Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2120/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant ref. staż. Anna Zarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi E. R. i S. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1978 r., nr [...], którą orzeczono o przejęciu od S. i E. małżonków R. części gospodarstwa rolnego, tj. działki o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni 0,29 ha położonej w P.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] marca 1978 r., nr [...], Naczelnik Gminy S. orzekło przejęciu od S. i E. małżonków R., na własność Państwa, części gospodarstwa rolnego składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,29 ha, położonej we wsi P.

Wnioskiem datowanym na 22 listopada 2006 r. o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji Naczelnika Gminy S. wystąpiła S. R.

Decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z dnia [...] marca 1978 r. Po rozpoznaniu wniosku S. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...].

Wyrokiem z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt. IV SA/Wa 447/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. R. na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2009 r. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 15 czerwca 2010 r.

Z kolejnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1978 r., datowanym na dzień 24 września 2013 r., wystąpili S. i E. małżonkowie R.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], Minister odmówił wszczęcia żądanego postępowania argumentując, że sprawa objęta wnioskiem została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną (powaga rzeczy osądzonej). Z kolei postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], Minister utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] stycznia 2014 r.

Skargę na postanowienie Ministra z dnia [...] lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli S. i E. małżonkowie R.

Wyrokiem z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt. I SA/Wa 1183/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wskazaną skargę. Wyrok ten jednak, jak również postanowienia Ministra z [...] lutego 2014 r. oraz z [...] stycznia 2014 r., zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt: I OSK 850/15, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej E. R. Uzasadniając swoje orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie można przyjąć, iż w sprawie zainicjowanej wnioskiem S. i E. małżonków R. z dnia 24 września 2013 r. miałaby zachodzić tożsamość podmiotowa ze sprawą prowadzoną uprzednio przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w ramach której wydane zostały decyzje z [...] września 2009 r. oraz z [...] grudnia 2009 r. W tym kontekście Sąd podniósł, że w postępowaniu zakończonym wskazanymi decyzjami E. R. nie brał udziału. Okoliczność tę organ nadzoru jest obowiązany wziąć pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku S. i E. małżonków R. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika z dnia [...] marca 1978 r.

Rozpatrując sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeanalizował przesłanki przejęcia przedmiotowej nieruchomości, wynikające z art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Uznał, że zostały one spełnione, bowiem oboje małżonkowie R. byli współwłaścicielami przejmowanej działki, nie spełniali warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie tej ustawy, ani nie nabyli prawa do emerytury lub renty na podstawie innych przepisów oraz złożyli stosowny wniosek. Odnośnie tej ostatniej przesłanki organ przyjął przy tym, że choć wniosek o przejęcie został podpisany jedynie przez E. R., to został on złożony za aprobatą i zgoda S. R., na co wskazuje szereg opisanych okoliczności.

Minister wziął także pod uwagę, że w sprawie zastosowanie ma art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dotyczy to związania prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 447/10, którym oddalono skargę S. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1978 r. W tamtym postępowaniu S. R. także powoływała się jedynie na okoliczność złożenia wniosku o przejęcie przez jej męża bez jej wiedzy i zgody, przy czym tylko ona była jego stroną. Stąd też z uwagi na brak tożsamości podmiotowej z kolejnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika z [...] marca 1978 r., pochodzącym tym razem od obojga małżonków R., wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt. I OSK 850/15, uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt. I SA/Wa 1183/14, a także postanowienia Ministra z [...] lutego 2014 r. i z [...] stycznia 2014 r.

Organ uznał także, że nie zaistniały inne podstawy do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji, określone w art. 156 § 1 kpa i wobec tego odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1978 r., nr [...].

