Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 335/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 55 par. 2, art. 62 par. 4, art. 133, art. 145 par. 1, art. 217 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2020 r. w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozliczenia łącznego zobowiązania pieniężnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] grudnia 2019r. Wójt Gminy B. zaliczył z urzędu wpłatę z [...] grudnia 2019r. w kwocie [...]zł na poczet zaległego łącznego zobowiązania pieniężnego proporcjonalnie na część zaległej II,III,IV raty za rok 2014, I, II, III i IV raty za rok 2015, I, II, III i IV raty za rok 2016 I. M. i J. S. ("firma A " S.C. J. S. i I. M.). Postanowieni zostało doręczone I. M. oraz J. S..

I. M. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że do [...] lipca 2012r. prowadził działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Obecnie toczy się postępowanie sądowe w zakresie likwidacji ww. spółki. Na mocy porozumienia z [...] lipca 2013r. zawartego z J. S. grunty stanowiące własność ww. spółki są użytkowane przez byłych wspólników. Wnosił do Wójta wniosek o rozdzielenie podatku rolnego zgodnie z użytkowaniem gruntów. Zdaniem skarżącego jako użytkownik części nieruchomości winien zostać opodatkowany tylko co do części gruntów użytkowanych przez niego, a w pozostałym zakresie odpowiedzialność z tytułu podatków winna obciążać pozostałego wspólnika.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r. utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy B. z [...] grudnia 2019 r. w sprawie rozliczenia łącznego zobowiązania pieniężnego. Postanowienie doręczono I. M..

W uzasadnieniu wskazało, że wpłatę zaliczono na zaległości podatkowe współwłaścicieli nieruchomości J. S. i I. M. zgodnie z art. 55 § 2 O.p. Organ odwoławczy stwierdził, że żadna umowa cywilno-prawna (porozumienie) nie może zwalniać współwłaściciela z solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości czy podatku rolnym, dopiero zniesienie współwłasności (sądowne, umowne), stanowi podstawę do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego zależności od przypadającego udziału w nieruchomości.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji, ew. o uchylenie w stosunku do skarżącego, a ponadto o zasądzenie kosztów. Zarzucił rozstrzygnięciu:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania, polegający na przyjęciu, że:

1) odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością solidarną, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż spółka cywilna pod nazwą "firma A" S.C. J. S. i I. M. w S. pod K. została rozwiązana w 2012 r., tym samym współwłasność łączna przekształcona została we współwłasność w częściach ułamkowych, następnie dokonano podziału nieruchomości do używania, co w konsekwencji powinno skutkować uznaniem, iż odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością zindywidualizowaną, co stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

2) w stosunku do skarżącego powstała zaległość podatkowa, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż skarżący podatki płaci regularnie, tym samym zaległość podatkowa po stronie skarżącego powstać nie mogła, inaczej, niż ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania J. S., który podatków jego obciążających nie płaci, powodując tym samym powstanie zaległości podatkowych wyłącznie po jego stronie;

3) w stosunku do skarżącego powstała zaległość podatkowa, dająca prawo dokonania zaliczenia z urzędu wpłaty z tytułu odszkodowania dla byłych wspólników spółki cywilnej pod nazwą "firma A" S.C. J. S. i I. M. w S. pod K. za nieruchomość oznaczoną geodezyjnie jako działka nr: [...] na poczet tej zaległości, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, iż skarżący podatki płaci w terminach płatności, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż po stronie skarżącego nie było i nie ma zaległości podatkowych, co stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 115 O.p. polegające na jego niezastosowaniu w okolicznościach niniejszej sprawy, skutkujące przyjęciem, iż odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością solidarną, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż spółka cywilna pod nazwą "firma A" S.C. J. S. i I. M. w S. pod K. została rozwiązana w 2012 r., tym samym współwłasność łączna została przekształcona we współwłasność w częściach ułamkowych, co w konsekwencji powinno skutkować uznaniem, iż odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością zindywidualizowaną, co stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

2) naruszenie art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy przedmiot opodatkowania został podzielony do używania na mocy porozumienia między byłymi wspólnikami, a skarżący faktycznie włada częścią przedmiotu opodatkowania i jest samoistnym posiadaczem tejże części przedmiotu opodatkowania.

3) naruszenie art. 3 ust. 4 u.p.o.l. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest przyjęcie, że skarżący jest współwłaścicielem przedmiotu opodatkowania oraz że dla wymiaru podatku od nieruchomości w stosunku do przedmiotów opodatkowania nie ma znaczenia dokonanie podziału nieruchomości do używania, co prowadziło do przyjęcia, że obowiązek podatkowy od nieruchomości solidarnie ciąży na tych osobach, podczas gdy jeżeli osoba fizyczna wykaże, że jest posiadaczem części nieruchomości, organ podatkowy wymierza jej w decyzji podatek od tej części, zwłaszcza w przypadku podziału nieruchomości;

4) naruszenie art. 3 ust. 2 u.p.r. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy przedmiot opodatkowania został podzielony do używania na mocy porozumienia między byłymi wspólnikami, a skarżący faktycznie włada częścią przedmiotu opodatkowania i jest samoistnym posiadaczem tejże części przedmiotu opodatkowania.

