Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 477/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 70b ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 2156
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A S.A. w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 70b ust. 1 i 6 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U z 2015 r. poz. 2156 ze zm.) oraz § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2014 r. poz. 232) odmówił A S.A. w Z. przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika P. S.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek został złożony w dniu 3 grudnia 2015 r., a w trakcie postępowania ustalono, że umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego z młodocianym została zawarta w dniu 2 września 2012 r. na okres 24 miesięcy. Praktyczna nauka zawodu trwała przez pełen okres przewidziany umową, a młodociany pobierał naukę w Zasadniczej Szkole Zawodowej nr [...] w Zespole Szkół [...] w R.. Z przedłożonego zaświadczenia o szkoleniu ucznia rzemieślniczego wynika, że w dniu 17 września 2015 r. zdał egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w K.. W dalszej części uzasadnienia organ przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, a w szczególności unormowania ustawy o systemie oświaty i aktu wykonawczego do tej ustawy. Odwołał się do postanowień art. 2 ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2015 r. poz. 1182), oraz art. 105 i art. 106 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584). W trakcie postępowania ustalono, że wnioskodawca jest spółką akcyjną zaliczającą się do innych przedsiębiorstw (tj. większych niż średnie przedsiębiorstwa ) zatrudniające ponad 250 pracowników i z tego powodu pracodawca nie był i nadal nie może być uznany za rzemieślnika. Zatem młodociany odbywał praktyczną naukę zawodu, a także obowiązany był zdawać egzamin jako osoba zatrudniona u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcająca się w zasadniczej szkole zawodowej. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji odwołał się do postanowień § 11 ust. 2 wymienionego powyżej rozporządzenia Rady Ministrów i wskazał, że w przedmiotowej sprawie młodociany obowiązany był zdawać egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną a nie w ramach egzaminu czeladniczego przeprowadzonego przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej. Zdaniem organu zdanie egzaminu we właściwym trybie określonym w rozporządzeniu jest jednym z warunków koniecznych do otrzymania przedmiotowego dofinansowania. Wskazane ustalenie doprowadziło organ do ustalenia, że przedłożone dokumenty nie wskazują na spełnienie ustawowych przesłanek, warunkujących przyznanie wnioskodawcy dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego P. S. Następnie zamieszczono stwierdzenie, że strona została w sposób prawidłowy poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Odnosząc się do pisma strony z dnia 12 stycznia 2016 r. zaznaczono, że pracodawca nie ma wpływu także na to, czy młodociany przystąpi do egzaminu jak również czy taki egzamin zda w wynikiem pozytywnym. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji odwołał się do treści wyroku NSA z 7 października 2009 r. sygn. akt I OSK 273/09 i wskazał, że odnosi się on do innej treści art. 70b ustawy o systemie oświaty i z uwagi na zmianę tego unormowania, wyrok ten nie może być w sprawie tej zastosowany. W konkluzji organ pierwszej instancji stwierdził, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty a tym samym nie można przyznać wnioskowanego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się Spółka, która reprezentowana przez radcę prawnego E. G. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym zarzucono naruszenie art. 70b ust. 1 pkt. 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt. 3 ustawy o systemie oświaty i § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, określony w art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty, nie jest spełniony, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej, zdał egzamin na tytuł czeladnika przeprowadzony przez komisję egzaminacyjną izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuł czeladnika i mistrza w zawodzie; warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, określony w art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty, będzie spełniony wyłącznie wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, to jest przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną; przedłożone dokumenty, w tym zaświadczenie zawierające informację o tym, iż młodociany P. S. zdał w dniu [...] 