Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 104/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1, art. 87 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 lutego 2023 r., nr I SA/Bk 2/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 października 2022 r., nr 010000/71/89935/2021/RDZ w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 24 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 2/23 po rozpoznaniu wniosku G. sp. z o.o. w Białymstoku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 12 października 2022 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. postanowił odmówić przywrócenia terminu.

Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 8 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę G. sp. z o.o. w B., ze względu na nieuzupełnienie w terminie 7 dni braku formalnego skargi, przez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (statut, odpis KRS lub inny dokument).

Odpis postanowienia został doręczony skarżącej 9 lutego 2023 r. (k. 29).

Pismem z 16 lutego 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi, w załączeniu przedkładając informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców skarżącej.

W uzasadnieniu strona wskazała, że doręczona jej 9 stycznia 2023 r. przesyłka z tut. sądu zawierała jedynie odpowiedź na skargę organu z 28 grudnia 2022 r. wraz z pismem przewodnim, na okoliczność czego przedłożyła oświadczenie pracownika spółki z 16 lutego 2023 r.

Niezwłocznie po otrzymaniu ww. pisma Prezes Zarządu skontaktował się z radcą prawnym, któremu zamierzał powierzyć zastępstwo w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przesyłając mu skan zawartości przesyłki oraz pytając, jakie będą dalsze kroki w sprawie (wydruk korespondencji e-mail z 10 stycznia 2023 r.).

W dniu 9 lutego 2023 r. skarżąca odebrała postanowienie z 8 lutego 2023 r., z którego, jak wskazała, dowiedziała się o wezwaniu do uzupełnienia braków skargi.

Zdaniem Sądu podniesione przez skarżącą okoliczności nie mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 18), za którym wysłano do skarżącej korespondencję sądową z 4 stycznia 2023 r., wynika, co zawierała przesyłka. Opisano tam mianowicie, że przesyłka zawiera: "wezwanie + odpis odpowiedzi na skargę". Takie sformułowanie niewątpliwie wskazuje, że przesyłka zawierała wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi i odpis odpowiedzi na skargę. Zwrotne potwierdzenie odbioru wskazywało więc, co znajdowało się w przesyłce, której odbiór dokumentowało. Znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie odbioru spełniało wymagania, określone w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 819, dalej jako: "rozporządzenie"), brak było zatem uzasadnionych podstaw do podważenia jego prawidłowości.

Ponadto Sąd zaznaczył, że wypełnione prawidłowo potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm., dalej jako: "k.p,c,"), potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanych pism. W tym zakresie dokument urzędowy korzysta z domniemania zgodności z prawdą (post. Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1998 r., sygn. III CZ 51/98). Adresat przesyłki, który twierdzi, że nie doręczono mu wszystkich pism wymienionych na formularzu (z.p.o.), a których przyjęcie pokwitował własnoręcznym podpisem, powinien ten fakt udowodnić - zgodnie z wymaganiami art. 252 k.p.c. - co oznacza że samo twierdzenie skarżącej, że nie otrzymała przesyłki o wskazanej na dokumencie urzędowym zawartości, której to otrzymanie potwierdziła na z.p.o., będzie niewystarczające do obalenia wiarygodności tego dokumentu (por. postanowienie NSA z 9 września 2022 r., I OZ 406/22).

Zauważyć należy, że przyjęcie dopuszczalności kwestionowania po odbiorze przesyłki jej zawartości, przeczyłoby sensowi potwierdzenia odbioru przesyłki. W każdym przypadku odbiorca przesyłki mógłby podnosić, że nie otrzymał żadnego dokumentu lub tylko niektóre z nich, innymi słowy, że odebrał kopertę pustą albo niepełną (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2023 r., II OZ 46/23).

Odnosząc się do argumentacji strony podniesionej w uzasadnieniu wniosku, jakoby w sytuacji, gdyby w kopercie znajdowało się także wezwanie do uzupełnienia braku formalnego, także i te pismo przesłałaby drogą mailową pełnomocnikowi w celu skonsultowania, jak to zrobiła z odpowiedzią na skargę, sąd uznaje te stanowisko za nieprzekonujące. Zauważyć trzeba, że treść wezwania (k. 14 i nast.) jest jasna i niebudząca wątpliwości, zawierająca odpowiednie pouczenia o skutkach procesowych wiążących się z jego niewypełnieniem. Twierdzenie strony, jakoby treść takiego wezwania wymagała omówienia z pełnomocnikiem, nie znajduje więc uzasadnienia w kontekście ogółu okoliczności sprawy.

