Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 333/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust.1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1-5, 10, 11
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: par. 2 i par.3
journal: Dz.U. 2023 poz 2077
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
article: art. 33 par. 2 pkt 6c, art. 34
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 14 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant, Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 26 marca 2024 roku nr 34/2024/II w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 26 marca 2024 r. nr 34/2024/II Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: ŁPWIS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) w Zgierzu z 8 lutego 2024 r. znak: EP.967.2.5.36.2024 oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 15 listopada 2023 r. nr [...].

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W związku z nieszczepieniem dziecka T.W., ur. 14 grudnia 2020 r., PPIS w Zgierzu upomnieniem z 26 kwietnia 2023 r. znak: PPIS.EP.967.2.5.40.2023 wezwał ojca dziecka M.W. do wykonania obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnych przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce.

W następstwie dalszego niewykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, PPIS w Zgierzu 15 listopada 2023 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] zobowiązując stronę do poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wystosował do ŁPWIS jako organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony.

Postanowieniem z 15 grudnia 2023 r. nr 1237/2023 ŁPWIS nałożył na M.W. grzywnę w wysokości 2000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka T.W., wynikającego z ww. tytułu wykonawczego.

2 stycznia 2024 r. zobowiązany złożył do ŁPWIS zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.).

Postanowieniem z 8 lutego 2024 r. PPIS w Zgierzu oddalił zarzut strony.

Na ww. postanowienie strona wniosła zażalenie, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego - kiedy obowiązek zaszczepienia jego syna przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

2) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4) art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r.;

5) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego;

6) art. 33 § 2 pkt 6 lit.c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia;

7) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Wymienionym na wstępie postanowieniem z 26 marca 2024 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ŁPWIS podzielił stanowisko wierzyciela w przedmiocie oddalenia zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych dziecka.

Organ II instancji stwierdził następnie, że nieuzasadniony jest podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. PPIS w Zgierzu w zaskarżonym postanowieniu wskazał podstawy prawne obowiązku szczepień ochronnych. Zobowiązany został zgłoszony przez podmiot leczniczy do wierzyciela jako osoba odmawiająca wykonywania ochronnych szczepień dziecka. Wierzyciel wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy uwzględnił kartę uodpornienia dziecka, z której wynika, że matka dziecka już w oddziale noworodkowym nie wyraziła zgody na wykonanie szczepień obowiązkowych, przy czym nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień, z czego jednoznacznie wynika, że strona z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Ponadto ŁPWIS zauważył, że PPIS w Zgierzu uwzględnił fakt, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego nr [...], tj. 15 listopada 2023 r. małoletni T.W., ur. 14 grudnia 2020 r., miał ukończony 2 rok życia.

Zdaniem ŁPWIS na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. PPIS w Zgierzu w wydanym postanowieniu z 8 lutego 2024 r. odniósł się do wszystkich zarzutów i kwestii podniesionych przez stronę. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jasne i precyzyjne wyjaśnienia faktyczne i prawne. Wierzyciel uzasadnił, na jakiej podstawie prawnej oraz jakie okoliczności faktyczne uwzględnił wydając określone rozstrzygnięcie.

Organ II instancji wyjaśnił, że art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.), dalej: "u.z.z.ch.z.", stanowi podstawę do określania przez Radę Ministrów w drodze rozporządzeń programów zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikających z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych, mając na względzie ich skuteczne wykonywanie oraz zapewnienie objęcia ochroną zdrowotną osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. W związku z powyższym oraz na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2a ustawy wydano rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), dalej: "rozporządzenie", które określa m. in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (załącznik nr 1 do rozporządzenia). Ww. rozporządzenie wskazuje 19 rok życia jako granice poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co nie oznacza jednak, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed tą datą. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. ŁPWIS wskazał, że wierzyciel wyczerpująco rozpoznał cały materiał dowodowy, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wierzyciel w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego w sprawie postanowienia. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jasne i precyzyjne wyjaśnienia zarówno faktyczne, jak i prawne.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. organ II instancji zauważył, że PPIS w Zgierzu w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo odniósł się do podstaw prawnych nałożenia obowiązku szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym. Wyjaśnił również stronie rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek, nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienie ochronne. Obowiązek szczepień ochronnych został zapisany w ustawie.

