Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2285/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 lipca 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-150/2021/KPu w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Warszawski decyzją z 20 lutego 1996 r. nr 48546, działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), stwierdził nabycie przez Gminę-Miasto P. z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r., nieodpłatnie własności szeregu nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej m. P. obręb ewidencyjny [...], opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji, w tym działek nr [...] i nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr KW [...]. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna z dniem 12 czerwca 1996 r.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody Warszawskiego, w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], wystąpiła M. M. We wniosku podniosła, że jest jedyną spadkobierczynią po F. M., który był jawnym współwłaścicielem nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] o pow. 2 ha 2394 m2, oznaczonej jako "Część Osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej we wsi B. pod Nr [...]", zbiór dokumentów ZD. [...]. Podstawą nabycia nieruchomości była umowa sprzedaży z 11 kwietnia 1934 r. (Rep. [...]). Wskazano, że nieruchomość stanowiła własność Zakładów [...] Systemu "T." Spółki Akcyjnej w 2/3 części oraz F. M. w 1/3 części i została po zakończeniu II wojny światowej znacjonalizowana na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w P. z tymczasową siedzibą w W. z dnia 13 września 1957 r., sygn. akt [...]. Ponadto wskazano, że F. M. był właścicielem innej nieruchomości w P. przy ul. [...]/[...]/[...] (która sąsiadowała z wyżej wymienioną nieruchomością), ozn. jako "Cześć Osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej we wsi B. pod Nr [...]". Podstawą nabycia tej nieruchomości był akt notarialny z 26 marca 1924 r., Rep. [...]. Nieruchomość ta stanowiła wyłączną własność F. M., przy czym aktem notarialnym z 9 listopada 1927 r. F. M. wniósł część tej nieruchomości jako aport do spółki Zakłady [...] Systemu "T." Spółki Akcyjnej; aportem nie została objęta części nieruchomości odpowiadająca obecnym cz. działki ewid. [...] o pow. 0,4355 ha, jak i cz. działki ewid. [...] o pow. 0,6663 ha, która pozostała nadal wyłączną własnością F. M. Podano, że nieruchomość ta nigdy nie została znacjonalizowana, wywłaszczona ani w żaden inny sposób nabyta przez Skarb Państwa.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną do Sądu decyzją z 11 lipca 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-150/2021/KPu umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z 20 lutego 1996 r. w części dotyczącej działki nr [...] i nr [...], stwierdzając, że wszczęte na wniosek M. M. postępowanie jest bezprzedmiotowe z powodu braku legitymacji procesowej po stronie wnioskodawczyni, co uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, że decyzja Wojewody Warszawskiego z 20 lutego 1996 r. została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Minister, umarzając postępowanie, stwierdził, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to przejmuje, oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia. Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczyło natomiast interesu prawnego osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, bowiem komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmowała od Skarbu Państwa gmina.

Organ wskazał, że z karty inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej wynika, że działki nr [...] i nr [...] objęte były księgą wieczystą KW [...], jako zaś dokument, na mocy którego Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości wskazano "Post. Sądu Pow. w P. z 13.09.57, [...]". Wyjaśnił, że Starosta P. w piśmie z 22 lipca 2021 r. podał, że według stanu archiwalnego ewidencji gruntów prowadzonej dla obrębu [...], miasto P. na dzień 27 maja 1990 r., rejestr ten zawierał następujące wpisy:

- działka ewid. nr [...] o pow. 0,4953 ha, położenie gruntów: brak wpisu; użytki gruntowe – tereny zabudowane oznaczone symbolem [...]; podstawa nabycia: brak wpisu; właściciel: Grunty Państwowe w Miastach i Osiedlach będące w dyspozycji organów Gospodarki Komunalnej,

- działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,3734 ha, położenie gruntów: brak wpisu; użytki gruntowe – tereny niezabudowane oznaczone symbolem [...], podstawa nabycia: brak wpisu, właściciel: Grunty Państwowe w Miastach i Osiedlach będące w dyspozycji organów Gospodarki Komunalnej.

