Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1039/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono punkt II zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art 7  , art 77 , art 78  , art 107
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art 88
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: art 145 par 1  pkt 1 lit c  w zw z art 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. J. i P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r. znak SKO.OŚ/4170/373/2022 w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew I. uchyla punkt 2 zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie punktów II.1, III.1, III.2, III.3, III.4, III.5, IV.1, V.1; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz skarżących A. J. i P. J. kwotę 733 zł (siedemset trzydzieści trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta Trzebini decyzją z 6 października 2022 r. znak: GK-KOS.6132.02.2022, po rozpatrzeniu sprawy zniszczenia, w wyniku nieprawidłowych zabiegów pielęgnacyjnych, trzech drzew (2 świerków: kłującego i srebrnego oraz 1 żywotnika zachodniego), rosnących na działce nr [...] obręb Trzebinia stanowiącej własność A. J. i P. J. (małżonków), położonej przy ulicy [...] w Trzebini, orzekł:

I.1. Nie wymierzyć administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzewa z gatunku świerk kłujący o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 86 cm;

II.1. Wymierzyć A. J. i P. J. solidarnie administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzewa z gatunku świerk srebrny o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 87 cm, w wysokości 4 350 zł. W przypadku drzew z gatunku świerk, o obwodzie pnia do 100 centymetrów, opłata za usunięcie drzewa wynosi 25 złotych za centymetr obwodu pnia, a więc dwukrotność tej opłaty to 50 złotych za jeden centymetr obwodu pnia. 87cm x 50 zł = 4 350.

III.1. Wymierzyć A. J. i P. J. solidarnie administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzewa z gatunku żywotnik zachodni o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 59 cm, w wysokości 20 060 zł. W przypadku drzew z gatunku żywotnik zachodni, o obwodzie pnia do 100 centymetrów, opłata za usunięcie drzewa wynosi 170 złotych za centymetr obwodu pnia, a więc dwukrotność tej opłaty to 340 złotych za jeden centymetr obwodu pnia. 59 cm x 340 zł = 20 060 zł.

Powyższe kary należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa;

III.2. Zgodnie z art. 88 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020. poz. 55), dalej "u.o.p.", termin płatności kar wymierzonych za zniszczenie drzewa odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa nie wyklucza zachowania jego żywotności. W takim przypadku odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary. Wobec powyższego:

III.3. Część kary, w wysokości jej 30%, to jest 6 018 zł należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna;

III.4. Termin płatności pozostałej części kary - 70% jej wysokości, to jest 14 042 zł odracza się na okres 5 lat od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna;

III.5. Zgodnie z art. 88 ust. 6 i ust. 7 u.o.p. kara jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa, lub braku żywotności drzewa z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. Jeżeli stwierdzono, że drzewo obumarło przed upływem 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, karę uiszcza się niezwłocznie, chyba że drzewo nie zachowało żywotności z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego;

IV.1. Łączna wysokość kar, wymagalna w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, za zniszczenie drzew opisanych w punktach II i III niniejszej decyzji wynosi 10 368 zł, kwotę tą należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna;

V.l. Na wniosek złożony w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary, stała się ostateczna można rozłożyć karę na raty na okres nie dłuższy niż 5 lat.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 88 i następne u.o.p. oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. 2017 r., poz. 1330).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że 9 maja 2022r. do Urzędu Miasta w Trzebini wpłynął maił z adresu [...] informujący, że na posesji nr [...] położonej przy ulicy [...] "są wycinane świerki grubość pnia około 70 czy można skontrolować czy są legalnie wycinane bo to piękne zdrowe świerki czy zajmą się państwo kontrola lub proszę nie pokierować gdzie mam złorzyc skargę pozdrawiam i czekam na informacje" (pisownia, ortografia i interpunkcja zgodna z oryginałem).

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 88 i następne u.o.p. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;

2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzewa lub krzewu;

4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;

5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83fust. 8, i bez zezwolenia, s o którym mowa w art. 83f ust. 16;

6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8. 2. Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.

Dalej organ I instancji wskazał, że postępowanie w sprawie usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia lub zgłoszenia, a także uszkodzenia lub zniszczenia drzewa w wyniku wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, wszczynane jest z urzędu, co oznacza, że organ w momencie powzięcia wiedzy o takim zdarzeniu zobowiązany jest wszcząć i przeprowadzić postępowanie administracyjne oraz zakończyć je stosowną, merytoryczną decyzją administracyjną.

Wobec powyższego w pierwszej kolejności dokonano sprawdzeń rejestru zezwoleń i zgłoszeń usunięcia drzew, Z uwagi, że nieruchomość nr [...] położona przy ulicy [...] w Trzebini nie występowała w takim rejestrze ustalono właścicieli tej nieruchomości, którymi okazali się A. J. i P. J. (zamieszkali pod innym adresem, co nie ma znaczenia w tej sprawie).

Następnie wyznaczono na 31 maja 2022 r. oględziny w terenie w przedmiotowej sprawie. Podczas oględzin stwierdzono, że na nieruchomości nr [...] położonej przy ulicy [...] w Trzebini zostały zniszczone następujące drzewa:

1 - świerk kłujący o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 86 cm.

2 - świerk srebrny o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 87 cm.

3 - żywotnik zachodni o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 59 cm.

Pomiarów obwodów pni drzew dokonano, na wysokości 130 cm nad poziomem gruntu, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 2068) atestowanym przymiarem wstęgowym T/M/12 atest ważny do 20 maja 2023 r.

W oględzinach, poza pracownikami Urzędu Miasta w Trzebini - Wydziału Gospodarki Komunalnej Ochrony Środowiska Rolnictwa i Leśnictwa - uczestniczyły strony postępowania – A. J. i P. J.. Strony wyjaśniły, że przyczyną zniszczenia drzew było ich działanie w stanie "wyższej konieczności" oraz obawy o swoje mienie (budynek). Ponadto są właścicielami nieruchomości, na której znajdują się drzewa objęte niniejszym postępowaniem, od stycznia 2022 r., a drzewa zostały poddane przycięciu po gwałtownej burzy, jaka miała miejsce pomiędzy styczniem a marcem 2022 r. Pismem z 6 czerwca 2022 r., strony postępowania zostały wezwane do wskazania świadków (imię, nazwisko, adres zamieszkania i ewentualnie numer telefonu) mających wiedzę, co do stanu zdrowotnego drzew, w szczególności drzewa, które według oświadczenia, uległo złamaniu w wyniku działań czynników atmosferycznych oraz przekazania zdjęć, lub innych dowodów, mogących mieć znaczenie w sprawie.