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, E. R. i S. R. wnieśli o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skarżący szczegółowo opisali dotychczasowy tok postępowania, podkreślając kwestię, w ich ocenie, rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji z [...] marca 1978 r., przez jej wydanie na wniosek wyłącznie jednego ze współwłaścicieli działki nr [...]. Podkreślili też stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 850/15 – w odniesieniu do braku udziału E. R. w postępowaniu nieważnościowym zakończonym decyzją z 18 lutego 2014 r., a następnie sądowoadministracyjnym w sprawie sygn. akt. I SA/Wa 1183/14 tut. Sądu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego, E. i S. małżonkowie R. złożyli pismo datowane na 9 października 2019 r., w którym wyjaśnili m.in., że E. R. został zmuszony do oddania przedmiotowej nieruchomości bez konsultacji z żoną, zaś później pod jej naciskiem wniósł do Urzędu Gminy w S. pismo o uchylenie decyzji o przejęciu, zaś pieniądze za tę działkę zostały pobrane po czterech latach, po groźbach ze strony urzędu. Do swojego pisma skarżący dołączyli kopię pisma z 17 listopada 1979 r. z wnioskiem o uchylenie decyzji z [...] marca 1978 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż chybiony jest zawarty w niej, choć nieliteralnie wyrażony zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Powyższy przepis stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wobec tego należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie było prowadzone w jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji, tj. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności.

Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Przesłanki stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej zostały określone w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa, przy czym stwierdzenie takie jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 kpa i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających ze wskazanego wyżej art. 156 § 1 kpa, który w punkcie 2. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa musi być poprzedzone niewątpliwym ustaleniem, że kwestionowana decyzja narusza rażąco prawo, w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności, a ustalenia te oparte są na zebranym materiale dowodowym, który potwierdza to w sposób oczywisty. W tym postępowaniu organ nie poddaje analizie całego postępowania zwykłego, lecz jedynie kontroluje, czy wydanie decyzji może się wiązać z zaistnieniem którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu powołanego wyżej przepisu decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja, a których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Oczywistość naruszenia prawa polega na niebudzącej wątpliwości sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z kolei skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2011 r., II OSK 1521/10, LEX nr 965192). Jeżeli zaś chodzi o charakter przepisu, który został naruszony, konieczne jest w konkretnej sprawie dokonanie oceny funkcji jaką pełni dany przepis w relacji do całej regulacji dotyczącej tego rodzaju sprawy i czy naruszenie tego przepisu miało rzeczywiście wpływ na treść kwestionowanej decyzji administracyjnej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2008 r., I OPS 2/08, ONSAiWSA 2008/5/76).

Mając na uwadze powyższe unormowania, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, iż prawidłowo organ administracji w niniejszej sprawie ocenił, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie z [...] marca 1978 r. nie jest dotknięte wadami prawnymi, mającymi rażący charakter.

Przede wszystkim podkreślić należy, że Sąd w zasadzie w całości podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i uznaje za własne poczynione tam ustalenia i rozważania. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi Sąd uznał je w całości za chybione.

Podstawą materialnoprawną kontrolowanej decyzji Naczelnika Gminy S. decyzji z [...] marca 1978 r. stanowił art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Przepis ten przewidywał możliwość odpłatnego przejęcia nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (w całości lub w części) na własność Państwa od osoby, która:

1) była właścicielem przejmowanych nieruchomości,

2) nie spełniała warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy (art. 53 ust. 1) albo spełniała takie warunki, ale prawo do emerytury lub renty nabyła na podstawie innych przepisów (art. 53 ust. 3) oraz

3) złożyła stosowny wniosek.

Ustosunkowując się do przesłanki pierwszej zauważyć należy, że Naczelnik Gminy S. potraktował S. i E. małżonków R. jako współwłaścicieli przejmowanej działki ewidencyjnej nr [...]. Ustalenie to w pełni koresponduje z treścią aktu własności ziemi z dnia 23 grudnia 1976 r., nr [...], z którego wynika, że osoby te były współwłaścicielami nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha, położonej w P., obejmującej działki o numerach [...], [...], [...], [...] i [...]. Przesłanka pierwsza została zatem spełniona.