Ponadto organ wskazał, że Sąd Rejonowy w P. VI Wydział Ksiąg Wieczystych w pismach z 27 lipca 2021 r. i z 4 października 2021 r. wyjaśnił, że w księdze wieczystej [...], obecnie [...], na dzień 27 maja 1990 r. ujawnionym właścicielem działki nr [...] i nr [...] był Skarb Państwa, na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w P. z tymczasową siedzibą w W. z dnia 13 września 1957 r., [...]. Przedmiotowym postanowieniem, Sąd stwierdził, że nieruchomość położona w P. przy ul. [...], zawierająca pow. 2 ha 22 ary, [...] cent. i zapisana w tabeli likwidacyjnej wsi B. g. O., pod Nr [...], stanowiąca własność firmy "Zakłady [...] Systemu T. Sp. Akcyjna" w 2/3 częściach i F. M. w 1/3 części, przeszła na własność Państwa.

Organ zwrócił jednocześnie uwagę, że Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt [...] odrzucił skargę M. M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 13 września 1957 r., [...], a następnie Sąd Okręgowy w W. V Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt [...] oddalił zażalenie M. M. na powyższe postanowienie.

W konsekwencji organ stwierdził, że w dacie komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r., wnioskowane nieruchomości, tj. działki nr: [...] i nr [...], ujawnione były w księdze wieczystej [...], gdzie jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa. Minister podkreślił, że wpis w księdze wieczystej ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności decyzji komunalizacyjnej. Wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna.

Mając powyższe na względzie Minister wskazał, że w związku z istnieniem na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r., w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej dla skomunalizowanych nieruchomości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym. Z tych względów, zważywszy na wyżej wskazaną treść księgi wieczystej, Minister stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem tej decyzji. Przeciwnie, dane ujawnione w księdze wieczystej wskazują, że Skarb Państwa we wskazanej dacie był ujawniony jako właściciel nieruchomości. Organ administracji orzekający w ramach postępowania nadzwyczajnego dotyczącego badania legalności decyzji komunalizacyjnej nie jest władny do oceny prawidłowości podstawy wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Tym samym, organ mając na uwadze fakt, że wnioskodawczyni nie wykazała, że w dacie komunalizacji posiadała tytuł o charakterze prawnorzeczowym do przedmiotowych działek, stwierdził, że nie legitymuje się ona przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z 20 lutego 1996 r. Zatem skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że postępowanie to dotyczy jej interesu prawnego, to tym samym nie posiada ona legitymacji do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 kpa. Jeżeli na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego okaże się, że w istocie żądanie nie pochodziło od strony, wówczas organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, zgodnie z art. 105 § 1 kpa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. M., zarzucając jej naruszenie:

1. art. 104 § 1 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, dalej: "p.w.u.s.t.") w zw. z art. 18 ust. 1 p.w.u.s.t poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że w sprawie skarżąca nie legitymuje się interesem prawnym, a tym samym przedmiotowe postępowanie winno ulec umorzeniu jako bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy Urząd Miejski w P. pismem z 10 lutego 1995 r. wniósł do Sądu Rejonowego w P. o wydzielenie ze zbioru dokumentów nr [...] następujących działek o nr.: [...], [...], [...], [...] i [...] (o łącznej powierzchni 1,5600 ha), tj. na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w P. z dnia 13 września 1957 r. (sygn. akt [...], dalej: "postanowienie nacjonalizacyjne"), które to postanowienie swoim zakresem nacjonalizacyjnym nie obejmowało ww. działek; tym samym, aż do momentu wydania decyzji komunalizacyjnej, w obiegu prawnym nie istniał jakikolwiek inny tytuł prawny potwierdzający przeniesienie prawa własności z poprzednika prawnego skarżącej (F. M.) na Skarb Państwa bądź potwierdzający nabycie własności spornej nieruchomości przez Skarbu Państwa;

2. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204, dalej: "u.k.w.h.") w zw. z art. 5 u.k.w.h. w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 kpa w zw. z art. 158 § 2 kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że wpis do księgi wieczystej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 23 października 1995 r. (dalej: "postanowienie wieczystoksięgowe") oraz tzw. jawność materialna ksiąg wieczystych dostatecznie legitymuje organ nadzorczy do bezrefleksyjnego przyjęcia, że ujawniony wpis z księgi wieczystej jest wpisem zgodnym z rzeczywistym stanem prawnym, w sytuacji gdy:

a) jawność materialna ksiąg wieczystych i wynikająca z niej ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, zaś samo domniemanie, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.k.w.h., zgodnie z utrwalonym stanowiskiem przedstawicieli doktryny prawa cywilnego:

• może zostać wzruszone w wyniku przeprowadzenia postępowania dowodowego i odpowiedniego przeciwdowodu,

• obowiązuje z mocą wsteczną wyłącznie od momentu złożenia wniosku o wpis prawa własności i nie obejmuje wcześniejszego okresu czasu,

- tym samym, ponieważ postanowienie wieczyste zostało wydane wskutek wniosku Urzędu Miejskiego w P. z 10 lutego 1995 r., niezasadne jest zastosowanie powyższego domniemania i zasady na wcześniejszy okres, tj. obejmujący datę 27 maja 1990 r.;

b) zgodnie z uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r. (sygn. akt III CZP 46/07), w sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości - ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją; tym samym skarżąca nie może skutecznie wnieść powództwa w trybie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. (co pośrednio sugeruje w treści uzasadnienia MSWiA) i skorzystać z dobrodziejstwa roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, gdyż sąd w ww. postępowaniu, wszczętym po uprawomocnieniu się decyzji komunalizacyjnei, nie jest uprawniony do rozstrzygania, czy Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości, tj. jest związany treścią ostatecznej decyzji komunalizacyjnej;

c) na mocy postanowienia wieczystoksięgowego, przedmiotowy wpis do księgi wieczystej ma charakter wyłącznie deklaratoryjny (a nie konstytutywny), tj. nie ma charakteru bezwzględnego i nie kreuje nowego stanu prawno-faktycznego (bezpodstawne przyjęcie przez organ, że doszło do nacjonalizacji nieruchomości na mocy postanowienia nacjonalizacyjnego);

tymczasem analiza dokumentacji w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości prowadzi do oczywistej i prostej konstatacji, że sporna nieruchomość nie została objęta postanowieniem nacjonalizacyjnym (m.in. z uwagi na rozbieżności w powierzchni poszczególnych nieruchomości), czyniąc tym samym postanowienie wieczystoksięgowe błędnym i bezpodstawnym, a zatem niewiążącym organ;

d) rękojmia dobrej wiary ksiąg wieczystych nie chroni osób, które pozostają w złej wierze; tymczasem dobrą wiarą nie może się wykazać Gmina P., która swoim wnioskiem z 10 lutego 1995 r. wprowadziła Sąd Rejonowy w P. w błąd poprzez bezrefleksyjne stwierdzenie (oparte wyłącznie na faktycznym władztwie nad sporną nieruchomością), że na mocy postanowienia nacjonalizacyjnego Skarb Państwa nabył własność przedmiotowej nieruchomości

- co łącznie przesądza o tym, że organ błędnie stwierdził brak interesu prawnego skarżącej i bezpodstawne umorzył przedmiotowe postępowanie nadzorcze, gdyż skarżąca na dzień 27 maja 1990 r. była w istocie wyłącznym właścicielem spornej nieruchomości (jako jedyna spadkobierczyni po F. M.), zaś tego rodzaju rozstrzygnięcia organu nadzoru odbierają skarżącej jedyny instrument do podważenia bezprawnej i bezpodstawnej nacjonalizacji spornej nieruchomości.

3. art. 7 i art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 158 § 2 kpa w zw. z art. 18 ust. 1 p.w.u.s.t. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez ich niezastosowanie i przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób dowolny, w wyniku czego błędnie przyjęto, że ówczesny Wojewoda Mazowiecki mógł wydać zaskarżoną decyzję komunalizacyjną, w sytuacji gdy:

a) w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że organ orzekający o nabyciu przez gminę prawa własności musi badać, czy mienie, które ma podlegać komunalizacji, stanowi własność Skarbu Państwa, a w razie wątpliwości, których rozstrzygnięcie nie należy do organu administracyjnego, postępowanie komunalizacyjne powinno być zawieszone na okres do zakończenia postępowania rozstrzygającego spór pomiędzy Skarbem Państwa a innym podmiotem o własność nieruchomości przeznaczonej do skomunalizowania,

b) z dokumentacji zebranej w sprawie w sposób niebudzący wątpliwości i oczywisty wynika, że Gmina P. swoim wnioskiem z 10 lutego 1995 r. wprowadziła Sąd Rejonowy w P. w jawny błąd co do zakresu (powierzchni) postanowienia nacjonalizującego, gdyż nigdy ono nie objęło spornej nieruchomości; tym samym nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa na dzień 27 maja 1990 r.