2015 r. egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej oraz Małych i Średnich Przedsiębiorstw w K, nie wskazują na spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego. Następnie zarzucono naruszenie postanowień art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezastosowanie wymienionego powyżej przepisu i naruszeniu przez organ zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej polegające na pozostawieniu w obrocie prawnym odmiennych decyzji wydawanych w analogicznych stanach prawnych i faktycznych. Zarzucono również decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 32 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady równego traktowania przez władze publiczne, polegające na pozbawieniu wnioskodawcy należnego mu dofinansowania kształcenia zawodowego młodocianego pracownika. W motywach odwołano się do uzasadnienia projektu zmiany spornego przepisu ustawy o systemie oświaty i zaakcentowano, że zmiana ta miała na celu wyłącznie doprecyzowanie przepisów dotyczących dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników adekwatnie do wydłużonego cyklu kształcenia w zawodzie z dwóch do trzech lat. Wskazaną nowelizacją wprowadzono także zasady waloryzacji kwot dofinansowania oraz jednoznacznie wskazano termin składania wniosków o przyznanie dofinansowania. Tym samym zamiarem ustawodawcy nie było modyfikowanie ustawowych wymogów przyznawania dofinansowania. Zdaniem odwołującej się Spółki funkcja i cel przedmiotowego unormowania nie uległ zmianie, a tym samym w dalszym ciągu aktualność zachowują orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmowane w tego typu sprawach. Według odwołującej się Spółki wybór rodzaju egzaminu spośród dopuszczonych przez prawo nie może decydować o tym, czy pracodawca otrzyma dofinansowanie, czy też będzie jego pozbawiony. Przyjęta przez organ pierwszej instancji interpretacja spornego unormowania narusza konstytucyjną zasadę równości, gdyż zdaniem odwołującego istotne jest aby młodociany pracownik zdał egzamin dopuszczony przez przepisy prawa z wynikiem pozytywnym, a nie to jaki będzie jego rodzaj. Odwołując się do uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty zaakcentowano, że proponowana zmiana miała zmierzać do ułatwienia podmiotom rynku pracy dostępu do oferowanych przez ustawodawcę rozwiązań, w tym także w zakresie przygotowania zawodowego młodocianych pracowników. Zwrócono również uwagę, że literalna wykładnia art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty nie daje podstaw do przyjęcia stanowiska, iż nie jest możliwe przyznanie dofinansowania pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem, w przypadku zdania przez młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego. W szczególności zwrócono uwagę na to, że skoro akt wykonawczy do ustawy nie przewiduje żadnych konsekwencji w przypadku zdania przez młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem egzaminu czeladniczego, to godzi w zasady słuszności obarczanie pracodawcy ujemnymi następstwami powyższej sytuacji w postaci odmowy przyznania dofinansowania. Odwołująca się Spółka optowała za przyjęciem rozwiązania polegającego na tym, że spełniony zostanie warunek otrzymania dofinansowania, jeżeli młodociany pracownik zda egzamin, natomiast to przed którą komisją jest elementem wtórnym i nie mogącym przesądzać o przyznaniu dofinansowania. W końcowej części odwołania odniesiono się do tej części uzasadnienia kwestionowanej decyzji, która mówiła o nieprzystąpieniu przez młodocianego pracownika do egzaminu. Zdaniem odwołującej się Spółki proces kształcenia trwa do momentu przystąpienia do egzaminu i zadaniem pracodawcy jest takie jego przygotowanie, aby był w stanie taki egzamin złożyć. Naruszenie postanowień art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego związane jest z tym, że w analogicznym stanie prawnych dotychczasowa praktyka orzecznicza organów administracji i sądów administracyjnych była odmienna i w takiej sytuacji w jakiej znalazła się odwołująca Spółka dofinansowanie było przyznawane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym zasadnicze tezy uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji jak również kluczowe zarzuty zamieszczone w odwołaniu, a następnie organ ten przedstawił własne stanowisko w sprawie. W pierwszej kolejności przytoczono treść art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty i podkreślono, że warunki przewidziane w pkt. 1 i 2 muszą być spełnione łącznie, aby organ mógł przyznać wnioskowane dofinansowanie. Organ odwoławczy przybliżył kluczowe elementy stanu faktycznego występującego w sprawie, a następnie odwołując się do postanowień rozporządzenia wykonawczego wskazano, że zastosowanie określonej formy zdawania egzaminu uzależniono od tego czy pracodawca jest rzemieślnikiem czy też status taki mu nie przysługuje oraz czy młodociany pracownik kształci się w zasadniczej szkole zawodowej czy też w ośrodku dokształcenia i doskonalenia zawodowego. Odnosząc się do stanu faktycznego występującego w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że nie został spełniony warunek określony w art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty, a Spółka musiała spotkać się z odmową przyznania wnioskowanego dofinansowania. Zaznaczono, że chcąc uzyskać przedmiotowe dofinansowanie Spółka winna przez cały okres kształcenia młodocianego pracownika, aż do egzaminu końcowego włącznie czuwać nad przestrzeganiem przepisów prawa. Pracodawca winien był zadbać o to, aby młodociany pracownik został skierowany do właściwej komisji egzaminacyjnej, tak aby mógł uzyskać dofinansowanie. Zdaniem organu odwoławczego zarzut dyskryminowania pracodawcy poprzez odmienne wskazanie sposobu złożenia egzaminu kończącego naukę zawodu jest bezpodstawny.

