Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 21/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 79 par. 1, art. 136 par. 1, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151a
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 kwietnia 2023 r. sprzeciwu M. S. od decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 2 grudnia 2022 r. nr SO-IX.621.1.57.2022.DM w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2022 r. M. S. wystąpił od Burmistrza Brus o wymeldowanie swego ojca J. S., z miejsca pobytu stałego w B. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że ojciec od wielu lat zamieszkuje w innym miejscu, to jest pod adresem W. Dodał, iż jest właścicielem domu z którego chce wymeldować ojca. Do wniosku załączył akt notarialny darowizny, z którego wynika między innymi, że J. S. z żoną dokonali na rzecz wnioskodawcy darowizny przedmiotowej nieruchomości w B.

Decyzją z dnia 14 października 2022 r. nr El.5343.7.12.30.2022 Burmistrz B., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", orzekł o wymeldowaniu J. S. z pobytu stałego z lokalu położonego w B. przy ul. [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy o którym mowa w art. 28 ust. 1 wydaje decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Stosownie zaś do treści art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu w którym się zameldowała.

Organ podał, że w dniu 4 sierpnia 2022 r. wysłano zawiadomienie oraz wezwanie do J. S. na adres W., które odebrał on osobiście. Przesłuchany w dniu 18 sierpnia 2022 r. J. S. stwierdził, że miejscem stałego zamieszkania pozostają B. ul. [...]. Ze spornego lokalu został wyrzucony siłą przez swojego syna M. S. W mieszkaniu tym znajdują się jego rzeczy osobiste, a w Sądzie Rejonowym w Chojnicach toczy się postępowanie o przywrócenie naruszonego posiadania.

Świadek M. K. zeznał do protokołu, że J. S. mieszka w B. przy ul. [...], jednak ze słyszenia wie, że syn wyrzucił go z lokalu.

Kolejny świadek G. S., w obecności M. S., zeznał do protokołu, że oficjalnie nie wie gdzie mieszka J. S. Ze słyszenia wie, że sąsiad jakiś czas przebywał w mieszkaniu w W. Nie widział żadnych prób wejścia przez J. S. w obecności policji do przedmiotowego domu.

Organ zauważył następnie, że fakt opuszczenia lokalu potwierdza wywiad środowiskowy i kontrola meldunkowa, przeprowadzona przez posterunek Policji w B., w wyniku której ustalono, że J. S. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem od lipca 2022 r. W toku czynności ustalono, że zamieszkuje on pod adresem W., gm. B.

Na prośbę wnioskodawcy powołano kolejnych świadków. I tak w dniu 14 września 2022 r. A. S. zeznała do protokołu, że J. S. nie mieszka w miejscu zameldowania i nie jest prawdą, że został wyrzucony. Dwa komplety kluczy od mieszkania oddał dobrowolnie 30 czerwca 2022 r. mężowi M. S. Zeznała również, że w przedmiotowym lokalu nie zostały wymienione zamki w drzwiach wejściowych. Widziała jak teść sukcesywnie zabierał swoje rzeczy osobiste, które następnie widziała w domu w W. Spotkania rodzinne oraz wakacje spędzała z teściami, a J. S. wyjeżdżał i wracał z pracy do domu w W. A. S. do czerwca 2022 r. mieszkała w B. przy ul. [...] i widziała jak teść przyjeżdża do lokalu w celach służbowych, jednak nigdy w nim nie nocował. Świadek O. C. zeznał do protokołu, że ostatnio na terenie tej nieruchomości widział sąsiada w okresie maj-czerwiec 2022 r. jednak od czerwca 2022 r. budynek stoi pusty, nie pali się światło i nikogo tam nie widuje. Posiada wiedzę, że sąsiad od kilku lat przebywa w W.

K. S. (córka J. S.) zeznała, że ojciec nie mieszka w miejscu zameldowania od 2019 r. Ojciec dobrowolnie wyprowadził się. Przed śmiercią matki co weekend odwiedzali rodziców i widziała, że ojciec przebywa - w mieszkaniu w W. Rodzice w W. organizowali spotkania ze znajomymi i uroczystości rodzinne w których wspólnie uczestniczyli.

