Sp. z o.o. z/s w M. z tytułu nabycia przez Miasto S., nieruchomości położonej w S., w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,0388 ha, [...] o pow. 0,0135 ha, [...] o pow. 0,001 ha, [...] o pow. 0,0198 ha, [...] o pow. 0,0097 ha, do wypłaty odszkodowania zobowiązał Powiat Miasto S..

Odwołanie od ww. decyzji złożył Prezydent Miasta S. zarzucając niewłaściwe ustalenie przedmiotu oszacowania nieruchomości poprzez błędne przyjęcie do wyceny sieci kanalizacji sanitarnej oraz służebności przesyłu ustanowionej na rzecz Zakładu Wodociągów [...] Sp. z o.o. z/s w M..

Decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 12 ust. 4a specustawy drogowej decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości lub ich części, które z dniem, gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (zrid) stała się ostateczna, stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

W myśl art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, odszkodowanie za nieruchomości przejęte z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Podmioty, które legitymowały się ww. prawami i którym prawa te zostały odebrane z dniem uzyskania przez decyzję zrid waloru ostateczności, są stronami postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną.

Decyzją nr 1/2019 Prezydent Miasta S. udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr [...] dla zadania "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S.". W granicach lokalizacji inwestycji znalazły się, położone w S., działka nr [...] oraz działki nr [...], [...], [...], [...], powstałe w wyniku podziału działki nr [...] oraz [...]. Wydzielone pod budowę drogi gminnej działki nr [...], [...], [...], [...] oraz działka [...] stały się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego (Miasta S. - powiat). Decyzja uzyskała walor ostateczności z dniem 22 czerwca 2020 r.

Ww. działki zgodnie z treścią ujawnioną w KW nr [...] stanowiły własność M.T. W dziale [...] ww. KW znajduje się wpis dotyczący ograniczonego prawa rzeczowego - nieodpłatna służebność przesyłu na rzecz Zakładu Wodociągów i Kanalizacji [...] Sp. z o.o. z/s w M. dokonany na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] listopada 2019 r. stanowiącego oświadczenie woli o ustanowieniu służebności.

W myśl art. 12 ust. 5 specustawy drogowej do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Zgodnie z art. 18 ust. 1 wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Odszkodowanie to podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 18 ust. 3). Zasady i tryb ustalania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899, ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 555, ze zm.).

Zgodnie z brzmieniem § 36 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, wartość rynkową nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych określa się, przyjmując stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z art. 154 ustawy bez uwzględnienia ustaleń decyzji. Nie uwzględnia się nakładów poniesionych na nieruchomości po dniu wydania decyzji (ust. 1). Przez decyzję rozumie się, między innymi, decyzję o ustaleniu lokalizacji drogi (ust. 5). W przypadku gdy dane z lokalnego i regionalnego rynku nieruchomości są niewystarczające do określenia wartości rynkowej zgodnie z ust. l, wartość nieruchomości objętej decyzją określa się w podejściu kosztowym (§ 36 ust. 2).

W przypadku gdy przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość rynkową nieruchomości określa się w następujący sposób: wartość działek gruntu wydzielonych pod nowe drogi publiczne albo pod poszerzenie dróg istniejących stanowi iloczyn wartości 1m2 gruntów, z których wydzielono te działki gruntu, i ich powierzchni, wartość nieruchomości zajętych pod drogi publiczne stanowi iloczyn wartości 1m2 gruntów o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych i ich powierzchni - powiększony, na podstawie badania rynku nieruchomości, nie więcej niż o 50% (§ 36 ust. 3 pkt 1 i 2).

W przypadku gdy na realizację inwestycji drogowej została wywłaszczona lub przejęta z mocy prawa nieruchomość, która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, wartość rynkową określa się, przyjmując przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, chyba że określenie wartości jest możliwe przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio (ust. 4).

Stosownie do art. 130 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania ustala się po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość rynkową nieruchomości. Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego.

Dla potrzeb postępowania odszkodowawczego, celem sporządzenia opinii z wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego, organ I instancji powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego W. S., legitymującego się uprawnieniami zawodowymi nr [...]. W opinii z 28 grudnia 2020 r., przyjętej za dowód w sprawie, biegły oszacował wartość rynkową nieruchomości podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, przyjmując do analizy porównawczej transakcje nieruchomościami funkcji mieszkaniowo-usługowej (str. 9 operatu).

W świetle regulacji przedstawionej w § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, koniecznym jest w pierwszej kolejności ustalenie w postępowaniu odszkodowawczym, adekwatnie do art. 154 ugn, przeznaczenia wycenianej nieruchomości, a zatem zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku jego braku - ze studium czy z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zaakcentować trzeba, kierując się treścią przepisu § 36 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wyceny, że przeznaczenie nieruchomości ustala się zgodnie z art. 154 ustawy bez uwzględnienia ustaleń decyzji zrid.

Przedmiotowy teren wg stanu z 30 grudnia 2019 r. (dzień wydania decyzji o zezwoleniu na lokalizację inwestycji drogowej) położony był na obszarze objętym Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta S., zatwierdzonym uchwałą Rady Miasta S. Nr L/42/2014 z 25 kwietnia 2014 r.. Przedmiotowe działki, zgodnie z zapisami studium znajdowały się na obszarze oznaczonym jako [...], [...], [...] - zabudowa mieszana: zabudowa usługowa oraz zabudowa składów i magazynów oraz inna zabudowa na potrzeby działalności gospodarczej niebędącej produkcją.

Decyzją Prezydenta Miasta S. nr 26/2019 z 23 kwietnia 2019 r., m.in. dla działek nr [...] i [...] położonych w S., ustalone zostały warunki zabudowy na realizację obiektów infrastruktury technicznej obejmującej budowę sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej. Jako inwestor tej infrastruktury wskazany został M. T. Decyzją Prezydenta Miasta S. nr 74/2019 z 29 października 2019 r. ustalono warunki zabudowy na realizację zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej obejmującej sześć budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej, dla działek położonych w S., ozn. nr [...],[...]. W operacie szacunkowym, w punkcie 3.3, biegły dokonał prawidłowych ustaleń planistycznych.

Rzeczoznawca majątkowy w przedmiotowym operacie, w celu wyliczenia wartości rynkowej gruntu zastosował podejście porównawcze i metodę korygowania ceny średniej. Przy stosowaniu podejścia porównawczego konieczna jest znajomość cen transakcyjnych nieruchomości podobnych do nieruchomości będącej przedmiotem wyceny, a także cech tych nieruchomości wpływających na poziom ich cen (§ 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wyceny). Przy metodzie korygowania ceny średniej do porównań przyjmuje się co najmniej kilkanaście nieruchomości podobnych, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości. Wartość nieruchomości będącej przedmiotem wyceny określa się w drodze korekty średniej ceny nieruchomości podobnych współczynnikami korygującymi, uwzględniającymi różnice w poszczególnych cechach tych nieruchomości (ust. 4).

Wycenę nieruchomości z zastosowaniem podejścia porównawczego poprzedziła analiza i charakterystyka rynku nieruchomości podobnych pod względem cech fizycznych i stanu prawnego, która stanowiła podstawę wyboru cech mających zasadniczy wpływ na ceny, a w następstwie na wartość rynkową nieruchomości, jak również stanowiła podstawę określenia wag wybranych cech, to jest stopnia ich wpływu na wartość nieruchomości.

