Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1779/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1, art. 2, art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 338
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j.)
article: 207 par. 2, art. 227 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1465
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o. o. w N. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 października 2023 r., znak NP.906.11.2023 w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości w zakresie warunków pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z 2 października 2023 r., znak NP.906.11.2023 Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu odwołania K. Sp. z o.o. w N. (dalej: strona skarżąca, skarżąca spółka), od decyzji Państwowego Inspektora Sanitarnego (zwanym dalej PPIS) w Nowym Sączu z 17 lipca 2023 r., Nr M-50/23 w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości w zakresie warunków pracy, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 3 i w tym zakresie nakazał: przekazać informację o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (wg obowiązującego wzoru) do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla) do 31 października 2023 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 6 czerwca 2023 r. przedstawiciel PPIS w Nowym Sączu przeprowadził kontrolę sanitarną w zakładzie strony skarżącej. W wyniku kontroli, udokumentowanej protokołem nr NHP-67-81/23/221, stwierdzono szereg nieprawidłowości.

Na podstawie ustaleń kontroli, PPIS w Nowym Sączu decyzją z 17 lipca 2023 r., nakazał stronie skarżącej:

przeprowadzić badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy na stanowiskach pracy obsługa koparki kołowej i przerzucarki gąsienicowej (mieszarki) oraz kierowcy samochodu ciężarowego w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla;

założyć rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla);

przekazać do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego informację o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym - według obowiązującego wzoru (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla);

założyć rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla), z terminem realizacji pkt 1 d0 4 do 31 października 2023 r.

Od powyższej decyzji strona skarżąca wniosła odwołanie. W odwołaniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

art. 27 ust. 1 ustawy o PIS poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że doszło do naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, w konsekwencji wydano decyzję nakazującą ich naruszenie, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wykazuje istnienia naruszeń;

art. 227 § 1 ust. 2 Kodeksu Pracy, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na fakcie, że doszło do naruszenia obowiązku kontrolowanej spółki przeprowadzenia na swój koszt, badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrowania i przechowywania wyników tych badań i pomiarów oraz udostępniania ich pracownikom, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie takie naruszenie nie wynika.

Uzasadniając wniesione odwołanie strona skarżąca wyjaśniła, że podczas kontroli przedstawiła wymagane prawem dokumenty, w tym dotyczące stanu technicznego urządzeń, z których wynika, że są to w większości urządzenia nowe, spełniające w badaniach homologacyjnych wszystkie możliwe normy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz ochroną sanitarną pracowników. Biorąc pod uwagę, że z tablic znamionowych urządzeń oraz ich badań technicznych wynika spełnienie tych norm, to zdaniem spółki nie jest możliwe ich takie oddziaływanie na organizm ludzki, który byłby działaniem szkodliwym (pozanormatywnym). Urządzenia te spełniają normę UE tzw. Euro 6. Normy Euro to limity emisji spalin ustalane dla nowych samochodów na terenie Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dalej wyjaśniono zasady funkcjonowania Normy Euro 6. Ponadto, wskazano, że maszyny pracują w otwartej przestrzeni lub w pomieszczeniach otwartych z przewiewem świeżego powietrza, co zdaniem strony skarżącej nie stwarza możliwości, aby miejscowo gromadziły się szkodliwe spaliny. Swoje stanowisko w sprawie argumentowano też faktem, że w 3 podmiotach, u których na wskutek podobnej decyzji wykonano zalecenia co do przeprowadzenia stosownych badań, uzyskane wyniki były poniżej norm. Uznano więc, że w niniejszym przypadku będzie podobnie, a wykonanie zaleceń będzie wiązało się jedynie z dodatkowymi kosztami po stronie firmy.

Zaskarżoną decyzją z decyzją z 2 października 2023 r., Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił w części decyzję organu pierwszej instancji w zakresie pkt 3 i w nakazał przekazać informację o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (wg obowiązującego wzoru) do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla) do 31 października 2023 r.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla są procesem technologicznym, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (pkt II 8 załącznika nr 1).