Odnosząc się do przesłanki drugiej zwrócić trzeba uwagę, że warunki wymagane do uzyskania emerytury na podstawie powołanej wyżej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, określał jej art. 2 ust. 1 (z zastrzeżeniem, że musiały być one spełnione łącznie). Jednym z tych warunków było osiągnięcie przez rolnika wieku 65 lat w przypadku mężczyzny i 60 lat w przypadku kobiety, a jeżeli rolnik był kombatantem – odpowiednio 60 lat i 55 lat. Z treści aktu własności ziemi z dnia 23 grudnia 1976 r. wynika jednak, że w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy S. E. R. liczył niespełna 49 lat, zaś S. R. miała ukończone 41 lat. Zebrana w sprawie dokumentacja nie potwierdza również, aby współwłaściciele przejętej działki zostali zaliczeni do I lub II grupy inwalidów (tj. by wypełniali podstawowy warunek do ubiegania się o rentę inwalidzką zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r.). Z tych względów należy przyjąć, że decyzja z dnia [...] marca 1978 r. wydana została z poszanowaniem drugiej przesłanki w zakresie objętym dyspozycją art. 53 ust. 1, gdyż S. i E. małżonkowie R. nie spełniali warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

W kontekście przesłanki trzeciej trzeba mieć na względzie następujące okoliczności. Z treści decyzji Naczelnika Gminy S. wynika, że została ona wydana po rozpatrzeniu wniosku S. i E. małżonków R. W zachowanej dokumentacji znajduje się podanie z dnia 24 lutego 1978 r., w nagłówku którego widnieją S. i E. małżonkowie R., zawierające prośbę o przejęcie na Skarb Państwa działki nr [...] za spłaty pieniężne. Podanie to zostało podpisane nazwiskiem R., przy czym nie ulega wątpliwości, że pismo to zostało podpisane i złożone wyłącznie przez E. R. (zob. np. pisma St. R. z dnia 22 listopada 2006 r., z dnia 4 listopada 2009 r., pismo E. R. z dnia 17 listopada 1979 r., pisma małżonków R. z dnia 24 września 2013 r. i z dnia 15 marca 2017 r.).

W dalszej kolejności należało ustalić, czy wystąpienie z podaniem dotyczącym przejęcia wyłącznie przez E. R. stanowi rażące naruszenie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w odniesieniu do przesłanki trzeciej. Ustosunkowując się do tego zagadnienia słusznie organ podniósł, że przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie przewidywały wymogu, aby w przypadku przejmowania na własność Państwa gospodarstwa rolnego czy też nieruchomości objętych wspólnością małżeńską, wniosek dotyczący przejęcia musiał pochodzić od obydwojga małżonków. Dopuszczalne w takiej sytuacji było złożenie stosownego podania przez jednego z małżonków przy aprobacie drugiego małżonka. Taka konkluzja wynika z analizy art. 44, który przewidywał trzy sytuacje przy nieodpłatnym przeniesieniu gospodarstwa, gdy uzyskanie zgody małżonka nie było wymagane, z czego z kolei należy wnosić, że co do zasady taka zgoda była potrzebna. W tym miejscu trzeba jednak zauważyć, że zarówno ustawa z dnia 27 października 1977 r., jak również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów tej ustawy (Dz. U. Nr 37, poz. 166), a także Kodeks postępowania administracyjnego – nie przesądzały formy wyrażenia zgody, o której mowa. Zasada pisemności, wyrażona w ówczesnym art. 11 § 1 kpa, a sprecyzowana w art. 58 § 1 kpa, odnosiła się (na poziomie wykładni językowej) jedynie do podań, tj. żądań, wyjaśnień, odwołań i zażaleń. W świetle tych spostrzeżeń nasuwa się wniosek, że zgoda małżonka mogła być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, ujawniające jej wolę w sposób dostateczny, a zatem również przez zachowanie bierne.

