Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 651/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 133, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 899/22 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/353/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 899/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/353/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej też SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 10 lutego 2022 r., o odmowie przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że [...] pozostaje w związku małżeńskim z [...], matką wnioskodawcy, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 22 lutego 2008 r.), a także z uwagi na brak wykazania w prowadzonym postępowaniu, że [...] nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd przywołując treść uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 wskazało, że zgodnie z tezą 2 przywołanej uchwały zasadnie organy (w dniu orzekania) nie przyznały świadczenia bowiem wymagający opieki niepełnosprawny w stopniu znacznym ojciec wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim z osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym co wyklucza możliwość przyznani świadczenia komukolwiek poza małżonkiem. W ocenie Sądu, zasadnie zatem Kolegium w oparciu o zgromadzony w dniu orzekania materiał dowodowy orzekło o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Aktualnie wnioskodawca posiada dokument - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2022 r. odnoszące się do [...], w którym stwierdzono, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 czerwca 2022 r. - orzeczenie to zostało wydane po wydaniu zaskarżonej decyzji, więc nie ma wpływu na zaskarżoną decyzję.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy ppsa przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego przez:

1. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na arbitralnym przyjęciu, że żona osoby znacznie niepełnosprawnej, jako osoba, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego męża, jest w stanie się nią opiekować lub zapewnić opiekę, w sytuacji, gdy stan zdrowia żony, udokumentowany licznymi zaświadczeniami i wskazaniami lekarzy o niemożności sprawowania opieki nad osobą trzecią, uniemożliwiają jej sprawowanie lub zapewnienie należytej opieki oraz przyjęcie, że orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności [...] oraz zaświadczenia zawierające stwierdzenie konieczności korzystania ze wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie stanowią obiektywnej przesłanki do aktualizacji obowiązku alimentacyjnego po stronie syna niepełnosprawnego,

2. błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych poprzez przyjęcie, że skarżący, będąc osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ojcem, nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, iż opieka ta winna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego [...] podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie syna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

3. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. polegającą na zastosowaniu literalnego brzmienia tego przepisu, bez uwzględnienia celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że to skarżący jest osobą, która rzeczywiście prawidłowo, całodobowo i stale sprawuje opiekę nad znacznie niepełnosprawnym ojcem w ramach obowiązku alimentacyjnego,

4. niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. polegające na zastosowaniu negatywnej przesłanki w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi w stosunku do osoby pozostającej w związku małżeńskim, w sytuacji, gdy małżonek nie może wywiązywać się z obowiązku opieki nad współmałżonkiem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, ze względu na jej stan zdrowia.

II. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, przez oddalenie skargi na decyzję SKO, w sytuacji, gdy decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i brak dokonania w toku postępowania ustaleń, czy współmałżonek, który mimo, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - może z uwagi na wiek i stan zdrowia sprawować opiekę nad współmałżonkiem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności oraz

- art. 133 ppsa poprzez oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie uwzględniając stan prawny (uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r.) nieistniejący w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie oraz uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego nie zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega zarzut naruszenia przepisu postępowania (art. 133 p.p.s.a.). Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933).

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie uwzględniając stan prawny (uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r.) nieistniejący w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 133 § 1 cytowanej ustawy Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza zakaz wyjścia przez sąd poza materiał znajdujący się w tych aktach, a przykładem naruszenia tego przepisu mogłoby być przyjęcie jakiegoś faktu nieznajdującego żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy, bądź też dowodu niedopuszczalnego w trybie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2012 r., I OSK 2398/11, LEX nr 1216553). Okoliczności takie nie miały miejsca w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli nawiązując do znajdującego się w aktach materiału dowodowego. Podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut powołania się na uchwałę NSA nieistniejącą w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie może być zatem oparty na treści art. 133 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż nie podważa okoliczności, że wyrok został wydany na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji nie wyprowadził oceny prawnej na podstawie materiału, którego nie ma w aktach sprawy, nie ustalał też samodzielnie stanu faktycznego sprawy w oparciu o dowody i fakty, które zaistniały po dniu wydania zaskarżonej decyzji i nie mogły być znane temu organowi, który wydał decyzję administracyjną, co mogłoby stanowić naruszenie art. 133 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 grudnia 2010 r., I GSK 806/10, LEX nr 744881 i z dnia 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105 wyraził jednoznaczny pogląd, że "orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a tym samym zaakceptowanie przez sąd, jako zgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego, dokonanej przez organ, oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny, nie może stanowić jego naruszenia, nawet gdyby stanowisko sądu było w tym zakresie błędne". Tym samym odmówić słuszności należy zarzutowi naruszenia art. 133 p.p.s.a.