Z decyzją tą nie zgodziła się A Spółka Akcyjna w Z. reprezentowana przez radcę prawnego E. G. i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy to jest: art. 70b ust, 1 pkt. 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt. 3 ustawy o systemie oświaty i § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że warunek zdania egzaminu nie jest spełniony, gdy młodociany, zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający w zasadniczej szkole zawodowej, zdał egzamin na tytuł czeladnika przeprowadzony przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych; warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania będzie spełniony wyłącznie wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zda egzamin przed okręgową komisją egzaminacyjną; przedłożone dokumenty, w tym zaświadczenie o szkoleniu ucznia rzemieślniczego, z którego wynika, iż młodociany zdał egzamin czeladniczy przed Komisja Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w K., nie wskazują na spełnienie ustawowych przesłanek, warunkujących przyznanie skarżącej dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego; art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pracodawca zobowiązany jest zadbać, aby młodociany pracownik został skierowany na właściwy egzamin oraz że błędne wskazanie młodocianemu pracownikowi, iż zakończenie nauki zawodu może odbyć się poprzez egzamin czeladniczy wykluczyło pracodawcę z możliwości otrzymania przedmiotowego dofinansowania, podczas gdy pracodawca nie ma wpływu na wybór przez pracownika rodzaju zdawanego egzaminu; art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania przez władze publiczne, polegające na pozbawieniu pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dofinansowania i obarczania go negatywnymi skutkami zdania przez młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego, podczas gdy zdanie takiego egzaminu dopuszczają przepisy prawa, a pracodawca, który wyszkolił młodocianego nie ma wpływu na wybór przez pracownika rodzaju zdawanego egzaminu. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej Spółki zarzucił powyższej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezastosowanie tego przepisu i na naruszeniu przez organ zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej, co znalazło odzwierciedlenie w tym, że w obrocie prawnym pozostały decyzje o odmiennych ocenach prawnych wydanych w analogicznych stanach faktycznych. W konkluzji domagano się uwzględnienia wniesionej skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zobowiązania organu do wydania decyzji zgodnej z oczekiwaniami strony skarżącej, a także zasądzenia kosztów postępowania. W rozbudowanym uzasadnieniu przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie odniesiono się do wskazanych zarzutów i zaprezentowano argumentację przemawiającą za ich uwzględnieniem. Strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisko prezentowane w odwołaniu. Zdaniem skarżącej funkcja i cel art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty nie uległ zmianie, a dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych zachowało swoją aktualność. Podkreślono, że wybór rodzaju egzaminu spośród dopuszczonych przez przepisy nie może decydować o tym, czy pracodawca otrzyma dofinansowanie czy też będzie go pozbawiony. W dalszej części uzasadnienia odniesiono się do poszczególnych zarzutów i je rozbudowano odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz do poglądów prezentowanych w literaturze przedmiotu. W końcowej części uzasadnienia skargi zamieszczono rozważania dotyczące wartości przedmiotu sporu oraz ustalenia wysokości wpisu od wniesionej skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 wyżej wymienionej ustawy, wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie wzbudza żadnych kontrowersji i strona skarżąca nie podnosi żadnych zarzutów co do kompletności zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzona z urzędu przez Sąd kontrola prowadzonego postępowania dowodowego w sprawie także nie doprowadziła do ujawnienia okoliczności, które zostałyby przez organy administracji pominięte. Z tego powodu Sąd ograniczy się jedynie do jego skrótowego przedstawienia i zwrócenia uwagi na kluczowe aspekty. Nim jednak zostaną one omówione należy zauważyć, że z dniem 1 września 2012 r. zmianie uległ stan normatywny w zakresie dofinansowania kształcenia zawodowego młodocianych. Uwaga ta jest o tyle istotna, że determinuje ona ocenę normatywną zastosowanych w sprawie przepisów ustawy o systemie oświaty, Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych do tych aktów. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że skarżąca Spółka w dniu 2 września 2012 r. podpisała z młodocianym P. S. umowę o pracę celem przygotowania zawodowego. Umowa ta zawarta została na czas nieokreślony celem nauki zawodu - elektryk. Określono w niej, że nauka będzie trwała 24 miesiące od dnia 1 września 2013 r. do 31 sierpnia 2015 r. i zakończy się egzaminem czeladniczym - sprawdzającym składanym przed komisją izby rzemieślniczej lub właściwej Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Zamieszczono w niej postanowienia, mocą których młodociany teoretyczną wiedzę miał zdobywać w Zespole Szkół [...] w R., a koszt dokształcania teoretycznego realizowanego w formie pozaszkolnej poniesie skarżąca Spółka. Wśród obowiązków młodocianego wymieniono między innymi, że przystąpi do egzaminu czeladniczego po zakończeniu nauki zawodu lub sprawdzającego po zakończeniu przyuczenia. Z kolei skarżąca Spółka zobowiązała się pokryć koszt egzaminu na tytuł kwalifikacyjny zdawanego przez młodocianego w pierwszym terminie. Wśród podstaw prawnych tej umowy zamieszczono między innymi rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 4 grudnia 2002 r. w sprawie egzaminów kwalifikacyjnych na tytuł czeladnika i mistrza w zawodzie przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 20, poz. 171). W dniu 17 sierpnia 2015 r. skarżąca Spółka przygotowała aneks do powyższej umowy, mocą którego P. S. został zatrudniony na czas nieokreślony. Aneks ten wszedł w życie z dniem 1 września 2015 r., a przez P. S. został podpisany w dniu 7 września 2015 r., a zatem już po jego wejściu w życie. Mocą tego aneksu młodociany został zatrudniony na stanowisku elektromontera taboru szynowego na czas nieokreślony.