Omawiając szczegółowy stopień zniszczenia, przyczyny oraz uzasadnienie podjętych w tym zakresie decyzji indywidualnie dla każdego drzewa, organ I instancji wskazał, co następuje.

I. Świerk kłujący o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 86 cm został całkowicie pozbawiony korony. Jak wyjaśniły podczas oględzin strony postępowania, drzewo to uległo złamaniu podczas gwałtownej burzy, w wyniku czego uległa uszkodzeniu elewacja budynku, drzwi wejściowe do budynku oraz płyta stropowa nad gankiem. Na tę okoliczność strony wskazały świadków -mieszkańców sąsiednich posesji, a także załączyli zdjęcia uszkodzonej płyty stropowej. W toku postępowania administracyjnego przesłuchano wskazanych świadków. Świadkowie zgodnie zeznali, że w okresie od stycznia do marca 2022 roku jedno z drzew na przedmiotowej nieruchomości uległo złamaniu, a odłamany wierzchołek uszkodził elementy budynku. Świadkowie nie potrafili wskazać dokładnej daty zdarzenia, ani rozmiaru szkód, natomiast byli zgodni w tym, że było to pierwsze drzewo od jezdni ulicy [...].

Mając na względzie fakt, że istotnie mogło dojść do złamania przedmiotowego drzewa, a P. J. dokonał w zasadzie uprzątnięcia złamanego wierzchołka, a więc działał w stanie wyższej konieczności, mając na celu zminimalizowanie dalszych szkód spowodowanych niekontrolowanym przemieszczaniem się obłamanego wierzchołka po posesji, a także pozostawił resztę pnia tego drzewa, co nie może być traktowane jako usunięcie "złomu" (w rozumieniu u.o.p.) bez stosownego zgłoszenia. Organ I instancji mając na względzie przepisy art. 89 ust. 6 i w szczególności ust. 7 u.o.p. postanowił w tym zakresie nie wymierzać administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie (zniszczenie) drzewa.

II. Świerk srebrny o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 87 cm został całkowicie pozbawiony korony. Jak wyjaśniły podczas oględzin strony postępowania, obawiały się one, że drzewa nr 2 i 3 również powodują zagrożenie dla budynku i osób w nim zamieszkujących.

Organ I instancji podkreślił jednak, że drzewa te nie uległy uszkodzeniu w trakcie gwałtownej burzy, która uszkodziła pierwsze drzewo, a obawy właścicieli posesji były w tym zakresie subiektywne. Jak wynika zarówno z oświadczenia stron postępowania, ale również z zeznania jednego ze świadków, prace "redukcyjne w zakresie koron drzew II i III miały miejsce później niż "uprzątnięcie" korony drzewa opisanego w punkcie I decyzji. Takie zachowanie wykracza zdaniem organu poza zakres działania "w stanie wyższej konieczności".

W ocenie organu I instancji działanie strony noszą znamiona działania w sytuacji ekscesu ekstensywnego (niewspółczesność ochrony swojego mienia), który ma miejsce w sytuacjach, gdy ochrona ma charakter przedwczesny (w momencie działania ekscedenta niebezpieczeństwo jeszcze nie nastąpiło), ale mając na względzie okoliczności faktyczne sprawy, był spóźniony (ekscedent działał, gdy niebezpieczeństwo już się zakończyło), a zdaniem organu I instancji w ogóle nie nastąpiło.

Właściciele posesji (strony decyzji) mogli i powinni zgodnie z obowiązującymi przepisami dokonać zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa. Ogłowienie drzewa poprzez usunięcie korony w wymiarze powyżej 50%, a w tym konkretnym przypadku 100%, zgodnie z przepisami u.o.p. nosi znamiona zniszczenia - drzewa, co w przypadku większości drzew iglastych (poza nielicznymi wyjątkami - drzew iglastych wytwarzających corocznie nowe igliwie, takich jak modrzew europejski lub metasekwoja chińska) prowadzi do ich obumarcia i to w krótkim czasie. Redukcja korony przedmiotowego drzewa nie mieści się w zakresie jakichkolwiek prac pielęgnacyjnych, ale również technicznych (zmierzających do usunięcia gałęzi i konarów obumarłych, obłamanych.

Zgodnie z art. 87a ust. 5 u.o.p. usunięcie gałęzi z korony drzew w wymiarze przekraczającym 50% stanowi zniszczenie drzewa. Co więcej, usunięcie 100% gałęzi (świerki nie wytwarzają konarów w potocznym tego rozumieniu) nie może być usprawiedliwione zagrożeniem, jakie te konary, w tym wypadku gałęzie mogą powodować. W sprawie zniszczenia drzewa nr 2 opisanego w punkcie II decyzji organ I instancji nie dopatrzył się jakichkolwiek przesłanek pozwalających na niewymierzenie kary za jego zniszczenie.

III. Żywotnik zachodni o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 59 cm został pozbawiony korony w zakresie znacznie przekraczającym 50%, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Obecnie na drzewie pozostawiono jedną dużą gałąź oraz kilka drobnych pędów.

Właściciele posesji (strony decyzji) mogły i powinny zgodnie z obowiązującymi przepisami dokonać zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa. Ogłowienie drzewa poprzez usunięcie korony w wymiarze powyżej 50%, zgodnie z przepisami u.o.p. nosi znamiona zniszczenia drzewa, co w przypadku większości drzew iglastych prowadzi do ich obumarcia i to w krótkim czasie.

