Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 41/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 listopada 2023 r. nr 0601-IEE.7192.182.2023.11 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 listopada 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Janowie Lubelskim z 30 czerwca 2023 roku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...], utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Janowie Lubelskim prowadził wobec E. spółki z o.o. w G. (zobowiązana, spółka) administracyjne postępowanie egzekucyjne, na podstawie wystawionych przez wierzyciela Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dyrektor ARiMR, wierzyciel) tytułów wykonawczych z 9 listopada 2021 r. nr [...] oraz [...], którymi objęto nienależnie pobrane kwoty środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnienia. Należności te wynikają z orzeczenia wierzyciela z 10 czerwca 2021 r. nr [...]. Odpis przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej 29 listopada 2021 r. w trybie art. 44 k.p.a.

W celu wyegzekwowania należności pieniężnych objętych tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny zawiadomieniem z 10 listopada 2021 r. podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności elektronicznie z wykorzystaniem systemu Ognivo, natomiast zobowiązanej za pośrednictwem poczty 29 listopada 2021 r., w trybie art. 44 k.p.a. W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował, że nie prowadzi rachunku dla spółki.

Równocześnie, zawiadomieniem z 10 listopada 2021 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności elektronicznie z wykorzystaniem systemu Ognivo, natomiast zobowiązanej za pośrednictwem poczty 29 listopada 2021 r. w trybie art. 44 k.p.a. W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował, że nie prowadzi rachunku dla spółki.

Z kolei, zawiadomieniem z 10 listopada 2021 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w K.. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności elektronicznie z wykorzystaniem systemu Ognivo, natomiast zobowiązanej za pośrednictwem poczty 29 listopada 2021 r. w trybie art. 44 k.p.a. W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował o zbiegu egzekucji.

W dniu 27 grudnia 2021 roku poborca skarbowy sporządził notatkę służbową, z której wynika, że w miejscu lokalizacji spółki ([...]) wjazd i wejście było zamknięte; przy furtce znajdowało się sporo nieodebranej korespondencji; według mieszkańców spółka nie działa od kilku miesięcy. Poborca skarbowy nie ustalił osoby dozorującej, ani nr telefonu do takiej osoby. Poborca skarbowy wskazał również, że 10 stycznia 2022 roku zostanie przeprowadzona przez komornika sądowego licytacja jedynego składnika majątkowego - nieruchomości. W tych warunkach stwierdzono brak możliwości przeprowadzenia czynności egzekucyjnych z ruchomości oraz środków pieniężnych.

Postanowieniem z 30 czerwca 2023 r., na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.), Naczelnik Urzędu Skarbowego w Janowie Lubelskim umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] oraz [...] z powodu bezskuteczności egzekucji. Postanowienie doręczono wierzycielowi 1 sierpnia 2023 r., natomiast w imieniu spółki odebrał je T. M., kurator wyznaczony przez Sąd Rejonowy [...] [...] postanowieniem z 20 października 2023 r. [...]

Na postanowienie to dyrektor ARiMR złożył zażalenie, w którym zarzucił, że podjęte przez organ egzekucyjny czynności wydają się niewystarczające, a umorzenie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne. Celowym wydaje się przeprowadzenie czynności przez poborców skarbowych w siedzibie spółki i ewentualne sporządzenie protokołu o stanie majątkowym. Organ egzekucyjny nie informował, ani nie konsultował z wierzycielem zamiaru umorzenia postępowania egzekucyjnego, a tymczasem w postępowaniu dochodzona jest znacząca kwota należności głównej. Wymaga to od organu egzekucyjnego szczególnego zaangażowania w proces odzyskiwania nienależnie pobranych płatności.

W rozpoznaniu zażalenia organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., podstawę umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego stanowi bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Organ egzekucyjny przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego, opisując liczne sposoby poszukiwania majątku zobowiązanego, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie egzekucji. Prowadził również odrębne postępowania egzekucyjne wobec spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez innych wierzycieli, w trakcie których poszukiwania majątku także nie doprowadziły do skutecznej egzekucji. Z zajęć wierzytelności z rachunków bankowych nie uzyskano żadnych kwot. Organ egzekucyjny, wbrew twierdzeniu wierzyciela, poszukiwał informacji o majątku zobowiązanej w dostępnych systemach informatycznych WRO-System, CEPiK, EKW oraz CZM. Ustalił, że spółka obecnie nie funkcjonuje, nie posiada rachunków bankowych, ani składników majątkowych, tj. pojazdów, innych ruchomości oraz nieruchomości podlegających zajęciu, z których organ egzekucyjny mógłby skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nieruchomości stanowiące własność spółki zostały sprzedane 6 lutego 2023 r. przez komornika sądowego (postanowienie Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim [...]

W związku z powyższym podjęto decyzję o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ wskazał przy tym, że podejmowanie kolejnych czynności egzekucyjnych jest bezcelowe, gdyż zobowiązana nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzycieli czy też pokrycie samych tylko kosztów egzekucyjnych zwłaszcza, że czynności te generowałyby nowe koszty. Zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne. W piśmiennictwie przyjmuje się, że możliwe jest uznanie bezskuteczności egzekucji przed zastosowaniem środków egzekucyjnych, czyli przed podjęciem czynności wykonawczych. Takie rozwiązanie chroni zarówno wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jak i zobowiązanego przed zwiększeniem jego zobowiązań o koszty bezskutecznej egzekucji.

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu zarzutu zaniechania przeprowadzenia czynności w terenie przez poborcę skarbowego i braku protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego organ wyjaśnił, że w kontekście powyżej przywołanej przesłanki celowości prowadzonej egzekucji, podejmowanie przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie działań w terenie byłoby niezasadne i generowałoby jedynie dodatkowe koszty egzekucyjne. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ egzekucyjny w oparciu o dostępne bazy danych oraz zapytania kierowane do podmiotów na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a, dają rzetelne podstawy do określenia, jaki majątek posiada zobowiązany. Ponadto, 27 grudnia 2021 r. poborca skarbowy podjął próbę dokonania czynności w terenie. Z notatki służbowej wynika jednak, że w miejscu siedziby wejście było zamknięte, brak było też śladów prowadzenia działalności. Wierzyciel wnosząc zażalenie nie wskazał żadnych składników majątkowych zobowiązanej, z których organ egzekucyjny mógłby prowadzić egzekucję.

Ustosunkowując się do zarzutu przedwczesnego umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego organ podniósł, że art. 59 § 2 u.p.e.a. nie określa norm czasowych prowadzenia postępowania egzekucyjnego od dnia skierowania tytułu wykonawczego przez wierzyciela do organu egzekucyjnego do dnia umorzenia tego postępowania z powodu bezskuteczności egzekucji.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zarzucił naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 59 § 2 w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art. 15, art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieustalenie przez organy obu instancji sytuacji majątkowej spółki, zaniechanie wszechstronnego ustalenia oraz dokonania oceny istnienia przesłanki umorzenia postępowania w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy nie wykazały spełnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie potwierdza tego również w sposób jednoznaczny materiał dowodowy. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia, w dniu 10 listopada 2021 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] w K.. W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował o zbiegu egzekucji. W związku z powyższym organ egzekucyjny był zobowiązany ustalić stan i przepływ środków na rachunku bankowym zobowiązanej i stan wierzytelności dochodzonych przez organy, które skierowały egzekucje do rachunku bankowego. Organ egzekucyjny, pomimo informacji, że mogło dojść do zbiegu egzekucji do tej samej wierzytelności, nie podjął żadnych kroków w celu ustalenia, czy do tego zbiegu doszło, a w konsekwencji - czy środki zgromadzone na rachunku bankowym wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, tym samym czy istnieje majątek spółki, do którego można skierować egzekucję. Wobec powyższego nie zostało jednoznacznie ustalone, że egzekucja jest bezskuteczna.

Z powołanego w podstawie rozstrzygnięcia przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Każdorazowo wymaga to uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organy obu instancji nie spełniły powyższego obowiązku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. W odpowiedzi na zarzuty skargi organ dodatkowo wskazał, ze Bank [...] w K., w odpowiedzi na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego wskazał, że z uwagi na zbieg egzekucji środki pieniężne będą przekazywane do Dyrektora ZUS jako organu prowadzącego egzekucję po zbiegu. Z informacji ZUS [...] wynika, że od 10 listopada 2021 r. do 3 stycznia 2024 r. nie otrzymał żadnej wpłaty z tego rachunku. Podejmowanie dalszych czynności uznano zatem za niecelowe.

Zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy, jakie wynikają z kontrolowanego postanowienia i akt sprawy, rozstrzygnięcie organów o umorzeniu postępowania egzekucyjnego uznać należało za odpowiadające prawu, w tym art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Mając na uwadze zarzuty skargi należy podkreślić, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest więc zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga uprzedniego stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter trwały i definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Z drugiej strony, organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem, jeśli nie istnieją realne przesłanki do formułowania takiej perspektywy.

Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wr 143/20). Celowość podjęcia takiego rozstrzygnięcia musi też uwzględniać okoliczność, że w przypadku gdy koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, pokrywa je wierzyciel (art. 64c § 4 u.p.e.a.). W przypadku natomiast, gdy po umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. okaże się, że majątek zobowiązanego pozwala jednak na zaspokojenie wierzyciela, organ egzekucyjny będzie mógł ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne.

Z akt sprawy wynika, że organowi na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie były znane jakiekolwiek składniki majątku zobowiązanego, pozwalające na zastosowanie środków egzekucyjnych w sposób efektywny. Nie wskazał ich też wierzyciel, który odwołał się wyłącznie do zbiegu czynnej egzekucji związanej z zajęciem rachunku bankowego. Nie uwzględnił jednak, że na rachunku tym nie istnieją żadne środki, które mogłyby zostać stosowanie rozdysponowane przez organ egzekucyjny i potencjalnie pokryć choćby część zaległości. Z kolei spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, z której mogłaby uzyskać jakiekolwiek wpływy, a pozostały majątek ruchomy (np. pojazdy) i nieruchomy został już zlicytowany w trakcie innych postępowań egzekucyjnych. Pozostałe ruchomości (w tym wyposażenie biura) były leasingowane i – jak wyjaśnił J. Ż. – były prezes zarządu E. – zostały przejęte przez spółkę K. w ramach zawartej ugody. Ostatnie wyegzekwowane kwoty środków pieniężnych miały miejsce w styczniu 2021 r., zaś druga licytacja nieruchomości – w lutym 2023 r. (wówczas to nieruchomość została sprzedana). Poborca skarbowy nie uzyskał informacji o innych składnikach majątku, pomimo wizytowania miejsca siedziby spółki (posesja była niedostępna, a siedziba zamknięta) oraz sprawdzenia dostępnych systemów informacyjnych WRO-System, CEPIK, EKW oraz CRCM. Ustalono natomiast, że spółka ma siedmiu wierzycieli na kwotę ponad 7,5 mln zł.

W tak ustalonych okolicznościach nie może budzić – w ocenie Sądu – wątpliwości stanowisko organu, że podejmowanie kolejnych czynności egzekucyjnych i kontynuowanie postępowania byłoby bezcelowe z powodu braku majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzyciela, czy też pokrycie samych tylko kosztów egzekucyjnych. Jak słusznie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których już przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie organ dokonał więc prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśnił w sposób wyczerpujący powody rozstrzygnięcia. Wykazał bezskuteczność egzekucji z uwagi na brak majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Wykorzystał też wszelkie dostępne informacje dotyczące ewentualnych składników majątkowych zobowiązanej spółki co oznacza, że zarzuty naruszenia przepisów procesowych w zakresie art. 7, art. 77 § 1i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. są bezzasadne. W zaskarżonym postanowieniu odwołano się do konkretnych czynności egzekucyjnych, jakie podjęto w celu poszukiwania majątku zobowiązanej spółki, wyjaśniając powody uznania ich za bezskuteczne. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest racjonalne i celowe m.in. z tego względu, że chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, których nie będzie w stanie odzyskać od zobowiązanego.

Zaistnienie przesłanki uzasadniającej umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. spowodowało, że twierdzenie o przedwczesności umorzenia postępowania egzekucyjnego jest niezasadne. Podkreślić przy tym trzeba, że brak oszacowania przez organ kosztów postępowania egzekucyjnego w realiach sprawy nie stanowi o wadliwości rozstrzygnięcia, bowiem zobowiązany nie dysponuje obecnie żadnymi środkami. Niezależnie zatem od wysokości tych kosztów, nie istniałaby obiektywna możliwość ich wyegzekwowania, a tym bardziej kwoty je przewyższającej.

Racjonalne jest także wskazanie organu, że ewentualne zmiany stanu faktycznego świadczące o ujawnieniu majątku lub źródła dochodu zobowiązanej, które umożliwią prowadzenie egzekucji, mogą doprowadzić do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej. W myśl bowiem art. 61 § 1 u.p.e.a., w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Z tych względów skarga została oceniona przez Sąd za niezasadną i oddalona, stosownie do art. 151 p.p.s.a.