Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 665/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1a, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2022 roku sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wójt Gminy W. (dalej jako Wójt lub organ I instancji) decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 5, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1-2, art. 25 ust. 1-2, art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2020 roku, poz. 111 ze zm. dalej u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zdnia27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 roku, poz. 1466), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2019r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (M.P. z 13 listopada 2019 roku, poz. 1067), obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P. z 12 listopada 2020 roku, poz. 1031), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z roku 2021, poz. 735), Zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy W. z dnia [...]-07-2008r. upoważniającego Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. do prowadzenia postępowań i wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku [...] odmówił M. F. (dalej jako strona lub skarżący), świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną Panią K. F..

W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie z wniosku M. F. wydana już została decyzja nr [...] z dnia [...] marca 2021r. którą odmówiono stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

SKO podniosło, iż organ I instancji naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., iż niedostatecznie wnikliwie ustalił i przeanalizował wszystkie istotne okoliczności sprawy. W trakcie postępowania administracyjnego nie poinformowano Strony o możliwości zawieszenia prawa do renty i nie umożliwiono Stronie przedłożenia dokumentów potwierdzających ten fakt.

Podczas ponownego analizowania akt sprawy organ I instancji wziął pod uwagę fakty i dokumenty już wcześniej ustalone i zebrane oraz - zgodnie z wytycznymi SKO w K. - powiadomiono Stronę, iż ma prawo złożyć do organu rentowego wniosek o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm. dalej u.FUS).

W dniu [...] maja 2021 r. Pan M. F. w siedzibie organu złożył pisemne oświadczenie, iż nie zamierza wnioskować do płatnika jego świadczenia, czyli ZUS, o zawieszenie prawa do renty. O świadczenie pielęgnacyjne ubiega się, ponieważ z powodu konieczności sprawowania opieki nad żoną faktycznie zrezygnował z dodatkowej pracy (produkcja i sprzedaż warzyw). Oświadczył również, że zapoznał się z aktami sprawy, nie dołącza nowych dokumentów i nie zgłasza nowych faktów.

Pan M. F. zaznaczył, że jego sytuacja rodzinno-bytowa jest taka sama, jak zadeklarowana wcześniej do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] lutego 2021r. To znaczy, że zamieszkuje w domu jednorodzinnym wspólnie z żoną oraz synem i synową. Państwo F. utrzymują się renty z ZUS, do której uprawniony jest Pan M. F. (w miesięcznej kwocie [...]zł) oraz z gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,33 ha (1,01 ha przeliczeniowych). W gospodarstwie tym pracuje syn. Synowa pracuje na pełen etat.

Do wniosku dołączono kserokopię wypisu z treści orzeczenia z dnia [...] marca 1997r. nr [...] wydanego przez Obwodową Komisję Lekarską do sprawy Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w K., zgodnie z którym zaliczono Pana M. F. do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz kserokopię wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2000r. nr [...], zgodnie z którym uznano Pana M. F. za osobę częściowo niezdolną do pracy. Orzeczenie wydano na stałe.

Do wniosku dołączono również kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2021r. nr [...], wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., zgodnie z którym uznano Panią K. F. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie wydano do [...] lutego 2025 r. Nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2021r. Zapisano, iż istnieje wymóg konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pani K. F. od 9 lat choruje na pokrzywkę idiopatyczną oraz inne współistniejące choroby - między innymi na cukrzycę, stany zapalne stawów. Podczas wywiadu środowiskowego potwierdzono, że wymaga codziennej, stałej opieki ze strony innej osoby. Nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Zaświadczyła, że mąż zapewnia jej całodobową należytą opiekę. Nikt inny z rodziny nie jest w stanie takiej opieki sprawować choć istnieją osoby zobowiązane do alimentacji - rodzice, dzieci oraz rodzeństwo.

Państwo F. posiadają dwoje dzieci: syna D. F. (żonaty, dwoje dzieci,) mieszka w miejscowości P. oddalonej o 7 km, pracuje zawodowo w delegacji; syna K. F. (żonaty) mieszka wspólnie z rodzicami, pracuje w gospodarstwie rolnym rodziców.

Pani K. F. posiada dwie siostry G. D. (emerytka) i J. Ł. która nie pracuje. Rodzice K. F. mieszkają w tej samem miejscowości i są emerytami.

