Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 23/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 280 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 41 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 665/21 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Warszawie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 25 stycznia 2021 r., nr 4/2021 w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od M. S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Zarządu Zlewni w Warszawie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie kwotę 10 000 (dziesięć tysięcy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 665/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę M. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Warszawie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: organ, Dyrektor) z 25 stycznia 2021 r., nr 4/2021 w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się spółka M. S.A. z siedzibą w W. (dalej: spółka, skarżąca kasacyjnie, przedsiębiorstwo) i w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania:

1) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny ze względu na brak możliwości jednoznacznej rekonstrukcji prawnej podstawy rozstrzygnięcia spowodowanej skomponowaniem tego uzasadnienia z zestawu niepowiązanych ze sobą lub przeplatających się wypowiedzi w przeważającej części stanowiących wielostronicowe powoływanie przepisów, orzecznictwa oraz piśmiennictwa prawniczego i technicznego, czemu nie towarzyszyło powiązanie tych treści z okolicznościami tej sprawy, to zaś miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zastosowanie tego przepisu przez Sąd stanęłoby na przeszkodzie formułowaniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób praktycznie uniemożliwiający podjęcie polemiki z twierdzeniami Sądu - nieadekwatnymi dla przeprowadzenia rzetelnej kontroli zgodności decyzji z prawem;

2) art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP) poprzez ich niezastosowanie polegające na faktycznym pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zaprezentowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 9 ust. 4 Prawa wodnego przez Dyrektora, to zaś miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ wskutek nieuwzględnienia tego aspektu sprawy przez Sąd, z treści zaskarżonego wyroku nie wynika, aby w toku rozpatrywania skargi na decyzję, rzeczywiście przeprowadzono jej sądową kontrolę w aspekcie mającym znaczenie dla kształtu rozstrzygnięcia, czyli przekonaniu Dyrektora, że jedna z zasad ogólnych gospodarowania wodami miałaby stanowić argument na rzecz uznania, że w sprawie mielibyśmy mieć do czynienia z korzystaniem z wód bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, a nie z naruszeniem takiego pozwolenia.

Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

3) art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.; dalej: Prawo wodne 2001) i art. 80 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r., poz. 310 ze zm.; dalej: p.w., Prawo wodne) w zw. z art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem przez Sąd – w ślad za Dyrektorem – że wykorzystanie przelewów burzowych stanowiących element sieci komunalnej kanalizacji ogólnospławnej jako urządzenia wodnego służącego odprowadzaniu ścieków komunalnych z uwagi na okoliczności inne niż zjawiska atmosferyczne miałoby zostać zakwalifikowane jako korzystanie z wód bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego w sytuacji, gdy spółka legitymowała się decyzją nr 585/OŚ/2011 Prezydenta [...] z 24 czerwca 2011 r., znak OŚ-III-W-MBA-6341-151-6-11, udzielającą spółce pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków komunalnych do rzeki [...] z przelewu burzowego kanalizacji ogólnospławnej, czyli na korzystanie z usługi wodnej, którego miejsce, rodzaj i źródło oddziaływania na środowisko odpowiada korzystaniu z wód przez spółkę objętemu decyzją organu, zastosowanie tych przepisów wykluczałoby możliwość sprowadzania weryfikacji okoliczności prawnych tej sprawy do stwierdzenia, że "zrzut nieoczyszczonych ścieków do rzeki [...] (...) nie może być uznany za tożsamy z wprowadzaniem do [...] ścieków do przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej";

4) § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. z 2006 r. Nr 137, poz. 984 ze zm.; dalej: rozporządzenie ściekowe 2006) i § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1311, dalej: rozporządzenie ściekowe) poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd - w ślad za Dyrektorem - że przepisy te miałyby przesądzać o dopuszczalnych przyczynach dokonywania zrzutów z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej w sytuacji, gdy odnoszą się one wyłącznie do dopuszczalnej ich liczby (kryterium arytmetyczne), a nie do okoliczności, w których dochodzi do takiej formy korzystania z wód (kryterium "pogodowe");

5) art. 128 ust. 1 pkt 11 Prawa wodnego 2001 w zw. z art. 403 ust. 2 pkt 14 Prawa wodnego poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu przez Sąd, iż bez wpływu na zgodność z prawem decyzji Dyrektora miałyby być tezy Dyrektora, jakoby urządzeniami istotnymi dla realizacji pozwolenia wodnoprawnego miałyby być wyłącznie urządzenia służące realizacji takiego pozwolenia, wskutek czego układ przesyłowy ścieków komunalnych do oczyszczalni ścieków "[...]" miałby nie stanowić urządzenia istotnego dla realizacji pozwolenia, gdyż układ przesyłowy "nie służy" funkcjonowaniu przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej;

