Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 156/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 stycznia 2023 r., nr OPE.906.2.8.2023.MJ w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim z dnia 20 grudnia 2022 r., na mocy którego wierzyciel uznał za bezzasadne zarzuty zgłoszone przez A. K. (dalej jako "strona" lub "skarżąca"), dotyczące postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w celu wyegzekwowania obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniego syna strony.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 27 listopada 2020 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim został poinformowany przez Punkt Szczepień P. Sp. z o.o. w S. - poprzez formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych - o niewykonaniu u małoletniego I. M. (ur. [...] 2014 r.) obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. W zawiadomieniu wskazano, że na szczepienia wielokrotnie wzywano telefonicznie, a po ostatniej rozmowie z A. K. (matką dziecka) w październiku 2020 r. przekazano na jej życzenie ulotki dotyczące zaplanowanych do podania szczepionek. Kolejny formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych sporządzono i przekazano do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim w styczniu 2022 r.

Pismem z dnia 9 maja 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim wezwał A. K. do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia dziecka I. M., w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania lub przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego istnienie przeciwwskazań do wykonania ww. szczepień. A. K. w odpowiedzi na ww. pismo, w dniu 24 maja 2022 r. złożyła szereg pytań do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim i wniosła o udzielenie odpowiedzi w trybie dostępu do informacji publicznej. Strona zaznaczyła, ze nie jest osobą uchylającą się od szczepień, jednak aby przystąpić do szczepień konieczne jest przeprowadzenie wszelkich badań, które wykluczą u jej dziecka przeciwskazania do podania szczepionek a także konieczne jest przeprowadzenie ich szczepionkami pojedynczymi, niezwierającymi związków glinu i rtęci, zanieczyszczeń fizycznych i biologicznych oraz szczepionkami etycznymi (nieprodukowanymi z oparciu o ludzkie linie komórkowe z aborcji i niezwierającymi ludzkiego DNA). Pismem z dnia 27 maja 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim udzielił stronie wnioskowanej informacji publicznej.

W dniu 29 lipca 2022 r., w obecności rodziców dziecka, przeprowadzono badanie kwalifikacyjne, podczas którego lekarz stwierdził brak przeciwskazań do szczepień u I. M. (lat 8). W zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym wskazano dodatkowo, że dziecko zostało skierowane do poradni alergologicznej w związku z obawami rodziców, co do szczepienia. Według rodziców występujące u dziecka w 3 roku życia wysypki, były związane z uprzednim szczepieniem. Lekarz wskazał, że mimo wyjaśnień rodzicie nie wyrazili zgody na zaszczepienie dziecka.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim pismem z dnia 6 września 2022 r. wystosował do A. K. upomnienie, wzywając w związku z niedopełnieniem obowiązku zaszczepienia syna do niezwłocznego wykonania brakujących szczepień u dziecka w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia. W upomnieniu zawarto pouczenie, że w razie niewykonania określonego wyżej obowiązku, po upływie wskazanego terminu zostaną zastosowane środki egzekucyjne w celu przymuszenia do wykonania obowiązku.

W odpowiedzi na upomnienie, A. K. pismem z dnia 15 września 2022 r. wniosła o odstąpienie od dalszych czynności w sprawie, ewentualnie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jeżeli tytuł wykonawczy został już wystawiony.

Strona wskazała, że w jej ocenie skierowanie dziecka do poradni alergologicznej spowodowało odroczenie obowiązku do czasu wykonania badania przez lekarza specjalistę. Zaznaczyła, że jest zainteresowana wykonaniem szczepień, jednakże do tego niezbędny jest taki stan zdrowia dziecka, który nie będzie budził zastrzeżeń lekarza.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim pismem z dnia 21 września 2022 r. poinformował A. K., że nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania. Podkreślono, że podczas badania kwalifikacyjnego lekarz nie stwierdził przeciwskazań do szczepień, jednak to rodzice nie wyrazili zgody na szczepienie, a dziecko zostało skierowane do poradni alergologicznej jedynie na prośbę rodziców.

Pismem z dnia 6 października 2022 r. A. K. ponownie zwróciła się o umorzenie postępowania, wskazując, że podczas badania kwalifikacyjnego nie doszło do wykluczenia przeciwskazań do wykonania szczepień. Pismem z dnia 11 października 2022 r. organ poinformował stronę, że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, to jest nie znajduje podstaw do umorzenia postępowania.

W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się przez stronę od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim w dniu 12 października 2022 r. sporządził wniosek kierowany do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący obowiązku o charakterze niepieniężnym, to jest spoczywającego na A. K. obowiązku poddania szczepieniom ochronnym jej małoletniego dziecka - przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce.

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r. (nr SO-IX.756.510.2022.DM) Wojewoda Pomorski nałożył na A. K. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku oraz wezwał do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym.

