Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1632/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c w zw. z  art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 9 czerwca 2023 r. nr KO-546/4103/317/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 28 lutego 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz K. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 czerwca 2023 r., nr KO-546/4103/317/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 28 lutego 2023 r., nr MGOPS.5211.27.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., nr MGOPS.5211.27.23 Burmistrz Miasta i Gminy [...], odmówił przyznania K. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem S. S.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że w dniu 30 stycznia 2023 r. K. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – S. S., legitymującym się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówka Terenowa w P. z 21.11.2019 r. stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 2.10.2019 r. W dołączonym do wniosku oświadczeniu z dnia 27 stycznia 2023 r. wnioskodawczyni wskazała, że zamieszkuje z ojcem w jednym domu i jest jedyną osobą, która może się nim opiekować, bowiem jej rodzeństwo mieszka oddzielnie, pracuje zawodowo i nie jest w stanie pomóc w opiece nad ojcem. Stwierdziła, że z powodu ciągłej opieki nad ojcem zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, oddała ziemię w dzierżawę. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni oświadczyła, że jest rolnikiem i od dnia 27 stycznia 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Organ I instancji wskazał, że ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 lutego 2023 r. potwierdzają, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Małżonka osoby wymagającej opieki nie żyje. Organ I instancji zauważył, iż podstawową przesłanką jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zawodowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającej opieki. W ocenie organu I instancji nie można mówić, iż zaprzestanie przez wnioskodawczynię prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 27 stycznia 2023 r. miało bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad ojcem, skoro podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni mimo, iż od 2006 r. jest właścicielką gospodarstwa rolnego, to w ciągu ostatnich lat nie było ono już uprawiane, gdyż wnioskodawczyni nie miała na to czasu, a także z powodu braku wsparcia w tej kwestii ze strony najbliższych, tj. inne obowiązki zawodowe oraz stanu zdrowia. Według organu I instancji okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że wnioskodawczyni przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad ojcem nie prowadziła już od jakiegoś czasu gospodarstwa rolnego i stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy. Natomiast wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem organ I instancji wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem również ze względu na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach, bowiem ustalony stopień niepełnosprawności S. S. datuje się od 2.10.2019 r., a więc po ukończeniu przez niego 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca podaje, że mieszkający z nią rodzice od kilku lat wymagali jej opieki, mama od około 2019 r. miała poważne problemy zdrowotne, w tym z samodzielnym poruszaniem się, a u ojca od około 2018 r. zaczęło postępować otępienie w chorobie Alzheimera i pod koniec 2019 r. choroba rozwinęła się na tyle, że nie był już w stanie samodzielnie egzystować. Choroba powodowała głębokie zaniki pamięci i potrzebę całodziennej opieki nad nim. W kolejnych latach pojawiły się u niego schorzenia serca i nieuleczalne stadium choroby nowotworowej męskich narządów płciowych, w związku z czym od 2021 r. wymagał stałego cewnikowania. Odwołująca zaznacza, iż obowiązek opieki nad rodzicami spadł na nią, gdyż rodzeństwo nie mieszka razem z