6) art. 31 ust. 4 Prawa wodnego w zw. z art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa wodnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd - w ślad za Dyrektorem - że objęte decyzją Dyrektora korzystanie z wód przez spółkę wynikające z konieczności zwalczania poważnej awarii i zapobieżenia nagłemu niebezpieczeństwu grożącemu życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu znacznej wartości, którego w inny sposób nie można było uniknąć, miałoby nie być objęte zwolnieniem z obowiązku ponoszenia opłaty podwyższonej.

Z uwagi na przedstawione zarzuty spółka wniosła o: na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 31 ust. 4 Prawa wodnego w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji oraz umorzenie w całości postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia na spółkę obowiązku uiszczenia opłaty podwyższonej, alternatywnie, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, alternatywnie, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, w każdym przypadku, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu przedstawiono szczegółową argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. wskazano, że analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że zostało ono sporządzone w sposób utrudniający lub wręcz uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny ze względu na brak możliwości jednoznacznej rekonstrukcji prawnej podstawy rozstrzygnięcia. Przyczyną takiego stanu rzeczy było skomponowanie tego uzasadnienia z zestawu niepowiązanych ze sobą lub przeplatających się wypowiedzi, w zdecydowanej większości pozostających bez związku z okolicznościami tej sprawy.

W ocenie spółki uzasadnienie zaskarżonego wyroku sprowadza się do ogólnych rozważań natury teoretycznej uzupełnionych ledwie kilkoma nawiązaniami do okoliczności tej sprawy, których nie można uznać za wystarczające do uznania uzasadnienia zaskarżonego wyroku za dostatecznie opisującego podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (art. 141 § 4 p.p.s.a.). Taki sposób skomponowania uzasadnienia przez Sąd nie pozwala na potwierdzenie, że stanowisko spółki zostało rzetelnie zweryfikowane oraz nie zawiera motywów i przesłanek podjęcia takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku należało w sposób wyraźny odnieść się do - prawidłowo, zdaniem spółki, zidentyfikowanej na s. 14 zaskarżonego wyroku - istoty sporu w tej sprawie, czyli oceny, czy w sytuacji, w której spółka legitymuje się pozwoleniem wodnoprawnym na wprowadzanie ścieków komunalnych (rodzaj oddziaływania na środowisko) z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej (źródło oddziaływania na środowisko) istniejącym wylotem 2 x Ø 1800 mm w rejonie ul. [...] w W., w km [...] rzeki [...] (miejsce oddziaływania na środowisko), faktyczne takie korzystanie z wód przez spółkę w związku z awarią układu przesyłowego ścieków komunalnych do oczyszczalni ścieków "[...]" należałoby zakwalifikować jako korzystanie z wód bez wymaganego pozwolenia, czy też jako korzystanie z wód z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Tymczasem, Sąd I instancji jedynie pośrednio pochyla się nad tym zagadnieniem dopiero w części zamykającej uzasadnienie zaskarżonego wyroku, gdzie znalazły się cztery twierdzenia w tym zakresie, z których dwa sprowadzają się do uznania za - w ocenie Sądu - nieprawidłowe stanowiska zaprezentowanego w skardze.

Spółka stoi na stanowisku, że w sprawie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskutek skomponowania uzasadnienia zaskarżonego wyroku z zestawu niepowiązanych ze sobą lub przeplatających się wypowiedzi w przeważającej części stanowiących wielostronicowe powoływanie treści przepisów, orzecznictwa oraz piśmiennictwa prawniczego i technicznego. Doprowadziło to do sytuacji, w której nie jest możliwa jednoznaczna rekonstrukcja prawna podstawy rozstrzygnięcia, gdyż uzasadnienie prawne zaskarżonego wyroku jedynie incydentalnie odnosi się do okoliczności tej sprawy. Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zastosowanie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. przez Sąd stanęłoby na przeszkodzie formułowaniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób praktycznie uniemożliwiający podjęcie polemiki z twierdzeniami w nim obecnymi, które okazały się nieadekwatne dla potrzeb wyjaśnienia okoliczności prawnych tej sprawy, oraz ustalenie przyczyn, dla których doszło do wydania przez Sąd rozstrzygnięcia na podstawie art. 151 p.p.s.a. i uznania, że "[s]karga podlega oddaleniu".