W dniu 22 listopada 2022 r. A. K. wniosła do Wojewody Pomorskiego zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego poprzedzonego tytułem wykonawczym nr [...].Zgłoszone przez stronę zarzuty objęły:

1/ zarzut nieistnienia obowiązku wykonania szczepienia w chwili wystawienia tytułu wykonawczego, ponieważ bez odpowiedniego badania i zaświadczenia obowiązek jest niewykonalny;

2/ w oparciu o art. 33 § 2 pkt 2 lit c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.:Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.,), powoływanej dalej także jako "u.p.e.a.", zarzut określenia w tytule wykonawczym obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Jako podstawę obowiązku wskazano bowiem w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz.1657), powoływanej dalej także jako "u.z.z.z.ch", który stanowi, że osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Podczas gdy w przypadku osoby małoletniej odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku ponosi osoba, która sprawuje pieczę prawną nad osobą małoletnią;

3/ w oparciu o art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, ponieważ do realizacji obowiązku wyznaczono matkę, choć to nie ona ma się poddać obowiązkowym szczepieniom;

4/ w oparciu o art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. zarzut braku wymagalności obowiązku z powodu odroczenia terminu wykonania obowiązku – w ocenie strony taki skutek wystąpił poprzez skierowanie do lekarza specjalisty podczas badania kwalifikacyjnego dziecka.

Wojewoda Pomorski przekazał Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Starogardzie Gdańskim, jako wierzycielowi, zarzuty strony w celu zajęcia stanowiska. Jednocześnie Wojewoda Pomorski postanowieniem z dnia 8 grudnia 2022 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2022 r. (nr SE.906.2.2022.KW.4) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim, działając na podstawie art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., uznał zgłoszone przez A. K. zarzuty do postępowania egzekucyjnego za bezzasadne.

W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę prawną obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 u.z.z.z.ch , który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dzieci), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ww. ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753), wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 17 ust. 10 ww. ustawy. Uzupełnieniem ww. regulacji prawnych jest ogłaszany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego na podstawie delegacji ustawowej w drodze komunikatu Program Szczepień Ochronnych - przeznaczony dla lekarzy i pielęgniarek będących realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych, będący dokumentem o charakterze technicznym i zawierający informacje oraz wytyczne na temat sposobu realizacji obowiązku zgodne z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę - w tym okresie obowiązkowe szczepienie ochronne powinny zostać wykonane. W przypadku stwierdzenia uchylania się rodziców dzieci od wypełnienia tego ustawowego obowiązku szczepień dzieci (np. w wyniku poinformowania o tym fakcie państwowego powiatowego inspektora sanitarnego przez lekarza POZ), konieczne jest podejmowanie działań w celu przymuszenia osób zobowiązanych (rodziców dzieci) do wypełnienia tego obowiązku.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Organ podkreślił, że w dniu 29 lipca 2022 r. zostało przeprowadzone lekarskie badanie kwalifikacyjne do szczepień u dziecka I. M. W wyniku przeprowadzonego badania lekarz nie stwierdził przeciwskazań do szczepień przeciw odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuśćcowi, poliomyelitis. Badanie zostało potwierdzone wystawieniem zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Szczepienie nie zostało jednak przeprowadzone w uwagi na odmowę rodziców. W celu uzupełnienia szczepień należy ponownie udać się na wizytę szczepienną, gdzie lekarz ponownie przeprowadzi badanie kwalifikacyjne do szczepień ochronnych, zgodnie z art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch

Jednocześnie organ poinformował stronę, że zgodnie art. 17 ust. 5 ww. ustawy, w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie podkreślił, że wzór zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych ( Dz. U. z 2018 r. poz. 753). Ponadto zgodnie z § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. O realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich poddania decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem. Procedura podania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem, na którą składają się dwie czynności tj. lekarskie badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Odmowa poddania dziecka szczepieniu pomimo zakwalifikowania dziecka przez lekarza do szczepień jest równoznaczna z odmową wykonania ciążącego na zobowiązanej obowiązku szczepień małoletniego I. M.

Organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie wystawienie skierowania do poradni specjalistycznej, w tym przypadku alergologicznej, nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem przeciwwskazań do szczepień, czy potrzebą ich odroczenia. Tym bardziej, że zostało ono wystawione w dniu wizyty kwalifikacyjnej do szczepień, podczas której nie stwierdzono przeciwskazań do szczepień określonych w tytule wykonawczym z dnia 12 października 2022.

Oran wskazał, że wbrew przekonaniu strony obowiązek wykonania szczepień istnieje i jest wymagalny.

W odniesieniu do zarzutów z punktu 2 i 3, to jest nieprawidłowego w ocenie strony określenia w tytule wykonawczym obowiązku oraz niepoprawnego wskazania osoby zobowiązanej do wykonania tego obowiązku organ stwierdził, że w tytule wykonawczym wskazał w treści obowiązku, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dzieci), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny. Wskazano również, że A. K. jest zobowiązana do poddania swojego małoletniego dziecka I. M. szczepieniom ochronnym.

W odniesieniu do zarzutu z punktu 4, to jest braku wymagalności obowiązku z powodu odroczenia szczepień u małoletniego I. M. organ również uznał go za bezpodstawny. W tym zakresie podkreślono, że A. K. nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego konieczność odroczenia szczepienia ochronnego. Samo skierowanie do lekarza specjalisty nie jest zaś tożsame w przedmiotowej sprawie z potrzebą odroczenia szczepienia.

