Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 561/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3,  art. 6m ust. 1ca
journal: Dz.U. 2023 poz 1469
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędziowie WSA Bożena Pindel, Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi W. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 marca 2024 r. nr SKO.FP/41.4/75/2024/204 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od stycznia 2018 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 1 marca 2024 r., znak SKO.FP/41.4/75/2024/204, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako organ, SKO), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (dalej jako Prezydent Miasta, organ I instancji) w przedmiocie określenia W. w K. (dalej jako strona, skarżąca, Wspólnota Mieszkaniowa) wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od stycznia 2018 r.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia SKO wskazało art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 – dalej jako OP, Ordynacja podatkowa) oraz omówione w uzasadnieniu przepisy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1469 – dalej jako ucpg, ustawa o utrzymaniu czystości).

Stan sprawy:

Z treści księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy K.- [...] w K. wynika, że nieruchomość gruntowa położona w K. przy ul. [...] zabudowana jest budynkiem mieszkalnym wielolokalowym. Właściciele lokali tworzą W. w K.. Z umowy o zarządzanie nieruchomością wspólną z dnia 20 grudnia 2013 r. wynika, iż nieruchomość została przekazana w zarządzanie L.. sp. z o.o. z siedzibą w Z..

W oparciu o pismo przesłane przez M. Sp. z o. o. 28 sierpnia 2023r. organ ustalił, że nieruchomość jest wyposażona w pojemniki na odpady komunalne zmieszane o pojemnościach 1201, 1401, 2401 i 3601., które są opróżniane zgodnie z harmonogramem. Ponadto mieszkańcy nieruchomości prowadzili selektywną zbiórkę odpadów komunalnych. Spółka K. S.A. z siedzibą w K., przedłożyła organowi I instancji dane dotyczące zużycia wody na przedmiotowej nieruchomości, w poszczególnych lokalach mieszkalnych. Przekazane informacje wskazują, iż nieruchomość była zamieszkiwana w sposób ciągły.

Organ ustalił również, że dla lokali o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...] zostały złożone deklaracje o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez właścicieli tych lokali. Organ nie miał wątpliwości co do wiarygodności tych deklaracji. Wobec braku deklaracji dla lokalu [...] organ ustalił liczbę osób zamieszkujących ten lokal począwszy od stycznia 2018 r. Ustalenia te oparł na danych uzyskanych przez Straż Miejską w toku wizji w tym lokalu. Jednocześnie skarżąca Wspólnota wezwana do przedstawienia żądnych danych, mimo odebrania wezwania, nie udzieliła odpowiedzi. Dane przekazane przez Straż Miejską znalazły potwierdzenie w informacji uzyskanej przez organ z Ośrodka Pomocy Społecznej.

Organ zatem wyliczył wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami na podstawie wymienionych już wyżej deklaracji, zaś co do lokalu, do którego nie złożono deklaracji, liczbę mieszkańców ustalił w sposób już wyżej przedstawiony.

Jako podstawę ustalenia wysokości stawki organ powołał się na szereg uchwał Rady Miasta K. regulujących wysokość stawek za odbiór odpadów w poszczególnych latach począwszy od 2018 r. Wskazując zaś podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał art. 2 ust. 3-3a ustawy o utrzymaniu czystości stwierdzając, że w przypadku nieruchomości zamieszkałej zabudowanej budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu w zakresie składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wnoszę nie zadeklarowanej w niej opłaty obciążają wspólnotę mieszkaniową lub spółdzielnię mieszkaniową.

W ocenie organu z obowiązku tego nie zwalnia strony fakt złożenia deklaracji przez właścicieli poszczególnych lokali, a uiszczone przez nich opłaty winny podlegać stosownemu rozliczeniu już na etapie rachunkowym.

W skardze na tą decyzję skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa zarzuciła:

- niewłaściwe zastosowanie art. 2a ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie, wobec braku uchwały Rady Miasta K., brak było podstaw do składania odrębnych deklaracji dla poszczególnych budynków lub ich części w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym lub budynkami wielolokalowymi, jeżeli poszczególne budynki lub ich części posiadają przyporządkowane im oddzielne miejsca gromadzenia odpadów komunalnych, podczas gdy, przepis ten obowiązuje od 1 stycznia 2022 r., gdzie decyzja Prezydenta Miasta z 6 grudnia 2023 r. obejmuje swoim okresem również lata 2018, 2019, 2020 i 2021;

- niezastosowanie art. 6m ust. 1 ca ustawy o utrzymaniu czystości, podczas gdy przepis ten obowiązuje od 6 września 2019 r., tj. przed wejściem w życie art. 2a tej ustawy i jako samodzielna podstawa dopuszcza możliwość składania odrębnych deklaracji dla poszczególnych budynków lub ich części w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym lub budynkami wielolokalowymi, jeżeli poszczególne budynki lub ich części posiadają przyporządkowane im oddzielne miejsca gromadzenia odpadów komunalnych, co miało miejsce w niniejsze sprawie, a zostało w całości pominięte przez organy.