Organ wskazał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest uzależnione od zaistnienia łącznie szeregu przesłanek. Między innymi (zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z akt sprawy, jak i z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności K. F. nie wynika kiedy powstała niepełnosprawność. Nie da się więc na podstawie zebranego materiału dowodowego wysnuć wniosku, iż niepełnosprawność Pani K. F. powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub odpowiednio nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ zwrócił przy tym uwagę, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2014r. (sygn. akt K [...]) art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wójt wskazał jednak, że jest związany powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, a takimi są również przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, i zobligowany jest stosować je w brzmieniu aktualnie obowiązującym, gdyż powoływany wyrok TK sam nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, w szczególności nie spowodował derogacji tego przepisu.

Kolejna negatywna przesłanka wynika zdaniem Wójta z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury lub renty lub renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Wnioskodawca jest osobą uprawnioną do renty. W aktach sprawy znajduje się kserokopia decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 1995r. nr [...] o przyznaniu renty od [...] lutego 1995r. Organ wskazał przy tym, ze M. F. oświadczył, że nie zamierza zrezygnować z renty, wobec czego nie jest uprawniony do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uznano także, że nie są spełnione wymogi ustawowe zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - osoba wymagającą opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem.

W toku postępowania stwierdzono, że nie jest spełniona również przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. Ustawa stawia wymóg, by pomiędzy opiekunem i osobą wymagającą opieki istniał obowiązek alimentacyjny - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 128 tegoż Kodeksu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z Kodeksu nie wynika wprost, iż pomiędzy małżonkami istnieje obowiązek alimentacyjny. Gdyby nawet uznano, iż pomiędzy małżonkami istnieje obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o., nie spełniono by wymogu określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w bliższym stopniu, albo są takie osoby, ale legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub są niepełnoletnie. Ze zgromadzonego materiału wynika zaś, że istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (dzieci i rodzice) oraz w drugim stopniu (rodzeństwo). Są pełnoletni, a orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności legitymuje się tylko matka.

Reasumując organ I instancji wskazał, że wnioskujący jest osobą częściowo zdolną do pracy, jednak niepracującą ze względu na konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnej żonie. Pobiera rentę. Pani K. F. jest zadowolona ze sprawowanej opieki i nie zgłasza zastrzeżeń. Powodem decyzji odmawiającej wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie wymogów ustawowych zawartych w art. 17 ust. 1 lit. d, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

M. F. odwołał się od decyzji Wójta Gminy W., wskazując że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem. Skarżący podał, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełniania przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Drugą z materialnych podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Skarżący podał, iż art. 17 ust.5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.

Skarżący zwrócił uwagę, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać osoby, które są w wieku umożliwiającym podjęcie pracy w pełnym lub ograniczonym zakresie. Oznacza to, że osoby takie mogą zrezygnować z pracy lub jej nie podejmować z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r. sygn. S [...] uznał w części I , że art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust.1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Natomiast w cz. II powołanym wyroku wskazano, iż przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw [...]. Wyrok ten został ogłoszony w dniu [...] lipca 2019r. W Dz. U. poz. 1257. Stanowi to, iż na dzień wydania decyzji wskazany przepis w zakresie określonym wyrokiem utracił moc zatem nie może stanowić podstawy do wydania decyzji na tej podstawie. Skarżący podkreślił, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnej żonie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ) i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. art. 17 ust. 1 u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017r., poz. 1466), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że bezzasadnie organ w niniejszej sprawie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej- tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek Skarżącego było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b ustawy. Wobec tego wbrew twierdzeniu Wójta art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie SKO stwierdziło, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki.

SKO zwróciło uwagę, że Pan M. F. w siedzibie GOPS w W. złożył pisemne oświadczenie, iż nie zamierza wnioskować do ZUS o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Zdaniem Kolegium, popartym orzecznictwem sądów administracyjnych, warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z otrzymywanych świadczeń (np. zamiast emerytury/ renty wybrania świadczenia pielęgnacyjnego). Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

Kolegium zwróciło uwagę, że Wójt Gminy W. - zgodnie z wytycznymi SKO w K. z dnia [...] kwietnia 2021r.- powiadomił stronę, iż ma prawo złożyć do organu rentowego wniosek o zawieszenie prawa do emerytury (tj. renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń. M. F. stwierdził, iż nie chce zawieszać prawa do renty. Wobec tego zdaniem Kolegium decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy, ponieważ mimo umożliwienia skarżącemu wyboru otrzymywanego świadczenia nie skorzystał on z tej możliwości. Zdaniem Kolegium nie jest możliwe otrzymywanie dwóch świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. F. podał, że zaskarża decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2021r., wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji.

