Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 715/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części; oddalono skargę w pozostałym zakresie
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla pkt I. zaskarżonej decyzji w zakresie utrzymania w mocy pkt 1 i) oraz pkt 2 i) decyzji organu I instancji, a także uchyla pkt 1 i) oraz 2 i) decyzji Burmistrza J. z dnia [...] nr [...]; II. w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 marca 2024 r. Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji"):

1) zmienił własną ostateczną decyzję z 4 maja 2020 r., którą ustalił E.K. (dalej: "skarżąca) opłatę za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej [...] (dalej: "DPS"): od 9.05.2019 r. do 31.05.2019 r. w kwocie 754,69 zł, od 1.06.2019 r. do 31.01.2020 r. w kwocie po 1.017,19 zł i od 1.02.2020 r. w kwocie po 1.158.69 zł, w części dotyczącej miesięcznej opłaty za pobyt matki w DPS - w ten sposób, że przedmiotową opłatę za okresy:

a) od 1.04.2020 r. do 31.01.2021 r. ustalił w wysokości po 1.130,13 zł miesięcznie,

b) od 1.02.2021 r. do 31.03.2021 r. ustalił w wysokości po 1.315,14 zł miesięcznie,

c) od 1.04.2021 r. do 31.12.2021 r. ustalił w wysokości po 1.025,27 zł miesięcznie,

d) od 1.01.2022 r. do 31.01.2022 r. ustalił w wysokości po 809,27 zł miesięcznie,

e) od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. ustalił w wysokości po 424,80 zł miesięcznie,

f) od 1.04.2022 r. do 31.01.2023 r. ustalił w wysokości po 472,69 zł miesięcznie,

g) od 1.02.2023 r. do 31.03.2023 r. ustalił w wysokości po 560,84 zł miesięcznie,

h) od 1.04.2023 r. do 31.01.2024 r. ustalił w wysokości po 625,02 zł miesięcznie,

i) od 1.02.2024 r. ustalił w wysokości po 2.453,90 zł miesięcznie.

2) zwolnił skarżącą w części tj. w 50% z ponoszenia odpłatności ustalonej w pkt. 1, wskazując, że odpłatność wynosić będzie miesięcznie:

a) od 1.04.2020 r. do 31.01.2021 r. po 565,07 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: dwieście dwadzieścia sześć złotych 03/100,

b) od 1.02.2021 r. do 31.03.2021 r. po 657,57 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: dwieście sześćdziesiąt trzy 03/100,

c) od 1.04.2021 r. do 31.12.2021 r. po 512,64 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: dwieście pięć złotych 05/100,

d) od 1.01.2022 r. do 31.01.2022 r. po 404,64 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: sto sześćdziesiąt jeden złotych 85/100,

e) od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. po 212,40 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: osiemdziesiąt cztery złote 96/100,

f) od 1.04.2022 r. do 31.01.2023 r. po 236,35 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: dziewięćdziesiąt cztery złote 54/100),

g) od 1.02.2023 r. do 31.03.2023 r. po 280,42 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: sto dwanaście złotych 17/100,

h) od 1.04.2023 r. do 31.01.2024 r. po 312,51 zł, podając jednocześnie słownie kwotę: sto dwadzieścia pięć złotych 00/100,

i) od 1.02.2024 r. opłata 1.226,95 zł podając słownie kwotę: tysiąc dwieście dwadzieścia sześć złotych 95/100;

3) zobowiązał skarżącą do uiszczania opłaty określonej w pkt 2 decyzji na rachunek bankowy MOPS: od 1.04.2020 r. do końca miesiąca, w którym ta decyzja stanie się ostateczna w terminie 30 dni od 1. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja stanie się ostateczna oraz od 1 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym ta decyzja stanie się ostateczna do 15. dnia każdego miesiąca, poczynając od 1 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja stanie się ostateczna.

4) odmówił umorzenia opłaty ustalonej w pkt 1 ponad umorzenie częściowe wskazane w pkt 2 sentencji.