Podejście porównawcze polega na wykorzystaniu cen transakcyjnych nieruchomości podobnych. W podejściu tym zasadniczy jest zatem dobór nieruchomości wykazujących podobieństwo określonych cech, znaczących dla danego rodzaju nieruchomości. Do analizy biegły przyjął transakcje nieruchomościami gruntowymi o funkcji mieszkaniowej i usługowej miasta S.. Nieruchomość podobna to taka, która jest porównywalna z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny ze względu na położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy wpływające na jej wartość. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 1391/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl), dobór nieruchomości do analizy porównawczej jest zabiegiem wymagającym posiadania wiadomości specjalnych. Rolą organu administracji jest natomiast ocena sporządzonej wyceny, ale tylko i wyłącznie pod względem zachowania warunków formalnych dokumentu oraz logiki dowodu, bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. To autor operatu w oparciu o posiadane w tym zakresie wiadomości specjalne dokonuje selekcji nieruchomości i wybiera te, które stanowią następnie przedmiot jego badań

Jak wynika z operatu analizą objęto okres od 2 marca 2019 r. 4 grudnia 2020 r. Średnia cena wyselekcjonowanego zbioru wynosi 139,89 zł/m2 w przedziale cen jednostkowych od 105,42 zł/m2 do 201,01 zł/m2.

Na podstawie przeprowadzonej analizy cech i cen nieruchomości podobnych, będących przedmiotem obrotu, biegły ustalił, iż cechami rynkowymi, które mają wpływ na wartość nieruchomości podobnych są: lokalizacja ogólna (35%), otoczenie/sąsiedztwo (25%), potencjał gruntów szacowanych (20%), potencjał gruntów sąsiednich (20%). Wszystkim cechom w odniesieniu do wycenianych działek przypisano ocenę "średnia", co w przypadku cechy "lokalizacji ogólnej" oznacza nieruchomość położoną na osiedlach mieszkaniowych w pośredniej części miasta, w przypadku cechy "otoczenie/sąsiedztwo" oznacza otoczenie i sąsiedztwo o umiarkowanym stopniu nasycenia obiektów budowlanych, tj. mieszkaniowych i usługowo - handlowych, średnia ocena cechy potencjał gruntów szacowanych - z uwagi na sposób korzystania z nieruchomości grunty o mniejszej przydatności, mogą występować niewielkie ograniczenia i utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości. Z kolei ocena średnia dla cechy potencjał gruntów sąsiednich oznacza przeciętne paramenty budowlane i przeznaczanie (np. pod zabudowę zagrodową), z przeciętnym dostępem do infrastruktury technicznej oraz, że w niewielkim stopniu mogą występować ograniczenia i obciążenia mające wpływ na potencjał inwestycyjny. Z punktu widzenia powyższych czynników tereny sąsiednie o średnim potencjalne inwestycyjnym. Wartość rynkową 1 m2 powierzchni nieruchomości obliczono na poziomie 153,24 zł/m2, natomiast ostateczna wartość rynkowa gruntu działek wyniosła 126.879 zł. Biegły, w operacie szacunkowym z 28 grudnia 2020 r., określił również wartość części składowych gruntu, tj.: sieci kanalizacyjnej ze studzienkami - na kwotę 87.732 zł, a także wartość ograniczonego prawa rzeczowego, tj. służebności gruntowej na kwotę 11.125 zł.

Dokonana analiza operatu szacunkowego nie wykazała żadnych nieprawidłowości w zakresie dokonanych obliczeń, które dyskwalifikowałyby operat szacunkowy jako dowód w sprawie. Rzeczoznawca majątkowy przeanalizował również rynek nieruchomości drogowych pod kątem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie zasady korzyści, podstawę do ustalenia odszkodowania stanowi jednak wartość rynkowa nieruchomości o przeznaczeniu mieszkaniowe - usługowym.

Wojewoda uznał operat szacunkowy z 28 grudnia 2020 r. za kompletny, sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Opinia może stanowić wiarygodny dowód, na podstawie którego można ustalić odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Rzeczoznawca w zgodzie z wymogami § 55 i § 56 rozporządzenia umieścił w operacie wszystkie informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości. Operat został przez rzeczoznawcę majątkowego podpisany, zamieszczona została data i pieczęć rzeczoznawcy.

Biegły racjonalnie wyjaśnił przedmiot, zakres i cel wyceny, podstawy formalne i materialnoprawne opracowania operatu szacunkowego, określił daty istotne dla operatu szacunkowego. W końcowej części operatu przedstawił stosowne wnioski oraz ich uzasadnienie, zamieścił klauzule i zastrzeżenia.

Kolejnym zagadnieniem koniecznym do wyjaśniania przez organ była kwestia podnoszona przez stronę skarżącą w odwołaniu, tj. przyjęcie do wyceny sieci kanalizacji sanitarnej oraz służebności przesyłu ustanowionej na rzecz Zakładu Wodociągów "[...]".

Zgodnie z art. 18 ust. 1d specustawy kwotę odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustaloną na dzień, o którym mowa w ust. 1 (wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej), wypłaca się osobom, którym te prawa przysługiwały. Znaczy to tyle, że właściciel nieruchomości jest uprawniony do otrzymania odszkodowania pomniejszonego o kwotę odszkodowania należnego podmiotom ograniczonych praw rzeczowych, które istniały w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych wypłacane jest bowiem bezpośrednio podmiotom tych praw. Odszkodowanie to powinno przy tym odpowiadać wartości wygaszanych ograniczonych praw rzeczowych.

Zgodnie z treścią ujawnioną w KW nr [...], działki, w odniesieniu, do których toczy się postępowanie, stanowiły własność M.T., jednak w dziale III tej KW znajduje się wpis dotyczący ograniczonego prawa rzeczowego - nieodpłatna służebność przesyłu na rzecz Zakładu Wodociągów i Kanalizacji [...] Sp. z o.o. z/s w M..

Wpis ten został dokonany na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia 25 listopada 2019 r. stanowiącego o oświadczeniu woli i ustanowieniu nieodpłatnej służebność przesyłu na czas nieoznaczony przez M.T. na nieruchomości składających się z działek nr [...], [...] i [...], obręb o w S., na rzecz Zakładu Wodociągów i Kanalizacji "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w M..

W ocenie organu odwoławczego, w oparciu o powyższe ustalenia, a także o treść zobowiązania wynikającego z art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, brak jest podstaw, aby zakwestionować przyznanie przez Starostę S. odszkodowania w ramach posiadanego ograniczonego prawa rzeczowego do przedmiotowej nieruchomości na rzecz Zakładu Wodociągów i Kanalizacji "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w M..

Podpisanie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia 25 listopada 2019 r. stanowiło formalizację ustaleń umowy przedwstępnej przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej nr [...] z 28 stycznia 2019 r. w zakresie ustanowienia służebności przesyłu. Kwestia tego, czy ww. umowa przedwstępna zawarta była w zgodzie z przepisami prawa, a jej następstwa prawne zasadnie zrealizowane, nie jest treścią rozważań postępowania odwoławczego - uwagi w tym zakresie wniósł, w trakcie postępowania odwoławczego, M. T. pismem z 28 września 2021 r.

