Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 2026/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 28 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie : Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. S. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych z tytułu zwrotu wpisu od skargi; 3. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Sygn. akt: II SA / Łd 2026 / 01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. Nr 142 z 1997 roku, poz. 950 ze zm.) pozbawił S. S. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w S., decyzją z dnia [...]. W uzasadnienia wydanej decyzji organ wskazał, iż S. S. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. W związku z tym, iż na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie strona uzyskała z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", to na mocy przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż zgodnie ze stanowiskiem potwierdzonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego organ nie jest obowiązany do wyjaśnienia czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 i art. 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Wniosek S. S. o przyznanie uprawnień z tytułu przynależności do Armii Krajowej złożony w piśmie z dnia 31 grudnia 2000 roku, nie mógł zostać rozpatrzony przez organ z powodu złożenia tegoż wniosku po upływie określonego ustawowo terminu do składania tego rodzaju wniosków, to jest po 31 grudnia 1998 roku. (art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku).

W dniu 2 sierpnia 2001 roku S. S. złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy i przywrócenie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podał, iż nie uzyskał uprawnień kombatanckich z tytułu utrwalania władzy ludowej w latach 1944 – 1946, lecz z tytułu działalności w Armii Krajowej w latach 1939 – 1945. W tym czasie przynależąc do Armii Krajowej, na wniosek nadleśniczego, byłego komendanta Armii Krajowej, porucznika Wojska Polskiego Jaworskiego zbierał w lasach broń pozostawioną przez oddziały polskiej armii we wrześniu 1939 roku. Broń ta następnie była przerzucana do Warszawy. W czasie działalności w Armii Krajowej złożył przysięgę i otrzymał pseudonim "Grab".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ II instancji decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż S. S. pomimo tego, iż złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy to nie nadesłał dokumentów, które wniosłyby coś nowego do sprawy i mogły stanowić podstawę do zmiany decyzji. Decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich została przez organ oparta na prawidłowych podstawach prawnych, a postępowanie weryfikacyjne przeprowadzono zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Ponadto organ stwierdził, iż przyznanie uprawnień kombatanckich z nowego tytułu bez złożenia udokumentowanego wniosku i rekomendacji właściwego stowarzyszenia byłaby naruszeniem przepisu art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, oraz przepisu art. 22 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1 – 4 ustawy mogły być kierowane do organu w określonym trybie do dnia 31 grudnia 1998 roku.

W dniu 3 października 2001 roku, na powyższą decyzję S. S. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi domagając się zmiany decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i przywrócenia uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nie może pogodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w kwestionowanych decyzjach. Uważa że są one krzywdzące, a nadto są następstwem rozgrywek o charakterze personalnym wewnątrz terenowych kół kombatantów. Ponadto wskazał – identycznie jak we wcześniejszym odwołaniu – iż w okresie II wojny światowej należał do Armii Krajowej. Został zwerbowany przez porucznika Wojska Polskiego Jaworskiego, który został z Warszawy przysłany na stanowisko nadleśniczego lasów państwowych w Wólce Jeruzalskiej. Na wniosek tegoż nadleśniczego, byłego komendanta Armii Krajowej – S. S. zbierał w lasach broń pozostawioną przez oddziały polskiej armii we wrześniu 1939 roku. Poza skarżącym broń zbierał również jego ojciec i brat. Broń ta następnie była przerzucana do Warszawy. W czasie działalności w Armii Krajowej skarżący złożył przysięgę i otrzymał pseudonim "Grab". Skarżący wskazał nadto, iż nie posiada żadnych dokumentów stwierdzających przynależność do Armii Krajowej. Było to niemożliwe w czasie okupacji, a po wojnie akowcy byli prześladowani. Chcąc uniknąć represji skarżący po wojnie wstąpił w szeregi Milicji Obywatelskiej.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)) Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie zaś z art. 145 par. 1 ust.1 p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy;

Utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, iż w trakcie postępowania weryfikacyjnego z udziałem kombatanta, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien zbadać czy osobie tej przysługują uprawnienia kombatanckie z innego tytułu, niż ten, jaki był podstawą nadania uprawnień przez organ ZBoWiD. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które między innymi na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, a więc uprawnienia te zachowałyby osoby pełniące służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 (art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy). Na taką właśnie podstawę przyznania uprawnień kombatanckich powołuje się skarżący podnosząc, iż należał do Armii Krajowej.

