Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 396/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 11 maja 2023 r. nr SKO 4103/547/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu utrzymująca w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 20 lutego 2023 r. ustalające D. B. opłatę za pobyt babci B. B. w D. w W. w wysokości 1.144,00 zł od dnia 1 grudnia 2021r.

Jak wynikało z akt sprawy wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 lutego 2023r. - wydaną w następstwie kolejnego uchylenia do ponownego rozpoznania poprzednio wydanego orzeczenia z dnia 12 września 2023 r. - organ I instancji ustalił Skarżącej opłatę za pobyt babci w D. w W. (dalej: DPS). W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie odrębnych decyzji B. B. została skierowana, a następnie umieszczona w DPS. Pobyt trwa od dnia 15 września 2021 r. i na mocy kolejnego orzeczenia z dnia 16 grudnia 2021 r. został określony jako pobyt na stałe. Na podstawie odrębnego rozstrzygnięcie ustalono wysokość opłaty za pobyt w DPS ponoszonej przez mieszkańca domu, którą zmieniano kolejnymi decyzjami.

Organ powołał się na przepisy art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.), następnie wskazał, że B. B. ma dwoje krewnych: Skarżącą (wnuczkę) i J. B. (syna), z którym w dniu 1 grudnia 2021 r. zawarto umowę w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Zatem postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w DPS, mające na celu ustalenie sytuacji dochodowej, toczyło się wobec wszystkich osób zobowiązanych ponoszenia opłat.

W toku prowadzonego wobec Skarżącej postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy. Pozyskano również protokół przesłuchania świadka – babci Skarżącej, sporządzony w dniu 16 stycznia 2023 r. na okoliczność potwierdzenia, że Skarżąca udziela jej pomocy finansowej. Wynikało z niego, że Skarżąca w sierpniu i listopadzie 2022 r. przekazała na rzecz babci łączną kwotę 150 zł. W dniu 1 lutego 2023 r., przeprowadzono uzupełniający wywiad środowiskowy, do którego - pomimo wezwania - Skarżąca nie przedłożyła dodatkowych dokumentów, w tym zaświadczenia o zarobkach. W trakcie opisanych czynności Strona złożyła oświadczenie o zatrudnieniu w P. w K. i uzyskiwanym dochodzie w wysokości 5.800 zł. Wskazała również na ponoszone wydatki i ich wysokość (opłaty 800 zł, rachunki za mieszkanie babci – 380 zł, paliwo – 900 zł, chemia, odzież – 400 zł, kosmetyki, odzież dla babci – 80 zł, ubezpieczenie samochodu – 60 zł, odwiedziny rodziny za granicą – 130 zł, kosmetyczka – 300 zł, fizjoterapia – 120 zł, ubezpieczenie – 40 zł oraz dodatkowe koszty ewentualnych napraw samochodu – 400-1600 zł). Skarżąca oświadczyła, że jest w stanie dopłacać do pobytu babci w DPS kwotę 500zł. Organ wskazał, że Strona brała czynny udział w procesie umieszczenia babci w DPS i miała świadomość obowiązków oraz opłat z tym związanych.

