Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 682/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 89 ust. 4 pkt 3, art. 91
journal: Dz.U. 2023 poz 227
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.
article: art. 337
journal: Dz.U. 2024 poz 1061
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
article: art. 189a par. 2 pkt 1, art. 189d, art. 189f
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 września 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 158/20 w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 23 grudnia 2019 r. nr 1001-IOA.4246.84.2019.4.BS.UCS w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P.K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 10 800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 30 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 158/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 23 grudnia 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej wymierzonej posiadaczowi niezależnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W wyniku kontroli przeprowadzonej 20 września 2017 r. w lokalu baru-motelu zlokalizowanego [...] w przejściu pomiędzy częścią gastronomiczną a hotelową funkcjonariusze, za zasłoniętą kotarą, stwierdzili obecność trzech automatów do gier o nazwach [...], [...], [...]. Urządzenia te były podłączone do sieci zasilania za pomocą jednego przewodu, a ostatni w rzędzie automat był wyposażony w centralny wyłącznik odblokowywany za pomocą klucza. Ponadto wszystkie urządzenia były podłączone do sieci internetowej. Pracownice P.K. (dalej "skarżący") zeznały, że nie obsługiwały tych automatów i nie posiadały klucza do ich włączenia.

Z uwagi na brak możliwości uruchomienia ww. automatów ich charakter został ustalony w oparciu o opinie sporządzone przez M.B. – biegłego sądowego w zakresie badania automatów i urządzeń do gier – 30 marca 2018 r. Wynikało z nich, że gry na urządzeniach miały charakter losowy i komercyjny, gdyż pozwalały na uzyskanie wygranych rzeczowych pozwalających na rozpoczęcie nowych gier przez wykorzystanie wygranych punktów uzyskanych w poprzednich grach, gry miały charakter losowy, a rozpoczęcie gry wymagało zakredytowania przez grającego kwotą pieniężną. Tym samym odpowiadały definicjom zawartym w art. 2 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 227; dalej "u.g.h.").

W załączonym do akt sprawy oświadczeniu z 26 września 2017 r. M.Z. stwierdziła, że ona była właścicielką automatów do gier. Ze skarżącym wiązała ją zawarta 1 września 2017 r. umowa najmu powierzchni użytkowej lokalu. Zgodnie z umową wynajmowała powierzchnię użytkową lokalu [...] w zamian za miesięczny czynsz ustalony na kwotę 369 zł celem wstawienia trzech sztuk symulatorów zręcznościowo-czasowych. M.Z. wskazała, że w dacie kontroli automaty były wyłączone, bez jakiejkolwiek możliwości ich uruchomienia na zapleczu lokalu.

W toku postępowania prowadzonego po uchyleniu wcześniejszej decyzji przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi do akt sprawy dołączona została kserokopia umowy dzierżawy lokalu [...], zawartej 15 kwietnia 2015 r., kserokopia aneksu do zawartej umowy z 31 grudnia 2015 r. oraz kserokopia wypowiedzenia umowy dzierżawy lokalu z 31 marca 2018 r. Z treści przedłożonej umowy dzierżawy z 15 kwietnia 2015 r. wynikało między innymi, że skarżący wydzierżawił B. od C. Sp.j. w R. w zamian za miesięczny czynsz dzierżawny ustalony na kwotę 4000 netto (§ 10 umowy). Koszty użytkowania instalacji (elektrycznej, wodno-kanalizacyjnej, gazowej), koszty wywozu nieczystości oraz ciężar ponoszenia opłat gminnych ciążyły na dzierżawcy (§ 8 umowy). Natomiast z przedłożonego do akt sprawy aneksu do umowy z 31 grudnia 2015 r. wynikało, że doszło do zmiany właściciela dzierżawionego lokalu, a wszystkie pozostałe warunki zawartej umowy pozostały bez zmian. Jako właściciela lokalu wskazano C. w P..

M.Z. wyjaśniła natomiast, że przedmiotem umowy łączącej ją ze skarżącym był najem całej powierzchni lokalu, łącznie z częścią gastronomiczną. Jednakże nie zawierała stosownych umów z pracownikami zatrudnionymi w lokalu. Odnośnie do zainstalowanych w lokalu automatów wyjaśniła, że nie zna tożsamości osób, od których je kupiła. Świadek nie pamiętała faktu wypowiedzenia zawartej we wrześniu 2017 r. umowy najmu lokalu na czas nieokreślony i nie była w stanie wytłumaczyć zawarcia ze skarżącym kolejnej umowy najmu pomimo, że twierdziła, że była dysponentem całego lokalu. Nie pamięta także faktu wypowiedzenia umowy zawartej w roku 2018 i nie dysponowała dokumentami potwierdzającymi uiszczenie opłaty za czynsz.