5) naruszenie art. 3 ust. 5 u.p.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest przyjęcie, że skarżący jest współwłaścicielem przedmiotu opodatkowania oraz, że dla wymiaru podatku od nieruchomości w stosunku do przedmiotów opodatkowania nie ma znaczenia dokonanie podziału nieruchomości do używania, co prowadziło do przyjęcia, że obowiązek podatkowy od nieruchomości solidarnie ciąży na tych osobach, podczas gdy jeżeli osoba fizyczna wykaże, że jest posiadaczem części nieruchomości, organ podatkowy wymierza jej w decyzji podatek od tej części, zwłaszcza w przypadku podziału nieruchomości;

6) naruszenie art. 207 k.c. poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem przyjęcia, iż wplata z tytułu odszkodowania dla byłych wspólników spółki cywilnej pod nazwą "firma A" S.C. J. S. i I. M. w S. pod K. za nieruchomość oznaczoną geodezyjnie jako działka nr: [...] przypada współwłaścicielom tej nieruchomości w stosunku do wielkości ich udziałów;

7) naruszenie art. 498 k.c poprzez jego błędne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy i przyjęcie, że organ samorządu terytorialnego miał prawo dokonać zaliczenia z urzędu wpłaty z tytułu odszkodowania dla byłych wspólników spółki cywilnej pod nazwą "firma A" S.C. J. S. i I. M. w S. pod K. za nieruchomość oznaczoną geodezyjnie jako działka nr: [...] na poczet zaległości podatkowych za lata 2014-2016, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do dokonania takiego potrącenia, tj. przesłanka wzajemności wierzytelności oraz jej wymagalności; tym samym potrącenie nie mogło zostać dokonane, co stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

3. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, polegające na całkowitym pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy okoliczności dotyczącej rozwiązania w 2012 r. spółki cywilnej, skutkującej przekształceniem wspólności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych oraz dalej idącą niemożliwością potrącenia wierzytelności, które nie są wzajemne, a także okoliczności dotyczącej podziału nieruchomości do używania;

2) naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewskazaniu w treści uzasadnienia dowodów, na podstawie których organ ustalił stan faktyczny oraz przyczyn, na podstawie których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, nieodnoszące się w żadnym miejscu do zasadności dokonanego przez Wójta Gminy B. potrącenia wierzytelności z tytułu zaległości podatkowych z wierzytelnością Skarżącego, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli oraz organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

3) naruszenie art 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na rażące naruszenie prawa decyzja ta powinna zostać uchylona.

W uzasadnieniu rozwinął argumentację skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazane.

Podstawę prawną zaskarżonych postanowień stanowiły w szczególności przepisy art. 55 § 2 i art. 62 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., zwanej dalej O.p.), przedmiotem postanowienia jest zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowych odpowiedzialnych solidarnie J. S. i I. M..

Należy wskazać, że w myśl art. 133 O.p.:

§ 1. Stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

§ 2. Stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa.

Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 O.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi.

Przepis art. 217 § 1 pkt 3 O.p. stanowi, że postanowienie zawiera oznaczenie strony albo innych osób biorących udział w postępowaniu. W orzecznictwie w powyższym zakresie podkreśla się, że wszelkie braki w prawidłowym oznaczeniu w wydanym postanowieniu strony powodują, iż jest ono wadliwe i musi być wyeliminowane z obrotu prawnego. Bowiem tylko prawidłowe oznaczenie strony pozwala na ustalenie podmiotu mającego takie lub inne roszczenia ze sfery prawa podatkowego i na ustalenie, czy zostało ono skierowane do właściwej osoby.

W niniejszej sprawie postanowienie Wójta Gminy B. z [...] grudnia 2019 r. zostało wydane wobec skarżącego oraz J. S.. Jak wynika z potwierdzeń odbioru – zostały doręczone stronom [...] stycznia 2020 r.

Akt ten został zaskarżony wyłącznie przez I. M., nie zmienia to faktu, że stronami są nadal zarówno odwołujący się jak i druga strona wskazana w postanowieniu, tj. J. S.. Zatem każdy akt wydany w sprawie musi być doręczany wszystkim stronom, aby zagwarantować prawo do czynnego udziału w postępowaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że postanowienie zostało podjęte po rozpoznaniu na posiedzeniu [...] kwietnia 2020 r. zażalenia z [...] stycznia 2019 r. (oczywista omyłka wskazano datę 2029) I. M.. Pominięto, że wpłatę zaliczono na zaległość podatkową solidarnie odpowiedzialnych – I. M. i J. S.. Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało skierowane wyłącznie do odwołującego z pominięciem drugiej strony postępowania –J. S.. Pominięcie J. S. jako strony postępowania i brak doręczenia postanowienia J. S. czyni postępowanie organu wadliwym, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na treść postanowienia. Zatem organ odwoławczy winien wydać postanowienie z uwzględnieniem J. S. jako strony postępowania i doręczyć postanowienie stronom postępowania.

Odnoszenie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego byłoby zatem przedwczesne. Na marginesie Sąd zwraca również uwagę, że przepisy proceduralne w sprawach podatkowych znajdują się co do zasady w O.p., a nie ustawie z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej K.p.a.), stąd zarzuty naruszenia przepisów K.p.a. nie mogłyby zostać uwzględnione.

Mając na uwadze naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd, działając na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach (pkt II sentencji), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.