Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 681/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, 2, 3 i 7, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi B. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umieszczenia w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 08 lipca 2024 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania T. K. działającej w charakterze opiekuna prawnego B. Z., utrzymało w mocy decyzję Starosty P. z 22 stycznia 2024 r. ([...]) o odmowie umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Zaskarżona decyzja SKO zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wójt Gminy D. (dalej też jako "Wójt") decyzją z 11 stycznia 2024 r. ([...]) skierował B. Z., reprezentowanego przez ww. opiekuna prawnego, do Domu Pomocy Społecznej w P. – Pododdział dla osób uzależnionych od alkoholu, wyjaśniając w uzasadnieniu, że postanowieniem z 29 stycznia 2003 r. o sygn. akt [...] wydanym w sprawie z wniosku Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. , Sąd Rejonowy w O. orzekł o umieszczeniu całkowicie ubezwłasnowolnionego B. Z. w domu pomocy społecznej.

Działający z upoważnienia Starosty P. (zwanego dalej "organem I instancji" lub "Starostą") Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P., przywołaną wyżej decyzją z 22 stycznia 2024 r., odmówił umieszczenia B. Z. w Domu Pomocy Społecznej w P. – Pododdział dla osób uzależnionych od alkoholu (dalej w skrócie "DPS w P."), wyjaśniając w uzasadnieniu, że na podstawie przedłożonej dokumentacji stwierdził, iż Skarżący nie kwalifikuje się do uczestnictwa w Terapii Problemów Alkoholowych w DPS w P., którego mieszkańcem już był w roku 2017. Wówczas notorycznie łamał Regulamin pododdziału, co ma swoje potwierdzenie w notatkach służbowych i wypisach z raportów. Tymczasem aby prawidłowo i efektywnie zrealizować założenia programu terapeutycznego, konieczna jest właściwa motywacja, dostosowanie się do regulaminu i zasad panujących w oddziale. Zachowanie agresywne i negatywny stosunek do otoczenia i personelu, brak współpracy oraz utrudnianie pracy pododdziału nie pozwalają na pozytywne rokowanie. Jednocześnie organ I instancji poinformował, że DPS w P. nie dysponuje wolnymi miejscami na dzień 22 stycznia 2024 r. "Prowadzona jest lista osób oczekujących, gdzie przewidywany termin umieszczenia to II kwartał 2024 r. Są to osoby, które odczuwają potrzebę pomocy i rokują możliwość przeprowadzenia skutecznej terapii".

W odwołaniu od opisanej decyzji Starosty, B. Z. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez dotychczasowego opiekuna prawnego, podniósł, że powiat p. realizuje usługi wsparcia krótkoterminowego w DPS w P. z pododdziałem dla osób uzależnionych od alkoholu jako jeden z dwóch domów pomocy społecznej w Polsce (obok K.). Decyzję o umieszczeniu w takim domu wydaje się na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 18 miesięcy. Skarżący został skierowany do pobytu w warunkach domu pomocy społecznej przez sąd – postanowieniem SR w O. z 29 stycznia 2003 r. o sygn. akt [...]. Zdaniem autora odwołania stanowisko organu I instancji dziwi i oburza, gdyż agresja jest jednym z osiowych objawów choroby alkoholowej, która ostatecznie przesądza o kwalifikacji do leczenia i terapii, a nie urzędnik powołujący się na historię pobytu sprzed 7 lat. Skarżący ma za sobą trzykrotne leczenie odwykowe w ośrodku zamkniętym; ostatnie, dobrowolne leczenie, na przełomie września i października 2023 r. Terapię ukończył, stosował się do zaleceń i regulaminu pobytu, lecz nie zrealizował kontynuacji leczenia w warunkach poradni leczenia odwykowego i wsparcia poprzez uczestnictwo w grupie anonimowych alkoholików. Po około 1,5 miesiąca trzeźwości wrócił do picia alkoholu, wpadając w kilkudniowe ciągi alkoholowe. Uzasadnia to dalszą, przynajmniej 12-miesięczną terapię w warunkach stacjonarnych domu pomocy społecznej. Terapia uzależnień to proces długotrwały, czasem dożywotni. Kluczowa jest motywacja wewnętrzna, która wymaga zaangażowania uzależnionego, jak i terapeutów, zaś opiekun prawny ustawicznie pracuje nad motywacją zewnętrzną, walcząc o udzielenie należnej podopiecznemu pomocy przez instytucje do tego powołane. Uzasadnienie decyzji organu I instancji wskazuje na brak woli pomocy i należytego wyjaśnienia sprawy, a przede wszystkim – na naruszenie praw podopiecznego jako osoby chorej na chorobę alkoholową. Końcowo zaznaczono w odwołaniu, że obecnie Skarżący przebywa w Areszcie Śledczym w K. – został aresztowany [...] na 3 miesiące, a decyzja o umieszczeniu w DPS w K. do 29 lutego 2024 r. została uchylona. Wziąwszy pod uwagę brak miejsc w DPS w P., pobyt w areszcie jest okresem oczekiwania na należne Skarżącemu miejsce, w celu zapobieżenia dalszej degradacji zdrowotnej i społecznej.

