Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1570/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2022 r., sygn. I SA/Wa 1331/21 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo P. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 kwietnia 2021 r. nr DL-II.680.1.2016 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo P. na rzecz Ministra Klimatu i Środowiska kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1331/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z 2 kwietnia 2021 r. nr DL-II.680.1.2016 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zaskarżoną decyzją z 2 kwietnia 2021 r. nr DL-II.680.1.2016 Minister Klimatu i Środowiska (dalej: Minister), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17 poz. 71 ze zm., dalej: "ustawa z 12 marca 1958 r.") w wyniku wniosku Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej: Skarżący) z 23 grudnia 2019 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Ministra Klimatu z 5 grudnia 2019 r. nr DL-II.680.1.2016.JJ stwierdzającą nieważność decyzji z 16 stycznia 1961 r. Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w [...] nr ZH-P-1026/11/60 oraz decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 24 kwietnia 1961 r. nr GM-2-1029/916/61, którymi orzeczono o przejęciu na własność Skarbu Państwa działki leśnej położonej w gromadzie [...], powiat [...], o pow. 18,27 ha, stanowiącej części dawnych działek 48 i 49.

Wnioskiem z 30 kwietnia 2012 r. A. K. (spadkobierca D. J. - byłej właścicielki spornej nieruchomości) wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji z 16 stycznia 1961 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Minister Środowiska decyzją z 22 lipca 2013 r. utrzymaną w mocy decyzją z 23 czerwca 2014 r. stwierdził nieważność decyzji z 16 stycznia 1961 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2662/14 uchylił ww. decyzje Ministra Środowiska. W uzasadnieniu wskazał na konieczność zasięgnięcia opinii biegłego na okoliczność: jakim geodezyjnym i własnościowym zmianom podlegały działki będące przedmiotem postępowania oraz przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, na okoliczność wieku drzew na spornej nieruchomości.

Zgodnie z zaleceniem zawartym w uzasadnieniu ww. wyroku postanowieniem z 4 listopada 2016 r. dopuszczono dowód z opinii biegłego na okoliczność zmian geodezyjnych oraz zmian własnościowych, jakim podlegały dawne działki nr 48 i 49, wymienione w decyzji z 16 stycznia 1961 r. w okresie od 1 stycznia 1945 r. do 16 stycznia 1961 r. Na wniosek strony przeprowadzono dowód z zeznań świadków: A. S., R. P. i E. S. w celu ustalenia, czy matka wnioskodawczyni – D. J. (z domu Z.) wykonywała w lesie będącym jej własnością czynności władcze polegające na zalesianiu, pielęgnacji upraw i drzewostanów oraz pozyskiwaniu drewna w okresie przed dniem wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r., tj. przed 5 kwietnia 1958 r. oraz w dniu wydania ww. decyzji z 1961 r. Ponadto, postanowieniem z 18 kwietnia 2018 r. organ dopuścił dowód z opinii biegłego na okoliczność określenia wieku drzewostanu na spornych działkach. Na podstawie opinii z 25 czerwca 2018 r. ustalono, że wiek drzew na dawnych działkach 48 i 49 wskazuje, że nasadzenia te nie były wykonywane przed 1958 r. oraz w dacie wydania ww. decyzji z 1961 r. Na podstawie zgromadzonych akt w sprawie ustalono, że dawne działki 48 i 49, w dacie wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. były położne w granicach Nadleśnictwa [...]. Po likwidacji tego Nadleśnictwa działki te znalazły się w granicach Nadleśnictwa [...] należącego do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...]. Do Nadleśnictwa [...] grunt ten został przyłączony w 1978 r., a od 1988 r. figuruje w planie urządzenia lasu oraz na mapach tego Nadleśnictwa. Powyższych ustaleń dokonano na podstawie znajdującego się w aktach sprawy pisma Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] z 31 stycznia 2013 r. nr ZZ-2140-4/12/13. Ponadto ustalono, że w okresie od 1958 r. do 1961 r., czyli po dacie wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. oraz w dniu wydania decyzji z 16 stycznia 1961 r. i decyzji z 24 kwietnia 1961 r. dawne działki 48 i 49 nie znajdowały się na mapie z planu urządzenia lasu, co zostało potwierdzone w piśmie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] z 25 kwietnia 2013 r. nr ZS-2140-01/13/AN. Poza tym zarówno w archiwum Nadleśnictwa [...] jak i Nadleśnictwa [...] nie odnaleziono żadnych akt potwierdzających wykonanie czynności gospodarczych zaświadczających o władaniu Skarbu Państwa dawnymi działkami nr 48 i 49.