Wyjaśniając zagadnienie przyjęcia do wyceny sieci kanalizacji sanitarnej, organ odwoławczy wystąpił z wnioskiem do Zakładu Wodociągów i Kanalizacji "[...]" Sp. z o.o. o udostępnienie następujących dokumentów:

1. umowy przedwstępnej przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej nr [...] z [...] stycznia 2019 r. oraz ewentualnych, innych umów dotyczących własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej zlokalizowanej na przedmiotowej nieruchomości;

2. Zarządzenia nr [...] Prezesa Zakładu Wodociągów i Kanalizacji [...] z 28 marca 2013 r.

Jednocześnie wniesiono o udzielenie informacji czy sieć kanalizacyjna wraz ze studzienkami znajdująca się na przedmiotowej nieruchomości wchodzi w skład przedsiębiorstwa, jeśli tak to na jakiej podstawie.

W odpowiedzi Zakład Wodociągów i Kanalizacji "[...]" Sp. z o.o. pismem z 27 września 2021 r., poinformował, że sieć wodociągowa i sieć kanalizacyjna, która została wybudowana przez Inwestora, zostaje przyłączona do sieci ZWIK "[...]" Sp. z o.o. i wchodzi w skład przedsiębiorstwa ZWIK "[...]" Sp. z o.o. dopiero po zawarciu umowy przyrzeczonej. W przedmiotowym przypadku ZWIK "[...]" Sp. z o.o. nie zawarł umowy przyrzeczonej z Inwestorem, którym był M.T. Została zawarta jedynie umowa przedwstępna przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Przedmiotem umowy przedwstępnej było ustalenie między stronami warunków jakie muszą być spełnione przez Inwestora w celu zawarcia umowy przyrzeczonej, na podstawie której nastąpi odpłatne przeniesienie na własność ZWIK "[...]" Sp. z o.o. Sp. z o.o. sieci wodociągowej i sieci kanalizacyjnej planowanej do wybudowania przez Inwestora, a także określenie istotnych postanowień umowy przyrzeczonej.

Jak zauważył ZWIK "[...]" Sp. z o.o., zgodnie z dyspozycją art. 49 § l k.c. urządzenia służące do doprowadzenia lub odprowadzenia płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Treść art. 49 l K.C. nie daje podstaw do przyjęcia, że przejście własności urządzeń dokonuje się na podstawie faktu (fizycznego połączenia urządzeń z siecią przedsiębiorstwa).

ZWIK "[...]" Sp. z o.o., w ww. piśmie, jednoznacznie określił, że nie jest właścicielem sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w przedmiotowej lokalizacji, ze względu na nie zawarcie umowy przyrzeczonej, na mocy której uzyskałoby prawo do tychże sieci.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Wojewoda stwierdził, że właścicielem sieci wodociągowej i kanalizacyjnej według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej był M.T., a zatem to jemu, w ramach posiadanego uprawniania, przysługuje odszkodowanie.

Organ II instancji uznał, iż Starosta S., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej prawidłowo jako podstawę do ustalenia odszkodowania przyjął wartość nieruchomości wyliczoną w operacie szacunkowym z 28 grudnia 2020 r.

Skargę na decyzję złożyła Gmina Miasto S. podnosząc zarzut naruszenia:

1. art. 12 ust, 5 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 154 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 36 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie na skutek uznania, że stan nieruchomości (działek ewidencyjnych o nr [...] o pow. 0,0388 ha, [...] o pow. 0,0135 ha, [...] o pow. 0,0010 ha, [...] o pow. 0,0198 ha istniejący w dniu, w którym decyzja ZRiD stała się ostateczna - w tym stan sieci wodnej i kanalizacji sanitarnej - był zgodny ze sztuką ich wykonania, bez wad i usterek w sytuacji, gdy z faktu niezawarcia umowy przyrzeczonej przeniesienia w/w sieci na rzecz przedsiębiorstwa wskutek niespełniania wymaganych warunków technicznych wynika, że jej stan nie był prawidłowy.

2. art. 7 kpa wskutek dowolnej oceny dowodu w postaci złożonego operatu szacunkowego z dnia 28 grudnia 2020 r, w zakresie wyceny posadowionej w nieruchomości (nr [...] o pow. 0,0388 ha, [...] o pow. 0.0135 ha, [...] o pow. 0,0010 ha, [...] o pow. 0,0198 ha) sieci poprzez uznanie, że jest on kompletny i sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w sytuacji, gdy przyjęty przez rzeczoznawcę stan sieci jako kompletnej i wykonanej zgodnie ze sztuką jest sprzeczny z rzeczywistym stanem rzeczy albowiem przedmiotowa sieć ma wady uniemożliwiające jej przekazanie na rzecz właściwego przedsiębiorstwa, tj. [...] Sp. z o.o.