Utrzymując w mocy decyzję Starosty z 22 stycznia 2024 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 08 lipca 2024 r. – SKO wyjaśniło w uzasadnieniu, że organ wydający decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej pozostaje związany decyzją ostateczną w sprawie skierowania do takiego domu i należy to rozumieć w ten sposób, że jest jedynie zobligowany do zbadania, czy wskazany w decyzji kierującej dom pomocy społecznej istnieje oraz czy są w nim wolne miejsca. W związku z tym SKO stwierdziło, że "[p]owodem odmowy umieszczenia Pana B. Z. w Domu Pomocy Społecznej w P. był brak wolnych miejsc w tej placówce. Jak bowiem stanowi przepis art. 59 ust. 3 cyt. ustawy w razie niemożności umieszczenia w domu pomocy społecznej z powodu braku wolnych miejsc, powiadamia się osobę o wpisaniu na listę oczekujących oraz o przewidywanym terminie oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, B. Z., reprezentowany przez dotychczasowego opiekuna prawnego, zarzucił, że SKO błędnie uznało, iż powodem odmowy umieszczenia Skarżącego w DPS w P. był brak wolnych miejsc, podczas gdy inna argumentacja wynika z uzasadnienia decyzji Starosty, w którym podano, że Skarżący nie kwalifikuje się do uczestnictwa w terapii problemów alkoholowych, z uwagi na przebieg jego wcześniejszego pobytu w tej placówce – czego dowodzi brak wpisania przez organ I instancji i niepowiadomienie Skarżącego o wpisaniu na listę osób oczekujących. Autor skargi podkreślił, że to Wójt Gminy D. rozstrzygnął o zasadności przyznania świadczenia niepieniężnego w postaci pobytu i usług w domu pomocy społecznej. W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie o stanie zdrowia Skarżącego stwierdzające chorobę alkoholową. Starosta nie uwzględnił ustaleń Wójta i bezrefleksyjnie odmówił umieszczenia Skarżącego w DPS, z uchybieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżący nie dał przy tym wiary organowi, że nie było miejsc wolnych, bowiem z kontaktów z pracownikiem GOPS w D. wynikało, że organ zadeklarował przyjęcie "od ręki", dopóki nie padło nazwisko Skarżącego, co stanowi przejaw dyskryminacji. Autor skargi zarzucił organom również naruszenie art. 8, art. 76 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 59 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W konkluzji stwierdził, że organ nie powinien kierować się niechęcia czy uprzedzeniami do obywatela, lecz brać pod uwagę jego słuszny interes. Końcowo zaznaczył, że Skarżący został skazany na karę pozbawienia wolności na 15 miesięcy, pomniejszone o ponad 5-miesięczny okres aresztowania. Sąd Rejonowy nałożył na Skarżącego obowiązek poddania się terapii uzależnień, co zdaniem opiekuna Skarżącego jest możliwe w warunkach stacjonarnych DPS w P., w rozumieniu terapii długookresowej (12 miesięcy z możliwością przedłużenia pobytu o kolejne 6 miesięcy). Autor skargi zaznaczył również, że przedłużenie pobytu w DPS w K., w którym do stycznia 2024 r. Skarżący przebywał, jest nieuzasadnione z powodu sądowego zakazu zbliżania się do osoby pokrzywdzonej przez Skarżącego, która nadal jest mieszkanką DPS w K..

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej była w niniejszym postępowaniu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 08 lipca 2024 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję, działającego z upoważnienia Starosty P. , Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z 22 stycznia 2024 r. ([...]) o odmowie umieszczenia B. Z. w Domu Pomocy Społecznej w P. – Pododdział dla osób uzależnionych od alkoholu.

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (ówcześnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.; w skrócie "u.p.s."), z jej art. 59 na czele, który stanowi, że:

"1. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

2. Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5.

3. W razie niemożności umieszczenia w domu pomocy społecznej z powodu braku wolnych miejsc, powiadamia się osobę o wpisaniu na listę oczekujących oraz o przewidywanym terminie oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej.