W oparciu o te zarzuty domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Nie były przedmiotem sporu ustalenia organu co do ilości osób zamieszkujących w poszczególnych lokalach, ani wysokość zastosowanej stawki. Spór zaś koncentruje się na tym, czy Wspólnota Mieszkaniowa była zobowiązana do złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, czy też obowiązek taki ciążył na mieszkańcach poszczególnych lokali tym bardziej, że część z nich takie deklaracje złożyła i uiszczała opłaty z tego tytułu.

Wskazać trzeba, że - zgodnie z art. 6 ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali Dz. U. z 2021 r. poz. 1048, z późn. zm.) - ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości, przez właścicieli nieruchomości rozumie się współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Jak stanowi art. 2 ust. 3a ustawy, wspólnota mieszkaniowa ponosi wynikające z ustawy opłaty bez ograniczeń, a każdy właściciel lokalu - w części:

1) odpowiadającej stosunkowi liczby osób zamieszkujących lokal do liczby osób zamieszkujących we wszystkich lokalach - w przypadku metody ustalenia opłaty, o której mowa w art. 6j ust. 1 pkt 1;

2) odpowiadającej stosunkowi ilości zużytej wody w lokalu do ilości zużytej wody we wszystkich lokalach - w przypadku metody ustalenia opłaty, o której mowa w art. 6j ust. 1 pkt 2;

3) odpowiadającej wysokości opłaty, o której mowa w art. 6j ust. 2;

4) odpowiadającej jego udziałowi w nieruchomości wspólnej - w pozostałych przypadkach. Szczegółowy wywód dotyczący obowiązków wspólnoty mieszkaniowej przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 1054/22. Sąd wskazał tam, że w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązek złożenia deklaracji i zapłaty opłaty spoczywa co do zasady na właścicielu nieruchomości (art. 6m i 6 h u.c.p.g.). Jednocześnie jednak z art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości, w brzmieniu obowiązującym w latach 2013, 2014 oraz do 31 stycznia 2015, wynikało, że jeżeli nieruchomość zabudowana jest budynkami wielolokalowymi, w których ustanowiono odrębną własność lokali, obowiązki właściciela nieruchomości obciążają osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali lub właścicieli lokali, jeżeli zarząd nie został wybrany. Z przepisu tego wynikało zatem, że jeżeli został powołany zarząd nieruchomością wspólną, to na nim spoczywają obowiązki właściciela, a właściciele lokali, których własność wyodrębniono, są zobowiązani do wypełniania obowiązków określonych w art. 6m i 6 h tylko wówczas, gdy zarząd nieruchomością wspólną nie został powołany.

Zarząd nieruchomości wspólnej odpowiadał za złożenie deklaracji i uiszczenie opłat, na podstawie art. 2 ust. 3 w zw. z art. 6h i 6 m ustawy o utrzymaniu czystości, w odniesieniu do wszystkich nieruchomości, których dotyczył zarząd, natomiast na właścicielu lokalu stanowiącego odrębną własność w budynku wielolokalowym nie ciążyły obowiązki wynikające z powołanego przepisu, miał on zaś obowiązki wobec zarządu wspólnoty, wynikające z art. 13 ust. 1 i art. 14 pkt 3 ustawy o własności lokali. Opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi są bowiem daninami publicznymi, ale niemającymi charakteru podatku (odróżnia je od podatku cecha odpłatności - por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2013 r., K 17/12), do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej i do pobierania oraz określania których właściwe są samorządowe organy podatkowe.

Wskazać należy, że kwestia, kto jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w przypadku nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi, w których ustanowiono odrębną własność lokali, była wielokrotnie rozstrzygana przez sądy administracyjne. Dokonując wykładni art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości, przyjmowano jednolicie, że wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że mowa w nim o nałożeniu obowiązków właścicieli na osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną, uczynienie tych osób odpowiedzialnymi za wykonanie tych obowiązków. Ponieważ przepis ten został zamieszczony w rozdziale I "Przepisy ogólne", dotyczy również obowiązków przewidzianych w art. 6h i 6 m ustawy (por. wyroki NSA z 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 2663/15; z 23 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 2889/15; z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1787/14). Celem ustawodawcy było uniknięcie sytuacji, gdy wiele osób będzie odpowiedzialnych za wykonanie obowiązków związanych z nieruchomością wspólną, co powodować może stan niepewności co do zakresu obowiązków poszczególnych podmiotów. To u osób sprawujących zarząd powstawał zatem obowiązek deklarowania i uiszczania opłaty. Kwestia rozliczenia z właścicielami wynikała ze stosunków między osobami sprawującymi zarząd a właścicielami poszczególnych lokali. Zauważyć należy, że tak przepis art. 2 ust. 3 ustawy rozumiał również Trybunał Konstytucyjny, uznając w powołanym wyroku przepisy art. 6h i art. 6m ust. 1 ustawy w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości za zgodne z art. 2 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1774/16).

