Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 488/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Protokolant Starszy Referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 stycznia 2023 r. nr SKO-NP-4115-566/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. znak: SKO-NP.-4115-566/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Niedźwiedź z dnia 16 listopada 2022r. znak: [...] o odmowie przyznania B. P. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji ustalił, że matka skarżącej jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki drugiej osoby. Pomoc tę zapewnia jej skarżąca. Organ I instancji ustalił także, że skarżąca na podstawie decyzji Wójta Gminy Niedźwiedź z dnia 22 listopada 2021 r. nr [...] posiadała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na okres zasiłkowy trwający od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 11 maja 2022 r., dołączonym do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podała że od 1 stycznia 2019 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca do wniosku dołączyła także wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z dnia 29 kwietnia 2019 r., z którego wynika, że matka jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od dnia 8 kwietnia 2019 r.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczyny odmowy organ wskazał na dwie negatywne przesłanki. Po pierwsze, skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nad ojcem, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. wyklucza przyznanie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. Po drugie, niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach późniejszych niż wymaga tego art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa: a) art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie, b) art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, c) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem, podczas gdy skarżąca w piśmie datowanym na dzień 9 czerwca 2022 r. oświadczyła, iż w przypadku przyjęcia przez organ, że spełnione są przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złoży oświadczenie o rezygnacji z ww. specjalnego zasiłku opiekuńczego; d.) art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, co miało wpływ na treść wydanej decyzji.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 stycznia 2021 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Kolegium przytoczyło na wstępie treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji orzekając ponownie w sprawie wniosku skarżącej po raz kolejny dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Kolegium zwróciło uwagę na obszerną wykładnię odnoszącą się do niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą organ przedstawił w poprzedniej decyzji kasatoryjnej z dnia 29 lipca 2022 r. znak: SKO-NP-4115-329/22.

W tej kwestii Kolegium w pełni podzieliło ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, iż w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że okoliczność, iż niepełnosprawność u matki skarżącej powstała w wieku 72 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej nad nią opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do analizy kolejnych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia, organ wyjaśnił, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium wskazało następnie, że z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i załączonych oświadczeń, wynika że skarżąca wraz z mężem prowadzą jedno wspólne dwuosobowe gospodarstwo domowe. Skarżąca ma 51 lat i, jak oświadczyła, nie podejmuje prac dorywczych z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem, zamieszkałym w odległości 30 m od miejsca zamieszkania skarżącej. Skarżąca - jak oświadczyła - od trzech lat sprawuje także opiekę nad matką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wymaga całodobowej opieki poprzez podawanie posiłków, podawanie lekarstw, pomoc w myciu, kąpaniu, ubieraniu, zmianie pieluchomajtek, pościeli, sprzątaniu, praniu, paleniu w piecu. Skarżąca oświadczyła, iż dziennie około 9 godzin i w nocy, sprawuje opiekę nad matką. Matka skarżącej nie korzysta z usług opiekuńczych gdyż krępuje się osób obcych. Skarżąca nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, zasiłku stałego czy innych świadczeń. Nadto jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 stycznia 2019 r., zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca pobiera natomiast świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca.

Kolegium nie zakwestionowało faktu, że matka skarżącej, ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek, wymaga pomocy i opieki, a opiekę tą zapewnia jej mieszkająca obok rodziców skarżąca. W ocenie Kolegium, z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych nie można jednak wnioskować, aby faktyczny zakres opieki, jaki wykonuje skarżąca względem niepełnosprawnej matki był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, czy też prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: podawanie posiłków, podawanie lekarstw, pomoc w myciu, kąpaniu, ubieraniu, zmiana pościeli, sprzątanie, pranie, palenie w piecu - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Z ustaleń organu l instancji nie wynika, aby niepełnosprawna matka skarżącej była osobą obłożnie chorą (leżącą) i niekontaktową i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Sama skarżąca przyznała, że opieka ta zajmuje jej około 9 godzin dziennie.

