Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 115/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Protokolant Referent Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 11 września 2023 r. nr SKO 4532.269.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu 20 czerwca 2023 r. J. K. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. K. (82 lata). Do akt sprawy strona załączyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim o stopniu niepełnosprawności z dnia 29 maja 2023 r., zaliczające matkę wnioskodawcy do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (symbol przyczyny niepełnosprawności – 02-P). Wnioskodawca załączył również orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2022 r., zaliczające ojca wnioskodawcy M. K. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe (symbol przyczyny niepełnosprawności –07-S).

Decyzją z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr DZSW/SP/007204/2023 Prezydent Wrocławia odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wskazał, że niepełnosprawność matki strony nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w okresie nauki w szkole. Ponadto matka strony pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Poza tym wnioskodawca nie mieszka z matką, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Opieka nad matką sprawowana jest przez wnioskodawcę od 6.00 do 20.00, ale zdarza się, że wnioskodawca nocuje u rodziców. Strona robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki, w tym monitoruje spożycie płynów, umawia i towarzyszy podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty, podaje leki, załatwia sprawy urzędowe, towarzyszy podczas spacerów i wyjść do miejsc kultu religijnego, utrzymuje porządek i czystość w mieszkaniu, pierze. W opiece pomaga również żona wnioskodawcy, która pomaga w kąpieli i w utrzymaniu higieny matki strony oraz prasuje. Zdaniem organu, wnioskodawca opiekuje się matką tylko przez część doby, a w tej opiece pomaga mu żona i ojciec. Nie można więc mówić o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką. Opieka ta nie jest stała i wyłącznie świadczona przez wnioskodawcę, który mógłby podjąć zatrudnienie nawet w niepełnym wymiarze godzin.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki narusza konstytucyjną zasadę równości. Wnioskodawca wskazał, że sprawuje opiekę nad obydwojgiem rodziców od czerwca 2022 r. przy niewielkim wsparciu żony, która pracuje zawodowo fizycznie na cały etat. Opieka nad rodzicami zajmuje wiele czasu i obciąża emocjonalnie. Matka choruje na zespół otępienny w chorobie Alzheimera, cierpi na zaburzenia depresyjne, w 2012 r. przeszła zawał serca, występuje u niej drżenie samoistne obu dłoni, jaskra i zaćma obu oczu. Wnioskodawca prowadzi kompleksowo gospodarstwo całe gospodarstwo domowe, opłaca rachunki, zajmuje się zaopatrzeniem, przygotowuje posiłki. Wychodzi z rodzicami na spacery. Umawia i towarzyszy przy wizytach lekarskich. Matka nie odróżnia garderoby czystej od używanej i brudnej, wymaga pomocy przy ubieraniu i doborze odzieży. Wymaga podania leków, zwłaszcza plastrów w systemie transdermalnym oraz kropli do oczu. Wymaga kontroli i nadzoru przy spożywaniu posiłków i piciu płynów, wymaga pomocy i asysty przy porannej i wieczornej toalecie. Jedynie przy kąpieli matki pomaga żona wnioskodawcy. Matka nie może pozostać bez opieki innych osób, ponieważ mogłaby to zagrozić jej zdrowiu i bezpieczeństwu innych osób (nie zakręca kranów czy też palników kuchenki gazowej). Natomiast ojciec w dniu 31 lipca 2023 r. złożył kolejny wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w związku z pogorszeniem stanu zdrowia. Od maja 2022 r. ojciec leczy się na przewlekłą niewydolność nerek, zdiagnozowano chorobę naczyń mózgowych i parkinsonizm wtórny, artrozę stawu biodrowego, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zaćmę obu oczu, upośledzenie słuchu, jest pod opieką psychiatry. Drżenie rąk utrudnia wielu czynności, także przy matce. Nie poda matce kropli do oczu i nie przygotuje posiłku. Wychodzi z wnioskodawcą tylko na krótki spacer, aby nakarmić kota. Wymaga pomocy przy wielu czynnościach dnia codziennego. Dlatego też ojciec nie jest w stanie zapewnić opieki żonie. Jego rola sprowadza się do zapewnienia żonie towarzystwa, gdy wnioskodawcy nie ma w domu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 11 września 2023 r. nr SKO 4532.269.2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki wnioskodawcy w innym okresie niż wskazany przez organ pierwszej instancji, nie może stanowić potencjalnej przeszkody do uzyskania przez syna prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże mąż matki została zaliczony na podstawie orzeczenia z dnia 13 grudnia 2022 r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ta okoliczność stanowi przeszkodę w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawcę. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Organ odwoławczy wskazał, że Kolegium rozumie argumenty strony, ale nie jest formalnie uprawnione do oceny, czy ze względu na wiek i stan zdrowia ojciec wnioskodawcy jest w stanie czy nie sprawować opiekę nad żoną. Zmianę sytuacji może spowodować tylko zmiana stopnia niepełnosprawność ojca wnioskodawcy przez PZON. Ze względu na powyższą negatywną przesłankę oraz fakt niezamieszkiwania i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę z matką nie można przyznać stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium rozumie trudną sytuację rodziny, ale wnioskodawca nie pozostaje w ciągłej gotowości do niesienia pomocy matce.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1a pkt 2 i ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący wyjaśnił, że zmuszony był do pozostawienia dotychczasowego zajęcia z uwagi na niepełnosprawność rodziców i do rozpoczęcia nad nimi opieki. Przepisy ustawy nie wymagają wspólnego zamieszkiwania z osobą niepełnosprawną. Natomiast wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego dotyczy wspólnie zaspokajanych potrzeb życiowych, w tym ścisłej współpracy w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, która występuje w relacji skarżącego i jego rodziców. Skarżący wynajmuje mieszkanie w pobliżu rodziców (2,7 km, 5 minut jazdy samochodem, 9 minut jazdy rowerem), co w żaden sposób nie wpływa na jakość sprawowanej opieki, ponieważ skarżący większość dnia przebywa w mieszkaniu rodziców. Jeżeli wymaga tego sytuacja, pozostaje z rodzicami na noc. Od rodziców wychodzi po przygotowaniu kolacji, po przygotowaniu do spania i położeniu do łóżka. Jet do dyspozycji o każdej porze dnia i nocy. Organy obu instancji pominęły stan zdrowia ojca, a przecież matka nie może liczyć na pomoc chorego, niepełnosprawnego męża. Nie uwzględniono faktu, że 31 lipca 2023 r. został złożony ponowny wniosek do PZON w związku ze zmianą stanu zdrowia ojca (kopia w załączeniu do odwołania) oraz czterech niezależnych opinii lekarzy specjalistów wyraźnie potwierdzających, że z medycznego punktu widzenia ojciec sam wymaga opieki osób drugich i jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Termin komisji lekarskiej PZON wyznaczył na 23 stycznia 2024 r. (5 miesięcy i 23 dni od złożenia wniosku).

Przy piśmie z dnia 9 lutego 2024 r. skarżący przesłał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 stycznia 2024 r., zaliczające ojca skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności od 31 lipca 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Kolegium wyjaśniło, że skarżący dopiero w dniu 23 stycznia 2024 r., a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji, wykazał że PZON zaliczył ojca do znacznego stopnia niepełnosprawności z datą wsteczną od 31 lipca 2023 r. Tym samym Kolegium nie było w stanie uwzględnić tej zmiany. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie był bowiem znany fakt zaliczenia ojca strony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponadto z materiału dowodowego sprawy nie wynika bezspornie, aby skarżący sprawował opiekę nad matką.

Przy piśmie z dnia 24 czerwca 2024 r. skarżący przesłał odpis skróconego aktu zgonu, potwierdzający śmierć ojca w dniu 7 czerwca 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.).

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca załączył do akt administracyjnych sprawy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2022 r., zaliczające ojca wnioskodawcy M. K. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe od 11 października 2022 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności –07-S). Z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej wynika, że ojciec skarżącego cierpi na przewlekłą niewydolność nerek, nadciśnienie tętnicze, chorobę naczyń mózgowych, drżenie rąk, niedosłuch, żylaki, zaćmę, otępienie, porusza się z laską (problemy ze stawem biodrowym).

W pisemnym oświadczeniu z dnia 27 czerwca 2023 r. złożonym w trybie art. 75 § 2 k.p.a. skarżący poinformował organ pierwszej instancji, że "teraz przygotowuję dokumenty do ponownego złożenia wniosku o zmianę stopnia niepełnosprawności taty z umiarkowanego stopnia na znaczny stopień niepełnosprawności. Do kolejnego pisemnego oświadczenia z dnia 12 lipca 2023 r. złożonego w trybie art. 75 § 2 k.p.a. skarżący dołączył organowi pierwszej instancji kopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wydanego dla potrzeb zespołu do spraw orzekania i niepełnosprawności z dnia 9 lipca 2022r. Tak więc organ pierwszej instancji nie miał pewności, czy istotnie ojciec skarżącego wraz ze skarżącym złoży do PZON kolejny wniosek o przyznanie stopnia niepełnosprawności.

Natomiast odmiennie przedstawiała się sytuacja przed organem odwoławczym. Skarżący w odwołaniu (s. 3) poinformował Kolegium, że 31 lipca 2023 r. "został złożony kolejny wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w związku ze zmianą w stanie zdrowia". W załączeniu do odwołania skarżący przedłożył kopię wniosku z 31 lipca 2023 r. w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, złożony w PZON również 31 lipca 2023 r. Organ odwoławczy całkowicie pominął tę okoliczność i nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując jedynie, że ojciec skarżącego dysponuje orzeczeniem PZON z 13 grudnia 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Należy zauważyć, że stosownie do praktyki zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, określony stopień niepełnosprawności przyznawany jest generalnie od dnia złożenia wniosku do PZON (wstecznie), co miało miejsce również w sprawie ojca skarżącego. W tych okolicznościach, organ odwoławczy winien wstrzymać się z rozpoznaniem odwołania do czasu wydania ojcu skarżącego orzeczenia przez PZON z wniosku z dnia 31 lipca 2023 r., mając na uwadze art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Decyzja SKO wraz ze sporządzonym uzasadnieniem została przekazana do organu pierwszej instancji dopiero w dniu 18 grudnia 2023 r., natomiast orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącego zostało wydane w dniu 23 stycznia 2024 r.

Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z uwagi na naruszenie przez SKO art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., decyzję SKO należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podstawę do wznowienia postępowania stanowi art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Bezpodstawne jest stanowisko organów obu instancji, że skarżącemu nie przysługuj e świadczenie pielęgnacyjne, bowiem skarżący nie zamieszkuje z matką i nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższego wymogu nie zawiera bowiem art. 17 u.ś.r. Skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje niedaleko matki (2,7 km) i w razie potrzeby nocuje w mieszkaniu rodziców.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m. in. synowi - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ubiegać się może skutecznie osoba, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest więc ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.

Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby, cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy jest obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie, okoliczności świadczące o pewnym stopniu samodzielności matki skarżącego winny zostać zweryfikowane przez rodzaj schorzeń powodujących jej niepełnosprawność i właściwe dla niej czynności opiekuńcze, które winien wykonywać skarżący. Organ winien dokonać oceny nie tylko stanu fizycznego matki skarżącego, skoro przyczyną znacznego stopnia niepełnosprawności nie są schorzenia natury somatycznej.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie WZON z dnia 29 maja 2023 r.) łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (symbol przyczyny niepełnosprawności – 02-P). Przyczyny niepełnosprawności matki skarżącego, wskazane w orzeczeniu o niepełnosprawności oznaczają: symbol 02-P - choroby psychiczne, w tym: a) zaburzenia psychotyczne, b) zaburzenia nastroju począwszy od zaburzeń o umiarkowanym stopniu nasilenia, c) utrwalone zaburzenia lękowe o znacznym stopniu nasilenia, d) zespoły otępienne.

Z akt administracyjnych sprawy, przede wszystkim z przeprowadzonego w dniu 21 lipca 2023 r. wywiadu środowiskowego, załączonej dokumentacji medycznej oraz wyjaśnień skarżącego wynika, że matka skarżącego leczona jest z powodu zespołu otępiennego w chorobie Alzheimera. Przy ocenie przysługiwania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można pomijać czynności w zakresie opieki, wykonywanych przez skarżącego z uwagi na chorobę psychiczną matki i czasochłonność tych czynności. Należy też mieć na uwadze, czy możliwe jest zostawienie matki skarżącego samej w domu na czas wykonywania obowiązków zawodowych poza domem, mając na uwadze objawy choroby. Skarżący podał, że nie może zostawić matki samej w domu i nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Matka wymaga bowiem jego stałej obecności i pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności, a także ciągłego nadzoru ze względu na zapewnienie bezpieczeństwa matce strony i jej otoczeniu (zakręcanie kranów, kurków z gazem). Należy mieć na uwadze ograniczenia wynikające z choroby psychicznej matki skarżącego, jak również fakt, że schorzenie, na które cierpi osoba niepełnosprawna determinuje zakres i sposób opieki nad matką skarżącego.

Mając na uwadze powyższe rozważania, organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni rodzaj schorzeń matki skarżącego dla oceny przesłanki konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy sprawowanej przez skarżącego. Należy mieć na uwadze charakter opieki, jaką sprawuje skarżący na co dzień w procesie leczenia i rehabilitacji podopiecznej, w tym również wynikający ze stanu psychicznego matki i konieczności nadzorowania w domu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję organu odwoławczego.