Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 10/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 80, art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 191 ust. 5 i 9
journal: Dz.U. 2023 poz 1426
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2023r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania do wypoczynku oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2023 r., nr [...], Starosta P., na podstawie na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 1 i ust. 4, art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm., dalej: u.w.r.s.p.z.), odmówił przyznania K. B. i R. K. dofinansowania do wypoczynku na dziecko V. D..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie wniosku z dnia 14 lipca 2023 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania dofinansowania do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 u.w.r.s.p.z. starosta może przyznać dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka. Omawiana forma pomocy jest świadczeniem fakultatywnym, a decyzja w sprawie przyznania świadczenia w formie dofinansowania do wypoczynku ma charakter indywidualny i zależna jest m.in. od możliwości finansowych w zakresie rodzinnej pieczy zastępczej powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej.

Starosta zwrócił również uwagę na fakt, iż zgodnie z art. 191 ust. 1 u.w.r.s.p.z. wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy zastępczej. Małoletnia V. D. przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej zamieszkiwała na terenie Miasta K.. Zatem powiatem właściwym do pokrywania wszelkich wydatków jest Miasto K. .

Dalej organ wskazał, że pismem z dnia 28 lipca 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. poinformował, że nie wyraża zgody na przyznanie świadczenia w formie dofinansowania do wypoczynku. Z tego względu Starosta P. nie może przychylić się do wniosku rodziny zastępczej i przyznać wnioskowaną pomoc.

Nadto organ zaznaczył, iż ewentualne wydatkowanie środków własnych Powiatu [...] na przedmiotowe świadczenie, w sytuacji jednoznacznej odmowy ich zwrotu przez Miasto K., mogłoby rodzić zarzuty uchybienia zasadom wydatkowania środków publicznych określonych w ustawie z dnia 27.08.2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634) oraz ustawy z dnia 17.12.2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 289).

Pismem z dnia 30 sierpnia 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego R. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do dofinansowania do wypoczynku na dziecko V. D..

W uzasadnieniu odwołujący wskazał, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, która jest rażąco niesprawiedliwa. Odwołujący podniósł, że siostra V. D. - A. D. otrzymała dofinansowania do wypoczynku, co stanowi dyskryminację dzieci, które powinny być tak samo traktowane. Zdaniem odwołującego, prawdą jest, że decyzja administracyjna w tym przypadku ma charakter uznaniowy, co nie oznacza dowolności działania organu. Odwołujący podniósł, że ze względu na trudną sytuacją związaną z jego całkowitą niezdolnością do pracy co najmniej od maja 2019 r. jemu oraz K. B. należy się pomoc finansowa, w tym na dofinansowanie wypoczynku dzieci, które są pod ich opieką. Zdaniem odwołującego organ I instancji nie przeanalizował kompleksowo sprawy, która powinna być rozpatrywana z uwzględnieniem dobra dziecka, które nie powinno ponosić negatywny decyzji innego urzędu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 26 października 2023 r., nr [...], na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz.570) oraz art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. u.w.r.s.p.z. rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka starosta może przyznać świadczenie na dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka. Świadczenie to jest świadczeniem fakultatywnym, a decyzja o przyznaniu tego świadczenia ma charakter indywidualny i zależna jest od możliwości finansowych w zakresie rodzinnej pieczy zastępczej powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w rodzinie zastępczej. Ponieważ V. D. przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej po raz pierwszy zamieszkiwała na terenie Miasta K., dlatego też powiatem właściwym do pokrywania wszelkich wydatków związanych z pieczą zastępczą jest Miasto K. (art. 191 ustawy u.w.r.s.p.z.). W związku z powyższym Powiat [...] i Miasto K. w dniu 10 września 2015 r. zawarły porozumienie nr [...] w sprawie przyjęcia dziecka do rodziny zastępczej oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego opiekę i wychowanie. Zgodnie z przywołanym porozumieniem Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P., wystąpiło pismem z dnia 21 lipca 2023 r. do Prezydenta Miasta K. z zapytaniem, czy jest możliwość udzielenia dofinansowania do wypoczynku dla V. D.. Pismem z dnia 28 lipca 2023 r., nr [...], Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. poinformował, że nie wyraża zgody na przyznanie świadczenia w formie dofinansowania do wypoczynku.