Następnie wskazano, że obowiązkiem pracodawcy jest rozpoznanie zagrożeń występujących na stanowisku pracy oraz ich ilościowa identyfikacja, tj. wykonanie stosownych pomiarów określających wielkość narażenia. Obowiązujące przepisy prawne dają możliwość odstąpienia od wykonywania pomiaru czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, jednak tylko w przypadku jeżeli podczas dwóch ostatnich pomiarów, wykonanych w odstępie co najmniej sześciu miesięcy, wartości nie przekroczyły 0,1 wartości NDS. W przedmiotowej sprawie takie pomiary nie zostały wykonane, brak jest więc podstaw do odstąpienia od tego typu badań. Ponadto, w myśl obowiązujących przepisów prawnych, obecność czynnika rakotwórczego w środowisku pracy, nakłada na pracodawcę obowiązek podjęcia stosownych działań, w tym m.in. prowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Obowiązek prowadzenia rejestru prac istnieje zawsze, jeżeli na stanowisku pracy występuje czynnik rakotwórczy lub mutagenny (jest stosowany lub uwalnia się w trakcie pracy). Stosownie do § 4 ust. 2 cyt. wyż. rozporządzenia z 2012 r. — dane z rejestru prac, pracodawca przekazuje odpowiednim organom.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami podniesionymi w odwołaniu. Wskazał, że na stanowisku obsługi koparki kołowej i przerzucarki gąsienicowej (mieszarki) oraz kierowcy samochodu ciężarowego w procesie pracy występują spaliny emitowane z silników Diesla, więc zasadnym było wykonanie pomiarów spalin emitowanych przez silniki Diesla, natomiast pracodawca wbrew obowiązkowi nie przeprowadził stosownych pomiarów tego czynnika szkodliwego. Jak stwierdzono, przeprowadzenie stosownych pomiarów i badań pozwoli prawidłowo przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego, poprzez porównanie uzyskanych wyników z ustalonymi przepisami prawa wartościami dopuszczalnymi oraz umożliwi podjęcie odpowiednich przedsięwzięć w celu zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy we wszystkich jej aspektach. W celu wyczerpującego wypełnienia obowiązujących regulacji prawnych, wykonanie badań i pomiarów w zakresie spalin emitowanych przez silniki Diesla powinno zdaniem organu być zgodne z częstotliwością dla ww. czynnika, wskazaną w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Ostatecznie organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za słuszne stwierdzając jedynie w zakresie obowiązku nr 3, że organ I instancji pominął w określeniu tego obowiązku Okręgowego Inspektora Pracy, a to wynika wprost z § 4 ust. 2 cyt. wyż. rozporządzenia z 2012 r. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy dokonał zmiany i określił prawidłową treść obowiązku, stosując art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Na powyższą decyzję skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucono:

I. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 43 k.p.a., a to przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i błędne przyjęcie przez organ, że skarżąca naruszyła prawo,

2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego W Nowym Sączu z 17 lipca 2023 r.,

3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 k.p.a. poprzez nałożenie określonego obowiązku, pomimo tego że po przeprowadzonej kontroli w dniu 7 czerwca 2023 r., nie wniesiono żadnych uwag i zastrzeżeń do przedłożonej oceny ryzyka zawodowego,

4. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 107 § 3 k.p.a.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki wydania decyzji nakazującej skarżącej usunięcie naruszenia prawa w postaci braku wyników pomiarów czynników szkodliwych i rejestru czynników szkodliwych, w sytuacji gdy skarżąca nie ma takiego obowiązku, z uwagi na prawidłowo przeprowadzone przez skarżącą rozeznanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy i niewskazanie w jego wyniku środowiska, w którym takie czynniki występują oraz braku takiego obowiązku z mocy samego prawa,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, poprzez nakazanie przeprowadzenia i przedstawienia do wglądu badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowiskach pracy: obsługa koparki kołowej i przerzucarki gąsienicowej (mieszarki) oraz kierowca samochodu ciężarowego w zakresie spalin emitowanych z silnika Diesla, w sytuacji, w której to pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania oraz pomiary po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń lub stężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego § 4 ust. 1 i 2, § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy poprzez jego zastosowanie, a nadto wskazuję, iż organ nie dokonał ustaleń od kiedy skarżąca użytkuje ww. sprzęty, co może wskazywać na przedwczesność decyzji, bowiem dane, o których mowa w ust. 1, pracodawca przekazuje właściwemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy niezwłocznie po rozpoczęciu działalności oraz corocznie w terminie do dnia 15 stycznia na druku według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia,"