- co łącznie obligowało Wojewodę Mazowieckiego do zawieszenia postępowania komunalizacyjnego w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a co zostało ostatecznie przez niego zaniechane, prowadząc tym samym do bezprawnej nacjonalizacji nieruchomości na mocy zaskarżonej decyzji komunalizacyjnej, a w konsekwencji do wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa.

Podnosząc powyższe zarzuty, które zostały rozwinięte w obszernym uzasadnieniu skargi wraz z przytoczeniem orzecznictwa sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z 20 lutego 1996 r. stanowi art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Sąd zauważa, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, które inicjowane jest na wniosek danego podmiotu, pierwszoplanowe znaczenie ma ustalenie, czy wnioskodawca jest czynnie legitymowany do uruchomienia postępowania nadzorczego. Zgodnie bowiem z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu, ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy nie pozwala organowi nadzoru na procedowanie w trybie wnioskowym, co do istoty sprawy. Na każdym bowiem etapie postępowania organ administracji jest obowiązany badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, a więc czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 kpa. Wszczęcie postępowania administracyjnego na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania wobec bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej) będącego przedmiotem postępowania. W szczególności postępowanie należy umorzyć, gdy w toku postępowania okaże się, że osoba, której żądanie spowodowało wszczęcie postępowania, nie legitymuje się interesem prawnym. W sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia, mamy zatem do czynienia z nieistnieniem przesłanek podmiotowych do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy.

W niniejszej sprawie wniosek skarżącej z 19 marca 2021 r. o stwierdzenie nieważności dotyczył decyzji komunalizacyjnej Wojewody Warszawskiego z 20 lutego 1996 r., wydanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Wobec tego, że komunalizacja dotyczy przekształceń własnościowych jakie zaszły 27 maja 1990 r. pomiędzy Skarbem Państwa a gminami, stroną postępowania komunalizacyjnego – zgodnie z art. 28 kpa – jest Skarb Państwa i właściwa gmina. Ponadto, stroną takiego postępowania może być wyłącznie podmiot, który wykazał, że 27 maja 1990 r. posiadał tytuł prawnorzeczowy do objętej postępowaniem komunalizacyjnym nieruchomości, który to tytuł wykluczał jej komunalizację. Te same zasady dotyczą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Tylko bowiem podmiot, który wykaże, że 27 maja 1990 r. przysługiwał mu do nieruchomości tytuł prawnorzeczowy wykluczający jej skomunalizowanie, gdyż nie była ona własnością ogólnonarodową, może skutecznie żądać przeprowadzenia takiego postępowania. Zmiany własnościowe które miały miejsce po 27 maja 1990 r. nie mają znaczenia dla procesu komunalizacji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca na dzień komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. nie legitymowała się tytułem własności do spornej nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności. Z załączonego do sprawy komunalizacyjnej wypisu z księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że w dacie komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. właścicielem spornej nieruchomości był Skarb Państwa. Podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej było postanowienie Sądu Powiatowego w P. z dnia 13 września 1957 r., sygn. akt [...]. W postanowieniu tym Sąd stwierdził, że nieruchomość położona w P. przy ul. [...], zawierająca pow. 2 ha 22 ary, [...] cent. i zapisana w tabeli likwidacyjnej wsi B. g. O., pod Nr [...], stanowiąca własność firmy "Zakłady [...] Systemu T. Sp. Akcyjna" w 2/3 częściach i F. M. w 1/3 części, przeszła na własność Państwa. W oparciu o to postanowienie sąd wieczystoksięgowy uznał, że na dzień 27 maja 1990 r. właścicielem spornych działek nr [...] i nr [...] był Skarb Państwa. Taki stan własnościowy wynika również z elektronicznej księgi wieczystej nr [...]. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że z akt sprawy wynika również, że skarżąca bezskutecznie usiłowała wyeliminować z obrotu prawnego powyższe postanowienie Sądu Powiatowego w P. z dnia 13 września 1957 r., sygn. akt [...], bowiem Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt [...] odrzucił skargę M. M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 13 września 1957 r., sygn. akt [...], a następnie Sąd Okręgowy w W. V Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt [...] oddalił zażalenie M. M. na powyższe postanowienie.

