Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1455/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 17 b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 1 sierpnia 2022 r., znak SKO.NP/4115/264/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi L. J. (dalej "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 1.08.2022 (SKO.NP/4115/264/2022) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 1.07.2022 r. (znak: [...]) o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1.

Wójt Gminy B. decyzją z 19.04.2022 r. (znak: [...]), po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 29.03.2022 r., odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zaprzestania pracy i prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, Wójt Gminy B., powołując art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) wymienionej ustawy podał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa decyzja została uchylona przez SKO w Tarnowie decyzją z 9.06.2022 r. (znak: SKO.NP/4115/197/2022), a sprawa przekazana została organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał m.in., iż błędne było stanowisko wykluczające małżonka z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium Odwoławcze zwróciło też uwagę na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy. Organ odwoławczy zalecił organowi I instancji ustalenie, czy wnioskodawczyni nie podejmuje jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym, jak też, czy podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz czy składała wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich.

2.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji decyzją z 1.07.2022 r. kolejny raz odmówił skarżącej przyznania żądanego prawa argumentując to znów brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

3.

W odwołaniu skarżąca zwróciła uwagę na niekonstytucyjność podstawy prawnej rozstrzygnięcia Wójta Gminy B. - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt: K 38/13). Nadto skarżąca podała, że nie podejmuje zatrudnienia bowiem nie może zostawić męża samego w domu. Wskazała, że mąż nie porusza się samodzielnie, potrzebuje pomocy w czynnościach higienicznych, fizjologicznych, nie jest w stanie samodzielnie przyjmować pokarmu, nie zachowuje równowagi.

4.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wskazaną na wstępie decyzją z 1.08.2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało na niekonstytucyjność podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu I instancji – art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że podlegający opiece skarżącej jej mąż, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z 15.04.2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30.04.2025 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 16.12.2020 r., natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 3.02.2021 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby neurologiczne (symbol 10-N). Kolegium Odwoławcze zwróciło w tym zakresie uwagę na przebyty przez męża skarżącej naczyniopochodny udar mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazową cerebrastenię i encefalopatię, choroby zapalne ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, choroby układu pozapiramidowego, choroby rdzenia kręgowego, i inne.

Nadto – akcentowało SKO w Tarnowie - w uzasadnieniu orzeczenia o niepełnosprawności stwierdzone zostało, że ze względu na występujące następstwa stanu zdrowia męża skarżącej, uniemożliwiające podejmowanie aktywności zawodowej, uznaje się tę osobę za niezdolną do pracy. Oceniając skutki tego naruszenia na poziomie aktywności indywidualnej i społecznej, przejawiające się brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania, prowadzenia gospodarstwa domowego i aktywności społecznej adekwatnej do wieku, płci i środowiska według powszechnie przyjętych i akceptowalnych zachowań, w celu pełnienia ról społecznych badany wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Organ odwoławczy argumentował, że dla stwierdzenia, czy zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, celowe jest odwołanie się do historii zatrudnienia skarżącej. W tym aspekcie orzekający organ administracji zwrócił uwagę na znajdujące się w aktach świadectwo pracy, wykonywanej przez skarżącą w okresie od 17.02.2020 r. do 30.11.2021 r. na stanowisku "pomoc kuchenna". Zatrudnienie to ustało w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem przez skarżącą (art. 30 § 1 pkt 2 K.p.). SKO w Tarnowie kolejno wskazało, że w dniu 29.03.2022 r. skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 30.11.2021 r. w związku z wykonywaniem całodobowej opieki nad mężem. Dodała, że gospodarstwo wydzierżawiła i nie podlega ubezpieczeniu w KRUS, ani nie otrzymuje żadnych dopłat, a korzyści te pobiera osoba dzierżawiąca to gospodarstwo. Powyższe potwierdził dzierżawca w oświadczeniu z 29.03.2022 r. Dodał organ odwoławczy, że w toku postępowania ustalone zostało również, iż skarżąca nie podlega ubezpieczeniom społecznym rolników od 17.02.2020 r. oraz że ubiegała się o płatności bezpośrednie tylko w 2018 roku, jednakże płatności tych nie otrzymała wobec wycofania wniosku.

