Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 155/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 216 ust. 2 pkt 3, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 51 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1 i art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Brychcy /-/ B.Drzazga


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą orzeczono o zwrocie na rzecz J. W. nieruchomości położonej w [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], zapisaną w księdze wieczystej [...] jako własność Miasta P. Decyzję Starosty Wojewoda zmienił jedynie w części dotyczącej kwoty, którą J. W. zobowiązany będzie zwrócić na rzecz Skarbu Państwa.

Decyzje te zapadły w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia [...]czerwca 2009 r. (k. 6 akt adm.) J. W. złożył do Prezydenta Miasta P. wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], arkusz mapy [...] obręb [...] w [...], nabytej przez Skarb Państwa w drodze umowy z dnia [...] kwietnia 1989 r. (akt notarialny rep.[...]). Wnioskodawca stwierdził, że nieruchomość nie została wykorzystana w celu, dla którego wszczęte zostało wobec jej poprzedniego właściciela postępowanie wywłaszczeniowe.

Postanowieniem z dnia [...] 2009 r. znak [...] (k. 10 akt adm.) Prezydent Miasta P., na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej: K.p.a.), postanowił przekazać wniosek Wojewodzie Wielkopolskiemu. Powołał się na art. 142 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 lit. b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej: u.g.n.). Zgodnie z tymi przepisami, o zwrocie nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka w drodze decyzji prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Jednakże w myśl art. 142 ust. 2 ustawy, w sprawach, w których stroną jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I K.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. znak [...] (k. 14 akt adm.) Wojewoda Wielkopolski, na podstawie art. 26 § 2 i 3 K.p.a., wyznaczył Starostę [...] jako właściwego do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości.

Pismem datowanym na [...] września 2009 r. znak [...] (k. 25 akt adm.) Starosta [...] poinformował strony o wszczęciu postępowania.

Decyzją z dnia [...] 2009 r. [...] (k. 193 akt adm.) Starosta [...], działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 216 ust. 1 u.g.n., orzekł o zwrocie na rzecz J. W. działki nr [...] i jednocześnie zobowiązał beneficjenta decyzji do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty: [...] zł. Starosta wyjaśnił, że [...] marca 1989 r. - na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1985 r. nr 22 poz. 99) - na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej [...] wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] - działka nr [...] o pow. [...] m stanowiącej własność J. W. Prawo własności tej nieruchomości zostało jednak zbyte Skarbowi Państwa aktem notarialnym rep. [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 1989 r. Zgodnie z oświadczeniem stron umowy nieruchomość stanowiła grunt niezabudowany. Do aktu notarialnego przedłożono decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Urzędu Miejskiego Wydziału Urbanistyki Architektury i Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] 1988 r. nr [...] dotyczącego Szkoły [...] nr [...] na terenie Osiedla [...]-[...] w [...], operat szacunkowy A. T. z dnia [...] 1988 r. ustalający wartość roślin ogrodniczych na kwotę [...] zł, operat szacunkowy T. S. z dnia [...] 1988 r. ustalający wartość składników budowlanych tej nieruchomości na kwotę [...] zł, operat szacunkowy T. S. z dnia [...] 1989 r. ustalający wartość gruntu na kwotę [...] zł. Cenę działki nr [...] określono ostatecznie na łączną kwotę [...] zł. Decyzją z dnia [...] 2003 r. nr [...] Prezydent Miasta P. orzekł o umorzeniu wszczętego [...] marca 1989 r. postępowania w sprawie wywłaszczenia działki nr [...]. Następnie Starosta [...] wskazał, że z akt archiwalnych (nadesłanych z Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta P.), między innymi decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wraz z załącznikiem graficznym, jednoznacznie wynika, iż celem wywłaszczenia była budowa Szkoły [...] nr [...]. Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. poinformował nadto, że działka nr [...] była objęta w latach 1989-1994 planem zagospodarowania przestrzennego Miasta P. z [...]1975 r. Znajdowała się w granicach jednostki strukturalnej CI, gdzie funkcją podstawową był mieszkalnictwo i przemysł, a funkcją uzupełniającą usługi. Działka [...] znajdowała się na styku terenów oznaczonych symbolami MW-mieszkalnictwo wysokiej intensywności oraz U-koncentracja usług powszechnego użytkowania. W latach 1994-1999 teren objęty był natomiast miejscowym planem ogólnym z dnia [...] 1994 r. (działka nr [...] oznaczona była symbolem [...] - tereny usług w [...], w rejonie o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych o różnej formie intensywności, położonych w strefie II - intensywnego zagospodarowania mieszkaniowego i produkcyjno-magazynowego). Starosta dodał, że w archiwum zakładowym Urzędu Miasta P. nie odnaleziono akt sprawy dotyczących wydania pozwoleń na budowę dla zwracanej działki. Dnia [...] sierpnia 2010 r. Zarząd Zieleni Miejskiej w P. poinformował natomiast, iż działka nr [...] została mu powierzona dnia [...] 2005 r., a od 2006 r. wykonywał na niej prace porządkowe w celu utrzymania porządku i czystości (usunięcie gruzu, rozebranie budynku, koszenie terenu, karczowanie samosiewów). Starosta wskazał też, że dnia [...] sierpnia 2010 r. przeprowadził oględziny działki i ustalił, że jest ona w całości porośnięta pielęgnowanym trawnikiem; w części od strony północnej, zachodniej i wschodniej działka porośnięta jest natomiast grupami drzew wieloletnich, a pojedyncze drzewa wieloletnie rosną również w części środkowej w pasie w kierunku [...]. W części [...] działki znajduje się wydeptana ścieżka piesza. Granicę [...] i [...] stanowiły płoty z siatki metalowej. W części środkowej znajdują się również ślady dawnej studni ([...]). Organ dodał, iż w dniu [...] września 2010 r. został sporządzony przez rzeczoznawców majątkowych J. W. i B. W. operat szacunkowy dotyczący określenia wartości zwracanej nieruchomości. Opisano w nim, że działka stanowi grunt niezabudowany od 2005 r. znajdujący się w Zarządzie Zieleni Miejskiej w P., na którym nie zakładano zieleni urządzonej. Istniejące siedlisko zieleni ma charakter naturalny. Nieruchomość tworzy grunt pofałdowany z utrudnionym dostępem do drogi publicznej (ulic [...] i [...]) przez działki nr [...], [...] i [...] stanowiące grunt Miasta P.

