Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 41/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 78-79
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 21 ust 1
journal: Dz.U. 2019 poz 916
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo  własności tych gruntów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr KOX/3508/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu wniosku G. i J. K. o ustalenie, że aktualizacja wysokości dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej (1/1 z 0,030000), położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 2820 m2, związanej z lokalem mieszkalnym nr 1, dokonana wypowiedzeniem z 16 listopada 2018 r., jest nieuzasadniona, orzeczeniem z 22 września 2020 r. nr KOX/3508/Po/19 umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ww. nieruchomości gruntowej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Pismem z 16 listopada 2018 r. Prezydent m.st. Warszawy wypowiedział użytkownikowi wieczystemu dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego z tytułu z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej (1/1 z 0,030000), położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 2820 m2, związanej z lokalem mieszkalnym nr 1 i zaproponował od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedzenie zostało dokonane, nową wysokość opłaty rocznej. Powyższe wypowiedzenie doręczono użytkownikowi wieczystemu 27 grudnia 2018 r.

Użytkownik wieczysty złożył w terminie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniosek o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65) – dalej zwanej "ugn", art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 916) – dalej zwanej "ustawą przekształceniową" i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 270) – dalej zwanej "ustawą zmieniającą", orzeczeniem z 22 września 2020 r. umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ww. nieruchomości gruntowej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 77 ust. 1 i 3 ugn wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej może być aktualizowana, nie częściej niż raz na 3 lata, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Zaktualizowaną opłatę roczną ustala się, przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej, od wartości nieruchomości określonej na dzień aktualizacji opłaty. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się z urzędu albo na wniosek użytkownika wieczystego nieruchomości gruntowej, na podstawie wartości nieruchomości gruntowej określonej przez rzeczoznawcę majątkowego.

Stosownie do art. 78 ust. 1 ugn właściwy organ zamierzający zaktualizować opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej powinien wypowiedzieć na piśmie wysokość dotychczasowej opłaty do 31 grudnia roku poprzedzającego, przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia jej nowej wysokości. W takiej sytuacji według art. 78 ust. 2 ugn użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego, właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości.

Kolegium podało, że w niniejszej sprawie organ dokonał aktualizacji opłaty rocznej na podstawie przytoczonego wyżej przepisu, a użytkownik wieczysty złożył w ustawowym terminie wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona.

Z tym, że 5 października 2018 r. weszła w życie ustawa przekształceniowa, która w art. 1 ust. 1 i 2 stanowi, że z dniem 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów. Przez grunty zabudowane na cele mieszkaniowe należy rozumieć nieruchomości zabudowane wyłącznie budynkami: 1) mieszkalnymi jednorodzinnymi lub 2) mieszkalnymi wielorodzinnymi, w których co najmniej połowę liczby lokali stanowią lokale mieszkalne, lub 3) o których mowa w pkt 1 lub 2 wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innymi obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych.

Art. 21 ust. 1 ustawy przekształceniowej stanowi, że postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych.

Natomiast 13 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa zmieniająca, która w art. 2 zmieniła ustawę przekształceniową.

Art. 4 ustawy zmieniającej stanowi, że jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się.

W tym stanie rzeczy SKO w Warszawie stwierdziło, że postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, jako wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, podlega umorzeniu, a strony wiąże dotychczasowa wysokość opłaty rocznej.

W orzeczeniu Kolegium pouczyło stronę, że zgodnie z art. 79 ust. 3 i art. 80 ugn od orzeczenia nie przysługuje środek odwoławczy, jednakże strona niezadowolona może wnieść do Kolegium sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości.

Sąd Rejonowy dla Warszawy-[...] postanowieniem z 30 maja 2022 r. sygn. akt XVI C 974/22 postanowił odrzucić sprzeciw Miasta st. Warszawy wskazując, że od orzeczenia o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego nie służy sprzeciw do sądu powszechnego, lecz skarga do sądu administracyjnego. Postanowienie to stało się prawomocne 10 listopada 2022 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 10 listopada 2022 r. sygn. akt V Cz 1253/22 oddalił zażalenie Miasta st. Warszawy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że od orzeczenia Kolegium o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego jako decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 7 grudnia 2022 r.

Od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 września 2020 r. Miasto st. Warszawa wniosło 14 grudnia 2022 r. za pośrednictwem poczty skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciło Kolegium naruszenie: 1) art. 4. ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej poprzez zastosowanie do stanu faktycznego sprawy pomimo braku podstaw do umorzenia postępowania aktualizacyjnego na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej; 2) art. 21 ust. 1 ustawy przekształceniowej przez jego niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy; 3) art. 79 ust. 3 ugn zd. pierwsze i drugie poprzez niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy. Wobec powyższego skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego radcy prawnego według norm przepisanych.