Kolejnym aspektem postępowania dowodowego, który odgrywa istotną rolę jest charakter prawny skarżącej Spółki, otóż jest to podmiot zatrudniający powyżej 250 pracowników, a tym samym nie może być zaliczony do grupy małych i średnich przedsiębiorstw, co wynika z postanowień art. 105 i art. 106 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584), jak również nie może być uznany za rzemieślnika co wynika z definicji tego podmiotu zamieszczonej w art. 2 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2015 r. poz. 1182). Na marginesie przyjdzie zauważyć, że podniesiona okoliczność na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie była kwestionowana.

Po przedstawieniu stanu faktycznego w sprawie niezbędne jest odniesienie się do stanu normatywnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że przedmiotowa umowa zawarta została w dniu 2 września 2012 r. zatem punktem wyjścia będzie stan normatywny obowiązujący w tym dniu. Powyższa uwaga jest o tyle istotna, że z dniem 1 września 2012 r. zmianie uległ stan normatywny i przepisy stanowiące przedmiot zainteresowania uzyskały nowe brzmienie. Zgodnie z treścią art. 70b ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156) pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa powyżej. Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy przywołany przepis odgrywa kluczową rolę, ponieważ istota sporu między organami administracji publicznej a skarżącą Spółką sprowadza się właśnie do treści tego przepisu.