3. art. 77 kpa poprzez brak dostatecznego wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym stanu i przyczyn niewykonania przez inwestora zobowiązań wynikających z zawartej z [...] Sp. z 0,0. umowy przedwstępnej nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. skutkujące bezpodstawnym wzbogaceniem inwestora.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że nieruchomość obejmująca działki numer [...] o pow. 0,0388 ha, [...] o pow. 0,0135 ha, [...] o pow. 0,0010 ha (część dawnej działki nr [...]), [...] o pow. 0,0198 ha (część dawnej działki nr [...]), [...] o pow. 0,0097 ha, przed jej nabyciem z mocy prawa przez Powiat Miasto S. - tj. przed dniem 22 czerwca 2020 r., a więc dniem, w którym decyzja Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 stała się ostateczna, na podstawie księgi wieczystej numer [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w S., [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych - stanowiła własność M.T. Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe lub kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie. W tym zakresie zastrzeżenia budzi ustalone odszkodowanie w punkcie 1 lit. a) "tiret" drugi decyzji Starosty S. Pomiędzy M.T., a Zakładem Wodociągów i Kanalizacji "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w M. została zawarta umowa przedwstępna przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej z dnia [...] stycznia 2019 roku. Podkreślić należy, iż Zakład Wodociągów i Kanalizacji "[...] sp. z o.o. w S. uznał, iż stan techniczny urządzeń wybudowanych przez M.T. jest niezgodny ze sztuką budowlaną. Spółka wielokrotnie wskazywała w pismach do organu orzekającego, jakie usterki posiadają wybudowane przez M.T. urządzenia. W konsekwencji powstał stan faktyczny sprzeczny z obwiązującym prawem, w nawiązaniu do art. 31 ust. 2 u.z.z., który stanowi, że przekazywane urządzenia powinny odpowiadać warunkom technicznym określonym w odrębnych przepisach. Potwierdza to także orzecznictwo, w których stwierdza się, że odmowa zawarcia umowy przez gminę albo przedsiębiorstwo jest możliwa tylko w sytuacji, gdy stan urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych nie odpowiada określonym warunkom technicznym. Przenosząc powyższe na niniejszą sprawę, należy wskazać, iż odszkodowanie obejmuje urządzenia, co do których zostały zgłoszone usterki techniczne, a których to właściciel nie naprawił. Wobec powyższego należy podkreślić, iż wątpliwości budzi aktualna ich funkcjonalność a prawidłowe działanie ma bowiem przełożenie na wartość takich urządzeń. Należy zauważyć, że podjęte działania przez byłego właściciela przed wydaniem decyzji ZRID jak m.in. podpisanie umowy przedwstępnej przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na gestora sieci Spółki [...] miały na celu przeniesienie ich własności na przedsiębiorstwo. Brak usunięcia usterek technicznych przez byłego właściciela można postrzegać jako działanie celowe gdyż wiedział on o planowanej inwestycji przez Inwestora tj. Miasto S. Uzasadnione jest zatem twierdzenie, iż dostosowanie przez byłego właściciela tj. M. T. przedmiotowych sieci do warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać, zostało celowo opóźnione. W ocenie organu skarżącego mając na względzie ww. działania, zastosowanie znajduje tu art. 49 Kodeksu Cywilnego, który stanowi, że urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Mając powyższe na uwadze ww. sieci nie powinny wpływać na podwyższenie wartości i wysokości odszkodowania za wywłaszczone działki. Ponadto należy zauważyć, iż przedmiotowe urządzenia stanowią część obiektu budowlanego, a ich wycena (biorąc pod uwagę prawidłowe działanie) musi odnosić się do całości, a nie wyodrębnionego odcinka. Usterki, które Zakład Wodociągów i Kanalizacji "[...]" sp. z o. o. wskazywał w uprzednich pismach wpływają na prawidłowe użytkowanie. Nie może zostać także pominięta cała procedura, w konsekwencji której urządzenia powstały jak i sposób w jaki zostały oddane do użytkowania. W tym kontekście, poważne zastrzeżenia nasuwa sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego. Nie odnosi się on bowiem do rzeczywistej wartości urządzeń, które zostały wybudowane nieprawidłowo. Sam rzeczoznawca w piśmie z dnia 27 sierpnia 2021 roku skierowanym do Starosty S. poinformował, iż: "Przy określaniu wartości przyjęto założenie, że sieci te zostały wybudowane zgodnie ze sztuką budowlaną." Ponadto M. T. przyznał także iż nie wszystkie prace zostały wykonane zgodnie z zaleceniami. Tym niemniej należy mieć na uwadze przydatność urządzeń do celu, w jakim zostały wybudowane. W ocenie organu skarżącego, stan techniczny ma istotne przełożenie na wartość urządzeń. W niniejszym postępowaniu zastanawia kwestia czy nieprawidłowo wybudowane, a nawet możliwe, że nie zdatne do użytku urządzenia mogą mieć wartość rynkową. Pominięcie tych danych w operacie szacunkowym stanowi istotne uchybienie i powoduje, iż wydanie przedmiotowej decyzji jest obarczone poważnym błędem przy sporządzaniu operatu szacunkowego a także przez jego weryfikację przez organ orzekający. W ocenie organu skarżącego zaskarżonej decyzji w pkt l lit.a) "tiret" drugi należy zarzucić, iż została oparta na błędnym ustaleniu wartości naniesień budowlanych. Tym samym mając na uwadze powyższe, organ skarżący wniósł o uwzględnienie przedmiotowych zastrzeżeń i następnie skorygowanie operatu szacunkowego o rzeczywistą wartość urządzeń budowlanych biorąc pod uwagę liczne usterki i wątpliwą przydatność ww. sieci do użytku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do sformułowanych zarzutów organ wskazał, że w zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 specustawy drogowej wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Odszkodowanie to podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 18 ust. 3). Zasady i tryb ustalania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości regulują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Dla potrzeb postępowania odszkodowawczego, celem sporządzenia opinii z wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego, organ I instancji powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego W. S., legitymującego się uprawnieniami zawodowymi nr [...]. W opinii z 28 grudnia 2020 r., przyjętej za dowód w sprawie, biegły oszacował wartość rynkową nieruchomości podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Biegły, w operacie szacunkowym z 28 grudnia 2020 r., określił również wartość części składowych gruntu, tj.: sieci kanalizacyjnej ze studzienkami, uwzględniając jej stan na dzień 30 grudnia 2019 r., tj. dzień wydania decyzji o zezwoleniu na lokalizację inwestycji drogowej, a także wartość ograniczonego prawa rzeczowego, tj. służebności gruntowej. Dokonana analiza operatu szacunkowego, na etapie postępowania odwoławczego, nie wykazała żadnych nieprawidłowości w zakresie dokonanych obliczeń, które dyskwalifikowałyby operat szacunkowy jako dowód w sprawie. W zakresie zarzutu dotyczącego braku dostatecznego wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym stanu i przyczyn nie wykonania przez inwestora zobowiązań wynikających z zawartej z [...] Sp. z o.o. umowy przedwstępnej nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. skutkujące bezpodstawnym wzbogaceniem inwestora, należy ponownie zauważyć, że postępowania prowadzone przed organem odwoławczym dotyczyło ustalonego, przez Starostę S., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, odszkodowania za nieruchomość położoną w S., w obrębie Nr [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr: [...] o pow. 0,0388 ha, [...] o pow. 0,0135 ha, [...] o pow. 0,0010 ha , [...] o pow. 0,0198 ha, [...] o pow. 0,0097 ha, objętej decyzją Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr [...] dla zadania: "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S.". Badanie przyczyn niewykonania przez inwestora zobowiązań wynikających z zawartej z [...] Sp. z o.o. umowy przedwstępnej nr [...] z dnia 28 stycznia 2019 r. wykraczało poza granicę postępowania.

Z kolei uczestnik postępowania ZWiK [...] w piśmie z dnia 21 lipca 2022 r. podniósł, że decyzja Starosty S. z dnia 30 lipca 2021 r. w części wydana została z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 49 Kodeksu cywilnego, poprzez jego błędną wykładnię, a mimo to została przez Wojewodę Łódzkiego, działającego jako organ odwoławczy, utrzymana w mocy decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. Spółka podkreśliła, że przejście własności z mocy prawa na Powiat Miasto S. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. dotyczyło wyłącznie nieruchomości objętych tą decyzją, a także ich części składowych, a co za tym idzie nie obejmowało rzeczy, które nie stanowią części składowych gruntu, tworząc oddzielny od niego przedmiot własności. Podobnie przedmiotem postępowania prowadzonego przez Starostę S. było ustalenie odszkodowania jednie za nieruchomość, której własność została przeniesiona na Powiat Miasto S. oraz jej części składowe. Tymczasem w przedmiotowej sprawie doszło do ustalenia odszkodowania za urządzenia, które nie były już częścią składowa gruntu w momencie wydania decyzji. Jak wynika z uzasadnienia decyzji wydanej w I instancji, organ ten uznał, iż w przedmiotowej sprawie ważne jest to, że do dnia wydania decyzji, na mocy której doszło do przeniesienia własności nieruchomości (decyzja o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej) nie doszło do przekazania urządzeń kanalizacyjnych przedsiębiorstwu przesyłowemu, tym samym zgodnie z art. 49 Kodeksu cywilnego należały one do części składowej nieruchomości, dlatego podlegały wycenie (str. 6 decyzji). Organ I instancji przyjął zatem, iż skoro nie doszło do przekazania urządzeń kanalizacyjnych Uczestnikowi (gdyż podpisana została jednie umowa przedwstępna przeniesienia własności sieci pomiędzy Uczestnikiem a M. T., który wybudował sieci), należą one do części składowych nieruchomości, które podlegają wycenie razem z gruntem i w konsekwencji są ujmowane w odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości jako część składowa tego gruntu. Organ stwierdził, iż powstanie oddzielnego od gruntu przedmiotu własności w przypadku urządzeń służących do doprowadzania wody i odprowadzania ścieków następuje z chwilą dokonania czynności prawnej mające na celu przeniesienie ich własności. Odnosząc się do przedstawionych ustaleń Starosty S., podnieść należy, iż wynikają one z niewłaściwej wykładni przepisu art. 49 Kodeksu cywilnego, sprzecznej z powszechnie przyjętą w doktrynie oraz orzecznictwie sądowym. Zgodnie bowiem z art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, sieć ta nie była częścią składowa nieruchomość, gdyż z chwila jej przyłączenia fizycznego do sieci Uczestnika stała się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Organ I instancji przyznał zatem odszkodowanie za przejście własności sieci, które nie nastąpiło na mocy decyzji Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r., gdyż dotyczyło tylko nieruchomości i jej części składowych, którą sieć kanalizacyjna nie była. Artykuł 49 ust. 1 i 2 Kodeksu cywilnego stanowi: Urządzenia służce do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej ora% inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Osoba, która poniosła koszty budowy w/w urządzeń i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Zgodnie z poglądem P. Nazaruk wyrażonym w Kodeks cywilny. Komentarz