A. K. wniosła zażalenie na ww. postanowienie podtrzymując stanowisko o braku wymagalności obowiązku szczepień i niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym. Dodatkowo wskazała na prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 pkt 9 u.p.e.a.). Skarżąca wskazała, że brak szczepienia w przypadku jej dziecka wynika tylko z faktu braku uzyskania dokumentu wykluczającego przeciwskazania i skutki uboczne zastosowania szczepienia.

Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r. (nr OPE.906.2.8.2023.MJ) Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim z dnia 20 grudnia 2022 r., podzielając stanowisko o bezzasadności zgłoszonych przez A. K. zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Organ w pierwszej kolejności wskazał, że nie jest zasadny zarzut z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, a jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.z.z.z.ch. wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cyt. artykułu odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2022, poz. 1876). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2018, poz. 753 ze zm.). Zgodnie z art. 5 pkt 3 Ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2021, poz. 195 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch, który przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Jak więc wynika z powyższego, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Zaniechanie poddania się obowiązkowemu szczepieniu, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej rodzi odpowiedzialność karnoadministracyjną przewidzianą w art. 115 Kodeksu wykroczeń. Tej samej odpowiedzialności podlega też ten, kto sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje jej określonemu szczepieniu ochronnemu.

W dalszej kolejności organ uznał za niezasadny zarzut niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym z uwagi na niewykonanie badania kwalifikacyjnego w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Organ zaznaczył, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. O kwalifikacji dziecka do szczepienia każdorazowo decyduje lekarz po wykonaniu badania kwalifikacyjnego, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych. Zaznaczono, że strona nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach medycznych do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego u syna.

Odnośnie zarzutu dotyczącego prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ, w uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wskazany zarzut nie wypełnia dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a., a zatem wierzyciel nie ma obowiązku go rozpatrywać. Zobowiązany może bowiem wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a.

W dniu 28 marca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skargi A. K. na "postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 stycznia 2023 r. nr OPE.906.2..2023.MJ, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim nr SE.906.2.2022.KW.4 z dnia 20 grudnia 2022 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia".

Ponieważ postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 stycznia 2023 r. nr OPE.906.2..2023.MJ, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim nr SE.906.2.2022.KW.4 z dnia 20 grudnia 2022 r. nie dotyczyło nałożenia grzywny w celu przymuszenia, lecz stanowiska wierzyciela odnośnie zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy zwrócono się do pełnomocnika strony o wyjaśnienie, jaki akt jest przedmiotem wniesionej przez stronę skargi. W odpowiedzi w dniu 30 sierpnia 2023 r. pełnomocnik strony doprecyzował, że skarga dotyczy postanowienia Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 stycznia 2023 r. wydanego w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Pełnomocnik wyjaśnił, że oznaczenie w treści skargi ww. postanowienia jako wydanego w przedmiocie nałożenia grzywy w celu przymuszenia stanowiło omyłkę.

W złożonej skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia podnosząc zarzuty naruszenia prawa obejmujące:

1/ naruszenie art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej z tytułu wykonawczego wystawionego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego;

2/ naruszenie art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy nie podlegał egzekucji administracyjnej;

3/ naruszenie art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez nieistnienie obowiązku w dniu wydania postanowienia;

4/ prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 pkt 9 u.p.e.a. )

5/ naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia;

6/ naruszenie art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a.;

7/ nieważności z powodu niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

W uzasadnieniu wskazano z jakich przyczyn, w ocenie strony, Wojewoda Pomorski nie powinien przystępować do egzekucji administracyjnej. Winien on bowiem uwzględnić, że brak jest możliwości egzakcji administracyjnej, w sytuacji gdy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym nie istnieje.

Strona podkreśliła, że zgodnie z art. 31 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wolność człowieka podlega ochronie prawnej. Z kolei ust. 2 tego artykułu ustawy zasadniczej wskazuje, iż każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych oraz, że nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Przepisy te stosuje się bezpośrednio, niemniej jednak mogą one zostać skonkretyzowane w aktach prawnych niższej rangi. I tak na gruncie praw pacjenta artykuł 31 Konstytucji RP znalazł odzwierciedlenie w art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.), zgodnie z którym pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9 tejże ustawy. Analogiczną regulację zawierają przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 152 z późn. zm.). W podobnym duchu utrzymane są postanowienia Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie z 19 listopada 1996 r., przede wszystkim zaś jej art. 5. Z wymienionych wyżej przepisów w ocenie strony skarżącej jednoznacznie zatem wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu, czy innym świadczeniom zdrowotnym. Niewątpliwie czynnością taką jest również szczepienie ochronne. Reakcja organizmu dziecka na zastosowane szczepienie nie jest do końca przewidywalna. Stąd też, w ocenie strony skarżącej, nawet niewielkie choćby procentowe ryzyko wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych po poddaniu się szczepieniu, w pełni uzasadnia po stronie rodzica prawo do odmowy poddania się takiej czynności. W ocenie strony, powyższe przemawia za uznaniem, że z przepisów prawa nie wynika obowiązek, który mógłby być egzekwowany w drodze egzekucji administracyjnej.

