Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 318/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: § 9 ust. 1, § 8
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 34 § 2 pkt 1 i § 3, art. 18
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z dnia 9 marca 2023 r. znak: NEP.906.8.2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 9 marca 2023 r. znak: NEP.906.8.2023 Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Kielcach (ŚPWIS), po rozpatrzeniu zażalenia A. M., na podstawie 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 17 § 1, art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553 ze zm.), art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.), art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela tj. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Staszowie (PPIS) z 5 stycznia 2023 r. znak: SE IVa-4110/34/17 w sprawie zgłoszonych zarzutów.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że W. M. (ur. 7 kwietnia 2009 r.) na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1657, ze zm.), zwanej dalej "ustawą", podlega szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis oraz śwince, odrze i różyczce. Ciążący na jego rodzicach prawny obowiązek poddania go obowiązkowym szczepieniom nie został zrealizowany. Brak jest także potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwskazań do szczepienia małoletniego.

Wobec powyższego na wniosek wierzyciela, ŚPWIS działający z upoważnienia Wojewody Świętokrzyskiego w oparciu o umocowanie zawarte w treści "Porozumienia w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym" z dnia 27 lutego 2014 r., przekazał zobowiązanemu A. M. tytuł wykonawczy nr 16/19 z dnia 16 grudnia 2019 r. i wszczął wobec niego egzekucję administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym.

A. M. pismem z dnia 9 listopada 2022 r. wniósł do ŚPWIS zarzuty do tytułu wykonawczego. Przekazane zarzuty wierzyciel oddalił w całości postanowieniem z dnia 5 stycznia 2023 r. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zostało zakwestionowane w wywiedzionym zażaleniu pełnomocnika strony, wniesionym w ustawowo przewidzianym terminie.

Do dnia rozpoznania środka odwoławczego stan faktyczny w tej sprawie nie uległ zmianie. W. M. nie został poddany obowiązkowym szczepieniom, które wskazane zostały w treści tytułu wykonawczego, jak również wierzyciel ani organ egzekucyjny nie został w sposób skuteczny poinformowany o istnieniu u małoletniego przeciwskazań do szczepień.

ŚPWIS rozpatrując zarzut, iż PPIS w Staszowie w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2023 r. "w ogóle nie odniósł się do okoliczności powoływanych przez strony, mających charakter indywidualny i jednostkowy, powołując jedynie generalne normy", zauważył, że wierzyciel w swoim stanowisku zaznaczył, że A. M. jako przedstawiciel ustawowy małoletniego W. M. nie zgłosił się z małoletnim na wyznaczoną konsultację specjalistyczną w poradni ds. szczepień w dniu 27 kwietnia 2020 r. jak również w kolejnych wyznaczonych terminach, tj. 24 sierpnia 2020 r. oraz 14 września 2020 r. Jak wynika z poczynionych przez PPIS w Staszowie ustaleń, wbrew twierdzeniom strony, poradnie specjalistyczne prowadzące konsultacje dotyczące szczepień pracowały regularnie także w okresie wprowadzonego stanu epidemii. A. M. pomimo ponownego uzyskania w dniu 30 listopada 2022 r. skierowania do poradni z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, Przychodni Zdrowia w [...], nie ustalił terminu wizyty dla syna. Nie ma również potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwskazań lekarskich, które od prawnego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym mogłyby A. M. zwolnić. Powyższe potwierdza pismo Zastępcy Dyrektora ds. Lecznictwa Otwartego Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika w Krakowie z dnia 3 stycznia 2023 r., będące odpowiedzią na pismo PPIS z dnia 29 grudnia 2022 r.

W ocenie ŚPWIS organ I instancji w sposób indywidualny i jednostkowy ustosunkował się do podnoszonych przez stronę zarzutów, odnosząc się bezpośrednio do przypadku W. M., a posiadaną przez siebie wiedzę na temat sytuacji małoletniego zaktualizował bezpośrednio przez wydaniem postanowienia z dnia 5 stycznia 2023 r.

