Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 574/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 22 sierpnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. W., P. W. i W. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2912/21 w sprawie ze skargi E. W., P.W. i W. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lipca 2022 r., I SA/Wa 2912/21 oddalił skargę E.W., P. W. i W. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Wnioskiem z [...] marca 2000 r. E. W., P. W. i W. W. zwrócili się do Wojewody Małopolskiego o wydanie w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1945.10.51 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie ziemskie", decyzji stwierdzającej, że określone we wniosku parcele katastralne nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1944.4.17), dalej jako "dekret o reformie rolnej". Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...] stwierdził, że parcele katastralne objęte dawnymi wykazami hipotecznymi Iwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr Pl), [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), Iwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr B.), Iwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr B.) – podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawców, decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Małopolskiego. Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 września 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2001 r. i wskazał, że doszło w sprawie do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a orzekające w sprawie organy powinny mieć na uwadze art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane na tle tegoż przepisu.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] ponownie stwierdził, że wymienione enumeratywnie w sentencji tej decyzji parcele katastralne, objęte dawnymi wykazami hipotecznymi podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Małopolskiego, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2006 r., IV SA/Wa 1677/05 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2004 r., uznając, iż organy nie zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]: 1) stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy, położony w P., gm. B., oznaczony jako dawne parcele katastralne pb nr [...], pb nr [...] oraz pgr nr [...], objęte dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), w granicy odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] oraz parcela katastralna pb [...] – podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej; 2) umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do parcel katastralnych objętych dawnym wykazem hipotecznym: a) I. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], pb [...], pb [...], pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] cz., [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w gm. kat. P. oraz parcel katastralnych l. kat. [...]i [...], położonych w gm. kat. W.– objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh. tab. [...] dla dóbr P., b) I. kat.: pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...] - objętych wykazem hipotecznym tab. Iwach [...] dla dóbr P., c) I. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], pb [...], pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] dla dóbr B., d) I. kat.: pb [...], pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], pb [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]- objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] dla dóbr B., e) I. kat: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh 199 ks. gruntowej gm. kat. B. Od powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego odwołanie wnieśli wnioskodawcy, w wyniku którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] - uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego w części, tj. w zakresie punktu 1) i stwierdził, że ww. zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej; - utrzymał w mocy decyzję ww. Wojewody Małopolskiego w zakresie punktu 2) dotyczącego umorzenia postępowania w stosunku do parceli katastralnych obejmujących tereny leśne, stanowiące część nieruchomości ziemskiej "P.", objętych dawnymi wykazami hipotecznymi: Iwh tab. [...] w. ks. tab. dla P., Iwh tab. [...] w. ks. tab. dla dóbr B. i Iwh tab. [...] w. ks. tab. dla B. oraz Iwh tab. [...] ks. gruntowej gm. kat. B.

Skargi na powyższą decyzję (w zakresie tiretu pierwszego) wnieśli Starosta W. oraz J. O.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] – w ramach autokontroli: 1) uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. w części dotyczącej uchylenia decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r., tj. w zakresie punktu 1); 2) uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. w części dotyczącej punktu 1) i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r., IV SA/Wa 2202/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 października 2010 r. Zdaniem Sądu I instancji decyzja organu naruszyła art. 54 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r., IV SA/Wa 984/11 odrzucił skargę Starosty W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012 r., I OSK 350/12 oddalił skargę kasacyjną Starosty W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r., IV SA/Wa 983/11 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego ze skargi J. O.