Z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji wynikało, że pracodawcą A.L. oraz P.G. (pracowników obecnych w lokalu w dniu kontroli) był skarżący.

Decyzją z 12 września 2019 r. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi wymierzył skarżącemu karę pieniężną w kwocie 300 000 zł.

Decyzją z 23 grudnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Zdaniem organu odwoławczego, stan faktyczny sprawy pozwalał na stwierdzenie, że skarżący prowadził w lokalu [...] działalność gastronomiczną. Na zasadność powyższego stanowiska wskazywały dokonane ustalenia co do: posiadania przez skarżącego w dacie kontroli aktualnej umowy dzierżawy baru i motelu zlokalizowanego pod wskazanym adresem, zawartej 15 kwietnia 2015 r.; aktualnego zezwolenia z 9 czerwca 2015 r. na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w ww. lokalu; zatrudniania personelu do obsługi części gastronomicznej i hotelowej. Fakt legitymowania się przez skarżącego aktualną umową dzierżawy przedmiotowego lokalu, zawartą 15 kwietnia 2015 r., pozwalał na uznanie, że był on posiadaczem zależnym lokalu. Zdaniem organu, przymiotu tego nie pozbawił skarżącego fakt oddania M.Z. powierzchni użytkowej lokalu, zgodnie z zawartą 1 września 2017 r. umową, celem wstawienia automatów do gier hazardowych. Pomimo zawarcia powyższej umowy skarżący nadal prowadził w tym lokalu działalność gospodarczą przy pomocy zatrudnionych przez siebie osób i nadal opłacał czynsz za lokal, zgodnie z zawartą 15 kwietnia 2015 r. umową. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy uznał kwestionowaną decyzję za prawidłową, a podniesione w odwołaniu zarzuty za niezasadne.

WSA w Łodzi oddalił skargę na powyższą decyzję.

Sąd stwierdził, że organy zasadnie uznały, że w sprawie spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., uzasadniające nałożenie na skarżącego kary pieniężnej określonej w ust. 4 pkt 1 lit. a powołanego przepisu. Okoliczności dotyczące związania skarżącego w dacie przeprowadzonej kontroli aktualną umową dzierżawy baru-motelu położonego [...], kontynuacja przysługujących skarżącemu uprawnień wynikających z posiadanego aktualnego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych z przeznaczeniem do spożycia w tym lokalu (udzielonego stronie decyzją z 9 czerwca 2015 r.), jak również wiążące skarżącego z obsługą lokalu umowy o pracę pozwalały na stwierdzenie, że skarżący w dniu kontroli był posiadaczem zależnym lokalu, w którym prowadzona była działalność gastronomiczna i usługowa, i w którym ujawniono niezarejestrowane trzy automaty do gier, odpowiadające definicji przepisów u.g.h. Zasadności powyższego stanowiska nie podważyło zawarcie z M.Z. umowy na najem całej powierzchni lokalu.

W ocenie Sądu, nie można było przyznać mocy dowodu w sprawie zeznaniom skarżącego i M.Z. w zakresie zawarcia 1 września 2017 r. umowy najmu całej powierzchni użytkowej lokalu. Ustalenie czynszu w wysokości 369 zł za najem całego lokalu było niewiarygodne, bowiem w tym samym okresie za ten sam lokal skarżący płacił czynsz firmie C. w wysokości 4000 zł plus VAT, a zatem w wielokrotnie większej kwocie. Ustalenie czynszu najmu w wysokości 369 zł za ten sam lokal byłoby nielogiczne i niezgodne z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego. Ponadto M.Z. nie potrafiła wykazać faktu zatrudnienia przez siebie pracowników lokalu, których nadal zatrudniał skarżący. Zdaniem WSA, powyższe okoliczności nie pozwalały na uznanie, że w dniu przeprowadzonej kontroli posiadaczem zależnym przedmiotowego lokalu była M.Z., a nie skarżący.

Sąd wskazał również, że tak jak posiadacz samoistny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w posiadanie zależne, tak – w drodze analogii do art. 337 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.; dalej "k.c.") – posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne. Nawet więc ewentualne przekazanie przez skarżącego lokalu, którego był posiadaczem zależnym, w dalsze posiadanie zależne M.Z. nie spowodowałoby zmiany sytuacji skarżącego, gdyż art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. mówi o posiadaczu zależnym lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier.

