Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 52/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 9 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/GI 1665/22 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w DPS postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 9 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/GI 1665/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej również: Sąd I instancji) odrzucił skargę J. K. (dalej również: Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej również: Kolegium) z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

W motywach postanowienia odrzucającego skargę, Sąd I instancji wskazał, że Skarżąca pomimo, że jest osobą zamieszkałą za granicą w [...] - nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia spraw zamieszkałego w kraju, ani też nie wskazała pełnomocnika do doręczeń w kraju, zgodnie z art. 40 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 725 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.".

Sąd I instancji w uzasadnieniu postanowienia odrzucającego skargę zaznaczył, że organ przy pierwszym doręczeniu pouczył Skarżącą o obowiązku wynikającym z art. 40 § 4 k.p.a. oraz art. 40 § 5 k.p.a. (pismo organu I instancji z 11 lutego 2022 r., k. 27-28 akt administracyjnych organu I instancji oraz odpowiedź Skarżącej na powyższe pismo o zapoznaniu się Skarżącej z ww. pismem organu, k. 29-30 akt administracyjnych). W związku z powyższym - Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Kolegium została prawidłowo, a więc zgodnie z art. 40 § 5 k.p.a. - doręczona Skarżącej [...] września 2022 r (data wydania zaskarżonej decyzji). W tej sytuacji ustawowy termin 30 dni do złożenia skargi do sądu administracyjnego upłynął 3 października 2022 r., Skarżąca natomiast nadała przesyłkę pocztową zawierającą skargę na decyzję Kolegium w dniu 13 października 2022 r., a więc z naruszeniem trzydziestodniowego terminu przewidzianego do jej wniesienia określonego w przepisie art. 53 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym Sąd I instancji mając na względzie art. 58 § 1 pkt 2 oraz § 3 p.p.s.a., uznając skargę za wniesioną z uchybieniem terminu, orzekł o jej odrzuceniu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarga została złożona po upływie terminu do jej wniesienia. W związku z powyższym zarzutem wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca podała, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona Skarżącej [...] września 2022 r. Wskazała bowiem, że zgodnie z art. 40 § 5 k.p.a. warunkiem uznania fikcji prawnej doręczenia w postępowaniu administracyjnym pisma osobie zamieszkałej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest pouczenie jej przy pierwszym doręczeniu o skutkach niewskazania pełnomocnika do doręczeń, tj. pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Zaznaczyła przy tym, że w aktach administracyjnych spawy organu I instancji (karta 27-28 akt administracyjnych) znajduje się pismo organu z 11 lutego 2022 r., które zawiera co prawda pouczenie o treści art. 40 § 5 k.p.a. i skutkach braku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, jednakże brak jest w aktach sprawy dowodu doręczenia tego pouczenia Skarżącej.

Wyjaśniła także, że zgodnie z art. 39 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, chyba że doręczenie następuje na konto w systemie teleinformatycznym organu albo w siedzibie organu. Zgodnie natomiast z art. 39 § 2 k.p.a. w przypadku braku możliwości doręczenia w sposób o którym mowa w § 1, organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem: 1) przez operatora wyznaczonego z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 569), albo 2) przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Zgodnie natomiast z treścią art. 39 § 3 k.p.a. w przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1 i § 2 pkt 1 organ administracji publicznej doręcza pisma: 1) przesyłką rejestrowaną o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896 i 1933), albo 2) przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. W ocenie Skarżącej, z akt administracyjnych organu I instancji wynika, że organ nie podjął próby doręczenia jej pisma z 11 lutego 2022 r. w opisany powyżej sposób. Organ I instancji zarzuca Skarżącej brak wykonania obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, podczas gdy sam nie zastosował przepisów k.p.a. i nie doręczył prawidłowo istotnych w sprawie pouczeń. Zdaniem Skarżącej, organ I instancji bez żadnych przeszkód mógł wyjaśnić Skarżącej sposób doręczania korespondencji drogą elektroniczną, gdyż dysponował jej adresem e-mail, ewentualnie mógł przesłać do Skarżącej przesyłkę pocztową zawierającą pouczenie o obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń na jej adres zamieszkania w [...], który był organowi znany. Dopiero wtedy można było uznać, że o obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń Skarżąca została skutecznie pouczona. Samo jednak pouczenie o konsekwencjach braku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń zawarte w piśmie 11 lutego 2022 r., w realiach niniejszej sprawy było jej zdaniem niewystarczające. Tym samym, w jej ocenie, organ naruszył art. 9 k.p.a. Zaznaczyła także, że pouczenie zawarte w piśmie organu z 11 lutego 2022 r. - nie tylko nie zawierało informacji o sposobie doręczania pism w drodze elektronicznej, ale wprowadzało również w błąd Skarżącą, sugerując tylko jedną możliwość skutecznego odbioru pism przez osobę mieszkającą poza Europą, która nie posiada pełnomocnika do prowadzenia sprawy, tj. ustanowienie pełnomocnika do doręczeń w kraju. Dalej Skarżąca wskazała, że od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych zasadą jest doręczanie pisma w postępowaniu administracyjnym w drodze elektronicznej, a nie doręczenia za pośrednictwem poczty tradycyjnej. Taki sposób doręczeń może być istotnym ułatwieniem w komunikacji ze stronami, które mieszkają za granicą. Pouczenie z 11 lutego 2022 r. - informacji o sposobie doręczenia pism w drodze elektronicznej nie zawierało, gdy w sytuacji Skarżącej ten sposób doręczeń zdawał się być optymalny i mógł być z powodzeniem zastosowany. Ponadto, w ocenie Skarżącej, w realiach niniejszej sprawy miała ona przekonanie, że doręczanie korespondencji na jej adres e-mail jest formą doręczenia elektronicznego i dopiero od dnia otrzymania wiadomości e-mail biegną dla niej ustawowe terminy składania środków zaskarżenia. W świetle obowiązujących regulacji prawnych było to przekonanie błędne aczkolwiek usprawiedliwione okolicznościami sprawy, szczególnie w sytuacji, w której organ I instancji przesyłał drogą e-mailową niektóre pisma do Skarżącej, jednocześnie nie informując o zasadach związanych z doręczeniami pism w drodze elektronicznej. W ocenie Skarżącej, tak samo odstąpienie przez Kolegium od informowania jej o istotnych pismach pojawiających się w sprawie w drodze e-mailowej również należy potraktować jako działanie sprzeczne z zasadami wyrażonymi w art. 9 k.p.a. W tym kontekście zaznaczyła, że pomimo przekazywania przez organ I instancji niektórych pism za pomocą poczty elektronicznej, Kolegium takiej praktyki zaniechało i nie podjęło żadnych kroków tego rodzaju, aby tak jak organ I instancji, przekazać Skarżącej informację o wydaniu decyzji. W związku z powyższym, w ocenie Skarżącej, z prowadzonego postępowania administracyjnego wynika pewna niekonsekwencja w sposobie prowadzenia sprawy przez organ I i II instancji, która wskazuje, że Kolegium wykorzystało nieznajomość przepisów prawa przez Skarżącą i nie podjęło możliwych i zgodnych z dotychczasową praktyką kroków, celem poinformowania jej (choćby e-mailem) o wydaniu decyzji i zastosowaniu wobec niej regulacji zawartej w art. 40 § 5 k.p.a. W związku z powyższym, zdaniem Skarżącej, organy orzekające w sprawie naruszyły również art. 8 § 1 k.p.a. Nie sposób bowiem przyjąć, aby Skarżąca była należycie poinformowana o sposobie doręczania jej pism w postępowaniu administracyjnym. Tym samym pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na podstawie art. 40 § 5 k.p.a. nie może mieć w jej przypadku zastosowania.

W związku z powyższym zaaprobowanie przez Sąd I instancji, że skarga na decyzję Kolegium została złożona z uchybieniem ustawowego terminu, tylko na skutek stwierdzenia, że kwestionowana decyzja została doręczona w dniu jej wydania, należy jej zdaniem, uznać za pozbawione podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt sprawy potwierdza bowiem okoliczności powołane w zażaleniu.

Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Zawiadomienie to musi być skuteczne i rzeczywiste. Musi również zawierać określone w przepisach informacje, w tym w sprawach takich, jak niniejsza, a zatem takiej, w której występuje podmiot nie posiadający miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym i nie mający ustanowionego pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie działający za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego, w takiej sytuacji należy doręczyć stronie pouczenie o konieczności ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w kraju oraz pouczenie o konsekwencjach nieustanowienia takiego pełnomocnika (art. 40 § 4 i 5 k.p.a.). Przepis art. 40 § 4 k.p.a. wprowadza bowiem obowiązek ustanowienia pełnomocnika do doręczeń dla strony zamieszkałej za granicą lub mającej siedzibę za granicą, która nie ustanowiła do prowadzenia sprawy pełnomocnika zamieszkałego w kraju. Z kolei art. 40 § 5 k.p.a. stanowi, że w razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla tej strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, jednak stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Ma miejsce wówczas tzw. fikcja prawna (domniemanie prawne), polegająca na tym, że pismo wprawdzie pozostawione w aktach sprawy, z punktu widzenia jego prawnej skuteczności, uważa się za doręczone. Jednakże takie uznanie skuteczności doręczenia może nastąpić dopiero po pouczeniu strony o takim skutku nieustanowienia przez nią pełnomocnika do doręczeń w kraju. Zatem pierwsze doręczenie stronie zamieszkałej za granicą lub mającej siedzibę za granicą musi nastąpić według zasad ogólnych, takich jakie dotyczą wszystkich pozostałych stron, przy czym wraz z pierwszym doręczeniem pisma stronę należy pouczyć o wynikającym z § 4 obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w kraju, jak też o skutkach niewywiązania się z tego obowiązku. Z kolei z art. 9 k.p.a. wynika zasada informowania stron i uczestników postępowania, którą rozumieć należy szeroko, jak tylko jest to możliwe. Organy administracji publicznej mają bowiem obowiązek udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej "p.p.s.a." skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Konsekwencją uchybienia terminu do wniesienia skargi jest jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Zarzuty zażalenia sprowadzają się do twierdzenia, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie miał podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została Skarżącej skutecznie doręczona w trybie tzw. fikcji prawnej doręczenia, na podstawie art. 40 § 5 k.p.a. - w dniu [...] września 2022 r., tj. w dacie wydania zaskarżonej decyzji. A w związku z tym, błędne było przyjęcie przez Sąd I instancji, że ustawowy termin do złożenia skargi do sądu administracyjnego na powyższą decyzję upłynął dla Skarżącej 3 października 2022 r. Skarżąca natomiast nadała przesyłkę pocztową zawierającą skargę na decyzję Kolegium 13 października 2022 r., a więc z naruszeniem trzydziestodniowego terminu przewidzianego do jej wniesienia określonego w przepisie art. 53 § 1 p.p.s.a.

Kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okolicznością było dokonanie oceny prawidłowości pouczenia Skarżącej, która zamieszkuje w [...] o konsekwencjach nieustanowienia pełnomocnika do doręczeń w kraju (art. 40 § 4 k.p.a.), którego brak ustanowienia skutkował dla Skarżącej pozostawianiem pism przeznaczonych dla niej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym ze skutkiem doręczenia w aktach sprawy (art. 40 § 5 k.p.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konstatacja Sądu I instancji sprowadzająca się jedynie do obliczenia terminu 30 dni od dnia pozostawiania zaskarżonej decyzji Kolegium w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na podstawie 40 § 5 k.p.a. - w dniu [...] września 2022 r. - jest niewystarczająca do uznania, że skarga została złożona po upływie terminu do jej wniesienia i z uwagi na powyższe podlegała odrzuceniu. W niniejszej sprawie Sąd I instancji przyjął bowiem, że organ I instancji przy pierwszym doręczeniu pouczył Skarżącą o obowiązku wynikającym z przepisu art. 40 § 4 k.p.a. oraz o treści art. 40 § 5 k.p.a. – pismo organu I instancji z 11 lutego 2022 r., k. 27-28 akt administracyjnych, czego dowodem, w ocenie Sądu I instancji, jest e-mail Skarżącej z 13 lutego 2022 r. - odpowiadający na powyższe pismo organu I instancji - k. 29-30 akt administracyjnych.

Odnosząc się do powyższego po pierwsze zauważyć należy, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że pierwszym pismem organu I instancji w sprawie było pismo z 27 grudnia 2021 r. - zatytułowane "zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego", a nie jak wskazał Sąd I instancji - pismo organu I instancji z 11 lutego 2022 r. Ponadto z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, że zarówno pismo organu I instancji z 27 grudnia 2021 r., jak i pismo organu I instancji z 11 lutego 2022 r. zostały skutecznie doręczone Skarżącej drogą poczty tradycyjnej lub w inny sposób przewidziany w k.p.a. W tym miejscu wskazać należy, że w całych aktach administracyjnych sprawy zarówno organu I jak i II instancji brak jest jakiegokolwiek zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji skierowanej do Skarżącej na jej zagraniczny adres drogą poczty tradycyjnej ani też w inny sposób przewidziany w k.p.a. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby organy orzekające w sprawie próbowały na którymkolwiek etapie postępowania administracyjnego ustalić, czy pisma w sprawie, jeśli zostały wysłane drogą poczty tradycyjnej do Skarżącej (bo nie można tego jednoznacznie ustalić bez zwrotnych potwierdzeń odbioru na jej zagraniczny adres), to czy zostały one skutecznie doręczone Skarżącej, poprzez wszczęcie postępowań reklamacyjnych w odniesieniu do ww. przesyłek u operatora pocztowego. Z pierwszego pisma organu I instancji w sprawie z 27 grudnia 2021 r., wszczynającego postępowanie administracyjne, a konkretnie z jego rozdzielnika wynika, że zostało ono prawdopodobnie przesłane za pomocą poczty elektronicznej na prywatnego maila Skarżącej, ale brak jest przy tym jakiegokolwiek dowodu na to, że taka korespondencja "wyszła" z organu oraz, że Skarżąca go otrzymała. Z pisma tego nie wynika także, że zostało ono doręczone Skarżącej w jakikolwiek sposób przewidziany w k.p.a. Natomiast z pisma organu I instancji z 11 lutego 2022 r., którym według Sądu I instancji - Skarżąca została prawidłowo pouczona o treści art. 40 § 4 i 5 k.p.a. - nie wynika w żaden sposób, jak i czy zostało ono doręczone Skarżącej (czy to poprzez operatora pocztowego, czy też za pomocą poczty elektronicznej Skarżącej lub w oba te sposoby). W rozdzielniku powyższego pisma wskazano bowiem jedynie, że otrzymuje je adresat, a w nagłówku wskazano adres zagraniczny Skarżącej. Brak też jest dowodu w aktach sprawy, że korespondencja "wyszła" z organu na adres elektronicznej poczty Skarżącej.

Po drugie z akt administracyjnych sprawy wynika daleko idąca niekonsekwencja zarówno organu I, jak i II instancji, na co słusznie wskazała Skarżąca we wniesionym zażaleniu. Analiza akt administracyjnych sprawy dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje bowiem, że organy orzekające w sprawie przekazywały Skarżącej korespondencję urzędową w dobrowolnie wybrany przez siebie sposób. W tym w sposób, którego nie przewiduje k.p.a. (na prywatną skrzynkę elektroniczną Skarżącej). Niektóre pisma bowiem przekazywane były Skarżącej prawdopodobnie za pomocą jej prywatnej poczty elektronicznej oraz drogą poczty tradycyjnej, gdyż jak już wspomniano powyżej nie ma na to dowodów (zwrotnych potwierdzeń odbioru, ani też dowodów przesłania korespondencji drogą elektroniczną) doręczenia ich Skarżącej, inne zaś pisma pozostawiane były w aktach administracyjnych sprawy ze skutkiem doręczenia i jednocześnie przekazywane Skarżącej za pomocą jej prywatnej poczty elektronicznej (decyzja organu I instancji z 27 maja 2022 r.), inne pisma przekazywane były tylko drogą prywatnej poczty elektronicznej Skarżącej (np. pismo organu I instancji z 19 stycznia 2021 r.; pismo organu I instancji z 27 stycznia 2022 r.; pismo organu I instancji z 24 lutego 2022 r.) aby jeszcze inne pisma (jak zaskarżona decyzja Kolegium z 1 września 2022 r.) pozostawić w aktach ze skutkiem doręczenia. Niekonsekwencja organu I instancji polegała również na tym, że doręczał on Skarżącej korespondencję za pomocą jej prywatnej poczty elektronicznej, aby następnie pismem z 24 lutego 2022 r., przesłanym również Skarżącej na jej prywatną skrzynkę elektroniczną pouczyć ją, że żądanie udostępnienia jej dokumentów drogą e-mail, jak i kierowanie tą drogą korespondencji do organu - nie może zostać uwzględnione, a charakter dotychczasowej korespondencji, w tej formie miał jedynie wymiar informacyjny i przygotowawczy wobec konieczności poczynienia ustaleń dla dalszego prowadzenia postępowania.

W tym miejscu zaznaczyć również należy niezrozumiałą niekonsekwencję Kolegium, które jak wynika z akt administracyjnych sprawy, postanowieniem z [...] lipca 2022 r. - poinformowało Skarżącą, że przedmiotowa sprawa nie może zostać rozpatrzona w ustawowym terminie i wyznaczyło nowy termin załatwienia sprawy do dnia 1 września 2022 r. W postanowieniu tym Kolegium ograniczyło się jedynie do pouczenia, że od powyższego postanowienia nie służy zażalenie (brak innych pouczeń). Z analizy rozdzielnika tego postanowienia wynika także, że prawdopodobnie zostało ono przesłane Skarżącej za pomocą poczty tradycyjnej, jednakże jak już wspomniano powyżej brak jest w aktach administracyjnych sprawy jakiegokolwiek zwrotnego potwierdzenia odbioru przez Skarżącą korespondencji pod jej adresem zagranicznym. Następnym pismem Kolegium w sprawie była zaskarżona decyzja z [...] września 2022 r., której organ nie przesłał już Skarżącej drogą poczty tradycyjnej, a jedynie pozostawił w aktach ze skutkiem doręczenia.

W ocenie Sądu kasacyjnego, powyższe wskazuje jednoznacznie, że nie można zgodzić się z Sądem I instancji, żeby Skarżąca została prawidłowo pouczona o treści art. 40 § 4 k.p.a. i art. 40 § 5 k.p.a. W niniejszej sprawie organy orzekające w sprawie same nie zastosowały przepisów k.p.a. i nie doręczyły Skarżącej w sposób przewidziany w tej ustawie istotnych w sprawie pouczeń. Nie można bowiem uznać, że kierowanie do Skarżącej korespondencji drogą jej prywatnej poczty elektronicznej - jest wystarczające, a przy tym brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dowodu (np. zwrotnego potwierdzenia odbioru) skutecznego poinformowania Skarżącej o istotnych w sprawie przepisach postępowania określających sposób korespondowania z organem, czy ustanowienia pełnomocnika do doręczeń przewidzianych w k.p.a.

W świetle całokształtu sprawy administracyjnej koniecznym było także, zgodnie z dyspozycją art. 9 k.p.a., pouczenie Skarżącej przez organy administracyjne o sposobie odbioru pism w drodze elektronicznej, na co wskazała Skarżąca we wniesionym zażaleniu. Zauważyć bowiem należy, ze od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych zasadą jest doręczanie pisma w postępowaniu administracyjnym w drodze elektronicznej, a nie doręczenia za pośrednictwem poczty tradycyjnej. Taki sposób doręczeń wydaje się najlepszy w komunikacji ze stronami, które mieszkają za granicą. Pouczenia o powyższej możliwości organy orzekające w sprawie zaniechały, w sytuacji, gdy dla Skarżącej ten sposób doręczeń mógłby być optymalny i mógł być z powodzeniem zastosowany. Tym bardziej, że Skarżąca już w piśmie z 25 lutego 2022 r. (a więc jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji) wyraziła wolę doręczenia jej korespondencji właśnie za pomocą usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego. Ponadto, jak słusznie wskazano we wniesionym zażaleniu - Skarżąca w realiach niniejszej sprawy mogła mieć mylne przekonanie, że doręczanie jej korespondencji na prywatną pocztę elektroniczną jest jakąś formą doręczenia elektronicznego i dopiero od dnia otrzymania wiadomości tą drogą biegną dla niej ustawowe terminy składania środków zaskarżenia. Z zasady określonej w art. 9 k.p.a. wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucane skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Zgodnie natomiast z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Na podstawie art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu kasacyjnego, zasady te nie zostały dochowane względem Skarżącej, która może mieć uzasadnione zastrzeżenia do sposobu prowadzenia jej sprawy. W tych warunkach nie sposób przyjąć, aby Skarżąca była należycie poinformowana o sposobie doręczania jej pism w postępowaniu administracyjnym. Tym samym pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na podstawie art. 40 § 5 k.p.a. nie może mieć w jej przypadku zastosowania.

W konsekwencji powyższego uznać należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając skargę dokonał nieprawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy, co skutkować musiało uchylenie kwestionowanego postanowienia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazaną wyżej wadliwość w zakresie doręczenia skarżonej decyzji wraz z jednoczesnym zaniechaniem prawidłowego doręczenia Skarżącej istotnych pouczeń w sprawie interpretować należy z uwzględnieniem zasad ekonomiki procesowej. Powyższe zaś determinuje wniosek, że powinna ona skutkować uznaniem, że skarga została wniesiona w terminie. Za takim rozstrzygnięciem wątpliwości na korzyść strony przemawia w tym konkretnym przypadku umożliwienie stronie zainteresowanej ochrony praw i skorzystanie w pełni, stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, z konstytucyjnego prawa do sądu.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., zażalenie uwzględnił i uchylił zaskarżone nim postanowienie.