aktualizowany, red. J. Ciszewski, LEX/el. 2022, art. 49: "Artykuł 49 § 1 jest wyjątkiem od zasady superficies solo cedit, która stanowi, że własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą połączoną z nieruchomością w taki sposób, iż staje się jej częścią składową w rozumieniu art. 47 § 2. Powyższy wyjątek polega na wyodrębnieniu takiej połączonej w sposób trwały (składowej) rzeczy, stanowiącej postać urządzenia określonego w art. 49 w osobny przedmiot własności (i obrotu) z momentem jej faktycznego wejścia w skład przedsiębiorstwa (art. 551). niezależnie od tytułu prawnego, na którym opiera się to wejście (włączenie). W związku z tym włączenie urządzenia w skład przedsiębiorstwa decyduje o jego zmienionym statusie prawnym (S. Rudnicki [w:] S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz, 2011, kom. do art. 49, nr 1). Stanowisko to jest powszechnie przyjęte w doktrynie prawa cywilnego. W ślad za W. Pawlakiem (Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, (art. 1—55(4)), red. J. Gudowski, Warszawa 2021, art. 49), stwierdzić należy, iż: "Przez fizyczne połączenie z siecią przedsiębiorstwa, opisane w art. 49 § 1. urządzenia przestają być częścią składowa nieruchomości i staja się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być odrębnym przedmiotem własności i obrotu (wyrok SN z 22.01.2010 r., V CSK195/09, OSNC 2010/7-8, poz. 116). Fizyczne połączenie w tym wypadku należy rozumieć w kategoriach technicznych. Przed włączeniem urządzeń określonych w art. 49 § 1 do przedsiębiorstwa, rozumianym w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym (art. 551), urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne podobne urządzenia stanowią część składową nieruchomości w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Do zmiany kwalifikacji prawnej urządzeń dochodzi na skutek faktycznego przyłączenia ich do przedsiębiorstwa (por. G. Bieniek, Jeszcze w sprawie statusu prawnego urządzeń przesyłowych, M.Pr. 2008/20, s. 1071; J. Pokrzywniak, Artykuł 49 k.c. po nowelizacji - głos w dyskusji, Rejent 2009/12, s. 62). (...) Samo włączenie urządzenia w skład przedsiębiorstwa jest konieczne i zarazem wystarczające do zmiany statusu prawnego urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych podobnych urządzeń." Zwrócić należy także uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2020 r. IV CSK 635/18, LEX nr 3057427, w którym czytamy: "Możliwość uzyskania samodzielnego statusu rzeczowego przez urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania mediów, choćby były one trwale związane z gruntem, jest warunkowana tym, by wchodziły one w skład przedsiębiorstwa. Wymaganie, by urządzenia wchodziły w skład przedsiębiorstwa, wiązane jest w orzecznictwie z fizycznym przyłączeniem do sieci będącej elementem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym: przyłączeniu temu nie musi towarzyszyć tytuł prawny, z chwila zaś jego dokonania urządzenia przesyłowe stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu." Zgodnie natomiast z uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt III CZP 105/05: "Przepis art. 49 k.c. nie stanowi samoistnej podstawy prawnej przejścia urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych podobnych urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa." W świetle art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego właścicielem urządzeń, o których mowa wyżej, po ich podłączeniu do sieci przedsiębiorą przesyłowego i uzyskaniu przez nich statusu samodzielnych rzeczy ruchomych, jest osoba która poniosła koszty ich budowy. Przenosząc powyższe rozważania prawne na stan faktyczny przedmiotowej sprawy, uczestnik stwierdził, iż organ I instancji błędnie przyjął, iż sieci kanalizacyjne posadowione na nieruchomości, której własność została przeniesiona z mocy prawa na Powiat Miasto S., były częścią składową tej nieruchomości, gdyż nie doszło do przeniesienia ich własności na Uczestnika, a co za tym idzie wartość tych sieci powinna być ujęta w odszkodowaniu wypłacanym za przejęcie tej nieruchomości. Przyjęcie takiego założenia wynikało z niewłaściwej wykładni art. 49 Kodeksu cywilnego, sprowadzającej się do uznania, iż użyte w tym przepisie sformułowanie "wejście w skład przedsiębiorstwa" oznacza, iż nastąpić powinno przeniesienie własności tych sieci na podstawie jakieś czynności prawnej. Na marginesie zaznaczyć należy, iż koncept przyjęty przez Organ I instancji jest niemożliwy prawnie do zrealizowania, z tego względu, iż części składowe nieruchomości (za jakie organ ten uznał sieci) nie mogą być przedmiotem oddzielnego od gruntu obrotu, co oznacza, że Uczestnik przy założeniach organów nigdy nie mógłby nabyć własności urządzeń bez nabyć własności nieruchomości. Organy rozpatrujące sprawę nie były zatem konsekwentne w przyjętej przez siebie interpretacji art. 49 Kodeksu cywilnego, skoro uznały, iż Uczestnik może nabyć własność urządzeń bez nabycia własności gruntu, co świadczy o przyjęciu założenia, że urządzenia te nie są już częścią składową gruntu, jednocześnie zakładając, iż są one częścią składowa gruntu i zostały przeniesione na własność Powiatu Miasta S. razem z przeniesieniem własności nieruchomości. Tymczasem prawidłowa wykładnia art. 49 Kodeksu cywilnego, oparta na powszechnie przyjętym stanowisku doktryny i orzecznictwa, prowadzi do wniosku, iż w momencie fizycznego przyłączenia sieci pobudowanej przez M.T. do sieci przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, czyli Uczestnika (co bezspornie miało miejsce w sprawie, gdyż sieci te są czynne, w takim znaczeniu, iż służą do doprowadzania wody z sieci Uczestnika i odprowadzania ścieków do sieci Uczestnika) doszło do wyodrębnienia się tych sieci od gruntu, tak iż sieci te przestały być częścią składową gruntu i stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. To zaś prowadzi do wniosku, iż sieci nie mogły zostać przeniesione wraz z nieruchomością na własność Powiatu Miasta S., a co za tym idzie nie powinny być ujęte w odszkodowaniu, które Powiat Miasto S. jest zobowiązany zapłacić za przeniesienie własności gruntu. Przyjęcie odmiennej koncepcji prowadziłoby zaś do wniosku, iż Powiat Miasto S. uiściłoby należność za sieci, które z mocy prawa nie stały się jego własnością, gdyż decyzja Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. dotyczyła wyłącznie nabycia własności gruntu oraz w konsekwencji jego części składowych, a zatem na jej podstawie nie doszło do przeniesienia własności sieci kanalizacyjnych, które znajdują się na tej nieruchomości. Odszkodowanie powinno dotyczyć tylko nieruchomości oraz jej części składowych, gdyż tylko ich dotyczyła decyzja Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. Prezydenta Miasta S., nie zaś sieci, które pomimo iż znajdą się na tej nieruchomości, z chwilą połączenia z siecią Uczestnika stały się oddzielnym od gruntu przedmiotem własności. Zgodnie zaś z art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego sieci kanalizacyjne, po połączeniu z siecią Uczestnika, stały się oddzielnym od gruntu przedmiotem własności, nie stając się własnością Uczestnika ani Powiatu Miasta S. lecz M.T., który poniósł koszty ich budowy. Ich wartość nie podlega jednak zaliczeniu do odszkodowania przyznanego M.T., gdyż jest ono jedynie ekwiwalentem za przejęcie na własność nieruchomości i jej części składowych, nie zaś oddzielnych od gruntu przedmiotów, chociażby były posadowione na tej nieruchomości, gdyż decyzja na mocy której przeniesiona została własność nieruchomości ich nie obejmowała. Do przeniesienia własności sieci konieczna byłaby oddzielna czynność prawna, do której nie doszło, a zatem urządzenia te pozostały własnością M.T. Skoro zaś urządzenia pozostały przy M.T., to nie należy mu się odszkodowanie. Mając na uwadze powyższe wywody, uczestnik stwierdził, iż na skutek błędnej interpretacji art. 49 Kodeksu cywilnego, organ I instancji przyjął, iż zaliczenie przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego w odszkodowaniu wartości sieci kanalizacyjnych w kwocie 87.732 zł jest prawidłowe. W skutek tego ustalono, w pkt l lit. a decyzji wydanej w I instancji, odszkodowanie w kwocie 203.486,00 zł, uwzględniającej niesłusznie wartość naniesień budowknych w postaci sieci kanalizacyjnych w kwocie 87.732,00 zł oraz przyznano je w pkt 2 M.T. z uwzględnieniem zapłaty za sieci kanalizacyjne. W ten sposób doszło do sytuacji, w której Powiat Miasto S. na podstawie błędnej decyzji zobowiązany jest do zapłaty odszkodowania obejmującego wartość sieci znajdujących się na gruncie, pomimo, iż na podstawie decyzji Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. nie stał się ich właścicielem, a M.T. jest osobą bezpodstawnie wzbogaconą z tego tytułu. Przyznając odszkodowanie za nabycie sieci, do którego