4. Przepisy ust. 1-3 stosuje się do domów pomocy społecznej prowadzonych na zlecenie organów jednostek samorządu terytorialnego.

5. W przypadku regionalnego domu pomocy społecznej finansowanego z dochodów własnych samorządu województwa decyzję o skierowaniu wydaje organ gminy, a decyzję o umieszczeniu i opłacie mieszkańca domu za jego pobyt w tym domu wydaje marszałek województwa na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, przy czym art. 64, art. 64a i art. 64b stosuje się odpowiednio.

6. W przypadku regionalnego domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 56 pkt 7, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Decyzję o umieszczeniu w regionalnym domu pomocy społecznej wydaje marszałek województwa.

7. Decyzję o skierowaniu oraz o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 56 pkt 7, wydaje się na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 18 miesięcy w uzasadnionych przypadkach."

Na wstępie należy wskazać, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, wyróżnia się trzy etapy działania organów pomocy społecznej zmierzające do przyjęcia zainteresowanego do domu pomocy społecznej ("DPS") i uzyskania przez niego statusu mieszkańca takiego domu. Etap pierwszy obejmuje skierowanie zainteresowanego do DPS (na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s.), zaś etap drugi – umieszczenie danej osoby w DPS (na podstawie art. 59 ust. 2 u.p.s.). Oba te etapy mają charakter jurysdykcyjny i dokonywane są w drodze decyzji administracyjnych organów pomocy społecznej. Trzeci etap – tj. przyjęcie określonej osoby do DPS – stanowi realizację decyzji wydanych we wcześniejszych etapach i ma charakter jedynie czynności materialno-technicznej. Powiadomienie o przyjęciu do DPS nie stanowi decyzji administracyjnej, nie rozstrzyga indywidualnej sprawy załatwianej w formie decyzyjnej; posiada walor wyłącznie informacyjny i nie stanowi rozstrzygnięcia podlegającego zaskarżeniu w administracyjnym toku instancji (por.: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2013, uw. 1 do art. 59; R. Frąckowiak [w:] R. Frąckowiak i in., Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2019, art. 59, Nb 1-8; por. też wyroki WSA: z 29.06.2023 r., II SA/Łd 344/23; z 31.05.2017 r., III SA/Gd 153/17; te wyroki oraz, o ile inaczej nie zastrzeżone, dalsze orzeczenia przywołane w nin. uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, w skrócie "CBOSA", pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Szczególne rozwiązanie zawiera art. 59 ust. 3 u.p.s., który przewiduje, że w razie niemożności umieszczenia w DPS z powodu braku wolnych miejsc, powiadamia się osobę o wpisaniu na listę oczekujących oraz o przewidywanym terminie oczekiwania na umieszczenie w DPS. Cytowany przepis nakazuje więc właściwemu organowi, w opisanej sytuacji, powstrzymać się od wydania decyzji o umieszczeniu danej osoby w DPS i ograniczyć się do dokonania wpisu tej osoby na listę osób oczekujących.

W doktrynie trafnie zauważa się, że organ orzekający w sprawie umieszczenia danej osoby w DPS jest związany decyzją ostateczną w sprawie skierowania tej osoby do DPS – co jest równoznaczne z obowiązkiem zbadania tylko, czy DPS wskazany w decyzji kierującej istnieje oraz czy są w nim wolne miejsca (zob. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2013, uw. 8 do art. 59). Podobnie judykatura stoi na stanowisku, że w toku postępowania zmierzającego do wydania decyzji o umieszczeniu w DPS nie jest badana kwestia prawidłowości wskazania konkretnego domu pomocy społecznej, do którego nastąpiło skierowanie, gdyż organ umieszczający jest związany decyzją organu kierującego (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, Warszawa 2023, komentarz do art. 59, i tam przywołane orzeczenia WSA).

Zasadą jest, że osoba ubiegająca się o status mieszkańca jest kierowana do DPS na czas nieokreślony (zob. R. Frąckowiak [w:] R. Frąckowiak i in., Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2019, art. 59, Nb 5). Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 59 ust. 7 u.p.s. – znajdujący zastosowanie także w kontrolowanej sprawie – zgodnie z którym decyzję o skierowaniu oraz o umieszczeniu w DPS dla osób uzależnionych od alkoholu wydaje się na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 18 miesięcy w uzasadnionych przypadkach.

