Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 747/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 9 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga B. H. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 21 sierpnia 2024 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 17 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad S. C. (ur. w 1937 r.) – jej matką. Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie poniżej powołane orzeczenia sądowe są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl chyba, że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.

Dnia 21 września 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie jej ww. świadczenia w związku ze sprawowaną opieką nad matką. Z treści wniosku wynika, że S. C. jest wdową. Sama wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. S. C. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane do dnia 30 września 2025 r. Do wniosku dołączono także oświadczenie wnioskodawczyni, że wypowiedziała ona umowę zlecenie nr [...] w sprawie świadczenia usług opieki wytchnieniowej w ramach programu "Opieka wytchnieniowa" – edycja 2023, z powodu niemożności świadczenia usług ze względów rodzinnych. Oświadczenie jest ważne z dniem 22 września 2023 r. Ponadto z treści wniosku wynika, że wnioskodawczyni mieszka w S., a jej matka w P..

Dnia 27 października 2023 r. odbył się wywiad środowiskowy. W toku wywiadu ustalono, że S. C. mieszka sama w P.. Jest wdową, utrzymuje się z renty po mężu, choruje przewlekle. Z relacji S. C. wynika, że opiekę nad nią sprawuje jej córka – wnioskodawczyni. S. C. jest po złamaniu żeber, obojczyka. Zmaga się z nowotworem złośliwym nadnercza, ma także nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę. Porusza się po mieszkaniu za pomocą chodzika lub kuli. Poza mieszkaniem wymaga pomocy osób trzecich. Córka przyjeżdża codziennie i pomaga matce przy myciu, sprzątaniu, ubieraniu. Córka robi zakupy, przygotowuje posiłki.

Decyzją z dnia 17 listopada 2023 r., nr [...], znak: [...], Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podniósł, że nie da się ustalić, kiedy powstał stopień niepełnosprawności, a przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej "u.ś.r.") stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się, jeżeli niepełnosprawność podopiecznego powstała między 18. a 25. rokiem życia. Wobec S. C. ta okoliczność jest nie do ustalenia.

Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Wnioskodawczyni podniosła, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego, jest niezgodny z Konstytucją RP, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2023 r., sygn. akt K 38/13. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być zatem podstawą prawną w procesie stosowania przepisów prawa.

Decyzją z dnia 21 sierpnia 2024 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, SKO podniosło, że wnioskodawczyni ma rację. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być podstawą do wydania decyzji w zakresie, w jakim uczynił to organ I instancji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy i w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności, przepis ten nie może być podstawą rozstrzygnięcia.

SKO zdecydowało jednak o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, mimo całkowicie błędnego uzasadnienia decyzji organu I instancji. SKO uznało, że wnioskodawczyni nie sprawuje opieki nad swoją matką w sposób stały i ciągły. Wnioskodawczyni mieszka w S., a jej matka w P.. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że S. C. korzysta z pomocy córki, która przyjeżdża codziennie, oraz pomocy sąsiadek. Kolegium stwierdziło, że skoro pomiędzy miejscem zamieszkania córki i matki jest blisko godzina drogi samochodem, nie można uznać, że wnioskodawczyni opiekuje się swoją matką. Najistotniejsze czynności wykonują sąsiedzi, natomiast wnioskodawczyni doraźnie pomaga.

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – r. pr. M. M. – wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ II instancji, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas, gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w związku z art. 7 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że sprawowanie opieki nad chorym to także pozostawanie do dyspozycji nad nim w dzień i w nocy. W toku postępowania ustalono przecież, że zakres czynności, jakie wykonuje skarżąca, uniemożliwia jej podjęcia pracy. Jest ona na tyle zajęta, że nie może podjąć zatrudnienia, ponieważ codziennie opiekuje się matką. Jednocześnie opieka ta nie musi być całodobowa.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu, skarżąca zaznaczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 28 listopada 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 9 stycznia 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany do uwzględnienia okoliczności, jakie mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, nawet jeśli nie zostały one wyeksponowane w skardze.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad jej matką. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Dla porządku dalszego wywodu, należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie stan prawny obowiązujący do dnia 31 grudnia 2023 r., ponieważ według tegoż stanu można ocenić, czy niepełnosprawność S. C. powstała przed dniem 1 stycznia 2024 r., a to ma znaczenie, czy świadczenie pielęgnacyjne powinno być wypłacane "na starych zasadach". To zagadnienie reguluje art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 2760).