Skarżąca wskazała, że nawet gdyby przyjąć, iż obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw wybranym chorobom zakaźnym wynika z przepisów prawa, to jednak błędne byłoby przyjęcie, że rozstrzyganie, czy podejmowanie jakichkolwiek innych działań w zakresie tego obowiązku, pozostaje we właściwości Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (i co za tym idzie w niniejszej sprawie nadaje się do egzekucji administracyjnej, jako objęte tytułem wykonawczym wystawionym przez uprawniony organ). Wskazano, że obowiązki, które podlegają takiej egzekucji zostały wymienione przede wszystkim w art. 2 ust. 1 u.p.e.a. Strona wyraziła przy tym pogląd, że w niniejszej sprawie organy opierały się na prawdopodobnie pkt 10 tego przepisu, zgodnie z którym egzekucji podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Podkreślono, że właściwość rzeczowa Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego nie wynika z przepisów u.p.e.a. Z kolei w art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 12, poz. 49 z późn. zm.) mowa jest o tym, że do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych należy wydawanie zarządzeń i decyzji lub występowanie do innych organów o ich wydanie - w wypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych. W ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przyznano Państwowej Inspekcji Sanitarnej uprawnienia do prowadzenia postępowania w przedmiocie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Przy czym istotne jest, że uprawnienia takiego nie można domniemywać i nie wynika ono, w ocenie strony, z art. 5 pkt 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, który to przepis tylko ogólnie wyznacza zakres działania Inspekcji.

Reasumując, strona wskazała, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących szczepień ochronnych, ani też do prowadzenia w tym zakresie postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji organ ten nie miał prawa egzekwować wykonania obowiązku niepieniężnego w postaci szczepienia ochronnego i nie był uprawniony do prowadzenia w tym zakresie jakichkolwiek czynności, w szczególności do wystawienia tytułu wykonawczego, która to czynność bezpośrednio poprzedza wszczęcie postępowania egzekucyjnego (art. 27 ust. 1 u.p.e.a.).

Strona podtrzymała stanowisko, iż w jej ocenie w przedmiotowej sprawie nie było postaw do twierdzenia, że termin wykonania obowiązku upłynął i stał on się wymagalny. W art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch określono, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Skarżąca podkreśliła, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest zaś źródłem prawa obowiązującego w Polsce, które zostały enumeratywnie wymiennie w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek musi wynikać wprost z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Komunikaty Generalnego Inspektora Sanitarnego ze swej istoty wiążą zaś jedynie jednostki mu podległe, nie zaś poszczególne osoby. Informacje zawarte w komunikacie mogą być jedynie traktowane jako wskazówki techniczne dotyczące wykonywania szczepień ochronnych ale nie mogą stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

W skardze wskazano ponadto, że postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania szczepienia wydane przez Wojewodę Pomorskiego nie spełnia wymagań art. 124 § 2 k.p.a., ponieważ nie zawiera uzasadnienia. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu organ nie spełnił wymagań tego przepisu i nie podał jakie fakty organ uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł oraz jakie dowody odrzucił i dlaczego. Brak takiego uzasadnienia powoduje w ocenie strony, że decyzja jest wadliwa co stanowi przesłankę do jej uchylenia. Ponadto organ nie wyjaśnił, dlaczego dokonano wyboru konkretnego środka egzekucyjnego, ani również wysokości wymierzonej grzywny. Organ nie przedstawił, także na jakiej podstawie stwierdził, że zobowiązany może wykonać obowiązek, czy stan zdrowia dziecka pozwala na wykonanie szczepienia oraz czy brał pod uwagę przyczyny dla jakich to szczepienie nie zostało wcześniej wykonane.

Strona podniosła ponadto, że organ wydający postanowienie nie powiadomił jej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i przedstawionych stanowisk oraz o możliwości zgłoszenia żądań i wniosków. Takie prawo gwarantował stronie zaś art. 10 § 1 k.p.a. W ocenie strony, na skutek zaniechania organu została ona pozbawiona prawa do złożenia jakichkolwiek wyjaśnień i dowodów jak również do zapoznania się z już zgromadzonym materiałem dowodowym. Zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczności, które przedstawia organ nie mogą być zaś uznane za udowodnione, gdy strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Z tych względów strona podniosła, że została pozbawiona prawa do prawidłowego udziału w postępowaniu.

Strona podtrzymała stanowisko, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego i także później, jej syn nie miał wykonanego ważnego badania kwalifikacyjnego. Z uwagi na to spełnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym jest niemożliwe gdyż przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badania byłoby niezgodne z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. Tym samym organ wydający postanowienie nie miał podstaw do stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny i wykonalny ponieważ nie przedstawił jako dowodu zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Brak takiego zaświadczenia w aktach sprawy potwierdza, że w dniu wydania postanowienia organ nie posiadał wiedzy o aktualnym stanie zdrowia dziecka i co się z tym wiąże, nie miał możliwości stwierdzenia czy obowiązek w danej chwili jest wykonalny. Jednocześnie wskazano, że brak zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania do wykonania szczepienia nie może przesądzać automatycznie o braku takich przeciwwskazań. Stan taki może potwierdzić bowiem tylko badanie kwalifikacyjne, wykonane przez uprawnionego lekarza. Strona skarżąca nie zgodziła się także ze stanowiskiem organu, aby na procedurę szczepienia składały się dwie czynności, to jest badanie kwalifikacyjne i podanie szczepionki. Z tych dwóch czynności w ocenie strony obligatoryjne jest tylko badanie kwalifikacyjne. Natomiast w przypadku tej drugiej procedury, pacjent – w ocenie strony skarżącej - ma zupełną dowolność w jakim terminie oraz czy w ogóle podda się tej czynności medycznej.