Zdaniem ŚPWIS nie budzi wątpliwości fakt, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest dokumentem technicznym, precyzującym obowiązki wynikające z ustawy. Podobnie jak i nie rodzi jakichkolwiek wątpliwości okoliczność, że podstawą prawną toczącego się postępowania jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy, a nie wskazany przez stronę Komunikat. Ten stanowi jedynie uzupełnienie regulacji prawnych dot. szczepień obowiązkowych, zawiera informacje i wytyczne na temat sposobu realizacji szczepień oraz jest przeznaczony dla lekarzy i pielęgniarek będących realizatorami ww. obowiązku.

Zdaniem organu obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym, podobnie jak szereg innych obowiązków wynikających wprost z przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, aktualizuje się dopiero w wyniku określonych czynności podejmowanych przez lekarza posiadającego określone obowiązki, uprawnienia i wiedzę medyczną. W związku z powyższym wydaje się uzasadnione i zrozumiałe, że w określonym stanie faktycznym wyłącznie lekarz jest w stanie ustalić wszelkie wynikające ze stanu zdrowia przesłanki, które aktualizują prawny obowiązek szczepienia wynikający wprost z przepisów prawa. Gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu obowiązku poddania dziecka szczepieniom miały czekać aż do ukończenia przez nie 19 roku życia, to cel zapobieżenia powstania sytuacji wskazanych w art. 33 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie byłby osiągnięty, a jak wynika z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma swoje uwarunkowania immunologiczne.

Organ zaznaczył, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia (art. 17 ust. 2 ustawy). Przeprowadzający konsultację specjalistyczną lekarz, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, dokonuje wpisu w dokumentacji medycznej, uwzględniając w nim okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaj szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualny program szczepień z podaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

W karcie uodpornienia małoletniego W. M. w części "Przeciwwskazania do szczepień" brak jest informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. Nadto, w przedmiotowej sprawie na dzień dzisiejszy nie ma jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która mogłaby stanowić podstawę do odroczenia poddania małoletniego W. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wystawionego przez lekarza zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności obowiązku szczepień wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek i aktualnej wiedzy medycznej.

Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym, ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu i określają wszystkie istotne cechy tego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. To na stronie, jako rodzicu małoletniego W. M., spoczywa obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza, sprawującego nad nim opiekę zdrowotną, w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych i wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu zasadniczo aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia, chyba że w wyniku badania kwalifikacyjnego stwierdzono istnienie przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo przedstawiono zaświadczenie o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Przedział wiekowy na przeprowadzenie szczepień obowiązkowych został w ww. rozporządzeniu określony bardzo szeroko z uwagi na fakt, iż chociażby z przyczyn zdrowotnych zasadne może być wykonanie szczepienia według odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta, indywidualnego kalendarza szczepień. W świetle powyższego ŚPWIS wskazał, iż nie można uznać za uzasadniony zarzutu, z którego wynika, że "nie można przyjąć, iż jest wyznaczona konkretna data z przedziału w której dziecko należy poddać szczepieniu ".

W myśl art. 26 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jako że obowiązek szczepień wynika z treści przepisów obowiązującego prawa, nie jest ani koniecznym ani zasadnym orzekanie o nim aktem administracyjnym. Wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy wskazuje właściwą podstawę prawną obowiązku. Wskazana w nim treść obowiązku jest rozbudowana, precyzyjna i nie budzi żadnych wątpliwości. Wierzyciel, tj. PPIS w Staszowie, sporządził tytuł wykonawczy wobec A. M. w dniu 16 grudnia 2019 r., zgodnie z obowiązującym wówczas wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 850). Wbrew twierdzeniom strony zawierał on również pouczenie co do sposobu, terminu i podstawy prawnej do wniesienia przez stronę zarzutów. Przepisy prawa nie stanowią o konieczności ponownego sporządzania dokumentów w toku prowadzonego postępowania w przypadku zmiany wzorów formularzy wydanych po fakcie wystawienia pierwszego dokumentu we właściwej formie. W postanowieniu z dnia 5 stycznia 2023 r. wierzyciel odniósł się do tych zarzutów wskazując na aktualność wzoru tytułu wykonawczego w dniu jego wystawienia i wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz brak podstawy prawnej do konkretyzacji obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym w formie decyzji administracyjnej, który to wynika wprost z przepisu prawa.

