Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 240/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 50 pkt 1, art. 51 ust. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 58
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
article: art. 61 par. 1, art. 189 e, art. 189 f par 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 13 ust. 1 , art. 13n, art. 13k
journal: Dz.U. 2018 poz 2068
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Zapała po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 3808/23 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 7 marca 2019 r. nr BP.702.7.2019.0173.BEPO.583 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje w całości od zasądzenia od M. G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z dnia 26 lipca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3808/23, oddalił skargę M. G. (dalej: skarżący, strona) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: organ) z dnia 7 marca 2019 r., nr BP.702.7.2019.0173.BEPO.583, w przedmiocie kary pieniężnej.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie.

W dniu 18 października 2017 r. o godzinie 8:05 urządzenie kontrolne (bramownica S08_0188,1_PEF_0(1322)) zarejestrowało na odcinku drogi ekspresowej nr S8, węzeł Wrocław Psie Pole - węzeł Łódź Południe przejazd ciągnika samochodowego (o numerze rejestracyjnym [...]) wraz z naczepą (o numerze rejestracyjnym [...]), należącego do skarżącego. Wskazany odcinek drogi krajowej został wymieniony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. 2018 r. poz. 890, ze zm., dalej: rozporządzenie RM z 2011 r.)

Główny Inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r., które doręczono skarżącemu dnia 23 kwietnia 2018 r., zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie oceny naruszeń obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. organ nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1500 złotych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazaną na wstępie decyzją z dnia 7 marca 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 189a § 2, art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 z zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2018 r. poz. 2068, ze zm., zwanej dalej: u.d.p.), załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej i art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 58, dalej: u.t.d.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z analizy włączonych w poczet materiału dowodowego dokumentów w postaci zapisu ewidencyjnego ER 2017291219080132297E z systemu elektronicznego poboru opłat, z pisma K. Sp. z o.o. nr [...] z dnia 5 czerwca 2018 r. oraz z załączonego do niego wykazu wynika, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 18 października 2017 r. po drodze ekspresowej S8 o godzinie 8:05 nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie użytkownika. Środki zostały wyczerpane 17 października 2017 r. o godzinie 1:45. Operator elektronicznego systemu poboru opłat poinformował, że skarżący nie składał reklamacji wobec działania urządzenia Viabox czy też elektronicznego systemu poboru opłat, a operator systemu nie odnotował nieprawidłowości w jego funkcjonowaniu ani działaniu bramownic w dniu przejazdu. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Użytkownik doładował konto kwotą 200 złotych dnia 18 października 2017 r. o godzinie 12:53 tj. po zarejestrowanym incydencie. Organ nie stwierdził również zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189e k.p.a. i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1139/19, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 26 listopada 2018 r. i umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej zostało zarejestrowane w dniu 18 października 2017 r. Natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone skarżącemu dopiero dnia 23 kwietnia 2018 r., a więc po upływie sześciomiesięcznego terminu ustanowionego w art. 13n u.d.p. W takiej sytuacji, wobec ziszczenia się negatywnej przesłanki procesu jurysdykcyjnego obowiązkiem organu było umorzenie postępowania. WSA wskazał, że wydanie w tych warunkach decyzji administracyjnej obligowało Sąd do jej uchylenia, jako wydanej z naruszeniem art. 13n ustawy o drogach publicznych i art. 61 § 1 k.p.a., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Główny Inspektor Transportu Drogowego, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z dnia 10 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 589/20, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu orzeczenia NSA wskazał, że skoro przypisane stronie naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej miało miejsce w dniu 18 października 2017 r., zaś wszczęcie postępowania w sprawie tego naruszenia (podjęcie pierwszej czynności w sprawie) nastąpiło w dniu 16 kwietnia 2018 r., to okoliczność doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu tego postępowania w dniu 23 kwietnia 2018 r. (na co organ administracji nie miał wpływu wszczynając postępowanie we wciąż otwartym jeszcze terminie 6 miesięcy licząc od dnia naruszenia), nie może uzasadniać twierdzenia o naruszeniu przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego przepisu art. 13n ustawy o drogach publicznych – czy też art. 61 § 1 k.p.a. – a w konsekwencji wniosku o zaktualizowaniu się ujemnej przesłanki wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że istota sporu dotyczy kwestii przesądzenia zgodności z prawem decyzji o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. WSA wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystanie z dróg publicznych przez pojazdy samochodowe, w tym zespoły pojazdów o dopuszczalnej masie powyżej 3,5 tony podlega obowiązkowi poniesienia opłaty. Na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. poz. 1406 ze zm.), opłatę elektroniczną wnosi się w drodze przedpłaty albo płatności okresowej z zabezpieczeniem. Opłata pobierana jest automatycznie przez urządzenie, którego instalacja przez użytkowników dróg w pojeździe, którego poruszanie po drodze wiąże się z naliczaniem opłaty elektronicznej, jest obowiązkowa. Wywiązywanie się z powinności uiszczania opłaty odbywa się w ramach systemu elektronicznego poboru opłat, wymagającego zawarcia przez użytkownika drogi umowy z operatorem tego systemu (§ 3 ust. 1 – 4 rozporządzenia w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych). Uiszczanie opłaty elektronicznej stanowi podstawowy obowiązek użytkowników dróg, którego naruszenie sankcjonowane jest odpowiedzialnością karno-administracyjną, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt u.d.p. Przy czym, zgodnie z art. 13n u.d.p., możliwość wszczęcia postępowania w przedmiocie nałożenia kary ograniczona jest sześciomiesięcznym terminem od dnia popełnienia naruszenia. WSA powołując się na pogląd NSA zawarty w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 10 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 589/20, wskazał, że w sprawie organy administracji nie naruszyły art. 13n u.d.p., gdyż przypisane stronie naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej miało miejsce w dniu 18 października 2017 r., zaś wszczęcie postępowania w sprawie tego naruszenia (podjęcie pierwszej czynności w sprawie) nastąpiło w dniu 16 kwietnia 2018 r. (w ramach ustawowego terminu 6 miesięcy). Zdaniem NSA sam fakt doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu tego postępowania w dniu 23 kwietnia 2018 r. nie może uzasadniać twierdzenia o naruszeniu przez organ art. 13n ustawy o drogach publicznych – czy też art. 61 § 1 k.p.a. – a w konsekwencji wniosku o zaktualizowaniu się ujemnej przesłanki wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej. W tym świetle WSA uznał za bezzasadny należy zarzut naruszenia art. 13n u.d.p. zawarty