rodzicami, ponadto pracują zawodowo na etatach. Wskazuje, że od 2019 r. pomagała rodzicom w codziennych pracach domowych, tj. przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, higienie osobistej, ogrzewaniu domu, itp., robiła zakupy, zwoziła ich do lekarza, apteki, banków, urzędów, szpitali, a także pomagała mamie w opiece nad ojcem, a dzięki temu, że mama do śmierci była sprawna umysłowo, mogła pilnować ojca 24h/dobę 365 dni/rok, co pozwoliło odwołującej łączyć obowiązki zawodowe (praca w polu w gospodarstwie rolnym), rodzinne (mąż i trzy córki w wieku szkolnym) i opieki nad rodzicami. Natomiast od 22.12.2022 r., tj. od śmierci mamy jest jedyną osobą, która może codziennie opiekować się ojcem 24h/dobę, co jednak powoduje, że w styczniu 2023 r. musiała zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, wydzierżawiła je sąsiadowi i nie może podjąć jakiejkolwiek pracy zawodowej, a tym samym jest pozbawiona jakiegokolwiek dochodu z pracy. W dalszej części odwołania odwołująca odnosi się do argumentów podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazuje, iż w trakcie wywiadu rodzinnego mówiła o tym, że przez ostatnie lata nie miała możliwości rozwoju gospodarstwa rolnego, czego by bardzo pragnęła, bowiem opieka nad rodzicami zabrała jej część czasu, który mogłaby dodatkowo wykorzystać w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, np. rozwijać bardziej dochodowe, ale też bardziej pracochłonne uprawy warzyw lub owoców ekologicznych, zamiast siewu zbóż. Podkreśla, że pomimo opieki nad rodzicami pracowała w polu w swoim gospodarstwie rolnym. Grunty najczęściej obsiewała zbożami lub utrzymywała je w dobrej kulturze rolnej, co potwierdza fakt, że co roku dostawała dopłaty do działalności rolniczej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz podlegała ubezpieczeniom w KRUS. Również w momencie zawarcia umowy dzierżawy grunty obsiane były żytem. W związku z tym, zdaniem odwołującej, twierdzenia organu jakoby gospodarstwo rolne w ostatnich latach nie było już uprawiane z różnych powodów oraz że przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad ojcem nie prowadziła już od jakiegoś czasu gospodarstwa rolnego i stan ten miał charakter trwały a nie chwilowy, nie są prawdziwe. Odwołująca podnosi, iż zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym pozbawia ją jakichkolwiek dochodów z pracy i jednocześnie możliwości podlegania ubezpieczeniom emerytalno- rentowym w KRUS. Dalej odwołująca podnosi, że jej ojciec leczony jest z powodu kilku chorób, a wiele leków, które trzeba mu podawać "nawzajem się wyklucza", powodując stałe zagrożenie jego życia. Zdaniem odwołującej samo "regulowanie" podawania leków o ściśle określonych porach jest bardzo dużym wyzwaniem. Potrzebne są częste konsultacje z lekarzami i zmiana dawkowań lub rodzajów leków w zależności od aktualnych objawów. Zaznacza, iż wielokrotnie stan zdrowia ojca wymagał nagłej interwencji lekarzy, czy to w postaci wizyty domowej, czy wezwania pogotowia, czy też zawiezienia do szpitala bądź na pogotowie. Z tego powodu niezbędna jest całodobowa opieka, co potwierdza aktualne zaświadczenie lekarskie od lekarza rodzinnego. Odwołująca stwierdza, że choroba jej ojca stwarza zagrożenie życia i zdrowia dla niego samego i jego najbliższego otoczenia, czyli jej rodziny. Podkreśla, że tylko dzięki ciągłej opiece nad ojcem na co dzień zapobiega wielu potencjalnym groźnym sytuacjom, z których kilka przedstawia w treści odwołania. Nadto odwołująca, powołując się na wyrok NSA z dnia 10.11.2016 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1512/16, wskazuje, iż przepis art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dnia 14 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn art. 17 ust. Ib ustawy, po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Podsumowując odwołująca stwierdza, że spełnia wszystkie warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia w związku z opieką nad ojcem.

Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

5) jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki, tj.: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że odwołująca - córka S. S. jest osobą, na której - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. Okolicznością niesporną w sprawie jest także to, że ojciec odwołującej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 21 listopada 2019 r., Nr akt [...] S. S. został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 2.10.2019 r., zaś zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Kwestią sporną pozostaje natomiast spełnienie przez odwołującą przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem. W dniu 27 stycznia 2023 r. odwołująca - świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia - oświadczyła, że jej ojciec jest niezdolny do samodzielnej egzystencji z powodu wielu chorób współistniejących (zaawansowana demencja starcza, rak prostaty - cewnik na stałe, choroby serca) i nie może pozostać bez całodobowej opieki w domu z powodu zagrożenia życia. Podała, że mieszka z ojcem w jednym domu i jest jedyną osobą, która może się nim opiekować, bowiem jej rodzeństwo mieszka oddzielnie i pracuje zawodowo. Stwierdziła, że z powodu ciągłej opieki nad ojcem zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielką, oddała ziemię w dzierżawę.

W świetle ustalonego stanu faktycznego w niniejszej sprawie nie zachodzi zdaniem Kolegium bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej przez odwołującą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Odwołująca, jak wynika z materiału dowodowego sprawy jest rolniczką, właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,43 ha fizycznych, które wraz z zabudowaniami otrzymała od swoich rodziców w 2006 roku. Stosownie zaś do art. 17b ust. 1 ustawy, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

W świetle przepisu art. 17b ust. 1 ustawy, rolnicy, ich współmałżonkowie lub domownicy są uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym odpowiednikiem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stało się w przypadku rolników zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w przypadku małżonków rolników lub domowników rolnika zaprzestanie prowadzenia przez te osoby gospodarstwa rolnego albo zaprzestanie wykonywania przez współmałżonka bądź domownika pracy w gospodarstwie rolnym. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w świetle art. 17b ust. 2 ustawy jest oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, LEX nr 3090598). Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

Odwołująca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż od dnia 27 stycznia 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W dniu 27 stycznia 2023 r. odwołująca zawarła także umowę dzierżawy z M. G., z której wynika, że wydzierżawiła na okres 2 lat całość gruntów ornych znajdujących się na działkach nr [...] i nr [...] o powierzchni 3,18 ha, ustalając czynsz dzierżawny w wysokości 3000 zł, płatny do 30 czerwca każdego roku. Pozostałe 2,25 ha - jak podała odwołująca w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 8 lutego 2023 r. - jest lasem.

Powyższe okoliczności mogą stanowić podstawę do przyjęcia, że odwołująca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co jednak nie oznacza automatycznie, że została spełniona zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją przez odwołującą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, musi bowiem istnieć bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. w realiach tej sprawy, musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 940/19, LEX nr 2778880). W judykaturze wyrażane jest także stanowisko, że charakter pracy w gospodarstwie rolnym cechuje się sporą elastycznością czasu poświęcanego na pracę, co umożliwia przy odpowiedniej organizacji dnia pracy, wygospodarowanie czasu, potrzebnego na konieczne względem osoby wymagającej opieki czynności opiekuńcze, przy jednoczesnym zachowaniu aktywności zawodowej (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1637/21, LEX nr 3352300).

W ocenie Kolegium ustalony stan faktyczny w niniejszej sprawy nie wskazuje, aby - z uwagi na potrzebę sprawowania czynności opiekuńczych względem ojca - odwołująca nie mogła w dalszym ciągu prowadzić gospodarstwa rolnego. Zakres prac wykonywanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie był szeroki, ponieważ - jak zeznała odwołująca przesłuchana w charakterze strony (protokół z dnia 13 kwietnia 2023 r.) - od 4 - 5 lat polegał tylko na obsiewaniu gruntów wiosną, przeważnie gorczycą, żeby nie rosły same chwasty, żeby ziemia nie była ugorem zupełnym, ponieważ odwołująca występowała o dopłaty unijne, a jesienią była przyorana. Natomiast żadnych zwierząt odwołująca nie hodowała. Zatem prowadzenie gospodarstwa rolnego o niewielkim areale (3,18 ha gruntów ornych), w którym grunty są jedynie ugorowane, nie jest prowadzona hodowla zwierząt, cechuje się sporadycznym wykonywaniem prac - jedynie siew w czasie wiosny i przyoranie gruntów jesienią, które zajmują praktycznie po jednym dniu pracy. Poza tym odwołująca zeznała, że prace rolne wykonywał także jej mąż. Tak więc nie można uznać, iż były to dla odwołującej okresy wzmożonej aktywności. Z kolei zaprzestanie uprawy truskawek miało miejsce na 8 lat przed orzeczeniem znacznego stopnia niepełnosprawności u ojca odwołującej i to z uwagi na stan zdrowia odwołującej. Jak bowiem zeznała odwołująca, truskawki były uprawiane do 2011 r. do czasu urodzenia drugiej córki, a po porodach - jak wynika z zeznań odwołującej - nasiliły się u niej bóle kręgosłupa, które uniemożliwiały jej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, co roku miała rehabilitację kręgosłupa. Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium stoi na stanowisku, że czynności wykonywane dotychczas w gospodarstwie rolnym przez odwołującą nie były na tyle absorbujące i czasochłonne, żeby zachodziła konieczność ich zaprzestania z obawy na uszczerbek w sprawowaniu opieki nad ojcem.