W ocenie skarżącej, nie ma podstaw do twierdzenia, że termin szczepienia upłynął i stał się wymagalny. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w § 2 i § 3 określa rodzaj, zakres i terminy szczepień ochronnych. Terminy te są wyznaczone wiekiem dziecka. Jako przykład skarżąca wskazała, że szczepienie przeciwko błonicy obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 1a). W dniu wydania postanowienia syn skarżącej nie przekroczył zaś 19 roku życia. Z tego też faktu, w ocenie skarżącej, jednoznacznie wynika, że jej syn nie przekracza podanego przedziału wiekowego dla żadnego ze szczepień wymienionych w tytule wykonawczym.

W końcowej części skargi ponownie odniesiono się do zarzutów braku należytego uzasadnienia postanowienia o nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że wniesione przez A. K. zarzuty w odniesieniu do prowadzonego postępowania egzekucyjnego były bezzasadne. Organ wskazał, że bezsporne pozostaje, że skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku podania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Natomiast o tym, że taki obowiązek na niej spoczywa i wynika z mocy prawa, była wcześniej wielokrotnie informowana. W aktach sprawy nie ma zaś zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikałoby, że istnieją przeciwskazania do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym bądź w ogóle, bądź przesunięcia ich na termin późniejszy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 stycznia 2023 r. nr OPE.906.2..2023.MJ, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Starogardzie Gdańskim nr SE.906.2.2022.KW.4 z dnia 20 grudnia 2022 r. w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne.

Z uwagi na treść podniesionej w skardze argumentacji na wstępie zatem wyraźnego podkreślenia wymaga, że przedmiotem oceny Sądu nie było w niniejszej sprawie postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 7 listopada 2022 r. nr SO-IX.756.510.2022.DM o nałożeniu na A. K. grzywny w celu przymuszenia. Sąd nie odniósł się tym samym do sformułowanych w tym zakresie w skardze zarzutów.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.:Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 – 35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

W niniejszej sprawie, skarżąca wniosła zarzuty związane z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 12 października 2022 r. i dotyczącym obowiązku o charakterze poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W piśmie z dnia 22 listopada 2022 r. skarżąca podniosła następujące zarzuty:

1/ nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a );

2/ określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit c u.p.e.a.);

3/ błędu co do zobowiązanego (33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.);

4/ braku wymagalności obowiązku z powodu odroczenia terminu wykonania obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit a u.p.e.a.).

Z treści pisma z dnia 22 listopada 2022 r. wynika, że zarzuty te są w argumentacji skarżącej wzajemnie powiązane. Skarżąca podniosła bowiem zarzut nieistnienia obowiązku, wskazując przede wszystkim na występującą, w jej ocenie, niewykonalność obowiązku poddania szczepieniu w przypadku jej syna. W tym zakresie strona podniosła, że szczepienie musi być poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym, przy czym szczepienie nie można przeprowadzić gdy pomiędzy badaniem a szczepieniem upłynęły już 24 godziny. W tym zakresie na etapie wniesionego zażalenia skarżąca sprecyzowała, że w jej ocenie obowiązek poddania szczepieniu jest niewykonalny, ponieważ w chwili wydania tytułu wykonawczego dziecko nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego.

W odniesieniu do zarzutu z punktu 2 i 3 skarżąca skoncentrowała się natomiast na wskazaniu, że obowiązek, do wykonania którego wezwał ją organ, powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b u.z.z.z.ch. dotyczy osoby małoletniej. Dla skarżącej niezrozumiałe jest dlaczego organ wezwał ją do wykonania obowiązku, a jako osobę zobowiązaną do jego realizacji wskazał małoletnie dziecko, które nie ma zdolności do wykonywania czynności prawnych.

W odniesieniu do zarzutu braku wymagalności obowiązku, skarżąca w piśmie z dnia 22 listopada 2022 r. wskazała na okoliczność skierowania dziecka do poradni specjalistycznej, co skarżąca utożsamia ze stwierdzeniem u dziecka występowania przeciwskazań do szczepienia. W zażaleniu strona podniosła zaś, że podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie, przy czym w zakresie zarzutu braku wymagalności obowiązku wskazała dodatkowo na wiek swojego syna, argumentując, że "moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł z uwagi na wiek mojego dziecka" oraz podkreśliła, że skoro obowiązek szczepień wynika z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, to nie wynika tym samym z obowiązujących przepisów prawa, lecz z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Jak wynika z treści skargi, w ocenie skarżącej nie ma ona prawnego obowiązku zaszczepienia dziecka, jeżeli tylko jako rodzic ma wątpliwości co do bezpieczeństwa takiego szczepienia.

