Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 550/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: § 15 ust 1-4
journal: Dz.U. 2021 poz 56
law: Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
article: art. 22 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi N. S.A. z siedzibą w [...] - Zakład w [...] na czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa [...] oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez N. S.A. z siedzibą w [...] jest czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa [...].

W przedmiotowej sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Zawiadomieniem z dnia [...].07.2024 r., znak: [...], działając zgodnie § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26.05.2011 r. (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56) - zwanego dalej "rozporządzeniem", w związku z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1292) - zwanej dalej "u.o.z.", [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków - zwany dalej "WKZ" poinformował skarżącą – N. S.A. z siedzibą w [...] o zamiarze włączenia do wojewódzkiej ewidencji karty ewidencyjnej zabytku - domu położonego w [...] przy ul. [...], nr działki [...]. Pismo informujące o niniejszej czynności przesłano również do wiadomości do Gminy [...] i Starostwa Powiatowego w [...].

Następnie zgodnie z dyspozycją § 14 ust. 1 rozporządzenia WKZ sprawdził, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację, a następnie zarządzeniem nr [...] z dnia [...].08.2024 r., włączył tę kartę wojewódzkiej ewidencji zabytków. Informacja o niniejszym fakcie została zamieszczona na stronie internetowej urzędu.

Powołując się na § 15 ust. 7 rozporządzenia WKZ zawiadomił skarżącą o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków ww. karty ewidencyjnej. Do zawiadomienia załączono kopię karty ewidencyjnej zabytku.

N. S.A. zaskarżyła zarządzenie WKZ z dnia [...] sierpnia 2024 r., nr [...] o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej w części obejmującej kartę adresową budynku położonego przy ul. [...] w [...], wskazaną w punkcie 9 załącznika do zaskarżonego zarządzenia. Zaskarżanemu zarządzeniu skarżąca spółka zarzuciła naruszenie:

- art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 79 poz. 483; dalej: "Konstytucja") poprzez ujęcie nieruchomości stanowiącej własność skarżącej jako zabytku nieruchomego w wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa [...] (dalej: "WEZ") w ramach procedury, która nie przewidywała możliwości zajęcia przez skarżącą stanowiska i zakwestionowania działań zmierzających do ujęcia jej nieruchomości w wojewódzkiej ewidencji zabytków województwa [...], tj. w ramach procedury naruszającej Konstytucję z uwagi na nadmierne i nieuzasadnione ograniczenie przysługującego właścicielowi prawa własności nieruchomości oraz bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, tj. w sposób niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

- art. 3 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 2 u.o.z. poprzez włączenie do WEZ karty ewidencyjnej budynku niebędącego zabytkiem w rozumieniu art. 3 ust. 1 u.o.z.

- § 15 ust. 1 rozporządzenia poprzez niepoinformowanie skarżącej o zamiarze włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej budynku położonego przy ul. [...] w [...].

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w części obejmującej kartę adresową budynku położonego przy ul. [...] w [...], wskazaną w punkcie 9 załącznika do zaskarżonego zarządzenia - na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.; oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty mające przemawiać, zdaniem skarżącej, za jej uwzględnieniem.

W złożonej odpowiedzi na skargę WKZ wnosił o odrzucenie skargi, ewentualnie o oddalenie skargi i obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę przedstawiono argumentację mającą uzasadniać stanowisko organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 i 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).Sąd uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., stwierdza bezskuteczność tej czynności (art. 150 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Jako przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie w złożonej skardze określono Zarządzenie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zbytków z dnia [...] sierpnia 2024 r. w sprawie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej w części obejmującej kartę adresową budynku położonego przy ulicy [...] w [...], wskazaną w punkcie 9 załącznika do zaskarżonego zarządzenia.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest aktem administracyjnym przybierającym postać decyzji, postanowienia bądź zarządzenia, lecz ma charakter czynności materialnotechnicznej z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (wyrok WSA w Poznaniu z 3 lipca 2019 r., IV SA/Po 299/19, wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 września 2024r., sygn. akt II SA/Łd 374/24, wyrok NSA z dnia 8 lutego 2024r., sygn. akt II OSK 1198/21).

Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Mając na uwadze, że obwieszczenie o podjętej czynności, dokonane zgodnie z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, datuje się na [...] lutego 2024 r., to skargę należy uznać za wniesioną w terminie.