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP spółka zauważyła, że analiza zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd I instancji pominął – zaprezentowany w skardze – zarzut naruszenia art. 9 ust. 4 Prawa wodnego przez Dyrektora, a pomimo ciążącego na Sądzie obowiązku odniesienia się od wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, uzasadnienie zaskarżonego wyroku co prawda odnotowuje sformułowanie tego zarzutu przez spółkę, ale również nie odnosi się i nie wskazało na poprawność (albo jej brak) argumentacji dotyczącej tego zarzutu. Zdaniem spółki, w sprawie Sąd I instancji faktycznie pominął przedstawiony w sprawie zarzut dopuszczenia się przez Dyrektora naruszenia art. 9 ust. 4 Prawa wodnego. Podkreślono, że biorąc pod uwagę, iż Sąd był zobowiązany do rozpoznania skargi w granicach szerszych od granic zaskarżenia (art. 134 § 1 p.p.s.a.), to tym bardziej miał obowiązek rzeczywiście rozpoznać stanowisko wyrażone w skardze, co powinno zostać rzetelnie odzwierciedlone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Autor skargi kasacyjnej zauważył, że zignorowanie przez Sąd I instancji argumentacji w tym zakresie skutkowało nie tylko pominięciem okoliczności istotnych dla oceny sprawy, ale również doprowadziło do wydania orzeczenia niezgodnego z prawem. Wskazano również, że z uwagi na konstytucyjne prawo do bycia wysłuchanym, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodnoszące się do kwestii prawnych wynikających ze skargi, które - jak sam stwierdził Dyrektor - składały się na podstawę prawną zaskarżonej decyzji narusza nie tylko art. 141 § 4 p.p.s.a., ale i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, należycie bowiem oceniając argumentację zawartą w skardze oraz prawidłowo identyfikując z jej punktu widzenia istotę spornego w sprawie zagadnienia, Sąd powinien był wydać rozstrzygnięcie odmienne od zawartego w zaskarżonym wyroku, czyli uwzględnić skargę na decyzję.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 41 ust. 3 ustawy Prawo wodne 2001 i art. 80 w zw. z art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego wskazano, że oddalenie skargi w tej sprawie mogłoby wskazywać, że korzystanie z wód przez spółkę objęte decyzją nie było wprowadzaniem do wód ścieków z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, lecz jakimś innym wprowadzaniem ścieków do wód, dokonywanym za pośrednictwem urządzenia wodnego innego niż przelew burzowy komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, a w szczególności jego wylot, co byłoby oczywiście nieuzasadnioną konkluzją. Zdaniem spółki oddalenie skargi może sugerować też zaakceptowanie przez Sąd stanowiska Dyrektora, wedle którego "w przypadku legitymowania się przez spółkę pozwoleniem na wprowadzanie do rzeki [...] ścieków z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, to z takim odprowadzaniem ścieków nie można utożsamiać niezwiązanego z przebiegiem zjawisk atmosferycznych związanych z opadami deszczu zrzutu nieoczyszczonych ścieków komunalnych, niezależnie od okoliczności". Podniesiono, że Sąd I instancji nie zauważył jednak, iż dwa akapity dalej Dyrektor wprost wskazał, że "[s]am przepis art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 nie przewiduje wymogu oczyszczania ścieków z przelewu burzowego. Wprowadzanie do wód ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej wiąże się z możliwością odprowadzenia ścieków nieoczyszczonych" (s. 21 decyzji). Prowadziło to do sprzeczności, ponieważ najpierw Dyrektor stwierdził, że wprowadzanie ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej nie może być utożsamiane ze zrzutem nieoczyszczonych ścieków komunalnych z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, a następnie uznał, że istotą wprowadzania ścieków z przelewów burzowych jest wprowadzanie do wód ścieków nieoczyszczonych - na gruncie art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 i art. 80 Prawa wodnego - niewymagających oczyszczania. Wskazano, że z podobną sprzecznością mamy do czynienia na s. 40 decyzji Dyrektora, gdzie podsumowano: "[w]brew wskazaniom spółki w niniejszej sprawie nie istnieje również tożsamość pomiędzy sposobem korzystania z wód opisanym w pozwoleniu burzowym, a sposobem w jakim doszło do korzystania z usług wodnych w związku z przedmiotowymi zrzutami awaryjnymi z uwagi na to, że wiązały się one z wprowadzaniem do rzeki [...] ścieków komunalnych". Prowadziło to do nielogicznej konkluzji, iż pomimo że ustawodawca przewidział w art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 i art. 80 Prawa wodnego możliwość wprowadzania ścieków komunalnych z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, to jednak awaryjne korzystanie z wód przez spółkę miałoby nie stanowić wprowadzania ścieków komunalnych z przelewu burzowego, gdyż polegało właśnie na wprowadzaniu ścieków komunalnych.

