Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1078/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 par. 1 i par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 3 pkt 21 lit. d), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43, art. 63
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: art. 119, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 28 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2024 roku sprawy ze skargi S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 30 października 2023 roku znak: KO.4111.462.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 30 października 2023 r., znak: KO.4111.462.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej także: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej: k.p.a.) i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) (dalej: u.ś.r.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice (dalej także: organ I instancji) z dnia 28 sierpnia 2023 r., znak: MOPR.VI.4132.354.9.2023.BTR, odmawiającą przyznania S.C. (dalej także: wnioskodawca, skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.C..

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 26 kwietnia 2023 r. S.C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zwrócił się do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – swoim ojcem J.C. Do swojego wniosku wnioskodawca załączył m.in. wypis z orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w Ł. z dnia [...] listopada 1991 r., zaliczającego J.C. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz do trzeciej grupy inwalidów z uwagi na stan narządu wzroku. Wskazano, iż nie da się ustalić, od kiedy inwalidztwo istnieje, zaś J.C. jest niezdolny do pracy i wymaga opieki osoby drugiej. Ponadto wypis z orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w S. z dnia [...] lutego 1997 r., nr [...], zaliczającego J.C. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz do drugiej grupy inwalidów w związku z narządem wzroku i wypadkiem w 1945 r. (w czasie wojny). Wskazano, iż inwalidztwo jest trwałe, zaś J.C. nie może pracować w żadnej pracy.

Do wniosku załączono również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2022 r., nr [...], orzekające o częściowej niezdolności do pracy S. C. do dnia 30 września 2023 r. oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 listopada 2022 r., znak: I/20/042148412 o przeliczeniu renty od dnia 1 listopada 2022 r. W sentencji decyzji wskazano ponadto, iż renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy przysługuje do 30 września 2024 r.

W dniu 16 maja 2023 r. pracownik socjalny organu I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i ustalił, że S.C. zamieszkuje wraz z żoną I. C. oraz ojcem J.C.. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie pobiera żadnych świadczeń z KRUS, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, ani działalności gospodarczej. Utrzymuje się z renty w wysokości 1.648,53 zł. Żona wnioskodawcy nie pracuje, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. J.C. wymaga całodobowej opieki, jest osobą leżącą, pampersowaną, czasami jedynie wychodzi do łazienki oraz na krótkie spacery. Jego rodzice oraz małżonka nie żyją. Ojciec wnioskodawcy przebył zawał serca, cierpi na schorzenia kardiologiczne, cukrzycę, ma problemy ze wzrokiem i słuchem oraz niesprawne dłonie, w związku z czym wymaga pomocy swojego syna w niemal wszystkich czynnościach dnia codziennego. S.C. pomaga ojcu w myciu, ubieraniu, zakładaniu aparatu słuchowego oraz szklanego oka, ćwiczeniach rehabilitacyjnych, przemieszczaniu się. Wnioskodawca zmienia ojcu pampersy, podkłady, podaje leki, mierzy ciśnienie oraz poziom cukru, przygotowuje i podaje specjalne posiłki dla diabetyka, zawozi ojca na wizyty lekarskie, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych.

Decyzją z dnia 18 maja 2023 r., znak: MOPR.VI.4132.354.4.2023.BTR, organ I instancji odmówił jednak S.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawca posiada ustalone prawo do renty, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją S. C. z aktywności zawodowej, a sprawowaniem opieki nad ojcem. J.C. jest osobą niepełnosprawną od przynajmniej 26 lat, jednak S.C. pobiera rentę od [...] lipca 2020 r. W ocenie organu świadczy to o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a niepodejmowaniem aktywności zawodowej.

Powyższa decyzja została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 14 lipca 2023 r., znak: KO.4111.375.2023, zaś sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, bowiem organ I instancji nie umożliwił wnioskodawcy dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego poprzez zawieszenie wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Prowadząc ponownie postępowanie, organ I instancji, pismem z dnia 25 lipca 2023 r. wysłanym do pełnomocnika wniskodawcy, w związku ze zbiegiem prawa do renty i świadczenia pielęgnacyjnego wezwał wnioskodawcę do złożenia pisemnego oświadczenia, które z powyższych świadczeń wybiera, natomiast w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego organ wezwał do przedłożenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty.