W piśmie z 13 grudnia 2022 r. Miasto st. Warszawa wniosło o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowej skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako niedopuszczalnej, względnie o jej oddalenie, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w razie zgłoszenia przez skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy Zdaniem organu przedmiotowa skarga na orzeczenie SKO w Warszawie nie mieści się w katalogu spraw objętych kontrolą sądów administracyjnych określonych w art. 3 § 2 tej ustawy. Kolegium podniosło, że w odniesieniu do skargi Miasta st. Warszawy wniesiono jednocześnie sprzeciw do Sądu Rejonowego dla Warszawy – [...], a jego wniesienie spowodowało utratę mocy przez zaskarżone niniejszą skargą orzeczenie Kolegium.

Zarządzeniem z 30 sierpnia 2023 r. WSA w Warszawie pozostawił wniosek o przywrócenie terminu bez nadawania mu dalszego biegu, uznając skargę za dopuszczalną, mając na uwadze art. 112 kpa (stosowany odpowiednio w sprawach aktualizacyjnych na mocy art. 79 ust. 7 ugn) w zw. z art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec prawomocnego odrzucenia sprzeciwu.

W piśmie z 19 września 2023 r. uczestnicy postępowania sądowego – J. K. i G. K. wnieśli o odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na zaskarżone orzeczenie oraz odrzucenie skargi Miasta st. Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 Września 2020 r. W uzasadnieniu wskazali, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 września 2020 r. winien być odrzucony na podstawie art. 88 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 87 § 1 tej ustawy wniosek powinien być złożony w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Jest oczywiste, że sprzeciw od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 września 2020 r. został złożony do Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...] wskutek błędnego pouczenia Kolegium, zawartego w zaskarżonym orzeczeniu. Jednak już w dniu doręczenia odpisu postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...] z 30 maja 2022 r. wraz z uzasadnieniem skarżący dowiedział się o niewłaściwym skierowaniu sprzeciwu do sądu, zamiast złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Termin ten nie może być liczony od dnia doręczenia skarżącemu odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 10 listopada 2022 r., gdyż oddalało ono jedynie zażalenie, podzielając w pełni stanowisko Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...].

Uczestnicy wskazali, że Miasto st. Warszawa miało wiele innych spraw w sądach powszechnych w związku z błędnymi pouczeniami zawartymi w postanowieniach Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie i już wcześniej otrzymało odpisy postanowień Sądu Okręgowego oddalające zażalenia na odrzucenie sprzeciwu przez sądy rejonowe. Termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powinien być zatem liczony od doręczenia pierwszego z tych postanowień Sądu Okręgowego, a nie od dnia doręczenia postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie o sygn. akt V Cz 1253/22.

Skarżący, mający kilkudziesięcioosobowy zespół radców prawnych powinien sam ocenić, że pouczenie SKO w Warszawie jest błędne bowiem art. 79 ust. 3 ugn jednoznacznie wskazuje, że samorządowe kolegium odwoławcze wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty i zgodnie z art. 80 ust. 1 ugn tylko od takiego orzeczenia przysługuje sprzeciw do sądu powszechnego. Do innych orzeczeń stosuje się art. 79 ust. 7 ugn odsyłający do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem od innych orzeczeń przysługuje jedynie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Taka prawidłowa procedura została dokładnie określona w opublikowanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt Il SA/Łd 549/19, a skarżący nie może tłumaczyć się nieznajomością obowiązującego prawa.

Zdaniem uczestników także skarga na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 września 2020 r. winna być odrzucona na mocy art. 58 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako wniesiona po terminie. Są także inne argumenty na rzecz odrzucenia tej skargi. Zgodnie z art. 80 ust. 3 ugn w razie wniesienia sprzeciwu w terminie orzeczenie samorządowego kolegium odwoławczego traci moc. Przepis ten nie przewiduje sytuacji braku utraty mocy orzeczenia samorządowego kolegium odwoławczego w zależności od tego, czy sprzeciw został skierowany do sądu prawidłowo czy też błędnie - w każdym przypadku orzeczenie sko traci moc. Słuszne jest zatem stanowisko zawarte w odpowiedzi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi i odpowiedzi na skargę, że zarówno wniosek o przywrócenie terminu, jak i skarga powinny być odrzucone. Skarżący nie może bowiem wywieść skargi od orzeczenia, które utraciło moc.

Sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny, w wyrokach uchylających orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w analogicznych sprawach nie zajęły w ogóle stanowiska odnośnie do kwestii utraty mocy orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w wyniku złożenia sprzeciwu do sądu powszechnego, który został następnie odrzucony przez sąd.

Za odrzuceniem skargi przemawia także art. 58 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który nie pozwala na odrzucenie skargi, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Kwestie uznania się za niewłaściwy przez sąd powszechny w sprawie cywilnej regulują przepisy art. 200 § 14 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu. Sąd Rejonowy dla Warszawy- [...] w sprawie o sygn. akt XVI C 974/22 nie stwierdził jednak swojej niewłaściwości, lecz odrzucił sprzeciw na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 kpc. Skoro sąd powszechny odrzucił sprzeciw, a nie uznał się za niewłaściwy, to brak jest podstaw do stosowania art. 58 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż należy zastosować art. 58 § 1 pkt 1 tej ustawy i odrzucić skargę Miasta st. Warszawy. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że w uzasadnieniu orzeczenia sąd powszechny wskazał, że jest niewłaściwy, gdyż moc wiążącą ma treść postanowienia, wydanego na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 kpc, a nie jego uzasadnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że niniejsza skarga była dopuszczana. Kolegium błędnie pouczyło stronę o prawie do wniesienia sprzeciwu od zaskarżonego orzeczenia do sądu powszechnego. Potwierdził to w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie w postanowieniu z 10 listopada 2022 r. sygn. akt V Cz 1253/22 wskazując, że od orzeczenia Kolegium o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego jako decyzji administracyjnej, w rozumieniu art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kończącej postępowanie w tej sprawie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Zdaniem Sądu postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-[...] z 30 maja 2022 r. sygn. akt XVI C 974/22 o odrzuceniu sprzeciwu Miasta st. Warszawy, jako niedopuszczalnego z innych przyczyn w rozumieniu art. 373 § 1 kpc (braku właściwości sądu powszechnego do jego rozpoznania w postępowaniu cywilnym) uzyskało procesową skuteczność z dniem uprawomocnienia się 10 listopada 2022 r. Z tym to bowiem dniem definitywnie utracił swój byt procesowy sprzeciw.

Dopiero prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego związany jest WSA w Warszawie, co wynika z art. 365 § 1 kpc.

Przy czy w sprawach aktualizacyjnych na mocy art. 79 ust. 7 ugn zastosowanie ma art. 112 kpa. Zgodnie z tym przepisem błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przepis ten dotyczy wszystkich stron postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy są reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. Taka strona może skutecznie wnieść środek zaskarżenia w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do dopełnienia tej czynności w myśl wyraźnego przepisu prawa. Ochrona strony przewidziana przez ten przepis działa z mocy samego prawa, a tym samym nie ma podstaw do odsyłania strony na inną drogę ochrony prawnej, np. poprzez złożenie prośby o przywrócenie terminu (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1553/11; wyrok NSA z 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 37/21). Za tym, że wniosek o przywrócenie terminu, generujący dodatkowe czynności sądowe, nie jest konieczny do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia wniesionego po upływie ustawowego terminu, skoro strona została pouczona wadliwie o prawie do wniesienia tego środka, przemawia dodatkowo zasada szybkości postępowania, określona w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa".

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie miał także zastosowanie art. 58 § 4 ppsa który przewiduje, że sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w art. 58 § 1 pkt 1 (jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), gdy w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

Z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy – [...] w Warszawie z 30 maja 2022 r. sygn. akt XVI C 974/22 wynika wyraźnie, że powodem odrzucenia sprzeciwu na orzeczenie Kolegium o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego jest niedopuszczalność drogi postępowania sądowego przed sądem powszechnym, powodowana właściwością sądu administracyjnego do rozpatrzenia skargi na powyższe orzeczenie. Zatem to, że postanowienie sądu powszechnego zostało wydane nie na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 kpc, ale na podstawie art. 373 § 1 kpc, ma znaczenie drugorzędne. Nie jest rolą sądu administracyjnego ocena, czy sprzeciw traktować w postępowaniu cywilnym jako pozew, czy jako inny środek zaskarżenia. To jest kwestia dokonywanej przez sądy powszechne wykładni przepisów procedury cywilnej i praktyki tychże sądów.

Wobec tego postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu z powodu niedopuszczalności drogi postępowania cywilnego przed sądem powszechnym należy do kategorii postanowień sądu powszechnego, o których mowa w art. 58 § 4 ppsa, ponieważ przepis ten nie odwołuje się do konkretnej podstawy prawnej orzeczenia sądu powszechnego, ale do jego treści.