W tym miejscu należy stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko organu, zgodnie z którym skoro w skardze stwierdzono, że przedmiotem zaskarżenia nie jest czynność materialnotechniczna, a jedynie zarządzenie WKZ to skarga tak sformułowana winna zostać odrzucona. Przedstawione przez organ stanowisko w tym zakresie należy uznać za zbyt formalistyczne. Z treści skargi oraz z akt administracyjnych wynika, że trudno jest w praktyce rozdzielić czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków od wydania samego zarządzenia w tym przedmiocie, bez którego sama czynność nie byłaby przecież skuteczna. Treść skargi dotyczy niewątpliwie samego ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego w postaci budynku położonego przy ulicy [...] w [...]. Tym samym wskazanie w żądaniu skargi, że wnosi się o uchylenie zarządzenia, a nie stwierdzenie bezskuteczności czynności materialnotechnicznej nie może skutkować odrzuceniem skargi.

Ponadto skarżąca w złożonej skardze wykazała, że posiada interes prawny w sprawie, o jakim mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., bowiem jest właścicielem działki na której usytuowany jest objęty kartą ewidencyjną budynek stanowiący cześć składową nieruchomości, co jest okolicznością bezsporną. Wojewódzka ewidencja zabytków nie jest z jednej strony żadną z form ochrony zabytków przewidzianych w art. 7 ustawy o ochronie zabytków. Z drugiej natomiast strony skutek takiego wpisu- włączenia do wojewódzkiej karty ewidencyjnej zabytków karty ewidencyjnej zbytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków ma wpływ na przysługujące właścicielowi prawo własności, w szczególności ogranicza to prawo w zakresie obowiązku ze strony właściciela uzgodnienia np. decyzji o warunkach zabudowy z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Materialnoprawne podstawy zaskarżonej w sprawie czynności zawarte są w przepisach ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.o.z. zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Stosownie zaś do art. 3 pkt 15 u.o.z. otoczenie to teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego terenu do rejestru zabytków w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.

Formami ochrony zabytków w rozumieniu art. 7 u.o.z. są: wpis do rejestru zabytków; wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa; uznanie za pomnik historii; utworzenia parku kulturowego; ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Według art. 22 ust. 2 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

Natomiast stosownie do § 15 ust. 1 rozporządzenia o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem.

Zawiadomienia o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku będącego historycznym układem urbanistycznym lub ruralistycznym, historycznym zespołem budowlanym, terenem, na którym znajduje się znaczna ilość zabytków archeologicznych, lub nieruchomością o nieuregulowanym stanie prawnym do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej takiego zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej takiego zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty dokonuje się w drodze obwieszczenia umieszczanego na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej (§ 15 ust. 2 rozporządzenia).

Zawiadomienie o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków umieszcza się na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej do czasu zamieszczenia informacji odpowiednio o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku, o włączeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo o wyłączeniu karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków (§ 15 ust. 3 rozporządzenia).

Wojewódzki konserwator zabytków o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z wojewódzkiej ewidencji zabytków (§ 15 ust. 4 rozporządzenia). Takie zawiadomienie w przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, skarżącej spółce doręczono w dniu [...] sierpnia 2024 r. co wynika z akt sprawy administracyjnej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w którym organ administracji wydawałby decyzję lub postanowienie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 1026/21; wyrok NSA z 8 maja 2018 r., II OSK 1926/17). Brak też w tym zakresie odesłania do przepisów k.p.a. w treści u.o.z. Postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest więc postępowaniem uregulowanym przepisami k.p.a., w którym organ administracji podejmowałby akt po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ustawodawca odstąpił bowiem od traktowania działań wojewódzkiego konserwatora zabytków jako działań jurysdykcyjnych, które jako zorganizowany ciąg czynności proceduralnych wymagają dla zapewnienia ich poprawności szczegółowego unormowania. Brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (wyrok WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 1026/21; wyrok NSA z 29 listopada 2018 r., II OSK 2225/18).

Sądy administracyjne podkreślają, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Podstawą włączenia karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji jest stwierdzenie przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Nie budzi żadnych wątpliwości, że tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, iż nie jest też konieczne, aby na okoliczność potwierdzenia walorów zabytkowych organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego. Wojewódzki konserwator zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 października 2020 r., II SA/Kr 707/20). Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu u.o.z. i nie prowadzi w tej sprawie postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji (por. wyrok NSA z 8 maja 2018 r., II OSK 1926/17). Sąd administracyjny dokonując oceny legalności czynności wojewódzkiego konserwatora zabytków w zakresie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku bada, czy ziściły się przesłanki uzasadniające włączenie danego obiektu do tej ewidencji oraz czy przyczyny uzasadniające włączenie do ewidencji zostały udokumentowane w należyty sposób. Znaczenie ma przy tym to, czy organ zgromadził materiał dowodowy ujawniający podstawy nadania karcie ewidencyjnej opracowanej dla określonego obiektu nieruchomego treści w niej wyrażonej, czy przyczyny przyznania temu obiektowi takiej ochrony korespondują w wymaganym zakresie ze znaczeniem normatywnym pojęcia zabytku w świetle wymagań u.o.z. (wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1416/21).