Przenosząc te ustalenia na grunt omawianej sprawy organ zasadnie zwrócił uwagę, że samo złożenie podania, w którego nagłówku widnieli obydwoje małżonkowie R., zamieszkujący pod jednym adresem, mogło sugerować, że podpis pod tym podaniem został złożony przez jednego z nich za aprobatą drugiego. Z kolei faktyczne potwierdzenie okoliczności, że do przejęcia działki nr [...] na własność Państwa doszło za zgodą S. R., stanowiło jej zachowanie, polegające na niezaskarżeniu decyzji Naczelnika Gminy S. w drodze odwołania do Wojewody [...] (pierwszym przejawem aktywności S. R. w tym zakresie było sformułowanie przez nią pisma z dnia 22 listopada 2006 r., określonego jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika). Wprawdzie w piśmie z dnia 15 marca 2017 r. (str. 6) skarżący podnieśli, że zarówno fakt złożenia wniosku, jak i sama decyzja zostały zatajone przed S. R. przez jej męża, nie mniej jednak argument ten doznaje istotnego osłabienia w świetle treści pisma S. R. z dnia 4 listopada 2009 r. (tj. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z dnia [...] września 2009 r.), w którym wskazała ona, że wspólnie z mężem pobrała kwotę pieniężną określoną w decyzji o przejęciu i spożytkowała na określone w tym piśmie cele (co oznacza, że musiała mieć świadomość, z jakiego tytułu ta suma pochodzi). Nie sposób wreszcie pominąć faktu, że w aktach administracyjnych (t. 1/4) znajdują się kopie zachowanych potwierdzeń doręczenia decyzji z [...] marca 1978 r. obojgu małżonkom, tj. również S. R.

Powyższe okoliczności w powiązaniu ze sobą jednoznacznie wskazują, że nawet gdyby S. R. nie wiedziała o złożeniu przez męża podania o przejęcie przedmiotowej nieruchomości, to ewentualna wadliwość tego pierwszego etapu postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] marca 1978 r. została sanowana, gdyż przyjąć należy, iż wyraziła ona zgodę na to przejęcie przez czynności dorozumiane (per facta concludentia).

Niezależnie od przedstawionych kwestii, analizując spełnienie przesłanki trzeciej (dotyczącej złożenia stosownego wniosku) trzeba również brać pod uwagę okoliczność o charakterze procesowym, tj. że decyzja Naczelnika Gminy S. była już w przeszłości kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym. W powołanych wcześniej decyzjach z [...] września 2009 r. i z [...] grudnia 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odnosił się m.in. do wyrażenia przez S. R. zgody na przejęcie przez Państwo działki nr [...]. Co istotne, skarga S. R. na decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2010 r. Wprawdzie do orzeczenia tego nie zostało sporządzone pisemne uzasadnienie, to jednak zwrócić uwagę, że w skardze wniesionej w tamtej sprawie S. R. odniosła się do zagadnienia braku jej zgody i wiedzy na przekazanie działki nr [...] na własność Państwa (por. pismo z dnia 14 stycznia 2010 r.) z czego wynika, że przed wydaniem wyroku Sąd wziął te okoliczności pod rozwagę. W aktualnie prowadzonym postępowaniu zajęcie stanowiska co do zgody S. R. diametralnie różnego od stanowiska wyrażonego w decyzjach Ministra wydanych w 2009 r. i ich następstwie w wyroku w sprawie IV SA/Wa 447/10, przy zmienionym kręgu podmiotowym, ale niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy, oznaczałoby naruszenie art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Brak jest zatem racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia odmiennej oceny kwestii zgody wyrażonej przez S. R. w stosunku do tego, co zostało stwierdzone w decyzjach Ministra z [...] września 2009 r. i z [...] grudnia 2009 r. w sytuacji, gdy jedyna różnica pomiędzy obecnie prowadzonym postępowaniem, a postępowaniem z 2009 r. sprowadzała się do uwzględnienia E. R. w charakterze strony w aktualnej sprawie.

Zdaniem Sądu, decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1978 r. wydana została z poszanowaniem wskazanej wyżej trzeciej przesłanki, dotyczącej złożenia wniosku o przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Brak również wystarczających podstaw do uznania, że S. R. nie wyrażała zgody na przejęcie, tym bardziej jeżeli uwzględni się, że omawiana okoliczność była już weryfikowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w toku rozpatrywania jej skargi na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2009 r.