Mając na względzie fakt, że na drzewie pozostawiono fragment korony, organ nie wykluczył, że drzewo zachowa swoją żywotność. W związku z tym 23 sierpnia 2022 r. przeprowadzono dodatkowe oględziny w terenie mające na celu stwierdzenie, czy drzewo, po upływie około 6 miesięcy od przeprowadzenia cięć "pielęgnacyjnych" wykazuje znamiona zachowania żywotności. Fakt, możliwości zachowania żywotności drzewa w przypadku jego zniszczenia ma istotne znaczenie dla sposobu obliczenia kary i ewentualnego umorzenia jej części (70%). Podczas oględzin stwierdzono, że po upływie około 6 miesięcy od przeprowadzenia cięć "pielęgnacyjnych" drzewo zachowało żywotność i istnieje duża szansa na jego dalsze przetrwanie.

Wobec powyższego organ I instancji, zgodnie z art. 88 ust. 4 i ust. 5 u.o.p. termin płatności kary wymierzonej za zniszczenie drzewa odroczył się na okres 5 lat, gdyż stopień zniszczenia drzewa nie wyklucza zachowania jego żywotności. W takim przypadku odroczenie terminu płatności kary wymierzonej za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary, 30% wysokości kary staje się wymagalne w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary stała się ostateczna.

W sprawie zniszczenia drzewa nr 3 opisanego w punkcie opisanego w punkcie III decyzji organ I instancji nie dopatrzył się jakichkolwiek przesłanek pozwalających na niewymierzenie kary za jego zniszczenie.

Organ I instancji dodatkowo wskazał na możliwość rozłożenia nałożonych kar na raty.

Odnosząc się do wyjaśnień A. J. i P. J. w piśmie z 13 czerwca 2022 r., a w szczególności do przywołanego wyroku WSA w Rzeszowie z 16 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Rz 1451/19, organ stwierdził, że argumentacja, jakoby przepisów dotyczących zakresu cięć pielęgnacyjnych w obrębie koron w stosunku do drzew, rosnących na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych, a zabiegi te nie są prowadzone w związku z działalnością gospodarczą, jest argumentacją chybioną i nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.

Organ I instancji w żadnym zakresie nie kwestionuje, że zniszczone drzewa znajdowały się na nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych, a ich "przycięcie" w jakikolwiek sposób było związane z działalnością gospodarczą.

Przepisu określającego dopuszczalny zakres prac w obrębie korony drzewa nie stosuje się do drzew, o których mowa w art. 83f ust. 1 u.o.p., a więc takich, których usunięcie nie wymaga wcześniejszego uzyskania zezwolenia, a więc takich drzew, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych, które są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.). Przy stosowaniu tego wyłączenia należy jednak mieć na względzie szczególny obowiązek wynikający z art. 83f ust. 4 u.o.p.

Zgodnie z tą regulacją w przypadku, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust 1 u.o.p., zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza, w wypadku przedmiotowych drzew 50 cm. Oznacza to, że drzewa, w tym wypadku świerki i żywotnik zachodni, mogą być usuwane lub obcinane w wymiarze ponadnormatywnym do czasu, kiedy obwody ich pni nie przekraczają 50 centymetrów na wysokości 5 centymetrów ponad poziomem gruntu. Powyżej tej wartości drzewa te, w przypadku zamiaru ich usunięcia przez osobę fizyczna na cel nie związany z działalnością gospodarczą podlegają zgłoszeniu (zamiaru ich usunięcia) co bezpośrednio przekłada się na zachowanie limitu dopuszczalnego zakresu prac pielęgnacyjnych w obrębie ich korony. Skutkuje to tym, że w przypadku ich usunięcia, a w tym wypadku zniszczenia, właściwy organ zobligowany jest do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Na obowiązek wymierzenia kary administracyjnej nie ma również wpływu fakt, że "donos" o zniszczeniu drzew pochodzi od osoby skonfliktowanej ze stronami, ani również, że w budynku zamieszkują osoby niepełnosprawne.

A. J. i P. J. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji Burmistrza z 6 października 2022 r. w zakresie punktu II i III wraz z podpunktami. Wnieśli o zmianę zaskarżoną decyzję poprzez niewymierzenie kar, względnie obniżenie ich o 50%, bądź uchylenie decyzji w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Ponadto wnieśli o dopuszczenie w charakterze dowodu załączonej do odwołania dokumentacji, w postaci wydruków korespondencji między W. H. a przedstawicielem T. D. S.A. - na okoliczność zgłoszenia przez ww. konieczności przycięcia znajdującego się na nieruchomości przy ul. [...] w Trzebini żywotnika oraz podjęcia się tej czynności przez T. D. S.A. i ustalenie a później przesłuchanie w charakterze świadków pracowników T. D. S.A. Jednostka Terenowa Trzebinia Siersza na okoliczność prac wykonywanych przez przedstawicieli tej spółki na przełomie stycznia i lutego 2022 r. na nieruchomości przy ul. [...] w Trzebini związanych z przycięciem wrastających w sieć gałęzi żywotnika oraz stanu żywotnika przed, jak i po wykonaniu robót, a także wystąpienie do T. D. S.A. o udzielenie informacji w zakresie faktu i daty wykonania przez pracowników tej spółki robót na nieruchomości przy ul. [...] w Trzebini, a dotyczących przycięcia wrastających w siec gałęzi żywotnika.

Odwołujący się wywiedli, że w trakcie wykonania prac doszło do znaczącego przycięcia korony żywotnika, a podejmowane w późniejszym terminie czynności przez skarżących ograniczyły się jedynie do późniejszego przycięcia pozostałych gałęzi, które zostały uznane za niebezpieczne.

Podkreślili, że ich działania miały na celu tylko i wyłącznie ochronę ich mienia oraz zapewnienie bezpieczeństwa osobom mieszkającym na nieruchomości. Wbrew twierdzeniom organu wszystkie wykonane prace polegały jedynie na usunięciu gałęzi obumarłych lub nadłamanych. Podnieśli też, że po wykonaniu prac świerk wypuścił pędy, co świadczy, że zachował żywotność.

Podnieśli, że w styczniu 2022 r. zwrócili się o pomoc do radnego Rady Miasta w Trzebini W. H. wskazując, że gałęzie żywotnika stykają się z liniami wysokiego napięcia. Mailem z 27 stycznia 2022 r. radny poinformował o tym T. i zwrócił się z prośbą o przycięcie gałęzi żywotnika. Przedstawiciel spółki T. poinformował radnego, że prace zostaną przez T. wykonane.

