Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 726/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 lutego 2024 r., znak SKO-NP-4115-158/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej A. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. P. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 20.02.2024 r. (SKO-NP-4115-158/23) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z 5.04.2023 r. (znak: BWR.8252.22.2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. W dniu 16.02.2023 r. skarżąca złożyła wniosek ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, E. P. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 18.04.2015 r., stwierdzającym, że stopnień ten występuje od 8.04.2015 r. Przyczyna niepełnosprawności oznaczona została symbolem 02-P (choroby psychiczne).

2. Organ I instancji wyżej wskazaną decyzją odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, że wnioskodawczyni od 2015 r. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga pomocy przy siadaniu na łóżku, jest sadzany na wózek, nie jest w stanie samodzielnie wykonać żadnych czynności higienicznych, ani czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, wymaga karmienia i podania napojów (nie współpracuje przy opiece, nie chce przyjmować posiłków, ani płynów) oraz leków.

Nadto organ wskazał, że z oświadczenia strony wynika, że posiada ona jeszcze troje rodzeństwa, które nie współuczestniczy w opiece nad ojcem ponieważ jeden z braci, choć mieszka w G. to pracuje za granicą, drugi brat mieszka poza granicą kraju i nie ma z nim kontaktu, a siostra mieszka w R. i tam też pracuje. W ocenie organu, okoliczności wskazane przez stronę nie można uznać za obiektywnie niezależnych od ich woli, uniemożliwiających rodzeństwu realizację obowiązku alimentacyjnego wobec ojca poprzez zabezpieczenia mu pomocy i opieki w sposób pośredni. Według organu, w rodzinie skarżącej istnieje możliwość zorganizowania opieki przez dzieci niepełnosprawnego tak, aby żaden z członków rodziny nie musiał rezygnować z aktywności zawodowej lub też nie ma przeszkód by opiekę tę nadal sprawowała skarżąca, a pozostałe rodzeństwo, w ramach ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec ojca, wypłacało jej ekwiwalent pieniężny za rezygnacje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nadto organ l instancji stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"), która uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

3. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

a) art. 17 ust. 1b ustawy i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po 18 roku życia i w związku z tym odwołującej się jako jego opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne;

b) art. 17 ust. 1b ustawy wykładanego przez organ z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13);

c) art. 17 ust.1 pkt 4 oraz ust. 1a ustawy i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim ponieważ są też inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny;

d) art. 17 ust.1 pkt 4 w związku z art. 6 k.p.a. , art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczności przedmiotowej sprawy, tj. zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, nie wymaga rezygnacji przez nią z zatrudnienia pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stale i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 20.02.2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podkreśliło, że w obecnym stanie prawnym (tj. po wyroku TK z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13) ocena możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna odbywać się z pominięciem niekonstytucyjnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy. Dalej Kolegium Odwoławcze wyjaśniło istotę świadczenia pielęgnacyjnego i podkreśliło, że nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu koniecznej pieczy nad niepełnosprawnym. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Zwróciło Kolegium uwagę, że z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni mieszka z niepełnosprawnym, 81- letnim ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2015 r., jest osobą leżącą, wymaga pomocy przy posadzeniu go na łóżku, korzysta z wózka inwalidzkiego tylko przy zmianie pościeli, jest pampersowany, cewnikowany i ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu, której udziela mu córka. Opieka ta polega na pomocy przy w utrzymaniu higieny osobistej (mycie, zmiana pampersów, golenie, dbanie o ujście cewnikowane, ubranie, zmiana opatrunków, strzyżenie, dbanie o utrzymanie czystości jamy ustnej), przygotowanie i podanie posiłków, leków, karmienie i podanie napojów, pomocy w czynnościach związanych z prowadzeniem domu (pranie, sprzątanie), ćwiczenia rehabilitacyjne, masowanie nóg stóp, uczestniczenie w procesie leczenia, tj. wizyty lekarskie, wykup leków, przekazanie materiału do badań diagnostycznych, pomiar cieśnienia, temperatury. Skarżąca za względu na tę opiekę nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od 8.04.2015 r. do chwili obecnej. Organ odwoławczy podał, że z akt sprawy wynika, że ostatnie zatrudnienie skarżącej zakończyło się w czerwcu 2008 r. i od tego czasu nie podejmowała ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Od 12 sierpnia 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r., od 17 listopada 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. oraz od 2 kwietnia 2009 r. do 3 sierpnia 2009 r. – skarżąca była zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a następnie od 15 stycznia 2016 r. do nadal jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W oświadczeniu złożonym 7 lutego 2023 r. skarżąca podała, że ma troje rodzeństwa, które nie współuczestniczy w opiece. W tym aspekcie SKO przytoczyło ustalenia wskazujące, że siostra skarżącej R. mieszka w R., tam pracuje. Z kolei brat R. mieszka w [...] i nie ma z nim kontaktu, a brat T. pracuje za granicą. Kolegium zwróciło uwagę, że 23.02.2023 r. skarżąca złożyła kolejne oświadczenie, z którego wynika, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie podstawowej pielęgnacji, utrzymania higieny, czynności związane z zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb bytowych jest to opieka sparowana przy łóżku chorego, ponieważ ojciec jest osobą leżącą, pampersowaną, cewnikowany, mało komunikatywny i współpracujący, w codziennym życiu całkowicie zależny od jej pomocy.