Poza tym nie można się zgodzić z SKO w Warszawie oraz J. K. i G. K., że zgodnie z art. 80 ust. 3 ugn wniesienie sprzeciwu spowodowało utratę mocy zaskarżonego orzeczenia w całości.

Zdaniem Sądu przesłanka z art. 80 ust. 3 ugn (utrata mocy zaskarżonego orzeczenia) ziściłaby się w niniejszej sprawie tylko wówczas, gdyby: przedmiotem zaskarżenia sprzeciwem było orzeczenie o ustaleniu nowej wysokości opłaty, o którym mowa w art. 79 ust. 3 ugn, sprzeciw Miasta st. Warszawy był dopuszczalny i wówczas wniosek z art. 78 ust. 2 ugn byłby rozpatrywany jak pozew, co do jego istoty. W art. 80 ust. 3 ugn chodzi o utratę mocy jednego z orzeczeń merytorycznych, o których mowa w art. 79 ust. 3 ugn. Orzeczenie samorządowego kolegium odwoławczego traci moc tylko w wypadku, gdy sprzeciw nie tylko zostanie wniesiony, ale będzie on skuteczny, tzn. jego wniesienie do sądu powszechnego skutkuje przeniesieniem postępowania na dalszy etap i możliwość wzruszenia orzeczenia. Skutek ten dotyczy zatem postępowania sądowego, które może się toczyć i wówczas sąd nie odnosi się do ustaleń kolegium i treści jego orzeczenia, ale bada sprawę na nowo. Gdy postępowanie sądowe faktycznie nie zostaje wdrożone - nie ma racjonalnych i prawnych powodów do upadku orzeczenia kolegium (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 kwietnia 2018 r. sygn. akt I ACa 932/17).

Skoro zaś niniejszy sprzeciw był niedopuszczalny wobec braku drogi sądowej (uzasadnienie prawomocnego postanowienia z 30 maja 2022 r. sygn. akt XVI C 974/22), to nie wywołał skutku, o którym mowa w art. 80 ust. 3 ugn. W takim przypadku (zakończenia postępowania przez sąd powszechny postanowieniem o charakterze formalnym poprzez odrzucenie środka zaskarżenia) nie doszło do sytuacji, że wniosek J. K. i G. K. z 23 stycznia 2019 r. zastąpił pozew na mocy art. 80 ust. 2 ugn oraz że orzeczenie umarzające postępowanie aktualizacyjne utraciło moc w trybie art. 80 ust. 3 ugn.

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy sprawa administracyjna zainicjowana wnioskiem z art. 78 ust. 2 ugn została zakończona ostatecznym orzeczeniem SKO w Warszawie z 22 września 2020 r., które funkcjonuje w obrocie prawnym i podlegało kontroli WSA w Warszawie.

Przechodząc do meritum sprawy Sąd zauważa, że sporne pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie było to, czy w niniejszej sprawie spełniły się wszystkie przesłanki do umorzenia postępowania aktualizacyjnego, zainicjowanego przez J. K. i G. K.

Sąd zauważa, że podstawę prawną orzeczenia SKO w Warszawie z 22 września 2020 r. stanowił art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Zgodnie z tym przepisem postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Z kolei ust. 1 art. 4 ustawy zmieniającej przewiduje, że jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją.

Pierwsza przesłanka z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej została w niniejszej sprawie spełniona, skoro postępowanie aktualizacyjne zostało wszczęte po 5 października 2018 r.

Poza sporem jest to, że postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste zostało w niniejszej sprawie wszczęte z dniem złożenia do SKO w Warszawie, za pośrednictwem Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego (organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych), wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 ugn w zw. z art. 61 § 3 kpa i art. 79 ust. 7 ugn). Wniosek ten organ właściwy otrzymał 23 stycznia 2019 r.

W niniejszej sprawie spełniona została także przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej dotycząca niezakończenia postępowania aktualizacyjnego do 13 lutego 2019 r. (do daty wejścia w życie ustawy zmieniającej). Z akt sprawy wynika, że postępowanie aktualizacyjne 13 lutego 2019 r. było w toku. W tej dacie nie doszło do zawarcia ugody przez stronę, ani do wydania przez SKO w Warszawie orzeczenia o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ugn).

Trafnie zwróciło uwagę Miasto Stołeczne Warszawa, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie naruszyło w istotny sposób art. 4 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy zmieniającej pomijając całkowicie przesłankę wiążącą obligatoryjne umorzenie postępowania aktualizacyjnego z niedoręczeniem przed 1 stycznia 2019 r. wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.