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że postępowanie jakie się toczy w tym przedmiocie, nie może być pobieżne, czy obarczone brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu- budynku pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W postępowaniu włączenia karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków organ powinien wykazać, że dany obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go ewidencją, że względu na posiadane przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

W ocenie Sądu, uwzględniając załączony przez organ materiał dowodowy w sprawie, stwierdzić należy, że organ wykazał w sposób wystarczający, że włączenie obiektu jakim jest budynek położony przy ulicy [...] w [...] na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej spółki do wojewódzkiej ewidencji znajdowało podstawę oraz uzasadnienie w materiale dowodowym sprawy, a tym samym kwestionowana przez skarżącą czynność nie nosi cech dowolności. Wykazano między innymi, że budynek ten pochodzi z początku XX wieku. Wykazano jego powiązanie z wydarzeniami historycznymi mającymi miejsce w tym okresie związanymi z odzyskaniem niepodległości i jego dalsze przeznaczenie. Wskazano także na jego zachowany, właściwie w niezmienionym stanie, kształt architektoniczny budynku, jego zachowane walory artystyczne zarówno zewnętrzne jak i wewnątrz budynku (np. schody, okna, podłogi, układ pomieszczeń). Organ wykazał także powiązanie obiektu z dziejami ludności zamieszkującej te tereny od chwili jego powstania. Jest to szczególnie istotne z uwagi na historię ziem polskich, zniszczenia spowodowane zarówno przez działania wojenne jak w brak należytej opieki ze strony Państwa nad takim obiektami i postępującą w wielu przypadkach degradacją takich obiektów spowodowaną zarówno upływem czasu jak i nieprzemyślaną ich przebudową, rozbudową czy też remontem.

Zwrócić należy także uwagę na fakt, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.z. ochronie podlegają zabytki nieruchome bez względu na stan zachowania. Podkreślić również należy, że nie jest koniecznym, aby na okoliczność potwierdzenia walorów zabytkowych organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego, ponieważ wojewódzki konserwator zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą, kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa (wyrok NSA z dnia 26 października 2016r., sygn. akt II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017r., sygn. akt II OSK 2926/16). To na stronie skarżącej ciąży obowiązek przedłożenia dowodów, które stanowisko organu w tym przedmiocie skutecznie by podważało. W niniejszej sprawie skarżąca takich dowodów nie przedstawiła.

Nadto należy stwierdzić, że podnoszony przez skarżącą zły stan techniczny budynku nie jest wystarczającą przesłanką przemawiającą za odmową przyznania obiektowi walorów historycznego, artystycznego i naukowego uzasadniającego włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku nieruchomości dla niego sporządzonej. Podobnie należy odnieść się także do zmiany zagospodarowania nieruchomości, na której budynek ten jest usytuowany. Stwierdzić należy, że sporządzona karta ewidencyjna budynku zawiera wszystkie dane wynikające z § 10 rozporządzenia. W szczególności opisano wartości historyczne budynku jak i naukowe oraz artystyczne. Nie jest zatem zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 3 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 2 u.o.z. poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej budynku, który zdaniem skarżącej spółki nie jest zabytkiem w rozumieniu art. art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP dotyczący braku zapewnienia w procedurze poprzedzającej włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków ewidencji należytej ochrony prawa właścicieli. Sądowi znany jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., P 12/18 (OTK-A 2023, nr 46) oraz zawarte w jego uzasadnieniu wywody dotyczące konieczności zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa własności polegającego na ujęciu zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków. Wyrok stwierdza niekonstytucyjność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.

Podstawą prawną orzekania przez organ w niniejszej sprawie był art. 22 ust. 2 u.o.z., tj. regulacja związana z wojewódzką ewidencją zabytków, co oznacza, że przywołany wyrok TK nie ma w tym przypadku bezpośredniego zastosowania. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje również to, że jak już wcześniej zasygnalizowano stronę zawiadomiono najpierw o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej do ewidencji zabytków a w konsekwencji zanim doszło do tego włączenia strona miała możliwości przedstawienia organowi swojej argumentacji oraz przedstawienia dowodów na jej poparcie. Nastąpiło to w dniu [...] sierpnia 2024 r.

