Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1993/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 126 ust. 1, ust. 6, ust. 8
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa NSA Stanisław Śliwa /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 4 października 2023 r. nr N-V.7581.1.10.2023 w przedmiocie odmowy ustalenia wysokości odszkodowania za udostępnienie nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z 4 października 2023 r. nr N-V.7581.1.10.2023 Wojewoda Podkarpacki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), określanej dalej, jako "K.p.a." oraz art. 9a w zw. z art. 126 ust. 1, ust. 5, ust. 6 i ust. 8 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.), określanej dalej jako "u.g.n." uchylił w całości decyzję Starosty [...] z 5 czerwca 2023 r. nr GN.6852.1.2.2023 w przedmiocie odmowy ustalenia wysokości odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe podczas usuwania awarii gazociągu i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

W dniu dnia 9 marca 2023 r. M. P. (dalej: "Skarżący") wystąpił do Starosty [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości, w kwestii ustalenia wysokości odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody wyrządzone podczas usuwania awarii oraz nałożenia kary na A. (dalej także: "A.", "Spółka") za niezłożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że 7 października 2022 r. na Jego nieruchomości prowadzone były prace związane z usunięciem awarii gazociągu. Wejście na nieruchomość nastąpiło bez Jego zgody; odbyło się ono z użyciem siły, w obecności Policji pod pretekstem nagłego zagrożenia życia i mienia mieszkańców. Zajmujący nieruchomość nie przedstawił żadnych dokumentów upoważniających do tego zajęcia. Skarżący podniósł, że pomimo wniosku złożonego do A., która dokonała przedmiotowego zajęcia Spółka nie dostarczyła Mu ona operatu szacunkowego dotyczącego proponowanego odszkodowania, jak też nie wypłaciła odszkodowania.

W celu wyjaśnienia sprawy w dniu 17 marca 2023 r. Starosta [...] zwrócił się do A. o przeanalizowanie zarzutów podniesionych przez Skarżącego, a dotyczących zajęcia nieruchomości w dniu 7 października 2022 r.

A. wskazała, że wejście na teren nieruchomości nastąpiło w oparciu na postanowienie z 22 września 2017 r. sygn. akt [...], w którym Sąd Rejonowy w [...] stwierdził nabycie przez Spółkę przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako dz. [....] polegającej na korzystaniu z w/w nieruchomości poprzez posadowienie tam gazociągu niskiego ciśnienia DN200 wraz z istniejącą wzdłuż tego gazociągu strefą kontrolowaną wynoszącą 3 m, która musi pozostać wolna od zabudowy, nasadzeń drzew i krzewów oraz od jakiejkolwiek działalności mogącej zaszkodzić opisanemu gazociągowi oraz eksploatację gazociągu i swobodne korzystanie z nieruchomości obciążonej, wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren w zakresie eksploatacji, utrzymania, przebudowy, remontu, modernizacji, wymiany, konserwacji oraz kontroli. Postanowienie to zostało następnie zmienione przez Sąd Okręgowy w [...] poprzez stwierdzenie, że przedmiotową służebność w drodze zasiedzenia A. nabyła z dniem 22 września 2008 r. Postanowienie to jest prawomocne. Spółka wyjaśniła również, że wszelkie czynności w dniu 7 października 2022 r. były wykonywane przez jej pracowników, których odzież robocza była oznakowana w sposób pozwalający na zidentyfikowanie Spółki, jak również samochód zaparkowany w pobliżu nieruchomości był oznakowany danymi Spółki. Odnośnie do odszkodowania za poniesione straty powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości na zlecenie Spółki sporządzony został operat wyceny. W piśmie z 8 listopada 2022 r. zaproponowano Skarżącemu zawarcie ugody dotyczące wysokości odszkodowania, a następnie na wniosek z 28 listopada 2022r. o udostępnienie operatu stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania w drodze email w dniu 8 grudnia 2022 r. poinformowano o możliwości udostępnienia operatu do wglądu w siedzibie Spółki w [...]. Skarżący nie skontaktował się jednak w celu zapoznania się z operatem i ewentualną możliwością zgłoszenia do niego zastrzeżeń. Z uwagi na powyższe Spółka wstrzymała się z wypłatą odszkodowania, które jest gotowa zapłacić po zaakceptowaniu jego wysokości przez właścicieli nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze Starosta stwierdził, że w świetle prawomocnego -postanowienia sądowego, Spółka posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w zakresie w nim oznaczonym, tym samym Spółka może korzystać z nieruchomości obciążonej. Służebność obejmuje także prawo wejścia i wjazdu na teren nieruchomości w celu wykonania czynności mających na celu utrzymanie gazociągu i prace podjęte

w dniu 7 października 2022 r. dotyczące usunięcia awarii służyły utrzymaniu gazociągu w granicach opisanej służebności.

Starosta zauważył, że Spółka dysponuje tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości brak więc jest podstaw do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia zaistnienia przesłanek zajęcia nieruchomości czy też wydania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości. Odnośnie do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania warunkiem jest wydanie wskazanej decyzji, a w sytuacji gdy nie została wydana, organ administracji nie ma podstaw prawnych do wszczęcia postępowania i merytorycznego rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie.

