Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 666/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2d i 2e, art. 64, art. 107 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Protokolant: referent Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2024 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 2 sierpnia 2023 r., nr SKO.4514.28.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z 2 VIII 2023 r. (SKO.4514.28.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania P. C. (dalej "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 9 VI 2023 r. (MOPS/DPIN/820/2021/AI./ODP/2/2022), ustalającą wobec skarżącego opłatę za pobyt ojca – J. C. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych we W. przy "ul. [...]".

Jak wynika z akt administracyjnych, decyzję wydano w następujących okolicznościach:

Decyzją z 16 VI 2021 r. (MOPS/DPIN/ODP/214000/001418/2021) organ I instancji ustalił J. C. opłatę za pobyt w DPS w wysokości 1 622,32 zł miesięcznie, przy czym za 15 dni pobytu w DPS w miesiącu czerwcu w wysokości 811,16 zł. Ustalona opłata stanowiła 70% dochodu J. C. i nie wystarczała na pokrycie pełnego kosztu utrzymania mieszkańca DPS.

Pismami z dnia 23 III, 11 V oraz 1 VI 2021 r. organ I instancji bezskutecznie zwracał się do skarżącego z prośbą o kontakt w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 21 IX 2021 r. organ I instancji przesłał skarżącemu propozycję umowy w sprawie ponoszenia odpłatności.

Pismem z 26 X 2021 r. (DPIN.5106.0108.2021) organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt J. C. w DPS. Jednocześnie poinformowano skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie.

Skarżący, pismem z 25 X 2021 r., wyraził wolę ugodowego załatwienia sprawy oraz oświadczył, że zachodzą okoliczności, które powinny skutkować zwolnieniem go z odpłatności na zasadzie art. 64 ustawy z dnia 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901) – dalej "UoPS".

Decyzją z 3 XII 2021 r. (MOPS/DPIN/ODP/0108/2021/1) organ I instancji odmówił zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt jego ojca J. C. w DPS. Organ wyjaśnił, że niepoddanie się przez skarżącego wywiadowi środowiskowemu wykluczyło możliwość zwolnienia z odpłatności. Od decyzji tej nie wniesiono odwołania.

Pismami z dnia 21 XII 2021 r. i z 11 III 2022 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do skarżącego o kontakt w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Wobec braku reakcji ze strony skarżącego organ I instancji, decyzją z 31 V 2022 r. (MOPS/DPIN/820/2021/AI./ODP/1/2022), ustalił skarżącemu opłatę za pobyt jego ojca w DPS. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zaznaczył, że na skutek świadomego działania skarżącego w sprawie nie została wyjaśniona jego sytuacja osobista, rodzinna, dochodowa i majątkowa, co skutkowało koniecznością ustalenia opłaty w drodze decyzji.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, decyzją z 27 VII 2022 r. (SKO 4310/81/22) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że w analizowanej sprawie dopiero bezskuteczny upływ konkretnie wyznaczonego terminu z podaniem dnia i godziny na przeprowadzenie wywiadu, ewentualnie bezskuteczny upływ końcowego terminu do podjęcia kontaktu, mógłby być odczytany jako celowe zaniechanie wzięcia udziału w tej czynności. Tymczasem organ I instancji nie wyznaczył konkretnego terminu na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jak również nie wyznaczył terminu do nawiązania kontaktu. Ze stanu faktycznego sprawy wynikało zaś, że skarżący wyrażał chęć uczestnictwa w tym wywiadzie, a zatem wydanie decyzji ustalającej opłatę było przedwczesne.

Organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawę, pismem z 14 II 2023 r. przesłał skarżącemu propozycję umowy w sprawie poniesienia odpłatności, zaś pismem z 21 IV 2023 r. wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (na dzień 8 V 2023 r., godz. 11:00), wnosząc zarazem o nawiązanie kontaktu w przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu we wskazanym dniu. W dniu przeprowadzenia wywiadu pracownik socjalny nikogo nie zastał, jak również nie skontaktowano się w sprawie z organem I instancji.

Decyzją z 9 VI 2023 r. (MOPS/DPIN/820/2021/AI./ODP/2/2022) organ I instancji ustalił skarżącemu opłatę za pobyt J. C. w DPS w następujący sposób:

- za 15 dni pobytu w VI 2021 r., tj. od dnia 16 VI 2021 r. do dnia 30 VI 2021 r. w wysokości 1639,34 zł,

- od dnia 1 VII 2021 r. do dnia 30 XI 2021 r. w wysokości 3 278,68 zł miesięcznie,