Skarżący podkreślili, że to w trakcie ww. prac doszło do znacznego przycięcia korony żywotnika.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 5 czerwca 2023 r. znak SKO.OŚ/4170/373/2022, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1 u.o.p. i art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz.775), dalej "K.p.a.":

1. uchyliło decyzję I instancji w punkcie I.1 i orzekło merytorycznie w ten sposób, że umorzyło postępowanie w sprawie wymierzenia kary administracyjnej za zniszczenie drzewa z gatunku świerk kłujący o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 1,30 m wynoszącym 86 cm znajdujące się na nieruchomości nr [...] położonej przy ulicy [...] w Trzebini nr działki [...] obręb Trzebinia, stanowiącej własność A. J. i P. J.,

2. w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 83 ust. 1, art. 87a, art. 83f ust. 1 oraz art. 88 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 u.o.p.

W przedmiotowej sprawie ustalono, iż w obrębie koron drzew rosnących na przedmiotowej nieruchomości były dokonywane cięcia, co doprowadziło do zniszczenia 1 świerka kłującego, 1 świerka srebrnego i 1 żywotnika zachodniego.

Kwestia dokonywania prac w zakresie korony drzew nie jest sporna w niniejszej sprawie, bowiem ustalenia te zostały dokonane w postępowaniu administracyjnym bezsprzecznie a skarżący również tych ustaleń nie kwestionowali. Sporna natomiast jest kwestia podmiotu odpowiedzialnego za zniszczenie drzew.

Organ II instancji wskazał, że w sprawie zebrano dokumentację zdjęciową, przesłuchano świadków i przeprowadzono oględziny w terenie.

W zakresie świerka kłującego, organ uznał, że uległ on złamaniu w trakcie gwałtownej burzy i konieczne było zminimalizowanie dalszych szkód spowodowanych niekontrolowanym przemieszczaniem się obłamanego wierzchołka drzewa. W tym zakresie Kolegium uchyliło decyzję I instancji i umorzyło sprawę w zakresie wymierzenia kary za zniszczenie drzewa - bowiem art. 88 u.o.p. nie przewiduje formy rozstrzygnięcia w postaci decyzji o odmowie wymierzenia kary za zniszczenie drzewa, a jedynie stanowi o tym, że organ wymierza karę pieniężną w przypadkach przewidzianych przepisami u.o.p. Jeżeli nie zaistniały zdarzenia uzasadniające wymierzenie kary (zniszczenie albo uszkodzenie drzew), które są przedmiotem postępowania, staje się ono bezprzedmiotowe.

Odnosząc się zaś do dwóch pozostałych drzew organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajdują się materiały dowodowe potwierdzające, iż przedmiotowe drzewa zostały zniszczone przez skarżących, którzy dokonali przycięć w obrębie korony drzew, przez całkowite pozbawienie drzew korony.

W protokole oględzin 31 maja 2022 r. A. J. wskazała, że pozostałe drzewa (obok złamanego podczas burzy) zostały przycięte, ponieważ powodowały zagrożenie bezpieczeństwa dla osób i mienia. Jeden ze świadków potwierdził także, że pierwsze z drzew, które uległo złamaniu podczas burzy, było usuwane wiosną 2022 r. po burzy. Pozostałe dwa drzewa były obcinane w innym terminie kilka dnia później niż obcięcie pierwszego drzew. Natomiast wymiary drzew, ślady po wycince, ocena dokonanej bez zezwolenia wycinki korony drzew (ogłowienia) ustalono na podstawie dokumentacji fotograficznej dokonanej w trakcie wizji przeprowadzonej 31 maja 2022 r. W aktach sprawy znajduje się także wiadomość zgłoszenia e-mailowego z 9 maja 2022 r wycinki trzech drzew będącego podstawą wszczęcia postępowania w sprawie.

Dalej organ II instancji wskazał, że istnieje obszerna zamieszczona w sprawie dokumentacja fotograficzna. Uzasadnienie decyzji jest obszerne, analizujące dokumentację fotograficzną. Zakres materiału dowodowego pozwala przyjąć, że okoliczności sprawy zostały w sposób wystarczający ustalone. Zarówno jeśli chodzi o rozmiary, gatunek drzew, jak i czas i podmiot odpowiedzialny za ich usunięcie. Przedstawione w decyzji rozumowanie jest zgodne z materiałem zawartym w aktach oraz z zasadami logicznego rozumowania. Brak jest podstaw do kwestionowania tych ustaleń. Postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Organ II instancji podkreślił, że w art. 83f u.o.p. wskazane są wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów i istotnie określona jest przesłanka usuwania drzewa w sytuacjach zagrażających życiu ludzi czy mieniu. Jednakże we wskazanym przepisie jest wskazane - prowadzenie akcji ratowniczej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej lub inne właściwe służby ustawowo powołane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia; usuwanie drzew lub krzewów stanowiących złomy lub wywroty usuwanych przez:

a) jednostki ochrony przeciwpożarowej, jednostki Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, właścicieli urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, zarządców dróg, zarządców infrastruktury kolejowej, gminne lub powiatowe jednostki oczyszczania lub inne podmioty działające w tym zakresie na zlecenie gminy lub powiatu,

b) inne podmioty lub osoby, po przeprowadzeniu oględzin przez organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, potwierdzających, że drzewa lub krzewy stanowią złom lub wywrót.

Tym samym, jeśli w ocenie skarżących przedmiotowe drzewa stanowiły zagrożenie dla ludzi czy mienia, winni wystąpić o zezwolenie na usunięcie drzew, chyba że była prowadzona akacja ratownicza przez jednostki ochrony przeciwpożarowej lub inne właściwe służby. W przedmiotowej sprawie zaś taka akcja nie była prowadzona. Podobnie drzewa, które mogłyby być potencjalnie uznane za wywroty, także winny być usuwane przez odpowiednie służby lub po przeprowadzeniu oględzin. Stan wyższej konieczności musi być stanem nadzwyczajnym, obejmującym wyjątkowe i nagłe zagrożenie, poważniejsze niż to, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 13 u.o.p.

Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zaistniał stan wyższej konieczności, który uzasadniał zastosowanie art. 89 ust. 7 u.o.p. i odstąpienie od wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez zezwolenia.

Gdyby nawet uznać, że drzewa po przejściu burzy stwarzały ewentualne zagrożenie dla użytkowników - strona mogła wystąpić o wydanie zezwolenia na jego wycinkę, ewentualnie zgłosić fakt do odpowiednich służb powołanych do prowadzenia akcji ratowniczej - jednostki ochrony przeciwpożarowej lub innej właściwej służby ustawowo powołanej do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia.

Tym samym zdaniem Kolegium nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83f u.o.p. wyłączające możliwość wycięcia drzew bez wymaganego zezwolenia.

Jeśli chodzi o wysokość naliczonej kary, to jest ona prawidłowa i w sposób szczegółowy przedstawiona w decyzji w oparciu o art. 89 ust. 1 i ust. 4 u.o.p. W konsekwencji wyliczenie wysokości kary na kwotę [...]organ II instancji uznał za prawidłowe.

Odnosząc się do wniosków dowodowych przedłożonych w odwołaniu organ II instancji wskazał, że uwzględnił dowód z korespondencji z radnym w zakresie konieczności przycinki drzew pod liniami elektrycznymi, jednak nie uwzględnił wniosku o przesłuchanie w charakterze świadków pracowników T. D. S.A. Jednostka Terenowa Trzebinia Siersza na okoliczność prac wykonywanych przez przedstawicieli tej spółki na przełomie stycznia i lutego 2022 r. na nieruchomości przy ul. [...] w Trzebini związanych z przycięciem wrastających w siec gałęzi żywotnika.

Powołując się na art. 78 § 1 i § 2 K.p.a. organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż okoliczność potencjalnych dokonywanych prac na przełomie stycznia i lutego 2022 r. nie ma znaczenia dla sprawy wobec ustalenia, że prace objęte niniejszym postępowaniem były dokonywane w maju 2022 r. i były związane z takim dokonaniem zniszczeń drzew, za które jest wymierzana kara administracyjna. Ustalenia i wyjaśnienia w tym zakresie złożyli zarówno świadkowie jaki i skarżący w trakcie wizji lokalnej. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony i uwzględnienia wszelkich wniosków strony zgłoszonych w tym zakresie.

A. J. i P. J. wnieśli na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 5 czerwca 2023 r. znak SKO.OŚ/4170/373/2022 skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w zakresie punktu 2 decyzji SKO.

Zaskarżonej decyzji SKO zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 i art. 80 K.p.a. polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w tej sprawie, bez należytego uwzględnienia okoliczności sprawy oraz słusznego interesu strony poprzez przyjęcie, że skarżący dokonali zniszczenia żywotnika o obwodzie pnia wynoszącym 59 cm, w sytuacji, gdy zebrane w toku postępowania dowody zawierają wiele sprzeczności i nie prowadzą jednoznacznie do takich wniosków;

b) art. 7 i art. 77 w zw. z art. 8 K.p.a. polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich niezbędnych kroków do prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez:

- brak uwzględnienia wniosku dowodowego skarżących o ustalenie, a później przesłuchanie w charakterze świadków pracowników T. D. S.A. Jednostka Terenowa Trzebinia-Siersza oraz wystąpienia do ww. spółki o udzielenie informacji;

- brak dokonania ustaleń w zakresie stanu świerka o obwodzie pnia wynoszącym 87 cm oraz żywotnika o obwodzie pnia wynoszącym 59 cm na dzień ich zniszczenia;

c) art. 78 § 1 i § 2 K.p.a., polegające na nieuwzględnieniu wniosku dowodowego skarżących o ustalenie, a później przesłuchanie w charakterze świadków pracowników T. D. S.A. Jednostka Terenowa Trzebinia-Siersza na okoliczność prac wykonanych przez przedstawicieli ww. spółki (przełom stycznia i lutego 2022 roku) na nieruchomości przy ul [...] w Trzebini związanych z przycięciem wrastających w sieć gałęzi żywotnika oraz stanu żywotnika przed, jak i po wykonaniu robót oraz o wystąpienie do ww. podmiotu o udzielenie informacji w powyższym zakresie, podczas gdy:

- wskazana w tezie dowodowej okoliczność ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, z uwagi, iż może przesądzać o tym, kto powinien ponieść odpowiedzialność za zniszczenie żywotnika, albo o ewentualnej wysokości kary w przypadku dokonania ustaleń, o których mowa w art. 89 ust. 6 u.o.p.,

- dopuszczając dowód z korespondencji między W. H., a przedstawicielem T. S.A. w zakresie konieczności przycinki drzew pod liniami elektrycznymi, organ miał świadomość, iż podnoszona przez skarżących kwestia jest istotna, a mimo to oddalił pozostałe wnioski dowodowe,

- okoliczność, iż do prac doszło na przełomie stycznia i lutego 2022 roku, zaś organ badał przedmiotową sprawę na maj 2022 roku, w sposób oczywisty nie może świadczyć o braku konieczności przeprowadzenia takiego dowodu, skoro do tych prac doszło wcześniej, a nie później.

W konsekwencji wyżej wskazanych naruszeń procedury skarżący zarzucili też organowi odwoławczemu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez:

- przyjęcie, że to skarżący dokonali zniszczenia drzewa z gatunku żywotnik;

- pominięcie ustaleń w zakresie stanu świerka o obwodzie pnia wynoszącym 87 cm oraz żywotnika o obwodzie pnia wynoszącym 59 cm na dzień ich zniszczenia, który to błąd miał wpływ na treść punktu 2 zaskarżonej decyzji z uwagi, iż przesądził o przypisaniu odpowiedzialności skarżącym i wykluczył ustalenie, iż działanie skarżących miało charakter wyłącznie pielęgnacyjny (art. 87a ust. 2 pkt 1 u.o.p.).