Kolegium Odwoławcze podsumowało, że: "zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 15. 04.2021 r. uznającym męża skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym do 30.04.2025 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność tej osoby istnieje od 16.12.2020r. zaś stopień niepełnoprawności datuje się od 03.02.2021 r. stwierdzić należy, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez Wnioskodawczynię nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem". Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca zakończyła aktywność zawodową z dniem 30.11.2021 r., i także w tym dniu zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, podczas gdy niepełnosprawność męża istnieje od 16.12.2020 r. SKO w Tarnowie zauważyło przy tym, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła dopiero 29.03.2022 r., podczas gdy stopień niepełnosprawności męża datuje się już od 3.02.2021 r.

Następnie organ II instancji podał, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest też wskazanie zakresu wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznego. Przywołało załączone do akt sprawy karty informacyjne leczenia szpitalnego:

• z 2022 r. Szpital Wojewódzki [...] SPZOZ Oddział Kardiologii (rozpoznanie - Kardiomiopatia rozstrzeniowa w stadium niewydolności krążenia, nadciśnienie tętnicze, przebyty uraz głowy w wypadku komunikacyjnym z obrzękiem mózgu i pnia mózgu, padaczka pourazowa);

• z 2021 r. Uzdrowiskowy Szpital [...] "K." Oddział Rehabilitacji Neurologicznej w B.;

• z 2020 r. Szpital [...] w K. (rozpoznanie - udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu oraz choroby współistniejące);

• z 2019 r. ZOZ w D. Szpital [...] Oddział Chorób Wewnętrznych (rozpoznanie - migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, angiopatia nadciśnieniowa, nadkrwistość wtórna, padaczka samoistna, nikotynizm, kardiomiopatia, stłuszczenie wątroby);

• z 2017 r. Zespół Opieki Zdrowotnej w D. (rozpoznanie - obturacyjne zapalenie oskrzeli, krwioplucie, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, niedawno przebyty zawał serca, stan po przebytym urazie głowy w wypadku komunikacyjnym, padaczka wtórna)

Dostrzegło Kolegium Odwoławcze, że w treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 11.02.2022 r. odnotowano, że mąż skarżącej jest po udarze niedokrwiennym lewej półkuli mózgu, cierpi na nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, niewydolność serca.

Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśnił organ odwoławczy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia ("stała lub długoterminowa") wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych. Z kolei, takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Tego typu pomoc nie nosi znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1. Szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego stanowią czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności związane z opieką polegające na pomocy w kąpieli, ubieraniu się, czy podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Po przedstawieniu tych rozważań SKO w Tarnowie nawiązało do realiów rozstrzyganej sprawy i wskazało, iż w oparciu o zebrane dokumenty, czynności opiekuńcze skarżącej bezpośrednio związane z mężem - sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego. W tym aspekcie zauważyło Kolegium, że w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 11.02.2022 r. ustalono, że niepełnosprawny porusza się na wózku inwalidzkim, ma problemy z mową. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem, wykonując czynności polegające na gotowaniu, podawaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich, pomocy w czynnościach higienicznych, sprzątaniu. Nadto, w aktach znajduje się "Karta oceny świadczeniobiorcy kierowanego do objęcia pielęgniarską opieką długoterminową, domową" – tj. ocena w skali Barthel z 26.04.2022 r. sporządzona przez specjalistę chorób płuc. W jej treści odnotowano, że mąż skarżącej:

- wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków pomocy - 0 pkt,

- wymaga pomocy przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem wymaga większej pomocy fizycznej - 0 pkt,

- potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych - 0 pkt,

- jest zależny przy korzystaniu z toalety - 0 pkt,

- jest zależny przy myciu, kąpieli - 0 pkt,

- w zakresie poruszania się po powierzchniach płaskich - nie porusza się - 0 pkt,

- nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów - 0 pkt,

- jest zależny przy ubieraniu się i rozbieraniu - 0 pkt,

- nie kontroluje czynności fizjologicznych - 0 pkt.

Wynik kwalifikacji wyniósł 0 pkt na 100 możliwych do uzyskania. W podsumowaniu przeprowadzonego badania odnotowano, że mąż skarżącej wymaga pielęgniarskiej długoterminowej opieki domowej.

Zwróciło uwagę SKO w Tarnowie na wskazane w odwołaniu czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą względem męża, tj. karmienie, pomoc w przemieszczaniu się, czynności toaletowe (kąpieI), zmianę pampersów, ubieranie i rozbieranie.