Kolegium podkreśliło, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykonywanie opieki przez osobę obciążoną wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W sprawie, oprócz skarżącej jest jeszcze troje rodzeństwa na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego ojca. Podkreśliło SKO, że ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia pielęgnacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Kolegium dodało, że z oświadczenia skarżącej nie wynika, aby w stanie faktycznym istniały obiektywne okoliczności uniemożliwiające rodzeństwu włączenie się w opiekę nad ojcem w sposób bezpośredni lub pośredni.

Ponadto wskazało SKO, że opisana wyżej sytuacja dotycząca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą wskazuje, iż brak podejmowania przez nią aktywności zawodowej nie miał związku z objęciem ojca opieką, które - jak oświadczała - nastąpiło w 2015 r., ponieważ przed tym momentem, od 8 lat już nie podejmowała żadnej pracy czy zatrudnienia. Przez cały ten okres, zarówno przed sprawowaniem opieki jak i w jej trakcie, nie korzystała również z żadnej formy wsparcia ze strony państwa. Tym samy trudno przyjąć, iż istnieje zawiązek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

5. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 128 k.r.o. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nim z rodzeństwem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią z zatrudnienia.

Skarżąca domagała się uchylenia obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

6. W odpowiedzi na skargę organ II instancji domagał się jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, że akty te naruszają prawo w sposób nakazujący pozbawienie ich mocy wiążącej.

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należało zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie, art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.03.2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Motywacja organów obu instancji towarzysząca odmownemu załatwieniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego sprowadzała się do wskazania, iż brak stwierdzenia związku przycznowo-skutkowego był wynikiem tego, że skarżąca ma jeszcze troje rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji ojca, a po stronie żadnej z tych osób nie występują obiektywne przesłanki pozwalające współuczestniczyć w opiece nad niepełnosprawnym. Nadto, SKO podało, że brak podejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej nie miał związku z objęciem ojca opieką, która nastąpiła w 2015 r., ponieważ przed tym momentem, od 8 lat już nie podejmowała żadnej pracy czy zatrudnienia.

W ocenie Sądu, przyjęte przez organy stanowisko nie zasługiwało na akceptację.

Odnośnie udziału rodzeństwa w opiece nad osobą niepełnosprawną, jako okoliczności przemawiającej za odmową przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego Sąd wskazuje, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem NSA w tym przedmiocie, kwestia rodzeństwa zasadniczo nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego. Obrazuje ona bowiem możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22) akcentował bowiem, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że podlegająca opiece osoba niepełnosprawna posiada oprócz skarżącego, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) NSA wywodził, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto – podkreślał NSA – w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych. Z kolei w wyroku z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23) NSA zajął stanowisko, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast w wyrokach z 14.0.2024 r., I OSK 229/23 oraz z 21.02.2024 r., I OSK 158/23 - Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę, że nie można pominąć faktu, iż w niedalekiej odległości od matki skarżącej (w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała - sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem.