Odnosząc się do kwestii dotyczącej braku wymagalności obowiązku z uwagi na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 ŁPWIS wyjaśnił, że wydane orzeczenie nie oznacza zakwestionowania istnienia obowiązku szczepień ochronnych, wskazuje jedynie konieczność dostosowania prawa do tego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z konstytucją uznał jedynie art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., natomiast w pozostałym zakresie umorzył postępowanie. W powołanym wyroku wskazano jedynie, że komunikat nie ma takiej mocy prawnej jak rozporządzenie czy ustawa, czyli nie jest wymieniony w hierarchii aktów prawnych Konstytucji RP. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wskazał, że zakwestionowany przepis utraci moc obowiązującą po sześciu miesiącach od publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw RP, tj. po 12 listopada 2023 r. Do tego dnia Program Szczepień Ochronnych na rok 2023 ogłoszony w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 października 2022 r. ma moc prawną, z której można wywieść wymagalność obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Według Trybunału Konstytucyjnego okres 6 miesięcy na dostosowanie stanu prawnego jest niezbędny dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W związku z powyższym od 27 września 2023 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Zdaniem organu II instancji z powyższego wynika, że również zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. jest nieuzasadniony.

ŁPWIS podkreślił, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych i nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2023 r., poz. 2119). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym. Nie ma zatem racji strona wywodząc, z pominięciem art. 5 i art. 17 ust. 1, ust. 2 i ust. 10 pkt 1 i 2 u.z.z.ch.z., że nie miała prawnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Wbrew twierdzeniom strony wierzyciel w wydanym postanowieniu z 8 lutego 2024 r wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu aktualizuje się w terminie podanym przez lekarza w powiadomieniu skierowanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. Jednocześnie organ zauważył, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie przedstawił dokumentu opatrzonego podpisem lekarza, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia wskazującego na konieczność odroczenia wykonania obowiązku.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP organ II instancji wskazał, że realizacja spoczywającego na państwie obowiązku ochrony zdrowia może uzasadniać nałożenie na obywateli ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, w tym również nałożenia na rodziców obowiązku zaszczepienia swoich dzieci. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym w realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku i równocześnie, by chronić prawa dziecka. Sądy stoją jednocześnie na stanowisku, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Ponadto ŁPWIS w oparciu o posiadaną kserokopię karty uodpornienia dziecka T.W. zwrócił uwagę, że dziecko aktualnie będąc w 4 roku życia nie zostało zaszczepione przeciw aż jedenastu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe rozstrzygnięcie M.W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1. wyjście poza zakres zaskarżenia przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego i rozpoznanie postanowienia powiatowego inspektora sanitarnego w zakresie zarzutu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;

2. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;

3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b u.z.z.ch.z. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

4. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;

5. naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, umorzenie postępowania egzekucyjnego i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.z.z.ch.z. z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie pełnomocnik strony wniósł o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z uwagi na prejudycjalny powyższych zagadnień pełnomocnik strony wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W niniejszej sprawie kognicji sądu poddane zostało postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 26 marca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Zgierzu z 8 lutego 2024 r. oddalające zarzuty M.W. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego syna – T.W.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zaznaczyć należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty sformalizowany środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Strona, wnosząc zarzut, kwestionuje dopuszczalność prowadzenia egzekucji w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Podniesione w treści zarzutów okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Stosownie do art. 34 § 1-3 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; uznaje zarzut w całości lub w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut lub stwierdza niedopuszczalność zarzutu. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie.

Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że 15 listopada 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Zgierzu wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący M.W. do poddania jego dziecka T.W. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.), dalej: " u.z.z.ch.z.,", oraz § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), dalej również: "rozporządzenie". W oparciu o powyższy tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, w toku którego zobowiązany podniósł zarzut braku wymagalności obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.

Sąd podziela stanowisko organów administracji co do niezasadności zgłoszonego przez stronę zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podkreślić należy, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.z.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z.).

W treści art. 17 ust. 10 u.z.z.ch.z. ustawodawca zawarł upoważnienie do określenia przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.

Ponadto, stosownie do art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia (§ 2 i 3). Liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki został określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r., stanowiącym schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży oraz w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, wydanym w oparciu o cyt. powyżej art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (por. wyroki NSA: z 29 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1494/08 i z 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 32/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W rozpoznawanej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane, prawidłowo wskazując jako podstawę prawną obowiązku art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 i art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z. oraz § 2 i 3 rozporządzenia z 27 września 2023 r. Wymienione w tytule wykonawczym choroby zakaźne zostały wskazane w § 2 rozporządzenia, jako objęte obowiązkiem szczepień ochronnych.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. poprzez zaliczenie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z 9 maja 2023 r. W niniejszej sprawie komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych nie został wskazany przez organ egzekucyjny jako podstawa prawna obowiązku poddania dziecka zaległym szczepieniom ochronnym. Jak już wyżej wspomniano, obowiązek o którym mowa został nałożony na stronę w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 i art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z. oraz § 2 i 3 rozporządzenia z 27 września 2023 r., co wynika z treści wystawionego na skarżącego tytułu egzekucyjnego nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego organy administracji wyraźnie wskazały, że komunikaty w sprawie Programu Szczepień Ochronnych są dokumentami uzupełniającymi do powyższych przepisów i nie mieszczą się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowią wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienia ochronne.