Sąd orzekający w tym składzie jest zdania, że w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej jest mowa o tym, że skutkiem wypowiedzeń niedoręczonych wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. jest pozostawienie w dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Zatem tylko w takiej sytuacji postępowanie aktualizacyjne umarza się.

Ustawodawca, formułując treść art. 4 ustawy zmieniającej przyjął, że prawo użytkowania wieczystego obciążające grunt zabudowany na cel mieszkaniowy w stosownych udziałach ułamkowych, jako prawo związane z odrębną własnością lokali, winno być traktowane jako prawo jednolite, mając zapewne na uwadze instytucję nieruchomości wspólnej, zasadę wspólności prawa użytkowania wieczystego i reguły oddawania w użytkowanie wieczyste ułamkowych części gruntu (art. 3 ust. 1, art. 3a i art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - Dz.U. z 2018 r. poz. 716 ze zm.).

Wobec przekształcenia prawa wieczystego użytkowania opisanych wyżej nieruchomości w prawo własności z mocy samego prawa ustawodawca uznał, że jednolicie należy traktować współużytkowników wieczystych także w kwestii wysokości opłaty rocznej w relacji do później ustalanej opłaty przekształceniowej.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 164/22 przyjął, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego weryfikacji aktualizacji opłaty rocznej jest nie tylko wszczęcie postępowania po 5 października 2018 r., ale także brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. (dniem przekształcenia z mocy prawa dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności). NSA zwrócił uwagę, że ustawa przekształceniowa łączy skutek przekształcenia prawa z koniecznością uiszczenia opłaty przekształceniowej, jej wysokość jest określana zgodnie z art. 7 tej ustawy, co do zasady w powiązaniu z wysokością opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. Art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej zawiera zatem normę materialną, która w sytuacji określonej w hipotezie tego przepisu, wyznacza wysokość rocznej opłaty przekształceniowej na wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. W tej sytuacji art. 4 ust. 2 ustawy przekształceniowej przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy (wszczętego po 5 października 2018 r., gdy wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r.). Zdaniem NSA konieczność umorzenia postępowania dotyczącego sporu co do wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest konsekwencją tego, że spór ten, wobec materialnoprawnej regulacji art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, stał się bezprzedmiotowy: w wyniku przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, brak jest podstaw do aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste na przyszłość, zaś określenie wysokości opłaty przekształceniowej następuje na podstawie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste obowiązującej przed aktualizacją. Ten pogląd został zaaprobowany w postanowieniach NSA z: 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 571/22 i z 12 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1626/21.

Konsekwencją błędnej wykładni przez SKO w Warszawie wskazanych wyżej przepisów był brak wyjaśnienia, czy wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., skoro nieruchomość warszawska oznaczona jako działka nr [...], położona przy ul. [...] przed 1 stycznia 2019 r. była zabudowana budynkiem mieszkalnym 8–kondygnacyjnym i była obciążona prawem użytkowania wieczystego w stosownych udziałach na rzecz wielu różnych podmiotów, co wynika z treści Kw nr [...].

Zatem brak ustalenia przez Kolegium, czy wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej zostały doręczone przed 1 stycznia 2019 r. wszystkim współużytkownikom wieczystym przedmiotowej nieruchomości świadczy o tym, że organ przedwcześnie umorzył postępowanie aktualizacyjne.

Wobec tego Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wydało zaskarżone orzeczenie z naruszeniem art. 4 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy zmieniającej oraz przepisów postępowania administracyjnego – art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 79 ust. 7 ugn, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wbrew temu co twierdzi Miasto st. Warszawa w skardze w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 21 ust. 1 ustawy przekształceniowej i w związku z tym zarzut jego naruszenia był nieuzasadniony. Sąd zauważa, że postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste związane z udziałem we własności lokalu mieszkalnego nr 1 zostało w niniejszej sprawie wszczęte z dniem złożenia do SKO w Warszawie, za pośrednictwem Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego (organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych), wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 ugn w zw. z art. 61 § 3 kpa i art. 79 ust. 7 ugn). Wniosek ten organ właściwy otrzymał 23 stycznia 2019 r., a zatem postępowanie aktualizacyjne zostało wszczęte po dacie przekształcenia z mocy samego prawa z dniem 1 stycznia 2019 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności nieruchomości.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO w Warszawie, mając na względzie dokonaną przez Sąd wykładnię prawa, dokona ustaleń faktycznych we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda orzeczenie odpowiadające prawu mając na względzie, że umorzenie postępowania aktualizacyjnego będzie możliwe tylko wtedy, gdy wypowiedzenia opłaty rocznej nie zostały przed 1 stycznia 2019 r. doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...].

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.