Pismem z dnia [...] maja 2017 r. E. W., P. W. i W. W. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji: 1) Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. w części, tj. w tirecie drugim, orzekającym o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r., w części – w punkcie 2-gim, w zakresie umorzenia postępowania administracyjnego w stosunku do parcel katastralnych obejmujących tereny leśne, stanowiące część nieruchomości ziemskiej (...); 2) decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. (w zakresie w jakim orzekała o umorzeniu postępowania w stosunku do parcel leśnych). Wnioskodawcy podnieśli, że naruszony został art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2002.153.1271) oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.pa. w zw. z art. 153 p.p.s.a., polegające na pominięciu oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., IV SA/Wa 1677/05, gdzie – zdaniem wnioskodawców – zawarto wskazówkę, że organy administracji powinny orzec merytorycznie w zakresie parcel leśnych.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]: 1) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w części obejmującej tiret drugi, tj. w części utrzymującej w mocy punkt 2-gi decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], w zakresie parcel leśnych; 2) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w części punktu 2-giego, w zakresie parcel leśnych oznaczonych jako parcele katastralne I. kat.: [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] dla dóbr P., parcel katastralnych I. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...] – objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] dla dóbr B., parcele katastralne I kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] dla dóbr B., parcele katastralne I. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. gruntowej gm. kat. B.

Od powyższej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 czerwca 2021 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli E.W., P. W. i W. W. Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r., wyjaśniając, że przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w trybie nadzwyczajnym – stwierdzenia nieważności decyzji, które jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Przy badaniu przesłanki rażącego naruszenia prawa, wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., konieczne jest jedynie sprawdzenie jakie były ustalenia faktyczne organu wydającego weryfikowaną decyzję, czy znajdowały oparcie we wskazanym materiale dowodowym, oraz czy wypełniały one przesłanki zastosowanego przepisu prawnego, a jeżeli nie, to czy uchybienie to w sposób rażący odbiegało od prawidłowego stosowania tego przepisu. Dalej Minister wskazał, że wniosek wszczynający postępowanie nieważnościowe dotyczy części decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. oraz decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r., w jakiej rozstrzygają kwestię związaną z nieruchomościami leśnymi wchodzącymi w skład dawnego majątku "P.", W takiej sytuacji konieczne jest zbadanie czy umorzenie tej części postępowania – dotyczącego oceny podpadania tego majątku pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej – nastąpiło w sposób prawidłowy. Oceniając prawidłowość wymienionych decyzji Minister podkreślił, że sprawa była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 27 września 2006 r., IV SA/Wa 1677/05). Na mocy art. 153 p.p.s.a., organ jest więc związany oceną prawną sprawy zawartą w wymienionych wyrokach. Minister stwierdził, że zapadłe w sprawie wyroki przesądziły, że lasy wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej "P." zostały przejęte na podstawie dekretu leśnego, a tym samym brak jest podstaw do prowadzenia w stosunku do tej części majątku postępowania administracyjnego na podstawie § 5 rozporządzenia ziemskiego. Tym samym organy zobowiązane były do umorzenia postępowania w tej części. Mając powyższe na względzie Minister stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki rażącego naruszenia prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 października 2021 r. wnieśli E. W., P. W.i W. W., zaskarżając decyzję w całości i wnosząc jej o uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając powyższą skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 lipca 2022 r. stwierdził, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw, a trafne jest stanowisko organu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli E. W., P. W. i W.W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2002.153.1271 z zm.), dalej jako "p.w.p.p.s.a.", w związku z art. 156 § 1 pkt. 2 i art. 105 § 1 k.p.a. przez błędne ich zastosowanie (niezastosowanie) polegające na pominięciu oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02 przez nieuzasadnione oddalenie skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą Minister utrzymał w mocy swoją decyzję umarzającą postępowanie w zakresie parcel katastralnych leśnych wymienionych we wniosku z dnia [...] maja 2017 r., a stanowiących własność M. W., przejętych na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o reformie rolnej i oddalenie skargi mimo niewydania merytorycznej, zgodnej z żądaniem wniosku, decyzji z uwzględnieniem faktu, iż przedmiotowa nieruchomość nie miała rolnego charakteru (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 2015 r., I OSK 369/14; wyrok WSA z dnia 13 września 2016r., I SA/Wa 571/16);

2. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w związku z art. 153 p.p.s.a. oraz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a. polegające na pominięciu oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2006 r., IV SA 1677/05 (winno być: IV SA/Wa 1677/05), w którym stwierdzono, że orzekający Sąd, a także organ administracyjny zgodnie z art. 99 p.w.p.p.s.a. był związany oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r., co w konsekwencji powinno prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a nie do umorzenia postępowania w zakresie parcel katastralnych obejmujących leśne tereny stanowiące własność M. W., skoro parcele te nie miały rolnego charakteru, a wpisy własności Skarbu Państwa w księgach hipotecznych zostały dokonane na podstawie zaświadczeń wydanych przez Wojewódzki Urząd Ziemski w K. z dnia [...] listopada 1946 r., znak [...]; [...] oraz znak [...] (dowód: uchwały Sądu Okręgowego w Wadowicach z dnia 9 grudnia 1946 r. L.tab. [...], L.tab.[...], postanowienie Sądu Okręgowego w Wadowicach z dnia 18 stycznia 1947 r., znak [...]), (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 2015 r., I OSK 369/14, wyrok WSA z dnia 13 września 2016r., I SA/Wa 571/16);

3. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 105, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w związku z art. § 5 rozporządzenia ziemskiego i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej i art. 16 § 1 k.p.a. przez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co było skutkiem uznania, iż dopuszczalne było umorzenie postępowania w sprawie oraz odmowa wydania merytorycznej decyzji pomimo faktu, iż parcele leśne poprzednika prawnego skarżących zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, a nie, jak błędnie przyjął organ, na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa;

4. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez ich błędne zastosowanie i nie uchylenie zaskarżonej decyzji a oddalenie skargi z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, która nie została zrealizowana z uwagi na wybiórcze potraktowanie dowodów przez organ, zamiast wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności poprzez: a) błędną ocenę zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 25 listopada 1946 r. znak [...], w sytuacji gdy ujawnienie w księgach wieczystych Skarbu Państwa jako właściciela majątku "P." nastąpiło na podstawie zaświadczeń wydanych przez Wojewódzki Urząd Ziemski w K. z dnia 25 listopada 1946 r. znak [...]; [...] oraz znak [...] (dowód uchwały Sądu Okręgowego w Wadowicach z dnia 9 grudnia 1946 r. L.tab. [...], L.tab.[...], postanowienie Sądu Okręgowego w Wadowicach z dnia 18 stycznia 1947 r. znak [...]), co niewątpliwie uszło uwadze zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jak i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji administracyjnej; b) błędną ocenę uchwały Sądu Okręgowego w Wadowicach z dnia 9 grudnia 1946 r. L.tab. [...], [...]; c) błędną ocenę zaświadczenia Sądu Rejonowego w Wadowicach z dnia 3 kwietnia 2003r., Ldzodp. [...].;

- z których to dokumentów wynika, iż wskazane w niniejszej skardze parcele leśne objęte były działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej i na tej podstawie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa;

5. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez bezpodstawne oddalenie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która charakteryzowała się brakiem prawidłowego uzasadnienia, polegającym na odniesienia do wszystkich zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz do znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy następujących dokumentów tj.

a) zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemski w K. z dnia 25 listopada 1946 r. znak [...];

b) uchwały Sądu Okręgowego w Wadowicach z dnia 9 grudnia 1946 r. L.tab. 80/46, L.tab.[...],

c) zaświadczenia Sądu Rejonowego w Wadowicach z dnia 3 kwietnia 2003 r., Ldzodp. [...].,

- co miało ten wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji na skutek uchybienia powyższym przepisom oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. znak: [...], którą Minister utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o nie podpadanie szeregu parcel pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, pomimo orzeczonych w sprawie dwóch korzystnych dla skarżących prawomocnych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, gdyby natomiast Sąd I instancji zastosował prawidłowo prawo to zapadłoby zupełnie odmienne rozstrzygnięcie uwzględniające skargę;