Zanim Sąd przejdzie do zasadniczych motywów zapadłego wyroku, należy stwierdzić, że SKO zasadnie odniosło się negatywnie do argumentacji przedstawionej przez organ I instancji. Rozważania Burmistrza dotyczyły nieuprawnionego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP.

Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i niezrozumiałe zarazem stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co Kolegium zasadnie podniosło. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania przez organy na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09. Zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Burmistrz uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca wykonał "wezwanie" Trybunału Konstytucyjnego i zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., ale dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20). Burmistrz nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim to uczynił.

Przechodząc do właściwych rozważań nad motywami zapadłego wyroku, materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

W pierwszej kolejności należy przypomnieć fakty niesporne. S. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Skarżąca, jej córka, zrezygnowała z pracy po to, aby opiekować się matką, na dowód czego przedłożyła oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zlecenia. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca opiekuje się matką. SKO uznało jednak, że nie jest to opieka stała, ani długotrwała szczególnie, że skarżąca dojeżdża do matki do P. z S.. Sąd nie dostrzegł obaw organu II instancji i nie jest w stanie zaakceptować tak przedstawionego poglądu, jaki przesądził o utrzymaniu w mocy niezgodnej z prawem decyzji organu I instancji.

Skarżąca opiekuje się swoją matką. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika, że opieka jest sprawowana codziennie, chociaż skarżąca zamieszkuje w innym mieście i powiecie. Mimo tego, nie sposób przyznać, że w momencie nieobecności skarżącej w domu jej matki może ona podjąć bez przeszkód zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Z trudem przychodzi wyobrazić sobie sytuację, w której skarżąca podejmuje nową pracę i od razu deklaruje swojemu nowemu przełożonemu, że jest "pod telefonem" i oczekuje na sygnał od matki, która danego dnia może gorzej się czuć i wymagać pomocy. Taki przełożony nie mógłby liczyć na skarżącą, będącą w stałym pogotowiu, ponieważ to dezorganizuje działalność każdego zakładu pracy. Jednocześnie nie ma to wpływu na wymiar godzin, w jakim skarżąca mogłaby pracować.

Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem SKO, w myśl którego zakres sprawowanej opieki nie spełnia znamion opieki stałej i długotrwałej. Wykonywanie czynności domowych, podawanie właściwej dawki leków, wyprowadzanie na spacery, wspieranie w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego nie może być uznane za zwykłe czynności, jakie wykonuje każdy człowiek.

Należy zaznaczyć to, że S. C., jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, została zakwalifikowana do kategorii takich osób przez kompetentny do tego organ posiadający profesjonalną wiedzę z zakresu medycyny (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji). Jest to osoba wymagająca zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie tej osoby (pkt V.5. orzeczenia), korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt V.6. orzeczenia) oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt V.7. orzeczenia). Rozstrzygnięcie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze, jednakże i w niej przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. Należy więc przyjmować, że rzeczywistość kształtuje się tak, jak orzeczono w związku z domniemaniem legalności tegoż orzeczenia. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że S. C. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej wynika niespornie, że potrzebuje ona pomocy w codziennym życiu. Tę pomoc świadczy jej córka – skarżąca. Sąd podkreśla słowo "opieka", które wybrzmiewa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponieważ Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona opieka przez skarżącą na rzecz jej matki nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, należy zrekonstruować znaczenie powołanego słowa. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "opieka", oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Nie oznacza to, wbrew twierdzeniom Kolegium, że sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. ma, czy też miałoby polegać na opiekowaniu się osobą schorowaną wyłącznie w jeden określony sposób, np. osobą wyłącznie leżącą. Twierdzenie Sądu w składzie orzekającym jest w pełni akceptowane przez orzecznictwo. "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia, czy też intencjonalne niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 489/21). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 175/20).