Mając powyższe na uwadze Minister Klimatu ww. decyzją z 5 grudnia 2019 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. stwierdził nieważność ww. decyzji Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w [...] z 16 stycznia 1961 r. oraz decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 24 kwietnia 1961 r. W uzasadnieniu stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa określone w art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r., wobec braku jakichkolwiek dowodów potwierdzających wykonanie przez właściwe nadleśnictwo na dawnych działkach nr 48 i 49 czynności gospodarczych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r. oraz w dacie wydania decyzji z 16 stycznia 1961 r. i z 24 kwietnia 1961 r., nie można potwierdzić, że Lasy Państwowe władały tą działką w tym czasie.

W wyniku wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zaskarżoną decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję Ministra Klimatu z 5 grudnia 2019 r. W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że w okresie od 1958 r. do 1961 r. działka nr 3308/7 obejmująca dawne parcele 48 i 49 nie znajdowała się na mapie z planu urządzenia lasu. Wśród akt zgromadzonych podczas poprzednio prowadzonego postępowania, jak również w postępowaniu prowadzonym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających wykonanie czynności gospodarczych zaświadczających o władaniu Państwa sporną nieruchomością, tj. zalesianie, pielęgnacja upraw i drzewostanów oraz ich pozyskiwanie. Z kolei na podstawie zeznań złożonych przez świadków: A. S., R. P. oraz E. S. ustalono, że była właścicielka spornej nieruchomości – D. J. użytkowała sporny las w latach od 1958 r. do 1961 r. Według zeznań świadków D. J. wykonywała w tym czasie w lesie zabiegi pielęgnacyjne.

W konkluzji organ nadzoru stwierdził, że skoro przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. było władanie przez Państwo przejmowaną nieruchomością, a celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 ust. 1 k.p.a., to wobec niezaistnienia przesłanki z art. 9 ww. ustawy z 12 marca 1958 r. należało stwierdzić, że decyzja z 16 stycznia 1961 r. oraz decyzja z 24 kwietnia 1961 r. rażąco naruszyły prawo i dlatego stwierdzono ich nieważność.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej Sąd I instancji) wniósł Skarżący.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1331/21 Sąd I instancji oddalił wniesioną skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Sąd I instancji podzielił argumentację organów nadzoru przedstawioną w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji. Dalej wskazał, że podstawę prawną decyzji Ministra Klimatu z 5 grudnia 2019 r. stanowiły przepisy art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 ww. ustawy z 12 marca 1958 r. Zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jako przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji z 16 stycznia 1961 r. oraz z 24 kwietnia 1961 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości stanowiących części dawnych działek 48 i 49 organy nadzoru wskazały rażące naruszenie prawa, polegające na braku spełnienia przesłanki przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, określonej w art. 9 ww. ustawy z 12 marca 1958 r., wobec braku jakichkolwiek dowodów potwierdzających władanie przez stronę Skarżącą dawnymi działkami nr 48 i 49 przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r. oraz w dacie wydania inkryminowanych decyzji z 16 stycznia 1961 r. i z 24 kwietnia 1961 r. Stosownie do treści art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (5 kwietnia 1958 r.), przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zachodzi jedynie wówczas, gdy naruszenie prawa ma charakter oczywistego naruszenia bezpośrednio godzącego w rozstrzygnięcie decyzji, co wyraża się w oczywistej sprzeczności treści tej decyzji z obowiązującym porządkiem prawnym. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

Odnosząc powyższe do istoty rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji podzielił stanowisko organu nadzoru, że inkryminowane decyzje z 16 stycznia 1961 r. i z 24 kwietnia 1961 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W orzecznictwie podkreśla się, że użyty w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zwrot "objęte we władanie" pozwala sądzić, że mamy do czynienia z władaniem o charakterze władania (posiadania) samoistnego, o którym mowa w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 1995 r., sygn. akt II SA 1250/94 - źródło CBOSA). Władanie lasem może zatem polegać na wykonywaniu czynności, które w ramach prowadzonej gospodarki leśnej zazwyczaj wykonuje właściciel lasu, takich jak pozyskiwanie drewna, wykonywanie cięć pielęgnacyjnych, dokonywanie zalesień i odnowień oraz planowanie gospodarki leśnej, wyrażającej się w sporządzaniu planów urządzenia lasu. Wobec braku jakichkolwiek dowodów potwierdzających wykonywanie przez stronę Skarżącą na spornej nieruchomości czynności gospodarczych przed dniem wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r., tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r. oraz w dacie wydania decyzji z 16 stycznia 1961 r. i decyzji z 24 kwietnia 1961 r., nie można stwierdzić, że Lasy Państwowe władały sporną nieruchomością w tym czasie. Skoro w sprawie nie ziściła się przesłanka władania, o której stanowi ww. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., to z tej właśnie przyczyny organ nadzoru prawidłowo stwierdził nieważność inkryminowanych decyzji z 16 stycznia 1961 r. i z 24 kwietnia 1961 r., jako wydanych z rażącym naruszeniem tego przepisu.