Wskazany przepis został znowelizowany z dniem 1 lutego 2015 r., na mocy art. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 13 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 87). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu: "Jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową." Zatem, dopiero od 1 lutego 2015 r. obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową. W świetle tej regulacji nie budzi wątpliwości, że ww. obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową.

Wspólnota mieszkaniowa obciążona ww. obowiązkami wynikającymi z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie pełni funkcji płatnika w rozumieniu art. 8 Ordynacji podatkowej, a więc nie jest podmiotem obliczającym, pobierającym i wpłacającym opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi należne od właścicieli nieruchomości. Użycie przez ustawodawcę w art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości zwrotu "obciążają" w kontekście obowiązków właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu wskazuje, że jego zamiarem było uczynienie wspólnoty mieszkaniowej podatnikiem, a więc podmiotem zobowiązanym samodzielnie do deklarowania i wpłacania należnych opłat, z zastrzeżeniem rozliczeń z właścicielami wyodrębnionych lokali zgodnie z art. 2 ust. 3a ustawy.

Odnosząc się zaś do pierwszego zarzutu skargi, dotyczącego naruszenia art. 2a ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości poprzez uznanie, że brak jest podstaw do składania odrębnych deklaracji przez właścicieli poszczególnych lokali należy na wstępie przytoczyć treść powołanego przepisu. Zgodnie z jego brzmieniem, w przypadku gdy właściciel nieruchomości w uzgodnieniu z gminą zapewni techniczne możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych lokalach w budynkach wielolokalowych, rada gminy może, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, postanowić o ponoszeniu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez osoby wymienione w art. 1 pkt 1 lit. b.

Przepis ten jednak obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Nadto, słusznie podniesiono w decyzji, że rada gminy nie podjęła stosownej uchwały, o której mowa w tym przepisie. Dopiero istnienie w obrocie prawnym uchwały o ponoszeniu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez właścicieli lokali w budynku wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali, osób, którym służy tytuł prawny do lokalu w budynkach wielolokalowych, osób faktycznie zamieszkujących lub użytkujących te lokale lub osób faktycznie zamieszkujących lub użytkujących lokal należący do spółdzielni mieszkaniowej otwierałoby drogę do dalszych rozważań na temat podmiotu zobowiązanego do złożenia deklaracji.

Odnośnie zaś art. 6m ust. 1ca ustawy wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem dopuszcza się złożenie odrębnych deklaracji dla poszczególnych budynków lub ich części w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym lub budynkami wielolokalowymi, jeżeli poszczególne budynki lub ich części posiadają przyporządkowane im oddzielne miejsca gromadzenia odpadów komunalnych. Przepis ten obowiązuje od 6 września 2019 r. W ocenie Sądu nie wyłącza on jednak ciążących na Wspólnocie Mieszkaniowej obowiązków wynikających z art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości. Przepis art. 6m ust. 1ca ustawy dotyczy możliwości złożenia odrębnych deklaracji dla budynków lub ich części, a nie tego, kto te deklaracje ma obowiązek złożyć, ani też tego, na kim ciąży obowiązek uiszczania opłat. Co więcej, w niniejszej sprawie jakkolwiek mieszkańcy składali deklaracje, czego organ nie kwestionuje, jednak nie była składana deklaracja dla lokalu o numerze [...].

Wskazać również należy, że fakt uiszczenia opłat przez poszczególnych mieszkańców nie pozbawia Prezydenta Miasta możliwości wydania decyzji określającej wspólnocie mieszkaniowej wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami. Wprowadzenie art. 6m ust. 1ca ustawy nie wyłączyło stosowania ani art. 2 ust. 3, ani też art. 6o ustawy, dającej kompetencję Prezydentowi Miasta do określenia wysokości tej opłaty.

Odrębną kwestią zaś pozostaje rozliczenie już uiszczonych opłat i ich zaliczenia na poczet należności, o czym zresztą wspomniał już organ I instancji przekazując odwołanie od wydanej przez siebie decyzji.

W ocenie Sądu organ nie dopuścił się naruszenia prawa określając Wspólnocie Mieszkaniowej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami. Skarga zatem podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935).