Wywiad środowiskowy dowiódł tego, że skarżąca świadczy opiekę na miarę wskazań, jakie orzeczono przy ustalaniu stopnia niepełnosprawności S. C. – wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu, opiekuje się nią pomagając w wykonywaniu podstawowych czynności np. higienicznych, organizuje wizyty u lekarza i towarzyszy matce. Zagrożenie zdrowia lub życia S. C. (pacjentki onkologicznej, co trzeba przypomnieć), istniejące w związku ze znaczną niepełnosprawnością, wymaga także gotowości do podjęcia natychmiastowej reakcji na w sytuacji regresu zdrowotnego. Ponadto, najogólniej rzecz ujmując, konieczność prowadzenia spraw domowych także jest elementem sprawowania opieki nad osobą jej wymagającej, ponieważ dzięki temu osoba schorowana może skoncentrować się na trosce o siebie, a nie czas poświęcony na rekonwalescencję poświęcać dodatkowo na sprzątanie, gotowanie, prasowanie, palenie w piecu. Skarżąca przejmując na siebie całokształt obowiązków domowych przyczynia się tym samym chociaż w takim zakresie do dobrostanu swojej matki. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela. "Na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną składają się między innymi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów gdy osoba ze znacznym stopnie niepełnosprawności nie może sama tych czynności wykonywać, są one bowiem niezbędne do jej codziennego funkcjonowania. Taki zakres opieki wynika z normy § 29 ust. 1 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027 z późn. zm.), jak i z zasad doświadczenia życiowego." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 967/21). W innym orzeczeniu ten sam Sąd uznał, że: "»Konieczność sprawowania opieki« oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś »konieczność udzielania pomocy« oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 699/21). Sąd nie miał zatem wątpliwości, iż skarżąca nie może podjąć pracy z uwagi na opiekę nad matką. Dodatkowo, co należy przypomnieć, potencjalna praca w stałym oczekiwaniu, kiedy matka zadzwoni, sprawia, że podjęcie pracy przez skarżącą może po pierwsze generować wzrost zagrożenia zdrowia i życia jej matki, a poza tym dezorganizację pracy potencjalnego pracodawcy.

Sąd administracyjny, ani organ administracji publicznej nie mogą oceniać tego, czy skarżąca ma jeszcze czas na podjęcie jakiejkolwiek pracy w sytuacji, gdy z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika obowiązek świadczenia pomocy przez osobę trzecią, aby umożliwić osobie schorowanej samodzielną egzystencję. Z tego względu należało stwierdzić, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia albo jakiejkolwiek innej formy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką.

Zasadny jest zatem wniosek, że skarżąca świadczy opiekę stałą, ponieważ wykonuje ona wszystkie czynności opiekuńcze, które zasadniczo są niezmienne (część z nich jest wykonywana od potrzeby). W czasie nieobecności skarżącej, pomoc doraźną świadczą sąsiedzi, a nie skarżąca, jak stwierdziło SKO. Skarżąca sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 33/22). Warto wskazać w tym miejscu, że znaczny stopień niepełnosprawności wskazuje na bardzo złą kondycję zdrowia osoby schorowanej, nawet jeżeli wnioski pracownika socjalnego sformułowane podczas jednorazowej wizyty w związku z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego byłyby odmienne. Lepsze samopoczucie i kondycja w dniu wizyty pracownika socjalnego nie świadczą i nie mogą stanowić podstawy do oceny tego, że opieka nad osobą niepełnosprawną nie odpowiada zaleceniom wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności. W połączeniu z wiekiem, choroby czynią sytuację osoby wymagającej opieki nieprzewidywalną. Gdyby skarżąca była nieobecna w domu matki w związku z pracą, którą teoretycznie może podjąć, S. C. mogłaby doznać tak znaczącego regresu zdrowotnego, że to stanowiłoby dla niej zagrożenie. Nie da się zatem stwierdzić, że skarżąca nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej.

Nie ma żadnego znaczenia zatem to, że skarżąca codziennie dojeżdża do matki do P., kiedy sama mieszka w S.. Stała opieka nie oznacza oczywiście konieczności przebywania z niepełnosprawnym przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. Nie wyklucza też korzystania z pomocy innych osób w opiece nad niepełnosprawnym - innych domowników, krewnych, sąsiadów. Opieka ta musi być jednak takiego rodzaju, że brak jest możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. I taka jest w przypadku skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Kolegium dopuściło się naruszenia prawa materialnego w ten sposób, że uznało, iż skarżąca nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca opiekuje się matką, która wymaga pomocy w samodzielnej egzystencji. Sąd zaniechał uchylenia decyzji organu I instancji, ponieważ uznano za niecelowe uchylanie decyzji, która z przyczyn oczywistych nie odpowiada prawu, a SKO po uwzględnieniu tez i twierdzeń Sądu zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, może skorzystać ze swoich kompetencji reformatoryjnych. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Sąd zasądził kwotę 480 zł, na którą złożyła się opłata dla radcy prawnego reprezentującego skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie stałej i długotrwałej opieki nad matką. Uzna zatem, że związek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. istnieje.