Powołując się na zebrane w sprawie dowody organ wskazał, że dochód Skarżącej w październiku 2021 r. wynosił 5.461,17 zł, w grudniu 2021 r.- 5.448,43 zł, co ustalono na podstawie zaświadczeń. Zaś od dnia 1 lutego 2023 r., zgodnie z oświadczeniem Strony, wynosi 5.800 zł. Takie kwoty zdaniem organu pozwalają na obciążenie Strony opłatą za pobyt krewnej w DPS. Organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego, tj. 2.328 zł. W odniesieniu do Skarżącej różnicę pomiędzy dochodem na osobę a 300% kryterium dochodowego ustalono na sumę: w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 31 stycznia 2022r. – 1.445,22 zł; od 1 lutego 2022 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. – 1503,22 zł. Średni koszt pobytu mieszkańca w DPS wynosił 4007,44 zł, za okres od 1 lipca 2022 r. odpłatność wyliczono na kwotę 3.457,31 zł. Od 1 kwietnia 2022 r. średni koszt pobytu mieszkańca w DPS wynosi 8.108,01 zł. Organ wskazał na konieczność wzięcia pod uwagę wysokości dochodów i możliwości Skarżącej. Po ponownym przeanalizowaniu sytuacji materialno-bytowej Strony, mając na uwadze wydatki i możliwości Skarżącej, organ uznał, że zasadne jest pozostawienie 600% kryterium dochodowego, tj. kwoty 4.656 zł, tym samym odpłatność za pobyt babci w DPS wynosi od 1 grudnia 2021 r. 1.144 zł (możliwości płatnicze). Końcowo organ wskazał, że w celu spłaty należności od dnia 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. w łącznej kwocie 17.160 zł w ratach Strona może wystąpić z odrębnym wnioskiem.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO) utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało brzmienie art. 61 u.p.s. wskazując, że są dwie osoby zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS – Skarżąca i jej ojciec, który ponosi opłatę w wysokości 500 zł na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 u.p.s.. Dalej organ wskazał na zasady określające sposób ustalenia wysokości opłaty, powołując się na regulację odnoszącą się do osoby samotnie gospodarującej. Podkreślał, że opłata będzie należna jeśli dochód takiej osoby przekroczy kwotę 2.328zł, a po odliczeniu kwoty opłaty nie będzie niższy od ww. wartości. Na podstawie ustalonych w toku postępowania dochodów Skarżącej i średniego miesięcznego kosztu pobytu mieszkańca w DPS organ wskazał, że dochód Strony przekracza kryterium dochodowe o wskazane w decyzji wartości.

Dalej zwracał uwagę, że organ I instancji ustalił wysokość opłaty obciążającej Skarżącą na kwotę 1.445,22 zł od dnia 1 grudnia 2021 r. uwzględniając ograniczenia wynikające z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.s. a zatem możliwości Strony. Ustalając znaczenie tego stwierdzenia organ, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wyjaśnił, że chodzi o zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej zobowiązanego. Organ wskazał na wysokość opłat ponoszonych przez mieszkańca DPS i Gminę, a od dnia 1 lutego 2022r. także przez ojca Skarżącej. Następnie na złożone w dniu 2 lutego 2023 r. oświadczenie Strony o ponoszonych wydatkach na: rachunki 800 zł, w tym kwota na pokrycie opłat rocznych, rachunki za mieszkanie babci – 380 zł, paliwo – 900 zł, chemia, odzież – 400 zł, kosmetyki, odzież dla babci – 200 zł, raty za sprzęt AGD – 300 zł, raty za założone ogrzewanie - 500 zł, żywność – 1000 zł, ubezpieczenie samochodu – 60 zł, kulturę i rozrywkę – 300 zł, odwiedziny rodziny za granicą – 130 zł, kosmetyczka – 300 zł, fizjoterapia – 120 zł, ubezpieczenie – 40 zł oraz dodatkowe koszty ewentualnych napraw samochodu – 400-1600 zł.

Dalej wywodził, że mieszkanka DPS utrzymuje się emerytury – 1.650,99 zł i po wniesieniu opłaty pozostaje jej kwota 495 zł, z której powinna opłacić mieszkanie, kosmetyki i odzież oraz częściowo leki. Organ zwracał uwagę, że opłata ponoszona przez gminę stanowi pomoc społeczną, do uzyskania której uprawnieni są najubożsi, a Skarżąca uzyskuje dochód stanowiący 750% kryterium dochodowego. Przekonywał, że zwolnienie z opłat dotyczy osób o najniższych dochodach, co wyklucza zwolnienie Strony od ponoszonych opłat. Zwracał też uwagę na ograniczone środki, którymi dysponuje DPS. Mają na uwadze te fakty organ stwierdził, że przy dochodach Strony - 5.800 zł obciążenie jej opłatą 1.144 zł jest uzasadnione. Za konieczne przy tym uznał organ wydatki Strony na kwotę 3.884,70 zł uwzględniając koszt żywności, raty za sprzęt AGD, za założone ogrzewanie, rachunki, ubezpieczenie samochodu, paliwo do samochodu, fizjoterapię, ubezpieczenie do pracy, koszt wydatków na potrzeby babci – 164, 70 zł. Tym samym po opłaceniu pobytu babci w DPS Stronie pozostaje kwota 2.740 zł, a od grudnia 2021 r. – 1.576,47 zł.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności w zakresie dotyczącym dochodów i możliwości finansowych wszystkich zobowiązanych, tj. również syna mieszkanki – J. B.; naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.s. poprzez prowadzenie postępowania bez udziału wszystkich stron w sprawie, w tym syna mieszkanki DPS w równym stopniu zobowiązanego do ponoszenia opłat. Zarzucała także naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i niezwolnienie Strony z całości lub części obowiązku ponoszenia opłat w sytuacji, gdy Strona z własnej inicjatywy i środków finansuje koszty utrzymania mieszkania babci, zaspokaja jej potrzeby poprzez zakup odzieży, kosmetyków, żywności, leków i finansowania wizyt lekarskich.

Wnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania i dopuszczenia wnioskowanych dowodów.

W uzasadnieniu Skarżąca podkreślała, że jest to kolejna, trzecia już decyzja wydana w toku prowadzonego postępowania. Poprzednie dwa rozstrzygnięcia uchylały orzeczenia organu I instancji nakazując ocenę sytuacji Skarżącej w zakresie wysokości opłaty za pobyt krewnej w DPS. Strona podkreśla, że nie uchyla się od tego obowiązku, ale jest w stanie ponieść opłatę w wysokości 500 zł. Podkreślała, że w toku postępowania konsekwentnie zarzucała pomijanie udziału w postępowaniu zobowiązanego do ponoszenia opłaty jej ojca, syna mieszkanki DPS. Błędu tego nie uchyla fakt zawarcia przez niego umowy na ponoszenie opłat. Podkreślała, że organ nie może arbitralnie dokonywać wyboru osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat i obowiązany jest ustalić wszystkich zobowiązanych z tego tytułu oraz wydać jedną decyzję w sprawie, na co zwracał uwagę organ odwoławczy w uprzednio wydanej decyzji kasacyjnej. Zaleceń tych nie zrealizował organ I instancji i nie wszczął względem ojca Strony odrębnego postępowania dokonując w sposób arbitralny wyboru osób zobowiązanych. Do tej okoliczności nie odniósł się organ odwoławczy ograniczając się do oceny możliwości płatniczych Skarżącej. Takie postępowanie narusza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, ust. 2f w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1634 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Badając zaskarżony akt w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdza, że nie narusza on przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, co nakazywało oddalenie skargi. Istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia Skarżącej opłaty za pobyt krewnej (babci) w DPS.

Zdaniem Skarżącej ustalona jej opłata jest wygórowana, deklarując kwotę 500zł. Zarzucała, że postępowanie organu dotknięte jest wadą, gdyż pomija udział jej ojca – syna mieszkanki DPS, który powinien partycypować w kosztach jej pobytu w placówce. Nadto nie rozważono zwolnienia Strony od obowiązku ponoszenia opłat pomimo dobrowolnego partycypowania w kosztach utrzymania babci.

Organ, powołując się na przepisy ustawy o pomocy społecznej wyjaśnił, że wobec drugiego krewnego mieszkanki DPS prowadzono postępowanie, zakończone zawarciem umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. ustalając mu wysokość opłaty za pobyt krewnej w DPS w wysokości 500 zł. Wobec Skarżącej, która nie wyraziła zgody na zawarcie takiej umowy, wydano decyzję ustalającą wysokość opłaty. Przy jej wyliczeniu wzięto pod uwagę kryteria warunkujące obciążenie Strony taką należnością jak i wysokość dochodu Strony i jej możliwości.

Oceniając tak nakreślony spór trzeba stwierdzić, że stanowisko organów w tej sprawie jest prawidłowe. Przepisy ustawy o pomocy społecznej w art. 61 ust. 1 u.p.s. określają osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w DPS. W gronie tym są w pierwszej kolejności mieszkaniec DPS, przy czym stosownie do dalszych zapisów wysokość ponoszonych przez niego opłat limitowana jest do 70% dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy). W dalszej kolejności obowiązek ten spoczywa na małżonku i zstępnych, przed wstępnymi mieszkańca DPS. Ostatnim zobowiązanym jest gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Ustawa zastrzega, że obowiązek podmiotów wskazanych w pkt 2 i 3 ww. zapisu powstaje jeżeli kwota wnoszona przez mieszkańca nie pokryje całości odpłatności. Ta ostatnia wartość ogłaszana jest, na podstawie art. 60 u.p.s. w drodze aktów wydawanych przez właściwe organ.