Nie może również przemawiać za ewentualnym brakiem winy stwierdzenie pracownika upoważnionego do odbioru korespondencji, znajdujące się w oświadczeniu z 16 lutego 2023 r., że niemożliwe jest sprawdzanie w obecności listonosza przesyłek kierowanych do spółki ze względu na ich dużą ilość i brak chęci doręczyciela. Na z.p.o. obok danych pracownika, który odebrał przesyłkę, widnieje dopisek "osoba uprawniona", co pozwala na założenie, że odbiorem korespondencji zajmuje się przygotowany do tego pracownik, świadomy skutków dokonywanych czynności. Kwitując więc własnoręcznym podpisem i datą z.p.o. przesyłki z sądu administracyjnego, adresat (osoba uprawniona) powinien zweryfikować zgodność opisu przesyłki z jej zawartością. Fakt, że zazwyczaj adresat poświadcza odbiór przesyłki, nie weryfikując zawartości przesyłki, świadczy o niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. W niniejszej sprawie nie tylko strona nie wykazała, że odbierając przesyłkę z sądu zweryfikowała jej zawartość w obecności doręczającego, ale wprost stwierdziła, że tak się nie stało. Tymczasem, gdyby tak uczyniła, zapewne złożyłaby reklamację takiej przesyłki i wyjaśniłby w sądzie, dlaczego skierowana do niej przesyłka nie zawierała pism, na które wskazywało z.p.o.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. sp. z o.o. w B. zaskarżając w całości postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 24 lutego 2023 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 i w zw. z art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) polegające na błędnym przyjęciu, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu w sytuacji, gdy skarżącej nie doręczono wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie mogła uzupełnić braków formalnych skargi, bowiem nie otrzymała wezwania do ich uzupełnienia.

Wymaga podkreślenia, że - wbrew zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia twierdzeniu - skarżąca nie poprzestała w tym zakresie na własnym gołosłownym twierdzeniu. Przedstawiła jako dowód pisemne wyjaśnienia osoby, która faktycznie w tym dniu odbierała korespondencję. Błędnie WSA przyjął, że podpis osoby upoważnionej do odbioru przesyłki jest równoznaczny z potwierdzeniem jej zawartości. Ze względów technicznych nie jest możliwa weryfikacja zawartości wszystkich otrzymanych przesyłek w obecności listonosza. Odbiorca nie ma możliwości sprawdzenia zawartości przesyłki przed pokwitowaniem jej odbioru. A z doświadczenia życiowego wynika, że listonosze nie zgadzają się na oczekiwanie, aż odbiorca porówna zawartość przesyłek z potwierdzeniami odbioru.

W tej sytuacji powstałe wątpliwości należałoby rozstrzygnąć na korzyść skarżącej mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do Sądu - art. 45 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu.

Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy.

W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że Spółka uchybiła terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi przez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (statut, odpis KRS lub inny dokument). Natomiast istotą sporu jest to czy skarżąca uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy. W okolicznościach tej sprawy kwestią zasadniczą jest zatem ustalenie, czy skarżąca w jednej kopercie wraz z odpisem odpowiedzi na skargę otrzymała wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

W związku z powyższym należy wskazać, że podczas kwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma powszechnej praktyki polegającej na konfrontowaniu treści poświadczenia z treścią pism znajdujących się wewnątrz koperty. Tym samym, jedynie z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w przesyłce sądowej (w kopercie) były wszystkie wskazane dokumenty (por. postanowienia NSA: z dnia 6 września 2022 r., sygn. akt I GZ 291/22,z 25 września 2018 r., sygn. akt II GZ 323/18; z 8 maja 2019 r., sygn. akt II GZ 68/19). Wobec tego, nie ma żadnej pewności, czy skarżąca otrzymała dwa pisma czy jak twierdzi tylko odpis odpowiedzi na skargę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodowo niemożliwe jest wykazanie, że przesyłka rzeczywiście zawierała wskazane na zwrotce pisma lub ich nie zawierała, jak dowodzi strona. W obu przypadkach jest to domniemanie, które można jedynie uprawdopodobnić. Z doświadczenia życiowego wynika, że racjonalnym działaniem strony zainteresowanej w rozpoznaniu jej sprawy jest wykonywanie wszelkich obowiązków, które są warunkiem nadania biegu sprawie w postępowaniu, które przecież skarżąca sama zainicjowała.