W uzasadnieniu Burmistrz podał, że decyzją z 6 grudnia 2018 r. skierował matkę skarżącej do DPS. Skarżąca nie wyraziła zgody na zawarcie umowy w sprawie ustalenia opłaty za pobyt matki w DPS i nie wnosiła opłat. Wobec tego decyzją z 4 maja 2020 r. ustalił skarżącej opłatę za pobyt matki w DPS za okres 9 – 31 maj 2019 r. w kwocie 754,69 zł, 1 czerwca 2019 r. - 31 stycznia 2020 r. w kwocie po 1.017,19 zł, od 1 lutego 2020 r. w kwocie po 1.158,69 zł. Decyzja ta została poddana kontroli instancyjnej w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, które zakończyło się wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. I OSK 1302/21.

Z uwagi na coroczne zmiany wysokości opłat, konieczne było wydanie przedmiotowej decyzji. W tym postępowaniu organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a dochód rodziny kształtuje się w wysokości powyżej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wobec czego skarżąca była zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Małżonkowie mieszkają wspólnie z wymagającymi opieki teściami skarżącej. Skarżąca zatrudniona jest na umowę o pracę na czas nieokreślony, a jej mąż do 18 października 2021 r. był zatrudniony na umowę o pracę, zaś od 1 stycznia 2023 r. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto mąż skarżącej jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni 6,7400 ha, które zostały wydzierżawione.

Małżonkowie chorują przewlekle i wymagają leczenia, miesięczny koszt zakupu leków wynosi 200 zł. Inne miesięczne wydatki rodziny to: alimenty: 450 zł, energia 370 zł, telefon 170 zł, gaz 100 zł, opał (na rok) 9.000 zł, utrzymanie samochodu i amortyzacja 500 zł, woda 150 zł, ubezpieczenie 120 zł, abonament telewizyjny 120 zł, podatek kwartalny za mieszkanie i grunt 320 zł. Analizując całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, organ zwolnił ją częściowo z ponoszenia odpłatności od 1 kwietnia 2020 r. w 50% ustalonych opłat.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7,

art. 77, art. 80, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 61 i art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej: "ustawa" lub "u.p.s.").

Zakwestionowała zasadność umieszczenia matki w DPS. Stwierdziła, że matka jest samodzielna i może mieszkać w mieszkaniu, które darowała innej córce i to ona może sprawować opiekę nad matką. Dodała, że siostra jest na emeryturze i zrezygnowała z wszystkich dodatkowych prac, aby nie płacić za pobyt matki w DPS wyższych opłat. Skarżąca wyjaśniła, że jej mąż wydzierżawił gospodarstwo rolne w trybie art. 708 k.c. i nie ma z tego tytułu żadnych korzyści. Dodała, że jest on niezdolny do jakiejkolwiek pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "SKO") decyzją z 4 lipca 2024 r. w pkt I utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w pkt 1, pkt 2 lit. i, pkt 3 i pkt 4, a w pkt II uchyliło tę decyzję w części, tj. od punktu 2a do punktu 2h i orzekło w tym zakresie o zwolnieniu skarżącej w części, tj. w 50% z ponoszenia odpłatności ustalonej w punkcie I, ustalając odpłatność za wymienione w tych punktach okresy w takich samych wysokościach, jak zostały ustalone w decyzji organu pierwszej instancji, lecz SKO podało prawidłowo słowne wysokości tych opłat.

W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść m.in. art. 61 ust. 1 i 2 i art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Podało, że matka skarżącej jest wdową, ma trzy córki, z których dwie uzyskują dochód powyżej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Siostra skarżącej zobowiązała się do płacenia za pobyt matki w DPS od 1 lutego 2024 r. po 2.173,54 zł miesięcznie, co wynika z aneksu nr 9/2024 do umowy zawartej 9 grudnia 2019 r. z kierownikiem MOPS, zaś skarżąca nie podpisała umowy, wobec czego wydano zaskarżoną decyzję. Z uwagi na niski dochód trzeciej córki, organ odstąpił od ustalenia od niej przedmiotowej opłaty. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącą wynika, że mieszka i prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem. SKO wyliczyło, że dochód rodziny po potrąceniu bieżących alimentów 450 zł, wynosił:

- w marcu 2020 r. 6.281,84 zł netto (obejmował dwa wynagrodzenia za pracę i dochód z tytułu posiadania użytków rolnych), na osobę 3.140,92 zł, różnica między 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.584,00 zł (528,00 zł x 300%) a dochodem na osobę w rodzinie strony wyniosła 1.556,92 zł = 3.140.9 zł - 1.584,00 zł;