Z ostrożności procesowej skarżący podnieśli również zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci:

a) art. 89 ust. 7 u.o.p. poprzez jego niezastosowanie przez organ, pomimo że w sprawie istniały przesłanki do usunięcia drzewa:

- z gatunku świerk o obwodzie pnia wynoszącym 87 cm,

- z gatunku żywotnik,

w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności,

b) art. 87a ust. 2 pkt 1 u.o.p. poprzez pominięcie regulacji tego przepisu, podczas gdy wykonane w obrębie drzew prace miały na celu usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji I instancji w zakresie punktu II i III wraz z podpunktami.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący podnieśli m.in., że organ władzy publicznej dopuścił się naruszenia zwłaszcza w odniesieniu do oceny zeznań świadków. W. S. (k. 38) wprost wskazał, że "problemy z drzewami znajdującymi się na posesji nr [...] przy ulicy [...] w Trzebini, mały miejsce jeszcze za poprzedniego właściciela (skarżący nabyli przedmiotową nieruchomość w styczniu 2022 roku). Z tego co pamiętam obcięcie tych drzew miało miejsce wczesną wiosną 2022 roku, być może był to marzec (...) Nie potrafię powiedzieć kiedy i w jakich okolicznościach zostały obcięte dwa pozostałe drzewa".

Przesłuchany w charakterze świadka R. W. w niniejszym zakresie podniósł, iż wspomniane drzewa "były obcinane w innym terminie. Mogło to mieć miejsce kilka dni później niż obcięcie pierwszego drzewa". W protokole oględzin z 31 maja 2022 roku (k. 13) odnotowano natomiast oświadczenie, że zniszczenia drzew dokonano między styczniem, a końcem marca 2022 roku".

Równocześnie w poczet materiału dowodowego organ wyższego stopnia zaliczył przedłożony przez skarżących wraz z odwołaniem dokument świadczący o zamiarze wykonania przez pracowników T. D. S.A. prac w zakresie żywotnika, którego gałęzie zahaczały o linie elektryczne (miało to mieć miejsce na przełomie stycznia i lutego 2022 roku). Cytowane wyżej fragmenty zeznań oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie zdaniem skarżących wskazują, że brak było podstaw do przyjęcia, że do zniszczenia żywotnika doszło w maju 2022 roku oraz, iż dokonali tego skarżący.

Organ w żaden sposób nie zweryfikował twierdzeń W. S., który podkreślił, iż problemy z drzewami miały miejsce jeszcze za poprzednich właścicieli nieruchomości. Nie zbadano na czym dokładnie polegały niniejsze problemy. Nie zweryfikowano również sprzeczności między zeznaniami wskazanych świadków w zakresie daty zniszczenia świerka o obwodzie pnia wynoszącym 87 cm oraz żywotnika o obwodzie pnia wynoszącym 59 cm.

Skarżący zwrócili również uwagę, że z treści maila z 9 maja 2022 roku wynika, iż uwagę jego nadawcy zwróciły wykonywane przez skarżących czynności w obrębie świerków. Brak jest w nim jakichkolwiek informacji o wykonywaniu prac również w stosunku do żywotnika. Przyjęcie przez SKO, że do zniszczenia żywotnika doszło w maju 2022 roku pozostaje w oczywistej sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Organ odwoławczy zaniechał wszelkich niezbędnych kroków do prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego zwłaszcza poprzez brak uwzględnienia wniosku dowodowego skarżących. Przeprowadzenie tego dowodu mogłoby pozwolić na usunięcie wszelkich wątpliwości powstałych w niniejszej sprawie. Informacje uzyskane wskutek przeprowadzenia przedmiotowych dokumentów, mogłyby przesądzić o tym, kto powinien ponieść odpowiedzialność za zniszczenie żywotnika oraz czy w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 89 ust. 6 u.o.p.

Organ administracji może nie uwzględnić wniosku strony jedynie w sytuacji, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony. Natomiast jeżeli strona wskazuje dowód, który ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, to dowód ten powinien być przeprowadzony.

Pominięcie ustaleń w zakresie stanu świerka o obwodzie pnia wynoszącym 87 cm oraz żywotnika o obwodzie pnia wynoszącym 59 cm na dzień ich zniszczenia, że zniszczone drzewa posiadały obumarłe i nadłamane gałęzie, nie pozwoliło organom na zastosowanie regulacji art. 87a ust. 2 pkt 1 oraz 89 ust. 6 u.o.p.

Skarżący podnieśli również, że w piśmiennictwie wyrażono stanowisko, iż w zakresie art. 87a ust. 2 pkt 1 u.o.p. należy przyjąć, że oprócz klasycznych prac pielęgnacyjnych, polegających na usunięciu gałęzi obumarłych lub nadłamanych, będą się mieścić w nim również prace, które trudno zakwalifikować do grupy zabiegów pielęgnacyjnych mających poprawić stan konkretnego drzewa, gdyż ich celem jest raczej usunięcie zagrożenia powodowanego przez drzewa (K. Gruszecki [w:] Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2021, art. 87(a)).

Skarżący podkreślili, że celem wszelkich prac wykonanych w obrębie koron przedmiotowych drzew było usunięcie obumarłych i nadłamanych gałęzi. Czynności te zostały podjęte ze względu na konieczność usunięcia zagrożenia, które przed wykonaniem robót stwarzały drzewa. Mając na uwadze, że od wielu lat nikt stale nie przebywał na przedmiotowej posesji, brak było osób, które uprzednio mogły dopilnować właściwego stanu drzew. Wspomniane obawy nie stanowiły jedynie subiektywnego przekonania skarżących, a znajdowały pełne uzasadnienie w warunkach przedmiotowej sprawy.

Skoro skutkiem złamania świerka o obwodzie pnia 86 cm (do którego doszło z jednej strony ze względu na zły stan, a z drugiej w związku z działaniem warunków atmosferycznych), było uszkodzenia drzwi wejściowych, płyty dachowej, jak również elewacji budynku (co było na gruncie niniejszej sprawy w zasadzie bezsporne), to wspomniane zdarzenie wymusiło na skarżących natychmiastowe podjęcie stosownych i adekwatnych czynności, a to w celu zapobiegnięcia podobnych sytuacji w przyszłości. Dlatego też w ocenie skarżących w sprawie zaszły wszelkie warunki do uznania, iż działali oni w stanie wyższej konieczności, a ich prace miały wyłącznie pielęgnacyjny charakter.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie. Podkreśliło, że odpowiedzialność posiadacza nieruchomości albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c., wchodzi w rachubę nie tylko wtedy, gdy oni sami podejmują działania skutkujące zniszczeniem drzewa, ale także wtedy, gdy podejmuje je inny podmiot - przy czym w tym drugim przypadku jest ona uwarunkowana ich zgodą na podjęcie odnośnych działań. Kolegium stanęło na stanowisku, że wspomnianą zgodę należy tu rozumieć szeroko; może ona być wyrażona w sposób konkludentny i zasadzać się na biernym akceptowaniu określonego stanu rzeczy.