Rekapitulując Kolegium podało, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej jednak sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie jest w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - samodzielną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskująca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem, a rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia, nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że z akt wynika bezsprzecznie, że mąż odwołującej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem, który nie jest osobą leżącą, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnej pracy.

5.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję, skarżąca zarzuciła naruszanie:

a) art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne zastosowanie i uznanie że, czynności opiekuńcze sprawowane względem męża sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego i nie stanowią opieki; skarga akcentowała, że niepełnosprawny mąż skarżącej wymaga ciągłej opieki i nawet usługi opiekuńcze nie będą stanowiły wystarczającej pomocy; skarga negowała stanowisko SKO w Tarnowie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją skarżącej z zatrudniania, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem z uwagi na fakt, że nie zrezygnowała ona z zatrudniania niezwłocznie po wydaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, podczas gdy ustawa nie wymaga natychmiastowej rezygnacji z zatrudniania;

b) art. 75, 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 6, 7 i 8 k.p.a. - poprzez stwierdzenie istnienia negatywnych przesłanek do nabycia prawa na podstawie wybiórczo ocenionego materiału dowodowego, w szczególności błędnym stwierdzeniu, że czynności opiekuńcze skarżącej, bezpośrednio związane z mężem, sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego, podczas gdy faktycznie sprawuje ona opiekę nad mężem, która implikuje konieczność jej rezygnacji z aktywności zawodowej;

c) art. 138 k.p.a. w związku z art. 136 k.p.a. - poprzez nieprzeprowadzenie postępowania zmierzającego do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I. instancji.