II. prawa materialnego, a to:

6. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej w związku z § 5 rozporządzenia ziemskiego przez niewłaściwe ich zastosowanie (niezastosowanie) i oddalenie skargi, pomimo iż skarżący mają bezpośredni i aktualny interes prawny do stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia, że parcele katastralne wymienione we wniosku z dnia [...] maja 2017 r., a stanowiące własność M. W., nie przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o reformie rolnej i oddalenie skargi mimo nie wydania merytorycznej, zgodnej z żądaniem wniosku, decyzji z uwzględnieniem faktu, iż przedmiotowa nieruchomość nie miała rolnego charakteru, o czym przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02;

7. art. 145 § 1 pkt. 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z art. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez jego niezastosowanie, pomimo że własność parcel leśnych objętych niniejszym postępowaniem przeszła na Skarb Państwa – aczkolwiek bezprawnie – na podstawie powołanej na wstępie normy, o czym świadczą dokumenty urzędowe jakie zostały zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy oraz opinia prawna i wskazania zawarte w wiążących organ wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., IV SA/Wa 1677/05, (por. tak samo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2019 r., I OSK 463/17 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2016 r., I SA/Wa 571/16);

8. art. 145 § 1 pkt 1) lit a) p.p.s.a. w związku z art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U.1944.15.82), dalej jako "dekret o lasach", przez jego błędne zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, wbrew zebranym w sprawie dowodom, iż objęte niniejszą sprawą parcele leśne zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na mocy powołanego przepisu.

Na podstawie ww. zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. pozostają w ścisłym związku z zarzutami naruszenia prawa materialnego, a przedmiotem sprawy jest specyficzne zagadnienie powstałe na gruncie sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, ocenę zasadności kasacji wypada przeprowadzić łącznie dla obu podstaw kasacyjnych.

Nie ulega wątpliwości, iż badana sprawa dotyczy odmowy stwierdzenia nieważności przywołanych powyżej: decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. w zakresie umorzenia postępowania administracyjnego, prowadzonego w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego, w odniesieniu do części parcel katastralnych wskazanych we wniosku z dnia 17 marca 2000 r. o stwierdzenie niepodpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, tj. parcel stanowiących tereny leśne. W odniesieniu do nieruchomości stanowiących tereny leśne ww. decyzje stały się ostateczne. W badanej sprawie mamy zatem do czynienia z weryfikacją w trybie stwierdzenia nieważności decyzji odnoszących się do określonego zakresu wniosku o stwierdzenia niepodpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Należy także zauważyć, iż niezależnie od przedmiotowej sprawy – odnoszącej się wyłącznie do lasów – w innym postępowaniu badana jest kwestia niepodpadania pod działanie ww. przepisu dekretu o reformie rolnej, innych niż leśne, gruntów należących do M. W., poprzednika prawnego skarżących, w tym zespołu pałacowo-parkowego.

Analiza zarzutów kasacyjnych prowadzi do wyraźnego wniosku, iż powodem domagania się stwierdzenia nieważności ww. decyzji, w części w jakiej rozstrzygają o umorzeniu postępowania o niepodpadanie gruntów leśnych pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, jest rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wynikające ze sprzeczność stanowiska organów zaprezentowanego w motywach powyższych decyzji z oceną prawną wyrażoną w dwóch prawomocnych wyrokach wydanych w niniejszej sprawie, tj. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., IV SA/Wa 1677/05. Ocena ta – zdaniem skarżących – pozostawała dla organów wiążąca.