Reasumując, zdaniem ŚPWIS analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skonfrontowana z treścią zarzutów, ich uzasadnieniem oraz podniesione przez pierwszoinstancyjnego wierzyciela argumenty motywujące wyrażone przez niego stanowisko, jak również treść przepisów obowiązującego prawa oraz odnoszące się do nich ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, pozwalają stwierdzić, że podniesione przez stronę zarzuty są bezzasadne i jako takie nie zasługują na uwzględnienie.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. M. zakwestionował postanowienie z 9 marca 2023 r. zarzucając:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

1) art. 17 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że szczepienia, o których mowa w powołanym przepisie, są wymagalne w stosunku do małoletniego W. M., podczas gdy małoletni powinien mieć ustalony indywidualny harmonogram szczepień, z uwagi na skierowanie go do poradni genetycznej i konieczność wykonania specjalistycznych badań, mających na celu wykluczenie możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych, z którymi boryka się rodzina skarżącego, a których wystąpienie w przypadku małoletniego, biorąc pod uwagę jego stan zdrowia, jest bardzo realne; powyższe stanowiło zatem niemożność zakwalifikowania go w tym momencie do szczepień ochronnych;

2) art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji oddalenie w znacznej części zarzutów zobowiązanego, podczas gdy aktualnie dziecko nie zostało zakwalifikowane do szczepień, albowiem wydano skierowanie do Poradni Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Krakowie, istnieje bowiem potrzeba przeprowadzenia specjalistycznych badań genetycznych, których wyniki będą istotne dla podjęcia decyzji w zakresie kolejnych szczepień;

3) art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie tego, że wobec małoletniego zostało wystawione skierowanie do Poradni Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka, kierujące go na dalszą konsultację oraz badania genetyczne, celem rozstrzygnięcia kwestii kolejnych szczepień, co mimo wszystko nie stanowiło przeszkody dla organu do oddalenia zarzutów we wskazanym zakresie;

4) art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez podjęcie prób wyegzekwowania obowiązku, który nie wynika z konkretnego przepisu prawa, a co za tym idzie organ niezasadnie stwierdza, że przekroczono terminy do zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące obecnie przepisy określają jedynie grupy wiekowe, podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy, kiedy dziecko musi być zaszczepione;

5) art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu, skutkach leczenia i zabiegu lekarskiego (którym niewątpliwie jest szczepienie).

II. Naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w taki sposób, że organy administracji publicznej nie dokonały wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w związku z czym organ wydał decyzję rażąco naruszającą słuszny interes obywateli, ponieważ istnieje uzasadniona konieczność przeprowadzenia badań genetycznych małoletniego i w odniesieniu do nich należy ustalić indywidualny kalendarz szczepień małoletniego;

2) art. 75 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia z pominięciem zebrania oraz analizy szerokiego materiału dowodowego, który wskazuje, iż małoletni powinien zostać skierowany na ewentualne szczepienie wg. indywidualnego kalendarza, po szczegółowym zbadaniu oraz wykluczeniu przeciwwskazań wynikających ze stanu zdrowia, co kwalifikuje go aktualnie do grupy wysokiego ryzyka;

3) art. 34 § 1 pkt 1 i § 3 u.p.e.a. poprzez oddalenie w znacznym zakresie zarzutów zobowiązanego, podczas gdy w żadnym zakresie nie zostały one rozpoznane i nie odniesiono się do podstaw wniesienia zarzutów, a co za tym idzie zdrowia małoletniego, które uniemożliwia w obecnej chwili zaszczepienie go.