nie doszło na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej ani też innej czynności prawnej, organ I instancji wyszedł poza swoje kompetencje ustawowe, czym dopuścił się naruszenia art. 6 k.p.a. W dalszej kolejności stwierdzić należy, iż pomimo naruszenia przez organ I instancji przepisów prawa materialnego, to jest art. 49 k.c., poprzez jego błędną interpretację, Organ działając w postępowaniu odwoławczym utrzymał w mocy tą decyzję, przez co doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ nie powinien bowiem utrzymywać w mocy decyzji Starosty [...], która nie odpowiadała prawu, a naruszenie to miało charakter rażący, pociągając za sobą doniosłe skutki w sferze prawnej (ustalenie przeniesienia własności urządzeń kanalizacyjnych) i finansowej (konieczność wypłaty rekompensaty za te urządzenia bez nabycia ich własności). Zaznaczyć należy, iż decyzja organu I instancji wywołała chaos prawny, gdyż Powiat Miasto S. zobowiązany jest na jej podstawie do zapłaty za te urządzenia nie będąc ich właścicielem, a Uczestnik jest wstrzymany z nabyciem ich własności, gdyż wówczas musiałby uiścić wynagrodzenie za przeniesienie ich własności osobie, która z tego tytułu otrzymała już odszkodowanie. Podkreślić należy, iż pomimo zgłaszanych zastrzeżeń do stanu technicznego wybudowanych sieci, Uczestnik zarówno przed wydaniem ww. decyzji, jak i obecnie pozostaje zainteresowany wykupem sieci wybudowanych przez M.T. na podstawie umowy przenoszącej ich własność w wykonaniu umowy przedwstępnej (Uczestnik nigdy nie podniósł, iż zrezygnował z tego zamiaru). Podkreślić należy, iż sieci są użytkowane i za ich pośrednictwem dostarczana jest woda oraz odprowadzane są ścieki dla mieszkańców nieruchomości usytuowanych na wysokości nieruchomości, na których posadowione są sieci. Wydanie zaś zaskarżonej decyzji uniemożliwia Uczestnikowi realizacje jego prawa do wykupienia sieci kanalizacyjnych, skoro zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję przesądzającą pośrednio o ich statusie prawnym i o obowiązku zapłaty wynagrodzenia za przeniesienie ich własności. Decyzja wydana w I instancji, utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, poprzez rozstrzygnięcie o tym, iż sieci znajdujące się na nieruchomości objętej decyzją Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r., stanowią jej część składową i nie stanowią oddzielnego przedmiotu własności, oraz nakładając na Powiat Miasto S. obowiązek wypłaty odszkodowania za przeniesienie ich własności, wprowadziła stan niepewności prawnej, co do tego kto obecnie jest ich właścicielem. W ten sposób uniemożliwiono realizację przez Skarżącą praw z art. 31 § 1 u.z.z.w. oraz art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego, a także z umowy przedwstępnej z dnia 28 stycznia 2019 r. Zgodnie bowiem z pierwszym z przywołanych przepisów: Osoby, które wybudowały z. własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie. Stosowanie zaś do drugiego z przywołanych przepisów: Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Wskazać należy także, iż Wojewoda Łódzki również dopuścił się naruszenia art. 49 § 1 k.c. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ ten uznał, iż Uczestnik nie stał się właścicielem sieci kanalizacyjnej posadowionej na nieruchomości, której dotyczyło odszkodowanie, gdyż nie doszło do podpisania umowy przyrzeczonej, oraz że M. T. był jej właścicielem i to jemu w związku z tym przysługuje odszkodowanie za tą sieć (str. 10 i 11 zaskarżonej decyzji). Odnosząc się do powyższych ustaleń, podnieść należy, iż co do zasady racje miał organ, iż sieć nie jest własnością Uczestnika, tylko M.T. jako osoby, która poniosła koszty jej budowy, zgodnie z art. 49 § 2 k.c., jednak błędnie przy tym przyjął, iż przedmiotem decyzji powinno być odszkodowanie za sieci jako naniesienia budowlane na nieruchomość. Tymczasem, zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, sieć ta nie była częścią składową nieruchomość, a zatem nie była objęta decyzją Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. Zauważyć należy, iż przejście własności z mocy prawa na Powiat Miasto S. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. dotyczyło wyłącznie nieruchomości objętych ta decyzją, a także jej części składowych, a co za tym idzie nie obejmowało rzeczy, które nie stanowią części składowych gruntu, tworząc oddzielny od niego przedmiot własności. W tym miejscu wskazać należy także, że organ II instancji wyciągnął błędne wnioski z treść pisma Uczestnika z dnia 27 września 2021 r. Pismo to stanowiło odpowiedź na wezwanie Organu odwoławczego do przedłożenia umowy przedwstępnej przeniesienia własności sieci i zarządzenia, na podstawie którego wyceniana jest przez Uczestnika wartość sieci nabywanych przez niego oraz ewentualnych innych umów dotyczących własności sieci oraz na zapytanie czy sieć kanalizacyjna wchodzi w skład przedsiębiorstwa, a jeśli tak to na jakiej podstawie. Tak sformułowane pytanie, wskazujące na potrzebę podania podstawy wejścia w skład przedsiębiorstwa, sugerowało, iż organ ten ma na myśli to, czy sieć kanalizacyjna znajdująca się na nieruchomości, objętej odszkodowaniem, została przeniesiona na własność Uczestnika, a jeśli tak to na jakiej podstawie prawnej, czy została zawarta umowa w tym zakresie. Taki sposób sformułowania wezwania oraz zapytania było wyrazem niewłaściwego stanowiska organu, iż użyte w art. 49 § 1 k.c. pojęcie "wejście w skład przedsiębiorstwa" oznacza nabycie tytułu prawnego do sieci, co zgodnie z przedstawionym wyżej orzecznictwem jest niewłaściwą interpretacją tego przepisu. Uczestnik w odpowiedzi na pismo organu, przyjmując kierunek rozważań zasugerowany przez organ, wskazał, iż doszło tylko do podpisania umowy przedwstępnej przeniesienia własności sieci, a nie umowy przenoszącej własność. Uczestnik w piśmie podkreślił, iż nie jest właścicielem sieci w przedmiotowej lokalizacji ze względu na niezawarcie umowy przyrzeczonej, na mocy której uzyskałby prawo własności tychże sieci. Organ w zaskarżonej decyzji (str. 10 decyzji) przywołał twierdzenie Uczestnika zawarte w ww. piśmie, iż treść art. 49 § 1 k.c. nie daje podstaw do przyjęcia założenia, że przejście własności urządzeń dokonuje się na podstawie faktu fizycznego połączenia urządzeń z siecią. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia zauważyć należy, iż racje miał Uczestnik w piśmie z dnia 27 września 2021 r. oraz organ przytaczając je w zaskarżonej decyzji, gdyż poprzez samo połączenie fizyczne urządzeń wodociągowo kanalizacyjnych z siecią przedsiębiorstwa przesyłowego nie dochodzi do przeniesienia własności tych urządzeń na to przedsiębiorstwo, a potrzebna jest do tego odpowiednia czynność prawna. Organ pominął jednak okoliczność, że z chwilą przyłączenia tych sieci (połączenia fizycznego) z siecią przedsiębiorstwa urządzenia te odłączyły się od gruntu, w znaczeniu prawnym przestając być jego częścią składową. Inaczej mówiąc w momencie włączenia sieci kanalizacyjnej, znajdującej się na nieruchomości będącej przedmiotem sprawy, do sieci wodociągowo kanalizacyjnej Uczestnika, sieć nadal była własnością M.T., gdyż sama ta okoliczność faktyczna nie przesądzała o przejściu sieci na własność Uczestnika, jednak nie było to kwestią kluczową w sprawie. Organ w zaskarżonej decyzji skupił się wyłącznie na tym, czy urządzenia nadal są własnością M.T. czy też zostały nabyte przez Uczestnika, podobnie jak organ I instancji, pomijając przy tym okoliczność ważniejszą, że przyłączenie do sieci pociąga za sobą ten skutek, że urządzenia te nie są już częścią składową nieruchomości, przez co nie przysługuje za nie odszkodowanie stanowiące ekwiwalent za przeniesienie własności nieruchomości. Własność sieci kanalizacyjnych, po wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej, pozostała przy M. T., a zatem nie powinien on uzyskać za nie wynagrodzenia. Zauważyć należy na marginesie, iż to Organ rozpatrujący sprawę zobowiązany był do samodzielnej interpretacji przepisów prawa, mających zastosowanie w sprawie, której mógł dokonać w oparciu o powszechnie przyjętą obecnie wykładnie art. 49 k.c. oraz oceny czy urządzenia - sieci kanalizacyjne stanowią część składową gruntu, nie będąc przy tym związanym stanowiskiem stron postępowania oraz biegłego rzeczoznawcy majątkowego powołanego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) – zwanej ustawą covidową – znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 16 sierpnia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 13 lipca 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że nie wszyscy uczestnicy postępowania potwierdzili możliwość techniczną w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 16 sierpnia 2022 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z 13 lipca 2022 r.).