Końcowo Sąd wskazał, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, stanowisko o rażącym naruszeniu art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami zostało prawidłowo wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu nadzoru. Za niezasadne Sąd uznał więc zarzuty skargi stanowiące jedynie polemikę z powyższym stanowiskiem organu nadzoru.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co dotyczy art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez przyjęcie, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji należało ustalić nowy stan faktyczny, sprzeczny z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, poprzez brak prawidłowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, oceny tego materiału, prawidłowości wydanych w sprawie decyzji administracyjnych.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie powołano się na obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach.

Ocenę zasadności skargi kasacyjnej należy rozpocząć od wskazania, iż zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie mógł stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Norma ta jest normą o charakterze "wynikowym" regulującą jedynie sposób rozstrzygnięcia skargi. Przepis ten kształtuje zakres orzekania w odniesieniu do skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia. Dla potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia tego przepisu niezbędne jest wskazanie naruszenia innych przepisów proceduralnych lub materialnych, którym Sąd uchybił. Ewentualne naruszenie w zakresie ustalenia podstaw do oddalenia lub uwzględniania skargi następuje w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Kontroli tej Sąd dokonuje w oparciu o konkretne przepisy p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5055/21, źródło CBOSA).

Ponadto zarzut naruszenia art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. został wadliwie skonstruowany. Skarżący kasacyjnie nie wskazał konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jego ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzował zarzutu, nie przytoczył właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwił ustalenia granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżący kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).

Przechodząc do zagadnień materialnoprawnych, podkreślić przede wszystkim trzeba, że skoro zaskarżony wyrok oddalał skargę na decyzję wydaną w trybie nieważnościowym, gdyż Minister Klimatu i Środowiska decyzją z 2 kwietnia 2021 r. stwierdził nieważność decyzji z 16 stycznia 1961 r. Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w [...] nr ZH-P-1026/11/60 oraz decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 24 kwietnia 1961 r. nr GM-2-1029/916/61, którymi orzeczono o przejęciu na własność Skarbu Państwa działki leśnej położonej w gromadzie [...], powiat [...], o pow. 18,27 ha, stanowiącej części dawnych działek 48 i 49, to będący podstawą prawną tych decyzji art. 9 ust. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwem rolnym w niniejszym postępowaniu nie występował samodzielnie, a jedynie w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wskazanie zatem jako zarzutu kasacyjnego na naruszenie tylko art. 9 ww. ustawy przesadzało o tym, że zarzut taki - już tylko z tego powodu - nie mógł zostać uwzględniony.

Niejako zatem ubocznie skład orzekający pragnie zatem wyjaśnić, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Ponieważ pojęcie "rażącego naruszenia prawa", jakim posługuje się ww. przepis, nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, to instytucja ta doczekała się bogatego orzecznictwa i piśmiennictwa. Z reguły w doktrynie i orzecznictwie prezentowane są zaś poglądy, w których, eksponując cechy rażącego naruszenia prawa, wskazuje się na: oczywistość treści normatywnej danego przepisu, nie budzącej wątpliwości konieczności jego zastosowania oraz skutki społeczno-gospodarcze, których nie można zaakceptować z punktu widzenia praworządności. Oczywistość przy tym naruszenia prawa polega na nie budzącej wątpliwości sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a normą prawną stanowiącą jego podstawę prawną.

Z tych więc zatem względów nawet prawidłowe określenie omawianego zarzutu kasacyjnego, nie wpływałoby na jego ocenę.

Również należy podnieść, że w przedmiotowej sprawie prawomocne orzeczenie wydał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 27 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2662/14 (źródło CBOSA).

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i praktyka sądowa jednolicie przyjmują, że w świetle treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, źródło CBOSA). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1531/21, źródło CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że przywoływane wyżej prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego miałoby istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy z uwagi treść art. 153 p.p.s.a., tj.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2662/14. Zostało w nim zawarte wskazanie, że przy ocenie samego władztwa państwowego w relewantnych dla sprawy okresach przydatne może być przeprowadzenie dowodu powoływanego z opinii biegłego, na okoliczność wieku części drzew na spornej nieruchomości, który mógłby świadczyć o dacie zalesiania i podmiocie, który tego dokonywał. Sąd I instancji zasadnie wskazał, że organ nadzoru uzupełnił materiał dowodowy o wskazania i zalecenia zawarte w wyroku z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2662/14.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne.

Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko organu nadzoru, że Lasy Państwowe nie władały lasem a zatem nie wykonywały czynności, które w ramach prowadzonej gospodarki leśnej zazwyczaj wykonuje właściciel lasu. Wobec powyższego decyzje z 16 stycznia 1961 r. i z 24 kwietnia 1961 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach orzeczono z mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a.