w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 9 października 2019 r. Z uwagi na wiążące stanowisko NSA co do prawidłowości wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie oraz przesądzenie prawidłowości ustalenia strony postępowania administracyjnego konieczna jest – zdaniem Sądu – ocena prawidłowości przeprowadzenia postępowania przez organy obu instancji. WSA wskazał, że zakres postępowania wyjaśniającego został wyznaczony w sprawie przez treść art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Zdaniem Sądu nie można organowi przypisać wad w gromadzeniu bądź ocenie dowodów ani też w dokonywaniu ustaleń faktycznych. Nie można mieć wątpliwości co do tego, że skarżący jest właścicielem ciągnika samochodowego (o numerze rejestracyjnym DW6M198) wraz z naczepą (o numerze rejestracyjnym LLU27163), w stosunku do których zarejestrowano przejazd bez uiszczenia obowiązkowej opłaty elektronicznej. Ustalenia te poczyniono bowiem na podstawie przeprowadzonej w dniu 18 października 2017 r. kontroli, danych uzyskanych z systemu elektronicznego systemu poboru opłat oraz innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, m. in. dowodu rejestracyjnego pojazdu i fotografii pojazdu z 18 października 2017 r. Pojazd skarżącego poruszał się 18 października 2017 r. po drodze krajowej na odcinku autostrady drogi ekspresowej nr S8, węzeł Wrocław Psie Pole - węzeł Łódź Południe. Wyżej wymieniony odcinek drogi ekspresowej nr S8 został wyszczególniony w pkt 13 lit. b załącznika nr 1 "DROGI KRAJOWE LUB ICH ODCINKI KLASY A I S, NA KTÓRYCH POBIERA SIĘ OPŁATĘ ELEKTRONICZNĄ" do rozporządzenia RM z 2011 r. Zdaniem WSA organ prawidłowo ustalił, że pojazd skarżącego poruszał się 18 października 2017 r. po drodze, na której pobiera się opłatę elektroniczną. Z analizy włączonych w poczet materiału dowodowego dokumentów w postaci zapisów ewidencyjnych z systemu elektronicznego poboru opłat, z pisma Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. nr Kapsch-GITD.39687/s z dnia 5 czerwca 2018 r. oraz z załączonego do niego wykazu wynika, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym DW6M198 w dniu 18 października 2017 r. po drodze ekspresowej S8 o godzinie 08:05:08 nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłat był brak środków na koncie użytkownika. Środki zostały wyczerpane 17 października 2017r. o godzinie 1:45. Operator elektronicznego systemu poboru opłat poinformował, że skarżący nie składał reklamacji wobec działania urządzenia Viabox czy też elektronicznego systemu poboru opłat, a operator systemu nie odnotował nieprawidłowości w jego funkcjonowaniu ani działaniu bramownic w dniu przejazdu. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Użytkownik doładował konto kwotą 200 złotych dnia 18 października 2017 r. o godzinie 12:53 tj. po zarejestrowanym incydencie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zgromadzony materiał dowody przesądzał, iż zostały spełnione normatywne przesłanki do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został wyczerpująco wyjaśniony, a w konsekwencji zbędne było podejmowanie dalszych czynności dowodowych. Zdaniem Sądu, nie zasługiwały z tej przyczyny na wiarę twierdzenia skarżącego o rzekomym wprowadzeniu w błąd przez pracownika organu. Okoliczności prowadzenia rozmowy telefonicznej, na którą powoływał się zarówno w skardze, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zostały uprawdopodobnione. WSA stwierdził, że w świetle zasad doświadczenia życiowego trudno przyjąć, że skarżący prowadzący działalność w zakresie transportu drogowego, który zawarł umowę dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną i zainstalował w pojeździe urządzenie, pozostawał w niezawinionej nieświadomości odpowiedzialności z tytułu nieuiszczenia opłaty. WSA wskazał, że na stronie czwartej zawartej przez skarżącego umowy (załącznik do pisma nr Kapsch-GITD.39687/s z dnia 5 czerwca 2018 r.) skarżący podpisał oświadczenie o zapoznaniu się z " (...) treścią aktów prawnych dotyczących obowiązku zapłaty Opłaty Elektronicznej i Opłaty za przejazd, w tym dotyczących możliwości zapłaty Opłaty za przejazd w systemie elektronicznego poboru opłat, moimi prawami i obowiązkami w tym zakresie". Dodatkowo skarżący oświadczył, że "(...) treść tych aktów prawnych jest dla mnie w pełni zrozumiała.". WSA podkreślił, że zawarta przez skarżącego umowa nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Dodatkowo, jak wskazano w umowie (pkt 2 Metody płatności - załącznik do pisma [...] z dnia 5 czerwca 2018 r.) skarżący wybrał formę płatności: gotówka, przelew. WSA wskazał, że w niniejszej sprawie w pkt 4 "Doładowanie automatyczne" na stronie trzeciej umowy wskazano, że skarżący nie wybrał opcji automatycznego doładowania konta przedpłaconego. Wybór w pkt 4 stanowił – zdaniem Sądu – konsekwencje decyzji w pkt 2 "Metody płatności", co do pominięcia takich form płatności jak karta kredytowa, karta debetowa czy karta flotowa (paliwowa). Skarżący wybrał konto operujące na zasadzie płatności przedpłaconej ("pre-pay"). W świetle powyższego zdaniem WSA nie można skuteczne zarzucać organowi naruszenia przepisów postępowania (art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 78 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 §1 i 3 k.p.a.) z uwagi na brak przeprowadzenia dowodu z rozmowy skarżącego z pracownikiem Biura Obsługi Klienta Viatoll. Obowiązki i sankcje za brak realizacji tych obowiązków przez skarżącego ustawodawca określił w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, a skarżący oświadczył o zapoznaniu się z tymi regulacjami w umowie zawartej przez skarżącego. Tym samym nie było uzasadnione przeprowadzenie dowodu na okoliczność świadomości skarżącego co do jego praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa. W konsekwencji WSA za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach dotyczących warunków i sposobów pobierania opłat elektronicznych oraz sankcji w przypadku dopuszczenia się naruszeń w tym względzie. WSA za bezzasadny uznał także zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 §1 i 3 k.p.a. w kontekście sprawdzenia prawidłowości funkcjonowania urządzenia Viabox. W tym zakresie organ uzyskał informacje w piśmie nr [...] z dnia 5 czerwca 2018 r. o braku nieprawidłowości w działaniu tego urządzenia. Ocena zachowania organu w tej kwestii powinna uwzględniać okoliczność, że skarżący doładował konto kwotą 200 złotych dnia 18 października 2017 r. o godzinie 12:53 tj. po zarejestrowanym incydencie. Z akt sprawy nie wynika również, że skarżący złożył reklamację w związku z nieprawidłowościami w zakresie działania urządzenia Viabox. Z uwagi na prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie za bezzasadny WSA uznał także zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a. WSA stwierdził, że organ rozważył problem podlegania karze przez skarżącego oraz przeanalizował przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wykazując, że nie zostały one spełnione (art. 189fe – 189f k.p.a.). Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189e k.p.a. i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. W szczególności nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e k.p.a. Nałożenie kary pieniężnej stanowiło - jak prawidłowo ustalił organ – konsekwencje uchybienia obowiązkowi uiszczenia opłaty elektronicznej poprzez doładowanie środkami pieniężnymi konta użytkownika w systemie Viatoll. Konto użytkownika w systemie Viatoll skarżący doładował po zarejestrowanym incydencie. WSA podkreślił, że doładowanie konta użytkownika po zarejestrowaniu naruszenia w systemie nie prowadzi do anulowania naruszenia. W konsekwencji za bezzasadny Sąd ten uznał zarzut naruszenia art. 189f §1 pkt 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości oraz zarzucając:

1) na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) naruszenie art. 151 p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi oraz jej oddalenie zamiast uwzględnienia skargi skarżącego w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. pomimo, iż wydając decyzję organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w zakresie okoliczności, kto był posiadaczem pojazdu w dniu przejazdu, a w konsekwencji kto powinien być w przedmiotowej sprawie stroną postępowania, pomimo iż był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy dotyczący tej kwestii, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego i przedwczesnego przyjęcia przez organ, że to skarżący powinien być stroną postępowania, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie pozwalał na jednoznaczne potwierdzenie prawidłowego ustalenia przez organ, podmiotu, który był posiadaczem pojazdu w dniu przejazdu, a strona skarżąca podważyła ustalenia organu w tym zakresie w piśmie z dnia 2 lipca 2018 r., gdzie skarżący wskazywał, że w chwili dokonywania naruszenia posiadaczem pojazdu była inna osoba, co w konsekwencji mogło skutkować naruszeniem art. 13 ust. 1 pkt 3 z zw. z art. 13k ust 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 u.d.p. – co w konsekwencji mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy, gdyż rzetelne zbadanie przez organ kto był posiadaczem pojazdu w dniu przejazdu powinno doprowadzić do ustaleń odmiennych niż dokonane przez organ, skutkiem czego skarżący mógł nie zostać uznany za podmiot, który powinien być stroną przedmiotowego postępowania, w związku z czym decyzje organu wobec skarżącego mogłyby zostać uchylone przez sąd administracyjny;

b) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, i art. 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi oraz jej oddalenie zamiast uwzględnienia skargi skarżącego w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. pomimo, iż wydając decyzję organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 75 §1, art. 77 §1, art. 78, i art. 80 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz niedopuszczenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego, mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w tym przez:

i. zaniechanie zabezpieczenia i w następnej kolejności przeprowadzenia dowodu z nagrań rozmowy skarżącego z pracownikiem Biura Obsługi Klienta viaToll na infolinii – w dniu 27 czerwca 2017 r. o godz. 20:20 oraz godz. 20:56, ewentualnie – w okolicznościach braku dostępności nagrań z uwagi na ich zniszczenie – przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka pracownika BOK viatoll na okoliczność treści rozmowy telefonicznej, którą odbył ze skarżącym, w sytuacji, kiedy dowód ten był kluczowy w sprawie i świadczył o wprowadzeniu skarżącego w błąd co do jego obowiązków odnośne uiszczania opłat za przejazd i grożących mu sankcji w tym zakresie, a także o dochowaniu przez skarżącego należytej staranności co do jego wiedzy o obowiązkach w tym zakresie, co miało istotny wpływ na określenie odpowiedzialności skarżącego w przedmiotowej sprawie i na wynik sprawy,

ii. odmowę wyjaśnienia okoliczności podnoszonych przez skarżącego w pismach z dnia 29 kwietnia 2018 r. oraz z dnia 2 lipca 2018 r., w szczególności co do sprawdzenia prawidłowości funkcjonowania Urządzenia viaBOX, w sytuacji kiedy okoliczność ta miała w sprawie istotne znaczenie, a - wbrew twierdzeniom organu - pismo to zostało uzupełnione o podpis zgodnie z wezwaniem organu z dnia 12 września 2018 r., doręczonego skarżącemu w dniu 25 września 2018 r. (dowód: poświadczona za zgodność z oryginałem kopia nadania listu poleconego w dniu 26 września 2018 r. znajdująca się w aktach sprawy organu I instancji),

iii. zaniechanie wyjaśnienia rozbieżności w materiale dowodowym, w zakresie węzłów komunikacyjnych w obszarze których doszło do przejazdu objętego decyzjami organu, tj. rozbieżności co do określenia wskazanych w decyzjach organu węzłów (węzeł Wrocław Psie Pole – węzeł Łódź Południe) z węzłami komunikacyjnymi wskazanymi w wykazie K. sp. z o.o. (węzeł Pabianice Południe- węzeł Roża), stanowiącym odpowiedź K. sp. z o.o. z dnia 5 czerwca 2018 r. na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień w przedmiotowej sprawie (str. 12 odpowiedzi K. sp. z o.o. z dnia 5 czerwca 2018 r.),

iv. niedopuszczenie dowodu z nagrań rozmowy skarżącego z pracownikiem Biura Obsługi Klienta viaToll na infolinii w dniu 27 czerwca 2017 r. o godz. 20:20 oraz godz. 20:56, co miało przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, pomimo że przepis przewiduje, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem,

v. nieuwzględnianie żądań strony dotyczących przeprowadzenia dowodów – w tym dowodu z nagrań rozmowy na infolinii oraz żądania weryfikacji sprawności urządzenia służącego do pobierania opłat elektronicznych, w sytuacji, kiedy przedmiotem dowodów były okoliczności mające znaczenie dla sprawy, a okoliczności te nie zostały wyjaśnione innymi dowodami,

vi. naruszenie zasady zaufania obywatela (skarżącego) do władzy publicznej, poprzez nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za przejazd po drodze publicznej, pomimo że pracownik operatora systemu poboru opłat (reprezentujący Skarb Państwa) poinformował telefonicznie skarżącego, iż konto służące do poboru opłat może zostać doładowane w późniejszym terminie (już po dokonaniu przejazdu bez środków na koncie) bez ujemnych konsekwencji finansowych dla skarżącego – co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na błędne ustalenie stanu faktycznego i przez to wpływ na ustalenie odpowiedzialności skarżącego za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej,