W piśmie procesowym z 9 listopada 2023 r. skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodów dokumentów w postaci fotografii – powiadomienia o przerwie w dostarczeniu energii elektrycznej 3 listopada 2023 r. oraz zdjęcia przedstawiającego ogołocone drzewo znajdujące się w bezpośredniej styczności z linią elektryczną.

Na rozprawie 12 grudnia 2023 r. skarżąca sprecyzowała, że zakwestionowaną decyzję Kolegium skarży w zakresie pkt 2.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Norma art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "P.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a. Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew.

Bezsporne było w sprawie, że co najmniej do stycznia 2022 r. na działce nr [...] obręb T., przy ulicy [...] w Trzebini, którą w tym samym miesiącu nabyli skarżący, rosły m.in. trzy drzewa (świerk kłujący, świerk srebrny oraz żywotnik zachodni). Wymiary i gatunek drzew nie były przedmiotem sporu.

Należy tu zaznaczyć, że rozstrzygnięcie dotyczące świerka kłującego nie zostało zaskarżone i nie podlega, jako ostateczne, kontroli Sądu.

Nie było również sporne, że na dzień przeprowadzenia oględzin w terenie 31 maja 2022 r. świerk srebrny miał usuniętą koronę w 100% (a zatem powyżej 50%), natomiast żywotnik został pozbawiony korony w zakresie znacznie przekraczającym 50%, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, bowiem na drzewie pozostawiono jedną dużą gałąź oraz kilka drobnych pędów.

Należy przyznać, że ustalenia organów w zakresie ostatecznego stanu drzew były rzeczowe i skrupulatne. Nie były też kwestionowane przez skarżących.

Bezsporne było także, że skarżący dokonali w pewnym zakresie przycięcia ww. dwóch drzew, powołując się na działanie w stanie "wyższej konieczności" ze względu na obawy o swoje mienie (budynek) i bezpieczeństwo jego mieszkańców. Obawy skarżących powstały wskutek złamania sąsiednio rosnącego świerka kłującego o wymiarach zbliżonych do świerka srebrnego w trakcie gwałtownej burzy między styczniem a marcem 2022 r. Złamany świerk uszkodził budynek.

Niewątpliwe jest, że pomiędzy styczniem a majem 2022 r., skarżący dokonali ww. przycięcia.

Zasadniczo sporny był natomiast stan drzew przed ingerencją skarżących w ich korony.

Co istotne, skarżący obcięcie części korony żywotnika wiązali z działaniem pracowników T. celem ochrony linii elektroenergetycznej, w zbliżeniu do której rośnie ów żywotnik, a także inne drzewa na sąsiednich działkach.

Należy przypomnieć, że Sąd kontroluje legalność zaskarżonej decyzji przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Sąd wskazuje, że przyczyną uchylenia wydanych w niniejszym postępowaniu decyzji była przedwczesna, a co za tym idzie - wadliwa ocena niekompletnego, niewystarczającego materiału dowodowego.

Należy podkreślić, że jedną z podstawowych okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności za zniszczenie drzew, jest data takiego zdarzenia. Determinuje ona również właściwy do zastosowania do zdarzenia stan prawny.

Tymczasem w niniejszej sprawie, mimo słusznie wskazywanych w skardze wątpliwości wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, organy ograniczyły postępowanie dowodowe w tym zakresie, nie zważając na wnioski dowodowe przedkładane przez skarżących.

Organ I instancji poprzestał na stwierdzeniu, że przycięcie spornych drzew miało miejsce później, niż przycięcie świerka złamanego podczas burzy.

Z kolei organ odwoławczy stwierdził, że prace objęte niniejszym postępowaniem były dokonywane w maju 2022 r., nie wskazując w ogóle na podstawie jakich dowodów doszedł do takich wniosków.

Należy tu podkreślić, że dowodem na taki przebieg zdarzeń z całą pewnością nie może być treść przesłanej 9 maja 2022 r. anonimowej wiadomości, nota bene dotyczącej jedynie świerków.

Trzeba dodatkowo zwrócić uwagę na treść art. 87a ust. 2 u.o.p., zgodnie z którym prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych.

Przepis ten determinuje konieczność ustalenia po pierwsze, czy to rzeczywiście skarżący usunęli gałęzie w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, czy też usunęli oni jedynie nieokreśloną, mniejszą część korony, a wykraczająca poza zezwoloną wielkość ingerencja nastąpiła wcześniej, np. podczas prac T. chroniących linię elektroenergetyczną.

Po drugie, organy nie wykazały, by przycięcie żywotnika dokonane przez skarżących nie sprowadzało się przede wszystkim do usunięcia pozostałych po ewentualnej akcji T. gałęzi obumarłych i nadłamanych.

Jak słusznie podniesiono w skardze, skarżący w odwołaniu złożyli wnioski dowodowe nakierowane na weryfikację forsowanej przez nich wersji zdarzeń. Z niezrozumiałych dla Sądu powodów organ II instancji, posiadając wiedzę o deklarowanej przez T. D. S.A. woli przycięcia spornego drzewa w miesiącach styczeń-luty 2022 r., odmówił przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność. Tymczasem to właśnie pracownicy T. D. S.A. Jednostka Terenowa Trzebinia-Siersza mogli dysponować adekwatnymi informacjami dotyczącymi ówczesnego stanu spornych drzew.