Dnia 16 września 2022 r. pracownicy Urzędu Miejskiego w B. przeprowadzili oględziny w budynku w B. ul. [...], w trakcie których nie zauważono śladów zamieszkania J. S. w budynku. Rzeczy znajdujące się w mieszkaniu były zakurzone, a w łazience był nieprzyjemny zapach wynikający najprawdopodobniej z długotrwałego nie użytkowania pomieszczenia. W lodówce nie było produktów spożywczych do bieżącej konsumpcji. Na stoliku nocnym w sypialni znajdował się kalendarz z 2018 r. oraz gazety lekarskie z 2019 r.

Posterunek Policji w B. w piśmie z dnia 7 października 2022 r. poinformował organ, że była interwencja policji na wniosek J. S. dotycząca utrudnień korzystania z mieszkania i gabinetu lekarskiego. Ponadto J. S. kontaktował się z dzielnicowym w sprawie utrudnień w zabraniu sprzętu niezbędnego do prowadzenia praktyki lekarskiej.

W ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego wynika, że J. S. nie mieszka w B. przy ul. [...] od lipca 2022 r. Nie podejmował prób powrotu do budynku w celu ponownego w nim zamieszkania, co uznać należy za dobrowolne opuszczenie lokalu. Problem pojawił się w utrudnieniu wykonywania indywidualnych praktyk lekarskich przez niego, co jednak nie ma związku z zamieszkaniem czy zameldowaniem w lokalu.

Organ zaznaczył, że o zamiarze opuszczenia lokalu, w rozumieniu art. 25 ustawy o ewidencji ludności, nie decyduje wyłącznie deklarowana wola zmiany miejsca pobytu, lecz rzeczywiste działania i stan sprawy. Z kolei o fakcie przebywania osoby w danym lokalu z zamiarem pobytu stałego świadczą między innymi: deklarowana wola takiego pobytu i jednocześnie faktyczne przebywanie w tym lokalu, które realizowane jest poprzez zogniskowanie swoich interesów życiowych w tym miejscu, tj. miejscu, gdzie dana osoba zamieszkuje, odpoczywa, skąd udaje się do pracy i tutaj wraca, w tym lokalu dokonuje różnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, uczestniczy w kosztach utrzymania lokalu itp.

Nie ma przy tym decydującego znaczenia fakt, że w lokalu, którego postępowanie dotyczy, pozostały rzeczy stanowiące osobistą własność wymeldowanego. Ewentualny spór o prawo własności tych przedmiotów i żądanie ich wydania mógłby rozstrzygnąć sąd powszechny w odpowiednim postępowaniu.

Organ nadmienił, że postępowanie o ochronę naruszonego posiadania, które toczy się przed sądem powszechnym, nie ma związku z prowadzonym postępowaniem o wymeldowanie. W postępowaniu toczącym się na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ administracji ma obowiązek ustalić, czy dana osoba opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały, a jeżeli tak, to czy to opuszczenie miało trwały i dobrowolny charakter. Ustalenia organu nie dotyczą zatem sfery praw do nieruchomości, czy też prowadzonej działalności gospodarczej. Zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób prawa tego nie niweczy. Decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wystąpienie z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowania administracyjnego o wymeldowanie, gdyż wyrok rozstrzygający tę kwestię nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Z ustaleń organu wynika, że wymieniony lokal nie stanowi centrum życiowego J. S., a zatem zostały spełnione przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

J. S.wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając jej:

- naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez pozbawienie strony możliwości czynnego udziału w postępowaniu polegające na zawiadomieniu strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w dniu 14 października 2022 r. oraz wydanie zaskarżanej decyzji w tej samej dacie, podczas gdy zawiadomienie to doręczone zostało stronie w dniu 17 października 2022 r.,

- naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego,

- naruszenie art. 136 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wykazu interwencji związanych z żądaniem udostępnienia mu lokalu oraz pozostawionych w nim rzeczy, a także nieustalenie w Sądzie Rejonowym w Chojnicach kwestii związanych z toczącą się tam sprawą o przywrócenie posiadania spornej nieruchomości,

- naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez nie zawieszenie przez organ postępowania pomimo powzięcia informacji o toczącym się przed sądem powszechnym postępowaniu w sprawie przywrócenia naruszonego posiadania lokalu.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. nr SO-IX.621.1.57.2022.DM, działając na podstawie art 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób wystarczający, czy opuszczenie przez J. S. miejsca pobytu stałego jest przesłanką jego wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Z uzasadnienia decyzji organu meldunkowego w żaden sposób nie wynikało, aby organ rozważał wątpliwości jakie ujawniły się w toku postępowania i wykazał, które dowody uznano za wiarygodne, a którym odmówiono wiarygodności. Organ pierwszej instancji nie odniósł się również do wątpliwości związanej z możliwością utrudniania odwołującemu się pobytu w spornym lokalu przez jego właściciela, a co więcej w uzasadnieniu wskazano, że wymieniony nie podejmował prób powrotu do lokalu i ponownego w nim zamieszkania, pomimo znajdujących się w aktach sprawy informacji na temat interwencji policji dotyczących utrudnień korzystania, czy też toczącego się postępowania o przywrócenie utraconego posiadania lokalu.

W okolicznościach sprawy należy przyjąć, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących charakteru opuszczenia przez J. S. miejsca pobytu stałego, co z kolei ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ odwoławczy uznał ponadto, że naruszona została zasada czynnego udziału stron w postępowaniu, gdyż zawiadomienia o terminach przeprowadzenia dowodów były doręczane z uchybieniem terminu wynikającego z art. 79 § 1 k.p.a. Zasadny był zarzut pozbawienia strony możliwości zrealizowania uprawnień uregulowanych w art. 10 § 1 k.p.a., gdyż zawiadomienie w tym zakresie zostało doręczone w trzy dni po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji.

W zaleceniach dotyczących dalszego prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji organ odwoławczy polecił przeprowadzić postępowanie dowodowe z poszanowaniem reguł postępowania administracyjnego. Jego zdaniem należy przeprowadzić ponownie kompletne postępowanie dowodowe, zwracając przy tym szczególną uwagę na zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu poprzez każdorazowe zawiadamianie stron postępowania o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu przynajmniej na siedem dni przed terminem i tym samym zapewnienie stronom prawa udziału w przeprowadzaniu dowodu zgodnie z art. 79 k.p.a., a po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, przed wydaniem decyzji zapewnić stronom możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Brak spełnienia tych warunków powoduje, że przeprowadzone dowody należy uznać za wadliwe.

Organ dodał, że przepisy k.p.a. wskazują szereg środków dowodowych, które mogą być wykorzystane w postępowaniu administracyjnym. Takimi środkami dowodowymi mogą być: przesłuchanie strony, świadka, oględziny lokalu, rozprawa administracyjna, które powinny być wykorzystane przez organ meldunkowy w celu dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, zatem obowiązkiem organu meldunkowego będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w taki sposób, aby w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy J. S. mieszka w miejscu pobytu stałego lub opuścił je w sposób dobrowolny i trwały. W ponownie prowadzonym postępowaniu istotne byłoby przesłuchanie wnioskodawcy na okoliczności podnoszone przez jego ojca dotyczące utrudniania powrotu do lokalu oraz możliwości powrotu do niego jak również ustalenie w Sądzie Rejonowym w Chojnicach na jakim etapie znajduje się obecnie toczące się tam postępowanie w sprawie przywrócenia utraconego posiadania spornego lokalu. W razie ujawnienia wątpliwości co do charakteru opuszczenia spornego lokalu przez wymienionego należałoby przeprowadzić inne czynności dowodowe zmierzające do wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości oraz rozważyć przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. Wyjaśnienie tych wszystkich wątpliwości ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem pozwoli na ustalenie okoliczności opuszczenia spornego lokalu oraz zobrazuje faktyczny zamiar strony dotyczący opuszczenia lokalu oraz zamiar zamieszkania w lokalu w przyszłości i wyjaśni jakie więzi łączą go z miejscem pobytu stałego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, iż organ odwoławczy nie może uchylać się od zajęcia merytorycznego stanowiska, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uzupełniony w odpowiednim zakresie, jest wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. W tej konkretnej sprawie jednak organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w taki sposób, aby możliwe było ewentualne przeprowadzenie dodatkowego, uzupełniającego postępowania dowodowego. Zatem kwestie podlegające rozstrzygnięciu w tym postępowaniu nie mogły zostać wyjaśnione w postępowaniu odwoławczym, zakres koniecznych do przeprowadzenia czynności przekraczałby możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 136 § 1 k.p.a.