4. naruszenie art. 227 § 1 ust. 2 k.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że doszło do naruszenia obowiązku kontrolowanej spółki przeprowadzania, na swój koszt, badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrowania i przechowywania wyników tych badań i pomiarów oraz udostępniania ich pracownikom, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie takie naruszenie nie wynika.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W kontrolowanej sprawie organy inspekcji sanitarnej nakazały skarżącemu podjęcie szeregu działań związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników szkodliwych na stanowiskach pracy: obsługa koparki kołowej, przerzucarki gąsiennicowej (mieszarki) oraz kierowcy samochodu ciężarowego, w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla. Skarżący zakwestionował zasadność nałożenia tych obowiązków jednak w tym sporze rację należy przyznać organom inspekcji sanitarnej.

Sąd zauważa, że w sprawie o tożsamym przedmiocie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1568/23. Orzekający w niniejszej sprawie sąd podziela stanowisko zaprezentowane w ww. wyroku i przyjmuje je za własne.

Podstawę materialno-prawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 338 ze zm.) dalej: u.p.i.s., ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1465) dalej: k.p., a także Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2023 r., poz. 419), dalej: rozporządzenie z 2011 r. oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235 ze zm.), dalej: rozporządzenie z 2012 r.

Jak wskazuje art. 1 u.p.i.s. Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Z przepisu tego wynika, że zadania te są realizowane w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobiegania powstawaniu chorób, w tym chorób zakaźnych i zawodowych. Wykonywanie zadań określonych w art. 1 polega na sprawowaniu zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych i innych chorób powodowanych warunkami środowiska, a także na prowadzeniu działalności oświatowo-zdrowotnej (art. 2 u.p.i.s.). Państwowa Inspekcja Sanitarna sprawując bieżący nadzór sanitarny kontroluje przestrzeganie przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczące warunków zdrowotnych środowiska pracy, a zwłaszcza zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy (art. 4 ust. 1 pkt 5 u.p.i.s.). W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień (art. 27 ust. 1 u.p.i.s.).

Z przepisu art. 207 § 2 k.p. wynika natomiast, że pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Z kolei zgodnie z art. 227 § 1 k.p.:

§ 1. Pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności:

1) utrzymywać w stanie stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników;

2) przeprowadzać, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom.

Z kolei treść § 1 rozporządzenia z 2011 r. wskazuje, że:

1) tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy;

2) przypadki, w których jest konieczne prowadzenie pomiarów ciągłych;

3) wymagania, jakie powinny spełniać laboratoria wykonujące badania i pomiary;

4) sposób rejestrowania i przechowywania wyników badań i pomiarów;

5) wzory dokumentów oraz sposób udostępniania wyników badań i pomiarów pracownikom.

Następnie zgodnie z § 2 rozporządzenia z 2011 r.:

1. Pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary, po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników, ze szczególnym uwzględnieniem:

1) rodzaju tych czynników oraz ich właściwości;

2) procesów technologicznych i ich parametrów;

3) wyposażenia technicznego, w tym maszyn, urządzeń, instalacji i narzędzi, które mogą być źródłem emisji czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem wyników pomiarów tej emisji dostarczanych przez producentów;

4) środków ochrony zbiorowej i danych dotyczących ich użytkowania;

5) organizacji pracy i sposobu wykonywania pracy;

6) rzeczywistego czasu narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem obowiązującego u pracodawcy systemu i rozkładu czasu pracy.

2. Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, w trybie przyjętym u danego pracodawcy, działania dotyczące:

1) rozpoznania i typowania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;

2) wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2011 r. pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.

W § 6 ust. 1 i § 7 rozporządzenia z 2011 r. określono częstotliwość wykonywania badań dotyczących czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym a także sytuacje, w których dopuszczalne jest odstąpienie od wykonywania tych badań i pomiarów. Z przepisów tych wynika, że w przypadku występowania czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, badania i pomiary wykonuje się:

1) co najmniej raz na sześć miesięcy - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS;

2) co najmniej raz na trzy miesiące - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,5 wartości NDS.

Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych lub pyłów, o których mowa w § 4, wykonanych w odstępie co najmniej dwóch lat, a w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o których mowa w § 6 - co najmniej sześciu miesięcy, nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

Z kolei w § 1 rozporządzenia z 2012 r. określono m.in.:

1) wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i sposób ich rejestrowania;

2) sposób prowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

3) sposób prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy tych pracach.

Czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym zostały określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia (§ 2 pkt 3 rozporządzenia z 2012 r.). Jednym z procesów technologicznych, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, są prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla, co wynika z pkt 8 załącznika nr 1 do wymienionego rozporządzenia z 2012 r.

Pracodawca zatrudniający pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, zwany dalej "pracodawcą", jest obowiązany wykonywać ich pomiary w trybie i z częstotliwością określonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 227 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, a w szczególności stosować metody wczesnego wykrywania narażenia podczas awarii lub w przypadku wystąpienia innych nieprzewidzianych okoliczności (§ 3 rozporządzenia z 2012 r.).

Pracodawca prowadzi rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r.). Dane z rejestru prac pracodawca przekazuje właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy (§ 4 ust. 2 rozporządzenia z 2012 r.).

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r., pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i przechowywać go przez okres 40 lat po ustaniu narażenia, a w przypadku likwidacji zakładu pracy - przekazać właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy na skutek przeprowadzonej kontroli ustalono, że zakład strony skarżącej nie posiada: wyników badań środowiska pracy na stanowiskach pracy: obsługa koparki kołowej, przerzucarki gąsiennicowej (mieszarki) oraz kierowcy samochodu ciężarowego, w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla wymaganych w § 2 ust. 1 i § 3 rozporządzenia z 2011 r.; rejestru prac wymaganego w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r.; rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych wymaganego w § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r oraz nie przekazał właściwym organom danych o których mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2012 r. Skarżąca spółka nie kwestionowała tych ustaleń natomiast argumentowała, że skoro wszystkie posiadane przez firmę urządzenia spełniają normę Euro 6, nie jest konieczne przeprowadzenie badań środowiskowych. Podniesiono przy tym, że maszyny pracują na otwartej przestrzeni lub w otwartych pomieszczeniach z przewiewem świeżego powietrza, co zdaniem skarżącej uniemożliwia miejscowe gromadzenie się spalin.

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy, mając na uwadze przywołane wyżej regulacje prawne, organy zasadnie uznały, że należy przeprowadzić badania i pomiary czynnika szkodliwego. W ocenie Sądu dokonanie ustalenia faktycznego, że na stanowiskach pracy znajdują się pojazdy z włączonymi silnikami Diesla, uzasadniało nakazanie przeprowadzenia badań i pomiarów. Dopiero przeprowadzenie tych badań i pomiarów, pozwoli na weryfikację twierdzenia skarżącego, że czynnik szkodliwy w ogóle nie występuje na stanowiskach pracy. W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił twierdzeń, dowodów, które pozwalałyby na uznanie, że oddziaływanie czynnika szkodliwego na pracowników jest wykluczone. Argumentacja skarżącego o spełnianiu przez maszyny normy Euro 6 oraz dostępie w miejscach pracy do świeżego powietrza nie może być w tych okolicznościach uznana za skuteczną. Norma Euro 6 dotyczy emisji spalin pojazdów ale w żaden sposób nie określa stężeń i poziomów znajdujących się w poszczególnych środowiskach pracy. Jak zasadnie wskazano w wyroku WSA w Białymstoku z 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 1038/05 z obowiązku przeprowadzania przez pracodawcę badań środowiska pracy na poszczególnych stanowiskach nie zwalnia posiadanie homologacji, certyfikacji czy też deklaracji zgodności z normami i warunkami technicznymi użytkowanych maszyn i urządzeń (w tym samochodów).