- w styczniu 2021 r. w kwocie 6.161,94 zł netto, na osobę 3.080,97 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie strony a ww. kryterium wyniosła 1.496.97 zł = 3 080,97 zł - 1 584,00 zł,

- w marcu 2021 r. w kwocie 5.218,54 zł netto, na osobę 2.609,27 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ww. kryterium wyniosła 1.025,27 zł = 2.609,27 zł –

1.584 zł,

- w styczniu 2022 r. 4.449,59 zł netto, na osobę 2.224,80 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ww. kryterium wyniosła 424,80 zł = 2.224,80 zł – 1.800 zł (z uwagi na wzrost kwoty kryterium na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r., Dz. U. z 2021 r. poz. 1296),

- w marcu 2022 r. w kwocie 4.545,37 zł netto, na osobę 2.272,69 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ww. kryterium wyniosła 472,69 zł = 2.272,69 zł –1.800 zł,

- w styczniu 2023 r. w kwocie 4.721,68 zł netto, na osobę 2.360,84 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ww. kryterium wyniosła 560,84 zł = 2.360,84 zł –1.800 zł,

- w marcu 2023 r. w kwocie 4.850,03 zł netto, na osobę 2.425,02 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ww. kryterium wyniosła 625,02 zł = 2.425,02 zł –1.800 zł,

- w styczniu 2024 r. w kwocie 8.507,80 zł (wynagrodzenie za pracę, świadczenie pielęgnacyjne, dochód z tytułu posiadania użytków rolnych), na osobę 4.253,90 zł, różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ww. kryterium wyniosła 2.453,90 zł = 4.253,90 zł – 1.800 zł.

SKO stwierdziło, że ustalono skarżącej kwoty odpłatności w punkcie I zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem ww. dochodów, wysokości opłaty za pobyt w DPS ustalaną przez Starostę Olsztyńskiego oraz okoliczności, że siostra skarżącej płaci opłatę za pobyt matki w DPS na podstawie umowy. SKO zaznaczyło, że skarżąca nie zakwestionowała sposobu ustalenia opłaty, przed zwolnieniem.

Wyjaśniło ponadto, że kwestia umieszczenia matki skarżącej w DPS nie była przedmiotem tego postępowania i nie mieści się w zakresie przesłanek zastosowania zwolnienia z odpłatności z art. 64 u.p.s. Za obojętne w sprawie uznało zarzuty w zakresie darowania lokalu mieszkalnego córce pensjonariuszki. Wyjaśniło, że w postepowaniu dotyczącym obowiązku wnoszenia opłat w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej nie ma zastosowania art. 1441 zdanie pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dodało, że obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS.

Wyjaśniło też, że z uwagi na treść art. 8 ust. 9 u.p.s., dochód z posiadanych gruntów rolnych o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego jest ustalany w sposób ryczałtowy, a organ ma obowiązek przy ustalaniu stanu faktycznego przyjąć, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w określonej wysokości, nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu.

SKO oceniło, że skoro organ pierwszej instancji po analizie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, zwolnił ją z ponoszenia odpłatności w określonej wysokości, to uwzględnił choroby jej i jej męża, a także uwzględnił ponoszone przez rodzinę wydatki. SKO wskazało, że zdrowie męża skarżącej pozwala mu na sprawowanie opieki nad matką w takim zakresie, że przyznano mu z tego powodu świadczenie pielęgnacyjne, które jest ekwiwalentem wynagrodzenia za pracę.

SKO zaznaczyło, że uchyliło zaskarżoną decyzję w ww. części i orzekło merytorycznie w uchylonym zakresie, gdyż organ błędnie wpisał słowne kwoty wysokości odpłatności.

W złożonej skardze skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczące braku zasadności umieszczenia matki w DPS i wpływu darowania przez matkę mieszkania siostrze skarżącej na zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia opłat.