Tym samym za niezasadne uznano zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, które miałoby skutkować bezpodstawnym uznaniem skarżącego za posiadacza zależnego lokalu, jak również błędnego skierowania zaskarżonej decyzji do podmiotu niebędącego posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., jak i w rozumieniu przepisów k.c. Z uwagi na powyższe, nałożoną na skarżącego na podstawie art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h. karę pieniężną Sąd uznał za w pełni zasadną.

Zdaniem WSA, treść art. 8 u.g.h. i art. 91 u.g.h. zasadniczo wykluczały stosowanie przepisów k.p.a. Zasadność powyższego stanowiska potwierdzała treść art. 3 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."). Sąd podkreślił, że w samych regulacjach Działu IVa k.p.a., wskazuje się, że przepisów tego działu nie stosuje w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych kwestii dotyczących: przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej, terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej, odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej, udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej (art. 189a § 2 k.p.a.). W ustawie o grach hazardowych uregulowana została chociażby materia wysokości kar pieniężnych, organów właściwych w sprawach kar pieniężnych oraz terminów ich uiszczenia. Poza tym, przyjmując nawet stanowisko odmienne co do zakresu zastosowania przepisów Działu IVa k.p.a., Sąd zauważył, odnosząc się do powołanego przez stronę przepisu art. 189f k.p.a., że skarżący nie wskazał w toku postępowania żadnych okoliczności dotyczących odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, a nie było żadnych przesłanek wynikających z akt sprawy, by uznać, że jakiekolwiek okoliczności dotyczące tej kwestii miały miejsce w sprawie. Okoliczności te nie wynikały również z treści pisma procesowego z 4 września 2020 r., które stanowiło jedynie przedstawienie stanowiska doktryny prawnej i orzecznictwa sądów administracyjnych, co do charakteru przepisów Działu IVa k.p.a., jak również poglądu o możliwości choćby pośredniego zastosowania powyższych przepisów do kar pieniężnych wymierzanych na podstawie przepisów u.g.h., a którego to poglądu Sąd nie podzielił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji organów administracyjnych, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 189d i 189f k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu administracji, mimo że postępowanie na etapie administracyjnym było obarczone wadami wynikającymi z braku rozważenia przez organ pierwszej i drugiej instancji dyrektyw wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej wymierzenia, mimo istnienia takiego obowiązku,

2. prawa materialnego w postaci art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że możliwe jest wymierzenie skarżącemu decyzji nakładającej na niego karę pieniężną, podczas gdy nie był on w realiach niniejszej sprawy posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu przepisów k.c. i art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku,

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej posiadaczowi zależnemu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier, stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzut błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. i art. 91 u.g.h. konieczne jest na wstępie zwrócenie uwagi na kilka kwestii, które mają istotne znaczenie w postępowaniach w przedmiocie nałożenia sankcji na posiadaczy lokali (samoistnych/zależnych): 1) po pierwsze, dla spełnienia przesłanki do nałożenia sankcji wystarczający jest fakt fizycznego ulokowania automatu do gier w konkretnym lokalu. Automat do gier musi mieć status automatu niezarejestrowanego, w świetle obowiązku określonego w art. 23a ustawy, 2) po drugie, dla nałożenia sankcji nie mają znaczenia kwestie własnościowe dotyczące automatów do gier i urządzeń. Nie ma więc znaczenia, czy urządzenie jest własnością posiadacza lokalu, jest przedmiotem dzierżawy czy też prawa do niego przysługują podmiotowi trzeciemu. Dla nałożenia kary wystarczające jest bowiem, by automat do gier znajdował się w danym lokalu; 3) po trzecie, dla zastosowania sankcji konieczne jest, by w danym lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat do gier, prowadzony był wymieniony w ustawie typ działalności (gastronomiczna, handlowa lub usługowa). Nie ma przy tym znaczenia, czy działalność prowadzona jest bezpośrednio przez posiadacza samoistnego/zależnego lokalu, czy też przez podmiot trzeci. Działalność taka musi być wykonywana w sposób faktyczny.