- za 16 dni pobytu w XII 2021 r., tj. od dnia 1 XII 2021 r. do dnia 16 XII 2021 r. w wysokości 1 692,22 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji szczegółowo przedstawił sposób wyliczenia odpłatności, a ponadto wyjaśnił, że konieczność ustalenia wysokości odpłatności w drodze decyzji wynika z odmowy podpisania umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pomimo wielokrotnych prób nawiązania kontaktu ze skarżącym. Wyjaśniono, że J. C. przebywał w DPS od 16 VI 2021 r. (data przyjęcia) do 16 XII 2021 r. (data zgonu). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w 2021 r. wynosił 4901 zł (zob. zarządzenie nr 4836/21 Prezydenta Wrocławia z 16 III 2021 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie W. w 2021 r. – Dz.Urz. Woj.Doln. z 2021 r., poz. 1418). Biorąc pod uwagę zobowiązanie J. C. do uiszczania opłaty w kwocie 1 622,32 zł miesięcznie, nie wystarczała ona na pokrycie pełnych kosztów pobytu. Istniały zatem podstawy do ustalenia opłaty wobec skarżącego. Skoro zaś skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego należało ustalić opłatę – zgodnie z art. 61 ust. 2e UoPS - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 2 VIII 2023 r. (SKO.4514.28.2023) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z motywów decyzji odwoławczej wyjaśniono, SKO zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji stwierdzającym istnienie podstaw do ustalenia wobec skarżącego opłaty za pobyt jego ojca J. C. w DPS na podstawie art. 61 ust. 2e UoPS. SKO zaznaczyło, że skarżący świadomie unikał przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego. Zdaniem SKO organ I instancji podjął wystarczające starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wezwał skarżącego do ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, wyznaczył konkretny termin i miejsce przeprowadzenia wywiadu, pouczając o możliwych skutkach braku podjęcia przez skarżącego działań. Skarżący został poinformowany, że niestawienie się w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu i brak kontaktu z jego strony w celu umówienia innego terminu i formy jego przeprowadzenia zostanie uznane za niewyrażenie zgody na jego przeprowadzenie. Po wystosowaniu takiej informacji przez organ, czyniącej zadość obowiązkowi poinformowania o okolicznościach prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw strony, pozbawione prawnych i logicznych podstaw jego oczekiwanie przez skarżącego, że jego dalsza bierna postawa wywoła skutek inny niż w wydanej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono przy tym:

1) błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego;

2) naruszenie art. 61 ust. 2e UoPS, poprzez niewłaściwe przyjęcie, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wskutek czego została zastosowana niniejsza norma prawna,

3) naruszenie art. 61 ust. 2e UoPS, poprzez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji o odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, w sytuacji, w której nie zachodziły przesłanki wymienione w w/w artykule, tj. braku zgody na podpisanie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 UoPS oraz niewyrażania zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego,

4) naruszenie art. 64 ust. 7 UoPS, poprzez jego niezastosowanie, a tym samym uznanie, że porzucenie oraz niezainetersowanie się losem zobowiązanego do ponoszenia opłat za pobyt wstępnego w DPS przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej, nie jest okolicznością uzasadniającą zwolnienie z ponoszenia tych opłat, a nadto że podstawą zwolnienia mogą być tylko okoliczności związane z aktualną sytuacją osobistą strony, stwierdzoną przez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego;

5) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także zaniechanie przeprowadzenia wnikliwej analizy sytuacji dochodowej J. C. i skarżącego,

6) naruszenie art. 10 kpa, poprzez jego niezastosowanie co spowodowało pozbawienie możliwości czynnego udziału strony w postępowaniu albowiem skarżący nie został powiadomiony przez organ prowadzący postępowanie o terminie zapoznania się z materiałem dowodowym i możliwości wypowiedzenia się, ewentualnie zgłoszenia żądań, co skutkowało pozbawieniem skarżącego prawa do czynnego udziału w postępowaniu,

7) naruszenie art. 50 § 1 kpa, poprzez jego niezastosowanie tj. brak wystosowania przez organ prowadzący postępowanie wezwania do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie lub w formie elektronicznej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący nie unikał wywiadu środowiskowego. Organy powinny zaś uwzględnić jego sytuację osobistą związaną z postępowaniem ojca. Ojciec skarżącego niemalże pół wieku temu porzucił rodzinę (żonę - matkę skarżącego oraz jego samego), związał się z inną kobietą, z którą żył w konkubinacie przez okres czterdziestu trzech lat, nie interesując się synem i nie łożąc na jego utrzymanie, w czasie, gdy zachodziła jeszcze taka potrzeba, a później nierzadko wchodząc w konflikt z prawem. Owe względy natury etycznej, sprawiedliwościowej, w sposób oczywisty przemawiają za zwolnieniem skarżącego od obowiązku zapłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osoby, która z własnej woli, wbrew przyjętym normom społecznym, zerwała z nim wszelkie więzi rodzinne, nie dopełniała żadnych ustawowych obowiązków, stała się po prostu osobą obcą. Ustalenie wyłącznie statusu majątkowego skarżącego nie było przesłanką wystarczającą do rozstrzygnięcia sprawy. Stąd właśnie jego inicjatywa zmierzała do wykazania, iż wystąpiły w sprawie okoliczności innej natury, określone w art. 64 pkt 7 UoPS, którymi winien zainteresować się organ administracji - co niestety nie nastąpiło.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko, wnosząc o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Zgodnie z art. 61 ust. 2e UoPS, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (tj. małżonka, zstępnego przed wstępnym), zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (tj. ustalającej wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej), oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Powołany przepis ma charakter represyjny, bowiem uprawnia organy do ustalenia wysokości opłaty w sposób niezależny od sytuacji osobistej jak i możliwości majątkowych i dochodowych zobowiązanego. Ratio legis powołanej regulacji opiera się na założeniu, że skoro zobowiązany odmawia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego zasadniczym celem jest ustalenie jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej, to organy uprawnione są do ustalenia tej opłaty w oparciu o koszty utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, bez uwzględniania jakichkolwiek ograniczeń wynikających z sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej zobowiązanego.