Kolegium podkreśliło, iż w żadnej mierze nie kwestionuje stanu zdrowia ojca odwołującej, ani faktu sprawowania przez odwołującą opieki nad ojcem - do czego jest zobowiązana z moralnego i prawnego punktu widzenia, tym bardziej, że rodzice darowali odwołującej gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami. Jednak świadczenie pielęgnacyjne w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wynagrodzeniem za opiekę (odpłatnością za realizację prawnych obowiązków alimentacyjnych), lecz w przypadku istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który to związek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Ponadto z materiału dowodowego sprawy wynika również, że odwołująca czas poświęca nie tylko na opiekę nad ojcem, ale także na opiekę nad swoim córkami w wieku: 11, 12 i 14 lat. Nadto odwołująca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec ojca. Odwołująca ma troje rodzeństwa obciążonego w tym samym stopniu obowiązkiem alimentacyjnym wobec S. S. Jak wyżej wskazano, jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest również to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 2 k.r.o. wynika zaś, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach. Z zeznań odwołującej nie wynika, aby istniała przeszkoda, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na rodzeństwie odwołującej, obowiązku alimentacyjnego względem ojca, mająca charakter obiektywny, niezależny od ich woli. Za taką okoliczność z całą pewnością nie można uznać wykonywania pracy zawodowej przez rodzeństwo odwołującej oraz odległości od miejsca zamieszkania ich ojca. Własne życie zawodowe czy rodzinne ma ogromna ilość osób, wypełniających mimo to swe zobowiązania wobec niepełnosprawnych rodziców.

Zdaniem Kolegium, biorąc pod uwagę wyżej opisane okoliczności, w tym czynności wskazane przez odwołującą jako wykonywane przez nią w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego, z powodzeniem mogła ona godzić sprawowanie opieki nad ojcem z prowadzeniem przedmiotowego gospodarstwa.

Zasadnie zatem organ I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem przez odwołującą prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad ojcem, albowiem charakter czynności wykonywanych przez odwołującą wskazanych przez nią w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. siew gorczycy wiosną i przyorywanie jej jesienią na obszarze 3,18 ha, nie kolidował z należytym sprawowaniem opieki nad ojcem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego charakteryzuje się sporą elastycznością, dzięki czemu odwołująca pozostawała dyspozycyjna w zakresie wystarczającym, aby sprawować należytą opiekę nad ojcem, bez potrzeby zaprzestania prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa.

Błędnie natomiast uznał organ I instancji, że nie została spełniona w niniejszej sprawie przesłanka z art. 17 ust. Ib ustawy, bowiem niepełnosprawność ojca odwołującej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Powołany przepis art. 17 ust. Ib ustawy nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13.

Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. B. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności: posiadanie przez ojca skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, stan zdrowia ojca skarżącej, który choruje na chorobę Alzheimera, raka prostaty, zakres czynności opiekuńczych, które skarżąca wykonuje w ramach opieki nad ojcem. Okolicznością sporną było istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad ojcem. Zdaniem Kolegium skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne w czasie, gdy ojciec był już w ciężkim stanie, również przy pomocy męża, przy czym niewielki areał tego gospodarstwa, zdaniem organu wykluczają przyjęcie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa a opieką nad ojcem.