Z przepisu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wynika, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, że lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność "przeniesiona zostaje" na posiadacza zależnego lokalu. Dodatkowo istotne jest, że na gruncie art. 337 k.c. przepisy u.g.h. stosować należy per analogiam do sytuacji oddania rzeczy przez posiadacza zależnego kolejnemu posiadaczowi w posiadanie zależne. W sytuacji takiej posiadacz zależny nie traci posiadania, oddając rzecz w dalsze posiadanie zależne. Jeśli zatem posiadacz zależny nie wyzbywa się swojego posiadania wskutek oddania rzeczy np. w podnajem, powstaje sytuacja współistnienia dwóch (lub więcej) podmiotów, które nabywają status posiadacza zależnego.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, NSA stwierdził, że zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego jest niezasadny. Sąd dokonał bowiem prawidłowej interpretacji art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., przyjmując, że za posiadacza zależnego lokalu w rozumieniu tego przepisu może być uznany skarżący. Z ustaleń organu zaakceptowanych w całości przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu kontroli skarżący był posiadaczem zależnym lokalu, w którym prowadzona była działalność gastronomiczna i usługowa. W lokalu tym znajdowały się trzy niezarejestrowane automaty do gier, odpowiadające definicji przepisów u.g.h.

Powyższe ustalenia nie zostały skutecznie podważone, gdyż skarżący w skardze kasacyjnej nie zgłosił zarzutu naruszenia przepisów postępowania w zakresie prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych.

Biorąc pod uwagę sposób sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego, NSA uznał, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. i art. 91 u.g.h.

W odniesieniu do oceny zasadności zarzutu z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zauważyć należy, że przepisy Działu IVa k.p.a. – w tym art. 189d i art. 189f k.p.a. – mają charakter regulacji materialnoprawnej, zatem zarzut ich naruszenia, polegający zdaniem skarżącego kasacyjnie na braku rozważenia dyrektyw wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej wymierzenia powinien zostać podniesiony w ramach podstawy wskazanej w pkt 1 art. 174 p.p.s.a.

Taka wadliwość konstrukcyjna omawianego zarzutu nie uniemożliwia jednak dokonania oceny jego zasadności.

Zarzut ten jest niezasadny już z tej przyczyny, że zarówno w petitum skargi kasacyjnej, jak i w jej uzasadnieniu nie wskazano precyzyjnie jednostki redakcyjnej art. 189d k.p.a., który zawiera siedem punktów, ani też art. 189f k.p.a., zawierającego trzy rozwinięte paragrafy, odnoszące się do różnych podstaw odstąpienia od wymierzenia kary. Ogólnikowy w swej wymowie zarzut naruszenia powyższych przepisów, który nie zawiera jednoznacznych wskazówek pozwalających stwierdzić, która z jednostek redakcyjnych tekstu prawnego została zdaniem autora skargi kasacyjnej naruszona przez WSA, jest istotnym mankamentem skargi kasacyjnej, uniemożliwiającym dokonanie kontroli instancyjnej.

W judykaturze prezentowane jest stanowisko, wedle którego w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki NSA z 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 614/13; z 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1799/12). Przy konstruowaniu w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia art. 189d i art. 189f k.p.a. wymóg ten nie został spełniony.

Co istotne, zarzut naruszenia powołanych wyżej przepisów nie jest również uzasadniony.

Sedno sporu zakreślonego treścią omawianego zarzutu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w sprawach dotyczących kar pieniężnych nakładanych w oparciu o przepisy ustawy o grach hazardowych stosuje się przepisy Działu IVa k.p.a. – "Administracyjne kary pieniężne".

Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że wskazane wyżej przepisy k.p.a. nie mają zastosowania do kar pieniężnych wymierzanych na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.

Tymczasem orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie stosowania przepisów Działu IVa k.p.a. do spraw o wymierzenie kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy o grach hazardowych, inaczej niżli orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych, jednolicie przyjmuje, że przepisy Działu IVa k.p.a. stosuje się w takim zakresie, w jakim przepisy odrębne, dotyczące nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia ulg w jej wykonaniu nie zawierają swoistych regulacji. To oznacza, że w stanach faktycznych, w których mają zastosowanie przepisy Działu IVa k.p.a. do kar pieniężnych nakładanych w oparciu o przepisy ustawy o grach hazardowych ma zastosowanie art. 189f k.p.a., a brak jest podstaw do stosowania art. 189d k.p.a. (por. wyroki NSA z: 28 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2433/17; 4 marca 2020 r., sygn. akt II GSK 53/20; 17 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 153/22; 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 1017/20; 4 marca 2020 r., sygn. akt II GSK 53/20, 18 stycznia 2024 r. II GSK 765/23). Oceny przedstawione uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o zbliżonych stanach faktycznych i analogicznych w istocie problemach prawnych skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Dodać należy, że twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając sprawę, całkowicie pominął kwestie zastosowania art. 189d i art. 189f k.p.a. jest nieuzasadnione. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ( str. 13 i 14 ) WSA wyraził co prawda błędne stanowisko, że przepisy Działu IVa nie mają zastosowania do kar pieniężnych wymierzanych w drodze decyzji na podstawie przepisów rozdziału 10 u.g.h., ale jednocześnie poczynił ogólny wywód co do warunków stosowania przepisów Działu IVa k.p.a. do kar pieniężnych wymierzanych w oparciu o przepisy u.g.h., w tym art. 189d k.p.a. oraz art. 189f k.p.a.