Powyższe znajduje również potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał stwierdził, że: "I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP". W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie.

Wyjaśniając skutki wyroku Trybunał wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie wskazanym w treści wyroku z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych. Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Mając świadomość, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, jest niedopuszczalna. Trybunał podkreślił przy tym, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Trybunał wskazał jednocześnie, że ww. wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. W ocenie Trybunału dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji. W tym zakresie termin 6 miesięcy powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 - I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie powinno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej wadliwego aktu normatywnego oznacza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego określa w odniesieniu do badanego stanu normatywnego skutki na przyszłość, a nie wstecz. W konsekwencji, po pierwsze, czynności dokonane na mocy zakwestionowanych przepisów nie mogą być z tej przyczyny skutecznie wzruszone, po drugie wyłączone jest przyjęcie, że utrata mocy obowiązującej przepisu z upływem określonego terminu mogłaby działać wstecz (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r. sygn. II OSK 87/18, LEX nr 2539746, wyrok TK z 17 grudnia 2008 r. sygn. akt P 16/08, OTK-A 2008/10/181, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II - LEX). W związku z powyższym do czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przepisy te należało dalej stosować.

Podkreślić należy, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował wymagalności obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Zauważyć, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynikało z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia był zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych szczepień ochronnych.

Zauważyć należy, że stosując się do wskazań wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym określił schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania. Powyższe rozporządzenie weszło w życie 1 października 2023 r.

i obowiązywało na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów w niniejszej sprawie. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z. skonkretyzowany został zatem w ww. rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i wykonującym cyt. wyżej wyrok TK.

Mając na uwadze powyższe, sąd uznał, że w niniejszej sprawie obowiązek wykonania szczepień wynikał z mocy przepisów powszechnie obowiązujących w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP i był wymagalny. Wyżej przywołane przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wraz z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. stanowiły podstawę egzekwowanego w niniejszej sprawie obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wymienione akty prawne ustanawiały prawną powinność poddania dziecku szczepieniom ochronnym, określając wszystkie istotne cechy przedmiotowego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. W § 3 ww. rozporządzenia podane zostały zakresy wieku dzieci, w których istnieje obowiązek wykonywania szczepień ochronnych przeciwko poszczególnym chorobom zakaźnym. Liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki został określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r., stanowiącym schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży oraz w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2023. Zaznaczyć należy, że szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci. Określony w tytule wykonawczym obowiązek dotyczący obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce miał charakter wykonalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia określonych w ww. aktach terminom wyznaczonym dla przyjęcia szczepionek przeciwko wymienionym w nim chorobom.

Z powyższych względów niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia oraz art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia, zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego T.W. przeciw wymienionym w tytule wykonawczym chorobom zakaźnym.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że nie jest dopuszczalne zaakceptowanie przerwy w realizacji szczepień tylko z tego powodu, że konkretny termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień, przed 1 października 2023 r. były, na podstawie delegacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Zdrowia, określone w Programie Szczepień Ochronnych ogłoszonym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez Ministra Zdrowia. Odmowa zastosowania zakwestionowanych w tym zakresie przez Trybunał Konstytucyjny przepisów spowodowałaby istotne zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Powyższe mogłoby wywołać daleko idące i trudne do przewidzenia skutki dla zdrowia wielu osób. W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny potwierdził ciągłość realizacji obowiązku szczepień ochronnych przez odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych w nim norm.

Należy zaznaczyć, że skarżący nie poddał syna żadnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym pomimo skończenia przez niego 4 roku życia. W tym okresie dziecko powinno być zaszczepione przeciwko 11 chorobom zakaźnym. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które faktycznie wskazywałby na istnienie przeciwwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżący z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniemu obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podkreślić należy, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych z powodu własnych przekonań. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.z.). Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z.). Na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa zatem prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Zaznaczyć trzeba, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu (por. wyrok NSA z 24 września 2024 r. sygn. II GSK 840/24, dostępny w CBOSA). Obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a więc zgoda szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego.