vii. brak należytego i wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach dotyczących warunków i sposobów pobierania opłat elektronicznych oraz sankcji w przypadku dopuszczenia się naruszeń w tym względzie - przez niejasne i skomplikowane sformułowanie umowy z dnia 5 czerwca 2017 r., dotyczącej użytkowania urządzenia viaBOX, co miało wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego i doprowadziło do szkody po jego stronie,

co sumarycznie w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia art. 10 k.p.a. i stworzyło fikcję umożliwienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, podczas gdy faktycznie gwarancje te były pozorne, z uwagi na odmowę lub zaniechanie przeprowadzania niemal wszystkich żądań, czynności lub dowodów wnioskowanych przez skarżącego, a w konsekwencji naruszenie także art. 8 k.p.a., a co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem w uzasadnieniu obu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego będących przedmiotem postępowania administracyjnego – w tym kluczowego w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd drogą publiczną.

Naruszenia powyższe objęte całym pkt 1) lit. b) sekcji zarzuty w konsekwencji ukształtowały treść orzeczenia WSA, przez co mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek dopuszczenia się ich sąd administracyjny niezasadnie przyjął za podstawę wyrokowania okoliczności faktyczne ustalone wadliwie przez organ, zaś niedopuszczenie się wyżej wskazanych uchybień, mogło wpłynąć na prawidłowe i kompletne ustalenie stanu faktycznego i skutkować uwzględnieniem skargi przez sąd oraz w konsekwencji uchyleniem wadliwych decyzji organu;

c) naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów w postaci:

- nagrań rozmowy skarżącego z pracownikiem Biura Obsługi Klienta viaToll na infolinii – w dniu 27 czerwca 2017 r. o godz. 20:20 oraz godz. 20:56, ewentualnie – w okolicznościach braku dostępności nagrań z uwagi na ich zniszczenie – przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka pracownika BOK viaToll na okoliczność treści rozmowy telefonicznej, którą odbył ze skarżącym,

- badania prawidłowości funkcjonowania Urządzenia viaBOX, celem wykluczenia wadliwości w działaniu Urządzenia viaBOX w pojeździe skarżącego,

- przesłuchania świadka B. W., wskazanego w uzupełnieniu skargi do WSA z dnia 9 października 2019 r. jako posiadacza pojazdu w dniu dokonania naruszenia, celem prawidłowego ustalenia stron postępowania,

pomimo iż dowody te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie spowodowałyby nadmiernego przedłużenia postępowania, ich przeprowadzenie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, a organ administracji pozostawał bierny wobec większości żądań skarżącego w zakresie dopuszczenia i przeprowadzenia ww. dowodów, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż brak ich przeprowadzenia spowodował ustalenie błędnego stanu faktycznego oraz pozbawił stronę możności obrony swoich praw, zaś gdyby do wskazanych powyżej naruszeń nie doszło i zawnioskowane przez skarżącego dowody zostałyby przeprowadzone, okoliczności faktyczne ustalone w sprawie byłyby inne od tych, które przyjął organ i w konsekwencji w świetle prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych skarga skarżącego zostałaby uwzględniona. Wskazane uchybienie mogło zatem mieć istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ uchybienie mogło mieć wpływ na wadliwe ukształtowanie treści orzeczenia WSA w oparciu o niekompletne i błędne ustalenia faktyczne przyjęte przez organ;

d) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 10 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi oraz jej oddalenie zamiast uwzględnienia skargi skarżącego w całości, pomimo że wydając decyzję organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 8 § 1 i art. 10 k.p.a. wyrażające obowiązek procedowania zgodnie z zasadą zaufania obywatela (skarżącego) do władzy publicznej, z uwagi na brak przestrzegania przez organ bezstronności i równego traktowania w sferze aktywności dowodowej stron i jedynie pozorne zagwarantowanie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu a w rzeczywistości niezapewnienie stronie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym brak umożliwienia skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań z uwagi na fakt, iż organ pominął większość żądań skarżącego zawartych w piśmie z dnia 29 kwietnia 2018 r., uznając pismo za objęte brakiem formalnym (brak podpisu), w sytuacji kiedy brak ten został w zakreślonym przez organ terminie 7 dni uzupełniony (dowód: potwierdzenie nadania korespondencji w dniu 26 września 2019 r. w aktach sprawy I instancji), a nadto organ nie zawiadomił skarżącego przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego – co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż jednostronne i nierzetelne gromadzenie materiału dowodowego przez jedną ze stron postępowania z faktycznym ograniczeniem drugiej stronie jej aktywności dowodowej mogło wpłynąć na arbitralne i niekompletne ustalenie okoliczności faktycznych sprawy przez organ, w oparciu o który to stan faktyczny sąd administracyjny wyrokował w zakresie uwzględnienia bądź odrzucenia skargi skarżącego, a który to sąd mógł orzec odmiennie, dysponując ustaleniami faktycznymi opartymi na rzetelnie zebranym materiale dowodowym;

e) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi oraz jej oddalenie zamiast uwzględnienia skargi skarżącego w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., pomimo że organ, opierając się na niepełnym i jednostronnie zebranym materialne dowodowym, dokonał wadliwych ustaleń w zakresie okoliczności faktycznych sprawy i w konsekwencji bezpodstawnie nie zastosował art. 189f §1 pkt 1 k.p.a. skutkiem czego nie odstąpił od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na skarżącego, pomimo że z okoliczności sprawy wynika, iż zostały spełnione w przedmiotowej sprawie przesłanki z pkt 1 tego przepisu, tj. waga naruszenia prawa była znikoma - doszło do incydentalnego naruszenia prawa odnośnie opłat, w kontekście regularnego i wielokrotnego przed jak i po naruszeniu uiszczania wymaganych opłat, przy czym do naruszenia doszło nie z winy skarżącego i na skutek wprowadzenia go w błąd przez podmiot działający na zlecenie organu w sprawach dotyczących opłat elektronicznych (jednocześnie skarżący niezwłocznie zaprzestał naruszania prawa) – co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ przedmiotowe uchybienie mogło mieć wpływ na wadliwe ukształtowanie treści orzeczenia WSA w oparciu o błędne i niekompletne ustalenia faktyczne przyjęte przez organ w sprawie.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność skarżącego - o ile rozpoznanie niniejszej skargi nastąpi na rozprawie, przyznanie na rzecz skarżącego od organu zwrotu poniesionych przez niego niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Pełnomocnik strony złożył oświadczenie, iż opłata z tytułu tychże kosztów nie została zapłacona ani w całości, ani w części. Ponadto skarżący zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Wniósł natomiast pismem z dnia 3 stycznia 2024r. wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie podważył, co należy podkreślić, okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie dotyczących tego, że sporny przejazd odbywał się pojazdem ciężarowym po drodze ekspresowej. W dniu 18 października 2017 r. o godzinie 08:05 urządzenie kontrolne (bramownica S08_0188,1_PEF_0(1322)) zarejestrowało na odcinku drogi ekspresowej nr S8, węzeł Wrocław Psie Pole - węzeł Łódź Południe przejazd ciągnika samochodowego (o numerze rejestracyjnym [...]) wraz z naczepą (o numerze rejestracyjnym [...]), należącego do skarżącego. Wskazany odcinek drogi krajowej został wymieniony w załączniku do rozporządzenia RM z 2011.

Należy podkreślić, że w pierwszym piśmie procesowym z 29 kwietnia 2018r., jak również we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (z dnia 21 grudnia 2018r.) skarżący kasacyjnie nie kwestionował faktu przejazdu przez odcinek drogi ekspresowej nr S8 ww. ciągnikiem samochodowym wraz z naczepą. Skarżący wskazywał wyłącznie na okoliczności dotyczące prawidłowości działania systemu. Natomiast w piśmie z dnia 2 lipca 2018r. zakwestionował fakt przejazdu na odcinku drogi ekspresowej nr S8, węzeł Wrocław Psie Pole - węzeł Łódź Południe. Do powyższego zarzutu odniósł się zarówno organ w decyzji z dnia 26 listopada 2018r. (k. 3), jak i w decyzji z dnia 7 marca 2019r. (k. 6-7). Organ wskazał, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego organ określił nazwę odcinka zgodnie z rozporządzeniem z 2011r. Wskazał jednocześnie, że: "...Nie oznacza to, że odcinek ten został przebyty przez kierującego kontrolowanym pojazdem w całości". Ponadto problematyka powyższa była przedmiotem prawidłowych rozważań Sądu pierwszej instancji (k. 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Jak wynika z pisma K. Sp. z o.o. z dnia 5 czerwca 2018 r. jest to jeden z węzłów na odcinku drogi ekspresowej nr S8, węzeł Wrocław Psie Pole - węzeł Łódź Południe.

NSA stwierdza, że na podstawie art. 13ha ust. 6 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych wydane zostało ww. rozporządzenie RM z 2011r. Zgodnie z § 2 pkt 1 tego aktu opłatę elektroniczną pobiera się na drogach krajowych lub ich odcinkach klasy A i S, określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Zgodnie z pkt 13 lit. b) załącznika nr 1 do rozporządzenia RM przejazd po drodze ekspresowej S8 na odcinku węzeł Wrocław Psie Pole - węzeł Łódź Południe podlega opłacie elektronicznej. Powyższy zarzut skarżącego kasacyjnie jest więc niezasadny.

Nie była też kwestionowana okoliczność, że skarżący nie uiścił opłaty elektronicznej. Istota sformułowanych zarzutów kasacyjnych w tej sprawie sprowadza się natomiast akcentowania okoliczności przekazania skarżącemu w trakcie rozmowy telefonicznej przez pracownika podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat błędnej informacji o braku konsekwencji prawnych za brak środków na koncie użytkownika. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, wyżej wymieniona okoliczność, w połączeniu z faktem, iż skarżący nie posiadał niezbędnych środków na koncie przez kilka godzin, mogła wpływać na kwestię odpowiedzialności strony za brak uiszczenia należnej opłaty elektronicznej, w ten sposób, że mogła go od tej odpowiedzialności uwolnić.

