Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 544/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2023 r., znak: SKO.41/1304/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat U. W. – J. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr SKO.41/1304/OS/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania R. W. (dalej także jako "skarżący") od decyzji Wójta Gminy Gościerardów z dnia 22 lutego 2022 r. nr OPS.5211.SP.000125.02.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 27 stycznia 2022 r. R. W. zwrócił się do Wójta Gminy Gościeradów z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią W. S., legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Do wniosku załączył m.in. orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w L. z dnia 28 maja 2020 r., nr akt: [...], stwierdzające trwałą niezdolność W. S. do samodzielnej egzystencji. Ponadto przedłożył oświadczenie G. W. (matki skarżącego, a córki niepełnosprawnej W. S.), wedle którego nie może ona sprawować opieki nad matką, ponieważ "pracuje i większość czasu przebywa poza domem".

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Gościeradowie, działając z upoważnienia Wójta Gminy Gościeradów, decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazął, że w sprawie nie został spełniony warunek dotyczący momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., aktualny t.j. – Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), bowiem z załączonego do wniosku orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS wynika, że nie da się ustalić daty powstania niezdolności W. S. do samodzielnej egzystencji. Nadto organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została spełniona również dyspozycja art. 17 ust. 1a u.ś.r., bowiem W. S. ma córkę, na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek zapewnienia niepełnosprawnej opieki.

Nie zgadzając się z decyzją organu pierwszej instancji R. W. wniósł od niej odwołanie, w którym podniósł, że podjęte rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące, ponieważ w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią nie może podjąć pracy.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 14 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie dotyczącym niespełniania w niniejszej sprawie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a u.ś.r., warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osoba wymagającą opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego R. W. zarzucił naruszenie:

a) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną babcią W. S. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż babcia skarżącego ma dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny. Skarżący podkreślił, że sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babcią i jest jedyną osobą, która jest w stanie zapewnić w stopniu należytym opiekę babci, która wymaga całodobowej opieki i uwagi.

b) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez m.in. wydanie decyzji po 15 miesiącach.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jego matka G. W. pracuje (ma własną firmę - od ponad 30 lat prowadzi sklep osiedlowy), przez co większość czasu przebywa poza domem. Nie jest zatem w stanie sprawować opieki nad swoją matką, ponieważ by to uczynić musiałaby zamknąć sklep będący głównym źródłem jej dochodu. Dodatkowo G. W. opiekuje się mężem-rencistą, który również potrzebuje opieki. Sama też ma problemy zdrowotne. Zdaniem skarżącego, jego matka nie ma zatem możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną W. S..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Co istotne, w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje jedynie wówczas, gdy dokonywana przez sąd kontrola jego legalności wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postepowania administracyjnego bądź kwalifikowane naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają bowiem prawa w stopniu dającym podstawy do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wadliwe zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako jedną z podstaw odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnieć należy, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16).

W związku z powyższym należy stwierdzić, że pomimo, iż z załączonego do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w Lublinie z dnia 28 maja 2020 r. nie wynika, od kiedy powstała u W. S. trwała niezdolność do samodzielnej, wobec ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Kwestia ta wymaga podkreślenia, bowiem pomimo, iż Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie powołało się już na powyższą normę, to jednak również nie zakwestionowało wprost zastosowania jej przez organ pierwszej instancji.

Powyższa wada decyzji pierwszoinstancyjnej, jakkolwiek pominięta przez organ odwoławczy, nie dawała jednak podstaw do uwzględnienia odwołania, albowiem nie miała wpływu na prawidłowość podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia. Odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki na babcią W. S. – jak słusznie przyjął organ odwoławczy - jest zasadna z innego powodu, prawidłowo dostrzeżonego przez organy obu instancji.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżący, jako wnuk niepełnosprawnej W. S., bez wątpienia należy do wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad W. S. opieką. Ustalenie prawa skarżącego do przedmiotowego świadczenia uwarunkowane było jednak spełnieniem również pozostałych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma regulacja art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przytoczone unormowanie wprowadza zatem dodatkowe warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy o świadczenie to ubiega się osoba wprawdzie należąca do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, lecz spokrewniona z tą osobą w dalszym stopniu. Skarżący, pomimo bycia krewnym W. S. w linii prostej, nie jest spokrewniony z nią w stopniu pierwszym, a więc jest objęty dyspozycją art. 17 ust. 1a u.ś.r. Dla przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią konieczne jest zatem łączne spełnienie warunków wymienionych w tym przepisie, w tym warunku określonego w pkt 2, zgodnie z którym w przypadku istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, które nie są małoletnie, osoby te muszą legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Tymczasem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że W. S. ma dorosłą córkę G. W., a więc istnieje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, niebędąca osobą małoletnią. Jednocześnie bezsporne pozostaje, że G. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz jako przeszkodę dla sprawowania przez nią opieki nad matką wskazuje własną aktywność zawodową (zob. oświadczenie G. W. – k. 4 akt adm. I inst.).

W tych okolicznościach na aprobatę zasługuje stanowisko organów obu instancji wskazujące na niezachowanie w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r., warunkujących uzyskane świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad W. S. przez skarżącego. Okoliczności wskazywane jako przeszkoda dla sprawowania przez G. W. opieki nad matką, nie mogą bowiem świadczyć o zachowaniu warunku określonego w punkcie 2 tego przepisu.

