Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 845/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 lipca 2024 r. nr SKO Gd/21/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

E. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tczewa o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 15 marca 2023 r. E. B., wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tczewie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małżonkiem J. B. Do wniosku załączono m.in.: kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie zaliczające J. B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 marca 2024 r., wskazującego, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 stycznia 2023 r.; kopię decyzji ZUS z dnia 1 września 2022 r. przyznającej wnioskodawczyni dodatkowe roczne świadczenie w wysokości 1.338,44 zł; kopię skróconego aktu małżeństwa; dokumenty potwierdzające wykształcenie wnioskodawczyni oraz aktywność zawodową, z których wynika, że wnioskodawczyni nie pracuje od 1996 r.; oświadczenia wnioskodawczyni; zakres czynności dotyczący sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem; decyzję ZUS z dnia 22 września 2022 r. o ustaleniu prawa do renty dla małżonka wnioskodawczyni. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne, a swoją aktywność zawodową zakończyła w 1996 r.

W dniu 4 kwietnia 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy.

Decyzją nr 000088/OSP/04/2023 z dnia 7 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta Tczewa odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpił warunek konieczny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Decyzją z dnia 21 września 2023 r. o sygn. akt SKO Gd/3261/23 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 i wyjaśnił, że zachodzi konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem tej części przepisu, w której jest mowa o kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Oznacza to, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (tj. dopóki nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania mu świadczenia określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę m.in. ma ustalone prawo do emerytury. Z kolei stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do wymienionych w nim świadczeń przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Stąd konieczne jest by organ I instancji wyjaśnił wnioskodawczyni powyższe, a następnie zwrócił się na ich tle do wnioskodawczyni, czy nadal podtrzymuje swoje żądanie. Ponadto zdaniem Kolegium zebrany materiał dowodowy wymaga uzupełnienia m.in. w zakresie opieki, jakiej osoba niepełnosprawna rzeczywiście wymaga, w jakich czynnościach jest samodzielna i jaka jest sytuacja rodzinna wnioskodawczyni.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji pozyskał odpowiedź wnioskodawczyni z dnia 9 października 2023 r., że rezygnuje z emerytury i wybiera zasiłek pielęgnacyjny.

W dniu 17 października 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy.

W dniu 7 grudnia 2023 r. do organu wpłynęła informacja, że wnioskodawczyni ma zawieszone prawo do emerytury z ZUS od 1 listopada 2023 r.

Decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r. o nr 000291/OSP/11/2023 Prezydent Miasta Tczewa odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze schorowanym, niepełnosprawnym mężem, który legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 marca 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do 31 marca 2024 r. Z orzeczenia wynika, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 stycznia 2023 r. Mąż wnioskodawczyni wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu, gdyż cierpi na przewlekłe ograniczenie pojemności płuc i średnicy dróg oddechowych, nawet bez większego wysiłku występuje znaczne ograniczenie normalnych funkcji oddechowych. Niepełnosprawny wymaga pomocy przy porannej toalecie, podaniu leków, załatwianiu spraw urzędowych, spacerze, przygotowywaniu posiłków, podaniu tuby inhalacyjnej, oklepaniu płuc oraz masażu nóg. Opiekę tę świadczy strona. Ponadto ustalono, iż w opiece nad mężem pomaga córka D. T., która mieszka w tym samym budynku. Mąż wnioskodawczyni nie korzysta z żadnej rehabilitacji.

Organ podkreślił, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż niepełnosprawność męża wnioskodawczyni nie powstała przed ukończeniem przez niego 18. roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wobec tego, pomimo zawieszenia przez wnioskodawczynię prawa do emerytury, zakres sprawowanej opieki nad mężem nie uzasadnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia 3 lipca 2024 r. o sygn. SKO Gd/21/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo przypomniał, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. W związku z powyższym rozpatrując sprawę Kolegium uwzględniło taką wykładnię i nie wzięło pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Następnie przypomniano, że podstawowa przesłanka, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tejże opieki. Co więcej, nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Kolegium zwróciło również uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

W ocenie Kolegium z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Z kolei zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad małżonkiem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego, wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z małżonkiem, a obok zamieszkuje jedna z dorosłych córek – D. T., która doraźnie pomaga matce w sprawowaniu opieki nad ojcem. Z kolei druga z córek – K. W. zamieszkuje w N., pomaga w zakupie lekarstw dla ojca. Z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że wnioskodawczyni nie byłaby gotowa podjąć pracy, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka informacja jest spójna z dołączoną do akt sprawy dokumentacją, z której wprost wynika, że wnioskodawczyni zakończyła aktywność zawodową w 1996 r., a następnie po wielu latach niepodejmowania zatrudnienia, po osiągnięciu odpowiedniego wieku, nabyła prawo do świadczenia emerytalnego. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, tylko z innych przyczyn. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, z jakiego faktycznie powodu wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia. Dodatkowo na przestrzeni lat wnioskodawczyni w ogóle nie podejmowała zatrudnienia. Ponadto Kolegium zauważyło, że wnioskodawczyni, ani jej profesjonalny pełnomocnik, nie wykazali w przedłożonych dokumentach, aby stan zdrowia małżonka uległ pogorszeniu. Wynika to jedynie ze złożonych oświadczeń.

Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium nie dało wiary stwierdzeniu wnioskodawczyni o rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad małżonkiem. Ponadto, w ocenie pracownika socjalnego, który przeprowadzał wywiad środowiskowy, mąż wnioskodawczyni samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez małżonkę, nie jest dokarmiany dożylnie, w pokoju posiada przenośną toaletę. W konsekwencji z uwagi na brak dowodów wskazujących na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad małżonkiem oraz dokumentacji potwierdzającej stan zdrowia niepełnosprawnego, który wyklucza pozostawianie jego samego w domu, Kolegium nie dało wiary twierdzeniom wnioskodawczyni dotyczącym powodu rezygnacji z zatrudnienia. Od zakończenia aktywności zawodowej wnioskodawczyni do wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej męża upłynęło 27 lat. W takiej sytuacji Kolegium nie ma podstaw do stwierdzenia, że aktualnie wnioskodawczyni podjęłaby pracę zarobkową, a jedynie opieka sprawowana nad małżonkiem stanowi przeszkodę dla realizacji tego zamiaru.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Tczewa i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Przy czym warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 lipca 2024 r. o sygn. SKO Gd/21/24 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tczewa z dnia 11 grudnia 2023 r. o nr 000291/OSP/11/2023 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. (uchylonego z dniem 1 stycznia 2024 r., a więc pomiędzy wydaniem decyzji przez organy obu instancji), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W tym miejscu należy jednakże zauważyć (co słusznie zaakcentowało Kolegium zarówno w swojej pierwszej decyzji z dnia 21 września 2023 r. o sygn. akt SKO Gd/3261/23, jak i w kontrolowanej decyzji z dnia 3 lipca 2024 r.), że w myśl wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Z dniem 1 stycznia 2024 r., a więc w toku kontrolowanego postępowania, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Tym samym, jak słusznie zauważyło Kolegium, okoliczność, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała powyżej 25 roku życia, nie może stanowić przeszkody do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia – o ile spełniłaby pozostałe przesłanki.

Na gruncie niniejszej sprawy istotne jest również to, że jak wynika z akt postępowania skarżąca jest w wieku emerytalnym i pobierała emeryturę, natomiast w związku z jej wnioskiem świadczenie zostało wstrzymane z dniem 1 listopada 2023 r.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (zmienionym z dniem 1 stycznia 2024 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Zatem literalna wykładnia ww. przepisu prowadzi do wniosku, że osobom z ustalonym prawem do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże skład orzekający podziela pogląd wyrażony m.in. w wyroku NSA z dnia 17 grudnia 2024 r. o sygn. I OSK 2912/23 (orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym prokonstytucyjna wykładnia ww. przepisu ma na względzie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. W orzecznictwie i nauce dominujący jest bowiem pogląd, że dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej mogą prowadzić do odrzucenia wykładni językowej, w sytuacji gdy rezultat wykładni gramatycznej niweczy podstawowe założenia racjonalności ustawodawcy. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż ww. świadczenie powoduje, że opisany cel ustawy nie jest realizowany w stosunku do tej grupy opiekunów. Zauważyć bowiem trzeba, że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun tak czy inaczej nie może podjąć pracy zarobkowej. Zatem funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (zob. wyroki NSA z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. I OSK 666/22, z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1611/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zawieszenie emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc zatem do analizy głównej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zauważyć należy, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżąca jako żona jest osobą uprawnioną do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Bezsporne jest również, że mąż skarżącej legitymuje się wydanym w dniu 1 marca 2023 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 marca 2024 r., wskazującym, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 stycznia 2023 r. Sporne natomiast pozostaje, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem jest na tyle duży, że nie mogłaby ona podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest bowiem ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób rzeczywisty uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Dlatego też, w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, opisany powyżej związek przyczynowo-skutkowy będący warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza akt sprawy prowadzi bowiem do wniosku, że czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą nad mężem nie uniemożliwiłyby skarżącej podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy – nawet na emeryturze. Skarżąca nie ma bowiem orzeczonego stopnia niepełnosprawności.

Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, iż jej małżonek nie jest osobą leżącą i porusza się samodzielnie. Jednocześnie nie jest w stanie samodzielnie jeść, zadbać o swoją higienę i nie może pozostać sam w domu przez kilka godzin. Skarżąca zaznaczyła, że w ramach sprawowanej opieki codziennie kąpie męża i myje mu włosy; co drugi dzień go goli. Skarżąca nie zaznaczyła, że prowadzi męża do toalety, a z drugiej strony z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 października 2023 r. wynika, że mąż skarżącej ma przenośną toaletę w pokoju i rzadko zdarza się, że jest pampersowany w nocy. Skarżąca wskazała, że codziennie podaje mężowi posiłki i leki, a dwa razy dziennie lub 3 do 4 razy dziennie (różne dane w dokumentach) tubę inhalacyjną. Ponadto skarżąca oklepuje męża (żeby nie zalegała flegma) i wykonuje masaże stóp, dłoni i pleców (z uwagi na miażdżycę nóg). Podobne wnioski odnotowała pracownica opieki społecznej, która przeprowadziła wywiad środowiskowy w dniu 4 kwietnia 2023 r. wskazując, że skarżąca: podaje leki wziewne, umawia na wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, pomaga przy kąpieli i przy masowaniu nóg, oklepuje plecy, podaje posiłki i je przygotowuje.