Skarżący wniósł o:

1) uchylenie postanowienia z 9 marca 2023 r. w zakresie zaskarżonym w skardze i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji;

2) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści skargi, a w tym skierowania do poradni specjalistycznej (dokumenty mają zostać przedłożone do I terminu rozprawy) na fakt: diagnozy małoletniego W. M., konieczności odroczenia szczepień ochronnych oraz braku wymagalności szczepień na tym etapie;

3) zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że odroczenie szczepień małoletniego podyktowane jest wyłącznie jego złym stanem zdrowia oraz ryzykiem, które w zaistniałej sytuacji niesie za sobą zaszczepienie go w takim stanie. Małoletni jest obecnie pod stałą opieką z uwagi na stan zdrowia, który budzi wątpliwości i konieczność postawienia diagnozy, a następnie podjęcie decyzji co do ewentualnego harmonogramu szczepień.

Skarżący podniósł, że z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jednoznacznie wynika, że na możliwość egzekwowania poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. Dopiero po przekroczeniu tego wieku można egzekwować przymusowe szczepienie dziecka.

Ponadto zdaniem skarżącego Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa. Katalog źródeł prawa obowiązujących w Polsce został uregulowany w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek, który może podlegać egzekucji musi wynikać z konkretnych przepisów prawa. Żaden obowiązek wynikający z innych regulacji niż te wymienione w art. 87 Konstytucji nie może być podstawą egzekucji. Komunikaty GIS wiążą jedynie podmioty mu podległe. Obowiązek taki nie ma zatem charakteru powszechnego, komunikaty pełnią funkcję techniczną w zakresie wykonania szczepień, natomiast nie mogą stanowić źródła obowiązku, gdyż nie płyną z powszechnie obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Na wstępie wyjaśnić należy, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA z 26 M. 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19). Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), zwanej również dalej "ustawą", osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22). Stosownie do treści art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

Zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa się wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1433/20). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 M. 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni syn skarżącego nie został zaszczepiony przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.

Jeśli chodzi o zarzuty sformułowane przez skarżącego w piśmie z dnia 9 listopada 2022 r., pierwszy z nich dotyczył nieistnienia i braku wymagalności obowiązku. Powyższe rozważania jednoznacznie wskazują, że zasadnie oceniły organy orzekające w sprawie, iż zarzutu tego nie można uznać za uzasadniony, albowiem obowiązek ma wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. W sytuacji gdy, jak wyżej wspomniano, wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny.

Drugi z zarzutów wskazywał na niewykonalność obowiązku z uwagi na brak wykonania badania kwalifikacyjnego. Raz jeszcze podkreślić należy, że nie sposób przyjąć, iż badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, a samo wykonanie badania jest nierozerwalnie związane ze szczepieniem i obciążało skarżącego. Przepis art. 17 ust. 2 ustawy wskazuje, że warunkiem zaszczepienia dziecka jest uprzednie wykonanie badania lekarskiego kwalifikacyjnego, aby wykluczyć przeciwskazania do wykonania szczepienia. Jak wynika z akt sprawy, badanie takie w rozpatrywanym przypadku zostało wykonane w dniu 11 grudnia 2019 r., lekarz zakwalifikował dziecko do szczepienia, ale jego matka nie wyraziła zgody na szczepienie.

Kolejny z zarzutów opierał się na braku wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku; b) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a). Podzielić tu należy ocenę organów, że w aktach sprawy brak jest aktualnego zaświadczenia lekarskiego z określonym terminem odroczenia obowiązku wystawionego przez lekarza posiadającego wiadomości specjalne oraz wpisu w dokumentacji medycznej, uwzględniającego okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień z podaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Jak wspomniano, w czasie badania kwalifikacyjnego w dniu 11 grudnia 2019 r. nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepienia. Z akt sprawy wynika ponadto, że w dniu 30 grudnia 2019 r. zostało wystawione przez lekarza skierowanie do poradni specjalistycznej – Poradni Chorób Zakaźnych – Szczepień [...], a na dzień 27 kwietnia 2020 r. wyznaczony został termin wizyty w tej Poradni. W aktach brak jest jednak jakiejkolwiek dalszej dokumentacji z tym związanej, a w szczególności wykazującej istnienie przeciwwskazań do szczepienia. Z ustaleń organów wynika, że skarżący nie zgłosił się z małoletnim zarówno na ww. termin wizyty, jak i kolejne w dniach 24 sierpnia 2020 r. i 14 września 2020 r. Uzyskał też kolejne podobne skierowanie w dniu 30 listopada 2022 r., jednak nie ustalił terminu wizyty dla syna (por. pismo Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego [...] z dnia 3 stycznia 2023 r.).