Zatem w sytuacji, gdy emisja spalin ma miejsce, a pracownik nie jest całkowicie odizolowany od miejsca emisji spalin, należy dokonać badań i pomiarów. Równocześnie zakres ustaleń poczynionych w trakcie kontroli, był wystarczający dla nałożenia tego obowiązku. Nie było konieczne podejmowanie przez organy dodatkowych czynności w postępowaniu, w szczególności nie zaistniała potrzeba prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego. Weryfikacja twierdzeń skarżącego w istocie musiałaby sprowadzać się do przeprowadzenia spornych badań i pomiarów. Jedynie po przeprowadzeniu tego rodzaju dowodów, możliwym byłoby ustalenie w zakresie prawdziwości twierdzeń skarżącego. Należy mieć na względzie, że obowiązek przeprowadzenia badań i pomiarów obciąża pracodawcę, podmiot prowadzący daną działalność gospodarczą. Z treści art. 227 § 1 pkt 2 k.p. jednoznacznie wynika, że to pracodawca przeprowadza badania i pomiary czynników szkodliwych, ponosząc związane z tym koszty. Oczekiwanie skarżącego odnośnie weryfikacji przez organy jego stanowiska, w istocie skutkowałoby przerzuceniem na organy inspekcji sanitarnej obowiązku przeprowadzenia badań i pomiarów, co nie znajduje normatywnej podstawy. Celem przeprowadzonego przez organy postępowania nie było dokonywanie wiążących ustaleń w zakresie tego jakie stężenia szkodliwych czynników występują na wskazanych w decyzji stanowiskach pracy, lecz ustalenie czy skarżąca spółka winna przeprowadzić badania i pomiary.

Jak wynika z powołanych na wstępie regulacji prawnych, w przypadku ustalenia, że na danym stanowisku pracy występuje czynnik o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca jest obowiązany wykonać co najmniej dwa badania i pomiary, co wynika z treści § 6 ust. 1 i § 7 rozporządzenia z 2011 r. Gdy wyniki dwóch ostatnich pomiarów wskazują, iż czynnik szkodliwy na stanowisku pracy nie przekroczył wartości 0,1 wartości NDS, to pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów. Stwierdzenie tego faktu wymaga przeprowadzenia specjalistycznych badań i pomiarów. Badania i pomiary o charakterze specjalistycznym, nie mogą zostać zastąpione oceną skarżącego, że spełnianie norm Euro 6 przez maszyny oraz dostęp świeżego powietrza sprawiają, że czynnik szkodliwy w ogóle nie występuje. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy strona skarżąca nie kwestionowała, że żadne pomiary nie były dotychczas wykonywane. Natomiast, to że - jej zdaniem - czynnik szkodliwy dla zdrowia w środowisku pracy nie występuje, nie pozbawia organów inspekcji sanitarnej podstaw do weryfikacji przestrzegania obowiązku określonego w art. 227 § 1 pkt 2 k.p i nałożenia obowiązku wykonania właściwych badań i pomiarów (por. wyrok NSA z 18 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 1789/14). Również nie wniesienie przez organ żadnych uwag i zastrzeżeń do przedłożonej oceny ryzyka zawodowego (co skarżąca spółka podnosi w skardze), nie ogranicza organu aby na podstawie wyników przeprowadzonej kontroli nakazać kontrolowanemu podmiotowi przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W ocenie Sądu nakazy nałożone na skarżącą spółkę w kwestionowanych decyzjach znajdują uzasadnienie w ustalonym stanie faktycznym i oparcie w przepisach prawa.