Podsumowując wskazano, że stwierdzenie przez Sąd, iż "przedmiotowy zrzut nieoczyszczonych ścieków (...) nie może być uznany za tożsamy z wprowadzaniem do [...] ścieków z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej" i tym samym uznanie, iż "w kontrolowanej przez Sąd sprawie" miało mieć miejsce korzystanie z wód bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, stanowią rezultat błędnej wykładni, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przepisów art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 w zw. z art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego. Ze względu na przyjęcie przez Sąd, iż "[p]rawidłowo zatem organ Wód Polskich ustalił, że działania podjęte przez Spółkę wypełniły dyspozycję art. 280 pkt 1 lit. b p.w.", nie budzi wątpliwości istnienie związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 i art. 80 Prawa wodnego w zw. z art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego, a zaskarżonym wyrokiem, które uzasadnia jego uchylenie. Podkreślono, że prawidłowa wykładnia powyższych przepisów prowadziłaby do uznania, iż - w ramach wyjątku wynikającego z treści art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 i art. 80 Prawa wodnego - wprowadzanie do wód ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej może mieć miejsce nie tylko w związku z intensywnymi opadami atmosferycznymi. Nadto, ich prawidłowa wykładnia stanęłaby na przeszkodzie formułowaniu tezy, jakoby pozwolenie miało obejmować wprowadzanie ścieków komunalnych do rzeki [...] z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej za pośrednictwem wylotu przy ul. [...] w W. Powyższe skutkowałoby odpadnięciem przewidzianej w art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego podstawy do wymierzenia spółce opłaty podwyższonej za korzystanie z wód, które miało - zdaniem Dyrektora i Sądu - mieć miejsce bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.

W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. z 2006 r. Nr 137, poz. 984 ze zm.) i § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1311) spółka podniosła, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na ustalenie, z jakich przyczyn Sąd uznał - w oparciu o § 20 ust. 1 Rozporządzenia ściekowego 2006 (obecny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) i § 21 ust. 3 Rozporządzenia ściekowego 2006 (niepowołany przez Dyrektora) - że "organ Wód Polskich prawidłowo ocenił treść i zakres pozwolenia wodnoprawnego z 24 czerwca 2011 r.".

Zauważono, że stwierdzenie przez Sąd, że "organ Wód Polskich prawidłowo ocenił treść i zakres" pozwolenia wodnoprawnego i dokonał "prawidłowej wykładni" stanowi rezultat błędnej wykładni, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przepisów § 20 ust. 1 i § 21 ust. 3 Rozporządzenia ściekowego 2006, które odnoszą się wyłącznie do dopuszczalnej średniej liczby zrzutów z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej (kryterium arytmetyczne), a nie do dopuszczalnych przyczyn dokonywania takich zrzutów (kryterium "pogodowe"). Ze względu na wyprowadzenie przez Sąd z powyższych przepisów wniosku o "prawidłowej" ich wykładni oraz o "prawidłowej" ocenie zakresu pozwolenia wodnoprawnego przez Dyrektora, zdaniem skarżącej kasacyjnie, nie budzi wątpliwości istnienie związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem § 20 ust. 1 i § 21 ust. 3 Rozporządzenia ściekowego 2006 a zaskarżonym wyrokiem, które uzasadnia jego uchylenie. Prawidłowa wykładnia powyższych przepisów prowadziłaby do uznania, że - w ramach wyjątku wynikającego z treści art. 41 ust. 3 Prawa wodnego 2001 i art. 80 Prawa wodnego - wprowadzanie do wód ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej może mieć miejsce nie tylko w związku z intensywnymi opadami atmosferycznymi, wskutek czego odpadłaby podstawa do wymierzenia spółce opłaty podwyższonej za korzystanie z wód, które miało - zdaniem Dyrektora i Sądu - mieć miejsce bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.