Stosownie do dalszych zapisów art. 61 u.p.s. obowiązek obciążający krewnych nie jest bezwarunkowy, w tym przypadku, z zastrzeżeniem wyjątków, które w sprawie nie występują (art. 61 ust. 2e u.p.s.), ograniczony jest kryterium dochodowym. I tak, obowiązek ten spoczywa na krewnych i małżonku jeżeli ich dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie, w zależności od sytuacji rodzinnej. Przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 2).

Zasada ta odnosi się do osób, które wskazaną opłatę ponoszą na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., jak i tych, które odmówiły zawarcia takiej umowy, wyrażając zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

W takiej sytuacji, po ustaleniu, że podmiot zobowiązany spełnia opisane kryteria dochodowe właściwy organ proponuje zawarcie umowy, a w razie odmowy jej podpisania przez zobowiązanego ustala wysokość tej opłaty w drodze decyzji. W takiej sytuacji zasadniczo, w obu przypadkach, ustalając wysokość należnej opłaty organ – stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. uwzględnia także graniczenia wskazane w art. 103 ust. 2 u.p.s., czyli bierze pod uwagę dochód i możliwości zobowiązanego. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest zapis art. 61 ust. 3 u.p.s., który stwierdza, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

Analizując działania podjęte przez organy w tej sprawie nie sposób zarzucić im odstępstwa od wskazanych regulacji i wynikających z nich zasad. Nie jest sporne, że Skarżąca jest osobą wskazaną w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a zatem zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt jej wstępnej w DPS. Jak wynika z akt sprawy średni koszt pobytu mieszkanki w DPS wynosił do dnia 31 marca 2022 r. – 4.007,44 zł (Zarządzenie Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 28 maja 2021 r. Nr 321/2021 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w D. w W.), a od 1 kwietnia 2022 r. – 8.108 zł (Zarządzenie Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 9 marca 2022 r. Nr 162/2022 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domach Pomocy Społecznej w W.).

Decyzją z dnia 15 października 2021 r. nr MOPS/4072/00367/2021 organ I instancji ustalił mieszkance DPS wysokość opłaty za pobyt w DPS w kwocie 1.00,99zł miesięcznie. Opłata ta obowiązywała w okresie od dnia wydania decyzji do dnia 15 grudnia 2021 r. W tej dacie wydano decyzję zmieniającą wysokość ww. opłaty na kwotę 1.117 zł, kolejne decyzje zmieniające zostały wydane w dniu 23 lutego 2022 r. i zmieniając opłatę na kwotę 1.001 zł oraz w dniu 8 kwietnia 2022 r. zmieniając opłatę na kwotę 1.080,09 zł. Oczywistym jest zatem, że wskazane sumy nie pokrywały średniego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS, co uzasadniało wystąpienie do dalszych osób zobowiązanych o wniesienie różnicy w formie opłat określonych w art. 61 u.p.s.

Nie jest w sprawie sporne, że w gronie podmiotów zobowiązanych – jako osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym wobec wstępnej - są Skarżąca i jej ojciec. Podobnie jak to, że Skarżąca odmówiła zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. (oświadczenie z dnia 14 lutego 2022 r. w aktach sprawy), zaś umowę taką zawarł jej ojciec. Zasadnie zatem organ, kierując się dyspozycją art. 61 ust. 2d u.p.s., wszczął wobec Skarżącej postępowanie w celu ustalenia wysokości opłaty, do której poniesienia jest zobowiązana na mocy przywołanych już regulacji.