Wykładnia literalna wskazanego przepisu doprowadza do następującego ustalenia jego treści, otóż pracodawca, który zawarł umowę o pracę z młodocianym w celu przygotowania zawodowego może skutecznie ubiegać się o dofinansowanie kosztów kształcenia, gdy spełnione zostaną łącznie następujące warunki;

- pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

- młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin zgodnie z przepisami "w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania".

Pierwszy z wymienionych wymogów w rozpoznawanej sprawie nie był przedmiotem sporu między organem administracji a skarżącą Spółką. W tej sytuacji odnieść należy się do drugiego z wyodrębnionych wymogów warunkujących skuteczne ubieganie się o przedmiotowe dofinansowanie, a mianowicie ukończenie nauki i zdanie egzaminu. W przypadku tego wymogu odwołać należy się do unormowań prawnych, otóż zgodnie z treścią § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 1996 r. Nr 60, poz. 278 ze zm.) w brzemieniu obowiązującym od 1 września 2012 r. wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu. Zgodnie z ust. 2 tego paragrafu młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, a w przypadku gdy w zawodzie wyodrębniono więcej niż jedną kwalifikację - egzaminy potwierdzające kwalifikacje w zawodzie z zakresu wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w tym zawodzie, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Po myśli ust. 3 tego paragrafu młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego lub u pracodawcy zdaje egzamin eksternistyczny potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, a w przypadku gdy w zawodzie wyodrębniono więcej niż jedną kwalifikację - egzaminy eksternistyczne potwierdzające kwalifikacje w zawodzie z zakresu wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w tym zawodzie, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów eksternistycznych. Według ust. 4 tego paragrafu młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie. Literalne odczytanie przywołanych przepisów jest klarowne, otóż osoby młodociane kończące naukę u pracodawców nie będących rzemieślnikami oraz małymi i średnimi przedsiębiorcami zdają egzamin końcowy zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Natomiast młodociane osoby zatrudnione u pracodawcy będącego rzemieślnikiem lub u małego lub średniego przedsiębiorcy zdają egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Przedstawiony powyżej stan normatywny legł u podstaw decyzji wydanych przez organy administracji obu instancji i co należy podkreślić organy te z uwagi na treść art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązane były podejmować rozstrzygnięcia zgodnie z ich brzmieniem, co doprowadziło je do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia dla skarżącej Spółki. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji jak również w skardze do tutejszego Sądu skarżąca Spółka podniosła szereg zarzutów, które zmierzały do tego, aby przedstawione powyżej przepisy analizować nie tylko z uwzględnieniem wykładni literalnej, ale mając w polu widzenia inne rodzaje wykładni. W świetle takiego stanowiska skarżącej Spółki przyjdzie przeprowadzić wykładnię spornych unormowań z uwzględnieniem innych rodzajów wykładni. Jednakże wpierw należy przypomnieć, iż stosownie do postanowień art. 4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Przywołanie tego przepisu jest istotne, ponieważ wyznacza on ramy w jakich orzeka sąd administracyjny i które przepisy są dla sędziego sądu administracyjnego wiążące, a które w swoim orzekaniu może pominąć.

