Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1062/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 października 2022 r. nr SKO Gd/1983/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Skarga W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dzierzgoniu, działającego z upoważnienia Burmistrza Dzierzgonia, z 15 marca 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na niepełnosprawną matką – A.S., została wniesiona w następującym stanie sprawy:

W dniu 1 marca 2022 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dzierzgoniu z wnioskiem o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – A. S. W uzasadnieniu podała, że matka wymaga stałej opieki i pomocy ze względu na znacznie ograniczoną możliwość egzystencji. Jest to spowodowane przebytym udarem i związanymi z nim powikłaniami. Ze względu na niepełnosprawność, matka nie jest w stanie mieszkać sama, dlatego na stałe przebywa w domu strony. Zaznaczono, że prócz niej i jej najbliższych (małżonka, syna) mama nie ma w mieście ani okolicach bliskich, którzy pomogliby w opiece.

We wniosku zawarto informację, że matka strony jest wdową, zamieszkującą w D., S. nr [...] - w domu córki. W jego treści złożono także oświadczenia, że ani opiekun, ani członek jego rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto, skarżąca oświadczyła, że nie jest rolnikiem, ani małżonkiem, ani domownikiem rolnika, w związku z tym nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Do akt dołączono kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego dnia 11 lutego 2022 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku, z którego wynika, że matka skarżącej (lat - 75) od 10 grudnia 2021 r. na stałe ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Symbole przyczyn niepełnosprawności to: 10 -N, 05-R, 07 - S, zaś sama niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić. Dodatkowo dołączono kopie świadectw pracy skarżącej oraz kopie wniosku o wpis do CEIDG jej osoby, jako przedsiębiorcy, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "C." W. S. w D. z datą rozpoczęcia działalności od 1 sierpnia 2019 r. i wniosku, najpierw z dnia 29 czerwca 2020 r. o wpis do CEIDG zawieszenia wykonywania tejże działalności, a potem o wykreślenie przedsiębiorcy z dniem 31 marca 2021 r. - jako daty trwałego zaprzestania prowadzenia działalności. W aktach znalazły się także kopie: wydruku z CEIDG, Karty rejestracyjnej bezrobotnego wraz z decyzją z 17 sierpnia 2015 r. Starosty Powiatu Sztumskiego o uznaniu W. S. z dniem 17 sierpnia 2015 r. za osobę bezrobotną i przyznaniu jej od tego dnia prawa do zasiłku.

W toku postępowania przed organem I instancji został przeprowadzony w dniu 7 marca 2022 r. wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że matka pozostaje pod opieką córki od grudnia 2020 r. - tj. od kiedy zamieszkała w S. [...] w D. Było to związane z pogarszającym się jej stanem zdrowia i potrzebą sprawowania opieki. W treści protokołu zapisano, że matka skarżącej wstaje około godz. 7.00 rano i daje znać dzwoneczkiem córce, że się obudziła i oczekuje na nią w łóżku. Córka zajmuje pierwsze piętro, w związku z czym schodzi do matki i (po zapoznaniu się z przebiegiem pory nocnej) przystępuje do mierzenia poziomu cukru we krwi oraz ciśnienia. Następnie przygotowuje i podaje matce leki (7 tabletek) - czynność zajmuje 30 minut. Potem udają się razem do łazienki w celu przeprowadzenia porannej toalety (córka zdejmuje matce piżamę, pampersa, pomaga usiąść na toaletę, myje ręce, twarz, czesze włosy oraz pomaga w ubiorze bielizny i pozostałej odzieży). Matka zęby myje samodzielnie - całość czynności trwa 20 - 30 minut. Następnie, matka udaje się do pokoju, siada na kanapie, a córka przygotowuje śniadanie, które kobiety spożywają wspólnie. Matka nie wymaga pomocy w spożywaniu posiłku. W godzinach od 9.30 - 11.00 matka w obecności i pod nadzorem córki wykonuje ćwiczenia oddechowe zalecone przez lekarza pulmonologa i córka oklepuje oraz kremuje jej ciało. Dalej, matka strony odpoczywa i drzemie do godz. 12.30. Od 13.00 - 14.00 - ponownie wykonywane są ćwiczenia. Od 14.00 - 15.00 skarżąca przygotowuje obiad, który następnie spożywa z matką. W porze poobiedniej mama strony otrzymuje leki - 3 tabletki. Po obiedzie od 15.00 - 16.00 dobywa się spacer. Matka nie opuszcza miejsca zamieszkania samotnie, nie ma odpowiednio dużo sił po przejściu udaru, ma zawroty głowy, obawia się o swoje bezpieczeństwo. O 16.30 przygotowywany jest podwieczorek - strona wspólnie z mamą piją herbatę, spożywają przekąski, owoce. W godzinach od 17.00 - 18.00 matka odpoczywa na kanapie, ogląda TV, słucha audycji radiowych, a w tym czasie córka wykonuje czynności takie jak: sprzątanie, pranie odzieży, prasowanie, wymiana pościeli, zmycie podłóg itp. Kolacja przygotowywana jest o 19.00 i spożywana razem z matką. Po kolacji mama otrzymuje lek - 1 tabletkę - czynność trwa 30 minut. Po wszystkich posiłkach naczynia zmywa córka. Około godz. 20.00 matka w asyście skarżącej udaje się do toalety w celu przeprowadzenia wieczornych zabiegów higienicznych - zdjęcie odzieży, toaleta, prysznic, w tym spłukanie ciała wodą, wycieranie ciała ręcznikiem, ubieranie pampersa). Gdy tego wymaga, w łóżku skarżąca obcina mamie paznokcie u rąk i stóp - 30 minut. Od 20.30 do 21.30 – obie panie oglądają telewizję, rozmawiają, piją herbatę, a potem matka kładzie się spać. Nie budzi się w porze nocnej. Wizyty lekarskie odbywają się raz w tygodniu - u lekarza kardiologa, pulmonologa, laryngologa i w laboratorium, Matka jest dowożona samochodem. W razie potrzeby wizyty umawiane są do domu.