W tym miejscu konieczne jest odniesienie się do zarzutów Skarżącej podnoszonych w toku postępowania, a dotyczących pominięcia jej ojca w postępowaniu w przedmiocie wymiaru spornej opłaty. Wbrew formułowanym tam zarzutom w ustawie o pomocy społecznej brak jest przepisu, który nakazałby ustalenie obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, brak jest tzw. współuczestnictwa materialnego (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1832/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA i powołane tam orzecznictwo: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 937/15; w Warszawie z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 503/19, dostępne w CBOSA). Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego przewidziana w art. 62 k.p.a. uzależniona jest od tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron. Połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej do jednego postępowania jest zapewne rozwiązaniem proceduralnym zasługującym na uwagę, lecz o jego zastosowaniu lub pominięciu decydować powinny okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej strony wpływające w sposób tożsamy lub różny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych prawem. W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności zależy od poziomu dochodów określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s., możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 powołanej ustawy, nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 88/16, dostępny w CBOSA). W doktrynie zwraca się też uwagę, że o współuczestnictwie decydują więzi wewnętrzne lub zewnętrzne oraz materialne bądź procesowe podłoża sprawy administracyjnej (zob. A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009, s 163 i n.).

W okolicznościach faktycznych sprawy okoliczności takie nie wystąpiły, zasadnie zatem organ ustalił krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkanki w DPS, jak również podjął kroki prawne zmierzające do ustalenia wysokości obciążających je opłat, stosownie do sytuacji faktycznej i prawnej odrębnie do Skarżącej i jej ojca, który wyraził zgodę na zawarcie w tym względzie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Tym samym brak podstaw faktycznych i prawnych aby postępowanie w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty obciążającej Skarżącą było prowadzone z udziałem jej ojca. Istotne jest aby organ uwzględnił wszystkie osoby zobowiązane do ponoszenia opłat i podjął względem nich czynności zmierzające do oceny czy mogą one ponosić sporne opłaty (np. z uwagi na kryterium dochodowe). W rozpoznawanej sprawie wymogi te zostały spełnione. Podkreślić przy tym należy, że każdy ze zobowiązanych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a różnicować je może jedynie osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie wynika przy tym prosta reguła polegająca na równym podzieleniu należności pomiędzy wszystkich zobowiązanych, czy zobowiązanych z tego samego kręgu zstępnych. W pierwszej kolejności w oparciu o przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. organ ustala, czy dana osoba wymieniona w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w ogóle może być zobowiązaną do poniesienia opłaty z uwagi na dochody jej i rodziny, które muszą przekraczać 300% kryterium dochodowego i dopiero gdy ta przesłanka zostanie spełniona można określać konkretną wysokość zobowiązania uwzględniając dalszą część przepisu art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s, tj. kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego. Z przepisów ustawy w tym zakresie wynika, że czynnikami kształtującym podstawę prawną i wysokość zobowiązania w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa oraz możliwości (art. 103 ust. 2 p.p.s.a).

Te zaś zostały przez organy ocenione w sposób odpowiadający wymogom prawa tak procesowego jak i materialnego. Organ dokonał ustaleń w zakresie dopuszczalności obciążenia Skarżącej sporną opłatą w świetle powołanego już zapisu art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Nie ulega wątpliwości, że dochód Strony przekraczał 300% kryterium dochodowego wynoszącego 2.328 zł, gdyż w październiku 2021 r. kształtował się na poziomie 5.461,17 zł, w grudniu 2021 r. – 5.448,43 zł, a wg oświadczenia z dnia 1 lutego 2023 r. 5.800 zł. Uwzględniając wysokość ustalonej opłaty kwota dochodu pozostającego w dyspozycji Skarżącej nie narusza granicy opisanej w ww. przepisie, tj. przekracza kwotę 2.328 zł, co wynika z wyliczeń przedstawionych w formie tabelarycznej w orzeczeniu organu I instancji. Wyliczając wysokość opłat obciążających Skarżącą organ wziął zatem pod uwagę brzmienie art. 61 ust. 2d u.p.s., w tym także w zakresie w jakim przepis ten odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. Wymagało to poza opisanym zabiegiem ustalenia progu upoważaniającego do dokonania wymiaru opłaty także odniesienie się do wysokości dochodów i możliwości zobowiązanego. W piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca pozostawia organowi i należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021, stan prawny: 14 lipca 2021 r.). W konsekwencji stwierdzić trzeba, że ustalona różnica pomiędzy dochodem, a ustalonym kryterium dochodowym nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s.