Na etapie zażalenia skarżąca podniosła ponadto dodatkowy w stosunku do pisma z dnia 22 listopada 2022 r. zarzut – to jest zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ - powołując się na art. 33 § pkt 9 u.p.e.a.

Odnośnie ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 sierpnia 2019 r., poz.1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 października 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych – w dniu 20 października 2022 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

Wyjaśnienia wymaga zatem, że w cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki wniesienia zarzutu w sytuacji prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ. Powołany przez stronę skarżącą art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. został uchylony i nie obowiązuje. W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania tego zarzutu, na co zasadnie zwrócił uwagę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w zaskarżonym postanowieniu. W postanowieniu tym wskazano bowiem - bezpośrednio odnosząc się do w całości zacytowanej treści art. 33 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu aktualnie obowiązującym - że wskazany zarzut nie mieści się w treści wskazanych przepisów. Zauważyć przy tym też należy, że wskazany zarzut został podniesiony przez stronę dopiero na etapie zażalenia. Gdyby jednak nawet został zgłoszony wcześniej, wierzyciel i tak nie byłby uprawniony i nie posiadałby kompetencji do rozpoznania tak sformułowanego zarzutu. Nie jest on bowiem uprawniony do dokonywania oceny prawidłowości działania organu egzekucyjnego.

Organ I instancji uznał zarzuty za bezzasadne, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Pomimo tego, że w art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. ustawodawca wskazuje na "oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej" uchybienie w zakresie użytego sformułowania nie ma wpływu na wynik sprawy (zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), nie mogło zatem skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

W ocenie Sądu, organy dokonały prawidłowej oceny zarzutów podniesionych na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a (nieistnienie obowiązku), art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., (określenie obowiązku w tytule wykonawczym niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa prawa), art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. (błąd co do zobowiązanego) oraz art. (art. 33 § 2 pkt 6 lit a p.p.s.a. (brak wymagalności obowiązku z powodu odroczenia terminu wykonania obowiązku). Organy, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały przepisy obowiązującego prawa.

W przedmiotowej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było stwierdzenie, że skarżąca nie wyraziła zgody na szczepienie syna, którą to okoliczność jednoznacznie potwierdza zaświadczenie o przeprowadzonym w dniu 29 lipca 2022 r. lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. W zaświadczeniu tym lekarz wskazał, że przeprowadzone badanie wskazało brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych oraz, że "pomimo wyjaśnień rodzice nie wyrazili zgody na szczepienie dziecka". W zaświadczeniu tym wyjaśniono, że lekarz wystawił skierowanie dla dziecka (I. M., lat 8) do poradni alergologicznej jedynie w związku z podejrzeniami rodziców. Według rodziców wysypki w postaci rumienia i pokrzywki, które występowały w 3 roku życia ich dziecka związane bowiem były ze szczepieniem.

Okoliczność, że skarżąca od lat uchyla się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, które powinny zostać wykonane u I. M. w 6 roku jego życia (a zatem w 2020 r.) potwierdza znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja z przychodni. Skarżąca otrzymywała pisemne oraz telefoniczne wezwania do wykonania szczepień. W związku z uchylaniem się przez rodziców I. M. od obowiązku wykonania szczepień P. Sp. z o.o. w S. dwukrotnie przesłało do organu Inspekcji Sanitarnej formularze zgłoszenia osoby uchwalającej się od obowiązku szczepień ochronnych. W pierwszym zawiadomieniu z dnia 27 listopada 2020 r. wskazano, że w załączeniu do formularza przesyła się oświadczenie matki I. M., dla wykazania przyczyn niezaszczepienia dziecka oraz, że odmowa wykonania szczepienia dotyczy szczepień przeciwko: odrze, śwince, różyczce (MMR), błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis (Infanrix DTPa/IPV).

Z akt sprawy wynika, że I. M. (ur. [...] 2014 r.) nie został poddany przed przesłaniem do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego nr SE.906.2.2022.KW.4 z dnia 12 października 2022 r. wskazanym szczepieniom przypominającym przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce,

Z Programu Szczepień Ochronnych na rok 2020, stanowiącego załącznik do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 16 października 2019 r. (opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia z 2019 r., poz. 87), wynikał zaś obowiązek zaszczepienia w 2020 r. dziecka przeciwko:

- błonicy, tężcowi, krztuścowi – I dawka przypominającą w 6 roku życia,

- poliomyelitis - dawką przypominającą w 6 roku życia,

- śwince, odrze, różyczce - dawką przypominającą w 6 roku życia.