Odnosząc się do powyższej kwestii wypada zgodzić się ze skarżącymi, iż oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania będącymi wynikiem tej oceny, wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego w danej sprawie, związany jest zarówno organ jak i sąd ponownie rozpoznający sprawę. Powyższe związanie oznacza zakaz formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem i konieczność podporządkowania się temuż poglądowi (vide: wyrok SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSNAPiUS 1999/1/2). Zapatrywanie to aktualne pozostaje zarówno na gruncie art. 99 p.w.p.p.s.a., jak i art. 153 p.p.s.a. (vide: wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., I FSK 293/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W takiej sytuacji, aby rozstrzygnąć o legalności umorzenia postępowania w zakresie wniosku o niepodpadanie lasów należących do M. W. pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, konieczne jest przybliżenie stanowiska wyrażonego w wyrokach, którymi organy administracji pozostawały związane. Do powyższej kwestii jako pierwszy odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 sierpnia 2003 r., IV SA 3947-3949/02, a wyrażona wówczas ocena prawna wywarła zasadniczy wpływ na dalsze postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wówczas: "W tym aspekcie organ nie dokonał wnikliwej oceny co do składników rodzajowych – nieruchomości ziemskiej M.W. Dowodem dodatkowym jest fakt, iż przejęcie na cele reformy rolnej objął także nieruchomości leśne należące do majątku M.W, Wszystkie nieruchomości leśne, o ogólnym obszarze c/a 220 ha zostały wykazane w decyzji organu jako przechodzące na Skarb Państwa z mocy art. 2 ust. 1 lit. c dekretu o reformie rolnej. Już tylko z tych względów zaskarżona decyzja ostać się nie może, jako wydana z ewidentnym naruszeniem wskazanego przepisu art. 2 ust. 1 lit. c dekretu. Kwestie przejęcia niektórych lasów na rzecz Państwa uregulowane zostały odrębnym dekretem z 14 grudnia 1944 r. Jak też wynika z materiałów sprawy, w trybie tego dekretu stwierdzono protokołem z dnia 20.04.1945 r. przejęcie na Skarb Państwa 220 ha lasów. Organ administracji uprawniony do orzekania w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu zgodnie z art. 5 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. – jakie nieruchomości ziemskie (rolnicze) przeszły na cele reformy rolnej z mocy prawa nie był uprawniony do orzekania w odniesieniu do nieruchomości leśnych. Spory dotyczące takich gruntów leśnych mogą być obecnie rozstrzygane wyłącznie przed Sądem Powszechnym. Niezasadne jest w tym przedmiocie stanowisko skarżącego, iż organ nie rozpoznał samodzielnego wniosku dotyczącego parceli leśnych skoro nie należało to do jego kompetencji. Niezasadny jest też zarzut braku umorzenia postępowania w tej części. Skarga może dotyczyć wyłącznie istniejącego orzeczenia a nie braku rozstrzygnięcia." W kolejnym prawomocnym wyroku wydanym w tej sprawie, tj. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., IV SA/Wa 1677/05 wskazano: "W związku z treścią art. 99 w/w ustawy rozpatrując niniejszą skargę Sąd był związany oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r. Stwierdzić należy, że organ – również będąc związany oceną prawną wyrażoną w powyższym wyroku – nie zastosował się do niej. Przede wszystkim nie uwzględnił wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nieruchomości leśne nie podlegają przejęciu na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. W zaskarżonej decyzji natomiast uznano, iż parcele oznaczone w wykazach hipotecznych (...) jako lasy podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r.".

