Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 213/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 23, 29, 212, 248
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 122, 124, 210
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 145, 152, 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 09 lipca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Beata Sokołowska ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 lipca 2008 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [ ... ]r. nr [ ... ] w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę [ ... ] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/B. Sokołowska /-/T. M. Geremek /-/ B.Koś WSA/wyr.1 - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [ ... ] Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził powstanie długu celnego w przywozie towaru w postaci używanych tacek z tworzywa sztucznego w ilości 11.748 sztuk, które zgodnie ze zgłoszeniem celnym SAD nr [ ... ] zostały objęte procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń. Na podstawie art. 222 § 1, art. 13 § 1 oraz art. 23 § 1 ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. - Kodeks celny (Dz.U z 2001r. nr. 75, poz. 802 ze zm.) organ I instancji przyjął wartość celną towaru w walucie polskiej w kwocie [ ... ] zł i stosując zerową stawkę celną określił cło w wysokości 0,00zł.

Naczelnik Urzędu Celnego ustalił, że załączone do zgłoszenia celnego pozwolenie nr [ ... ] uprawniało Spółkę A. do objęcia procedurą uszlachetniania czynnego tacek plastikowych w ilości 255.000 sztuk. Końcowe rozliczenie stosowanej procedury gospodarczej wskazuje, że Strona dokonała zgłoszeń celnych dotyczących przedmiotowego towaru w ilości 578.500 sztuk, czyli przekroczyła ilość wyznaczoną w pozwoleniu o 323.500 sztuk. Naruszenie warunku wymaganego do objęcia towaru procedurą uszlachetniania czynnego dotyczy 29 zgłoszeń celnych.

Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne Naczelnik Urzędu Celnego wyjaśnił, iż korzystanie z gospodarczej procedury celnej uzależnione jest od uzyskania pozwolenia organu celnego (art. 90 § 1 Kodeksu celnego). Brak pozwolenia na objęcie towaru określoną procedurą gospodarczą skutkuje powstaniem długu w przywozie z dniem przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 212 § 1 pkt 2 i § 2 Kodeksu celnego). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie wystąpiły okoliczności, które w rozumieniu art. 212 § 4 Kodeksu celnego pozwalają przyjąć, że dług celny nie powstał; stwierdzone uchybienia miały istotne znaczenie dla wnioskowanej procedury celnej. Podmiotem dokonującym zgłoszenia celnego i zobowiązanym do przestrzegania warunków wymaganych do objęcia towaru wskazaną procedurą była firma A. Stąd jest ona dłużnikiem w rozumieniu art. 212 § 3 w związku z art. 3 § 1 pkt 3 Kodeksu celnego. Wartość celna towaru została ustalona na podstawie art. 23 § 1 Kodeksu celnego w oparciu o załączony do zgłoszenia celnego rachunek pro forma; jest ona zgodna z wartością deklarowaną przez Stronę w zgłoszeniu celnym.

Dyrektor Izby Celnej, rozstrzygając na skutek odwołania Spółki, decyzją z dnia [ ... ] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Uznał, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zgłoszenie towaru do procedury uszlachetniania czynnego nastąpiło bez wymaganego pozwolenia. Niemniej wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego błędnie przyjął art. 23 Kodeksu celnego jako podstawę prawną do określenia wartości celnej. Jej określenie powinno nastąpić na podstawie art. 29 Kodeksu celnego. Materiał dowodowy nie pozwalał określić wartości transakcyjnej towaru, co jest konieczne do ustalenia wartości celnej zgodnie z art. 23 oraz art. 25 Kodeksu celnego. Jednocześnie brak jest danych koniecznych do określenia wartości celnej za pomocą ceny transakcyjnej towarów podobnych lub identycznych wprowadzonych na polski obszar celny w tym samym lub zbliżonym czasie (art. 26 Kodeksu celnego), a także danych umożliwiających zastosowanie metody ceny jednostkowej towarów identycznych lub podobnych znajdujących się w stanie, w jakim był towar, dla którego miała być ustalona wartość celna (art. 27 Kodeksu celnego). Wartości celnej używanych tacek plastikowych nie można określić za pomocą metody wartości kalkulowanej (art. 28 Kodeksu celnego), gdyż opiera się ona na koszcie produkcji przywożonych towarów. Natomiast metoda ostatniej szansy dopuszcza ustalenie wartości celnej towaru w oparciu o fakturę pro forma. Taka faktura jest dokumentem, który obowiązkowo musi być dołączony do zgłoszenia celnego o objęcie towaru procedurą uszlachetniania czynnego i stanowi wiarygodny dowód. Dane w niej zawarte powinny być zgodne ze stanem faktycznym, gdyż stanowią oparcie dla treści zgłoszenia celnego, w którym strona sama określa kwotę długu celnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka A. zarzuciła naruszenie art. 29 i art. 212 §4 Kodeksu celnego oraz art. 121 i 122 Ordynacji podatkowej i wniosła o uchylenie decyzji wydanej na skutek odwołania oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