Rację ma też skarżąca wskazując, że nie jest możliwa weryfikacja zawartości wszystkich otrzymanych przesyłek w obecności listonosza. Odbiorca nie ma możliwości sprawdzenia zawartości przesyłki przed pokwitowaniem jej odbioru. Podczas pokwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma wystarczającej ilości czasu na konfrontowanie treści poświadczenia z zawartością tejże przesyłki.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie da się wykluczyć, że w adresowanej do Spółki przesyłce – pomimo opisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – znajdowało się tylko jedno pismo. Sądowi drugiej instancji znane jest stanowisko orzecznictwa, że praktyka doręczania stronie postępowania kilku pism w jednej przesyłce nie narusza zasad ani trybu doręczania pism w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla prawidłowego doręczenia niezbędne jest jednak, aby pismo sądowe zostało wysłane, jako list za potwierdzeniem odbioru, a przesłanie kilku pism sądowych musi być odnotowane w formularzu potwierdzenia odbioru. Niemniej w orzecznictwie postulowany był także pogląd, że zasadnym jest wzywanie o uzupełnienie wszystkich braków na jednym formularzu (np. postanowienie NSA z 30 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GZ 202/20). Sporządzenie dwóch osobnych pism (wezwań), na dwóch oddzielnych kartkach, gdy wysyłane są w jednej kopercie tego samego dnia zwiększa prawdopodobieństwo, że jedno z takich pism przypadkowo nie zostanie włożone do koperty. Wysłanie jednego pisma ze wskazaniem – w punktach – jakie braki strona ma uzupełnić pozwoliłoby usunąć wątpliwości, czy wezwanie o uzupełnienie tego konkretnego braku znajdowało się w kopercie czy nie, tym bardziej, że rygor w każdym przypadku jest taki sam. Decydując się natomiast na sporządzanie odrębnych pism/zarządzeń należy konsekwentnie doręczać je w oddzielnych przesyłkach, co niweluje prawdopodobieństwo pomyłki i umożliwia stronom postępowania i sądowi jednoznaczne ustalenie zawartości tych przesyłek.

A zatem pożądaną praktyką wydaje się, by w takiej sytuacji jak w rozpoznawanej sprawie, w piśmie przewodnim (wezwaniu, zarządzeniu, zawiadomieniu) wyraźnie wskazywać, że doręczenie dotyczy kilku pism (wezwań) wymienionych w treści pisma. Praktyka taka stosowana już przez niektóre sądy pozwoliłaby na wyeliminowanie wielu sytuacji, w których kwestionowana jest zawartość doręczonej stronie postępowania korespondencji. Niewątpliwie łatwiejsze byłoby wtedy zweryfikowanie, czy zawartość przesyłki jest zgodna z wyliczeniem zawartym w piśmie przewodnim (zawiadomieniu, wezwaniu), a w konsekwencji podjęcie działań zmierzających do zgłoszenia zastrzeżeń nadawcy przesyłki (por. postanowienia NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II GZ 474/21, postanowienie NSA z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt II GZ 68/19).

W rozpoznawanej sprawie prawdopodobne jest, że przesyłka sądowa z niewyjaśnionych przyczyn nie zawierała wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a zaistniałe wątpliwości nie mogą obciążać strony. W aktach sprawy nie ma również pisma przewodniego które wskazywałoby, że doręczenie dotyczy dwóch pism: wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie dokumentu oraz doręczenia odpisu odpowiedzi na skargę z dnia 28 grudnia 2022 r. Zdaniem NSA za takim rozstrzygnięciem wątpliwości na korzyść strony przemawia w tym konkretnym przypadku umożliwienie stronie zainteresowanej ochroną swych praw skorzystanie w pełni, stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, z konstytucyjnego prawa do sądu (postanowienie NSA z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FZ 236/17).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uwzględnił zażalenie skarżącej Spółki, uchylił zaskarżone nim postanowienie i przywrócił termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Zawarty w zażaleniu wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego nie może zostać uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.