Ponieważ obowiązek dotyczący poddania dziecka szczepieniu przeciwko wymiennym wyżej chorobom nie został dopełniony, a organ uzyskał z przychodni informację, że podczas wizyty kwalifikacyjnej w dniu 29 lipca 2022 r. nie stwierdzono przeciwskazań do szczepień, ani też nie odroczono szczepienia, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim wezwał stronę do dobrowolnego wykonania obowiązku, a następnie pismem z dnia 6 września 2022 r. przesłał A. K. upomnienie na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a., w którym wezwał skarżącą do stawienia się wraz z dzieckiem w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia w punkcie szczepień P. Sp. z o.o. w S. w celu wykonania ww. obowiązkowych szczepień ochronnych, gdzie wskazano też, że szczepienie będzie poprzedzone kwalifikacyjnym badaniem lekarskim. Następnie po otrzymaniu od A. K. wniosku o umorzenie postępowania w sprawie i niepodejmowanie dalszych czynności, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie przesłał A. K. pismo z dnia 21 września 2022 r., w którym wyjaśnił, że wbrew przekonaniu strony szczepienie nie zostało odroczone do czasu wizyty w poradni specjalistycznej. Dziecko zostało bowiem skierowane do poradni tylko ze względu na obawy rodziców, natomiast lekarz stwierdził brak przeciwskazań do szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce.

Pomimo wystosowania do skarżącej opisanych dokumentów, dziecko nie zostało poddane szczepieniom. Po otrzymaniu wyjaśnień z organu z dnia 21 września 2022 r., skarżąca w piśmie z 6 października 2022 r. ponownie wniosła o zakończenia postępowania w sprawie uchylania się od obowiązku poddania syna szczepieniom, argumentując, że w jej ocenie, lekarz podczas przeprowadzanego badani kwalifikacyjnego nie wykluczył przeciwskazań do szczepień i skierował dziecko do poradni alergologicznej.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

W przedmiotowej sprawie, prawidłowo uznano, że wystawienie skierowania do poradni specjalistycznej nie było jednoznaczne ze stwierdzeniem przeciwwskazań do szczepień, czy potrzebą ich odroczenia. Skierowanie do poradni specjalistycznej zostało bowiem wystawione jedynie na prośbę rodziców wyrażających obawy co do wypływu szczepień na stan zdrowia ich dziecka po szczepieniu. Natomiast sam lekarz nie stwierdził przeciwskazań do szczepień ochronnych i sporządził na tą okoliczność zaświadczenie o przeprowadzonym w dniu 29 lipca 2022 r. lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Wskazano ponadto, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Skarżąca nie przedstawiła w toku sprawy żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień syna. Żadne przeciwskazania nie zostały odnotowane w dokumentacji medycznej.

W toku badania 29 lipca 2022 r. na prośbę rodziców wystawiono skierowanie do poradni alergologicznej zostało. Skarżąca nie wykazała jednak, aby skorzystała z wystawionego kierowania, by badanie w poradni specjalistycznej odbyło się i aby nastąpiło to ze skutkiem odroczenia obowiązku szczepienia. W prawie wykazano zatem by alergolog stwierdził jakiekolwiek przeciwskazania do szczepień.

Reasumując, w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo przyjęto, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich poddania decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem. O kwalifikacji do szczepienia nie decyduje zatem rodzic, czy opiekun dziecka. Jeżeli zatem lekarz dokona kwalifikacji, że dziecko może zostać poddane szczepieniu, szczepienie powinno zostać wykonane. Organy zasadnie zatem przyjęły, że w przedmiotowej sprawie odmowa poddania I. M. w dniu 29 lipca 2022 r. szczepieniu - pomimo zakwalifikowania dziecka w tym dniu przez lekarza do szczepień - należy uznać za równoznaczną z odmową wykonania przez skarżącą ciążącego na niej obowiązku poddania jej małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zdaniem Sądu, organy Inspekcji Sanitarnej zasadnie oceniły, że zarzut strony zgłoszony na podstawie art. art. 33 § 2 pkt 6 lit a u.p.e.a. podlegał oddaleniu.

O braku wymagalności wymienionego obowiązku nie może świadczyć okoliczność podnoszona przez skarżącą, tj. niewykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. W toku badania kwalifikacyjnego w dniu 29 lipca 2022 r. lekarz ocenił bowiem stan zdrowia syna skarżącej i nie stwierdził istnienia przeciwskazań do szczepienia. Skarżąca nie przedstawiła natomiast ani podczas badania, ani też później żadnej dokumentacji pozwalającej stwierdzić występowanie takich przeciwwskazań. Wskazać należy, że realizacja obowiązku szczepienia, podobnie jak wykorzystanie innych środków medycznych, wiąże się z potencjalną możliwością wystąpienia powikłań, których nie można wykluczyć. Kwestionowany w skardze sposób wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przebiega zgodnie z zasadami aktualnej wiedzy medycznej, a skarżąca nie wykazała nieprawidłowości w działaniach lekarzy podczas przeprowadzania badania kwalifikacyjnego.

Powyższe rozważania mają znaczenie dla dokonanej przez organy oceny zgłoszonego przez skarżącą w oparciu o art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. zarzutu nieistnienia obowiązku podanego egzekucji. Zgodnie bowiem z przedstawioną przez skarżącą argumentacją, upatruje ona nieistnienia obowiązku w tym, że w chwili wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek ten był niewymagalny. Niewymagalność obowiązku skarżąca upatruje w braku aktualnego badania kwalifikującego do szczepienia na dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Jak wskazano wyżej jedyną przyczyną niezaszczepienia I. M. w dniu 29 lipca 2022 r. po badaniu kwalifikacyjnym, które nie wykazało istnienia przeciskań do szczepienia, była tylko odmowa skarżącej poddania dziecka szczepieniu.