W ocenie Skarżącej dług w przywozie nie powstał, gdyż w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 212 §4 Kodeksu celnego. Uchybienie Spółki A. polegało na przekroczeniu ilości towaru określonej w pozwoleniu na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń. Niemniej towar został w terminie i tej samej ilości wywieziony do kontrahenta niemieckiego. Cel określony procedurą został osiągnięty. Zaskarżone rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy, dlatego organy powinny rozważyć wszystkie okoliczności występujące w stanie faktycznym sprawy. Organ odniósł się jedynie do ilości tacek wprowadzonych na polski obszar celny ponad limit określony w pozwoleniu. Tym samym uznając brak możliwości zastosowania w sprawie art. 212 §4 Kodeksu celnego dopuścił się naruszenia art. 121 i art. 122 Ordynacji podatkowej. Wskazując na naruszenie art. 29 Kodeksu celnego Spółka podniosła, że zmiana podstawy prawnej ustalenia wartości celnej towaru nie usunęła błędu polegającego na zastosowaniu niewłaściwego sposobu liczenia tej wartości. Podniosła także, że na skutek wydanego rozstrzygnięcia powstanie obowiązek uiszczenia podatku od towarów i usług. Zachowanie Skarżącej nie miało znamion świadomego działania na szkodę Skarbu Państwa, a obciążenie jej należnościami podatkowymi byłoby świadczeniem nienależnym.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że przywóz towaru w ilości większej o 126 % niż określona w pozwoleniu nie był jednostkowym przypadkiem niezależnym od zachowania i poczynań Skarżącej. Spółka przez okres trzech miesięcy od chwili wyczerpania limitu dokonała 29 zgłoszeń celnych. Okoliczności sprawy wskazują, że naruszenie warunków pozwolenia było świadome, gdyż każdorazowo w polu 31 dokumentu SAD deklarowana była ilość przedmiotowych tacek, a w polu 44 wpisywany był numer pozwolenia w ramach, którego następował przywóz. Tacki objęte spornym dokumentem SAD z [ ... ] były 14-tym przypadkiem przywozu po zbilansowaniu pozwolenia. Odpowiedzialności za właściwe realizowanie procedury gospodarczej nie znosi fakt, że odprawy dokonywała agencja celna. Agencja działała jako przedstawiciel importera, więc wszelkie negatywne skutki jej zachowań dotykają Skarżącej. Sanowanie nieprawidłowości w trybie art. 212 §4 Kodeksu celnego nie może być skutkiem braku świadomości naruszeń procedury. Czynnik świadomości jest tu tylko kwestią poboczną. Decydujące znaczenia ma wymiar uchybień w sensie formalnym, czasowym oraz ilościowym; obrót uszlachetniający nie mógł się odbywać bez pozwolenia organów celnych. Organ odwoławczy odrzucił zarzuty naruszenia art. 121 i art. 122 Ordynacji podatkowej. W jego ocenie wydane rozstrzygnięcie opiera się na okolicznościach faktycznych istotnych dla załatwienia sprawy. Podjęto też wszelkie działania niezbędne dla pełnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Prawidłowo dokonano wyboru norm prawa materialnego i właściwie je zastosowano. Organ celny dopuścił wszystkie dowody i równo potraktował interesy podatnika i Skarbu Państwa.

W piśmie procesowym z dnia 07 lipca 2008 r. Spółka A. podniosła, przede wszystkim, że wartość celna przyjęta dla określenia długo celnego została zawyżona. Organy celne nie wzięły pod uwagę rzeczywistej wartości tacek, która wynikała z faktury wystawionej przez Skarżącą oraz umowy o świadczenie usług czyszczenia tacek z dnia 20 lutego 2003 r. Do pisma załączono oświadczenie przedstawiciela kontrahenta niemieckiego, który wyjaśnił, że wartość widniejąca w deklaracji wywozowej nie jest wartością czyszczenia, lecz wartością towaru. Rzeczywista wartość faktury handlowej, tym samym uzgodniona w umowie cena, wartość wykonanej usługi to 0,65 euro za tackę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.

