Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 10/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64a
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Sekretarz sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A.G. kwotę 513,43 (pięćset trzynaście 43/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania A.G od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza z [...], orzekającej w następujący sposób:

1) Opłata A.G za pobyt ojca - J.G w Domu Pomocy Społecznej w O. wynosi 911,93 zł miesięcznie,

2) Obowiązek opłaty powstaje z dniem umieszczenia J.G w Domu Pomocy Społecznej to jest od 27 czerwca 2019 r.,

3) Opłata powinna być wnoszona w terminie do 5 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, na rachunek bankowy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stąporkowie prowadzony przez PKO BP o numerze: 18 1020 2629 0000 9602 0151 8265,

na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium zacytowało art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U.2019.1507 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s." i stwierdziło, że przyjęta w tym przepisie zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych, lecz przechodzi na nich w kolejności ustalonej w przepisie.

Z kolei z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej, przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli 2.103,00 zł (300% x 701,00 zł) lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, czyli 1.584,00 zł (300% x 528,00 zł). Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium - odpowiednio osoby samotnie gospodarującej (2.103,00 zł) lub osoby w rodzinie (1.584,00 zł.). Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2, zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki.

Nadto organ zwrócił uwagę na art. 103 ust. 2 u.p.s., z którego wynika, że opłata obciążająca daną osobę z tytułu pobytu członka rodziny w domu pomocy społecznej nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób współzobowiązanych jest zwalniana z odpłatności, i że zasadę tę odnosić należy także do sytuacji, w której określenie kwoty obciążającej osobę zobowiązaną następuje w drodze decyzji administracyjnej (tak WSA w Gdańsku w wyroku z 30 października 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 667/14). Zatem obowiązkiem organu - w przypadku występowania w kręgu osób zobowiązanych takiej osoby - jest wyliczenie części opłaty przypadającej na tę osobę. Wyliczenie części opłaty przypadającej na osobę zwolnioną z odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest istotne z dwóch powodów. Po pierwsze, w tej właśnie części to na gminie spoczywa obowiązek uiszczania opłaty (gmina nie może "przerzucić" tego obowiązku na inne osoby). Po drugie, jest to niezbędne do prawidłowego ustalenia odpłatności pozostałym współzobowiązanym (zobowiązanie pozostałych podmiotów nie może być zwiększone o tę część).

Kolegium podniosło, że od 1 marca 2019 r. - zgodnie z ogłoszeniem Starosty Ostrowieckiego z 27 lutego 2019 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej o zasięgu powiatowym na terenie Powiatu Ostrowieckiego w 2019 roku (Dz. Urz. Województwa Świętokrzyskiego z 22 lutego 2019 r. poz. 950) – średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w Ostrowcu Świętokrzyskim przy ul. Grabowieckiej wyniósł 3.082,21 zł. J.G ma ustaloną odpłatność za swój pobyt w powyższym domu w wysokości 1.163,28 zł miesięcznie, co stanowi 70% jego dochodów. W pierwszej kolejności zobowiązana do wnoszenia pozostałej części opłaty za pobyt jest jego żona. Jednak, ponieważ jej dochód nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, to nie może być ona obciążoną tą opłatą.

Następnymi osobami zobowiązanymi są dzieci: A.G i A.G., po 959,47 zł (połowa 1.918,93 zł). Ponieważ jednak postanowieniem Sądu Rejonowego w Końskich z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. akt III NSM 145/09 J.G został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad małoletnią A.G., to jest ona zwolniona całkowicie z ponoszenia omawianej opłaty, zgodnie art. 64 a u.p.s. Z kolei dochód A.G i jego żony wynosi łącznie 4.991,86 zł netto miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 2.495,93 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - 1.584.00 zł o 911,93 zł. A.G kwalifikuje się więc do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 911,93 zł miesięcznie, gdyż dochód pozostający po wniesieniu opłaty nie może być niższy niż 300% kryterium dochodowego.

Kończąc Kolegium podniosło, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do DPS przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Dlatego też kwestie relacji rodzinnych nie mają znaczenia w niniejszym postępowaniu, będą natomiast miały znaczenie w sprawie dotyczącej zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, A.G zarzucił niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez nieuwzględnienie i nierozpatrzenie złożonego do akt sprawy wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt J.G w domu pomocy społecznej, a w konsekwencji niezasadne niezastosowanie art. 64 pkt 2 u.p.s.