W swoim wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S., S. i E. małżonkowie R. skoncentrowali się na kwestii braku zgody S. R. na przekazanie przez jej męża działki nr [...] na własność Państwa. Argumentowali w tym kontekście, że brak takiej zgody powodował, w myśl art. 37 § 4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: krio), nieważność czynności dokonanej przez E. R.

Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na fakt, do ewentualnej oceny czynności dokonywanych w postępowaniu wszczętym podaniem z 24 lutego 1978 r. uwzględnić należy przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w obowiązującym wówczas brzmieniu (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Art. 37 § 1 krio stanowił, że ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Z § 2 wynikało, że druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu. Z kolei w myśl § 3, jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.

Okoliczność powyższa nie ma jednak praktycznego waloru dla rozstrzygnięcia sprawy. Podzielić bowiem należy stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt. I SA/Wa 1391/17, zgodnie z którym wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego (a takim wnioskiem było podanie E. R. o przejęcie działki nr [...] na własność Państwa) nie może być traktowany jako cywilnoprawne oświadczenie woli, gdyż jest to oświadczenie procesowe, zawierające żądanie wszczęcia postępowania, którego źródłem są normy prawa publicznego. Samo oświadczenie (żądanie) strony ma w związku z tym również charakter publicznoprawny. W tym świetle brak podstaw do odwoływania się w kontekście podania E. R. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ponieważ akt ten przynależy do gałęzi prawa prywatnego. Niewątpliwie podanie E. R. dotyczące przejęcia nie było elementem żadnej umowy, bowiem do przejęcia działki nr [...] na własność Państwa doszło na skutek wydania decyzji administracyjnej (tj. decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1978 r.). Brak również argumentów, aby podanie to traktować jako jednostronną czynność prawną z art. 37 § 3 krio. Jak bowiem wskazuje się w doktrynie, czynnościami jednostronnymi, które wymagają zgody drugiego małżonka, są w zasadzie tylko zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz zrzeczenie się prawa rzeczowego ograniczonego (por. Komentarz do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod red. K. Pietrzykowskiego, wyd. 5, Warszawa 2018 r., komentarz do art. 37, punkt IV.2).

Poczynione ustalenia oznaczają, że brak jest podstaw do uznania, iż decyzja Naczelnika Gminy S.. z dnia [...] marca 1978 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o tę przesłankę niezbędne jest bowiem stwierdzenie oczywistego naruszenia normy prawa materialnego, zaś w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest tego elementu oczywistości naruszenia w odniesieniu do wskazanych wcześniej przesłanek, zawartych w art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

W trakcie postępowania sądowoadministracyjnego nie stwierdzono również, aby decyzja z [...] marca 1978 r. naruszała pozostałe określone w art. 156 § 1 kpa przesłanki stwierdzenia nieważności. Decyzja ta wydana została przez organ właściwy rzeczowo i miejscowo oraz powołano w niej prawidłową podstawę prawną. Nie dotyczyła ona również sprawy rozstrzygniętej poprzednio inną decyzją administracyjną i została skierowana do osób będących stronami postępowania. Również wykonanie tej decyzji, w dacie jej wydania, nie prowadziło do czynu zagrożonego karą, ani też nie zawierała ona wady powodującej jej nieważność z mocy prawa. W związku z tym nie było podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie uznać należy, że brak jest podstaw do postawienia organowi nadzoru zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłej w sprawie decyzji. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo uznał, że kontrolowane orzeczenie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Niezasadne okazały się tym samym zarzuty skargi.

Na zakończenie zauważyć należy, że bez praktycznego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje pismo E. R. datowane na 17 listopada 1979 r. z wnioskiem o uchylenie decyzji z [...] marca 1978 r., skoro nie doprowadziło ono do skutku zamierzonego przez jego autora.

Sąd nie stwierdził także, by w sprawie doszło do jakiegokolwiek naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.