Rację ma Dyrektor Izby Celnej, twierdząc, że to ustawodawca przesądził o tym, czy i kiedy powstaje dług celny. Zgodnie z art. 212 §1 i §2 ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. - Kodeks celny (Dz.U. z 2001r. nr 75, poz. 802 ze zm.) dług celny powstaje bowiem z mocy prawa z chwilą niewykonania obowiązku bądź w chwili objęcia towaru odpowiednią procedurą celną. Argumenty skargi o uznaniowości zaskarżonej decyzji są więc chybione. Treść powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że organy celne nie rozstrzygają w przedmiocie powstania długu celnego. Zaskarżona decyzja ma charakter aktu deklaratoryjnego; stwierdzając istnienie ustawowych przesłanek organ wydaje akt o treści określonej prawem. Istota uznaniowego aktu administracyjnego polega zaś na tym, że organ administracji publicznej, pomimo stwierdzenia ustawowych przesłanek, według swojego wyboru nakłada na stronę postępowania jakieś obowiązki albo przyznaje jej jakieś uprawnienia. Uznanie administracyjne stwarza możliwość stosowania polityki administracyjnej. Przykładem kompetencji opartej na konstrukcji uznania administracyjnego jest przepis art. 248 §1 Kodeksu celnego. Stosownie do jego treści "należności celne mogą zostać zwrócone lub umorzone również po ustaleniu, że zarejestrowana kwota tych należności dotyczy towarów objętych procedurą celną i nieprzyjętych przez osobę wprowadzającą ze względu na to, że w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów". W kontrolowanej sprawie organy celne nie miały swobody w ramach, której mogłyby urzeczywistniać jakąkolwiek politykę w zakresie obciążania cłem. Dlatego nie może być mowy o surowym potraktowaniu Strony, czy karnym obciążeniu należnościami publicznoprawnymi.

Organy celne obu instancji prawidłowo przyjęły, że wprowadzenie na polski obszar celny towarów w postaci plastikowych tacek na podstawie zgłoszenia celnego SAD nr [ ... ] nastąpiło bez pozwolenia na stosowanie procedury uszlachetniania czynnego. W kontrolowanej sprawie nie występuje przypadek, w którym część towaru wskazanego w zgłoszeniu byłaby objęta ilością określoną w pozwoleniu.

Zgłoszenie towaru w procedurze uszlachetniania czynnego pomimo wyczerpania limitu określonego w pozwoleniu wyklucza możliwość zastosowania art. 212 §4 Kodeksu celnego. W takim przypadku nie może być mowy o nieistotnym uchybieniu warunkom wymaganym do objęcia towaru procedurą uszlachetniania czynnego, lecz o braku podstawowych warunków dla zastosowania tej procedury. Skoro posiadane pozwolenie zostało skonsumowane przed dokonaniem zgłoszenia celnego, to ocena czy uchybienie warunkom pozwolenia było istotne bądź nie, jest bezprzedmiotowa, albowiem pozwolenia na korzystanie z procedury gospodarczej w ogóle nie było.

Wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie określenia kwoty długu celnego poprzedza ustalenie wartości celnej towaru. W konsekwencji obowiązkiem procesowym organów celnych jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań, które prowadzą do wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia metody przyjętej dla określenia wartości celnej towaru.

Zgodnie z art. 23 §1 Kodeksu celnego wartością celną towaru jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, ustalana, o ile jest to konieczne, z uwzględnieniem art. 30 i art. 31. W § 9 cytowanego przepisu mowa jest o tym, iż ceną faktycznie zapłaconą lub należną, jest całkowita kwota płatności dokonanej lub mającej zostać dokonaną przez kupującego wobec lub na korzyść sprzedawcy za przywożone towary i obejmująca wszystkie płatności dokonane lub mające być dokonane jako warunek sprzedaży towarów kupującemu albo płatności dokonane lub mające być dokonane przez kupującego osobie trzeciej celem spełnienia zobowiązań sprzedawcy.

Omawiany przepis posługuje się jednoznacznie zdefiniowanymi pojęciami takimi jak "sprzedawca", "kupujący", "towar sprzedany". Przepis art. 23 Kodeksu celnego znajduje bowiem zastosowanie w przypadku towaru wwiezionego na polski obszar celny w wykonaniu zawartej umowy sprzedaży, lub umów pokrewnych (np. umowa dostawy).