Zdaniem Sądu ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji zostały oparte na wybiórczo potraktowanym materiale dowodowym sprawy.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślić jednakże należy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem małżonka – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Na wstępie należy wskazać, że zasadnie przyjęło Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że ocena związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad osobą niepełnosprawną powinna być dokonywana z uwzględnieniem okoliczności, że praca w gospodarstwie rolnym daje większą elastyczność i możliwość dopasowania czasu pracy do opieki nad osobą niepełnosprawną, niż praca wykonywana na podstawie umowy o pracę, czy stosunku cywilnoprawnego. Jednakże, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych skarżącej nad ojcem wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a także wyklucza prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 ustawy), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, spełnione były przesłanki przyznania świadczenia. W rezultacie, okoliczność, że w przeszłości była w stanie łączyć pracę w gospodarstwie z opieką nad ojcem, nie może przesądzać o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że w opiece nad ojcem uczestniczyła jej matka, która w grudniu 2022 r. zmarła.

Zdaniem Sądu przyjęte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad ojcem brak jest związku przyczynowo-skutkowego zostało oparte na wybiórczo potraktowanym materiale dowodowym sprawy. Co więcej, w zakresie w jakim organ wskazał, że istnienie innych zstępnych osoby wymagającej opieki wyklucza przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego. Należy przyjąć, że istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji osoby niepełnosprawnej nie wpływa na ocenę możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu wnioskującemu o przyznanie tego świadczenia. Nie leży w kompetencji organu administracji publicznej dokonywanie oceny, który ze zstępnych powinien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a jedynie do oceny czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. W okolicznościach niniejszej sprawy nie bez znaczenia jest okoliczność, że to właśnie skarżąca zamieszkuje z ojcem w jednym domu.

Organ II instancji całkowicie pominął wyjaśnienia skarżącej, w których wskazała ona, że początkowo prowadziła gospodarstwo rolne razem z mężem i ojcem, w czasie kiedy jeszcze stan ojca na to pozwalał i żyła jeszcze matka. Obecnie gospodarstwo zostało wydzierżawione, a zakres opieki nad ojcem uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Należy wskazać, że oświadczenia skarżącej w tym zakresie korespondują z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie. Skarżąca wyjaśniła, że stan zdrowia ojca ulega systematycznemu pogorszeniu i wymaga stałej obecności skarżącej i pomocy we wszystkich czynnościach.

Dodatkowo podkreślenia wymaga, że faktem powszechnie znanym jest, że objawy choroby Alzheimera rozwijają się stopniowo przez wiele lat – zwiększa się zarówno ich zakres, jak i stopień. Pierwszym symptomem choroby są zazwyczaj problemy z pamięcią krótkotrwałą, przy zachowaniu bardzo dobrej pamięci długotrwałej. Z czasem problemy z pamięcią krótkotrwałą dają się obserwować coraz częściej i są coraz poważniejsze, jak również zaczynają im towarzyszyć kolejne objawy chorobowe. Objawy choroby Alzheimera różnią się od siebie na poszczególnych etapach otępienia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2022 r., III SA/Kr 1204/22).

Zdaniem Sądu, z okoliczności przedstawionych przez skarżącą wynika, że zakres opieki nad ojcem jest na tyle absorbujący, że wyklucza podjęcie przez skarżącą zatrudnienia czy prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ jego podjęcie wiązałoby się ze szkodą dla opieki nad ojcem, zaspokajaniem jego potrzeb, a nawet zapewnieniem mu bezpieczeństwa.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ II instancji dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem jest nieprawidłowa.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność ojca potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną. Ocena stanu zdrowia i sprawności ojca skarżącej nastąpiła przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co nie wyklucza ziszczenia się przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w dacie złożenia wniosku przez skarżącą.

Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.

Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, w świetle okoliczności niniejszej sprawy nie sposób jednoznacznie stwierdzić, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, jak i niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem.

Wskazać przy tym należy, że organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad ojcem z pracą w gospodarstwie rolnym. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości ojca skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającym go poważnym schorzeniem, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Zauważyć także należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 czerwca 2022 r., II SA/Po 20/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy przy tym uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Ponadto, nie można wykluczyć z czynności opiekuńczych, wyręczania osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21, LEX nr 3209641, WSA w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Rz 1781/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.

W konsekwencji uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania osobom bliskim dla osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1. Organ II instancji niewłaściwie ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając na względzie fakt, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa materialnego konieczne było uchylenie również decyzji organu I instancji. Zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organy nie zakwestionowały faktu zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).