Prócz córki A. S. posiada jeszcze syna, który zamieszkuje w znacznej odległości i ma własną rodzinę. Matkę odwiedza raz w miesiącu. Z kolei, w ustaleniach co do stanu zdrowia osoby wymagającej opieki organ podał, że u ww. w rozpoznaniu zdiagnozowano schorzenia takie jak: stan po przebytym 26 lutego 2021 r. zawale mózgu, z afazją i niedowładem kończyn lewych, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu II, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa. Jak zanotowano, podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego podopieczna oświadczyła, że pomoc córki jest jej niezbędna. Nie wyobraża sobie by zamieszkiwała samotnie, bez wsparcia i pomocy osób bliskich. Nie jest w stanie samodzielnie wykonać w całości żadnej czynności poza spożywaniem posiłków i pojedynczymi czynnościami związanymi z realizację zabiegów higienicznych typu: mycie zębów, twarzy. Towarzyszy jej paniczny strach i obawa przed wystąpieniem problemów zdrowotnych.

Z kolei, przy ustaleniach przebiegu aktywności zawodowej strony wnioskującej odnotowano jej przebieg począwszy od 1997 r. Z ostatnich aktywności jakie odnotowano to 21 listopada 2016 r. – 20 lutego 2017 r. - praca w spółce K. w D. - na stanowisku referenta biurowego, gdzie stosunek pracy ustał z uwagi na upływ czasu, na jaki został zawarty. Od 1 sierpnia 2019 r. skarżąca rozpoczęła własną działalność gospodarczą C., którą z uwagi na COVID - 19 oraz brak zleceń zawiesiła 29 czerwca 2020 r. Zamknięcie zaś działalności nastąpiło w dniu 31 marca 2021 r.

Decyzją z dnia 15 marca 2022 r. organ I instancji, po rozpoznaniu wniosku skarżącej odmówił jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – A. S. Jako przyczynę odmowy wskazano brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w wieku dorosłym.

Od powyższego strona postępowania złożyła odwołanie.

W toku postępowania odwoławczego, Kolegium wystąpiło pismem z 2 września 2022 r. w trybie art. 136 § 1 k.p.a. o uzupełnienie materiału dowodowego o okoliczności w nim wskazane.