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – w skrócie: "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Mając powyższe na uwadze Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty S. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1[...] z późn. zm. - specustawa drogowa) oraz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm. - u.g.n.).

Punkt wyjścia dla rozważań w niniejszej sprawie stanowi fakt, że decyzją nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. Prezydent Miasta S. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Prezydentowi Miasta S. zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr [...] dla zadania "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S." działki nr [...], [...],[...],[...],[...] położone w S., w obrębie [...].

Jak wynika z art. 12 specustawy decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości. Linie rozgraniczające teren, w tym granice pasów drogowych, ustalone decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowią linie podziału nieruchomości. Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości, a wskazane nieruchomości lub ich części stają się z mocy prawa: 1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, 2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.

Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego określonej nieruchomości lub jej części, rodzi obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie odrębnej decyzji podjętej przez organ wydający decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 12 ust. 4a specustawy drogowej). Odszkodowanie to przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe (art. 12 ust. 4f specustawy drogowej). Wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania (art. 18 ust. 1 specustawy drogowej). Przepisy art. 18 omawianej specustawy regulują także szczegółowe kwestie tyczące ustalenia takiego odszkodowania, zależnie od przedmiotu wywłaszczenia oraz charakteru wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast w sprawach nieuregulowanych w specustawie, w tym także w kwestii związanej z ustalaniem odszkodowania, stosuje się przepisy u.g.n. (art. 23 specustawy drogowej).

Powyższe uwagi stanowią podstawę dla rozstrzygnięcia zasadniczej kontrowersji zarysowanej w niniejszej sprawie, a mianowicie do określenia zakresu odszkodowania ustalanego w związku z wywłaszczeniem dokonywanym w trybie specustawy drogowej. Jakkolwiek przepisy specustawy nie dają w tym zakresie jednoznacznej odpowiedzi, bowiem powyższa kwestia nie została wprost uregulowana w jej przepisach, w szczególności nie obejmuje jej art. 18 tejże ustawy, to odpowiedź wiąże się z koniecznością odwołania się do przepisów kodeksu cywilnego, tj. m.in. uwzględnienia definicji "nieruchomości gruntowej" wyrażonej w art. 4 pkt 1 u.g.n., aktualnej w okolicznościach niniejszej sprawy (art. 23 specustawy drogowej). Nie budzi wątpliwości, że nieruchomość gruntową stanowi grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności. Powyższe pozostaje zbieżne z definicją nieruchomości gruntowej wyrażoną w art. 46 § 1 k.c. Nieruchomość gruntowa to bowiem część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania (art. 48 k.c.). Częścią składową rzeczy jest bowiem wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Taka część nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych (art. 47 § 1 i 2 k.c.).

Jeżeli zatem przepis art. 18 ust. 1 specustawy drogowej stanowi, iż wysokość odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji, to powyższe oznacza, że stan ten winien uwzględniać pełny zakres prawa własności istniejący w określonej dacie, a więc powinien obejmować nie tylko sam grunt, ale także jego części składowe, natomiast nie naniesienia, które statusu części składowych nie posiadają.