Kolegium wyjaśniło, że ewentualne wydatkowanie środków własnych Powiatu P. na przedmiotowe świadczenie, w sytuacji gdy Miasto K. odmówiło pokrycia tego wydatku, rodziłoby zarzuty uchybienia zasadom wydatkowania środków publicznych, określonych w ustawie o finansach publicznych oraz naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Powiat K. zatem nie zwróciłby tych środków Powiatowi P. z uwagi na naruszenie postanowień zawartego porozumienia. Zatem odmowa przyznania dofinansowania do wypoczynku dla V. D. przez organ I instancji jest uzasadniona.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 21 lipca 2023 r., nr [...], Starosta P. przyznał dofinansowanie do wypoczynku dla A. D. w kwocie [...]zł, gdyż wychowanka przed umieszczeniem jej pierwszy raz w pieczy zastępczej mieszkała na terenie powiatu p. . Zatem zgodnie z art. 191 ustawy u.w.r.s.p.z. powiatem zobowiązanym do ponoszenia wydatków na to dziecko był Powiat P.. Kwestię tę reguluje Zarządzenie nr [...] Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 11 stycznia 2023 r.

Ponadto wyjaśniono, że dofinansowanie do wypoczynku jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym niezależnie od dochodów rodziny zastępczej. Jednostki działające w zakresie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wspierają rodziny zastępcze w zakresie obowiązujących przepisów prawa oraz w ramach posiadanego budżetu, niezależnie od dochodów, jakimi dysponują rodziny, czy też dzieci znajdujące się pod ich opieką. Świadczenie to nie jest obligatoryjne.

Skargę na powyższą decyzję pismem z dnia 13 grudnia 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. K.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77, art. 8, art. 11, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczących sytuacji życiowej mał. V. D. i jej opiekunów prawnych, a także naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 pkt 2 lit a. u.w.r.s.p.z. poprzez niezasadną odmowę przyznania skarżącemu i K. B. dofinansowania do wypoczynku dla V. D..

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2023 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 11 sierpnia 2023 r., nr [...], odmawiającą przyznania K. B. i R. K. dofinansowania do wypoczynku dla dziecka V. D..

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2023 r., poz. 447, dalej: u.w.r.s.p.z.). Ustawa ta określa m.in. zasady przyznawania pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych. Pomoc ta niewątpliwie ma charakter złożony, a składają się na nią świadczenia o charakterze okresowym oraz jednorazowe. W ramach tej pomocy można wyróżnić świadczenia zasadnicze i specjalne. Świadczeniem zasadniczym jest pomoc przyznawana rodzinom zastępczym w trakcie pobytu dziecka w tej rodzinie, mająca na celu częściowe zaspokojenie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka w rodzinie. Świadczeniami specjalnymi są te, które przyznawane są rodzinie zastępczej w momencie przyjęcia dziecka do rodziny lub w przypadku wystąpienia zdarzenia losowego lub innego zdarzenia mającego wpływ na jakość sprawowanej opieki. Pomoc zasadnicza należy do świadczeń okresowych, ponieważ przyznawana jest w trakcie pobytu dziecka w rodzinie zastępczej. Stanowi o niej przepis art. 80 u.w.r.s.p.z.

Świadczenia specjalne mogą mieć charakter świadczenia jednorazowego lub okresowego. Świadczenie jednorazowe może być przyznane w przypadku wystąpienia konieczności pokrycia niezbędnych wydatków związanych z potrzebami przyjmowanego do rodziny dziecka oraz gdy w wyniku zdarzenia losowego dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej wymaga dodatkowej pomocy. Świadczenie okresowe przyznawane jest, gdy na skutek zdarzenia losowego dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej wymaga dodatkowej pomocy. Świadczenia specjalne przyznawane są w ramach uznania administracyjnego i nie mają statusu publicznego prawa podmiotowego. Z powyższego wynika więc jednoznacznie, że świadczenie na pokrycie zdarzeń losowych lub innych zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jego przyznanie nie jest więc obowiązkiem organu, lecz jest to świadczenie, które organ administracji publicznej może lecz nie musi przyznać, i to nawet wtedy gdy wnioskujący spełnia kryteria ustawowe.