Wywiodła, że gospodarstwo rolne stanowi majątek odrębny jej męża, zatem dochód z tego gospodarstwa nie powinien być uwzględniany przy ustalaniu jej dochodu. Zarzuciła, że przy jej dochodach (minimalna płaca) sąd nie zasądziłby od niej alimentów na matkę w wysokości ustalonej od 1 lutego 2024 r. opłaty. W ocenie skarżącej, powinna być ona całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS. Wskazała ponadto kwotę zaległości z tytułu przedmiotowych opłat na dzień złożenia skargi (29.595,78 zł bez odsetek). Wywiodła ponadto, że organy powinny uwzględnić również okoliczności, które nie zostały wprost wymienione w art. 61 ustawy. W przypadku skarżącej należało uwzględnić długotrwałe choroby jej i męża, a także jego niezdolność do pracy, niską wysokość wynagrodzenia skarżącej, doliczenie do dochodu ryczałtowego dochodu z gospodarstwa i darowiznę mieszkania przez matkę siostrze skarżącej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie ze względu na zarzuty w niej podniesione.

Stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej: "ustawa" lub "u.p.s."), pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

W art. 61 ust. 1 ustawy przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Na mocy art. 61 ust. 2 ww. ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu; a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust 2:

a/ w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b/ w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Ustawodawca przewidział, że wysokość odpłatności może zostać ustalona w dwojaki sposób: w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. lub na podstawie decyzji administracyjnej w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i ust. 2e u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Z art. 61 ust. 2e u.p.s. wynika zaś, że w przypadku odmowy przez małżonka, zstępnego bądź wstępnego zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca przewidział określoną kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy 70% jej dochodu nie jest wystarczające dla pokrycia tych kosztów w pełnym zakresie, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W takiej sytuacji zachodzi konieczność partycypacji w kosztach jej pobytu podmiotów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s.

Organ ma wówczas obowiązek ustalenia wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ich sytuację dochodową i w konsekwencji – ustalić wysokość opłaty. Prawidłowy sposób ustalenia tej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest przez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile jest liczbą dodatnią) stanowi górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. wyrok NSA z 10.05.2017 r. I OSK 2820/16, wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki NSA są dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaznaczyć należy, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy jest ich sytuacja dochodowa. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca DPS ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych.

W niniejszej sprawie bezspornie 70 % dochodu matki skarżącej pokrywa tylko część należnej opłaty za jej pobyt w DPS. Wysokość tej opłaty w poszczególnych okresach wynika ze stosownych obwieszczeń Starosty Olsztyńskiego. Nie jest też kwestionowane, że poza pensjonariuszką zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS są jej dwie córki, gdyż dochód trzeciej jest niższy niż 300% kryterium dochodowego. Siostra skarżącej podpisała umowę z 9 grudnia 2019 r. o ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS, zaś aneksem nr 9/2024 z 29 lutego 2024 r. strony umowy ustaliły, że od lutego 2024 r. będzie ona ponosić tę odpłatność w wysokości 2.173,54 zł miesięcznie.

Skarżąca nie zawarła umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, co obligowało organ pierwszej instancji do wydania decyzji. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Jak ustalił organ pierwszej instancji, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Oboje chorują przewlekle i wymagają leczenia, miesięczny koszt zakupu leków wynosi 200 zł. Skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony, a jej mąż od 1 stycznia 2023 r. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, nadto jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni 6,7400 ha. Jak podała skarżąca, grunty te zostały wydzierżawione, lecz nie uzyskują oni z tego tytułu dochodu. Burmistrz ustalił, jak kształtują się miesięczne wydatki rodziny. Należą do nich: alimenty 450 zł, opłaty za: energię 370 zł, telefon 170 zł, gaz 100 zł, wodę 150 zł, opał (na rok) 9.000 zł, utrzymanie samochodu i amortyzacja 500 zł, ubezpieczenie 120 zł, abonament telewizyjny 120 zł, podatek kwartalny za mieszkanie i grunt 320 zł. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę ustalenia dochodu skarżącej, o którym mowa w art. 61 ust. 2 lit. b u.p.s.

Zaznaczyć należy, że kwestia dotycząca tego, że grunty rolne zostały oddane w dzierżawę, a skarżąca i jej mąż nie uzyskują z tego tytułu dochodu, nie miała wpływu na obliczenie dochodu skarżącej. Ustawodawca w art. 8 ust. 9 u.p.s. przewidział wprost, że przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł (kwota ustalona przepisami rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. poz. 1296). Zasadnie SKO wyjaśniło, że art. 8 ust. 9 u.p.s. zakłada swego rodzaju fikcję prawną, polegającą na obligatoryjnym nakazie przyjmowania ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia takiego dokonuje się, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane i czy obiektywnie można je osiągnąć. Z punktu widzenia powołanego przepisu, bez znaczenia pozostaje więc okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (zob. wyrok NSA z 24.08.2023 r. I OSK 1302/21).

