Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 203/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1,  art. 3  ust. 1, art. 8 ust. 11,  art. 37
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2023 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2022 r. nr SKO-PS.41.5/1304/2022/18512/ w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. nr SKO-PS.41.5/1304/2022/18512/, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A.O. (dalej – Wnioskodawca, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej – organ I instancji) z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr [...] przyznającą A.O. zasiłek stały: od dnia 1 marca 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 311 zł miesięcznie oraz od dnia 1 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 719 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego, organ I instancji wspomnianą decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r.:

1) przyznał Skarżącemu zasiłek stały: od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r. w kwocie 311 zł miesięcznie i od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. w kwocie 719 zł;

2) określił, że wypłata za miesiące marzec i kwiecień 2022 r. realizowana będzie na konto bankowe w terminie 14 dni od daty odbioru decyzji administracyjnej, wypłata pozostałych świadczeń obywać się będzie na konto bankowe w terminie do dnia 20 każdego miesiąca za dany miesiąc;

3) objął Skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00 % kwoty zasiłku stałego w okresie jego świadczenia;

4) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. – u.p.s.) do dochodu Skarżącego zaliczono uzyskane w grudniu 2021 r. świadczenie od ubezpieczyciela w kwocie 5.580 zł, które zostało podzielone na 12 części. Dało to w okresie od marca do listopada miesięczny dochód w wysokości 465 zł. W związku z tym zasiłek stały w tym przedziale czasowym ustalono na 311 zł jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym w jednoosobowym gospodarstwie domowym, a wysokością dochodu (776 zł – 465 zł = 311 zł). Ponieważ w grudniu 2022 r. Skarżący nie uzyskał żadnego dochodu, to przyznano mu świadczenie w maksymalnej wysokości wynoszącej 719 zł (art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).

W odwołaniu z dnia 31 października 2022 r. Skarżący zanegował decyzję organu I instancji zarzucając jej naruszenie art. 831 § 3 k.c. Wniósł w nim o przyznanie mu świadczenia w wysokości 719 zł miesięcznie w okresie od marca do listopada 2022 r. W jego uzasadnieniu podniósł, że pośmiertne świadczenie uzyskane z polisy zmarłej było jednorazowe i nie wchodzi do masy spadkowej. Zasygnalizował również, że świadczenie to nie podlega opodatkowaniu. Dlatego też, jego zdaniem, organ I instancji nie zasadnie wliczył jej do jego dochodu, a konsekwencji obniżył wysokość zasiłku stałego do kwoty 311 zł miesięcznie. Do odwołania Skarżący załączył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia powyższego środka zaskarżenia.

Kolegium postanowieniem z dnia 7 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1379/2022/18512/ przywrócił Wnioskodawcy termin do złożenia odwołania.

Następnie nie przychylając się do argumentacji Skarżącego organ odwoławczy decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny, a w dalszej kolejności stan prawny sprawy. Jego analiza doprowadziła go do stwierdzenia, że Wnioskodawca spełnia wymogi formalno-prawne do przyznania świadczenia, bowiem jego dochód w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 listopada 2022 r. wynosi 465 zł miesięcznie, co daje kwotę zasiłku stałego w wysokości 311 zł (776 zł - 465 zł), a w miesiącu grudniu 2022 r. w pełnej wysokości, tj. 719 zł.

W skardze z dnia 10 stycznia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Gliwicach, Wnioskodawca wyraziła swoją dezaprobatę dla decyzji Kolegium. Zawarł w niej żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznanie mu zasiłku w kwocie 719 zł za okres od marca do listopada 2022 r., ewentualnie o uchylenie wskazanego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniósł, że organy błędnie zakwalifikowały do dochodu świadczenie jakie otrzymał z polisy [...] w związku ze śmiercią matki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącego w uzupełnieniu skargi (pismo z dnia 1 września 2023 r.) podniósł zarzuty:

1) brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz niepodanie podstaw utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, a także nie odniesienie się do wniesionych w odwołaniu zarzutów oraz uniemożliwienie Skarżącemu zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie, tj. naruszenie przepisów postępowania: art. 9, art. 10, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.;