W ocenie NSA - wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej - ustalone w sprawie okoliczności faktyczne stanowiły dostateczną podstawę nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej.

Art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. przewiduje, że "Korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za (...) przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej". Należy zatem podkreślić, że to na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności by uczynić zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd.

W ocenie NSA w rozpoznawanej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw, aby podważać zgodność z prawem zaskarżonego wyroku z pozycji zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania. Skarżący kasacyjnie zarzucił WSA naruszenie przepisów postępowania poprzez oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. w wyniku błędnej akceptacji naruszeń prawa procedury administracyjnej przez organ rozpoznający sprawę normujących zarówno zasady postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 12 § 1 k.p.a.), jak i zasady postępowania dowodowego (art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 oraz art. 80 k.p.a.)

W skardze kasacyjnej strona akcentuje naruszenie ww. przepisów proceduralnych zawartych w petitum skargi kasacyjnej poprzez niezasadne przyjęcie przez Sąd I instancji, że okoliczność błędnego poinformowania skarżącego przez pracownika podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat Kapsch Telematic Services sp. z o.o. podczas rozmowy telefonicznej o braku konsekwencji prawnych za brak środków na koncie użytkownika nie mogła wpływać na rozstrzygnięcie sprawy. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, podnoszona i eksponowana przez niego kwestia rozmowy telefonicznej z pracownikiem firmy Kapsch Telematic Services sp. z o.o. nie może wpływać na kwestię odpowiedzialności skarżącego za brak uiszczenia należnej opłaty elektronicznej. WSA w sposób prawidłowy ocenił umowę łączącą skarżącego z K. sp. z o.o. Skarżący wybrał formę płatności gotówką oraz przelewem. WSA prawidłowo wskazał, że obowiązki i sankcje za brak realizacji obowiązków w zakresie sposobu płatności przez skarżącego ustawodawca określił w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, a skarżący oświadczył o zapoznaniu się z tymi regulacjami w umowie zawartej przez skarżącego.

WSA prawidłowo ocenił, że nie było uzasadnione w niniejszej sprawie przeprowadzenie dowodu na okoliczność świadomości skarżącego co do jego praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd ten prawidłowo wskazał, że obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej funkcjonuje w polskim systemie prawnym od lat. Obciąża wszystkich właścicieli pojazdów o dopuszczalnej masie powyżej 3,5 tony, które poruszają się po drogach wymienionych w rozporządzeniu RM z 2011 na których pobiera się opłatę elektroniczną. Niewywiązanie się z powyższego obowiązku obciążone jest sankcją administracyjną wynikającą wprost z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

Należy bowiem podkreślić, że odpowiedzialność za naruszenie określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych obowiązku ponoszenia przez korzystającego z dróg publicznych opłat za przejazd po drogach m.in. krajowych i ekspresowych pojazdu samochodowego ma charakter obiektywny. Nie jest warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej. W szczególności nie ma znaczenia przy wymierzaniu kierującemu na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 tej ustawy kary za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej jego świadomość dopuszczenia się tego naruszenia. Przesłankami tej odpowiedzialności są bowiem jedynie: 1) przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej i 2) nieuiszczenie opłaty za ten przejazd.

W rozpatrywanej sprawie obie te okoliczności są niesporne. Nie zostały zakwestionowane przez skarżącego. Ponadto należy zauważyć, iż okoliczności prowadzenia rozmowy telefonicznej, na którą powoływał się wielokrotnie, zarówno w skardze, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zostały nawet uprawdopodobnione. Z pisma K. sp. z o.o. wynika zaś, że operator nie odnotował nieprawidłowości w funkcjonowaniu elektronicznego systemu poboru opłat oraz działaniu bramownic 18 października 2017 r. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viabox oraz w związku z działaniem elektronicznego systemu poboru opłat, jednakże na koncie użytkownika nie znajdowały się środki pieniężne pozwalające na uiszczenie należnej opłaty elektronicznej.

Podkreślenia wymaga, że przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) determinują normy prawa materialnego, które wyznaczają zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw aby twierdzić, że przyjęty za podstawę wyrokowania w sprawie stan faktyczny zawiera zarzucany przez stronę deficyt, co w konsekwencji - to jest wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji tego deficytu - miałoby skutkować niewłaściwym zastosowaniem przywołanych przepisów prawa materialnego.