W sprawie nie została zatem przedstawiona dokumentacja medyczna, o której mowa w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2172), a która dawałaby podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ww. rozporządzenia). Przy ocenie omawianego zarzutu należy pamiętać, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W związku z tym obawy artykułowane przez skarżącego, nie dość że nie są oparte na aktualnej i wymaganej przez prawo dokumentacji medycznej, to jeszcze nie uwzględniają tej przewidzianej przez prawo obowiązkowej procedury medycznej dodatkowo zabezpieczającej przed ewentualnymi negatywnymi skutkami szczepienia dla zdrowia osób obowiązanych do poddawania się tym szczepieniom.

Wreszcie zasadnie organ dostrzegł, że tytuł wykonawczy z 16 grudnia 2019 r. został wydany przez właściwy, bo będący wierzycielem organ posiadający kompetencje w zakresie sprawowania nadzoru nad ustalaniem zakresu i terminu szczepień, wskazuje właściwą podstawę prawną obowiązku, podana w nim treść obowiązku jest precyzyjna i nie budzi wątpliwości, a jako że sam obowiązek szczepień wynika z treści przepisów obowiązującego prawa, nie jest ani koniecznym, ani zasadnym orzekanie o nim aktem administracyjnym. W związku z powyższym niezasadny był czwarty z zarzutów wskazujący na brak dokładnego określenia treści podlegającego egzekucji obowiązku.

Odnosząc się do zarzutów z pkt. I.1)-I.3) skargi wskazać należy, iż zawarte w nich kwestie zostały powyżej wyjaśnione. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że w sprawie nie zaszły przesłanki długotrwałego odroczenia szczepienia, w czasie badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepienia, a wbrew deklaracji zawartej w skardze, skarżący nie przedstawił dokumentów wskazujących na konieczność odroczenia szczepień ochronnych i na brak ich wymagalności. Wprawdzie w sprawie nie została wyznaczona rozprawa z uwagi na zastosowanie przez Sąd art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (dokumenty miały zostać przedłożone "do I terminu rozprawy"), jednak o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na 18 października 2023 r. pełnomocniczka skarżącego została powiadomiona i mogła dodatkowe dokumenty złożyć. Niezależnie jednak od tego przypomnieć należy, że sądy administracyjne badając legalność poddanych mu pod osąd aktów administracji publicznej, dokonują ich oceny pod względem zgodności z prawem i stanem faktycznym ustalonym na datę orzekania przez organy. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera natomiast jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że uprawniony lekarz stwierdził u dziecka skarżącego długotrwałe odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 ustawy. Od czasu wystawienia wspomnianego skierowania w dniu 30 grudnia 2019 r. skarżący dysponował wystarczającą ilością czasu na odbycie stosownej wizyty w poradni i przedstawienie jej wyników.

Nie sposób podzielić zarzutu naruszenia art. 17 ust. 10 ustawy, wskazującego na niezasadne stwierdzenie przez organ przekroczenia terminów do zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące przepisy określają jedynie grupy wiekowe podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy kiedy dziecko ma być zaszczepione. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności wskazanie przez ustawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Nie oznacza to, że strona może zaszczepić dziecko ostatniego dnia tego terminu. Ma to wykonać według kalendarza szczepień, a nie w dowolnym momencie. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek, aktualnej wiedzy medycznej i potrzeby ale i zbędności szczepień po przekroczeniu pewnej granicy wiekowej (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2064/19).