Zdaniem organu odwoławczego przedstawione powyżej uchybienia spowodowały, że organ pierwszej instancji nie dysponował wystarczającym materiałem dowodowym umożliwiającym wydanie decyzji na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ odwoławczy wyjaśnił, że zagadnienie wstępne wiąże się z wystąpieniem przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie sprawy, bowiem od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego zależeć powinno rozpatrzenie sprawy w ogóle, nie zaś wydanie decyzji o określonej treści. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym sprawa o ochronę naruszonego posiadania nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania meldunkowego. Powyższa okoliczność powinna być oceniona samodzielnie przez organ meldunkowy w kontekście całego zgromadzonego materiału dowodowego.

M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sprzeciw od decyzji organu odwoławczego wnosząc o jej uchylenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sprzeciw jest zasadny.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) – dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Zgodnie z art. 64e p.p.s.a. sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Ustawodawca wyłączył tym samym w tym zakresie kontroli sądowej możliwość oceny przez sąd problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151 a § 2 p.p.s.a.). Z przyjętym rozwiązaniem koresponduje zasada, że w przypadku uwzględnienia przez sąd sprzeciwu od decyzji jego wyrok nie jest zaskarżalny (art. 151a § 3 p.p.s.a.).

Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza w świetle powyższych regulacji konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest zatem ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc do odstąpienia od ogólnej zasady ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób przez organ odwoławczy. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2219/15). Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego wyłącznie procesowy charakter i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem.

W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W świetle tej regulacji organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15).

Art. 136 § 1 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Należy przy tym podkreślić, że rozstrzygnięcie kasacyjne może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego tylko dlatego, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/GI 439/06) Jedynie uzasadnione i należycie umotywowane niezastosowanie przez organ odwoławczy art. 136 k.p.a. otwiera mu drogę do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16).

Organ odwoławczy ma obowiązek nie tylko dokonać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale co do zasady ma również rozpatrzyć całość sprawy i orzec merytorycznie. Na organie odwoławczym ciążą te same, co na organie pierwszej instancji obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

Jak wynika ze stanowiska organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie, powodem uchylenia decyzji organu pierwszej instancji było niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie przez ten organ materiału dowodowego w sprawie. W szczególności, zdaniem Wojewody, doszło do naruszenia przepisów procesowych dotyczących zawiadamiania stron o terminie przeprowadzanych dowodów oraz naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Zdaniem Wojewody do wyjaśnienia pozostawały sporne okoliczności dotyczące zamieszkiwania oraz opuszczenia lokalu przez J. S. W tym celu, zdaniem organu odwoławczego należało uzupełnić materiał dowodowy poprzez ponowne przesłuchanie stron i świadków, z właściwym powiadomieniem stron o terminie przeprowadzanych środków dowodowych. Nadto organ odwoławczy wskazał na konieczność ustalenia na jakim etapie jest postępowanie prowadzone przed sądem powszechnym o przywrócenie posiadania.

Należy w tym miejscu podkreślić, że we wniesionym przez profesjonalnego pełnomocnika strony odwołaniu, którego rozpoznanie doprowadziło do wydania zaskarżonej sprzeciwem decyzji, nie podnoszono zarzutów dotyczących wadliwości przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków przez organ I instancji. Nie zarzucono także, by zeznania świadków były niepełne i wymagały powtórzenia. Nie dyskwalifikuje automatycznie zeznań świadków uchybienie przez organ I instancji terminowi do zawiadomienia stron o czasie i miejscu przeprowadzenia tego dowodu. Odwołujący się zarzucił jedynie niewłaściwą ocenę przeprowadzonych dowodów wskazując, że "organ I instancji zaniedbał wyjaśnienia tych okoliczności opierając się jedynie na twierdzeniach żądającego wymeldowania i jego żony, zaś z zeznań innych świadków wyciągając wnioski opaczne lub pomijając ich niewygodny wydźwięk dla zaplanowanego z góry rozstrzygnięcia".