Skarga kasacyjna nie przeciwstawia żadnych argumentów, w świetle których skutecznie można byłoby podważyć dokonaną w tej sprawie ocenę, że zaktualizowały się w niej faktyczne i prawne przesłanki nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej. Ponad wszelką wątpliwość ustalony został bowiem fakt braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem skarżącego płatnym odcinkiem drogi ekspresowej. Podkreślić należy, że organ na każdym etapie postępowania zapewnił stronie aktywny w nim udział. O możliwości realizacji uprawnień procesowych wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. strona była informowana już od momentu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2018r. Z akt administracyjnych wynika, że strona z uprawnienia tego korzystała. Dowodem na tę okoliczność jest m.in. pismo skarżącego z dnia 29 kwietnia 2018r. czy też pismo z dnia 2 lipca 2018r. Ponadto we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący odniósł się do decyzji organu z dnia 26 listopada 2018r. przedstawiając argumentację. Następnie pismem z dnia 21 stycznia 2019r. skarżący został ponownie pouczony przez organ o treści art. 10 § 1 k.p.a. jednakże z uprawnienia tego nie skorzystał. Nadmienić też należy, że organ z urzędu przeprowadził czynności procesowe w zakresie objętym przedmiotem postępowania administracyjnego, a następnie przeprowadził dowód z dokumentów w postaci zapisu ewidencyjnego ER 2017291219080132297E z systemu elektronicznego poboru opłat oraz z pisma K. Sp. z o.o. nr [...] z dnia 5 czerwca 2018 r.

Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Dopuszczenie na etapie postępowania sądowego nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Nawet w sytuacji, gdy dowód taki był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowym, to jego nieprzeprowadzenie przez sąd nie może być oceniane jako naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 982/06, niepublikowany, treść (w:) System Informacji Prawnej LEX nr 354691). Kwestionowanie w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych, do czego sprowadzała się omawiana podstawa kasacji, nie może być dokonywane w oparciu o zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1026/06, niepublikowanego, treść (w:) System Informacji Prawnej LEX nr 322261; Bogusław Dauter (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Kantor Zakamycze 2006, s. 244-245).

Niezasadny jest też ostatni zarzut skargi kasacyjnej. Wzgląd na potrzebę zapewnienia efektywności systemu poboru opłat za korzystanie z dróg publicznych w relacji do charakteru obowiązku ich ponoszenia oraz charakteru tychże opłat powoduje, że określona na poziomie 1 500 zł sankcja administracyjna ma realizować przede wszystkim funkcję prewencyjną, funkcję ochronną oraz funkcję pomiaru wagi chronionego dobra mierzoną stopniem dolegliwości sankcji administracyjnej w relacji do społecznej wagi chronionych wartości. Ich ochronie sprzeciwia się zaś – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – stanowisko strony skarżącej, albowiem uznanie go za uzasadnione prowadziłoby w istocie rzeczy do wykluczenia możliwości poboru wymienionych opłat, stanowiących rodzaj daniny publicznej, a system ich poboru oraz sankcji nakładanych za naruszenie obowiązku ponoszenia tychże opłat, czyniłoby systemem nieefektywnym (wyrok NSA z 26 kwietnia 2022r., II GSK 1856/18). Nawet gdyby hipotetycznie założyć, że o znikomej wadze naruszenia prawa działaniem przypisanym stronie można i należałoby wnioskować na tej podstawie, że wobec jednorazowego zachowania naruszającego prawo, zachowanie to wywołało jednostkowe i nieznacznie negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych, to zastosowaniu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. sprzeciwiał się brak zaktualizowania się w rozpatrywanej sprawie drugiej koniecznej przesłanki, o której mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie "zaprzestania naruszania prawa". Wobec bowiem konwencji językowej stosowanej przez ustawodawcę dla potrzeb opisu omawianej przesłanki – "strona zaprzestała naruszania prawa" – za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że odnosi się ona, gdy chodzi o zakres jej zastosowania, wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena odnośnie do jej zaistnienia nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych lub skutkowych (zob. A. Wróbel, art. 189f k.p.a., t. 5 – 6, w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt - Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el. 2022). W rekapitulacji przedstawionych argumentów trzeba więc stwierdzić, że w relacji do treści sankcjonowanego obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 tej ustawy, sprzeczne z nim zachowanie ma z całą pewnością charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem, na braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Jeżeli tak, to w świetle przedstawionych argumentów, w odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma zastosowania, co siłą rzeczy skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (por. wyrok NSA z 30 listopada 2022r., II GSK 1092/19).

W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niezasadne są wszystkie zarzuty procesowe podnoszone przez stronę skarżącą kasacyjnie. Po dokonaniu analizy akt administracyjnych oraz akt sądowych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał oceny działalności organu administracji publicznej w zakresie procesowym uznając, że organ administracji publicznej w sposób zgodny zarówno z naczelnymi zasadami postępowania (art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 12 § 1 k.p.a.), jak i zasadami postępowania dowodowego (art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 oraz art. 80 k.p.a.) przeprowadził postępowanie administracyjne, które zostało także w sposób prawidłowy ocenione przez Sąd pierwszej instancji. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 106 § 3 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie nie wykazał, że w toku postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przez stronę obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej doszło do naruszenia przepisów postępowania, a uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a następnie naruszenia te zostały zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Ponadto, z uwagi na trudną sytuację majątkową skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił w całości od zasądzenia od M. G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.