W ocenie Kolegium na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie musi sprawować osobistą opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe i zamieszkają w odległości 30 m od miejsca zamieszkania skarżącej, a tym samym należy przyjąć, że nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała.

Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że organ l instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalił krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącej zobowiązaną do alimentacji jest jeszcze druga córka, która jak ustalono pracuje zawodowo. Zatem w stosunku do niej nie ma przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od jej woli.

Kolegium podkreśliło, że jak wskazują zasady doświadczenia życiowego – w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, posiada własną rodzinę, pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Kolegium zaznaczyło przy tym, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, stwierdzono że przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach osoby wymagającej opieki. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącej nie ma takiej konieczności, a zatem w ocenie Kolegium, organ I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że fakt posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącą opieki, automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny ustalony przez organ w niniejszej sprawie daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia aczkolwiek nie z powodu wskazanego przez organ l instancji w zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu l instancji, jednakże odmowa przyznania świadczenia podyktowana została innymi okolicznościami niż te, które były podstawą do odmowy świadczenia przez organ l instancji.

Końcowo organ odwoławczy wyjaśnił, że skoro skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to w przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie, a tym samym w sprawie nie ma zastosowania art. 27 ust. 5 ustawy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie przez organ, iż pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, nie istnieje związek przyczynowy, podczas gdy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym spowodowane było koniecznością sprawowania osobistej, stałej opieki nad matką;

b) art. 32 ust. 1 w zw. z art. 18 w zw. z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez jego niezastosowanie i nierówne traktowanie skarżącej w porównaniu do opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad osobą niepełnosprawną bezpośrednio po otrzymaniu przez taką osobę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy powyższe działanie organu stanowi nierówne traktowanie obywateli przez władze publiczne;

c) art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez jego niezastosowanie i brak udzielenia matce skarżącej pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, podczas gdy taki obowiązek nałożony jest na organy władzy publicznej.

2. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydania zaskarżonej decyzji polegający na:

a) braku uwzględnienia stanu zdrowia matki skarżącej i przyjęcia, iż nie wymaga ona stałej opieki i nadzoru ze strony opiekuna, podczas gdy jej stan zdrowia nie pozwala jej na jakąkolwiek aktywność, w życiu codziennym;

b) błędne przyjęcie, iż skarżąca jest w stanie łączyć pracę zawodową z opieką nad matką, a opieka przez nią sprawowana nie ma charakteru opieki stałej, podczas gdy sprawowanie opieki nad matką posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy zawodowej.

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, mające bezpośredni wpływ na treść wydanej decyzji, w szczególności poprzez pominięcie przy wydawaniu decyzji oświadczenia skarżącej dotyczącego tego, iż z uwagi na sprawowanie osobistej opieki nad matką nie ma ona możliwości podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy Niedźwiedź z dnia 16 listopada 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolny, podczas gdy ww. decyzja winna zostać uchylona, a sprawa przekazana powinna zostać do ponownego rozpoznania.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 29 kwietnia 2019 r., z którego wynika, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od dnia 8 kwietnia 2019 r.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką skarżąca pomaga jej poprzez podawanie posiłków, podawanie lekarstw, pomoc w myciu, kąpaniu, ubieraniu, zmianie pieluchomajtek, pościeli, sprzątaniu, praniu, paleniu w piecu.

Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, ograniczają się zaś do pomocy polegającej na podawaniu posiłków, podawaniu lekarstw, pomocy w myciu, kąpaniu, ubieraniu, zmianie pieluchomajtek i pościeli, pozostałe czynności to oprowadzenie gospodarstwa domowego. Nie są to natomiast czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca nie mieszka z matką, a nawet sama czas pomocy, w tym polegającej na prowadzeniu gospodarstwa domowego, deklaruje na 9 godzin dziennie, a zatem nawet zgodnie z deklaracją skarżącej, nie ma przeszkód aby kilka godzin dziennie poświęciła na pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.

Ponadto, stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22 i III SA/Kr 1104/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżąca ma siostrę, i nie zostało wykazane aby siostra nie była w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, w części ją obciążającej, poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od siostry, zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej siostrę.

Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.