W ocenie skarżącego biorąc pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego w u z dnia [...] czerwca 2019r. sygn. akt SK [...] bez znaczenia jest to, iż otrzymuje rentę, ani nie ma obowiązku, jak tego chcą organy I i II instancji, jej zawieszać. Świadczenie pielęgnacyjne powinno mu być przyznane w pełnej wysokości, niezależnie od otrzymywanej renty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1267 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do oceny, czy M. F. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną w sytuacji, gdy ma on ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że Kolegium badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem [...] października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

Prawidłowo również Kolegium wytknęło organowi I instancji, że małżonek jest uprawniony do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad drugim małżonkiem. Dopiero jeśli współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 wskazanej ustawy). Stąd bezzasadne były rozważania organu I instancji na temat rodziców czy dzieci K. F.. Sąd zwrócił również uwagę, że Wójt Gminy W. przywołał nieznaną ustawie o świadczeniach rodzinnych podstawę odmowy tj. art. 17 ust. 1 lit. d u.ś.r.

W zakresie, w jakim poglądy organów obu instancji się spotkały, ponieważ przyjęły one iż uzyskiwanie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i brak rezygnacji z tego świadczenia zamyka drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd stanął na stanowisku odmiennym.

W niniejszej sprawie, najistotniejsza jest kwestia zasadności zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowiącego (podtrzymaną przez Kolegium) podstawę wydania decyzji odmownej. Organy przyjęły bowiem, iż uzyskiwanie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i brak rezygnacji z tego świadczenia zamyka drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd obecnie orzekający podziela w całości stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia [...] kwietnia 2021 r., II SA/Po [...] (dostępny w bazie orzeczeń CBOSA), który wydano w analogicznym stanie faktycznym.

Za stanowiskiem WSA w powołanym wyroku wskazać trzeba, że w aktualnie obowiązujących przepisach brak jest regulacji – odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy – uzależniającej przyznanie im pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że znaczną część rozważań Kolegium stanowiły dywagacje na temat możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby uprawnione do emerytury. Sądowi znane jest okazałe orzecznictwo na ten temat, a błędem Kolegium i organu I instancji było postawienie znaku równości pomiędzy emeryturą a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Jak już sygnalizował skarżący na etapie odwołania, w sprawie istotny jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. W wyroku tym stwierdzono w punkcie I., że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok SK 2/17 opublikowany został Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. w związku z czym od dnia [...] stycznia 2020 r. – w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2019 r., SK [...] – norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i sentencji wyroku SK [...] nie pozostawia w tym zakresie najmniejszych wątpliwości.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucją regulacji.

Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 u.ś.r.

Zauważyć nadto trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. potencjalnie nieodzowna stać się miała bowiem wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak skarżący. Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w u.ś.r. jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Można nadmienić, że nie dodał także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent – zob. art. 104 (zwłaszcza art. 104 ust. 6) ustawy z dnia [...] grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.).

Biorąc pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2019 r., SK [...], jak i podzielając pogląd przywołanego wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2021 r., II SA/Po [...] Sąd stwierdza, że obecnie osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie muszą rezygnować z renty, zawieszać jej aby ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli spełniają pozostałe warunki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. to należy im się świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości i zachowują one prawo do renty.

Oznacza to, że organ musi zweryfikować czy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną opiekun będący rencistą z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest po pierwsze- osobą zobowiązaną do alimentacji, po drugie czy sprawowanie tej opieki uniemożliwia podjęcie lub powoduje rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Sąd miał przy tym świadomość, że osoba taka jak skarżący w pewnym stopniu może być uprzywilejowana, niemniej jednak niejednokrotnie może być tak, że opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal uzyskuje dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.). Uprzywilejowanie to jednak nie ma charakteru rażącego, a co więcej do takiego uprzywilejowania pośrednio doprowadził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku SK [...], stwierdzając że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK [...] nie uczyniono bowiem nic – co już podkreślono wyżej – aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku SK [...].

Wobec powyższego w przypadku M. F. organy nie powinny brać pod uwagę kwestii uzyskiwania przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jako mąż podopiecznej jest on osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. Co więcej skarżący w toku postępowania oświadczył (pod rygorem odpowiedzialności karnej), że z uwagi na opiekę musiał zrezygnować z dodatkowego zajęcia jakimi była produkcja i handel warzywami.

Reasumując, w realiach rozpoznawanej sprawy Sąd nie widzi co do zasady przeszkód do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną K.

W ponownym postępowaniu organy zastosują się do przyjętej przez Sąd wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W razie potrzeby organ I instancji przeprowadzi ponownie wywiad środowiskowy i zweryfikuje spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a.