W tym zakresie postępowanie organów nie budzi zastrzeżeń w treści decyzji skrupulatnie ustalono dochody Skarżącej oraz ponoszone przez nią wydatki, które zasadnie organ ograniczył do kosztów niezbędnych. Kwota wydatków została przedstawiona przez Skarżącą w oświadczeniu z dnia 1 lutego 2023 r. Z tej listy organ wyeliminował wydatki ponoszone na mieszkanie babci, w którym nie zamieszkuje Skarżąca ale sporadycznie przebywa jej ojciec, wydatki na leki, kosmetyki i odzież babci, uzasadniając to tym, że mogą być one ponoszone przez mieszkankę DPS z pozostałej jej kwoty, z czym należy się zgodzić. Nie budzi zastrzeżeń także dalsza analiza wydatków i uwzględnienie tych, które odnoszą się do kosztów utrzymania mieszkania, w tym założenia ogrzewania, żywności, rachunków, leczenia, ubezpieczenia, paliwa, a także raty za sprzęt AGD. Są to zatem te wydatki, które zdaniem organu należało uznać za konieczne, z czym należy się zgodzić. Przypomnieć w tym miejscu trzeba charakter nakładanego w trybie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zobowiązania stanowiącego ciężar publicznoprawny, który wiąże się z przyjęciem osoby uprawnionej do DPS. Jego celem jest pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania takiej osoby w DPS, kosztów, które zasadniczo – zgodnie z obowiązkiem alimentacyjnym obciążają najbliższych krewnych, w tym Skarżącą. Zatem ocena jej dochodów i możliwości ponoszenia opłat musi uwzględniać ww. okoliczności, co uzasadnia pominięcie w kosztach Skarżącej wydatków m.in. na koszty odwiedzin rodziny za granicą, czy też koszty ewentualnej naprawy samochodu.

W świetle przedstawionych uwag za pozbawione zasadności należy uznać zarzuty naruszenia art. 28 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., gdyż postępowanie prowadzone było z zachowaniem ww. przepisów. Podobnie ocenić trzeba zarzuty naruszenia art. 64 u.p.s., poprzez brak zwolnienia jej od opłat. Po pierwsze postępowanie w tym zakresie prowadzone jest na wniosek, a taki nie został formalnie zgłoszony przez Stronę zastępowaną przez profesjonalnego pełnomocnika. Nadto, na marginesie już tylko dostrzec trzeba, że w uzasadnieniu tego zarzutu Strona nie podnosi okoliczności wskazanych w treści tego przepisu, ale powołuje się na fakt ponoszenia przez nią dobrowolnie kosztów mieszkania babci, zakupu dla niej m.in. bielizny, środków higieny osobistej, kosmetyków. Odnosząc się do tych uwag wskazać trzeba, że ustawa w art. 64 u.p.s. nie odwołuje się do wskazanych okoliczności, co uchyla możliwość udzielenia ulgi na tej podstawie. Niezależnie od tego dostrzec trzeba, że argumentacja Skarżącej w tym zakresie została przez organ oceniona przy okazji analizy wydatków wpływających na możliwości Skarżącej w zakresie ponoszenia opłaty w ustalonej kwocie i ocena ta jest prawidłowa. Zasadnie organ wskazuje, że opłaty te mogą być finansowane przez mieszkańca DPS z kwoty dochodu obliczonego po poniesieniu opłaty za pobyt w placówce. Nadto dostrzec wypada, że Skarżąca nie mieszka w mieszkaniu babci, a jego pozostawienie było podyktowane ewentualnym powrotem krewnej do domu. Z akt sprawy wynika jednak, że pobyt babci w DPS został ustalony na stałe. Niezależnie od tego, co także wynika z akt sprawy, w mieszkaniu tym okazjonalnie przebywa ojciec Skarżącej, a nie Strona, co rodzi pytanie o zasadność ponoszenia tych opłat przez Skarżącą. W każdym razie koszty te nie mogą być przerzucane na gminę, która jest zobowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.s. Taki zaś rezultat wynikałby z uchylenia obowiązku Skarżącej wynikającego z ww. przepisów.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa zasadne stało się oddalenie skargi, co ma umocowanie w treści art. 151 p.p.s.a.