Sąd zwraca uwagę, że osoba wnioskująca o wszczęcie postępowania nieważnościowego musi wykazać, że komunalizacja dokonująca się 27 maja 1990 r. naruszyła wówczas prawa wnioskodawcy, tj. prawo rzeczowe (tytuł prawnorzeczowy) stojące na przeszkodzie komunalizacji nieruchomości na rzecz gminy. Sam fakt posiadania wówczas (27 maja 1990 r.) skomunalizowanej nieruchomości świadczy jedynie o istnieniu interesu faktycznego, który nie uprawnia do bycia stroną postępowania komunalizacyjnego. Wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ma obowiązek wykazania interesu prawnego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby komunalizacja stwierdzona decyzją Wojewody Warszawskiego z 20 lutego 1996 r. naruszała prawo własności skarżącej, które przysługiwałoby jej 27 maja 1990 r. do nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]. Skarżąca nie wykazała, że w dacie komunalizacji to jej a nie Skarbowi Państwa przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Tylko bowiem taki tytuł prawny, chroniony prawem materialnym, oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy. Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie. Wobec tego uruchomienie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowania nieważnościowego na wniosek skarżącej i przejście do fazy merytorycznej kontroli legalności wspomnianej decyzji komunalizacyjnej nie było możliwe. Skarżąca nie jest czynnie legitymowana do bycia stroną postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji komunalizacyjnej. Sprawa ta zakończyła się zatem na etapie badania statusu prawnego wnioskodawczyni jako strony postępowania w rozumieniu art. 28 w zw. z art. 157 § 2 kpa. Istniejący w dniu 27 maja 1990 r. stan prawny przedmiotowej nieruchomości ujawniony w odpowiedniej księdze wieczystej jednoznacznie dowodzi, że w tej kluczowej dla oceny prawidłowości stanowiska Ministra dacie właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy nie ma żadnego dowodu, że w tej dacie, czyli w dniu 27 maja 1990 r. skarżącej albo jej poprzednikowi prawnemu przysługiwał jakikolwiek tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Zwrócić przy tym należy uwagę, że kwestia ewentualnej oceny prawidłowości komunalizacji przedmiotowej nieruchomości nie mogłaby doprowadzić do oczekiwanego przez skarżącą skutku w postaci wpisania prawa własności tej nieruchomości na rzecz skarżącej. Nawet bowiem ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej co do spornych działek, doprowadziłoby jedynie do stanu, w którym przedmiotowe działki będą ponownie wpisane do księgi wieczystej jako własność Skarbu Państwa a nie Gminy-Miasta P. czy skarżącej.

Zdaniem Sądu, zasadnie w tych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, Minister odwołał się do treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r. poz. 146 z późn. zm.), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto istotny jest także art. 5 tej ustawy, który stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Powyższe oznacza, że widniejący w księdze wieczystej przedmiotowych działek wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 365 § 1 kpc wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony, jak również organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny. Zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd w pełni podziela powyższy pogląd i stanowisko Ministra zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rację ma Minister twierdząc, że wpis w księdze wieczystej ma zasadnicze znaczenie przy ocenie legalności decyzji komunalizacyjnej i bez znaczenia, w ocenie Sądu, jest fakt, że wpis prawa własności w księdze wieczystej został dokonany później, gdyż ma on jedynie charakter deklaratoryjny. Także bez znaczenia pozostaje kwestia ustalenia, kto był poprzednim właścicielem nieruchomości zanim przejął ją Skarb Państwa, bowiem dla sprawy komunalizacji mienia istotne znaczenie ma stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r., a wtedy, jak wynika z akt sprawy, właścicielem był Skarb Państwa. W konsekwencji zarzuty skargi są bezzasadne i w istocie ukierunkowane są na podważenie prawidłowości wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Tymczasem, jak już wyżej zostało wyjaśnione, ani organ administracji publicznej, ani Sąd kontrolujący obecnie wydaną w tej sprawie decyzję nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie we wpisach wieczystoksięgowych. Rozstrzygnięcie sporu o własność nieruchomości nastąpić może jedynie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Na obecnym etapie postępowania nie można zatem uznać, że skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej.

Reasumując, w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej, a także nie mając możliwości dokonywania w toku postępowania administracyjnego odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej interesu prawnego w niniejszym postępowaniu i zasadnie umorzył postępowanie nadzorcze, na podstawie art. 105 § 1 kpa, wszczęte z wniosku nieuprawnionej osoby. Tym samym zarzuty skargi nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem i nie narusza przepisów powołanych w skardze.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).