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. był niegdyś różnie interpretowany w orzecznictwie. Część sądów przyjmowało jego wykładnię rozszerzającą w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawne, niż spokrewnione z nią w pierwszym stopniu. W ramach tej linii orzeczniczej przyjmowano, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego takich osób, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki (tak np. wyroki NSA: z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16; z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18; z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19; z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20).

Jednocześnie w orzecznictwie funkcjonowało stanowisko odmienne, w ramach którego uznawano, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych (tj. innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego, powstaje tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taki pogląd dotyczący wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. został wyrażony w m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14; z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, I OSK 2392/20 i I OSK 2422/20; z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 371/21; z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21; z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt I OSK 700/21; z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 997/21).

Rozbieżności w interpretacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. ostatecznie zostały rozstrzygnięte uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022r., sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdzono (m.in.), iż "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu powyższej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Zdaniem NSA, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza jednak, że państwo nie wywiązuje się z konstytucyjnego obowiązku ochrony rodziny, o czym świadczy katalog pozostałych świadczeń opiekuńczych, w tym m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy adresowany do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja, jak uznał NSA, nie jest też sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie świadczy to bynajmniej o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował.

Zaznaczyć trzeba, że Sąd, rozpatrując niniejszą sprawę, jest związany stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w powyższej uchwale. Ogólna moc wiążąca uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 269 § 1 p.p.s.a.) oznacza bowiem, że stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

Reasumując stwierdzić należy, że niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 17 ust. 1a u.ś.r. Skoro matka skarżącego G. W., zobowiązana do alimentacji na rzecz W. S. w pierwszej kolejności, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność, uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad W. S. nie może zostać przesunięte na skarżącego, będącego jej wnukiem, nawet jeśli faktycznie to on sprawuje opiekę nad babcią i z tego powodu zrezygnował lub nie podejmuje zatrudnienia. Irrelewantne dla dokonania tej oceny są natomiast takie okoliczności jak np. faktyczna możliwość sprawowania owej opieki przez G. W.. Ubocznie jednak wypada zauważyć, że okoliczność podana przez G. W. jako przeszkoda dla sprawowania przez nią opieki nad matką, mianowicie jej aktywność zawodowa, również w przy zastosowaniu rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., funkcjonującej w części orzecznictwa sprzed powołanej wyżej uchwały, nie mogłaby zostać uznana za okoliczność obiektywnie wyłączającą możliwość sprawowania opieki, skoro świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty właśnie za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z powyższych względów kontrolowanym decyzjom nie sposób zarzucić wadliwości w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., co determinowało odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawy do uwzględnienia skargi nie mogą natomiast stanowić zarzuty dotyczące długość okresu procedowania w sprawie przez organy, albowiem kwestia ta pozostaje bez wpływu na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Zachowanie terminów załatwienia sprawy administracyjnej i efektywność w jej rozpatrywaniu może być przedmiotem kontroli sądowej w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, a nie w postępowaniu ze skargi na decyzję administracyjną (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 3165/14).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Jednocześnie Sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wynagrodzenie adwokata ustalane jest na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2631; dalej jako "rozporządzenie z 3 października 2016 r."). Stosownie zaś do § 4 ust. 1 rozporządzenia z 3 października 2016 r., opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 (...), zaś zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia, opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym wynoszą 240 zł.

Należy jednak odnotować, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. (sygn. akt SK 53/22) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż: "§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm., dalej jako "rozporządzenie z 22 października 2015 r."), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Trybunał uznał za nieuzasadnione - w świetle powołanych norm konstytucyjnych - różnicowanie stawek i mechanizmów wynagradzania dla radców prawnych ustanowionych z urzędu względem radców prawnych ustanowionych z wyboru. Powyższy wyrok wszedł w życie z dniem ogłoszenia, czyli 4 maja 2023 r. Jego konsekwencją jest przyznawanie - od tego dnia - radcom prawnym ustanowionym w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia w minimalnej wysokości przewidzianej dla tego samego rodzaju spraw dla radców prawnych ustanowionych z wyboru (we własnym zakresie), a więc na podstawie rozporządzenia z 22 października 2015 r.

Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej ma istotne znaczenie dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym, gdyż prowadzi do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I FSK 36/13). Wyrok Trybunału z dnia 20 kwietnia 2023 r. obalił domniemanie konstytucyjności normy i derogował w opisanej części § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, a zarazem wykreował nowy sposób interpretowania jego treści. § 4 ust. 1 rozporządzenia z 3 października 2016 r. jest tożsamy w swej treści z przepisem, którego konstytucyjność została zakwestionowana przez Trybunał w ww. wyroku.

Dlatego też, stosując dyrektywy wykładni prokonstytucyjnej, należy pominąć przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić te stawki stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie przewidziano za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) wyświadczoną przez adwokata ustanowionego z wyboru. W tym zakresie należy więc stosować rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964; por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt III FZ 518/23). Zgodnie zaś z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" tego rozporządzenia – stawka minimalna dla adwokata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji w postepowaniu zażaleniowym wynosi 480 zł. Kwota ta, powiększona – zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z 3 października 2016 r. – o stawkę należnego podatku od towarów i usług (23%), wynosi 590,40 zł.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji wyroku.