Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 968/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Opłaty administracyjne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 221 ust. 2 i  art. 72 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) sędzia WSA Gabriela Nowak asesor WSA Anna Milicka - Stojek Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2020 r. nr KOX/5913/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym orzeczeniem z 9 grudnia 2020 r., nr KOX 5913/Po/19, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium") - na podstawie art. 78 ust. 2 w zw. z art. 73 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 65, dalej: "u.g.n.") a także art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r., poz. 270, dalej: "ustawa zmieniająca") - po rozpatrzeniu wniosku L. S., orzekło o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej.

Orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z [...] listopada 2018 r., nr [...] (doręczonym w dniu 7 grudnia 2018 r., karta 20 akt administracyjnych) Zarząd Dzielnicy [...] , działając w imieniu Prezydenta [...](dalej: "organ", "Prezydent") - na podstawie art. 221 ust. 2 i art. 72 ust. 3 u.g.n. - ustalił od dnia 1 stycznia 2019 r. opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego[...] części nieruchomości gruntowej opisanej w księdze wieczystej nr [...] , stanowiącej działkę ew. nr [...] w obrębie [...] o powierzchni [...] m2, położonej w W. przy ul. [...] , związanej z własnością lokalu użytkowego. Wysokość opłaty rocznej z tytułu udziału organ ustalił w kwocie 5 810,88 zł, wskazując, że L. S. (jako jeden z adresatów pisma) wnosi opłatę od udziału 0,136804 części w wysokości 794,95 zł. Podstawą do ustalenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego była aktualna wycena nieruchomości ustalona na podstawie operatu szacunkowego z dnia 22 października 2018 r., sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego. Wartość nieruchomości biegły określił w wysokości 1 562 028 zł. Organ wskazał, że stawka opłaty rocznej w wysokości 3%, adekwatna jest dla aktualnego sposobu korzystania z nieruchomości.

Prezydent pouczył użytkownika wieczystego, że w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma może złożyć do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniosek o ustalenie, że opłata i stawka procentowa opłaty zostały ustalone w sposób nieuzasadniony albo uzasadniony w innej wysokości.

Pismem z 18 grudnia 2018 r. L. S. wniósł o uchylenie ww. opłaty wskazując, że jest ona sprzeczna z ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Wniósł o połączenie do wspólnego rozpoznania sprawy z wnioskami pozostałych współwłaścicieli tego lokalu, wymienionymi w piśmie z 26 listopada 2018 r. Wyjaśnił, że nabył udział w części działki gruntu przy ul. [...] i tym samym kontynuuje umowę B. K. , który aktem notarialnym z [...] grudnia 1992 r., Rep [...] odzyskał przedmiotową działkę gruntu i posadowiony na niej budynek mieszkalny od Gminy. Zgodnie z § 3 tego aktu opłata z tytułu ustanowienia użytkowania wieczystego (na lat 99) na rzecz B. K. została ustalona na jeden tysiąc złotych jako oplata symboliczna za przejętą w 1945 r. prywatną własność gruntu warszawskiego. Fakt niepobierania opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego od następców prawnych świadczy o uznaniu przez m. st. Warszawa, że prawa nabyte przez B. K. przeszły na następców prawnych nabytych udziałów w działce gruntu.

Pismem z 12 listopada 2019 r. Prezydent [...] wniósł o oddalenie wniosku L. S. i ustalenie od dnia 1 stycznia 2019 r. opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu na podstawie pisma z 26 listopada 2018 r. Organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została oddana umową z 4 grudnia 1992 r. w użytkowanie wieczyste oraz ustalona została jednorazowa symboliczna opłata, następnie - użytkownik wieczysty zbył przysługujące prawo użytkowania wieczystego. Organ wyjaśnił, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 października 2013 r., I OSK 1200/13 "czynsz symboliczny nie może być utrzymywany wobec osób, które nie utraciły prawa własności nieruchomości wskutek wejścia w życie dekretu i nabyły prawo użytkowania wieczystego na warunkach rynkowych." Dalej (powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych) organ wskazał, że w przypadku zbycia nieruchomości, uprawnienia osób do nieodpłatnego użytkowania wieczystego gruntu należy traktować podmiotowo, jako odnoszące się wyłącznie do pierwszych właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, bowiem nie przechodzą one na kolejnych nabywców nieruchomości. W tej sytuacji zasadne było ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego dla kolejnego nabywcy i użytkownika wieczystego. Nastąpiło ono w trybie art. 221 u.g.n. Powyższy przepis art. 221 ust. 2 u.g.n. umożliwia określenie wysokości stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, jeżeli przy oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste stawka ta nie została określona, tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. W tym przypadku stosuje się do ustalenia stawki zwykły tryb przewidziany w przepisach art. 78-81 u.g.n. Stawka procentowa opłaty rocznej w wysokości 3% ustalona została zgodnie z aktualnym sposobem korzystania z nieruchomości z uwzględnieniem aktualnej wartości nieruchomości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie orzeczeniem z 9 grudnia 2020 r., nr KOX 5913/Po/19 umorzyło postępowanie w sprawie wskazując, że dotyczy ono aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego części nieruchomości gruntowej. Kolegium powołało się na art. 77 ust. 1 i 3 u.g.n., zgodnie z którym wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, podlega aktualizacji nie częściej niż raz na 3 lata, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Zaktualizowaną opłatę roczną ustala się, przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej, od wartości nieruchomości określonej na dzień aktualizacji opłaty. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się z urzędu albo na wniosek użytkownika wieczystego nieruchomości gruntowej, na podstawie wartości nieruchomości gruntowej określonej przez rzeczoznawcę majątkowego. Kolegium uznało, że istotne znaczenie ma art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej, który wszedł w życie 13 lutego 2019 r. Stosownie do ust. 1 powołanego wyżej przepisu, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Natomiast art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej przewiduje, że postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Kolegium stwierdziło, że "przepis ten oznacza, iż z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się postępowania w sprawie aktualizacji opłat, jeśli zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a zatem gdy wypowiedzenie zostało doręczone po dniu 5 października 2018 r."