Ponadto skarżący zarzucił, że organy obu instancji błędnie ustaliły, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Tymczasem organy powinny mieć na uwadze prowadzenia przez żonę odrębnego gospodarstwa domowego oraz toczącej się sprawy rozwodowej przed Sądem Okręgowym w Gliwicach. W pozwie rozwodowym wniesionym we wrześniu 2019 r. żona wyraźnie stwierdziła, że pozostaje w separacji faktycznej i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe od co najmniej 4 miesięcy.

Zdaniem skarżącego, w toku postępowania dowodowego nie uwzględniono również wydatków, jakie ponosi w związku z leczeniem nadciśnienia oraz, że w związku z rozpadem małżeństwa zmuszony będzie ponosić koszty rat kredytu w kwocie około 1044 zł miesięcznie.

Autor skargi również podkreślił, że ojciec długotrwale, uporczywie znęcał się fizycznie i psychicznie nad nim i pozostałymi członkami jego rodziny. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z [...] została ojcu ograniczona władza rodzicielska nad nim. Przez długie lata J.G nie łożył na utrzymanie rodziny, za co został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z [...]. Świadczenia były wypłacane z funduszu alimentacyjnego, a zaległych alimentów J.G nie spłacił do dzisiaj. Nie uczestniczył on również w wychowywaniu dzieci i nie interesował się nimi. A to, w jakim stanie znajduje się obecnie i to, że wymaga stałej opieki, jest wynikiem nie tyle choroby, lecz kilkudziesięciu lat intensywnego nadużywania alkoholu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił naruszenie art. 64a u.p.s. wynikające z faktu, że ojciec skarżącego został skazany za znęcanie się nad matką skarżącego i powołał się na złożony do akt sądowoadministracyjnych wyrok Sądu Rejonowego z [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim z urzędu zauważyć należy, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wydanej [...] października 2019 r. zdaje się wynikać, że organowi odwoławczemu uszło uwagi to, że 4 października 2019 r. weszła w życie ustawa z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., po. 1690), która zmieniła między innymi w istotny sposób przepisy art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z jej art. 4 ust. 7, do postępowań o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 59 i 61 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Podkreślenia wymaga to, że nowela wprowadziła między innymi zróżnicowany sposób ustalania wysokości tej opłaty w zależności od tego, czy osoba zobowiązana wyraziła (art. 61 ust. 2d) czy też nie wyraziła (art. 61 ust. 2e) zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (u skarżącego taki wywiad został przeprowadzony). Ponadto ustawowo uregulowano, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Nadto zauważyć należy, że o ile prawidłowo organ uznał, że w pierwszej kolejności obowiązany jest do wnoszenia opłaty mieszkaniec domu, o tyle brak jest podstaw do uznania, że obowiązek małżonka wyprzedza obowiązek zstępnych. Jedynie obowiązek zstępnych wyprzedza obowiązek wstępnych, natomiast małżonek i zstępni, w szczególności dzieci są w tej samej grupie osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Zauważyć także należy, że poczynając od 4 października 2019 r. zmianie uległ art. 64 a ustawy o pomocy społecznej, który to przepis jak wynika ze złożonego do akt sprawy wyroku karnego skazującego J.G za znęcanie się nad matką skarżącego, może mieć istotny wpływ na kwestie dotyczące zasadności obciążenia A.G opłatami za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej. Podnieść bowiem należy, że organ I instancji, jak wynika z akt sprawy, odstąpił od ustalania takiej opłaty siostrze skarżącego (z uwagi na pozbawienie J.G władzy rodzicielskiej na nią), natomiast organ odwoławczy uniemożliwił skarżącemu wystąpienie z wnioskiem na podstawie art. 64a w jego nowym brzmieniu, a takie zwolnienie w przypadku złożenia wniosku jest dla organu wiążące.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, zarówno ta decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej w ich poprzednim brzmieniu, podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zmianami). O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 205 § 2 tej samej ustawy. Na zasądzoną od organu kwotę składa się wynagrodzenie ustanowionego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265) oraz wydatek związany z kosztami dojazdu do sądu w wysokości 33,43 zł. Natomiast nie uwzględniono w zasądzonych kosztach opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa, gdyż z uwagi na treść art. 2 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1000), udzielenie pełnomocnictwa w sprawach załatwianych na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej nie podlega opłacie skarbowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wyeliminować stwierdzone wyżej nieprawidłowości.