W okolicznościach niniejszej sprawy materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że skarżący unikał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, uniemożliwiając tym samym organom ustalenie jego sytuacji osobistej i majątkowej. Na szczególną uwagę zasługuje tu pismo z 8 XI 2022 r., w którym organ I instancji zwracał się do skarżącego z prośbą o kontakt w związku z potrzebą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w ramach postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Jednocześnie w piśmie tym pouczono skarżącego o skutkach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismo to doręczono do rąk pełnomocnika skarżącego w dniu 24 XI 2022 r. Wobec braku kontaktu ze strony skarżącego, kolejnym pismem z dnia 21 IV 2023 r., zawiadomiono skarżącego o miejscu i czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wyznaczając go na dzień 8 V 2023 r., godz. 11:00. Pismo to doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 26 IV 2023 r. W wyznaczonym dniu pracownikowi socjalnemu nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego, bowiem nikt nie odbierał domofonu.

Wobec powyższego nie można zgodzić się z argumentacją skargi, jakoby skarżący nie unikał przeprowadzenia przedmiotowej czynności dowodowej. Skarżący miał pełną świadomość prowadzonego od 2021 r. postępowania, oraz wielokrotnych prób przeprowadzenia przez organ I instancji wywiadu środowiskowego. Organ I instancji, wykonując wskazania sformułowane w poprzedniej decyzji odwoławczej SKO, skorygował treść zawiadomień kierowanych do skarżącego, poprzez wyznaczenie konkretnego terminu planowanego wywiadu środowiskowego. Jednak także i ten zabieg nie przyniósł oczekiwanego rezultatu. Nie można przy tym zgodzić się z argumentacją skargi sugerującą zbędność przeprowadzenia takiego wywiadu. W ocenie skarżącego, fakt że ojciec rażąco naruszał wobec niego obowiązki rodzinne powinno być wystarczającą przesłanką do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia opłaty. Sąd zwraca jednak uwagę, że zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu w sprawie ustalenia wysokości opłaty (sprawa z art. 61 ust. 2d UoPS), nie zaś w postępowaniu w sprawie zwolnienia z opłaty (sprawa z art. 64 UoPS). Ta druga sprawa została bowiem rozstrzygnięta ostateczną decyzją organu I instancji z 3 XII 2021 r. (nr MOPS/DPIN/ ODP/0108/2021/1) odmawiającą zwolnienia z opłaty. Niezależnie od tego, trzeba podkreślić, że w świetle art. 64 UoPS, zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS także wymaga przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Powołany przepis stanowi bowiem, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, "po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego".

Nie można także podzielić argumentacji skargi zasadzającej się na założeniu, że skoro z uwagi na niewłaściwe postępowanie ojca, sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącego nie mają znaczenia, to niecelowe jest przeprowadzanie wobec skarżącego wywiadu środowiskowego. Sąd podkreśla, że wywiad środowiskowy przeprowadza się nie tylko w celu ustalenia sytuacji majątkowej i dochodowej, ale również w celu ustalenia sytuacji osobistej i rodzinnej. Jak wynika z art. 107 ust. 1 UoPS, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji "osobistej, rodzinnej", dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 [tj. osób, wobec których ustalana jest wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości].

W przypadku skarżącego istniał więc prawny obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zaś uniemożliwianie organom jego przeprowadzenia, rodziło konsekwencje określone w art. 61 ust. 2e UoPS.

Prawidłowo została ustalona wysokość opłaty. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ust. 1 UoPS). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w roku 2021 wynosił 4901 zł (zob. zarządzenie nr 4836/21 Prezydenta Wrocławia z 16 III 2021 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie W. w 2021 r. – Dz.Urz. Woj.Doln. z 2021 r., poz. 1418). Ojciec skarżącego ponosił opłatę w wysokości 1 622,32 zł, tak więc pozostała do uiszczenia kwota 3278,68 zł miesięcznie. Taką też wysokość miesięcznej opłaty ustalono wobec skarżącego, oczywiście za okres pobytu ojca skarżącego w DPS, tj. od dnia 16 VI do 16 XII 2021 r. Materialnoprawną podstawę odpowiedzialności skarżącego stanowił przy tym wyżej powołany art. 61 ust. 2e UoPS, który z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mógł znaleźć zastosowanie.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.