Świadczenia specjalne wymienia art. 83 u.w.r.s.p.z. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, rodzinie zastępczej starosta może przyznać dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka. Ustawodawca posłużył się w tym przepisie słowem "może" co oznacza, że przyznanie świadczenia oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. W związku z uznaniowym charakterem decyzji w przedmiocie przyznania tego świadczenia, podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności działania organu administracji publicznej z prawem. Nie mogą badać samego uznania administracyjnego. Badanie nie może obejmować tej części decyzji, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. Organ winien jednak zadbać o to, aby decyzja nie posiadała cech dowolności. Kontrola sądowa obejmuje bowiem, obok kontroli sposobu ustalania faktów, wszechstronności ich oceny oraz wyboru sposobu załatwienia sprawy, także to, czy zakres swobody decyzyjnej nie oznacza podjęcia decyzji dowolnej. Podobnie, kontroli sądowej podlega także samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10).Takiej więc kontroli Sądu podlega to czy organy orzekające w sprawie w ogóle mogły działać w ramach uznania administracyjnego i czy granic tego uznania nie przekroczyły.

Istotne w sprawie pozostaje to, że wymieniona powyżej ustawa w sposób jednoznaczny określa zasady wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej stanowiąc w art. 191, że koszty związane z umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej pokrywa powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie zaś z ust. 5 tego przepisu powiat, na terenie którego funkcjonuje mogąca przyjąć dziecko rodzina zastępcza zawiera z powiatem miejsca zamieszkania dziecka przed przyjęciem go do rodziny zastępczej, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków związanych z umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej. Art. 191 ust. 9 u.w.r.s.p.z. wskazuje ponadto, że to gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi powyższe wydatki w ustalanych tam proporcjach.

W związku z faktem, iż przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej, V. D. miała miejsce zamieszkania na terenie Miasta K., Powiat P. i Miasto K. w dniu 10 września 2015 r. zawarły porozumienie nr [...] w sprawie przyjęcia dziecka do rodziny zastępczej oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego opiekę i wychowanie. W niniejszej sprawie Miasto K. nie wyraziło zgody na przyznanie wnioskowanego przez skarżącego świadczenia, a tym samym brak jest podstaw do domagania się takich świadczeń od Starosty P. .

Sąd zauważa, iż zawarte pomiędzy powiatami porozumienie na charakter cywilnoprawny i jest wiążące. Dopóki więc funkcjonuje w obrocie, na podstawie tych postanowień powiat sprawujący opiekę nad rodziną przyjmującą dziecko może stanowić o świadczeniach przysługujących rodzinie zastępczej z tego tytułu.

W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej organ wyjaśnił motywy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, iż zobowiązane do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej Miasto K. nie wyraziło zgody na sfinansowanie wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak środków finansowych. Zdaniem Sądu, wynikający z tego stanu rzeczy brak środków finansowych na pokrycie wnioskowanego świadczenia stanowi wystarczającą, uzasadnioną przyczynę nieuwzględnienia żądania skarżącego. W świetle powyższego, za niezasadny należy uznać zarzut dyskryminującego charakteru zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty P. .

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu i instancji wydane zostały z godnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcia organy uwzględniły ustalone okoliczności stanu faktycznego. Należy przy tym pamiętać, że rola sądu administracyjnego jako kontrolera decyzji opartych na konstrukcji uznania administracyjnego jest odmienna, niż w przypadku związania organu treścią normy prawa materialnego. Organowi przypisana bowiem została swoboda decyzyjna, a wybór rozwiązania sprawy nie może zostać mu narzucony. Kontrola sądu administracyjnego, w takim przypadku, nie obejmuje kwestii słuszności wyboru rozstrzygnięcia. Ogranicza się natomiast do oceny sposobu ustalenia treści kryteriów indywidualizujących i zbudowania treści decyzji, w szczególności sposobu uzasadnienia przez organ administracyjny podjętych działań i towarzyszących mu rozumowań.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) oddalił skargę.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 9 stycznia 2024 r., w oparciu o art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327).