Okoliczność, że przeprowadzenie badań i pomiarów wiąże się z koniecznością poniesienia wydatków, nie mogła zostać uwzględniona przez organy. Skarżąca spółka prowadząc działalność gospodarczą musi się liczyć z ponoszeniem kosztów z tym związanych i uwzględnić fakt, że celem badań i pomiarów jest w szczególności zapobieganie powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy. Organy dopełniły wymogów określonych w art. 107 § 1 k.p.a. Prawidłowo wskazały z jakich przyczyn niezbędne jest nałożenie obowiązków na stronę skarżącą, w tym przedstawiły podstawę prawną rozstrzygnięcia.

Całkowicie niezasadny jest również zarzut braku precyzyjnego wskazania sposobu wykonania obowiązku. Treść § 15 i § 16 rozporządzenia z 2011 r. wskazuje kto i w jaki sposób wykonuje badania czynników szkodliwych dla środowiska w miejscu pracy. Ponadto, jak zasadnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, dostęp do wyspecjalizowanych podmiotów wykonujących ww. badania i pomiary jest obecnie powszechny.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że organ nie dokonał ustaleń od kiedy skarżąca użytkuje ww. sprzęty, co może wskazywać na przedwczesność decyzji, bowiem zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2012 r. dane, o których mowa w § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, pracodawca przekazuje właściwym organom niezwłocznie po rozpoczęciu działalności oraz corocznie w terminie do dnia 15 stycznia, Sąd wskazuje, że zarzut ten jest bezpodstawny.

Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2012 r. dane, o których mowa w ust. 1 (tj. rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami szkodliwymi), pracodawca przekazuje właściwym organom niezwłocznie po rozpoczęciu działalności oraz corocznie do 15 stycznia. Użycie w przepisie łącznika "oraz" świadczy, że nie jest tu użyta alternatywa ale koniunkcja. Natomiast zwrot "niezwłocznie po rozpoczęciu działalności" nie dotyczy momentu rozpoczęcia pracy konkretnej maszyny emitującej spaliny z silników Diesla ale prowadzenia działalności ze stanowiskiem pracy, w którym jest narażenie na ten szkodliwy czynnik. Z odpisu KRS skarżącej spółki widniejącego w aktach sprawy sądowej wynika, że rozpoczęła ona działalność w 2001 r. Jednocześnie skarżąca spółka ani w skardze, ani na etapie postępowania administracyjnego (gdzie była reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego pełnomocnika i miała zapewniony pełny dostęp do udziału w postępowaniu), nie powołała żadnych konkretnych okoliczności, które mogłyby wskazywać, że na dzień wydania rozstrzygnięcia przedmiotowy obowiązek przekazania danych określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r. jeszcze się nie zaktualizował. Zdaniem Sądu na moment wydania decyzji organ miał pełne podstawy do nakazania stronie skarżącej wykonania wymienionych w niej czynności, a gołosłowne twierdzenia skargi, co do przedwczesności decyzji w zakresie obowiązku określonego w pkt 3 decyzji, nie mogą skutecznie zakwestionować prawidłowości rozstrzygnięcia. Na marginesie Sąd zauważa też, że stawianie omawianego zarzutu skargi jest nie spójne z tezą prezentowaną przez skarżącą spółkę, zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowym, że czynnik szkodliwy na tych stanowiskach pracy w ogóle nie występuje.

Końcowo Sąd zauważa, że organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. prawidłowo też wydał decyzję merytoryczno-reformatoryjną. W realiach kontrolowanej sprawy organ odwoławczy słusznie dostrzegł, że w decyzji organu pierwszej instancji, w pkt 3, nie wyrzeczono w przedmiocie obowiązku przekazywania informacji o substancjach chemicznych z § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2012 r. Okręgowemu Inspektorowi Pracy w Krakowie, na co wprost wskazuje cyt. wyż. przepis. Skoro stwierdzona wadliwość dotyczyła części decyzji, to brak było podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.