W dniu 8 sierpnia 2023 r. S.C. złożył pisemne oświadczenie, iż jest częściowo niezdolny do pracy z uwagi na przebyty zawał oraz cukrzycę, jednak jest w stanie wykonywać wszystkie czynności pielęgnacyjne wobec ojca. Wnioskodawca pomaga w takich czynnościach, jak: codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków, zawożenie do lekarza, kąpiele, zapewnienie opierunku, załatwianie spraw urzędowych, poruszanie się po mieszkaniu, gdyż ojciec wnioskodawcy wymaga pomocy we wszystkich czynnościach.

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r., znak: MOPR.VI.4132.354.9.2023.BTR, organ I instancji ponownie odmówił S.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem J.C.. Organ podkreślił bowiem, iż do dnia wydania decyzji strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, potwierdzających zawieszenie "emerytury". Prezydent Miasta Skierniewice podkreślił kolejny raz, iż wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, renty czy emerytury lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. S.C. jest bowiem uprawniony do "emerytury" od 27 lipca 2020 roku, co, w ocenie organu, potwierdza, że złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie wiąże się z podjęciem przez niego decyzji o niepodejmowaniu pracy lub rezygnacji z aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, bowiem z tej aktywności zrezygnował kilka lat temu, przechodząc na świadczenie rentowe. Natomiast J.C. jest osobą niepełnosprawną od 26 lat.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył S.C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazując na naruszenie przez organ I instancji art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Kolegium, pismem z dnia 11 października 2023 r. na podstawie art. 79a § 1 k.p.a. poinformowało skarżącego, że do wydania decyzji zgodnej z żądaniem wnioskodawcy konieczne jest dokonanie wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym, a przyznaną rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że nieprawidłowe jest przedstawione w odwołaniu stanowisko o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez konieczności rezygnacji z pobieranej renty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 23 października 2023 r., skarżący oświadczył, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 orzekł niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W punkcie II wyroku Trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu we wskazanym wyżej zakresie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok opublikowany został w dniu 8 lipca 2019 r., a więc skutek derogacyjny wyroku nastąpił z dniem 9 stycznia 2020 r. Od tego dnia, w ocenie skarżącego, przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo, zdaniem skarżącego, zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień w zakresie przychodów, jakie może on osiągać, będąc do tej renty uprawnionym. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji, w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2.119,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawieszono by dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7.345,50 zł, zgodnie z art. 104 ust. 7 tejże ustawy.

Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W pierwszej kolejności organ odwoławczy podkreślił jednak, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek. Od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym strona wystąpiła o przyznanie świadczenia. Błędna tym samym jest ocena dokonana przez organ, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez odwołującego opieki nad niepełnosprawnym ojcem a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Odnosząc się zaś do argumentacji organu I instancji, dotyczącej pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, organ odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utracił z dniem 9 stycznia 2020 r. moc w tym zakresie, pozostając w mocy w pozostałej części. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia

opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Trybunał wskazał, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego. W orzecznictwie wskazano, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej.

Kolegium stwierdziło, że niezależnie od treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłączone z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jedynie w sytuacji, gdy osoba, której przysługuje przewidziane w niej świadczenie (każde świadczenie, nie tylko renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) nie zrezygnuje z jego pobierania. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.) (dalej: u.e.r.f.u.s.). Emerytura czy renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury, renty.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a. Organy czuwają bowiem nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury czy renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do takiego świadczenia, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Kolegium stwierdziło, że stosownie do powołanych wyżej przepisów, czyniąc zadość określonym w tych przepisach obowiązkom, organ I instancji skierował do strony zawiadomienie z dnia 25 lipca 2023 znak: MOPR.VI.4132.354.2.2023.BTR, wskazując na przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania pisma spełnione, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ zwrócił się o złożenie w wyznaczonym terminie pisemnego oświadczenia, które świadczenie wnioskodawca wybiera w związku ze zbiegiem prawa do renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji pełnomocnik wnioskodawcy nie przedstawił dowodu zawieszenia renty. Organ II instancji, działając na podstawie art. 79a § 1 k.p.a., w piśmie z dnia 11 października 2023 r., poinformował wnioskodawcę reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, że do wydania decyzji zgodnej z jego żądaniem, a więc przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, konieczne jest dokonanie wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a przyznaną rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Poinformowano wnioskodawcę o konieczności nadesłania decyzji wstrzymującej wypłatę renty, niezwłocznie po jej otrzymaniu z ZUS. W nadesłanej do Kolegium w dniu 25 października 2023 r. odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawcy poinformował, iż S.C. nie wyraża zgody na zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i podtrzymuje żądanie przedstawione w odwołaniu, tj. wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w całości na okres od dnia złożenia wniosku do końca okresu ważności złożonego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności. Swoje stanowisko pełnomocnik wnioskodawcy uzasadnił wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 2/17. W ocenie Kolegium takie działanie wnioskodawcy nie daje jednak podstaw do wydania pozytywnej decyzji w postaci ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 2/17 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy uznał, że S.C. nie kwalifikuje się do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, J.C..

Skargę na powyższą decyzję wniósł S.C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiał i nadal uniemożliwia mu podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Organ II instancji dokonał przy tym błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżący jako osoba co prawda uprawniona do renty nie jest osobą niezdolną do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności. Zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałby on możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez skarżącego podejmowane mimo uprawnienia do renty. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącego brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżący na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolny, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem przyjąć należy, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W zakresie prawa skarżącego do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w związku ze wskazanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, w ocenie skarżącego uznać należy, iż fakt pobierania tego świadczenia rentowego nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził w szczególności, że świadczenie pielęgnacyjne de lege lata jest jednym z instrumentów realizowania przez ustawodawcę obowiązku wyznaczonego w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Obowiązek ten dotyczy osób o słabszych niż przeciętne zdolnościach adaptacyjnych do nowych warunków społecznych. W świetle tych okoliczności, zdaniem Trybunału, ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie pracy tej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwego zinterpretowania przez ustawodawcę nałożonego nań konstytucyjnego obowiązku wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury wskazać należy, iż pogląd ten (mianowicie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a w zakresie wskazanym powyżej, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Trybunał wskazał dodatkowo, że ustawa o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych reguluje przypadki, w których osoby uprawnione do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmują zatrudnienie (gdyż generalnie są osobami zdolnymi do jego podjęcia, z tym, że w ograniczonym zakresie). Ustawa ta w Dziale VIII Rozdziale 2 określa możliwość zawieszenia i zmniejszenia pobieranego świadczenia. Zgodnie z art. 104 ust. 7 u.e.r.f.u.s. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ulega zawieszeniu w przypadku osiągnięcia przez uprawnionego przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zaś zgodnie z ust. 8 tego artykułu renta ulega zmniejszeniu w przypadku uzyskiwania przychodów przekraczających 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Wyżej wymienione kwoty od 1 grudnia 2021 wynosiły odpowiednio 7354,50 zł i 3960,20 zł. Wobec powyższego, mając na uwadze derogacyjny skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz opisane wyżej regulacje dotyczące zawieszania i zmniejszania rent skarżący stwierdził, iż uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej skarżącemu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Od 9 stycznia 2020 przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do ww. renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto, w ocenie skarżącego, zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie jego uprawnień w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 u.e.r.f.u.s. mógłby on, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 3960,20 zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej mu renty lub 7354,50 zł zanim renta zostałaby mu zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2022 wynosi 2119,00 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2119,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7354,50 zł. Uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec przytoczonych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych nie znajduje zatem podstaw w przepisach prawa i naruszałoby interes prawny i ekonomiczny skarżącego.

Zgodnie z ww. orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego wyeliminowana została przesłanka negatywna pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego, regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., zdaniem skarżącego osoby mające prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu przesłanej wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u. ś. r. i w wysokości wynikającej z art. 17 ust. 3 u. ś. r.