Tak więc, ocena możliwości organizacyjnych rodziny w zakresie opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu jej członkiem może mieć znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem niepełnosprawnego w równym stopniu co wnioskujący, zawsze musi podlegać indywidulanej ocenie na tle ogółu okoliczności faktycznych danej sprawy, a zwłaszcza intensywności i charakteru opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna ze względu na specyfikę występujących u niej niedomagań oraz objawów chorobowych, jak też realnej możliwości udzielania wsparcia opiekunowi w stopniu, który dawałby mu możliwość podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu, stwierdzona przez orzekające w tej sprawie organy administracji możliwość rodzeństwa współuczestniczenia w opiece nad ojcem, w stopniu (zakresie) umożliwiającym skarżącej podjęcie zatrudnienia, nie zostało poprzedzone dostatecznie wnikliwym badaniem tego aspektu sprawy. Organy zaniechały przeprowadzenia ocen zrelatywizowanych do specyfiki uwarunkowań zdrowotnych niepełnosprawnego ojca skarżącej. Wszak dostrzec trzeba, że jest to osoba leżąca, pamersowana, cewnikowana, wymagająca karmienia i podawania napojów, jak też wymagająca zapewnienia pełnej higieny osobistej oraz w istocie pomocy we wszelkich sferach życia. Także wyłaniająca się z akt specyfika uwarunkowań mentalnych tej osoby naprowadza, że jest to osoba niewspółpracująca z opiekunem w kluczowych czynnościach egzystencjalnych. Takie nastawienie podopiecznego do udzielanego mu wsparcia dodatkowo (poza pełnym zakresem pomocy w codziennym życiu) – bez wątpienia znacznie utrudnia opiekę i potęguje niedogodności związane z tą opieką, zajmując dodatkowo czas niezbędny do odpowiedzialnego zapewnienia koniecznych czynności. W stwierdzonej więc specyfice kontrolowanej sprawy (uwarunkowań zdrowotnych niepełnosprawnego i skali czynności opiekuńczych, których zapewnienie jest w tym przypadku konieczne), rzeczą organów administracji winno być to, na ile realnie skarżąca może uzyskać wsparcie w tych czynnościach ze strony rodzeństwa. W tej sprawie organy nie poczyniły takich kompleksowych, wszechstronnych i wiarygodnych ustaleń. Nie zidentyfikowały faktycznych możliwości uzyskania przez skarżącą wsparcia od rodzeństwa i nie odniosły tych ustaleń do rzeczywistych potrzeb opiekuńczych niepełnosprawnego. Organy nie oceniły zatem kluczowej w tym aspekcie kwestii, tj. tego, czy możliwości organizacyjne rodziny skarżącej są tego rodzaju, że w razie ich wdrożenia – możliwe byłoby podjęcie przez nią zatrudnienia. W istocie organy administracji poprzestały na stwierdzeniu ogólnej powinności udzielania pomocy przez rodzeństwo bez analizy możliwości tych osób i odniesienia tego – do wynikającego z akt sprawy zakresu opieki determinowanego stanem zdrowia niepełnosprawnego. Specyfika i stopień zaawansowania stanu chorobowego niepełnosprawnego (jego leżący tryb życia, potrzeba karmienia, cewnikowanie, pampersowanie) rzutuje na zakres udzielanego, celowego wsparcia, to zaś winno stanowić podstawę do ocen, czy rodzeństwo skarżącej – nawet przy współdziałaniu ze sobą uwzględniającym ich realne możliwości czasowego zaangażowania w opiekę - w ogóle będzie w stanie efektywnie wesprzeć skarżącą w opiece nad ojcem, w takim zakresie, że skarżąca będzie mogła podjąć zatrudnienie. Inaczej mówiąc, ocenie organów administracji podlegać winno to, czy przy stwierdzonej specyfice schorzeń niepełnosprawnego ojca (por. wyżej), udzielana skarżącej pomoc rodzeństwa w opiece, może być na tyle wydajna, że da skarżącej faktycznie możliwość podjęcia zatrudnienia, bez uszczerbku dla potrzeb niepełnosprawnego. Takich zindywidualizowanych ustaleń i ocen w przedmiocie wyżej wskazanym, orzekające organy administracji w tej sprawie nie zaprezentowały. Dotychczasowe ustalenia poczynione w sprawie wskazują, że jeden z braci skarżącej mieszka w [...] i nie ma z nim żadnego kontaktu, przez co uwzględnianie go w kręgu osób wspierających skarżącą nie wchodzi w rachubę. Z kolei drugi z braci – nie przebywa w ogóle w miejscu, gdzie mieszka niepełnosprawny, bowiem pracuje za granicą. Natomiast siostra skarżącej mieszka R. i także nie ma jej w miejscu pobytu ojca.

Krytycznej oceny wymaga także przyjęty przez SKO powód odmowy przyznania skarżącej świadczenia a wskazujący na to, że brak podejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej nie miał związku z objęciem ojca opieką, która nastąpiła w 2015 r. Organ wywodził, że przed podjęciem się opieki (2015 r.), skarżąca od 8 lat już nie pracowała. W tym aspekcie wskazać bowiem trzeba, że w orzecznictwie sądowym trafnie akcentuje się, że nawet osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9.06.2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22). Nie można więc a priori wykluczać tego, że u osoby biernej zawodowo, dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, które uzasadniałoby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne, niż uprzednio, przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Sądy administracyjne nie wykluczają więc zasadniczo prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które przed złożeniem wniosku o to świadczenie nie podejmowały zatrudnienia z przyczyn innych, niż opieka nad osobą niepełnosprawną, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw niepodejmowania aktywności zawodowej, leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Ten natomiast ostatnio wskazany aspekt związany jest z ustaleniem zakresu opieki zrelatywizowanym do stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Jak trafnie bowiem wyjaśnił NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21) o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.

W tym aspekcie kluczowe jest odnotowanie, że w sprawie nie ulegało żadnej wątpliwości to, iż skarżąca świadczy opiekę (od 2015 r.) w sposób prawidłowy. Z akt wynika nawet, że pracownik socjalny w trakcie niezapowiedzianej wizyty zastał skarżącą podczas wykonywania czynności opiekuńczych (str. 2 wywiadu). Z dalszego opisu tej wizyty wynika, że skarżąca należycie realizuje opiekę, której się podjęła, a ze stanowiska organów prezentowanego w sprawie nie wynika, aby kwestionowały one to, iż zakres udzielanego wsparcia stanowi opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tych okolicznościach, niezależnie od zaprezentowanych wyżej poglądów orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przyjęty powód odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego - odwołanie się do "historii zatrudnienia" - tj. okoliczności sprzed wielu lat poprzedzających podjęcie się opieki – postrzegać należy jako całkowicie pozbawiony racji.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Podstawą prawną orzeczenia były przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.). Zarzuty skargi zbieżne z zaprezentowanymi rozważaniami Sąd, uznał za trafne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu.

O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje również wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu sądowym, które zostało ustalone w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za adwokatów (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).