Zarzuty skarżącej Spółki związane są z treścią art. 70b ust. 1 pkt. 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt. 3 ustawy o systemie oświaty oraz § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania i dotyczą błędnej wykładni tych przepisów, polegającej na przyjęciu, że warunek zdania egzaminu nie jest spełniony, gdy młodociany, zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający w zasadniczej szkole zawodowej, zdał egzamin na tytuł czeladnika przeprowadzony przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych; warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania będzie spełniony wyłącznie wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zda egzamin przez okręgowa komisją egzaminacyjną; przedłożone dokumenty, w tym zaświadczenie o szkoleniu ucznia rzemieślniczego, z którego wynika, iż młodociany zdał egzamin czeladniczy przed Komisja Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w K., nie wskazują na spełnienie ustawowych przesłanek, warunkujących przyznanie skarżącej Spółce dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego. W uzasadnieniu skargi podniesiono również, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że nie jest istotne to, przed którą komisją egzaminacyjną młodociany zda egzamin końcowy, a kluczowe jest to, że dysponuje on dokumentem zdania takiego egzaminu. Odnosząc się do podniesionego zarzuty przyjdzie potwierdzić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywoływane stanowisko było akceptowane i stanowiło podstawę oceny działań organów administracji publicznej, jednakże orzeczenia te podejmowane były w oparciu o unormowania obowiązujące do 31 sierpnia 2012 roku. W rozpoznawanej sprawie umowa z młodocianym pracownikiem podpisana została w dniu 2 września 2012 r., a zatem już w momencie obowiązywania nowych rozwiązań prawnych. Oznacza to, że zarówno pracodawca jak również organy administracji są obowiązani podejmować działania zgodnie z treścią tych nowych regulacji prawnych. Na marginesie przyjdzie zauważyć, że podnoszony przez skarżącą Spółkę argument odnoszący się do uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty nie może zostać uwzględniony, ponieważ czym innym są zamierzenia, które stanowiły podstawę uruchomienia procesu legislacyjnego, a czym innym jest finalny rezultat, który został wprowadzony do ustawy. Sąd obowiązany jest uwzględniać treść przepisu przyjętą przez ustawodawcę i opublikowaną w prawem przewidziany sposób, natomiast uzasadnienie projektu może pełnić jedynie funkcję pomocniczą w procesie wykładni przyjętego przepisu, a tym samym nie determinuje treści takiego przepisu. Przypomnieć należy, że sędzia jest związany przepisami Konstytucji i ustawy, a zatem nie może ich pominąć, natomiast w procesie wykładni może sformułować sposób jego interpretacji, który będzie uwzględniał okoliczności sprawy a zarazem nie będzie w kolizji z fundamentami porządku prawnego. Będący przedmiotem analizy przepis art. 70b ust. 1 przed nowelizacją, czyli do 31 sierpnia 2012 r. brzmiał w sposób następujący "pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami".

Natomiast po nowelizacji, czyli od 1 września 2012 r. brzmi on w sposób następujący "pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1".