Następnie z oświadczenia skarżącej z dnia 9 października 2023 r. wynika z kolei, że jej mąż leczy się u lekarza specjalisty – pulmonologa. Do oświadczenia załączono kopię oświadczenia internisty i pulmonologa z miejscowości F. w N. z dnia 16 stycznia 2023 r. (po polsku), z którego wynika, że mąż skarżącej zamieszkiwał w miejscowości R. w N. i od marca 2017 r. był w tym gabinecie wielokrotnie konsultowany z powodu symptomów przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP III). Z tego oświadczenia lekarskiego wynika, że u męża skarżącej zostały wykazane poważne ograniczenia pojemności płuc i średnicy dróg oddechowych. Lekarz wyjaśnił, że choroba ta jest nieuleczalna, należy spodziewać się dalszego, powolnego spadku możliwości wysiłkowych, a stan zdrowia nie pozwala na jakąkolwiek pracę wymagającą nawet minimalnego wysiłku. Z orzeczenia z dnia 1 marca 2023 r. Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie również wynika, że mąż skarżącej jest niezdolny do pracy.

Z oświadczenia skarżącej z dnia 9 października 2023 r. wynika, że na tej samej ulicy (według wywiadu środowiskowego z dnia 17 października 2023 r. – w tym samym budynku z drugiej strony) zamieszkuje jedna z dorosłych córek skarżącej i jej męża – D. T., która – jak stwierdziła skarżąca – "jest zawsze na moje zawołanie gdy muszę wyjść załatwić codzienne czynności", a zatem doraźnie pomaga matce w sprawowaniu opieki nad ojcem. Córka ta przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym i ma trójkę dzieci, ale skarżąca stwierdziła, że "jak zadzwonię to zawsze mogę na nią liczyć". Z kolei druga z córek – K. W. – zamieszkuje w N. i pomaga w zakupie i sprowadzaniu leków na płuca z N., gdyż – jak wskazała skarżąca – w Polsce wszystkich nie ma, są niektóre zamienniki. Dalej skarżąca wyjaśniła, że konsultują się z norweskim lekarzem e-mailowo. Natomiast z wywiadu środowiskowego z dnia 17 października 2023 r. wynika, że mąż skarżącej nie korzysta z aparatu tlenowego ani z żadnej rehabilitacji (mimo iż w orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano w pkt 6, że wymaga on rehabilitacji). Pracownica socjalna wskazała, że nie jest w stanie stwierdzić, czy mąż skarżącej wymaga całodobowej opieki.

Powyższe informacje odnoszące się do stanu zdrowia męża skarżącej oraz zakresu opieki skarżącej nad nim należy zestawić z faktem, że skarżąca zakończyła aktywność zawodową w 1996 r., a następnie po wielu latach niepodejmowania zatrudnienia, po osiągnięciu odpowiedniego wieku, nabyła prawo do świadczenia emerytalnego. Innymi słowy od zakończenia aktywności zawodowej skarżącej w 1996 r. do wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej męża w 2023 r. upłynęło 27 lat. Zatem w ocenie Sądu Kolegium słusznie zauważyło, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Dodatkowo Sąd zauważa, że wskazanie przez skarżącą, że codziennie robi zakupy, sprząta, przygotowuje opał/ pali w piecu, a co miesiąc opłaca rachunki nie może zostać zakwalifikowane jako opieka nad mężem w sytuacji, gdy skarżąca prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Gdyby bowiem skarżąca mieszkała samotnie to również musiałaby wykonywać opisane czynności.

Reasumując, jak wyjaśniono powyżej rolą sądu administracyjnego nie jest rozstrzyganie w przedmiocie stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, gdyż organy i sądy opierają się na orzeczeniu o niepełnosprawności i załączonej do wniosku dokumentacji medycznej, lecz jedynie kontrola, czy prowadząc postępowanie orzekające w sprawie organy administracyjne prawidłowo przeprowadziły to postępowanie zarówno ze względu na wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego zasady postępowania, jak i z uwagi na przesłanki zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego kluczowe zaś jest istnienie wyżej opisanego związku przyczynowo-skutkowego, a w tym celu należy dokonać oceny, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad jej niepełnosprawnym mężem w sposób rzeczywisty uniemożliwiałby jej podjęcie pracy zarobkowej (co mogłoby oznaczać również dorabianie, niekoniecznie pełne zatrudnienie).

Z uwagi na powyższe, jednocześnie nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej mężowi przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie orzekających w sprawie organów, że jej zakres nie wypełnia ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącej zawartym w skardze oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.