Organ administracji właściwy do podejmowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich został zobowiązany do uprzedniego przeprowadzenia w takim wypadku postępowania weryfikacyjnego (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745)). Po wszczęciu takiego postępowania organ administracji wzywa osobę, której uprawnień dotyczy postępowanie, do przedstawienia wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów związanych z przedmiotem postępowania (§ 4 rozporządzenia). Oznacza to, że użyty w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku zwrot "uczestnicy walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" nawiązuje bezpośrednio tylko do jednego z wielu wyraźnie wyodrębnionych tytułów prawnych, stanowiących samodzielną podstawę prawną dla ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 maja 1982 roku o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.), jak i poprzedzającej ją ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186).

Jednocześnie procedura prawna weryfikacji uprawnień kombatanckich wprowadzona przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku nie pozbawia osoby, której uprawnienia kombatanckie poddawane są weryfikacji możliwości wykazania w tym samym lub też w nowym postępowaniu, że jakkolwiek uprawnienia kombatanckie uzyskała z tytułu "utrwalania władzy ludowej", to jednak spełnia ona także warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich na innej podstawie prawnej wymienionej w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2001 roku w sprawie Sygn. akt III RN 77/00, OSNP 2001/15/475).

W toku prowadzonego postępowania weryfikacyjnego S. S. wskazywał, iż uprawnienia kombatanckie nabył także z tytułu służby w polskich podziemnych formacjach. Organ informacje te potraktował jako nie mające wpływu na toczące się postępowanie weryfikacyjne. Początkowo uznał, iż jest to wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z innego tytułu ale złożony z przekroczeniem ustawowego terminu do jego złożenia, a w decyzji po ponownym rozpoznaniu sprawy organ dodatkowo wskazał, iż wniosek nie został udokumentowany i poparty rekomendacją właściwego stowarzyszenia.

Powyższe okoliczności, mogące świadczyć o tym, iż skarżący był kombatantem z tytułu służby w polskich podziemnych formacjach uznać wypada za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skoro jednak nie były one przedmiotem wyjaśnień i analizy organu administracji, to tym samym wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Nie można bowiem powiedzieć, iż w toku postępowania administracyjnego organ stosując się do kodeksowej zasady prawdy obiektywnej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Wszak organ nie przejawił jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej mającej na celu zweryfikowanie twierdzeń strony. Tym samym nie jest uprawnione – przy tak przeprowadzonym postępowaniu dowodowym – stanowisko organu o nie udowodnieniu przez skarżącego okoliczności związanych ze służbą w polskich podziemnych formacjach w okresie II wojny światowej.

Ponadto przywołany przez organ argument spóźnionego złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich nie może się ostać, bowiem przepis art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 14 stycznia 1991 roku wskazujący termin do składania wniosków w tym zakresie został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 roku za niezgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. (Dz. U. z 2003 roku, Nr72, poz. 658). Przepis ten utracił moc z dniem 29 kwietnia 2003 roku. Osoba skarżąca nie jest zatem ograniczona terminem do złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, który to termin przewidywał przepis prawa derogowany z systemu prawnego.

W myśl art. 145 a par. 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 22 ust. 3 powołanej ustawy, na którym oparto zaskarżoną decyzję stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania.

Z przytoczonych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "b" i "c" p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O zasądzeniu na rzecz strony skarżącej kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, należało stwierdzić, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzje te nie podlegają wykonalności (art. 152 p.s.a.).