Kolejno wskazano, że w sprawie doszło do błędnej wykładni przepisów art. 128 ust. 1 pkt 11 Prawa wodnego 2001 w zw. z art. 403 ust. 2 pkt 14 Prawa wodnego, a w konsekwencji ich niewłaściwego zastosowania, wskutek uznania przez Sąd, iż przepisy te miałyby nie mieć znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, choć jednocześnie mają one mieć "niebagatelne znaczenie" dla sprawy. W ocenie spółki to stwierdzenie przez Dyrektora i Sąd, że urządzeniami istotnymi dla realizacji pozwolenia wodnoprawnego miałyby być wyłącznie urządzenia służące realizacji takiego pozwolenia i tym samym uznanie, że układ przesyłowy ścieków komunalnych do oczyszczalni ścieków "[...]" miałby nie stanowić urządzenia istotnego dla realizacji pozwolenia wodnoprawnego, gdyż układ przesyłowy "nie służy" funkcjonowaniu przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, stało u podstaw zakwalifikowania korzystania z wód przez spółkę jako dokonywanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Prawidłowa wykładnia tych przepisów wykluczyłaby dopuszczalność stwierdzenia przez Sąd, iż "żadne z uzyskanych przez nią [spółkę - przyp. pełn.] pozwoleń wodnoprawnych nie upoważniało do zrzutu awaryjnego nieoczyszczonych ścieków komunalnych wylotem przy ul. [...] w przypadku awarii urządzeń przesyłowych ścieków komunalnych do oczyszczalni ścieków »[...]«" i tym samym do oddalenia skargi na decyzję.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 31 ust. 4 Prawa wodnego w zw. z art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa wodnego wskazano, że pozwolenie wodnoprawne obejmujące wprowadzanie ścieków komunalnych z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej lewobrzeżnej części W. za pomocą wylotu w rejonie ul. [...] w W. dotyczy sytuacji nadzwyczajnych, w których te ścieki nie mogą zostać przesłane do oczyszczalni ścieków "[...]" położonej w prawobrzeżnej części W.. W ocenie spółki, takim zdarzeniem nadzwyczajnym była właśnie awaria systemu rurociągów transportujących ścieki z lewobrzeżnej części W. do oczyszczalni ścieków "[...]" skutkująca awaryjnym korzystaniem z wód przez skarżącą kasacyjnie. Układ przesyłowy składa się z dwóch przewodów przesyłowych. W dniu 27 sierpnia 2019 r. doszło do rozszczelnienia południowego przewodu przesyłowego (nitka A), wskutek pęknięcia rurociągu ciśnieniowego. Znaczne ciśnienie ścieków wypływających z uszkodzonego rurociągu doprowadziło także do uszkodzenia północnego przewodu przesyłowego (nitka B) we wczesnych godzinach porannych następnego dnia. Podkreślono, że taki stan rzeczy uniemożliwił w dniu 28 sierpnia 2019 r. dalszy transport ścieków komunalnych z lewobrzeżnej części W. do oczyszczalni ścieków "[...]", wskutek czego niezbędne było uruchomienie przez spółkę procedur awaryjnych służących zapewnieniu ciągłości zbiorowego odprowadzania ścieków oraz ochrony interesów odbiorców usług świadczonych przez spółkę, z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska i mienia.

Podsumowując wskazano, że z uwagi na błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przez Sąd przepisów art. 41 ust. 3 Prawa wodnego i art. 80 Prawa wodnego w zw. z art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego oraz § 20 ust. 1 i § 21 ust. 3 Rozporządzenia ściekowego 2006, awaryjne korzystanie z wód przez spółkę powinno było zostać uznane za dokonane z naruszeniem pozwolenia wodnoprawnego. Równolegle, do wprowadzania ścieków komunalnych do rzeki [...] z przelewu burzowego komunalnej kanalizacji ogólnospławnej przez spółkę doszło w związku z koniecznością zwalczania poważnej awarii oraz zapobieżenia powstaniu niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia mieszkańców lewobrzeżnej części [...] oraz pracowników spółki znajdujących się w zakładzie spółki, a także przeciwdziałania zagrożeniu dla mienia. W związku z tym, w ocenie skarżącej kasacyjnie, w sprawie doszło również do niewłaściwego zastosowania przez Sąd przepisów art. 31 ust. 4 Prawa wodnego w zw. z art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa wodnego, skutkującego uznaniem, że dopuszczalnym miało być ustalenie przez Dyrektora obowiązku uiszczenia opłaty podwyższonej przez spółkę, w szczególności w związku z wcześniejszym uiszczeniem opłaty zmiennej za korzystanie z usług wodnych, czym spółka uczyniła zadość zasadzie "użytkownik płaci" i zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych.

Pismem z 3 listopada 2021 r. – w odpowiedzi na skargę kasacyjną – organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na rzecz organu od skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W replice do odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca kasacyjnie ustosunkowała się do zarzutów organu podtrzymując jednocześnie zarzuty, argumenty i żądania przedstawione w skardze kasacyjnej.