Rację ma organ, że wierzyciel prawidłowo sporządził tytuł wykonawczy w dniu 16 grudnia 2019 r. zgodnie z obowiązującym wówczas wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 850) i nie było obowiązku ponawiania tej czynności.

Nie doszło do naruszenia art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej tj. Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowania Biologii i Medycyny, podpisanej w Oviedo 4 kwietnia 1997 r. Zgodnie

z tym przepisem, każdy ma prawo do poszanowania jego życia prywatnego

w odniesieniu do informacji dotyczących jego zdrowia (ust. 1). Każdy ma prawo zapoznania się z wszelkimi informacjami zebranymi o jego zdrowiu. Należy jednak respektować życzenia osób, które nie chcą zapoznać się z tymi informacjami (ust. 2). W wyjątkowych przypadkach prawo wewnętrzne może wprowadzić,

w interesie osoby zainteresowanej, ograniczenia w wykonywaniu praw określonych

w ust. 2 (ust. 3).

Sygnatariuszami tej Konwencji były "państwa członkowskie Rady Europy, inne Państwa i Wspólnota Europejska" (tak w preambule Konwencji). Konwencja zawiera szereg ogólnych zasad, do przestrzegania których zobowiązali się jej sygnatariusze. Uszczegółowienie tych zasad następuje w wewnętrznych regulacjach krajowych.

W świetle dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że art. 10 Konwencji został naruszony poprzez "brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu (...)". Jak podkreślono, mimo odbytego badania kwalifikacyjnego i stwierdzenia braku przeciwwskazań do szczepienia, matka dziecka nie wyraziła zgody na szczepienie. Nie doszło także do wizyty w poradni specjalistycznej. Do udzielenia informacji o stanie zdrowia dziecka nie jest natomiast ani uprawniony ani zobowiązany organ egzekucyjny i sformułowanie wobec niego zarzutu naruszenia art. 10 Konwencji uznać należy za chybione.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w uzasadnieniu skargi, wskazującego na to, że komunikat GIS nie jest źródłem prawa, wskazania wymaga, że istotnie zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego.

W orzecznictwie wyrażono pogląd, że nie stanowi to złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa i to ustawodawca zadecydował o sposobie uregulowania tej materii. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Trudno byłoby oczekiwać, żeby materią tą miał zajmować się ustawodawca, który

w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 3323/20, dostępny jak wyżej).

Sądowi znany jest fakt wydania 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Wymienione przepisy we wskazanym zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 M. 2023 r. pod pozycją 909.

Sąd podziela w całości pogląd wyrażany już w orzecznictwie, zgodnie z którym konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, co mogłoby zagrozić zdrowiu publicznemu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 3.08.2023 r., III SA/Gd 265/23, LEX nr 3604005).

Organy nie dopuściły się również naruszenia przepisów k.p.a., przywołanych

w skardze (art. 7, art. 77 § 1, art. 80). W postępowaniu egzekucyjnym przepisy te mają zastosowanie "odpowiednio", jak stanowi art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny nie prowadzi postępowania dowodowego (do którego mają zastosowanie przywołane wyżej przepisy), gdyż postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem rozpoznawczym i nie kończy się załatwieniem sprawy co do jej istoty. Ma natomiast na celu wyegzekwowanie obowiązku o charakterze administracyjnym, w tym przypadku wynikającym

z przepisów prawa. W stanie sprawy organ egzekucyjny zobowiązany był ustalić, czy ustawowy obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym stał się wymagalny na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, czy został wykonany,

a jeżeli nie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy do odroczenia szczepienia. Wszystkie te okoliczności organ ustalił w sposób prawidłowy i dający podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia.

ŚPWIS nie naruszył także art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (pkt II.3) petitum skargi). Fakt, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie podzielił w zdecydowanej większości stanowiska skarżącego w zakresie wniesionych zarzutów nie oznacza, że nie odniósł się do podstaw ich wniesienia, jak zarzuca skarga.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.