Obowiązujące przepisy prawa nakładają zatem na rodziców obowiązek poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. W niniejszej sprawie ojciec T.W. nie wywiązał się z tego obowiązku, co stanowiło podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Akta administracyjne sprawy nie zawierają przy tym żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych u wyżej wymienionego.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut wyjścia poza zakres zaskarżenia przez organ II instancji i rozpoznanie postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Zgierzu w zakresie niezaskarżonym, tj. w zakresie zarzutu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów. Podkreślić trzeba, że w niniejszej sprawie zobowiązany złożył tylko jeden zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, tj. zarzut z art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. dotyczący braku wymagalności obowiązku. Z akt sprawy wynika, że zarzut niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów nie był zgłaszany przez skarżącego. Wyjaśnić jednocześnie należy, że zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W aktualnym stanie prawnym okoliczność, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny i w przypadku stwierdzenia, że wymogi te nie zostały spełnione, nie przystępuje do egzekucji zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie ŁPWIS przystąpił do egzekucji, uznając tym samym, że wystawiony 15 listopada 2023 r. tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 124 § 1 i 2 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary. W ocenie sądu organ rozpoznający sprawę zgromadził materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a następnie w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena dowodów została przeprowadzona w świetle przepisów mających zastosowanie w sprawie. Ocena ta nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Wbrew postawionym w skardze zarzutom organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W motywach rozstrzygnięcia organ szczegółowo odniósł się do podstaw prawnych nałożonego na stronę obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wyjaśniając przy tym rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Jednocześnie organ odniósł się do wszystkich zgłoszonych przez stronę skarżącą zarzutów.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 47 w zw. z art. 31 ust. 1 w zw. z art. 68 Konstytucji RP. Chroniona Konstytucją RP oraz Konwencją o ochronie praw człowieka wolność człowieka, jego prawo do decydowania o swoim życiu i zdrowiu, nie jest prawem nieograniczonym, a granicę tę stanowi prawo do życia i zdrowia innych obywateli. Prawo to doznaje więc ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia oraz wolności i praw innych osób (art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 8 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Przepis 68 ust. 1 i 4 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do ochrony zdrowia i jednocześnie wskazuje na obowiązek władzy publicznej do zwalczania chorób epidemicznych. Ochrona zdrowia społeczeństwa stanowi uzasadnione dobro publiczne, którego realizacja uprawnia do wprowadzenia obowiązkowych szczepień zabezpieczających przed chorobami zakaźnymi. Zauważyć należy, że zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale także zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje powinności państwa wynikające z art. 68 ust.1 i 4 Konstytucji RP względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. Celowi temu służą niewątpliwie programy szczepień, które zgodnie z aktualną wiedzą medyczną chronią przed zachorowaniem lub ciężkim przebiegiem choroby osoby zaszczepione, a jednocześnie mają gwarantować nierozprzestrzenianie się chorób zakaźnych i w ten sposób chronią także osoby, które ze względów medycznych nie mogą zostać zaszczepione. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym przypadku i w danym momencie przeciwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym miał prowadzić do naruszenia praw i wolności człowieka (por. wyroki NSA: z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 389/16, z 12 marca 2024 r. sygn. akt II GSK 1466/23, z 24 września 2024 r. sygn. akt II GSK 957/24, dostępne w CBOSA). Konieczność wykonania przewidzianego w przepisach prawa obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje zatem w sprzeczności z powołanymi w skardze przepisami Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Odnosząc się do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 u.z.z.ch.z., sąd podziela pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z ustawy, która w świetle art. 87 Konstytucji RP stanowi jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej. Co istotne obowiązek ten realizuje wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. Jednocześnie ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Wprowadzenie w polskim systemie prawnym szczepień obowiązkowych spełnia kryteria ingerencji przewidzianej przez ustawę, a ponadto koniecznej w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia oraz praw i wolności innych osób. Powyższe, w ocenie sądu nie prowadzi do naruszenia żadnych praw i wolności człowieka oraz wyklucza istnienie problemu konstytucyjności kwestionowanych przez stronę przepisów dotyczących szczepień ochronnych.

Sąd nie powziął także żadnych wątpliwości, które uzasadniałaby zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób - szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić. Obowiązek szczepienia stanowi więc dopuszczalną ingerencję władzy publicznej w korzystanie z prawa do poszanowania życia prywatnego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 Konwencji. Stanowisko takie przyjął Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku Wielkiej Izby z 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni, LEX nr 3158481).

Z powyższych względów sąd, że uznał, że wnioski o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, ewentualnie o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię wskazanych w skardze przepisów oraz wnioski o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na tej podstawie nie były zasadne.

Reasumując w rozpoznawanej sprawie sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Organy administracji prawidłowo uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

bg