Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 766/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2025 roku w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga A. A. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 16 września 2024 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad W. K. – jej córką (ur. w 2006 r.). Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.

Dnia 20 czerwca 2024 r. do P. Centrum Świadczeń wpłynął wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej ww. świadczenia. Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 10 listopada 2022 r. o zakwalifikowaniu W. K. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W. K. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia. Dołączono także orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 1 lutego 2023 r., w którym utrzymano w mocy pierwsze orzeczenie. Wreszcie wnioskodawczyni dołączyła odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia 4 czerwca 2024 r. o sygn. akt V U [...], w którym zmieniono ww. orzeczenia w ten sposób, że stwierdzono, iż W. K. wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr [...], Prezydent odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Prezydent podniósł, że w sprawie znajduje zastosowanie stan prawny obowiązujący do dnia 31 stycznia 2023 r., gdyż niepełnosprawność W. K. istniała w tym dniu. Z przedstawionych dokumentów wynika, że W. K. jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a poza tym w jej orzeczeniu, zmienionym przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych wskazuje się, że o ile jest osobą, która wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to jednak nie dotyczy jej kwestia konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jeżeli podopieczny nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to musi posiadać orzeczenie, w którym łącznie spełnione są ww. dwa wymagania. U W. K. nie ma tego drugiego.

Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Wnioskodawczyni podniosła, że na rzecz jej córki zapadł korzystny wyrok Sądu Rejonowego [...], w którym zmieniono orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Nie tylko znaczny stopień nie-pełnosprawności może wskazywać na istnienie podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Do odwołania dołączono opinię biegłego sądowego – lekarza kardiologa – który opisał stan zdrowia W. K..

Decyzją z dnia 16 września 2024 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."), jednakże według brzmienia do dnia 31 grudnia 2023 r. Od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce niezależnie od tego czy pracuje, czy nie. Taka osoba musi jednak opiekować się osobą do 18. roku życia, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami: konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie wiadomym jest, że niepełnosprawność córki skarżącej istnieje od jej urodzenia. W. K. ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a poza tym spełnia tylko jedną przesłankę na gruncie posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Dlatego też przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożliwe.

Skarżąca, działając samodzielnie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca, ponieważ pozbawia jej córkę możliwości rehabilitacji. Od dnia 1 października 2024 r. obowiązują nowe przepisy dotyczące orzekania o niepełnosprawności, w związku z czym skarżąca wniosła do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wniosek o uzupełnienie wyroku w sprawie jej córki.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Ponadto skarżąca przedłożyła odpis prawomocnego wyrok uzupełniającego Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia 29 listopada 2024 r. o sygn. akt V U [...], w którym uzupełniono poprzedni wyrok w ten sposób, że zakwalifikowano W. K. do osób o znacznym stopniu niepełno-sprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż wskazano w jej treści, ponieważ zapadłe decyzje są nieważne.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". W toku postępowania sądowo-administracyjnego skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a Kolegium nie zażądało rozpoznania sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 30 stycznia 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Takie okoliczności zaistniały na gruncie niniejszej sprawy.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad córką. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, jest nieważna. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Sądowi w składzie orzekającym jest wiadome z urzędu, że w sprawie o sygn. akt II SA/Po [...], rozpatrywano skargę skarżącej na decyzję SKO w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad córką – W. K.. Decyzja zapadła w tamtej sprawie dotyczy tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Przedmiot niniejszej sprawy jest tożsamy, a więc zachodzi przesłanka nieważnościowa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej "k.p.a."). Powołany przepis stanowi: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco". Zacytowany przepis wskazuje zatem, że nieważna jest decyzja, w której jeszcze raz rozstrzygnięto tę samą sprawę.