Zestawienie obu wersji pozwala stwierdzić, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 września 2012 r. ustawodawca w sposób jednoznaczny określił, w jaki sposób młodociany pracownik obowiązany jest zdać egzamin, albowiem odesłał do przepisów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Przyjdzie zauważyć, że przepisy dotyczące zatrudniania młodocianych zamieszczone są w Kodeksie pracy i na mocy delegacji zamieszczonej w tym akcie wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Zatem nie są to odrębne przepisy jak miało to miejsce do 31 sierpnia 2012 r., lecz ściśle określone zamieszczone w przywołanym powyżej rozporządzeniu Rady Ministrów. Wskazany akt w § 11 w ust. 2 - 4 w sposób jednoznaczny unormował to przed, którymi komisjami młodociany pracownik obowiązany jest zdać egzamin. Sąd przeprowadzając analizę spornego przepisu ustawy nie może nie widzieć wprowadzonej zmiany i tego, że zamieszczono w nim nazwę określonego aktu regulującego w § 11 zasady zdawania egzaminu końcowego przez młodocianego pracownika. W tym miejscu przyjdzie jednoznacznie stwierdzić, że obowiązujące brzmienie art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty różni się od wcześniejszego jego brzmienia w sposób istotny i merytoryczny, ponieważ wskazuje w sposób konkretny, które unormowania muszą w tym zakresie być brane pod uwagę. Zatem organy administracji publicznej jak i skład orzekający w niniejszej sprawie nie mógł pominąć wprowadzonej zmiany i kierować się wcześniej wypracowaną linią orzeczniczą. Dokonując wykładni przedmiotowego unormowania nie można tracić z pola widzenia także i tej okoliczności, że wejście w życie wskazanych unormowań poprzedzone było długim okresem vacatio legis, trwającym blisko rok, albowiem ustawa zmieniająca ustawę o systemie oświaty opublikowana została w dniu 29 września 2011 r., a zatem pracodawca miał wystarczająco dużo czasu na to, by w sposób profesjonalny przygotować się do tej zmiany. W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że skarżąca Spółka będąca dużym przedsiębiorcą, ponieważ zatrudnia ponad 250 osób dysponuje odpowiednimi służbami prawnymi ją obsługującymi i winny one przygotować wszystkie dokumenty i wzory mogące być w tym zakresie wykorzystane z uwzględnieniem zmienionego stanu normatywnego, jednakże analiza dokumentów sporządzanych przez skarżącą Spółkę pozwala stwierdzić, że stosowne działania dostosowawcze nie były podejmowane. Wskazać należy, że umowa o pracę z młodocianym sporządzona została na wzorze, który był już od kilku lat nieaktualny. Stwierdzenie takie jest możliwe z tego powodu, że w podstawach prawnych podpisanej umowy zamieszczono akty normatywne, które już od kilku lat nie obowiązywały, a dotyczy to kluczowego z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, ponieważ w jego przypadku uwzględniono jedynie zmianę wprowadzoną w 2002 r., natomiast pominięto zmiany z 2004 r, z 2005 r. i z 2012 r. Następnie przywołano rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 4 grudnia 2002 r. w sprawie egzaminów kwalifikacyjnych na tytuł czeladnika i mistrza w zawodzie przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. z 2003 r. poz. 171), które utraciło moc z dniem 1 stycznia 2006 r. Analogicznie sytuacja przedstawia się z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. z 2001 r. Nr 29, poz. 323 ze zm.), które utraciło moc z dniem 13 września 2004 r. Powyższe zestawienie podstaw prawnych zawartej umowy wskazuje, że zawarta została ona na druku, który już od blisko ośmiu lat zawierał wadliwe podstawy prawne. Ponadto we wskazanej umowie zamieszczono stwierdzenie umożliwiające młodocianemu pracownikowi składanie egzaminu końcowego przed komisją izby rzemieślniczej lub właściwą Okręgową Komisją Egzaminacyjną w sytuacji, gdy od 1 września 2012 r. już takiej możliwości nie było, a w przedmiotowej umowie możliwość zdawania egzaminu końcowego przed komisją izby rzemieślniczej powinna zostać wykreślona, jeżeli pracodawca chciał korzystać z dofinansowania. Wykładnia historyczna, celowościowa i systemowa obowiązujących unormowań pozwala opowiedzieć się za stanowiskiem, że ustawodawca przyjmując przedmiotową nowelizację art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty wprowadził czytelne i jednoznaczne reguły związane z kształceniem młodocianych pracowników i kończeniem przez nich nauki egzaminem zdawanym przed właściwą komisją. Nowelizacja ta rozwiała wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne, których następstwem było orzecznictwo sądów administracyjnych ukierunkowane na liberalne ujęcie zdawania egzaminu końcowego przez młodocianego pracownika. Za takim rozumieniem przyjętego rozwiązania przemawia także długie vacatio legis, o którym była powyżej mowa, w trakcie którego wszystkie podmioty funkcjonujące w tej sferze życia publicznego mogły się w spokoju przygotować i dostosować do zmienionych reguł. W podsumowaniu tej części rozważań przyjdzie uznać, że skarżąca Spółka odwołując się do wykładni celowościowej i systemowej oraz odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych stara się przykryć własne zaniedbania w podejmowaniu działań w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Postępowanie takie można rozpatrywać w kontekście nadużycia prawa, gdyż ignorując stan normatywny stara się uzyskać świadczenie, które było możliwe do uzyskania przy dochowaniu minimum staranności w prowadzeniu swojego działania. W tym miejscu odnieść należy się także do roli organu administracji, otóż organ pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie uruchomił postępowanie w dniu 3 grudnia 2015 r. w następstwie złożonego wniosku. W trakcie prowadzonego postępowania organ ten mógł jedynie gromadzić dokumenty niezbędne mu do wydania stosownego rozstrzygnięcia i przyjdzie stwierdzić, że postępowanie to prowadził w sposób prawidłowy. W trakcie tego postępowania nie dysponował już możliwościami korygowania działań skarżącej Spółki, ponieważ jego aktywność sprowadzała się do gromadzenia stosownej dokumentacji. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie może wypowiadać się co do treści zaświadczenia wystawionego przez Izbę Rzemieślniczą w K. z dnia [...] r., jednakże zamieszczono w nim stwierdzenie, że skarżąca Spółka prowadzi działalność rzemieślniczą, co pozostaje w opozycji do prezentowanej powyżej jej sytuacji prawnej.