Organ pouczył strony o treści art. 80 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W razie wniesienia sprzeciwu w terminie, orzeczenie niniejsze traci moc, nawet gdy sprzeciw odnosi się tylko do części orzeczenia.

Sąd Rejonowy dla [...] I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt [...], po rozpoznaniu sprawy z powództwa L. S. przeciwko [...] o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego odrzucił sprzeciw [...] od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w Warszawie z dnia 9 grudnia 2020 r., sygn. akt KOX/5922/Po/19. Na skutek zażalenia pozwanego na ww. postanowienie, Sąd Okręgowy w W. V Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z dnia 6 marca 2023 r., sygn. akt [...] oddalił zażalenie [...].

Pismem z 11 kwietnia 2023 r. [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przywrócenie terminu do złożenia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 grudnia 2020 r., nr KOX/5913/Po/19, załączając jednocześnie skargę. W skardze [...] (dalej: "skarżący") zarzuciło naruszenie:

1) przepisu art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy;

2) przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów przez niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu [...] podniosło, że ani Kolegium ani sąd powszechny nie wzięli w ogóle pod uwagę, że przy niniejszej sprawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, nie może mieć zastosowanie z uwagi na fakt, iż nie doszło do aktualizacji opłaty rocznej, a do jej ustalenia na podstawie art. 221 ust. 2 i art. 72 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a opłata roczna na przedmiotowej nieruchomości nie była dotychczas ustalana.

[...] wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia Kolegium z 9 grudnia 2020 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości prezentowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd uznał wniesioną skargę za dopuszczalną.

Kolegium naruszyło art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a., poprzez wadliwe pouczenie o środku zaskarżenia, tj. sprzeciwie do sądu powszechnego w sytuacji, w której od decyzji (orzeczenia) o umorzeniu postępowania, jako rozstrzygnięcia o charakterze wyłącznie formalnym, nie przysługiwał tego rodzaju środek zaskarżenia, co zostało przesądzone powołanym wyżej rozstrzygnięciem sądu powszechnego. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy (jak w niniejszym przypadku), sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym - t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259). Przede wszystkim jednak błędne pouczenie w orzeczeniu (w decyzji) co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała (art. 112 kpa). Skarżące Miasto zastosowało się do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu Kolegium błędnego pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego. Wobec tego oraz z uwagi na odrzucenie sprzeciwu przez sąd powszechny, Sąd orzekający przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając - w zakresie terminu do jej wniesienia - że została ona złożona niezwłocznie po doręczeniu skarżącemu postanowienia Sądu Okręgowego w W..

Skarga [...] jest zasadna.

Podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia Kolegium umarzającego postępowanie stanowi art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją (ust. 1). Postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się (ust. 2).

Z akt sprawy wynika jednak, że pismem z 26 listopada 2018 r. Prezydent [...]ustalił opłatę z tytułu użytkowania wieczystego na podstawie art. 221 ust. 2 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem "Jeżeli przy oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nie została określona wysokość stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, właściwy organ określi wysokość tej stawki (...) stosując tryb postępowania określony w art. 78-81." Wysokość stawki procentowej organ ustalił na podstawie art. 72 ust. 3 u.g.n. Organ, ustosunkowując się w piśmie z 12 listopada 2019 r. do wniosku użytkownika wieczystego, że ustalenie opłaty jest nieuprawnione wyraźnie wskazał, iż kolejny nabywca użytkowania wieczystego gruntu (w tym przypadku L. S. ) nie może korzystać z uprawnienia do nieodpłatnego użytkowania wieczystego gruntu, gdyż to uprawnienie (czynsz symboliczny) dotyczy tylko pierwszych właścicieli lub ich spadkobierców. W konsekwencji, organ wniósł o oddalenie wniosku L. S. i ustalenie od dnia 1 stycznia 2019 r. opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu na podstawie pisma z 26 listopada 2018 r.

Pomimo tak ukształtowanego stanu faktycznego, Kolegium nie odniosło się do akt sprawy i zastosowanej przez Prezydenta [...]podstawy prawnej przy ustaleniu opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego (art. 221 ust. 2 u.g.n.), jednocześnie powołując się w orzeczeniu z 9 grudnia 2020 r. na art. 77 u.g.n. dotyczący aktualizacji opłaty. Tym samym Kolegium nie rozpoznało sprawy co do istoty.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wydało zaskarżone orzeczenie z naruszeniem przepisów wskazanych w skardze a także przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku organ podejmie stosowne orzeczenie.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy. Na kwotę 680 zł składa się wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).