Nie będzie on miał natomiast zastosowania, jak słusznie przyjął organ odwoławczy, w sprawie niniejszej, w której, co jest okolicznością niesporną sprowadzenie towaru (tacek podlegających uszlachetnianiu czynnemu) na polski obszar celny nie było wynikiem zawartej umowy sprzedaży. Nie budzą również wątpliwości wskazane w zaskarżonej decyzji argumenty organu II instancji przemawiające za brakiem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie, jednej z metod wskazanych w art. 24 - 28 Kodeksu celnego. Przechodząc natomiast do metody określonej w art. 29 Kodeksu celnego organ celny winien mieć na uwadze, że przepis ten odwołuje się do ceny ustalonej na polskim obszarze celnym, wskazując dodatkowo w § 2 szereg przesłanek negatywnych, według których nie może być ustalona wartość celna. Zalicza do nich między innymi, cenę towaru na rynku wewnętrznym kraju wywozu (§ 2 ust. 3), cenę po której towary są sprzedawane w kraju wywozu z przeznaczeniem poza polski obszar celny (§ 2 ust. 5) czy też wartości arbitralne lub nieprawdziwe (§ 2 ust. 7).

Przechodząc do ustalenia wartości celnej na podstawie art. 29 Kodeksu celnego, Dyrektor Izby Celnej nie mógł jednak ograniczyć się do prawidłowego skądinąd stwierdzenia, iż możliwym jest ustalenie w ramach metody ostatniej szansy wartości celnej na podstawie faktury "pro forma". W sytuacji, gdy wartość ta była w postępowaniu celnym kwestionowana przez stronę, obowiązkiem organów celnych było zweryfikowanie wartości wskazanej w fakturze "pro forma" pod kątem jej zgodności z przesłankami wskazanymi w art. 29 Kodeksu celnego.

Ustalenie wartości celnej powinno więc nastąpić na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym (art. 29 §1 Kodeksu celnego), tak aby wartość celna nie została określona na podstawie arbitralnych bądź nieprawdziwych wartości (art. 29 §2 pkt 7 Kodeksu celnego). W tej sytuacji argumentacja, że organ był związany wartością wynikającą z dostarczonej przez Stronę faktury "pro forma", a przyjęcie innej wartości możliwe było dopiero po przedłożeniu korekty tej faktury, jest pozbawiona podstawy prawnej. Niezgodne z prawem było pominięcie innych danych dostępnych na polskim obszarze celnym i przyjęcie wiążącej, w ocenie Dyrektora Izby Celnej, wartości z faktury "pro forma". Takie stanowisko kłóci się z zakresem koniecznych działań procesowych narzuconych wybraną metodą określania wartości celnej i usprawiedliwia zarzut, że zmiana podstawy prawnej ustalenia wartości celnej towaru nie usunęła błędu polegającego na zastosowaniu niewłaściwego sposobu liczenia tej wartości przez organ I instancji.

W ocenie Sądu organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 29 §1 i §2 Kodeksu Celnego w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej, gdyż nie wziął pod uwagę innych danych dostępnych na polskim obszarze celnym. Ponadto pozostawienie zaskarżonego rozstrzygnięcia w obrocie prawnym nie da się pogodzić z treścią art. 210 §4 w związku z art. 124 Ordynacji podatkowej. Organy nie ustosunkowały się do zarzutów podnoszonych przez Stronę postępowania, iż wartość z faktury "pro forma" nie odpowiada wartości celnej towaru, a przyjęcie jej na takim poziomie spowoduje, że będzie ona zawyżona.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Celnej powinien mieć na względzie, iż ustalając wartość celną tzw. metodą ostatniej szansy nie jest zwolniony od obowiązku wyjaśnienia co odzwierciedla wartość ujawniona w fakturze "pro forma"; w szczególności nie zwalnia go z tego fakt, że załączony do zgłoszenia celnego dokument jest autentyczny. Winien przede wszystkim zbadać, czy wskazana w fakturze "pro forma" wartość odpowiada danym dostępnym na polskim obszarze celnym i nie została ustalona wyłącznie na podstawie jednej z cen, o których mowa w art. 29 § 2 Kodeksu celnego.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w punkcie I wyroku.

Natomiast o kosztach postępowania i wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił w oparciu o art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy - jak w punktach II i III orzeczenia.

/-/ B. Sokołowska /-/ T.M. Geremek /-/ B. Koś

D.W.d