W odpowiedzi na powyższe, organ I instancji nadesłał protokół z przeprowadzonego w dniu 12 września 2022 r. wywiadu środowiskowego, który stanowi powtórzenie protokołu z wcześniejszego wywiadu, z tą różnicą, że dopisano w nim, iż matka zużywa jednego pampersa w nocy, a w dzień jest on zakładany jedynie, gdy planowany jest dłuższy wyjazd np. do lekarza, czy dłuższy spacer. Od 2 - 3 miesięcy korzysta z kuli łokciowej lub laski. A. S. aktualnie nie korzysta ani z rehabilitacji, ani terapii w ramach świadczeń z NFZ. Matka nie pozostaje samotnie w miejscu zamieszkania, bo gdy córka wychodzi z domu np. na zakupy, do apteki zawsze zostaje w miejscu pod opieką zięcia lub wnuka. Mąż skarżącej – M. S. pracuje zawodowo na cały etat w firmie K. w D. i utrzymuje finansowo rodzinę, zaś 16 - letni syn jest uczniem LO. W sytuacji rodzinnej podopiecznej doprecyzowano, że brat skarżącej – C. S. lat 53, zamieszkuje pod W., ma własną rodzinę. Matkę odwiedza około raz na dwa miesiące. Nie łoży środków finansowych na utrzymanie matki. Z kolei, źródłem utrzymania matki jest świadczenie emerytalne. Odnośnie wnioskodawczym dopisano, że nie posiada ona własnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie jest zarejestrowana w PUP i nie podejmuje prac dorywczych.

Przechodząc do analizy niniejszej sprawy Kolegium podkreśliło, że skarżąca jest córką A. S., w związku z czym należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i mieści się w kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Rozważając z kolei dokonaną przez organ I instancji ocenę, co do braku zaistnienia na tle sprawy przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium wyraziło pogląd, iż ma świadomość, że organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, to jednak nie może się to odbyć wbrew powszechnemu stanowisku prezentowanego przez sądy administracyjne, w których wskazywana jest konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy, z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2018 r., sygn. II SA/Bd 1201/17, LEX. nr 2517358). Stanowisko takie prezentowane jest jednolicie w sądownictwie administracyjnym. Rozpoznając zatem sprawę, organ nie ma podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy. występuje konieczność zbadania pozostałych przesłanek.

Dokonując zatem analizy sprawy do pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia, podkreśliło Kolegium, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby ubiegająca się o świadczenie osoba mogła je otrzymać. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowanie w tymże celu. Przy czym samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie sprawia, że świadczenie to przysługuje osobom sprawującym nad nimi opiekę bądź wspomagającymi je w codziennej egzystencji. Świadczenie pielęgnacyjne to jest kierowane wyłącznie do osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne, zatem nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane, jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi ta zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w CBOSA). Oznacza to, że rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych został utrwalony pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn takich jak np. swój stan zdrowia, brak propozycji odpowiedniej pracy, wiek itp. to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Prawidłowa interpretacja hipotezy normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotyczy także konieczności poszukiwania związku pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej, a wystąpieniem konieczności opieki nad osoba niepełnosprawną. Ten związek musi podlegać także ocenie czasowej.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, w ocenie Kolegium, z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego oraz złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń co do wykonywanej opieki nie wynika, by zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony postępowania, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca była przedsiębiorcą prowadzącym od 1 sierpnia 2019 r. działalność gospodarczą, zawieszenie działalności nastąpiło 29 czerwca 2020 r. z powodu, które jak oznajmiła skarżąca, braku zleceń z powodu COVID - 19. Wykreślenie i zarazem zaprzestanie prowadzenia działalności nastąpiło w dacie 31 marca 2021 r.. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane 11 lutego 2022 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku, z którego wynika, że matka skarżącej – A. J. S. (lat - 75) od 10 grudnia 2021 r. na stałe ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności.

Dokonując zestawienia powyższego Kolegium wywnioskowało, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej w czerwcu 2020 r., a więc na półtora roku przed zakwalifikowaniem rodzica do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poza tym, jak oświadczyła skarżąca, przyczyną zawieszenia działalności był brak zleceń spowodowany pandemią COVID - 19. Okoliczności te zatem potwierdzają, że wnioskodawczym przed uznaniem mamy za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie pozostawała w zatrudnieniu, nie była aktywna zawodowo. Materiał dowodowy nie wskazuje natomiast, by strona ubiegała się w okresie późniejszym o powrót na rynek pracy.

