Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 212/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, ust. 3, ust. 16, art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1692
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...] Wójt Gminy R. na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 3, ust. 16 zd. 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.) odmówił przyznania R. M. (dalej określany jako Skarżący) dodatku węglowego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] .09.2022 r. Skarżący złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, przysługuje on osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.

Organ ustalił, że źródło ogrzewania znajdujące się w miejscu zamieszkania strony zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków po raz pierwszy w dniu 29.06.2022 r., gdzie rodzajem stosowanych w kotłach paliw stałych zaznaczono drewno kawałkowe. Następnie 21.09.2022 r. dokonano korekty deklaracji poprzez dodanie do wcześniej zgłoszonego drewna kawałkowego również węgla i paliw węglopochodnych. Tego typu zmiana, obejmująca ponowne wskazanie rodzaju źródła ciepła lub zmiany rodzaju paliwa, nie może być traktowana w kategoriach zmiany uprzednio złożonej deklaracji, a jako złożenie nowego dokumentu. W ramach korekty mogą być uwzględniane bowiem jedynie takie zmiany, które nie weryfikują źródła ogrzewania bądź stosowanego paliwa.

W odwołaniu od ww. decyzji Skarżący podał, że ma dwa źródła ciepła na paliwo stałe: piec węglowy i kominek-kozę, a paliwem jest węgiel oraz brykiet drzewny. Wyjaśnił, że nie wie, dlaczego pani w urzędzie gminy zaznaczyła mu w rubryce jako paliwo drewno kawałkowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r., nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej powoływana jako kpa) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Skarżący w dniu 21 września 2022 r. wystąpił z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, wskazując w części objętej pkt 3 dotyczącej źródeł ogrzewania na paliwo stałe, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. W dniu 21 września 2022 r. złożył korektę deklaracji dotyczącej źródeł ciepła, gdzie wskazał, że zainstalowanym źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowym). Liczba zainstalowanych źródeł ciepła wynosi 2, liczba eksploatowanych źródeł ciepła wynosi 2, ich funkcja dotyczy c.o. i c.w.u. Z tej zmienionej deklaracji wynika, że jako rodzaj stosowanych w kotłach paliw stałych wskazano węgiel i paliwa węglopochodne.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.

Wskazany przepis zawiera enumeratywny katalog źródeł ogrzewania, w przypadku których osoby mogą ubiegać się o ustalenie prawa do dodatku węglowego. Jednocześnie przepis wskazuje, że dodatek węglowy przysługuje, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Tymczasem, jak wynika z dokumentów, pierwotna deklaracja złożona 29.06.2022 r. dotycząca źródeł ciepła, wskazywała jako zainstalowane źródło kominek/kozę oraz kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowym). Jako rodzaj stosowanych w kotle paliw stałych wskazano drewno kawałkowe. Dopiero kolejna deklaracja jako rodzaj stosowanych w kotłach paliw stałych wskazuje węgiel i paliwa węglopochodne. Należy wskazać, że to właściciel pieca za podane informacje ponosi odpowiedzialność osobiście i należy podawać prawdziwe i pełne informacje.

Powołany przepis wymaga, aby źródło ciepła było zgłoszone do dnia 11 sierpnia 2022 r., a po tym dniu wpisane lub zgłoszone po raz pierwszy. Z uwagi na to, że pierwotna deklaracja dotycząca źródeł ciepła wskazuje jako zainstalowane źródło ciepła kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowym), a jako rodzaj stosowanych w kotłach paliw stałych, drewno kawałkowe, wnioskowane świadczenie nie przysługuje, albowiem zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.

Powyższe oznacza, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. W przypadku, gdy po 11 sierpnia 2022 r. dokonano modyfikacji złożonej deklaracji CEEB, która to modyfikacja spowodowała uzyskanie uprawnienia do pobrania dodatku węglowego (np. zmiana rodzaju paliwa) - świadczenie to nie może być przyznane. Należy podkreślić, że organ administracji nie naruszył ani przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego. Wydana decyzja jest zgodna z przepisami ustawy o dodatku węglowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy w niniejszej sprawie stanowił art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.