W niniejszej sprawie Wójt Gminy D. decyzją z 11 stycznia 2024 r. ([...]) skierował Skarżącego do DPS w P., wyjaśniając w uzasadnieniu, że wcześniejszą decyzją z 06 grudnia 2022 r. ([...]) B. Z. został skierowany do DPS dla osób uzależnionych od alkoholu w K. na czas określony, tj. 12 miesięcy. W związku ze zbliżającym się terminem zakończenia pobytu w tym DPS, opiekun prawny Skarżącego wniosła o przeniesienie go do DPS w P.. Na podstawie zebranych danych, w tym wywiadu środowiskowego, Wójt stwierdził, że wystąpiły przesłanki do przyznania świadczenia w formie skierowania do DPS w P.. B. Z. jest osobą upośledzoną w stopniu lekkim, uzależnioną od alkoholu, która w przeszłości wielokrotnie była poddawana terapii odwykowej. W dniu 01 marca 2023 r. został on umieszczony w DPS w K., a w związku z planowanym terminem zakończenia pobytu z dniem 29 lutego 2024 r. oraz deklaracją B. Z. o chęci pozostania w trzeźwości, zasadne jest – zdaniem Wójta – skierowanie go do DPS w P. w celu kontynuowania terapii.

W tym miejscu wypada zasygnalizować ubocznie – gdyż ww. decyzja Wójta formalnie nie podlega kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym – że w decyzji tej nie podano expressis verbis okresu, na jaki Skarżący został skierowany do DPS w P..

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji SKO, należy stwierdzić, że organ II instancji nie rozpoznał istoty sprawy, co już uzasadniało wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Wbrew bowiem nader lakonicznemu uzasadnieniu decyzji SKO, rzeczywistym powodem odmowy umieszczenia Skarżącego w DPS w P. nie był brak wolnych miejsc w tej placówce. Wszak, jak słusznie wytknął autor skargi – i co potwierdza analiza przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy – wbrew dyspozycji art. 59 ust. 3 u.p.s. Skarżący nie został wpisany na listę oczekujących na umieszczenie w DPS w P., co zgodnie z tym przepisem powinno było nastąpić w sytuacji braku wolnych miejsc w tym DPS. Co więcej, z uzasadnienia decyzji Starosty wynika, że w ocenie tego organu Skarżący nie kwalifikował się nawet do wpisu na tę listę, gdyż, jak czytamy w ww. decyzji, umieszcza się na niej tylko "osoby, które odczuwają potrzebę pomocy i rokują możliwość przeprowadzenia skutecznej terapii" – których to wymogów, jak można rozumieć stanowisko Starosty, Skarżący nie spełniał i w przyszłości nie spełni.

W ocenie Sądu, to właśnie prognoza co do spodziewanego zachowania Skarżącego, zbudowana na podstawie doświadczeń z jego poprzedniego pobytu w DPS w P. w roku 2017 , stanowiła rzeczywistą podstawę odmowy umieszczenia Skarżącego w tym DPS przez organ I instancji. Dowodzi tego zwłaszcza ten fragment uzasadnienia decyzji Starosty, w którym organ ten wywodzi, że "B. Z. nie kwalifikuje się do uczestnictwa w Terapii Problemów Alkoholowych w Pododdziale dla osób uzależnionych od alkoholu w P.. Pan B. Z. był już mieszkańcem DPS P. w 2017 roku. Wówczas notorycznie łamał Regulamin pododdziału, co ma swoje potwierdzenie w notatkach służbowych oraz wypisach z raportów. Aby prawidłowo i efektywnie zrealizować założenia programu terapeutycznego, konieczna jest właściwa motywacja, dostosowanie się do regulaminu i zasad panujących w oddziale. Zachowanie agresywne i negatywny stosunek do otoczenia i personelu, brak współpracy oraz utrudnianie pracy pododdziału nie pozwalają na pozytywne rokowanie".