Podmiot prawa (skarżąca), który na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego (przepisów materialnego prawa administracyjnego; tu: art. 17 ust. 1 u.ś.r.) występuje do właściwego organu administracji publicznej (Prezydent) z wnioskiem o przyznanie jemu uprawnienia (świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad W. K.), regulowanego tymi przepisami, inicjuje postępowanie administracyjne, które to z kolei spełnia służebną rolę, jako stosunek procesowy wiodący do zawiązania stosunku materialnego dotyczącego żądanego uprawnienia. Tak wszczęte postępowanie administracyjne jest zawisłe przed organem administracyjnym (lis pendens) i wyznacza ramy stosunku administracyjnoprawnego o charakterze procesowym. Składnikami tego stosunku są: podmioty prawa, przedmiot prawa oraz treść. Sprawa administracyjna zawisła przed organem administracji publicznej może być rozpoznana tylko raz. Po pierwsze i najważniejsze, nie można otrzymać dwukrotnie tego samego uprawnienia, chyba że to uprawnienie przysługuje za inny okres, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Po drugie, k.p.a. nie przewiduje możliwości dowolnego powielania postępowań poprzez dwukrotne lub wielokrotne składanie wniosków o wszczęcie postępowania w tej samej przedmiotowo sprawie (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 680/17). Jeżeli ten sam podmiot prawa zwróci się do tego samego organu administracji publicznej z nowym wnioskiem dotyczącym tego samego przedmiotu, to taka sprawa nie powinna być prowadzona. Organ powinien wydać postanowienie, o którym mowa w art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na tożsamość spraw. A skoro decyzja została jednak wydana, to jest ona oczywiście nieważna (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Po 399/24). Musi zatem zachodzi sytuacja, w której toczą się dwie sprawy o to samo, aby uznać, że zachodzi nieważność decyzji wydanej jako druga. Druga z decyzji nie może dotyczyć sprawy już rozstrzygniętej (res iudicata).

W sprawie o sygn. akt II SA/Po [...] skarżąca wystąpiła do Prezydenta z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad jej córką – W. K.. W tamtej sprawie orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że W. K. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a ponadto jej orzeczenie nie wykazuje dwóch wymaganych wskazań. Sprawa o sygn. akt II SA/Po [...] zakończyła się uchyleniem decyzji SKO i Prezydenta. Podmiot, przedmiot i treść niniejszej sprawy jest tożsamy. Skarżąca złożyła do Prezydenta drugi wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad W. K.. W tej sprawie zapadło tożsame rozstrzygnięcie z tożsamą argumentacją. Sąd domyśla się, że powodem prowadzenia drugiego analogicznego postępowania był fakt, iż skarżąca złożyła dwa wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym jeden wniosek był złożony na formularzu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., a drugi na dotychczasowym. Nie powoduje to jednak różnicy pomiędzy niniejszymi sprawami, ponieważ prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, będące przedmiotem oceny w obydwóch sprawach jest prawem niezależnym z uwagi na niepełnosprawność W. K. istniejącą od urodzenia. Istnienie niepełno-sprawności to przesłanka obiektywna, która z uwagi na datę powstania, determinuje tryb prowadzenia postępowania o przyznanie opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 415/24). Tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest elementem różnicującym dwa procesowe stosunki administracyjnoprawne zawiązane między skarżącą a SKO. Zastanowienie SKO nad stanem prawnym, w jakim należało rozpatrywać obydwie sprawy jest nieistotne. W sytuacji, kiedy dwie sprawy dotyczą tego samego przedmiotu, mowa jest o nieważności decyzji wobec uprzedniego rozpoznania sprawy inną decyzją (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1177/20).

Skoro więc Prezydent, a po nim SKO, rozpoznał sprawę skarżącej w kwestii świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad W. K., to każda kolejna decyzja rozstrzygająca to samo zagadnienie musi być potraktowana jako oczywiście nieważna z uwagi na naruszenie przymiotu res iudicata.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi per se, gdyż dopatrzono się istnienia przesłanki nieważnościowej, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. względem obydwóch decyzji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.