Co prawda w świetle obowiązujących aktualnie przepisów sytuacja procesowa właściciela zabytku, który ma być ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, jest taka sama, jak właściciela nieruchomości czy zabytku nieruchomego, który ma zostać ujęty w gminnej ewidencji. W obu bowiem przypadkach regulacje dotyczące udziału właściciela w postępowaniu administracyjnym, mającym na celu objęcie zabytku nieruchomego gminną lub wojewódzką ewidencją zabytków, zamieszczone zostały wyłącznie w rozporządzeniu, gdyż ustawa o ochronie zabytków nie zawiera żadnych przepisów w tym zakresie. Jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy okoliczność ta nie może przesądzać o merytorycznym rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie.

Jeśli chodzi o postępowanie mające na celu ujęcie nieruchomości w wojewódzkiej ewidencji zabytków § 15 ust. 1 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym od 19 października 2019 r. na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. poz. 1886), przewiduje m.in. obowiązek wojewódzkiego konserwatora zabytków niezwłocznego zawiadomienia właściciela lub posiadacza zabytku o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku. Zawiadomienia w tym samym zakresie dokonuje się również poprzez obwieszczenie umieszczane na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej (§ 15 ust. 3 rozporządzenia). Zawiadomienie, o jakim mowa w § 15 ust. 1, powinno być dokonane na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków (§ 15 ust. 4 rozporządzenia).

Obowiązujące przepisy ustawy o ochronie zabytków nie zakreślają ram gwarancji procesowych, zapewniających ochronę prawną właścicielowi nieruchomości, która ma być ujęta w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Znacząca zmiana regulacji w tym zakresie nastąpiła natomiast w rozporządzeniu, poprzez przytoczoną wyżej nowelizację brzmienia § 15 z dniem 19 października 2019 r. Przewidziany w § 15 ust. 4 obowiązek upływu co najmniej 14 dni pomiędzy zawiadomieniem właściciela o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o jakim mowa w § 15 ust. 1, a planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do tej ewidencji, daje właścicielowi nieruchomości procesową możliwość wyrażenia stanowiska w sprawie. Zawiadomienie o włączeniu karty ewidencyjnej zabytków nieruchomego – budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nosi datę [...] sierpnia 2024 r. i zostało doręczone skarżącej spółce w dniu [...] sierpnia 2024 r.

Mimo, że między doręczeniem zawiadomienia o zamiarze włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty, a zawiadomieniem o włączeniu (datą jego sporządzenia) nie upłynął okres 14 dni to stwierdzić należy, że strona nie wykazała aby w wyniku braku zachowania terminu, o którym mowa w § 15 ust. 4 rozporządzenia zostały naruszone przepisy postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Taki termin został zachowany, jeżeli uwzględni się termin doręczenia zawiadomienia o dokonaniu włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych karty ewidencyjnej. W tym okresie podobnie jak i w późniejszym okresie strona skarżąca nie podejmowała żadnych działań zmierzających do podważenia stanowiska organu. Za chybiony, z uwagi na zawartość akt sprawy nadesłanej przez organ, należy uznać zarzut dotyczący braku doręczenia stronie skarżącej zawiadomienia o zamiarze włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty. Nastąpiło do bowiem w dniu [...] sierpnia 2024 r.

Podkreślić należy, że organ zastosował przewidziany ustawą o ochronie zabytków najmniej uciążliwy wstępny środek ochrony zabytków, nie narzucający właścicielowi nieruchomości – skarżącej spółce - obowiązków jakie są związane ze skutkami objęcia formami ochrony zabytków wyrażonymi w art. 7 u.o.z. W kontekście wykazanych wartości zabytkowych przez organ, o których mowa w art. 3 pkt 1 u.o.z. nie można uznać skutku ujęcia w ewidencji, tj. konieczności uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy jak i pozwolenia na budowę za zbyt daleko idące ograniczenia prawa własności. W żadnym razie nie można mówić o arbitralnym przedłożeniu przez organ dobra publicznego jakim jest ochrona obiektów zabytkowych ponad indywidualny interes majątkowy skarżącej spółki. Przewidziane w rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. rozwiązanie dotyczące udziału w takim postepowaniu właściciela zapewniają niezbędną ochronę jego praw. Nie można pominąć faktu, że przepisy przewidują także możliwość przeprowadzenia postępowania zmierzającego do wykreślenia z wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku, tj. na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako bezzasadną w całości oddalono.