Kolejno wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361).

Treść przytoczonych przepisów nie budzi żadnych wątpliwości językowych ani interpretacyjnych. Również Sąd I instancji nie kwestionował treści wyżej przytoczonych regulacji prawnych. W tym miejscu wskazać należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd ten stwierdził, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności.

W przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2a). Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane – zdaniem składu poszerzonego – nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca - jak wskazano w uchwale - był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z demokratycznym państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Dalej w uchwale wskazuje się, że zarówno art. 18, jak i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, zobowiązują państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 71 Konstytucji RP można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane.

W świetle przywołanej treści uchwały, należy przyjąć, że nie jest rolą sądu administracyjnego znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego dla zasad przyznawania w konkretnym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, ale zbadanie czy w danej sprawie organ prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa. Decyzja administracyjna wydawana w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem decyzją uznaniową. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale brzmienie nadane ustawie przez ustawodawcę względem standardów konstytucyjnych nie jest przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w pierwszej kolejności małżonce – [...]. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy. Z tym, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że współmałżonkiem, który nie może podjąć się opieki jest jedynie ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie [...] dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 14 czerwca 2022 r., zatem na dzień wydania zaskarżonej decyzji (20 kwietnia 2022 r.) nie była wykluczona jako małżonek mogący sprawować opiekę, a wnioskodawca tak. Dopiero ponownie złożony wniosek po tej dacie będzie uprawniał wnioskodawcę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjnego bowiem dopiero znaczny stopień niepełnosprawności [...] eliminuje ją z kręgu osób mogących sprawować opiekę nad mężem [...].

Podkreślić przy tym należy, że powstania po stronie skarżącego obowiązku alimentacyjnego nie można wywieść z przywołanego przez niego art. 132 k.r.o. Z przepisu tego wynika bowiem jedynie, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Raz jeszcze podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale stwierdził, iż w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2022 r., I OSK 148/22; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2022 r., I OSK 161/22, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, a to skutkuje uznaniem skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwioną.

W konsekwencji, powyższe doprowadziło do wniosku, że zarzut materialnoprawny oparty na naruszeniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie był trafny, a w związku z tym za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jak bowiem wyżej wywiedziono, nie legitymowanie się przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Zatem, nawet gdyby nie przesądziła o tym uchwała NSA, to wynika to wprost z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Odmówić słuszności należy także zarzutowi naruszenia przepisów postępowania, tj. naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i brak dokonania w toku postępowania ustaleń, czy współmałżonek, który mimo, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - może z uwagi na wiek i stan zdrowia sprawować opiekę nad współmałżonkiem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności – jak już wykazano argumenty dotyczące stanu zdrowia współmałżonki oraz jej faktycznej zdolności do opieki nie ma znaczenia w świetle powołanych przepisów i przywołanej uchwały. Zauważyć należy, że powołane wyżej przepisy regulują jedynie sposób prowadzenia postępowania administracyjnego przez organy – które w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały naruszone. Skarżący kasacyjnie podnosi naruszenie powyższych przepisów próbując zakwestionować zasadność wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez Sąd I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że o zakresie postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie decydowały przepisy prawa materialnego, których wykładni Sąd I instancji dokonał w sposób prawidłowy. Zarówno Sąd I instancji, jak i organ odwoławczy trafnie stwierdziły, że skoro [...] pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka na dzień wydania decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 w zw. z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że w tamtym momencie świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane skarżącemu.

Przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.

Konkludując, zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji dokonały prawidłowej wykładni zarówno przepisu art. 17 ust. 1, jak i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a., a w konsekwencji skarga kasacyjna, nie ma usprawiedliwionych podstaw, w całości podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a., po złożeniu przez tego pełnomocnika stosownego oświadczenia.