W ocenie Kolegium, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym przedłożonego do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką oraz przeprowadzonych zarówno w dniu 7 marca 2022 r. jak i późniejszym z 12 września 2022 r. wywiadów środowiskowych nie wynika również, by wskazany przez stronę charakter wykonywanych czynności stanowił stałą, długotrwałą opiekę, a co za tym idzie, by wymuszał on na skarżącej całkowite niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wprawdzie choroby matki wskazują, że wymaga ona wsparcia osoby drugiej, lecz jak podała skarżąca, mama nie jest osobą leżącą, wymagającą karmienia (np. karmienia dożylnego), przebierania, przeciwdziałania odleżynom itp. Wręcz przeciwnie, według ustaleń pracownika socjalnego sporządzającego wywiad środowiskowy, A. S. w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie. Przy wyjściu na zewnątrz wymaga wsparcia, gdyż po przejściu udaru, nie ma wystarczająco dużo sił. Co ważne, z materiału wynika, że do tej pory nie używała przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych czy pomocy technicznych ułatwiających jej funkcjonowanie, co można wnioskować, że tego nie potrzebowała mimo ujawnienia w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności takiego wymogu. To jednak oznacza, że do tej pory wybór taki pozostawał po stronie opiekuna i jego matki. W ostatnim wywiadzie środowiskowym (na zadane pytania Kolegium), strona oświadczyła z kolei, że matka od 2 - 3 miesięcy korzysta z kuli łokciowej lub laski. Okoliczność ta z kolei prowadzi do wniosku, że przedmiot ten służy wspomaganiu we funkcjonowaniu osobom mającym problemy z pionizacją, samodzielnym chodzeniem, a także utrzymaniem równowagi w pozycji stojącej. A skoro niepełnosprawny porusza się za pomocą takich urządzeń rehabilitacyjnych, nie można przyjąć, że jest on całkowicie zależny od strony i nie może przemieszczać się. Dalej podano, że mama skarżącej samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Z reguły nie jest pampersowana, a jedynie taka okoliczność zachodzi w porze nocnej (1 pampers) i w ciągu dnia, kiedy planowany jest dłuższy wyjazd. Pomoc jest natomiast wymagana przy czynnościach higieny osobistej (z tym, że mycie zębów odbywa się samodzielnie), sadzaniu na toalecie, ubraniu przygotowanej wcześniej odzieży. Córka przygotowuje matce posiłki oraz podaje leki (3 razy dziennie). Wykonuje z nią także ćwiczenia oddechowe. Z zaprezentowanego harmonogramu dnia wynika, że pobudka, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, higiena osobista oraz podanie leków odbywa się między godz. 6.30 - 8.00. Następnie w ciągu godziny przygotowywane i spożywane jest śniadanie. Drugie śniadanie ma miejsce w godzinach od 11.00 - 11.30. Od godz. 9.00 do 14.00 - przygotowania i podania obiadu, matka wykonuje ćwiczenia, słucha audiobooków, drzemie, odpoczywa i ponownie ćwiczy. Po obiedzie odbywa się spacer, a potem o godz. 16.00 - 16.30 podwieczorek, i odpoczynek przy telewizji do 18.00. Kolacja i toaleta wieczorna ma miejsce od 18.00 - 19.30. Do godz. 21.00 prowadzone są rozmowy rodzinne a potem zaśnięcie.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że wymienione czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą mamą są realizowane w odstępach czasu (rano, w południe, wieczorem). Należą do nich czynności higieniczne - w tym pomoc przy kąpieli, ubraniu garderoby, przygotowywanie posiłków i podanie leków, pomiar ciśnienia, spacer, czy ćwiczenia oddechowe. Stąd, ich realizacja nie świadczy o ciągłym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu skarżącej sprawującej opiekę nad niepełnosprawną mamą, by nie można było podjąć zatrudnienia. Wręcz przeciwnie, w ocenie Kolegium wskazane czynności przy właściwej organizacji czasu tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla mamy, pomocy przy kąpieli, czy nawet ubieraniu, zorganizowaniu czasu na wyjście na spacer popołudniowy, czy też ćwiczenia oddechowe umożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei, świadczona pomoc w zakresie prania, sprzątania, w tym zmywania naczyń po każdym posiłku, załatwiania spraw urzędowych, wizyt u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywania recept zasadniczo sprowadzają się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Nie bagatelizując stanu zdrowia mamy, podkreślił organ odwoławczy, że jak wcześniej wskazano, z akt sprawy nie wynika, iż ww. jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo, wymagającą stałej pomocy strony odwołującej. Wręcz przeciwnie, z załączonego do akt wywiadu środowiskowego bezspornie wynika, że matka skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu (teraz przy pomocy kuli łokciowej lub laski). Wskazywany przez stronę z kolei wymóg asysty by usiąść na toaletę i pomóc w ubraniu czy rozebraniu garderoby wymaga uwagi, że do dyspozycji strony np. podczas jej nieobecności w domu, pozostają środki higieniczne popularnie stosowane typu: pieluchomajtki, pampersy dla dorosłych, basen itp. Osoby bowiem aktywne zawodowo, które łączą pracę z opieką nad osobą dorosłą, niejednokrotnie niepełnosprawną, korzystają z tego typu możliwości. Poza tym, matka samodzielnie spożywa posiłki i leki. Z kolei przygotowywanie posiłków przez stronę nie należy sprowadzać tylko i wyłącznie do czynności wykonywanych na rzecz mamy, gdyż strona nie jest osobą dochodzącą, a realizacja tych czynności odbywa się dla całej rodziny (w tym męża skarżącej i jej małoletniego dziecka). Jednocześnie strona nie wykazała, że matka nie może zostać sama w mieszkaniu, chociażby na krótki czas. Wręcz przeciwnie, oświadczenia strony dotyczyły jedynie braku samodzielnego opuszczania miejsca zamieszkania. Potwierdzeniem tej okoliczności pozostaje chociażby fakt, że korespondencja skierowana przez organ odwoławczy do strony, jako list polecony została odebrana właśnie przez podopieczną, co świadczy o tym, że adresata nie było w domu, a mama była na tyle sprawna, by podejść do drzwi, je otworzyć odebrać korespondencję i podpisać jej odbiór. Poza tym, jak wykazał materiał dowodowy, mama skarżącej słucha audiobooków, ogląda telewizję, drzemie, odpoczywa, prowadzi rodzinne rozmowy. Na marginesie, Kolegium zaznaczyło, że pod adresem zamieszkania strony, jej małżonek, prowadzi działalność gospodarczą pod firmą M. S. [...].