W konsekwencji powyższego, stwierdzenie przez organ II instancji, że okoliczność potencjalnie dokonywanych prac na przełomie stycznia i lutego 2022 r. nie może mieć znaczenia dla sprawy wobec ustalenia, że prace objęte niniejszym postępowaniem były dokonywane w maju 2022 r., po pierwsze nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym przez organy materiale dowodowym, po drugie stanowi naruszenie w art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 K.p.a.

Oczywiście rację ma organ, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona K.p.a. nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony i uwzględnienia wszelkich wniosków strony zgłoszonych w tym zakresie. Powyższe jednak nie oznacza, że strona chcąca wykazać przeciwną do przyjętej przez organ wersję zdarzeń, może być pozbawiana realnej możliwości dowodzenia swojego stanowiska, szczególnie że uprawdopodobniła walor istotności żądanych do przeprowadzenia dowodów.

Stwierdzenia organu II instancji, że zakres materiału dowodowego pozwala przyjąć, że jeśli chodzi o czas i podmiot odpowiedzialny za usunięcie drzew przedstawione w decyzji rozumowanie jest zgodne z materiałem zawartym w aktach oraz z zasadami logicznego rozumowania, brak jest podstaw do kwestionowania tych ustaleń, a postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, jawią się jako gołosłowne i nie poparte logicznym uzasadnieniem.

Natomiast zebrana przez organy dokumentacja zdjęciowa, przesłuchanie świadków i przeprowadzenie oględzin w terenie nie doprowadziło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W konsekwencji, kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, że zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało usunąć z obrotu prawnego, ze względu na ewidentne naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., polegające na niewyjaśnieniu przez organy całości okoliczności sprawy i zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Efektem braków w postępowaniu dowodowym jest m.in. nieustalenie rzeczywistej daty dokonania przycięcia spornych drzew przez skarżących, a także zakresu przycięcia, związanego z brakiem ustalenia stanu drzew przed podjęciem działań przez skarżących, którzy jak wskazują, właścicielami nieruchomości, a zatem i drzew, stali się dopiero w styczniu 2022 r.

Mając na uwadze powyżej przytoczone przepisy, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym ustalonym dla potrzeb wydania kontrolowanej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że kontrolowane postępowanie administracyjne nie spełnia standardów, o jakich jest mowa w art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a., ponieważ przepisy te naruszono w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ I instancji nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób nie budzący wątpliwości. Organ II instancji zaś błędnie zaaprobował powyższe uchybienia. Nie odpowiedział i nie ustosunkował się również w pełni do zarzutów zawartych w odwołaniu, co z uwagi na poważny rozmiar orzeczonej kary administracyjnej i konieczność zachowania wymogów wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania, spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (w zaskarżonej części) oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (w pkt II i III z podpunktami).

Zauważyć należy, że przepisy u.o.p. dotyczące wysokości i zasad wymierzania kar pieniężnych za usunięcie czy zniszczenie drzew bez zezwolenia mają niezwykle restrykcyjny charakter. Zatem aby wymierzyć taką karę organ jest zobligowany do ustalenia stanu faktycznego co do daty usunięcia, rodzaju usuniętych drzew oraz ich wymiarów, które maja wpływ na wysokość kary, w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości. Trudności z ustaleniem tych okoliczności, nawet jeśli organ uznaje, że wynikają z celowego działania podmiotu podejrzewanego przez organ o usunięcie drzew, nie zwalniają go z dokonania takich ustaleń i nie dają podstaw do orzekania na podstawie przypuszczeń i domniemań (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 maja 2017 r., sygn. II SA/Kr 1434/16).

Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania oczywiście przedwczesne byłoby wypowiadanie się w niniejszej sprawie przez Sąd w pozostałym zakresie, w tym np. kto powinien ponieść odpowiedzialność za zniszczenie żywotnika (o ile jego przycięcie nie było np. usprawiedliwionym działaniem gestora sieci elektrycznej) oraz czy w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 89 ust. 6 u.o.p.

Ponownie rozpatrując sprawę, mając na uwadze normę art. 153 P.p.s.a., organ I instancji winien uwzględnić wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię przepisów prawa i wskazania co do dalszego postępowania, w ramach których organ winien dążyć do ustalenia wszelkich istotnych, ww. okoliczności sprawy, nie ograniczając postępowania dowodowego do oceny samych pozbawionych koron drzew.

Tylko kompletny materiał dowodowy pozwoli na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i prawidłowe rozważenie, czy skarżący powinni być obciążeni karą i ewentualnie w jakim zakresie.

Dlatego też Sąd stwierdził, że organy nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości czasu i okoliczności zniszczenia spornych drzew. Nie sprostały również obowiązkowi zbadania sprawy pod kątem istnienia przesłanek egzoneracyjnych. Zatem bezpodstawnie (a co najmniej przedwcześnie) organy przyjęły, że pomiędzy czynnościami dokonanymi przez skarżących, a zniszczeniem drzew, zachodzi związek przyczynowy.

Podzielając przyświecającą autorom przepisów u.o.p. troskę o ochronę przyrody, Sąd nie może zaakceptować wskazanych wyżej uchybień w postępowaniu organów.

Końcowo, odnosząc się do stanowiska zaprezentowanego w odpowiedz na skargę, Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje stanowisko, że kara za wycięcie, czy zniszczenie drzew, może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości, gdy dokonał wycięcia lub zniszczenia bez zezwolenia, gdy zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej jak również w sytuacji, gdy wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność.

Pojawiające się w judykaturze stanowisko przeciwne, zgodnie z którym odpowiedzialność właściciela nieruchomości za wycięcie drzew jest niezależna od jego wiedzy o wycince i wiąże się z zaniechaniem właściwej pieczy nad rosnącymi na jego nieruchomości drzewami, jest stanowiskiem zdecydowanie mniejszościowym i Sąd go nie podziela.

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności i uchybienia organów w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie objętym zaskarżeniem, o czym Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Nie było podstaw do uchylenia decyzji w pozostałym zakresie, w którym nie były zaskarżone, a nadto nie były niekorzystne dla skarżących. Sąd nie orzeka na niekorzyść skarżących.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do powyższych wskazanych w niniejszym uzasadnieniu uwag.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżących solidarnie 733 zł tytułem uiszczonego należnego wpisu od skargi.