6.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie tej skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Pierwszy ze wskazanych przepisów mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W kontrolowanej sprawie nie było sporu między stronami postępowania co do tego, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem uznającym go za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 25). W sprawie nie budziło też wątpliwości spełnienie przez skarżącą przesłanki z powołanego wyżej art. 17b u.ś.r., gdyż skarżąca złożyła oświadczenie (k. 12) o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało zarazem, że gospodarstwa tego nie prowadzi, w tym nie pobiera dopłat do upraw rolnych, jak też nie figuruje jako osoba ubezpieczona w KRUS (k. 83, k. 87). Nie było też obecnie kontrowersji w zakresie tego, że skarżącą obciąża ustawowy obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego męża (art. 23, art. 27, art. 130 k.r.o.), co w realiach tej sprawy pozwalało przyjąć, że spełniona była także, wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przesłanka uznania skarżącej za osobę uprawnioną do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kwestią sporną w kontrolowanej sprawie było natomiast to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją skarżącej z aktywności zawodowej (tj. rezygnacji z pracy oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego), a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu jej mężem. Organ odwoławczy zanegował istnienie tego związku wskazując na korelację czasową zachodząca między datą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, rezygnacją z pracy i prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz momentem ustalenia niepełnosprawności męża. Nadto, w motywach rozstrzygnięcia przyjął, iż zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego męża, nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnośnie do pierwszej ze wskazanych wyżej, negatywnych przyczyn załatwienia tej sprawy, organ odwoławczy przywołał "historię" zatrudnienia skarżącej. W tym aspekcie zwrócił uwagę na datę uzyskania przez jej męża orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (14.04.2021 r.), datę od której niepełnosprawność tej osoby istnienie (od 16.12.2020 r.), datę od której ma miejsce ustalony (znaczny) stopień niepełnosprawności (od 3.02.2021 r.) – oraz na datę zakończenia przez skarżącą pracy na stanowisku pomocy kuchennej (30.11.2021 r.) i zaprzestania, w tym samym też dniu, prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na fakt złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne dopiero 29.03.2022 r. Po przedstawieniu powyższych okoliczności, organ organu odwoławczy stwierdził, że "zaprzestanie aktywności zawodowej skarżącej nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem". W ocenie Sądu, brak jest jednak podstaw, aby stanowisko to podzielić. Pomijając nawet to, że przedstawiona wyżej wypowiedź organu odwoławczego, poza przywołaniem dat odnoszących się do odpowiadających im zdarzeń (okoliczności), nie została poparta jakimkolwiek wnioskowaniem, rozumowaniem, czy argumentacją mającą przemawiać za niewystępowaniem wskazywanego związku przyczynowego, to dostrzec jednak trzeba, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych odnoszących się tak do zaniechania aktywności zawodowej przez opiekuna, jak też do momentu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Jak wskazuje się w orzecznictwie, nie wyklucza przyznania świadczenia, rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna, trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 23.01.2020 r., sygn. akt II SA/Po 1012/19). Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przyznawanym na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o powyższe świadczenie. Dlatego też nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 21.12.2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1225/22, wyrok NSA z 18.08.2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21). Wobec powyższego, wskazywana przez organ sekwencja dat między złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (marzec 2022 r.), a stwierdzeniem znacznego stopnia niepełnosprawności jej męża (luty 2021 r.), przy rezygnacji z pracy i prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 30.11.2021 r., nie mogła jeszcze zasadnie przemawiać za brakiem podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego. Nie wyklucza bowiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie tego prawa po zaprzestaniu aktywności zawodowej (w tej sprawie po ok. 4 miesiącach od wystąpienia tej okoliczności) i po dacie, w której stwierdzono znaczną niepełnosprawność jej męża (w tej sprawie ok. 1 rok od tego zdarzenia) - jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania jej oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W tej natomiast sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w marcu 2022 r., co miało miejsce w okresie, w którym jej mąż był już osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie pochodzi z 15.04.2021 r., a znaczny stopień niepełnosprawności ustalony został od 3.02.2021 r.). Mając zatem powyższe na uwadze, nie można było, przy wskazywanej przez organ sekwencji dat i odpowiadających im zdarzeń - wykluczyć tego, że aktualnie (tj. w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – marzec 2022 r.) brak podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej (zatrudnienia), tudzież rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, mogły być w istocie spowodowane właśnie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W tym też aspekcie aktualizuje się potrzeba oceny drugiego z wyrażonych przez organ odwoławczy motywów rzutujących za przyjętym kierunkiem rozpatrzenia tej sprawy, tj. zakresem opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem. Jak bowiem wynika z kontrolowanej decyzji, SKO w Tarnowie wskazało, iż zakres czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych skarżącej względem jej męża sprowadzają się do tzw. czynności dnia codziennego, czyli: gotowania, podawania posiłków, umawiania wizyt lekarskich, pomocy w czynnościach higienicznych, sprzątania, ubierania, rozbierania, zmiany pampersów oraz pomocy w przemieszczaniu się. Jednocześnie organ odwoławczy określając stan zdrowia niepełnosprawnego powołał - opisane w części historycznej niniejszego uzasadnienia – dokumenty, tj. ocenę w skali Barthela oraz historię pobytów męża skarżącej w placówkach medycznych wraz ze stwierdzonymi w tych dokumentach schorzeniami. Po wskazaniu tych dokumentów i zawartych w nim treści, SKO w Tarnowie stwierdziło, że niepełnosprawny mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, a zakres i rozmiar czynności opiekuńczych skarżącej nie pozwalają uznać, że nie może ona podjąć żadnej pracy. Także i tego stanowiska organu odwoławczego, nie sposób podzielić w realiach kontrolowanej sprawy. Podkreślić bowiem trzeba, że dla ustalenia zakresu opieki świadczonej przez opiekuna na rzecz osoby potrzebującej, niewątpliwie niezbędne jest ustalenie rzeczywistego stanu zdrowia osoby podlegającej opiece. Nieodzowne zatem jest poczynienie ustaleń, co do stanu zdrowia tejże osoby i odniesienie tych ustaleń do koniecznego zakresu sprawowanej opieki. Zauważyć trzeba, że znajdująca się w aktach i przywołana przez SKO w Tarnowie, ocena zdrowia męża skarżącej wg skali Barthela wskazuje, iż mąż skarżącej: nie jest zdolny samodzielnie jeść, nie przemieszcza się z łóżka na krzesło i nie zachowuje równowagi przy siedzeniu, potrzebuje pomocy w czynnościach osobistych, korzystaniu z toalety i myciu, nie porusza się po powierzchniach płaskich, nie jest w stanie wchodzić po schodach, nie panuje nad załatwianiem potrzeb fizjologicznych, jest zależny przy ubieraniu i rozbieraniu. Osoba przeprowadzająca to badanie (lekarz) przyjął, że na 100 punktów możliwych do zdobycia w ramach dokonywanych ocen, mąż skarżącej uzyskał "0" punktów. Treść przedstawionego wyżej dokumentu skłania zatem do postawienia 2-ch pytań:

- pierwsze, czy osoba o stwierdzonych wyżej ograniczeniach jest w stanie, bez udziału opiekuna funkcjonować samodzielnie przez znaczną część dnia, tj. w czasie, w którym opiekun będzie czynny zawodowo;

- drugie, czy opieka nad osobą o stwierdzonych dysfunkcjach w codziennym funkcjonowaniu, w istocie sprowadzać się może do zwykłych czynności dnia codziennego.