Podane zatem okoliczności w ocenie Kolegium pozwalają na stwierdzenie, że wykonywane przez skarżącą czynności wobec matki, która wraz z nią i jej rodziną zamieszkuje, niewątpliwie mają charakter czynności wspierających, jednakże nie wyczerpują one znamion z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniałoby przyznanie stronie żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

We wniesionej skardze jej autorka zakwestionowała stanowisko Kolegium podając, że stan zdrowia matki wymaga jej stałej obecności, a podkreślanie, że matka porusza się korzystając z kuli nie może prowadzić do wniosku, że możliwe i bezpieczne dla niej jest pozostawienie jej samej w mieszkaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że

1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy.

Kwestią sporną pozostawało istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.

Dokonując oceny w tym zakresie, należy uwzględnić, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.. Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Taki kontekst prawny, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19).

Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, a skarżąca wykonuje wskazane wyżej czynności.

W zestawieniu czynności opisanych w wywiadach z 7 marca 2022 r. i 12 września 2022 r. wymienione są między innymi ubieranie, pomoc w toalecie przygotowanie posiłków i lekarstw, sprzątanie i pranie, prowadzenie rehabilitacji domowej – pomoc w ćwiczeniach oddechowych i fizycznych, masaż pleców, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz organizowanie wizyt lekarskich. Podopieczna przeszła udar i posiada szereg schorzeń, które co nie jest sporne skutkują koniecznością objęcia jej opieką. Z wywiadu środowiskowego wynika też, że A.S. zmaga się ze stanami lękowymi związanymi z chorobą. Porusza się po mieszkaniu przy pomocy kuli lub laski. Podopieczna wymaga stosowania pieluch w nocy oraz w przypadku opuszczenia miejsca zamieszkania.

Z wywiadu jednoznacznie wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki, którą zapewnia jej córka W. S.

Zdaniem Sądu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach.

W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, ale również informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Te materiały w sprawie zostały zgromadzone, jednak ich ocena dokonana przez organy prowadzące postępowanie jest wadliwa. Uznanie przez organy w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Sąd nie podziela stanowiska organów, iż wynikający z akt sprawy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką przekreśla uznaniu, że jest to opieka stała. Jak wynika z akt sprawy opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad matką, a zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia jej podejmowanie zatrudnienia. Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 oraz przepisów postępowania, to jest art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wskazać także należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca była czynna zawodowo do 31marca 2021 r., a z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie może podjąć zatrudnienia.

Natomiast bez znaczenia w sprawie w ocenie Sądu pozostają okoliczności podniesione przez organ odwoławczy, iż mąż skarżącej pracuje w domu, a podopieczna zdołała samodzielnie odebrać list polecony. Zdaniem Sądu wykonywanie przez męża skarżącej pracy w domu nie podważa ustaleń, iż to W. S. sprawuje opiekę nad matką. Także to, iż podopiecznej udało się odebrać raz list polecony nie może podważyć ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego, iż wymaga ona opieki ze strony skarżącej i że ta opieka jest sprawowana.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).