Odnosząc się do meritum sprawy Starosta [...]stwierdził, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do art. 137 ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Powołując się na ustalony stan faktyczny Starosta doszedł do przekonania, że prace polegające na budowie szkoły [...] - a więc celu dla którego wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe - nie zostały nigdy na działce nr [...] rozpoczęte. Organ wskazał też, że gwarancją prawidłowości stosowania instytucji wywłaszczenia jest bezwzględny zakaz zawarty w art. 136 ust. 1 u.g.n. użycia nieruchomości na inny cel aniżeli określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz uprawnienie przysługujące z mocy art. 136 ust.3 u.g.n. poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do art. 119 ust. 1 u.g.n. jest niedopuszczalna. W oparciu o powołane regulacje Starosta stwierdził, że w stosunku do działki nr [...] spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż w myśl art. 140 ust. 1 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca właściwej jednostce samorządu terytorialnego ustalone w decyzji odszkodowanie. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu. Jednocześnie zgodnie z art. 217 ust. 2 u.g.n. osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości. Starosta wyjaśnił, że zgodnie z art. 227 ustawy, do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości, waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych, ogłaszanych przez Prezesa Urzędu Statystycznego. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu (art. 140 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Organ podał następnie, że dla działki nr [...] zostały sporządzone operaty szacunkowe przez A. T. z dnia [...] 1988 r., ustalający wartość roślin ogrodniczych na kwotę [...] zł, operat szacunkowy T. S. z dnia [...] 1988 r. ustalający wartość składników budowlanych tej nieruchomości na kwotę [...] zł, operat szacunkowy T. S. z dnia [...] 1989 r. ustalający wartość gruntu na kwotę [...] zł. Cenę ustalono ostatecznie na łączną kwotę [...] zł. Uwzględniając wskaźnik waloryzacji (oraz denominację) Starosta określił kwotę do zwrotu przez J. W. na [...]zł.

W odwołaniu Miasto P. zarzuciło naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n., art. 7 i art. 77 K.p.a. i wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie o umorzeniu postępowania administracyjnego lub o odmowie zwrotu działki, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Miasto wyjaśniło, że akt notarialny z [...] kwietnia 1989 r. którym zbyto działkę nr [...], nie został poprzedzony decyzją administracyjną nakładającą obowiązek jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym akt ten nie mógł być uznany za podstawę wywłaszczenia w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Miasto odniosło się też do okoliczności, że działka została powierzona Zarządowi Zieleni Miejskiej w P. Uznało tę okoliczność za niewystarczająco wyjaśnioną, gdyż Starosta nie pozyskał informacji od Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na temat realizacji celu wywłaszczenia w okresie od 1989 r. (wszczęcie procedury wywłaszczeniowej) do 2005 r. (przekazanie ZZM w P.). Tymczasem w sąsiedztwie działki nr [...], na działce nr [...], znajduje się Gimnazjum nr [...], stąd organ powinien uzyskać informację, czy Gimnazjum to korzysta z działki nr [...]. Co więcej, na działce objętej postępowaniem planowana jest przez Gimnazjum nr [...] budowa obiektu sportowego, tj. zewnętrznego boiska do piłki nożnej oraz obiektów do treningu ogólnorozwojowego. W tym celu Gimnazjum złożyło wniosek do o ustanowienie na jego rzecz trwałego zarządu działki. Ponadto Wydział Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta P. otrzymał pozytywną opinię od Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. o lokalizacji tych obiektów - będzie ona zgodna Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta P. Miasto nadmieniło też, że budowa szkoły jest inwestycją długotrwałą, a jej realizacja uzależniona jest od posiadanych środków finansowych. Dlatego budowa obiektu sportowego przez Gimnazjum nr [...] realizowana jest po upływie terminów zawartych w art. 137 u.g.n. Natomiast istota zbędności celu wywłaszczenia nieruchomości polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany.

Wojewoda Wielkopolski orzekł o utrzymaniu decyzji w mocy, natomiast na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił punkt II decyzji i w tym zakresie zobowiązał J. W. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty [...] zł tytułem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu organ nie zgodził się z zarzutem Miasta P., iż nabycie przez Skarb Państwa działki nr [...] nie nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. 1989, Nr 14, poz. 74). W ocenie Wojewody Wielkopolskiego nabycie działki [...] przez Skarb Państwa nastąpiło w związku z realizacją celu publicznego - budowy szkoły. Świadczy o tym wszystkim fakt wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Z dokumentów zebranych przez Starostę [...] w toku postępowania wynika, że zawarcie umowy z [...] kwietnia 1989 r. było wynikiem rokowań prowadzonych między J. W. a przedstawicielami Skarbu Państwa. Organ odwoławczy podał też, że odszkodowanie za nieruchomość zostało ustalone przez biegłego rzeczoznawcę na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie zgodził się, że akt notarialny nie został poprzedzony decyzją administracyjną nakładającą obowiązek jej nabycia. Decyzja o ustaleniu lokalizacji szkoły [...] nr [...] stwierdza bowiem, iż teren inwestycji stanowi częściowo własność prywatną J. W., który zgodził się na jej sprzedaż. To wszystko doprowadziło Wojewodę do przekonania, iż nabycie przez Skarb Państwa działki nr [...] nastąpiło na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami, a tym samym, stosownie do treści art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości mogły być w[...] odniesieniu do tej nieruchomości zastosowanie. Odnosząc się do przesłanek z art. 137 ust. 1 u.g.n. organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z dokumentami pozyskanymi przez Starostę działka nr [...] przeznaczona było pod budowę szkoły, przy czym zgodnie z powołaną wyżej decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji, działka nr [...] przewidziana była pod budowę boisk szkolnych ("boiska szkolne należy usytuować w części [...] terenu od strony [...]"). Zdaniem Wojewody w celu wydania orzeczenia w sprawie należało zatem ustalić, czy ten cel (budowa boisk) został zrealizowany. Zdaniem Wojewody w świetle dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie może budzić wątpliwości, że na działce [...] boiska nigdy nie powstały. Potwierdza to fakt, iż została ona przekazana Zarządowi Zieleni Miejskiej. Jednostka ta w roku 2006 wykonała prace polegające na "usunięciu gruzu, śmieci, elementów betonowych i żelbetowych, wycinki drzew i rozebrania budynku". Wszystko to wskazuje, że na działce celu wywłaszczenia nie zrealizowano. Wojewoda nie uznał też zarzutu naruszenia art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. Wyjaśnił, iż sam fakt przygotowań do realizacji inwestycji uzasadniającej wywłaszczenie nie jest równoznaczny ze zrealizowaniem celu wywłaszczenia, uzasadniającym odmowę zwrotu wywłaszczonej uprzednio nieruchomości. Przepisy art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób kategoryczny nakazują uznać za zbędną dla celu wywłaszczenia nieruchomość, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

W kwestii rozliczeń zwracanej nieruchomości Wojewoda stwierdził, że sporządzony w sprawie operat szacunkowy został wykonany zgodnie z prawem i mógł być przyjęty przez Starostę jako dowód. W szczególności rzeczoznawcy uwzględnili spadek wartości nieruchomości wynikający z faktu, iż w dacie wywłaszczenia była ona nieruchomością zabudowaną (obiektami szklarniowymi), natomiast w dacie zwrotu jest nieruchomością niezabudowaną. W końcowej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał jednak, że Starosta nie zwaloryzował prawidłowo kwoty zasądzonej do zwrotu od J. W. Po ponownym przeliczeniu uznał, że kwota ta powinna wynieść [...] zł.

W skardze Miasto P. zarzuciło naruszenie: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 u.g.n., art. 7, art. 8 i art. 77 K.p.a. oraz wniosło o uchylenie decyzji obu instancji. Podniosło, że Wojewoda nie ustosunkował się do zarzutu polegającego na nie pozyskaniu przez Starostę [...] informacji od Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej [...] o sposobie wykorzystania działki nr [...] w okresie od 1989 r. (wszczęcie procedury wywłaszczeniowej) do 2005 r. (przekazanie ZZM w P.). W latach tych władającym działką nr [...] była Spółdzielnia, dlatego też w ramach przeprowadzania postępowania dowodowego organ prowadzący postępowanie zwrotowe był obowiązany do uzyskania od niej odpowiednich informacji. Miasto P. stwierdziło też, że niewłaściwym jest powoływanie się, na treść pisma Zarządu Zieleni Miejskiej. Opisany tam stan zagospodarowania działki nr [...] datuje się na 2006 rok. Należy podkreślić, że obowiązkiem organów administracyjnych prowadzących postępowanie zwrotowe jest ustalenie zagospodarowania nieruchomości zgodnie z terminami podanymi w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami - 7 i 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości (tj. od 1989 r. do 1996 r. i 1999 r.). Stąd też błędne jest wnioskowanie przez Wojewodę Wielkopolskiego na podstawie pisma Zarządu Zieleni Miejskiej, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w latach 90-tych. Miasto P. wskazało nadto, że działka nr [...] była nabyta pod budowę szkoły [...]. Na sąsiedniej działce nr [...] położone jest obecnie Gimnazjum nr [...]. Możliwe jest zatem, że Gimnazjum korzystało z działki nr [...] w latach 90-tych zanim została ona przekazana Zarządowi Zieleni Miejskiej. Z tego powodu niezbędne jest pozyskanie informacji również od Gimnazjum nr [...] w przedmiocie korzystania z działki nr [...]. Ponadto cel w postaci budowy hali sportowej dla Gimnazjum nr [...] jest w trakcie realizacji - aby rozpocząć faktyczne prace na działce musi ona zostać przekazana przez Miasto P. w trwały zarząd Gimnazjum nr [...]. Ewentualne orzeczenie o zwrocie działki nr [...] spowoduje przerwanie realizowanego celu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi wskazać należy, że w sentencji zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] sformułowanej na jej pierwszej stronie brakuje orzeczenia o utrzymaniu decyzji Starosty [...] w mocy. Pominięcie to mogłoby być podstawą do stwierdzenia poważnego uchybienia przepisom postępowania, a zwłaszcza nie rozstrzygnięcia o całości wniesionego środka zaskarżenia (art. 138 § 1 K.p.a.). W tej sprawie decyzja Wojewody uchyla się jednak od zarzutu takiego naruszenia, gdy uważnie przeanalizuje się jej treść. Podkreślić trzeba, że w końcowej części decyzji - przed podpisem i pieczęcią przedstawiciela organu - znajduje się odrębny akapit, w którym "organ drugiej instancji stwierdza, iż zaskarżona decyzja w zakresie w jakim rozstrzygała o zwrocie nieruchomości jest prawidłowa i utrzymuje ją w mocy. Natomiast z uwagi na błąd przy dokonaniu waloryzacji odszkodowania, do zwrotu którego, stosownie do treści art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami (...) Wojewoda Wielkopolski zmuszony był uchylić punkt II zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 orzec w przedmiocie rozliczeń związanych ze zwrotem nieruchomości". Mając to na uwadze Sąd nie miał żadnych wątpliwości, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego zawierała również jednoznaczne rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszej instancji w części dotyczącej zwrotu nieruchomości, tyle tylko, że ten fragment sentencji omyłkowo nie znalazł w wyodrębnionym na stronie pierwszej rubrum orzeczenia, a w wyodrębnionym akapicie na ostatniej stronie.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi stwierdzić trzeba, że nie zasługują one na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie jest ocena prawidłowości rozstrzygnięcia Wojewody Wielkopolskiego utrzymującego w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2010 r., którą zwrócono J. W. nieruchomość położoną w [...] stanowiącą działkę nr [...] arkusza mapy [...] obrębu [...].

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).

Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] marca 1989 r. znak [...] wszczęto wobec J. W. postępowanie wywłaszczeniowe na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dotyczące nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] przy ul. [...] w [...]. Postępowanie to toczyło się na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Pismem z dnia [...] marca 1989 r. (k. 113-115 akt adm.) J. W. wskazał, że jest gotów zbyć nieruchomość dobrowolnie z przeznaczeniem na cel określony w postępowaniu wywłaszczeniowym - budowę Szkoły [...] nr [...] - [...] w P. Wniósł jednak zastrzeżenia dotyczące wysokości odszkodowania za nieruchomość. Z akt wynika także, że dnia [...] marca 1989 r. przedstawiciele stron postępowania wywłaszczeniowego - Spółdzielni Mieszkaniowej A i pełnomocnik J. W. spotkali się w celu dalszych negocjacji. Ostatecznie pełnomocnik właściciela nieruchomości podtrzymał stanowisko co do dobrowolnej sprzedaży gruntu i wniósł o ustalenie ceny w drodze polubownej. Strony wyznaczyły też kolejny termin na dalsze negocjacje (k. 120 i 120 verte akt adm., zob. też k. 125). Aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1989 r. nr rep. [...] J. W. zbył działkę nr [...] na rzecz Skarbu Państwa (k. 51 akt adm.). W akcie odnotowano, że przedstawicielka Skarbu Państwa okazała decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Urzędu Miejskiego Wydział Urbanistyki i Architektury i Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] 1988 r. znak [...] Szkoły [...] nr [...] na terenie Osiedla [...]-[...]w [...] i wskazała, że działka nr [...] jest objęta tą decyzją.

Mając na względzie powyższe nie może budzić wątpliwości, że J. W. zbył działkę nr [...] na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepisy tej ustawy obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego oraz w dacie zbycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowiły, że warunkiem wywłaszczenia jest brak możliwości nabycia nieruchomości w drodze umowy. Okoliczności sprawy wywłaszczeniowej, jaką wszczęto wobec J. W., wskazują, iż do zawarcia umowy sprzedaży działki nr [...] doszło właśnie na skutek toczącego się postępowania. W sprawie znajdą zatem zastosowanie przepisy o zwrocie nieruchomości zawarte w art. 136 i nast. u.g.n (art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do art. 137 ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, względnie pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 powołanego przepisu, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o wskazane przepisy nie może przy tym ograniczać się do zbadania celu wywłaszczenia oraz aktualnego stanu i sposobu wykorzystania nieruchomości. Zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest bowiem ustalenie, czy nieruchomość została właściwie zagospodarowana w okresach wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym, badając zasadność zwrotu J. W. nieruchomości stanowiącej działkę [...], arkusza mapy [...] obręb [...], niezbędne staje się rozważenie, czy na działce powyższej został zrealizowany cel postępowania wywłaszczeniowego, jakie doprowadziło do podpisania przez właściciela umowy sprzedaży jej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1989 r. nr rep. [...].

W powyższego aktu wynika, że zbycia dokonano w związku z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Urzędu Miejskiego Wydział Urbanistyki i Architektury i Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] 1988 r. znak [...] Szkoły [...] nr [...] na terenie Osiedla [...] - [...] w [...] (k. 51 i 138 akt adm.). Wcześniej, decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 1988 r. nr [...] ustalono dla działki nr [...] lokalizację szkoły [...], zgodnie z którą na działce będącej własnością J. W. miały znaleźć się boiska szkolne (decyzja - k. 98-103 i mapa - k. 121 akt adm.).

Zważając na treść wskazanych wyżej decyzji, w oparciu o które wszczęto w 1989 r. postępowanie wywłaszczeniowe wobec J. W., ustalić należy czy na wywłaszczonej nieruchomości podjęto się realizacji infrastruktury Szkoły [...] nr [..] (dziś [...]) oraz czy - w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - infrastrukturę tę zrealizowano.