Organy, poprzestając na gramatycznej wykładni ww. przepisu, oraz nie ustalając w prawidłowy sposób stanu faktycznego, stanęły na stanowisku, że skoro z deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw złożonej dnia 29.06.2022 r. jako źródło ciepła wskazano jako zainstalowane źródło kominek/kozę oraz kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy z ręcznym podawaniem paliwa/zasypowym), a jako rodzaj stosowanych w kotle paliw stałych - drewno kawałkowe, natomiast kolejna deklaracja złożona 21.09.2022 r. jako rodzaj stosowanych w kotłach paliw stałych wskazuje węgiel i paliwa węglopochodne – to z uwagi na to, że druga deklaracja została złożona po 11.08.2022 r. (a więc po dacie określonej w cyt. art. 2 ust. 1), nie można uwzględnić jej treści, rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie dodatku węglowego. Z takim poglądem nie sposób się zgodzić.

Dla oceny prawidłowości orzekania w analizowanej sprawie ma znaczenie ponadto treść art. 2 ust. 15f i 15g ustawy o dodatku węglowym, obowiązujących od 4.11.2022 r. Zgodnie z art. 2 ust. 15f i 15g, "W przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji.". Stosownie do ust. 15g "Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.". Natomiast w myśl art. 2 ust. 15 ustawy o dodatku węglowym, "Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków". Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych (art. 2 ust. 15b ustawy).

Przywołane wyżej przepisy prawa przedstawiają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku węglowego. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu (art. 2 ust. 15f). Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, by w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Zatem informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku muszą zostać zweryfikowane przez organ.

Nie można zgodzić się z organem, że złożenie korekty deklaracji CEEB nie ma żadnego wpływu na postępowanie w przedmiocie przyznania dodatku węglowego. To wskazuje, że w istocie organ odwoławczy nie dokonał prawidłowej weryfikacji wniosku Skarżącego w zakresie głównego źródła ogrzewania zgłoszonego do CEEB wpisanego lub zgłoszonego do tej ewidencji, do czego zobowiązywała go dyspozycja art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym. Należy bowiem zauważyć, że art. 27g ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.) przewidują możliwość złożenia nowej deklaracji, w tym deklaracji korygującej uprzednio podane informacje dotyczące uruchomienia źródła ciepła lub źródła spalania paliw. Przyjęcie za zasadne stanowiska organu prowadziłoby do wniosku, że złożenie deklaracji z błędnymi danymi nigdy nie mogłoby podlegać zmianie w celu dostosowania go do stanu zgodnego z rzeczywistością, co następnie przełożyłoby się na możliwość przyznania dodatku węglowego, a z drugiej strony niezłożenie deklaracji dawałoby możliwość przyznania tegoż dodatku.

Nie można pominąć w sprawie wprowadzonych przez ustawodawcę z dniem 4.11.2022 r. zmian w ustawie mocą ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236), skoro, jak stanowi art. 31 ust. 1 cyt. ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 26, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Tymczasem zmiany te zmierzają do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Zatem przepisy ustawy zobowiązują organ, np. w drodze wywiadu środowiskowego, do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych. Przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy (druk nr 2696) cyt.: "Proponowane rozwiązanie wspomoże budżety gospodarstw domowych, a przede wszystkim istotnie wpłynie na poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego najbardziej potrzebujących. Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej dla gospodarstw domowych, których głównym źródłem ciepła jest instalacja zasilana węglem kamiennym."

Z powyższych powodów zignorowanie przez organy administracji orzekające w tej sprawie regulacji ustawy w celu ustalenia rzeczywistego źródła ciepła używanego przez Skarżącego do ogrzewania budynku powoduje, że zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji nie mogły pozostać w obrocie prawnym i winny zostać z niego wyeliminowane. Nie sposób bowiem w okolicznościach faktycznych tej sprawy, w kontekście obowiązujących przepisów prawa, w szczególności ustawy o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, uznać, aby organy podjęły wszelką możliwą inicjatywę procesową w celu ustalenia istotnej dla wyniku sprawy okoliczności, jakiego źródła ciepła faktycznie używa Skarżący. Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że dodatek węglowy może zostać przyznany nie tylko osobie, która złożyła wniosek o jego wypłatę, ale również osobie, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku, a spełnia warunki do jego przyznania wynikające z ustawy, jak i osobie w gospodarstwie domowym, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, nie zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy (zob. art. 2 ust. 15f i ust. 15g cyt. ustawy).

Reasumując, w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organy nie miało rozstrzygającego znaczenia to, czy Skarżący złożył korektę deklaracji po 11 sierpnia 2022 r., ale to, czy faktycznie źródłem ciepła w jego gospodarstwie domowym było źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Organy w kontrolowanym postępowaniu nie dokonały zatem kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych, czym naruszyły przepisy prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływana jako "ppsa"), orzekł jak w sentencji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.