Jak wynika z akt sprawy zarówno wnioskodawca M. S., jak i J. S. (jego pełnomocnik) byli informowani przez organ o terminie przeprowadzenia dowodów (choć niejednokrotnie z naruszeniem art. 79§1 k.p.a.), a także zgłaszali wnioski dowodowe, które były uwzględniane przez organ meldunkowy, a zatem brali aktywny udział w postępowaniu. Co więcej, w toku postępowania organ pierwszej instancji pozyskał oprócz zeznań stron i świadków, także informacje z Policji odnośnie zamieszkania J. S. oraz przeprowadził oględziny lokalu, z których sporządzono protokół i dokumentację fotograficzną. Zgromadzony materiał dowodowy jest stosunkowo obszerny, a organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji dokonał oceny tego materiału dowodowego. Czy była to ocena prawidłowa powinien stwierdzić w uzasadnieniu swej merytorycznej decyzji organ odwoławczy.

Uznać należy zatem, że organ odwoławczy wydał decyzję z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. uchylając się od załatwienia sprawy co do jej istoty. W świetle zarzutów odwołania i treści zeznań złożonych przez świadków i strony w toku postępowania nie ma podstaw by przyjąć, że zakres ewentualnie potrzebnego do rozstrzygnięcia sprawy postępowania dowodowego wykraczał poza możliwości organu odwoławczego wynikające z art. 136 k.p.a.

Na marginesie należy wskazać, że w orzecznictwie ukształtowanym na tle instytucji sprzeciwu podkreśla się, że obowiązek prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego dotyczy również dowodów o kluczowym znaczeniu dla sprawy, zaś postępowanie dowodowe prowadzone przez organ drugiej instancji może obejmować nie tylko nowe dowody, ale również może polegać na powtórzeniu przez organ odwoławczy dowodów wadliwie zebranych względnie wadliwie przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji.

Nie ma także żadnych przeszkód, aby organ odwoławczy zwrócił się do sądu powszechnego o przekazanie informacji odnośnie postępowania przed sądem powszechnym w sprawie przywrócenia naruszonego posiadania wskazanej nieruchomości. Podobnie mógł wystąpić o dodatkowe informacje od Policji, o ile uznałby to za konieczne.

W ocenie Sądu twierdzenia organu odwoławczego co do tego, że trzeba przeprowadzić całe postępowanie dowodowe od nowa jest nieuprawnione na tle poczynionych ustaleń i zebranych przez organ pierwszej instancji dowodów w sprawie.

Sąd podziela pogląd organu odwoławczego co do tego, że nastąpiło naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji powiadomił pełnomocnika J. S. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz zgłoszenia żądań już po wydaniu decyzji. Niemniej jednak organ odwoławczy nie wykazał, by w świetle zarzutów odwołania uchybienie to miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a tylko wówczas mogłoby ono stanowić podstawę do uchylenia decyzji organu meldunkowego.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy powinien poddać analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy i w przypadku wątpliwości skorzystać z uprawnień wynikających z art. 136 § 1 k.p.a. Zarzuty wobec postępowania organu pierwszej instancji sformułowane w odwołaniu, jak i te podniesione z urzędu w zaskarżonej sprzeciwem decyzji miały niewątpliwie charakter formalny, a zatem nie przesądzały o konieczności powtórzenia całego postępowania dowodowego.

Sąd podziela też wyrażone przez organy obu instancji stanowisko, że wszczęcie postępowania o przywrócenie naruszonego posiadania nie uzasadnia zawieszenia postępowania meldunkowego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję organu odwoławczego w całości na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl.