Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 538/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 134 § 1, art. 135, art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 pkt 1, art. 51, art. 52, art. 54, art. 24 ust. 2, art. 32, art. 28, art. 123, art. 24 ust. 4, ust. 5a, 5b i 5d
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 13, art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1228
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 11 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Dnia 9 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Paweł Dańczak, Protokolant Asystent sędziego Dominika Ratajczyk-Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2024 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 czerwca 2024 roku nr UP-388/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2024 roku nr 698/2024.


UZASADNIENIE

Decyzją z 3 czerwca 2024 r., nr UP-388/2024, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 28 marca 2024 r., nr 698/2024 o odmowie umorzenia J.B. należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 96 888,79 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 67 768,38 zł z tytułu: składek za okres sierpień – październik 2012, grudzień 2012 – listopad 2015, styczeń – luty 2016 r. w kwocie 32 750,67 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od składek w kwocie 30 165 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. w kwocie 4 717 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres sierpień – październik 2012 r., grudzień 2012 r. – maj 2014 r., lipiec 2014 r., maj 2015 r., sierpień – październik 2015 r., kosztów upomnienia w kwocie 135,71 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 23 474,87 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – listopad 2015 r., luty 2016 r. w kwocie 10 698,38 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wskazanych składek w kwocie 9 854 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. w kwocie 2 789 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres sierpień 2012 r. – maj 2014 r., lipiec 2014 r., czerwiec 2015 r., sierpień – październik 2015 r., kosztów upomnienia w kwocie 133,49 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 5 645,54 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – lipiec 2015 r., wrzesień 2015 r. – listopad 2015 r. w kwocie 2 859,01 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 2 654 zł, kosztów upomnienia w kwocie 132,53 zł oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 74 982,49 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 50 008,48 zł z tytułu: składek za okres sierpień – październik 2012 r., grudzień 2012 r. – listopad 2015 r., styczeń – luty 2016 r. w kwocie 26 005,77 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 23 867 zł, kosztów upomnienia w kwocie 135,71 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 20 685,87 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – listopad 2015 r., luty 2016 r. w kwocie 10 698,38 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 9 854 zł, kosztów upomnienia w kwocie 133,49 zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4 288,14 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – lipiec 2015 r., wrzesień 2015 r. – listopad 2015 w kwocie 2 157,61 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 1 998 zł, kosztów upomnienia w kwocie 132,53 zł.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 4 stycznia 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek, w którym J.B. zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację życiową oraz finansową.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 28 marca 2024 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 497), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.". Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

19 kwietnia 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że spełnia przesłankę nieściągalności dotyczącą umorzenia postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego, co potwierdził w dokumentach załączonych do wniosku o umorzenie należności. Argumentacja organu oparta jest głównie na domniemaniach. Ze względu na wiek, znalezienie lepiej płatnej pracy jest niemożliwe. Nie jest on w stanie spłacić zadłużenia z uwagi na swoją sytuację materialną, która w przyszłości nie ulegnie poprawie.

Organ administracji utrzymując w mocy decyzję własną z 28 marca 2024 r. podniósł, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie dołączył żadnych nowych dokumentów i nie powołał się na nowe okoliczności. Z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 4 stycznia 2024 r. (data wypełnienia) wynika, że: od 21 grudnia 2006 r. jest on rozwiedziony. Pracuje na podstawie umowy o pracę w firmie A. Sp. z o.o. Nie posiada dochodów z innych źródeł. Nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy. Nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Skarżący stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę 1 290,00 zł, w tym: 690,00 zł czynsz, 600,00 zł opłaty eksploatacyjne. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Nie posiada nieruchomości. Nie posiada praw majątkowych. Skarżący posiada samochód marki Peugeot 307 z 2003 r. Nie posiada innych składników mienia ruchomego, wierzytelności. Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że skarżący 31 października 2017 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej ZAKŁAD A "B.". Od 6 lutego 2023 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 czasu pracy w A. Sp. z o.o. w R., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące (tj. luty, marzec, kwiecień 2024 r.) wyniosły: 3 181,50 tj. około 2 498,24 zł netto. Skarżący nie posiada nieruchomości. "Figuruje" jako właściciel samochodu ciężarowego marki Mercedes-Benz Vito z 1997 r. 20 lutego 2024 r. w rozmowie telefonicznej skarżący poinformował, że pojazd został "zezłomowany" i nie jest już jego właścicielem. Skarżący ma córkę – K.B. (32 lata). To na skarżącym ciąży obowiązek wyrejestrowania pojazdu w przypadku jego zbycia. Z tego obowiązku skarżący się nie wywiązał, gdyż nadal figuruje w ewidencji CEP jako właściciel samochodu ciężarowego marki Mercedes-Benz Vito.

Według organu administracji w decyzji z 28 marca 2024 r. prawidłowo stwierdzono, że należności figurujące na koncie skarżącego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby ich wystąpienie. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Posiada jednak następców prawnych – córkę. Zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu, wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie – wystąpienie którejkolwiek z wymienionych okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przesłanki. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi – postanowieniami z 19 lipca 2023 r. oraz 24 lipca 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim umorzył postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku, z uwagi na jego bezskuteczność. Postanowieniami z 29 września 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne prowadzone z majątku, jednak było one prowadzone na rzecz innych wierzycieli. Niniejsze postanowienia nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności. Przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić, egzekucję. W przypadku czynności w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel zobowiązany jest na bieżąco badać, czy sytuacja finansowa dłużnika i jeśli ta uległaby zmianie i jeśli pojawiłyby się składniki majątku, bądź też źródło dochodu mogące stanowić przedmiot egzekucji, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma nie tylko prawo, ale obowiązek zastosowania środków egzekucyjnych. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim w postanowieniu z 24 lipca 2023 r. zaznaczył, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że jedynym majątkiem, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję jest wynagrodzenie za pracę. W przypadku skarżącego nie zaistniała przesłanka braku następców prawnych – córka. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec zadłużenia na koncie skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tomaszowie Mazowieckim za okres od lutego 2014 r. do lutego 2016 r. Postępowanie egzekucyjne, które jest nadal w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki, całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane.

Organ administracji stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", nie ma w przypadku skarżącego zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona. Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący nie powołał się na swoje problemy zdrowotne oraz konieczność sprawowania wyłącznej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, gdyż jest aktywny zawodowo. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 części etatu. Skarżący nie przedstawił żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w celu poprawy swojej sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Skarżący ma 57 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze 8 lat, co daje podstawę organowi egzekucyjnemu do przypuszczeń, że będzie jeszcze aktywny zawodowo. Opracowane 4 kwietnia 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w IV kwartale 2023 r. wskazuje jedną osobę w gospodarstwie pracowniczym kwotę 1 744,91 zł. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy to około 2 498,24 zł netto. Kształtuje się on na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego, zatem w niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Wskazane przez skarżącego wydatki nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami, jakie strona musi ponosić. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę, to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Organ administracji zauważył, że skarżący ma dorosłą córkę, która może go wesprzeć. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Skarżący nie przedstawił przeciwskazań zdrowotnych do pracy, zatem organ stoi na stanowisku, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że obecna sytuacja materialna ma charakter trwały. Uregulowanie należności z tytułu składek byłoby możliwe w przypadku podjęcia przez skarżącego pracy w pełnym wymiarze czas pracy. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 czerwca 2024 r. J.B. zarzucił, że naruszone zostały jego prawa oraz interesy prawne, gdyż jest to decyzja pobieżna oraz błędna. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu skarżący ponownie wskazał, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia wynikającego z tytułu składek, gdyż nie pozwala na to jego sytuacja finansowa. Skarżący powtórzył swoją dotychczasową argumentację, wskazując ponadto na zły stan swojego zdrowia (m. in. problem z przykurczem rozcięgna dłoniowego, który wyraźnie utrudnia pracę, choćby ze względu na dolegliwości bólowe z nim związane – kilkukrotnie w związku z tym problemem musiał on udać się do lekarza specjalisty, który dokonał zabiegu pozwalającego na zmniejszenie przykurczu, dolegliwość ta jednak wciąż się pojawia, ponad to zaczęła się również rozwijać w drugiej dłoni). Skarżący wskazał także, że nie utrzymuje kontaktów ze swoją dorosłą córką, w związku z czym nie ma mowy o jakimkolwiek wsparciu psychicznym, a tym bardziej materialnym. Do skargi załączono karty porad ambulatoryjnych ze Szpitala Powiatowego w R., Poradni Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Organ administracji zaznaczył, że nie kwestionuje faktu, że skarżący choruje, jednak problemy zdrowotne opisane w załączonych kartach z porad ambulatoryjnych nie pozbawiają skarżącego możliwości zarobkowania. Skarżący nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub pracy w warunkach chronionych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), przywoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) twierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zakres kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z 28 marca 2024 r., zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu obligującym sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 96 888,79 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 67 768,38 zł z tytułu: składek za okres sierpień – październik 2012, grudzień 2012 – listopad 2015, styczeń – luty 2016 r. w kwocie 32 750,67 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od składek w kwocie 30 165 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. w kwocie 4 717 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres sierpień – październik 2012 r., grudzień 2012 r. – maj 2014 r., lipiec 2014 r., maj 2015 r., sierpień – październik 2015 r., kosztów upomnienia w kwocie 135,71 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 23 474,87 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – listopad 2015 r., luty 2016 r. w kwocie 10 698,38 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wskazanych składek w kwocie 9 854 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. w kwocie 2 789 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres sierpień 2012 r. – maj 2014 r., lipiec 2014 r., czerwiec 2015 r., sierpień – październik 2015 r., kosztów upomnienia w kwocie 133,49 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 5 645,54 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – lipiec 2015 r., wrzesień 2015 r. – listopad 2015 r. w kwocie 2 859,01 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 2 654 zł, kosztów upomnienia w kwocie 132,53 zł oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 74 982,49 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 50 008,48 zł z tytułu: składek za okres sierpień – październik 2012 r., grudzień 2012 r. – listopad 2015 r., styczeń – luty 2016 r. w kwocie 26 005,77 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 23 867 zł, kosztów upomnienia w kwocie 135,71 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 20 685,87 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – listopad 2015 r., luty 2016 r. w kwocie 10 698,38 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 9 854 zł, kosztów upomnienia w kwocie 133,49 zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4 288,14 zł z tytułu: składek za okres sierpień 2012 r. – lipiec 2015 r., wrzesień 2015 r. – listopad 2015 w kwocie 2 157,61 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 4 stycznia 2024 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 1 998 zł, kosztów upomnienia w kwocie 132,53 zł.

Przypomnieć w związku z tym należy, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek.

W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze – wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się tym pojęciem, regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16).

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. nieopłacone w terminie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi natomiast, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia.

Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku.

Wyjątek od określonej w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, przewidziany został w art. 30 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek, objęty art. 30 u.s.u.s., jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, jednakże z wyłączeniem sytuacji określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s., tj. całkowitej nieściągalności, gdy ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. W stosunku do tej kategorii należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyroki NSA: z 19 maja 2017 r., II GSK 2277/15; z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 26/17). Jednakże wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16).

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie dopuszcza możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników, a więc zarówno w części finansowanej przez płatnika, jak i w części finansowanej przez pracowników. Wynika to również z art. 4 pkt 1 u.s.u.s., zgodnie z którym przez pojęcie "ubezpieczony" rozumie się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 19 maja 2017 r., II GSK 2277/15). Tym samym w zakresie odpowiedzialność za zaległości z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczonych pracowników w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych pracowników, nie ma możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Stąd też, w sytuacji gdy w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to również nie może mieć zastosowania powołane wyżej rozporządzenie wykonawcze (por. wyrok NSA z 18 lutego 2014 r., II GSK 1846/12).

Podkreślić trzeba, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20; z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Innymi słowy, zanim organ przystąpi do oceny zasadności wniosku, najpierw należy przesądzić to, że istnieje przedmiot prowadzonego postępowania, zwłaszcza gdy występują wątpliwości co do związania jednostki zobowiązaniem publicznoprawnym. Takie zachodzą niemal zawsze, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – od momentu powstania zaległości w uiszczeniu składek do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności upłynął znaczny okres. Stan ten skłaniać powinien do zastanowienia nad tym, czy nie doszło do przedawnienia należności (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r, I GSK 1471/21). Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność.

Organ administracji winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy należności z tytułu składek są wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Należy wskazać, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (por. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., III OSK 3112/21). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06).

Z zaskarżonej decyzji wynika, że najstarsze objęte wypowiedzią organu należności obciążające skarżącego obejmują składki za sierpień 2012 r. Podkreślenia wymaga, że przepisy regulujące zagadnienie przedawnienia należności składkowych ulegały zmianom na przestrzeni lat. W sprawach należności z tytułu składek termin przedawnienia nie jest jednolity, bo 1 stycznia 2012 r. doszło do zmiany legislacyjnej w tym zakresie. Określenie terminu przedawnienia zależy od tego, czy 1 stycznia 2012 r. doszło już do upływu obowiązującego do tej daty, dziesięcioletniego terminu przedawnienia. Jeżeli tak, dalsze analizy są zbędne, bo zobowiązanie publicznoprawne wygasło. Jeżeli jednak do upływu terminu przedawnienia 1 stycznia 2012 r. jeszcze nie doszło, wówczas obowiązuje krótszy, pięcioletni termin przedawnienia, wprowadzony z dniem 1 stycznia 2012 r. mocą dokonanej przez art. 11 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

Zgodnie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obecnie obowiązującym i mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Na mocy art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji do kwestii przedawnienia należności odniósł się jednym zdaniem stwierdzając ogólnie, że w decyzji z 28 marca 2024 r., nr 698/2024 organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie skarżącego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu (s. 3 i 4 decyzji z 3 czerwca 2024 r.). Zwrócenia uwagi wymaga, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji nie przywołał nawet art. 24 ust. 5a, 5b i 5d u.s.u.s.

W niniejszej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia mogło nastąpić na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w wyniku podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, co jednak nie zostało w sprawie wystarczająco wykazane i udokumentowane przez organ administracji w aktach sprawy. Obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było wykazanie, czy zaległości przedawniły się, czy też nie przedawniły, a jeżeli nie przedawniły się, to dlaczego, tj. na skutek jakich czynności i z jaką datą nastąpiło ewentualne zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Zawarte w decyzji z 28 marca 2024 r. rozważania w powyższym zakresie nie w pełni zadośćuczyniły temu obowiązkowi, a powoływane dane są w wielu miejscach mało precyzyjne. Niedokładność danych nie pozwala na zweryfikowanie poprawności stanowiska organu administracji, że wszystkie należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu. Nie są wystarczające niepoparte odpowiednimi dokumentami zawarte w uzasadnieniu tej decyzji stwierdzenia, że "zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego dla najstarszej zaległości za sierpień 2012 r. od 19 grudnia 2012 r. (data doręczenia upomnienia)", "kolejne okresy sukcesywnie kierowane były do egzekucji, trwającej do 24 lipca 2023 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim o umorzeniu postępowania), "dla należności za okres 02/2014-02/2016 od 26 czerwca 2014 r., tj. od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, należności sukcesywnie kierowane były do egzekucji, trwającej do nadal", "aktualnie postępowaniem egzekucyjnym objęte się należności za okres 02/2014-02/2016, który dokonał zajęcia rachunków bankowych". Sąd zauważa, że z powyższego nie wynika, na jakiej konkretnie podstawie to postępowanie egzekucyjne jest prowadzone i kiedy zostało wszczęte. Powoływanie się na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych wskazanymi przez organ administracji czynnościami nie może być w tym wypadku uznane za miarodajne i wystarczające.

Z złączonych do akt administracyjnych zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim o zakończeniu egzekucji z 19 lipca 2023 r. i postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z 24 lipca 2023 r. nie wynika, jakich konkretnie należności dotyczą, za jakie konkretnie okresy czasu. W postanowieniu z 24 lipca 2023 r. wskazano wyłącznie tytuły wykonawcze, numery sprawy, ogólnie rodzaj należności i kwoty należności głównej. W zawiadomieniu z 19 lipca 2023 r. wymieniono numery dalszego TW, numery sprawy, numery czynności, daty czynności i rodzaj czynności. Z zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim z 29 września 2023 r. wynika tylko okoliczność uchylenia zajęć, które miały zostać dokonane na podstawie zawiadomień z 19 lipca 2023 r. i z 3 sierpnia 2023 r. Z zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim z 2 października 2023 r. wynika jedynie okoliczność zwolnienia spod zajęcia środka transportu dokonanego na podstawie zawiadomienia z 20 stycznia 2015 r. Brak jest jednak w aktach sprawy dokumentów, które pozwoliły ustalić, jakich konkretnie czynności zawiadomienia te i postanowienie dotyczyły. Nie można zatem nawet stwierdzić, jakich konkretnie postępowań egzekucyjnych (czynności, należności) znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienia i postanowienie dotyczą. Należy też zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajdują się postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim z 29 września 2023 r. o umorzeniu postepowań egzekucyjnych dotyczących należności stanowiących administracyjną karę pieniężną, podatek od towarów i usług, podatek dochodowy w wysokości 19% pobierany od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz podatek dochodowy od osób fizycznych. Wskazane postanowienia nie dotyczą zatem należności stanowiących przedmiot postępowania.

Obowiązkiem organu administracji było dokładne ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania oraz zdarzeń, które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Organ winien był zgromadzić w aktach administracyjnych dokumentację pozwalającą na skontrolowanie (również przez sąd) prawidłowości ustalenia, czy należności, których umorzenia skarżący się domaga, nie uległy przedawnieniu. Tymczasem w aktach administracyjnych brak jest tytułów wykonawczych, wspomnianego w uzasadnieniu decyzji z 28 marca 2024 r. upomnienia oraz dowodów doręczenia ich skarżącemu. Bez tych dokumentów nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia organu administracji, że należności z tytułu składek pomimo upływu pięciu lat od dnia, w którym stały się wymagalne, nie uległy przedawnieniu. Należy podkreślić, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek począwszy od sierpnia 2012 r., a więc sprzed ponad dwunastu lat.

Z tych względów stwierdzić należy, że w zgromadzonym w tej sprawie materiale dowodowym występują istotne luki, a zaskarżona decyzja dotknięta jest brakiem należytego uzasadnienia, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji stwierdzenia tych naruszeń uznać trzeba, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości.

Dodatkowo za niezbędne sąd uznaje wskazanie, że to na skarżącym ciąży obowiązek współpracy w gromadzeniu materiale dowodowego i przedstawienie informacji o aktualnym stanie rodzinnym i majątkowym. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania jest umorzenie określonych należności na żądanie zobowiązanego, ciąży na nim obowiązek pełnej współpracy z organami i aktywnego udziału w sprawie. Rolą strony jest bowiem nie tylko negowanie stanowiska organu i zarzucanie mu braku wyjaśnienia wszystkich aspektów sprawy, ale także wskazywanie mu na etapie postępowania tych okoliczności, które według niej mogą mieć znaczenie dla sprawy, a które z oczywistych względów mogą być mu nieznane. Aby jednak organ mógł je poddać ocenie, muszą mu one być wskazane we właściwym czasie. W interesie skarżącego jest zatem dostarczenie pełnej dokumentacji obrazującej jego sytuację materialną, finansową i zdrowotną.

Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 28 marca 2024 r.

bg