Wbrew stanowisku skarżącej również okoliczność, że grunty rolne stanowią majątek odrębny jej męża, nie mogła mieć znaczenia w sprawie. Posiadanie przez małżonka osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt w DPS majątku odrębnego czy zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie zostały bowiem uwzględnione w przepisach ustawy, a zatem są one prawnie irrelewantne w odniesieniu do kwestii obowiązku ponoszenia tych opłat i nie powodują zmniejszenia ani wyłączenia tego obowiązku. Znaczenie miałoby tylko ewentualne prowadzenie przez skarżącą i jej męża odrębnych gospodarstw domowych, gdyż mogłoby to wpłynąć ewentualnie na wysokość opłaty (zob. art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Sytuacja taka jednak bezspornie nie ma miejsca w stanie faktycznym sprawy.

Dodać należy, że nawet powstanie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie byłoby równoznaczne z powstaniem odrębnych jednoosobowych gospodarstw domowych. O istnieniu odrębnych gospodarstw domowych nie decyduje bowiem ani posiadanie odrębnego majątku, ani samodzielne zarobkowanie przez każde z małżonków. W celu wykazania, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa, niezbędne byłoby przedstawienie dowodów na odrębne zamieszkiwanie, odrębne gospodarowanie czy załatwianie spraw życia codziennego bez współpracy z małżonkiem (por. np. wyrok NSA z 28.10.2024 r. I OSK 3036/23 i powołane tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie organy obu instancji co do zasady prawidłowo przyjęły, że wysokość opłaty za pobyt matki w DPS, którą powinna uiszczać skarżąca, zależna jest od wysokości dochodu skarżącej, kwot uiszczanych przez matkę skarżącej i jej drugą córkę na podstawie umowy oraz wysokości opłaty ustalonej przez Starostę Olsztyńskiego (ogłoszonej w stosownym obwieszczeniu).

Skarżąca nie kwestionuje sposobu wyliczenia wysokości opłat za każdy z okresów wyliczonych w zaskarżonej decyzji. Sąd również nie znalazł podstawy do podważenia prawidłowości wyliczenia wysokości opłat za okresy: od 1.04.2020 r. do 31.01.2021 r. po 1.130,13 zł miesięcznie, od 1.02.2021 r. do 31.03.2021 r. po 1.315,14 zł miesięcznie, od 1.04.2021 r. do 31.12.2021 r. po 1.025,27 zł miesięcznie, od 1.01.2022 r. do 31.01.2022 r. po 809,27 zł miesięcznie, od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. po 424,80 zł miesięcznie, od 1.04.2022 r. do 31.01.2023 r. po 472,69 zł miesięcznie, od 1.02.2023 r. do 31.03.2023 r. po 560,84 zł miesięcznie, od 1.04.2023 r. do 31.01.2024 r. po 625,02 zł miesięcznie.

Wątpliwości budzi natomiast prawidłowość ustalenia opłaty od 1 lutego 2024 r. w kwocie po 2.453,90 zł miesięcznie. Organy ustaliły ją w wysokości równej różnicy między dochodem skarżącej a ustalonym kryterium dochodowym. Zauważyć należy, że z cytowanych wyżej przepisów ustawy nie wynika, że różnica między dochodem osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat a kryterium dochodowym powinna być automatycznie przyjmowana za wysokość przedmiotowej opłaty. Jest to wyłącznie górna granica przedmiotowej odpłatności, do której należy zastosować ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d u.p.s.

Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z 2 maja 2023 r. Burmistrz ustalił, że matka skarżącej uiszcza opłatę za swój pobyt w DPS w kwocie 1.814,91 zł miesięcznie. Na podstawie aneksu z 29 lutego 2024 r. siostra skarżącej ponosi odpłatność od lutego

2024 r. w wysokości 2.173,54 zł miesięcznie, zaś skarżącej ustalono opłaty od 1 lutego 2024 r. (przed zastosowaniem 50% zwolnienia) po 2.453,90 zł. Suma tych opłat wynosi 6.442,35 zł. Kwota ta przekracza średni miesięczny koszt utrzymania w DPS, gdyż z obwieszczenia Starosty Olsztyńskiego nr 2/2024 z 22 stycznia 2024 r. wynika, że koszt utrzymania w DPS w [...] od 1 lutego 2024 r. wynosi 6.162 zł. Ustawodawca nie przewidział możliwości, aby właściwy organ mógł w decyzji ustalić odpłatność osób zobowiązanych do ponoszenia tych opłat w kwotach, których suma przekracza średni koszt utrzymania w domu pomocy społecznej.