Zdaniem Sądu ustalenia faktyczne przyjęte przez organy obu instancji są prawidłowe, a zarzuty dotyczące pominięcia ustaleń dotyczących zagospodarowania działki w latach od 1989 r. do 1996 i 1999 r. nie mogą odnieść skutku. Wojewoda trafnie wywodzi bowiem, że skoro działka [...] została w 2005 r. przekazana Zarządowi Zieleni Miejskiej w P., ponieważ stanowiła "zieleń miejską", a nadto Zarząd ten w 2006 r. przyznał, iż w 2006 r. wykonywał prace polegające dopiero na uprzątnięciu terenu i usunięciu pozostałości dawnego siedliska, to można z tych okoliczności z wyprowadzić wniosek, że na działce nie zrealizowano i nigdy nie był wcześniej zrealizowany cel wywłaszczenia (boiska szkolne). Wobec takich ustaleń faktycznych przyjęcie, że boiska szkolne na terenie działki [...] kiedyś istniały przeczyłoby zasadom logicznego rozumowania. Trudno bowiem wyobrazić sobie (w świetle całokształtu materiału dowodowego - art. 80 K.p.a.), że boiska szkolne mogły być wcześniej faktycznie zrealizowane na terenie dotychczas "pofałdowanym" i na którym do 2006 r. pozostawał gruz, elementy betonowe i żelbetowe dawnego siedliska. Mając to na uwadze zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 7, 8 i 77 K.p.a. należy uznać za niezasadne.

Nie można również podzielić zarzutu Miasta P., że za odmową zwrotu działki nr [...] J. W. przemawia fakt, iż [...] nr [...] planuje na niej budowę hali sportowej. Przepisy art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 stanowią jednoznacznie w jakich terminach beneficjent decyzji wywłaszczeniowej (nabywający własność w związku z celem wywłaszczenia) powinien najpóźniej rozpocząć i zakończyć realizację celu wywłaszczenia. W przypadku przekroczenia tych terminów przyjmuje się, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W analizowanej sprawie od dnia nabycia działki nr [...] przez Skarb Państwa w celu realizacji na niej infrastruktury szkoły [...] do dnia wydania zaskarżonych decyzji minęło ponad 21 lat, a na działce nie podjęto żadnych prac. Co więcej, działkę oddano jako "zieleń miejską" do dyspozycji Zarządu Zieleni Miejskiej w P. W takiej sytuacji nie sposób utrzymywać, że cel wywłaszczenia został na działce zrealizowany, ponieważ nadal nie odstąpiono od planów realizacji na nieruchomości obiektów oświaty (hali sportowej). O zrealizowaniu celu wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. można mówić wyłącznie wtedy, gdy prace zostały zakończone przed upływem 10 lat od daty kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna albo kiedy nastąpiło nabycie nieruchomości na określony cel publiczny.

Uzupełniająco nadmienić należy, że wyroki z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1309/08 oraz wyrok z dnia 7 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 366/09, na jakie powoływało się Miasto P. w uzasadnieniu zarzutów odwołania, zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny, natomiast wyrok z dnia 17 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 339/10 nadal pozostaje nieprawomocny. Co istotne, uchylając wyrok II SA/Kr 1309/08 (wyrokiem z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1612/09 - publ. orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska, że zwrot nieruchomości nie jest możliwy w każdym przypadku, gdy cel nieruchomości został zrealizowany - i to bez względu na to kiedy ta realizacja nastąpiła; wskazał też, że określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami momenty czasowe (7 i 10 lat) oznaczają obowiązek ustalenia przez organ administracji, czy rozpoczęcie prac lub realizacja celu wywłaszczenia nastąpiły we wskazanych wyżej okresach od daty wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Skoro w odniesieniu do działki nr [...] nabytej od J. W. w 1989 r. w celu realizacji infrastruktury oświatowej na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obiekty oświatowe nadal nie powstały, to oznacza, że ziściły się przesłanki do zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 i nast. w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. - w szczególności upłynął termin

z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.

Również dokonując oceny legalności decyzji ponad zarzuty skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd nie stwierdził naruszeń, które dawałyby podstawę do jej wzruszenia decyzji. W szczególności rozstrzygnięcia obu instancji poprzedzone były obszernym postępowaniem dowodowym, w ramach którego ustalono wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia o zwrocie nieruchomości. Sąd nie znalazł też podstaw do zakwestionowania wysokości kwoty, która podlega zwrotowi od J. W. na rzecz Miasta P.

Mając na względzie powyższe, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ D. Rzyminiak – Owczarczak /-/ E. Brychcy /-/ W. Batorowicz