Kolejno w piśmie z 9 grudnia 2022 r. organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wnioski wyrażone we wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną, a także szczegółowo odniósł się do twierdzeń spółki podniesionych w ww. piśmie procesowym.

W piśmie z 28 listopada 2024 r. skarżąca kasacyjnie podtrzymała w całości wnioski przedstawione w skardze kasacyjnej i w kolejnych pismach procesowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.174).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1688/07, LEX nr 1095923).

Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14, LEX nr 1658243). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 § 1 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Pewnym złagodzeniem rygorów wynikających z art. 176 w związku z art. 178 p.p.s.a. jest przewidziana w art. 183 § 1 tej ustawy możliwość przytoczenia przez stronę nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Ważne jest też zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13, LEX nr 1682677), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11, LEX nr 1218340). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednak wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia przytoczonej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., sygn. akt I FSK1448/06, LEX nr 419045). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyrok NSA z 19 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 16/13, LEX nr 1551417; wyrok NSA z 17 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1695/13, LEX nr 1658172). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.

Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano też wielokrotnie, że systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, według którego przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (por. podobnie wyrok NSA z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1289/08; wyrok NSA z 22 września 2010 r., sygn. akt II FSK 764/09; wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11).

W tym miejscu przypomnieć należy, że w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymieniono dwie formy naruszenia prawa materialnego umożliwiające zaskarżenie orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W przypadku błędnej wykładni przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek te dwie postacie naruszenia prawa materialnego w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił. Dlatego stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, strona powinna określić, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych (również jako następstwo ich błędnej wykładni) zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Przypomnienie powyższych uwag było w realiach niniejszej sprawy konieczne ze względu na konstrukcję wniesionej skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie w trzech zarzutach (nr 2, 3 i 4) dotyczących naruszenia prawa materialnego skarżąca kasacyjnie spółka zarzuca naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie. Jak wspomniano powyżej możliwe jest pozostawanie obu tych postaci naruszeń prawa materialnego, to jest błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania w funkcjonalnym związku. Nie zwalnia to jednak autora skargi kasacyjnej od wyjaśnienia, na czym miałaby polegać błędna wykładnia dokonana przez sąd I instancji, a następnie przedstawienia prawidłowej wykładni danego przepisu. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia tego wymogu, gdyż w jej zarzutach brak jest tego elementu, odnaleźć go można dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odniesieniu do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, zauważyć należy, że nie zakwestionowano zarzutami skargi ustaleń stanu faktycznego sprawy.

Mając na względzie przedstawione wyżej rozważania zarzuty skargi kasacyjnej rozpoznano w zakresie w jakim umożliwia to jej uzasadnienie.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że zmierzają one do wykazania, iż zrzut awaryjny ścieków nastąpił w oparciu o pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r., celowe więc jest łączne rozpoznanie powyższych zarzutów.

Niekwestionowanym jest, że skarżąca kasacyjnie dokonała zrzutu awaryjnego ścieków do rzeki [...]. Zdaniem spółki wprowadzenie ścieków nastąpiło w oparciu o pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r. W ocenie organu zaś skarżąca kasacyjnie nie legitymuje się pozwoleniem wodnoprawnym w tym zakresie.

Koniecznym stała się ocena, czy wskazany awaryjny zrzut ścieków do rzeki [...] miał podstawę w posiadanym przez spółkę pozwoleniu wodnoprawnym, czy też doszło do korzystania z usług wodnych polegających na wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, co stosownie do art. 280 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r., poz. 310 ze zm.; dalej: Prawo wodne z 2017 r.) stanowi o ustaleniu wobec skarżącej kasacyjnie opłaty podwyższonej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny powyższego zagadnienia poddał analizie pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r. i stwierdził, że nie stanowi ono podstawy do wprowadzenia ścieków do rzeki [...] istniejącym wylotem w rejonie ul. [...], w związku z dokonaniem awaryjnego zrzutu tych ścieków.

Stanowisko to należy w pełni podzielić. Pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r. dotyczy wprowadzania do [...] ścieków komunalnych z przelewu burzowego kanalizacji ogólnospławnej lewobrzeżnej W. istniejącym wylotem 2 x Ø 1800 mm w rejonie ul. [...] w [...] w W. km [...] [...] w ilości nie większej niż 16,50 m3/s. Treść pozwolenia burzowego nie obejmuje prawa do korzystania z przedmiotowego wylotu zlokalizowanego w rejonie ul. [...] w innych sytuacjach niż wprowadzanie do rzeki [...] ścieków komunalnych z przelewu burzowego, a więc w sytuacji jaka miała miejsce w niniejszej sprawie związanej z awarią kanalizacji ogólnospławnej i usuwaniem jej skutków.