W zakresie zagadnienia kumulatywnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy skarżący zauważył, iż Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku również zwrócił uwagę na tę kwestię. Wskazano, iż osoby częściowo niezdolne do pracy mogą podejmować zatrudnienie, zaś ustawodawca przewidział opisany powyżej system zmniejszania i zawieszania wypłaty renty w związku z podejmowaniem zatrudnienia i dochodami osiąganymi z tytułu tego zatrudnienia przez osoby pobierające rentę z tytuły częściowej niezdolności do pracy. Wobec powyższego Trybunał uwzględnił w swoim wyroku, iż cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest możliwość łączenia jej pobierania oraz jednoczesnego uzyskiwania dochodów z innych źródeł do określonych ustawą kwot. Wobec powyższego zasadnym jest uznanie, iż brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą a świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent. Na poparcie przedstawionej argumentacji skarżący powołał wskazane w skardze wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z uwagi na powyższe okoliczności, skarżący wniósł jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ podkreślił, że niezasadny jest przedstawiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem przepis ten nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r., jednak zarzut naruszenia tego przepisu również nie jest trafny, bowiem orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje na brak możliwości jednoczesnego otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Wobec zgodnego wniosku stron o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 30 października 2023 r., znak: KO.4111.462.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 28 sierpnia 2023 r., znak: MOPR.VI.4132.354.9.2023.BTR, odmawiającą przyznania S.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.C., Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Na wstępie należy jednak podkreślić, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) – uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r., zmianie uległa również treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednakże Sąd ocenia sprawę według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania decyzji przez organ II instancji. Zatem późniejsza zmiana przepisów nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie (por. wyrok WSA w Krakowie z 12 stycznia 2024 r., III SA/Kr 705/23, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy administracji trafnie więc wskazały, iż w kontrolowanej sprawie skarżący niewątpliwie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpił bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoim niepełnosprawnym ojcem. Bezsporne jest również to, że J.C. legitymuje się orzeczeniami Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w Ł. z dnia [...] listopada 1991 r. oraz Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w S. z dnia [...] lutego 1997 r., zaliczającymi go do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a także odpowiednio trzeciej i drugiej grupy inwalidów z uwagi na stan narządu wzroku. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności – oznacza to m.in. posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów.

Organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. dokonaną przez organ I instancji, zgodnie z którą brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem bądź rezygnacją skarżącego z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem, bowiem J.C. jest niepełnosprawny od wielu lat (przynajmniej od 26), zaś skarżący wystąpił z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne dopiero teraz, przy czym rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła z uwagi na częściową niezdolność skarżącego do pracy. Kolegium trafnie stwierdziło, iż ustawodawca nie zakreślił żadnych ram czasowych dla wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest przyznawane na wniosek, więc to od woli osoby uprawnionej zależy, czy i kiedy złoży ona stosowny wniosek. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym opiekun wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, opiekun spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2023 r., II SA/Gd 36/23, CBOSA).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach prawidłowo jednak utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podkreślając, iż powodem odmowy przyznania świadczenia wnioskodawcy jest przysługujące mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (lit. a), lub ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (lit. b).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20, CBOSA; por. także: wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2024 r., I OSK 2372/22, CBOSA).

Kolegium trafnie wskazało, iż wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. W myśl tego przepisu, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do świadczenia, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.).

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie zmienia powyższej oceny stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym przez skarżącego wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. SK 2/17 (OTK-A 2019, nr 36). Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, który usuwa z systemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie, co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim bowiem, że: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Wprawdzie nastąpiła ona, jednak ze skutkiem dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. Do stanów faktycznych, występujących przed tą datą, brak stosownych unormowań ustawowych powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego.

Jak wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 2/17, osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy o FUS. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne". Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku SK 2/17, powinna zatem znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że, wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (por. wyrok NSA z 30 listopada 2023 r., I OSK 1938/22, LEX nr 3647491, CBOSA, por. także: wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., I OSK 4/23, LEX nr 3655427, CBOSA).

Skarżący nie zwraca również uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury czy też renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero bowiem, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury lub renty, możliwe będzie - postulowane przez stronę - płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Nie mogło to jednak nastąpić w okolicznościach niniejszej sprawy - wobec braku uzyskania przez skarżącego decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Dopiero od dnia, kiedy wstrzymana zostaje wypłata renty, możliwe jest przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego - kiedy to spełniony zostanie warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przyznanie wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę uznaje się za nieuzasadnione. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować, co rzeczywiście miało miejsce na gruncie kontrolowanej sprawy.

Podsumowując, zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącego wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie zasługuje na uwzględnienie, jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oraz z aktualnym orzecznictwem judykatury. Dopiero zawieszenie pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy usunie negatywną przesłankę przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzić należy, że, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa materialnego ani procesowego w takim zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 i art. 80 k.p.a., a decyzja i uzasadnienie decyzji odpowiadają wymogom art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł

o oddaleniu skargi.