Niezależnie od deficytów argumentacji co do tego rodzaju stanowiska, należy przede wszystkim zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w u.g.h. uregulowana została materia wysokości kar pieniężnych, organów właściwych w sprawach kar pieniężnych oraz terminów ich uiszczenia, co sprawia, że w tym zakresie – nawet gdyby przyjąć, że w skardze kasacyjnej powołano art. 189d pkt 1-7 k.p.a. – przepis ten i tak nie mógłby znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.

Jak wynika z art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a., w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, w tym zakresie nie stosuje się przepisów Działu IVa k.p.a. Dla ustalenia, czy dział ten (lub poszczególne jego przepisy) ma zastosowanie w odniesieniu do wymiaru danej administracyjnej kary pieniężnej, konieczne jest zatem stwierdzenie, czy konkretne rozwiązanie prawne wymienione w art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a. zostało całościowo uregulowane w przepisach odrębnych.

W tym zakresie należy podkreślić, że w art. 89 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. w istocie wskazano przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, określając jej wysokość sztywno, na 100 000 zł od każdego ujawnionego automatu, bez prawa do miarkowania, za czym przemawiałoby np. widełkowe określenie kary. Ustawodawca nie przewidział zatem jakiejkolwiek możliwości miarkowania tej kary, uzależniając jej wysokość wyłącznie od liczby automatów do gry. W rozpoznawanej sprawie w toku kontroli stwierdzono, że w lokalu skarżącego znajdowały się trzy automaty do gier, co nakazywało wymierzenie kary w kwocie 300 000 zł. Dyrektywy wymiaru kary administracyjnej określone w art. 189d pkt 1-7 k.p.a. (nawet gdyby przyjąć, że o to chodziło w spornym zarzucie) w zw. z art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a. nie mogły znaleźć zatem zastosowania w niniejszej sprawie.

Podobnie rzecz wygląda w odniesieniu do art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., którego treść i znaczenie są najbliższe twierdzeniom skargi kasacyjnej, co do potrzeby odstąpienia od wymierzania kary. Zgodnie więc ze wskazanym przepisem, organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa (...).

W odniesieniu do art. 189f k.p.a. za uzasadnioną należałoby uznać potrzebę wykazania zaktualizowania się (istnienia) jednej z określonych nim przesłanek odstąpienia, w formie decyzji, od nałożenia kary pieniężnej oraz wykazania jej pominięcia (nieuwzględnienia) przez organ administracji publicznej oraz wojewódzki sąd administracyjny, co tylko wówczas mogłoby uzasadniać ocenę odnośnie do istotnego wpływu zarzucanego naruszenia wymienionego przepisu prawa na wynik sprawy.

Niemniej jednak przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania z racji braku wykazania przez stronę spełnienia przewidzianych w nim przesłanek. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności dotyczących odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, uznał jednocześnie, że w jego ocenie nie ma przesłanek, które uzasadniałyby skorzystanie z instytucji, o której mowa w art. 189f k.p.a.

W skardze kasacyjnej strona skarżąca nie wykazała, nie podejmując nawet próby sprecyzowania tego w uzasadnieniu środka odwoławczego, dlaczego uważa, że organy powinny były odstąpić od wymierzenia jej kary administracyjnej (zwłaszcza w czym tkwi znikomość jej działania). Tymczasem w przypadku kary z art. 89 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 4 pkt 3 u.g.h., co do zasady nie można mówić o tym, że przewidziane naruszenie jest znikomej wagi (już sama wysokość kary temu zaprzecza). Na tle zarzutu nr 2 skargi kasacyjnej za niewystarczające należało zatem uznać twierdzenie, że organy nie zastosowały art. 189f k.p.a. (w domyśle § 1 pkt 1 tego przepisu).

Mając powyższe na uwadze, ponieważ wyrok sądu – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a., który przewiduje, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko wtedy, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2004 r., FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 101; B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009). Z taką sytuacją – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja zaskarżonego wyroku nie uległaby zmianie.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji, sporządził w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną i wziął udział w rozprawie.