Zasadnie Sąd I instancji zauważył, że wynika to nie tylko z sentencji decyzji, ale także z jej uzasadnienia, w którym stwierdzono, że "W czasie intensywnych, długotrwałych opadów nadmiar ścieków komunalnych odprowadzany będzie poprzez przelewy burzowe do [...], z których głównym będzie przedmiotowy przelew z wylotem w rejonie ul. [...]. Omawiany przelew wykonany będzie w budynku krat, za kratami, w postaci przelewów na dwóch kanałach (dwóch ciągach technologicznych)".

Powyższe rozważania przesądzają o niezasadności zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.; dalej: Prawo wodne z 2001 r.) w zw. z art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego z 2017 r.

Przepis art. 41 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. stanowił, że "Dopuszcza się wprowadzanie do wód lub do ziemi wód opadowych z przelewów kanalizacji deszczowej lub ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej na warunkach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 3".

Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że przepis ten stanowi podstawę do stwierdzenia, że spółka legitymowała się pozwoleniem wodnoprawnym na wprowadzanie ścieków komunalnych do rzeki [...] z przelewu burzowego kanalizacji ogólnospławnej w rejonie ul. [...] w W.. Zauważyć należy, że obowiązujący w dacie wydania pozwolenia wodnoprawnego z 24 czerwca 2011 r. art. 41 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. dopuszczał wprowadzenie do wód lub do ziemi wód opadowych z przelewów kanalizacji deszczowej lub ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, ale tylko na warunkach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 3.

Pomocna więc przy wykładni art. 41 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. będzie treść przepisów wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego z 2001 r. Przepisy te zostały zamieszczone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. z 2006 r. Nr 137, poz. 984; dalej: rozporządzenie). Analiza przepisów powyższego rozporządzenia, a w szczególności § 20 ust. 1 i § 21 ust. 3 prowadzi do wniosku, że pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r. nie obejmowało swoim zakresem zezwolenia na zrzut awaryjny ścieków. Należy zwrócić szczególną uwagę na treść art. § 20 ust. 3 rozporządzenia zgodnie, z którym "W przypadku braku danych, o których mowa w ust. 2, ścieki z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej mogą być wprowadzane do wód, jeżeli:

1) kanalizacja doprowadza ścieki do oczyszczalni w aglomeracjach o RLM poniżej 100.000;

2) natężenie przepływu w kanalizacji przed przelewem burzowym, wywołane przez zjawiska opadowe, jest co najmniej czterokrotnie większe [(3+1) Q] od średniego natężenia przepływu w tej kanalizacji, w okresach pogody bezopadowej, określonego dla doby o średniej ilości ścieków dopływających w ciągu roku do oczyszczalni ścieków (Q)".

Zastosowanie więc wyjątku określonego w art. 41 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. związane było ze zjawiskami atmosferycznymi – zjawiskami opadowymi, a nie z awarią, czy też usuwaniem skutków awarii.

W konsekwencji powyższych rozważań jako niezasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia § 20 ust. 1 rozporządzenia oraz § 14 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub urządzeń wodnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1311; dalej: rozporządzenie ściekowe). Wbrew bowiem zarzutowi skargi kasacyjnej, jak wykazano powyżej, przepisy rozporządzenia, jak i rozporządzenia ściekowego nie odnoszą się jedynie do liczby dokonywanych zrzutów ścieków z przelewów burzowych komunalnej kanalizacji ogólnospławnej, ale także określają warunki w jakich może to nastąpić nawiązując do warunków atmosferycznych, zgodnie z nazwą rozporządzenia.

Dodać należy, że z rozporządzenia ściekowego także wynika, że wprowadzanie ścieków przelewami burzowymi komunalnej kanalizacji ogólnospławnej związane jest z warunkami atmosferycznymi (§14 ust. 1, 3 i 6 rozporządzenia ściekowego).

Nieopartym na usprawiedliwionych podstawach okazał się także zarzut dotyczący naruszenia art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego z 2017 r., albowiem ścieki zostały wprowadzone do wód bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.