2) przyjęcia błędnej wykładni, że wypłacone przez [...] S.A. Skarżącemu w dniu 30 grudnia 2021 r. świadczenia, tj. z polisy nr [...] w kwocie 3.780 zł oraz z polisy nr [...] w wysokości 1.800 zł, stanowią jego dochód jednorazowy w łącznej kwocie 5.580 zł, który może być rozliczony (odjęty) od przyznanego Skarżącemu zasiłku. Zdaniem Skarżącego, zsumowanie tych dwóch świadczeń jest nieuprawnione i jako takie nie nadaje się do rozliczenia (potrącenia). Co za tym idzie, świadczenie (każde z osobna) nie przekracza kwoty pięciokrotnego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).

Wobec tych zarzutów pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W piśmie tym zawarto też żądanie przyznania od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika Skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, z uwagi na fakt, iż żądane koszty nie zostały zapłacone w całości ani w części, według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sprawy jest kontrola rozstrzygnięcia organu administracji, którym wprawdzie przyznano Skarżącemu zasiłek celowy, lecz jego wysokość za poszczególne miesiące okresu od marca do listopada 2022 r. została pomniejszona w związku z zakwalifikowaniem do dochodu Skarżącego świadczeń uzyskanych z tytułu ubezpieczenia na życie. Nadmienić należy, że zostały ono wypłacone przez ubezpieczyciela w związku ze śmiercią matki Skarżącego. Takie stanowisko uzasadniono tym, że wysokość tych jednorazowych świadczeń (zsumowanych) przekracza 5-krotność kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a tym samym zachodzi konieczność zastosowania art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. Innymi słowy wspomniany dochód podzielono na 12 miesięcy, a następnie odjęto go od kwoty maksymalnej wysokości zasiłku stałego.

Z kolei Skarżący stoi na stanowisku, że skoro kwota wypłacona przez ubezpieczyciela nie wchodzi do masy spadkowej, a ponadto nie podlega opodatkowaniu, to nie powinna być ona uwzględniana przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego. Jego pełnomocnik dodatkowo zwraca uwagę, że kryterium wysokości jednorazowego świadczenia, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s., winno być odnoszone do każdego z nich osobna. Zauważył bowiem, że Skarżący środki uzyskał z dwóch różnych polis, gdzie jedna z nich należała do zmarłej matki Wnioskodawcy.

Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zatem pomoc społeczna - zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. - wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednocześnie zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom niedostatku i nieporadności życiowej przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Zasiłek stały, którego dotyczy zaskarżona decyzja, przysługuje – w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jego wysokość ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie (art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).

Poza sporem jest to, że Skarżący spełnia warunki dla uzyskania prawa do wspomnianego zasiłku. Negowana jest natomiast prawidłowość ustalenia jego wysokości za miesiące od marca do listopada 2022 r. w kontekście zastosowania art. 8 ust. 1 u.p.s. Wątpliwości w tym zakresie budzą dwie kwestia. Pierwsza z nich dotyczy tego, czy środki jakie otrzymał Wnioskodawca od ubezpieczyciela stanowią jednorazowy dochód, który należy uwzględnić przy wyliczeniu kwoty zasiłku. Natomiast drugie zagadnienie odnosi się do tego, czy wspomniane środki sumuje się, czy też należy je traktować odrębnie przy badania przekroczenia 5-krotności kryterium dochodowego.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że wysokość dochodu ma kluczowe znaczenie dla ustalenie nie tylko prawa do pomocy, ale także jej wysokości. W tym względzie dostrzec należy, że ustawodawca na potrzeby ustawy o pomocy społecznej w sposób autonomiczny zdefiniował pojęcie dochodu, czemu dał wyraz w art. 8 ust. 3 u.p.s. Wskazał w nim, że jest to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dodatkowo w art. 8 ust. 4 u.p.s. w sposób enumeratywny wymieniono przysporzenia, które nie są wliczane do dochodu. Nadmienić już w tym miejscu należy, że w katalogu tym nie są wymienione środki pochodzące z ubezpieczenia na życie.