Analiza treści decyzji SKO w Tarnowie nie pozwala na uzyskanie odpowiedzi na żadne powyższych pytań – mimo, że od przyjętej odpowiedzi zależało to, czy stwierdzić można adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zaniechaniem aktywności zawodowej przez skarżącą, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem. Jak trafnie zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21) o tym, czy istnieje związek przyczynowy decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Dodać należy, że o faktycznym zakresie czynności opiekuńczych decyduje – zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami – aktualny zdrowia niepełnosprawnego. W tej natomiast sprawie, choć celnie wskazało SKO w Tarnowie, w ślad za wyrokiem WSA w Warszawie z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, to jednak zaniechało Kolegium zrelatywizowania tegoż stanowiska do realiów ocenianego przypadku. Organ ten bowiem mimo, że dysponował bogatym materiałem dowodowym (karty pobytów męża skarżącej w placówkach medycznych w latach 2017-2022 oraz badaniem wg skali Barthla), nie dokonał wszechstronnej analizy tegoż materiału, do czego zobowiązany był treścią art. 80 k.p.a. oraz art. 77 par. 1 k.p.a. W szczególności organ odwoławczy nie wywiódł żadnych wniosków z treści zawartych w kartach informacyjnych pobytów męża skarżącej w szpitalach, w kontekście rzeczywistego stanu zdrowa tej osoby i finalnie - zakresu opieki jakiej osoba ta realnie potrzebuje. Nadto, wskazanych wyżej dokumentów, organ odwoławczy nie skonfrontował wzajemnie ze sobą. Nie powiązał treści kart leczenia szpitalnego z powoływanym wyżej dokumentem oceny stanu męża skarżącej według skali Barthla, celem weryfikacji (odniesienia) wniosków płynących z tego ostatnio wskazanego badania (całkowitej niesamodzielności w istotnych sferach życia) - do stanu jego zdrowia wynikającego ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej z lat 2017-2022. Uchybienie to niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro kompleksowa ocena wszystkich tych dokumentów, dawać mogła rzeczywisty obraz stanu zdrowia męża skarżącej, i pozwalała też ustalić potrzebny tej osobie zakres pomocy. W tym aspekcie należy zwrócić uwagę, że w sprawie zaniechano także rzetelnego zajęcia stanowiska, co do podnoszonych przez skarżącą twierdzeń, iż "nawet na chwilę nie może męża pozostawić bez opieki" (por. odwołanie) oraz że opiekę tę sprawuje całodobowo (por. wywiad środowiskowy k. 24) – właśnie w kontekście charakteru schorzeń, na które jej mąż cierpi (stan po udarze mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazowa cerebrastenia i encefalopatia, choroby zapalne ośrodkowego i obwodowego układu nerkowego, choroby rdzenia kręgowego, choroby układu pozapiramidowego, padaczka, zaburzenia równowagi) i podnoszonego zakresu sprawowanej opieki (wymiana pampersów, karmienie, przemieszczanie, czynności toaletowe, ubieranie i rozbieranie). Uwzględnienie wszystkich tych okoliczności i zaoferowanych przez skarżąca w postępowaniu dokumentów (dowodów), mogło prowadzić do odmiennych, od przyjętych przez organ odwoławczy wniosków, co do istnienia związku przyczynowego, a w konsekwencji do odmiennego rozstrzygnięcia tej sprawy. Wskazane zaniechania świadczą o naruszeniu art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 17b) u.ś.r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie zaprezentowanej oceny tej sprawy, a wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych wyżej rozważań. Zaakcentować zarazem stanowczo trzeba, że organ I instancji, z uwagi na fakt, że dotychczas dwukrotnie uchylał się od merytorycznego rozpoznania tej sprawy wskazując jako powód treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. uwzględni to – na co trafnie zwracał uwagę organ odwoławczy, że wskazany powyżej przepis nie może być podstawą kolejnej odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło bowiem przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r.; sygn. akt K 38/13).

Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania i oceny, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i ją poprzedzającą decyzję organu I instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 259).