Taki rzeczywisty motyw orzeczonej odmowy wyłania się także z zalegającego w aktach sprawy dokumentu pn. "Decyzja w sprawie pr[z]yjęcia do podo[d]działu dla osób uzależnionych od alkoholu", podpisanego "W imieniu zespołu terapeutycznego", a datowanego na 19 stycznia 2024 r. W dokumencie tym stwierdzono, po zapoznaniu się z przedłożoną dokumentacją Skarżącego – której, notabene, brak w aktach administracyjnych sprawy przedłożonych Sądowi, co uniemożliwia weryfikację prawdziwości przywołanych w tym dokumencie okoliczności faktycznych – że "nie kwalifikuje się on do uczestnictwa w Terapii Problemów Alkoholowych w Pododdziale dla osób uzależnionych od alkoholu, w P.". Po pierwsze, jak wskazano w referowanym dokumencie, Skarżący "był naszym mieszkańcem w 2017 r. [...] wówczas łamał notorycznie Regulamin pododdziału, co ma swoje potwierdzenie w notatkach służbowych oraz wypisach z raportu" – których to notatek i wypisów, zauważmy, też brak w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi, zastępując to wyliczeniem w referowanym dokumencie przykładowych przewinień Skarżącego. Po drugie – zdaniem zespołu terapeutycznego – Skarżący "wielokrotnie zakłócał spokój, ciszę nocną i porządek publiczny w wyniku czego personel zmuszony był do wzywania ochrony, a nawet policji. Po trzecie stosował groźby karalne wobec mieszkańców i personelu, o czym świadczą wypisy z raportu oraz notatek służbowych". I tu nastąpiło przykładowe wyliczenie owych gróźb. Dalej wskazano, że "według dostępnych danych" Skarżący nie wykazuje motywacji do uczestnictwa w Terapii Problemów Alkoholowych oraz wytrwania w niej, wręcz odmawia skorzystania z tego rodzaju pomocy. Obecnie przebywa w Domu Pomocy Społecznej w K., gdzie nie stosuje się do regulaminu i regularnie jest pod wpływem silnego upojenia alkoholowego. Można wnioskować, iż Skarżący jest bezkrytyczny wobec swojego uzależnienia. DPS w K. świadczy usługi formy terapii w tym samym zakresie, co DPS w P., do którego kolejny raz Skarżący jest kierowany. Skierowanie go tam, z uwagi na możliwość samodzielnego opuszczania terenu, może niekorzystnie wpływać na Skarżącego i mieszkańców DPS. Istnieje przekonanie, że Skarżący będzie obniżał jakość świadczonych działań terapeutycznych względem pozostałych mieszkańców DPS. Nie będzie możliwości zagwarantowania bezpieczeństwa i poczucia bezpieczeństwa oraz aktywnego uczestnictwa mieszkańców DPS, z uwagi na postawę Skarżącego.

Pomijając w tym miejscu, zasygnalizowane wyżej braki w materiale dowodowym sprawy – uniemożliwiające weryfikację twierdzeń o faktach zawartych w przywołanej "Decyzji w sprawie przyjęcia do pododdziału dla osób uzależnionych od alkoholu", której konkluzje zostały recypowane w motywach decyzji organu I instancji, a przez które to braki także decyzja Starosty w analizowanym zakresie nie poddaje się kontroli instancyjnej oraz sądowej – zdaniem Sądu w niniejszym składzie organy obu instancji, będąc co do zasady, jak to już wyżej wyjaśniono, związane decyzją Wójta o skierowaniu Skarżącego do DPS w P., nie były władne z powołaniem się na powyższe okoliczności odmówić umieszczenia Skarżącego w tym DPS.

Te okoliczności mogłyby, co najwyżej, stanowić przesłankę do ewentualnego wnioskowania o uchylenie decyzji Wójta z 11 stycznia 2024 r. kierującej Skarżącego do DPS w P. (o czym wzmianka niżej) – oczywiście pod warunkiem wykazania, że są one aktualne, a nie bazują wyłącznie na doświadczeniach organu I instancji (i zespołu terapeutycznego) sprzed siedmiu lat.

Powyższe względy przesądziły o konieczności uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji SKO, ale również decyzji organu I instancji.

Dla pełni wywodu należy wskazać, że w myśl art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną – a taką jest bez wątpienia ww. decyzja Wójta z 11 stycznia 2024 r. – zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Z kolei przywołany wyżej art. 11 u.p.s. stanowi, że:

"1. W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.

2. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

3. W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń."

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2514/23 wyjaśnił, że świadczenie, o którym mowa w art. 54 ust. 1 u.p.s. – w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej – wymaga od osoby je pobierającej pewnego poziomu współpracy, niezbędnej dla zapewnienia efektywnej opieki oraz prawidłowego funkcjonowania domu pomocy społecznej jako całości. Stąd też konieczne jest przestrzeganie regulaminu placówki, zaś jego nagminne i uporczywe łamanie oraz zakłócanie pracy ośrodka czyni przyznaną pomoc jedynie iluzoryczną, jak również niejednokrotnie uniemożliwia świadczenie pomocy również innym mieszkańcom. Powyższe oznacza, że takie zachowanie można określić jako marnotrawienie przyznanej pomocy i jej wykorzystywanie niezgodnie z przeznaczeniem, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, tj. uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzją Starosty.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.). Ponadto może rozważyć potrzebę i zasadność zwrócenia się do Wójta Gminy D. z należycie udokumentowaną i zaktualizowaną sygnalizacją dotyczącą ewentualnego wystąpienia przesłanek do uchylenia decyzji o skierowaniu Skarżącego do DPS w P..