Jak wynika z treści zapadłych w kontrolowanym postępowaniu decyzji, odszkodowanie za nieruchomość położoną w S., w obrębie Nr [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr: [...] o pow. 0,0388 ha, [...] o pow. 0,0135 ha, [...] o pow. 0,0010 ha (części dawnej działki nr [...]), [...] o pow. 0,0198 ha (część dawnej działki nr [...]), [...] o pow. 0,0097 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta Nr [...], objętej decyzją Prezydenta Miasta S. Nr 1/2019 z dnia 30 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr [...] dla zadania: "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S." zostało ustalone na kwotę 203.486,00 zł, na którą składała się wartość prawa własności gruntu (pomniejszoną o wartość ograniczonego prawa rzeczowego do nieruchomości) w kwocie 115.754,00 zł oraz wartość naniesień budowlanych w kwocie 87.732,00 zł.

W ocenie tut. Sądu wątpliwości budzi ustalenie odszkodowania obejmującego również wartość naniesień, a konkretnie wybudowanej przez M.T. sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, jako że ze zgromadzonego materiału aktowego nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sporna infrastruktura została objęta skutkami prawnymi decyzji z.r.i.d. w zakresie przejęcia na rzecz Powiatu Miasta S.

Otóż, nie można tracić z pola widzenia że zgodnie z art. 49 § 1 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Rozwiązanie to stanowi wyjątek od zasady superficies solo cedit (art. 47 § 2 i art. 191 k.c.), odrywając prawo własności urządzeń przesyłowych od prawa własności gruntu, choćby były one trwale z tym gruntem związane. Nie rozstrzyga ono natomiast o tym, kto jest właścicielem urządzeń tworzących sieć. Możliwość uzyskania samodzielnego statusu rzeczowego przez urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania mediów, choćby były one trwale związane z gruntem, jest warunkowana tym, by wchodziły one w skład przedsiębiorstwa. Wymaganie, aby urządzenia wchodziły w skład przedsiębiorstwa, wiązane jest w judykaturze z fizycznym (technicznym) przyłączeniem do sieci będącej elementem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym; przyłączeniu temu nie musi towarzyszyć tytuł prawny, z chwilą zaś jego dokonania urządzenia przesyłowe stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 195/09, OSNC 2010, nr 7-8, poz. 116, z dnia 7 marca 2014 r., IV CSK 442/13, niepubl., z dnia 11 lutego 2016 r., V CNP 39/15, niepubl.; zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 26/11, OSNC 2012, Nr 1, poz. 8).

W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego za dominujące należy uznać stanowisko, zgodnie z którym urządzenia wymienione w art. 49 § 1 k.c. z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa przestają być częścią składową nieruchomości i stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu. Na uzasadnienie tego stanowiska podnosi się, że założenia, jakie przyjął ustawodawca, wprowadzając art. 49 § 2 k.c., spowodowały konieczność odstąpienia od konstrukcji części składowej instalacji, do której odwołuje się uzasadnienie uchwały z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 105/05. Przepis ten przesądza bowiem odmiennie niż przyjęto w uchwale, że urządzenia wymienione w art. 49 § 1 k.c. z chwilą, gdy przez fizyczne połączenie z siecią przestają być częścią składową nieruchomości, zachowują status samoistnych rzeczy ruchomych, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu.

Fizyczne połączenie w tym wypadku należy rozumieć w kategoriach technicznych. Przed włączeniem urządzeń określonych w art. 49 § 1 do przedsiębiorstwa, rozumianym w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym (art. 55¹), urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne podobne urządzenia stanowią część składową nieruchomości w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Do zmiany kwalifikacji prawnej urządzeń dochodzi na skutek faktycznego przyłączenia ich do przedsiębiorstwa (por. G. Bieniek, Jeszcze w sprawie statusu prawnego urządzeń przesyłowych, M.Pr. 2008/20, s. 1071; J. Pokrzywniak, Artykuł 49 k.c. po nowelizacji – głos w dyskusji, Rejent 2009/12, s. 62). Forma prawna prowadzenia tego rodzaju przedsiębiorstwa nie ma znaczenia. Do prawnego wyodrębnienia w przedmiot własności dochodzi bez względu na tytuł prawny, na podstawie którego nastąpiło wejście w skład przedsiębiorstwa. Samo włączenie urządzenia w skład przedsiębiorstwa jest konieczne i zarazem wystarczające do zmiany statusu prawnego urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych podobnych urządzeń. Nie zmienia to jednak faktu, że samo włączenie tych urządzeń w skład przedsiębiorstwa rodzi skutek prawny w postaci wyłączenia tego rodzaju urządzeń spod działania zasady wyrażonej w art. 47 § 1 i 2 i stają się one częścią składową sieci jako rzeczy albo tworzącej wraz z innymi rzeczami zespół zwany siecią (por. postanowienie SN z 3.06.2009 r., IV CSK 511/08, LEX nr 511989). Utrata przez przedmiotowe urządzenie charakteru części składowej nieruchomości powoduje wygaśnięcie obciążeń rzeczowych, które ciążą na nieruchomości (W. Pawlak w: .Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)).

Reasumując, jeżeli zatem infrastruktura wybudowana przez M.T. ze środków własnych została technicznie przyłączona do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego przed wydaniem decyzji z.r.i.d., to w świetle art. 49 k.c. nie stanowiła ona części składowej nieruchomości również w dacie, w jakiej decyzja ta została wydana czy też stała się ostateczna. Jako że wywłaszczeniu podlegają wyłącznie nieruchomości wraz z częściami składowymi, utrata przed wydaniem decyzji z.r.i.d. statusu części składowej nieruchomości wyłączyła możliwość przejęcia spornej sieci przesyłowej na rzecz Powiatu Miasta S. na podstawie tejże decyzji z.r.i.d. i w takiej sytuacji pozostaje ona własnością podmiotu, który był inwestorem tejże infrastruktury (chyba że została zawarta umowa przenosząca własność). Ustalenie odszkodowania dla M.T. za naniesienia na wywłaszczonym gruncie w postaci spornej sieci niestanowiącej części składowej nieruchomości nie znajdowałoby wówczas uzasadnienia w przepisach art. 18 ust. 1 specustawy drogowej w zw. z art. 49 k.c.

W ocenie Sądu organy nie dokonały ostatecznych ustaleń, kiedy doszło do technicznego połączenia sieci z przedsiębiorstwem wodno-kanalizacyjnym, a więc kiedy doszło do utraty statusu części składowej nieruchomości, co stanowi o naruszeniu art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe determinuje z kolei możliwość ustalenia prawidłowego zakresu przedmiotowego odszkodowania. Nie ulega natomiast wątpliwości na tle aktualnie obowiązującego brzmienia art. 49 k.c. i poglądów zarówno judykatury, jak i doktryny, że brak statusu części składowej na dzień wydania decyzji z.r.i.d. jak już wcześniej podniesiono nie uprawnia do objęcia naniesień zakresem odszkodowania, skoro M. T. jako inwestor pozostawał ich właścicielem mimo przejścia własności gruntu na Powiat Miasto S.

Mając powyższe na uwadze, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wpis sądowy w wysokości 1775 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy administracji publicznej uwzględnią ocenę prawną i rozważania sformułowane w uzasadnieniu wyroku.