W konsekwencji, skoro organ pierwszej instancji zwolnił skarżącą z 50% wysokości nieprawidłowo ustalonej opłaty, to nieprawidłowa jest również kwota odpłatności po zastosowaniu 50% zwolnienia.

Powyższe obligowało Sąd do uchylenia pkt I. zaskarżonej decyzji w zakresie utrzymania w mocy pkt 1 lit. i oraz pkt 2 lit. i decyzji organu pierwszej instancji, a także uchylenia pkt 1 lit. i oraz 2 lit. i decyzji Burmistrza z 25 marca 2024 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu i ustalić skarżącej prawidłową wysokość opłaty od 1 lutego 2024 r. i kwotę odpłatności po zastosowaniu 50% zwolnienia.

Sąd co do zasady podziela ocenę SKO, że zwalniając skarżącą na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. z 50% ustalonych opłat, organ pierwszej instancji ocenił i uwzględnił podnoszone przez skarżącą okoliczności, to jest stan zdrowia skarżącej i jej męża oraz ponoszone przez małżonków wydatki.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zauważyć należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Świadczy o tym użyte w tym przepisie sformułowanie "można zwolnić". Powoduje to, że sąd może kontrolować jej legalność w ograniczonym zakresie. Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Sąd nie ocenia takiej decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok NSA z 7.07.2015 r. I OSK 13575/14).

Organy prawidłowo oceniły, że w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały sytuacje wymienione w art. 64 pkt 1, 3-7 ustawy.

Sposób rozporządzenia własnym majątkiem przez matkę skarżącej, to jest darowanie mieszkania innej córce niż skarżąca bez ekwiwalentnej darowizny dla skarżącej, niewątpliwie nie mieści się w pkt. 7 ww. przepisu. Zaznaczyć należy, że w takiej sytuacji nieobdarowani zstępni nie są zwolnieni z obowiązku alimentacyjnego, przewidzianego w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w granicach usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego – art. 135 § 1 k.r.o.). Dodać też na marginesie można, że darowizna na rzecz siostry nie wyklucza możliwości ubiegania się przez skarżącą o swoje prawa w postępowaniu spadkowym np. o zachowek. Ta okoliczność nie oznacza więc, wbrew stanowisku skarżącej, że automatycznie obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania matki obciąża wyłącznie jej obdarowaną siostrę.

Podnoszona przez skarżącą okoliczność, jakoby jej mąż był całkowicie niezdolny do pracy, również nie może przesądzać o zwolnieniu skarżącej z opłat w całości. Przede wszystkim nie powoduje ona, że mąż skarżącej nie uzyskuje żadnego dochodu. Jak ustalono bezspornie otrzymuje on świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co jednocześnie poddaje w wątpliwość twierdzenie skarżącej dotyczące stanu zdrowia męża. Zauważyć bowiem należy, że w sytuacji całkowitej niezdolności do pracy nie mógłby on również sprawować opieki nad niepełnosprawną matką, co jest warunkiem przyznania mu z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyjaśnić ponadto skarżącej trzeba, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia zstępnemu opłaty za pobyt rodzica w DPS nie bada się prawidłowości decyzji o umieszczeniu tego rodzica w tej placówce. Sąd również nie ma podstaw do oceny zasadności umieszczenia matki skarżącej w DPS, gdyż naruszałoby to art. 135 p.p.s.a. z uwagi na przekroczenie granic sprawy, której dotyczy skarga.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd uchylił pkt I. zaskarżonej decyzji w zakresie utrzymania w mocy pkt 1 lit. i oraz pkt 2 lit. i decyzji organu pierwszej instancji, a także uchylił pkt 1 lit. i oraz 2 lit. i decyzji Burmistrza z 25 marca 2024 r. zaś w pozostałym zakresie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie

art. 119 pkt 2 p.p.s.a. SKO - w odpowiedzi na skargę - złożyło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.