Nie jest zasadny także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 128 ust. 1 pkt 11 Prawa wodnego z 2001 r. w zw. z art. 403 ust. 2 pkt 14 Prawa wodnego z 2017 r. Odnosząc się do powyższego zarzutu stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, że urządzeniami istotnymi dla realizacji pozwolenia wodnoprawnego miały być wyłącznie urządzenia służące jego realizacji, wskutek czego układ przesyłowy ścieków komunalnych do oczyszczalni ścieków "[...]" miałby nie stanowić urządzenia istotnego dla realizacji pozwolenia wodnoprawnego. Sąd I instancji dokonując wykładni art. 128 ust. 1 pkt 11 Prawa wodnego z 2001 r., jak i wykładni art. 403 ust. 2 pkt 14 Prawa wodnego z 2017 r. ocenił, że zgodnie z tymi przepisami, pozwolenie wodnoprawne może zawierać także określenie sposobu postępowania w przypadku rozruchu, zatrzymania działalności bądź awarii urządzeń istotnych dla realizacji pozwolenia, a także rozmiaru i warunków korzystania z wód oraz urządzeń wodnych w tych sytuacjach wraz z maksymalnym, dopuszczalnym czasem trwania tych warunków. Zarówno pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r., jak i pozwolenie wodnoprawne z 1 października 2019 r. nie zawierają takich rozstrzygnięć, a więc nie ma w nich punktów odnoszących się do regulacji prawnych, o których mowa w powyższych przepisach.

Podkreślić należy, że pozwolenie wodnoprawne określa zakres legalnego korzystania ze środowiska. Zakresu i treści pozwolenia wodnoprawnego nie można domniemywać ani nie można dokonywać jego wykładni rozszerzającej. Skoro więc pozwolenie wodnoprawne z 24 czerwca 2011 r. nie zawiera uregulowań, o których mowa w art. 128 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego z 2001 r., a pozwolenie wodnoprawne z 1 października 2019 r. nie spełnia wymagań z art. 403 ust. 2 pkt 14 Prawa wodnego z 2017 r., to zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie należało uznać za niezasadne.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 31 ust. 4 w zw. z art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa wodnego z 2017 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Przedstawiając powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował stanu faktycznego sprawy, co stanowi podstawę braku uwzględnienia tego zarzutu.

Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 31 ust. 4 Prawa wodnego z 2017 r. "W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, oraz w czasie suszy lub niskiego stanu wód nie ponosi się opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 2". Rozważanie, czy zaszedł, którykolwiek z przypadków wymienionych w art. 31 ust. 1 i 2 Prawa wodnego z 2017 r. mogłoby mieć miejsce gdyby skarżąca kasacyjnie legitymowała się pozwoleniem wodnoprawnym. Przepis art. 280 ust. 2 Prawa wodnego z 2017 r. odnosi się bowiem do korzystania z usług wodnych polegających na: poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych, albo wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym. Skoro spółka nie legitymowała się stosownym pozwoleniem wodnoprawnym to przepis ten nie mógł zostać zastosowany.

Nie są oparte na usprawiedliwionych podstawach: zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, przez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku niewątpliwie realizuje powyższe wymagania. Wynika bowiem z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania art. 41 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r., art. 280 pkt 1 lit. b oraz art. 31 ust. 4 w zw. z art. 31 ust. 1 i 2 Prawa wodnego z 2017 r., a także § 20 i 21 rozporządzenia. Okoliczność, że celem wzmocnienia argumentacji przemawiającej za oddaleniem skargi Sąd I instancji przywołał liczne rozważania teoretyczne, w tym orzecznictwo sądów administracyjnych oraz powołano treść przepisów, które miały zastosowanie w sprawie, nie stanowi o wadliwości uzasadnienia. To, że skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oceną prawną nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego. Podkreślenia dodatkowo wymaga, że z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wynika dla sądu administracyjnego obowiązek szczegółowego omówienia w uzasadnieniu każdej okoliczności, czy każdego argumentu lub twierdzenia, jakie pojawiło się w badanej sprawie. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi czy też odpowiedzi na skargę lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 21 września 2017 r., sygn. akt I GSK 1329/15).

Sporządzone uzasadnienie pozwalało na przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, a sprawa została rozstrzygnięta zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 134 § 1 p.p.s.a., a konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 § 1 Konstytucji) nie zostało naruszone. Dodać ponownie należy, że nieuwzględnienie skargi strony i dokonanie niezgodnej z jej oczekiwaniami oceny prawnej nie stanowi podstawy do twierdzenia, że doszło do naruszenia powołanych wyżej przepisów.

Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako nieoparta na usprawiedliwionych podstawach prawnych została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a. miarkując wynagrodzenie pełnomocnika organu, z uwagi na tożsamy charakter rozstrzyganych spraw i zbliżoną argumentację zawartą w odpowiedziach na skargi kasacyjne.