Wbrew przekonaniu strony skarżącej obowiązek zaszczepienia jej małoletniego syna przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce wynika z aktów o charakterze powszechnie obowiązujących na terenie RP źródeł prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia prawidłowo przytoczono przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu synowi skarżącej szczepionek przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce, wskazanych w wezwaniach kierowanych do skarżącej od 2020 r. przez przychodnię i organy inspekcji sanitarnej.

W odniesieniu do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

W przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (aktualny publikator: t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Ze wskazanych przepisów wynika norma ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

Nie ma zatem racji skarżąca, że obowiązek o charakterze niepieniężnym został określony niezgodnie z treścią wynikającą z przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie uzasadnia braku wymagalności obowiązku. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r.; sygn. akt II OSK 2547/18).

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie tam, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału, wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącej – jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień.

Tym samym orzekające w sprawie organu Inspekcji Sanitarnej zasadnie orzekły o oddaleniu zarzutu podniesionego przez skarżącą w oparciu o art. 33 § 2 pkt 2 lit c u.p.e.a. Wbrew ocenie skarżącej, wskazany w tytule wykonawczym z dnia 12 października 2022 r. obowiązek został bowiem określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch.

W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wskazano, że, w sprawie nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej. Zarzut poniesiony przez skarżącą na podstawie art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. oddalono, wskazując, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. małoletnich dzieci), odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny. Powyższa kwestia została jednoznacznie uregulowana przez ustawodawcę w art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch., który stanowi, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876, 2280 i 2705 oraz z 2023 r. poz. 605). A. K., będąca jako matka I. M. jego opiekunem prawnym, jest tym samym niewątpliwie zobowiązana do poddawania swojego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Odnosząc się do stanowiska wyrażonego w skardze, że rodzice nie mają obowiązku zaszczepić dziecka, jeżeli nie wyrażają zgody na szczepienie, wskazać należy, że poddanie osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie zostało przez ustawodawcę pozostawione uznaniu jego rodziców.

Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że obowiązkowość szczepień ochronnych pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie aprobuje i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 262/20), w którym wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do art. 16 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13).

W orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19) wskazano, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia (por. NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Wskazać także należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

W świetle zgromadzonych w sprawie i ocenionych przez organy dokumentów, nie budziła wątpliwości okoliczność niepoddania dziecka szczepieniom jedynie z uwagi na brak zgody rodzica i pomimo stwierdzonego przez uprawnionego lekarza braku przeciwskazań do wykonania szczepień.

Organ inspekcji sanitarnej zasadnie wystąpił zatem do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel miał prawo domagać się wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji.

Za pozostające poza granicami przedmiotowej sprawy należy przy tym uznać wszelkie sformułowane w skardze zarzuty odnoszące się do działań organu egzekucyjnego, to jest zarzut naruszenia art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a. w związku z wszczęciem egzekucji, czy zarzut naruszenia art. 119 u.p.e.a. poprzez nałożenie grzywny w celu przymuszenia.

Sąd uznał także za nieuzasadnione podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Organ rozważył całość zebranego materiału dowodowego i dokonał na jego podstawie prawidłowych ustaleń faktycznych. Organ zgodnie z art. 80 k.p.a. prawidłowo stwierdził, że skarżąca od 2020 r. uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane przez organ dowody jednoznacznie zaś potwierdzają, że skarżąca nie zrealizowała obowiązku szczepienia dziecka, mimo pozytywnej kwalifikacji lekarskiej do szczepienia. W sprawie prawidłowo oceniono, że skierowanie dziecka do poradni specjalistycznej nie było w tym wypadku równoznaczne z odroczeniem obowiązku szczepienia. Akta sprawy potwierdzają, że lekarz kwalifikujący nie stwierdził przeciwwskazań do szczepień i wydał ww. skierowanie jedynie w związku z obawami rodziców, co do bezpieczeństwa szczepień, a nie obawami uzasadnionymi medycznie, to jest rzeczywistym stanem zdrowia dziecka podczas badania kwalifikacyjnego. W tej sytuacji wskazanie dowodów uzasadniających podniesione zarzuty należało do skarżącej. Skarżąca dowodów takich nie przedstawiła, w szczególności nie wykazała ona zaświadczeniem lekarskim z poradni alergologicznej konieczności odroczenia szczepień.

Podniesione przez stronę zarzuty naruszenia art. 10 i 81 k.p.a. nie mogły prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarżąca nie wykazała bowiem, że uniemożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wszelkie wnioski w tym zakresie mogła złożyć w odwołaniu. Ani w odwołaniu ani w skardze skarżąca nie przytoczyła nowych okoliczności faktycznych ani ocen, które nie zostały uwzględnione przez organy wydające postanowienia, a które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, powody oddalenia zgłoszonych przez skarżącą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, w tym dokonaną przez organ ocenę zebranych w sprawie dowodów, przedstawiono w zaskarżonym postanowieniu w sposób jasny, wyczerpujący i szczegółowy. Organy odniosły się do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów i przedstawiły prawidłowe stanowisko co do wszystkich podniesionych przez skarżącą kwestii.

Uznawszy zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym

w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).