W sposób specyficzny przewidziano również uwzględnienie w dochodzie miesięcznym tzw. dochodu jednorazowego, co zostało uregulowane w art. 8 ust. 11 u.p.s. Stanowi on, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Analiza treści normatywnej art. 8 ust. 11 u.p.s. prowadzi do wniosku, że stanowi on samodzielną (niezależną od regulacji na gruncie prawodawstwa stricte podatkowego), definicję legalną pojęcia dochodu dla potrzeb realizacji celów pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 października 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 235/19, Lex nr 2742387). Oznacza to - jak zaznaczono to już wcześniej – że, ustawa o pomocy społecznej dla realizacji celów w niej określonych zdefiniowała tylko dla tych potrzeb pojęcie dochodu i co się na niego składa. Oznacza to, że nie można wykluczyć sytuacji, że niektóre przysporzenia, które nie stanowią dochodu na gruncie prawa podatkowego, będą wliczane do niego w ramach ubiegania się o uzyskanie wsparcia na zasadach określonych ustawą o pomocy społecznej. Dlatego też argumenty przedstawiane przez Skarżącego, iż środki z ubezpieczenia nie wchodzą do masy spadkowej oraz że nie podlegają one opodatkowaniu pozostają bez znaczenia dla niniejszej sprawy. W tym miejscu dodać należy, że do jednorazowych dochodów należą m.in. wszelkiego rodzaju odszkodowania, przysporzenia z tytułu darowizny lub dziedziczenia, podziału majątku (zob. wyrok NSA 24 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 223/20, Lex nr 3110915). Ponieważ wypłata pieniędzy z polisy ubezpieczenia na życie w związku ze śmiercią osoby bliskiej ma charakter jednorazowy to organy słusznie przyjęły to za dochód jednorazowy.

Jednak, aby dany dochód jednorazowy można było "rozliczyć" na zasadach wskazanych w art. 8 ust. 11 u.p.s. koniecznym jest, aby jego wysokość przekraczała 5-krotność kryterium dochodowego. W niniejszym przypadku, ponieważ Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednorazowy dochód musi przekraczać 3.880 zł (776 zł x 5). Jak wynika z wywiadu środowiskowego, a także uzupełnienia skargi, Wnioskodawcy z tytułu śmierci jego matki zostały wypłacone dwie kwoty, tj. jedna z ubezpieczenia, którym objęty jest Skarżący i druga z polisy należącej do zmarłej. Odpowiednio wyniosły one 1.800 zł i 3.780 zł, co łącznie dało 5.580 zł.

Organy obu instancji błędnie zsumowały te dwie kwoty uznając tym samym, że doszło do przekroczenia 5-krotności kryterium dochodowego. Otóż wprawdzie punktem wspólnych dla obu wypłat jest śmierć marki Wnioskodawcy, to mimo to są to dwa odrębne świadczenia, należne z dwóch różnych polis, gdzie jedna należy do Skarżącego, a druga należała do zmarłej. Przepis art. 8 ust. 11 u.p.s. mówi o "dochodzie jednorazowy", a więc przysporzeniu, które nie jest powtarzalne. Ponadto nie wspomina się w nim o łączeniu podobnych dochodów. Dlatego też każda ze wskazanych wypłat winna być poddana odrębnej ocenie pod kątem jej wysokości, a ta prowadzi do jednoznacznych wniosków, że przesłanka ich wysokości nie została przekroczona. Z tego też względu, zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.

Z powyższych względów organ I instancji ponownie rozpatrując wniosek Skarżącego w przedmiocie przyznania zasiłku stałego uwzględni wykładnię art. 8 ust. 11 u.p.s.

Nie zasługują na uwzględnienie natomiast zarzuty natury formalnej, w tym art. 10 § 1 k.p.a. Odnośnie wskazanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (np. złożenia dokumentu). Nie każde bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego skutkuje uchyleniem decyzji administracyjnej poddanej kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego, a tylko takie, które realnie mogło mieć wpływ na wynik sprawy (zob. wyroki NSA: z dnia 23 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 2635/19, Lex nr 3516781; z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1435/19, lex nr 3514977). W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego nie wykazał, że naruszenie zasady czynnego udziału strony uniemożliwiło dokonanie konkretnych czynności procesowych.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. jest zwolniony od kosztów sądowych. Natomiast o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeknie referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.