Kolejnym zarzutem podniesionym w skardze jest błędna wykładnia art. 70b ust. 1 w związku z § 11 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania sprowadzająca się do uznania, że pracodawca jest odpowiedzialny za to, aby młodociany pracownik skierowany został na właściwy egzamin, w sytuacji, gdy nie ma on wpływu na wybór przez młodocianego pracownika rodzaju zdawanego egzaminu. Postawiony zarzut w ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie jest trafny. Wskazać należy, że w umowie z młodocianym pracownikiem zakład obowiązany jest wskazać przed, którą komisją egzaminacyjną młodociany ma zdawać egzamin. Nadto pracodawca po myśli § 11 ust. 6 wskazanego rozporządzenia obowiązany jest opłacić pierwszy termin egzaminu. Zatem pracodawca dysponuje instrumentami formalnymi, przy wykorzystaniu których może zobligować młodocianego pracownika do zdawania egzaminu końcowego przed właściwą komisją, jednakże obowiązany jest znać przepisy i zawierając stosowną umowę zamieścić w niej odpowiednie postanowienia. W rozpoznawanej sprawie jak zostało to już zaznaczone pracodawca pozostawił to uznaniu młodocianego pracownika, zatem nie może on zgłaszać do tego pracownika pretensji, że wybrał taką komisję egzaminacyjną, która jemu odpowiadała a nie wynikała z obowiązujących unormowań prawnych.

Przedstawione powyżej rozważania czynią bezzasadnym kolejny zarzut sformułowany w skardze a sprowadzający się do tego, że organy administracji odmawiając przyznania dofinansowania dopuściły się naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Ostatni zarzut sformułowany w skardze sprowadza się do tego, że organy administracji podejmując zaskarżone rozstrzygnięcia działały z naruszeniem art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Także i ten zarzut nie może zostać uwzględniony, ponieważ skarżąca Spółka abstrahuje od tego, że stan normatywny w rozpoznawanej sprawie uległ zmianie, a tym samym nie można mówić, że organy administracji podejmowały w analogicznym stanie prawnych odmienne rozstrzygnięcia. Zdaniem składu orzekającego organy administracji obu instancji nie dopuściły się naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa.

W konkluzji prowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji obu instancji podejmując kwestionowane rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi, natomiast Sąd dostrzega inną okoliczność, otóż skarżąca Spółka prowadząc działania z pominięciem stanu normatywnego doprowadziła do tego, że nie spełnia wymogów formalnych umożliwiających przyznanie jej dofinansowania z tytułu kształcenia młodocianego pracownika.

Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zauważyć, że uwagi poczynione w uzasadnieniu niniejszego wyroku nie wpływają na legalność egzaminu zdanego przez młodocianego pracownika, zatem jego uprawnienia i kwalifikacje nie mogą być kwestionowane.

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.