Analiza powyższych motywów wyroków wyraźnie wskazuje, iż oba sądy przesądziły, iż parcele leśne M.W. należy traktować jako nieruchomości przejęte na rzecz Państwa na podstawie dekretu o lasach, a tym samym nie może być wobec nich prowadzone postępowanie administracyjne w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego o ich niepodpadanie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej powyżej ocenie prawnej wyraźnie wskazał, iż spory dotyczące przejęcia przez Państwo gruntów leśnych, o takim areale jaki należał do M. W., mogą być obecnie rozstrzygane wyłącznie przez sąd powszechny, nie zaś przez organ administracji w trybie art. 5 rozporządzenia ziemskiego. Organ administracji nie ma bowiem w tym zakresie kompetencji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut braku umorzenia postępowania w tej części, uznając iż skarga może dotyczyć wyłącznie istniejącego orzeczenia a nie braku rozstrzygnięcia. Wypada przypomnieć, iż zaskarżona wówczas decyzja, uchylona ww. wyrokiem, wskazywała, iż wszystkie parcele przywołane we wniosku, w tym także parcele leśne, podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. W takiej sytuacji należy uznać, iż w toku aktualnie kontrolowanego postępowania organ i Sąd I instancji trafnie wskazały, że w powyższych wyrokach przesądzono, że parcele leśne należy traktować jako nieruchomości przejęte na rzecz Państwa na podstawie dekretu o lasach, a tym samym nie może być wobec nich prowadzone postępowanie administracyjne w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego o ich niepodpadanie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

W takiej sytuacji wypada skonstatować, iż zarzuty kasacyjne naruszenia art. 99 p.w.p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. nie są oparte na okolicznościach odpowiadających prawdzie. Ocena prawna wyrażona w przywołanych powyżej motywach wyroków jest zgoła odmienna od tej kreowanej w skardze kasacyjnej. Ocenę tę należycie zrozumiały organy administracji, umarzając w odniesieniu do parceli leśnych postępowanie prowadzone w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia ziemskiego. W tym zakresie zarówno decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2008 r. jak i decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. odpowiadają ocenie prawnej wyrażonej w przywołanych powyżej wyrokach, nie naruszając art. 99 p.w.p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. Bezzasadne jest w takiej sytuacji upatrywanie naruszenia tych przepisów w sposób rażący, o czym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ugruntowane jest bowiem zapatrywanie, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu tegoż przepisu decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki które wywołuje decyzja. Kluczowa w tym zestawieniu przesłanka to oczywistość naruszenia prawa, która polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skoro z przytoczonych powyżej uwag wyrażnie wynika, iż ocena prawa wyrażona w wyrokach sądów administracyjnych została należycie zastosowana w decyzjach objętych postępowaniem nadzorczych i nie ma podstaw do uznania nawet "zwykłego" naruszenia prawa w tym zakresie, to tym bardziej nie można dopatrzeć się naruszenia kwalifikowanego, jakim jest rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Za nietrafne wypada w takiej sytuacji uznać zarzuty naruszenia art. 99 p.w.p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów kasacji wypada uznać, iż zostały one wadliwie skonstruowane, nieadekwatnie po postępowania, w którym zostały podniesione. Zarzuty naruszenia art. 7, art. 16 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, § 5 rozporządzenia ziemskiego, a także art. 1 dekretu o lasach, wskazują wyłącznie, iż autor kasacji postrzega naruszenie tych przepisów jako "zwykłe" naruszenie prawa, podczas gdy relewantne w postępowaniu nieważnościowym może być wyłącznie naruszenie kwalifikowane, wyraźnie wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. Tym samym, zarzuty kasacyjne sformułowane w pkt 3, 4, 5, postrzegane przez autora skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisów postępowania, a także zarzuty w pkt 6. 7. i 8, przywoływane jako naruszenie prawa materialnego, przez brak wskazania w podstawach kasacji, że doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa wskutek umorzenia postępowania o niepodpadanie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej gruntów stanowiących parcele leśne, oznacza, że skarga kasacyjna nie formułuje w powyższym zakresie zarzutów istotnych dla oceny legalności decyzji podjętej w postępowaniu nieważnościowym. Tak sformułowane zarzuty nie mogą zatem stanowić wzorca kontrolnego dla oceny zaskarżonego wyroku.

W tej sytuacji nie można także potwierdzić trafności zarzutów naruszenia przepisów wynikowych na gruncie postępowania sądowego, tj. art. 145 § 1 pkt. 1) lit. a) i c) p.p.s.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.