Decyzją z 5 czerwca 2023 r. Organ odmówił: ustalenia wysokości odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe podczas usuwania awarii gazociągu w dniu 7 października 2022 r. przez A., nałożenia kary na Spółkę za niezłożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości oraz stwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości.

Skarżący złożył odwołanie od decyzji Starosty. Podniósł, że art. 126 u.g.n. obejmuje wszystkie zdarzenia dotyczące zajęcia nieruchomości, bez rozróżnienia czy zajęcie było przeprowadzone przez podmiot posiadający uprawnienia do dysponowania nieruchomością, czy nie, ponieważ w sytuacji nagłego zagrożenia nie ma czasu na wyjaśnianie tych kwestii. Zdaniem Skarżącego, postanowienie sądowe nie może być realizowane z tego powodu, że do dnia dzisiejszego przebieg gazociągu, ani strefa kontrolowana nie zostały oznaczone, a ekipa remontowa szuka miejsc awarii "w ciemno". Ponadto, zostało ono wydane pomimo braku jakichkolwiek dowodów na zasiedzenie i było przykładem stronniczego działania Sądu. Została od niego złożona skarga kasacyjna, która jeszcze nie została rozpatrzona.

Wojewoda Podkarpacki, decyzją z 4 października 2023 r. uchylił w całości decyzję Starosty [....] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

W pierwszej kolejności Organ zacytował brzmienie istotnych w sprawie przepisów. Wskazał więc, że zgodnie z art. 126 ust. 1 u.g.n., w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. W przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości (art. 126 ust. 5 u.g.n.). Zgodnie natomiast z art. 126 ust. 8 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5.

Powyższe prowadzi, zdaniem Wojewody, do wniosku, że przepis art. 126 ust. 5 i ust. 8 u.g.n. sankcjonuje prawnie możliwość zajęcia nieruchomości bez uzyskania uprzedniej decyzji organów państwa o czasowym zajęciu nieruchomości, a warunkiem prawnej dopuszczalności takiego zajęcia jest siła wyższa lub stan nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkodzie, które uniemożliwiają złożenie wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości.

Jeśli więc A. nabyła służebność przesyłu z dniem 22 września 2008 r., to tym samym, zgodnie z treścią postanowienia sądowego, mogła wejść na nieruchomość

w celu wykonania prac, w tym w zakresie utrzymania, remontu czy kontroli gazociągu. W związku z nabyciem służebności przesyłu, Spółka może bowiem swobodnie korzystać z obciążonej nieruchomości w granicach strefy kontrolowanej gazociągu, a zatem brak jest przesłanek do wydania decyzji w sprawie wydania decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, czy też potwierdzającej zaistnienie przesłanek do jej zajęcia.

Odnośnie do wniosku o ustalenie odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody wyrządzone podczas usuwania awarii Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n., odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. W niniejszej sprawie wejście na teren nieruchomości nastąpiło w oparciu na posiadaną służebność przesyłu, a nie na podstawie decyzji administracyjnej. W związku z tym, że warunkiem ustalenia odszkodowania w powyższym trybie jest wcześniejsze wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości czy też potwierdzenia zaistnienia przesłanej zajęcia nieruchomości, a taka decyzja nie została wydana, to tym samym brak jest przesłanek do ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym.

W dalszej kolejności Wojewoda podniósł, że w sytuacji wszczęcia postępowania a następnie stwierdzenia, że brak jest podstaw do takiego wszczęcia i merytorycznego rozpatrzenia wniosku organ winien umorzyć postępowanie, a nie odmawiać wydania decyzji w sprawie, jak to zrobił Starosta. Zwrócił też uwagę, że kwestionowaną decyzją Organ I instancji odmówił również nałożenia kary na Spółkę za niezłożenie wniosku

o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, pomimo, że w treści decyzji nie odnosił się do powyższej kwestii. Zgodnie jednak z art. 126 ust. 6 i 7 u.g.n. starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej orzeka jedynie o nałożeniu kary podmiotowi, który dokonał zajęcia nieruchomości z naruszeniem przepisu art. 126 ust. 1 i ust. 5 u.g.n. Kara ta w całości stanowi dochód budżetu państwa i w żadnej części nie przysługuje właścicielom nieruchomości. Samo czasowe zajęcie nieruchomości w przypadkach o których mowa w art. 126 u.g.n. dotyka bezpośrednio uprawnień właścicieli nieruchomości wynikających z prawa własności i przepisów dotyczących jego ochrony. Natomiast kara wymierzona na podstawie art. 126 ust. 7 u.g.n. stanowi kwestię wtórną, pochodną, dotyczącą jedynie bezpośrednio praw i obowiązków podmiotu, który dopuścił się tego naruszenia. Zdaniem Wojewody, domaganie się więc przez Skarżącego nałożenia kary na A. za niezłożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości nie stanowi o istnieniu po stronie Skarżącego interesu prawnego, lecz co najwyżej o istnieniu interesu faktycznego, który nie uprawnia do merytorycznego rozpoznania jego żądania.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda wskazał, że postanowienie Sądu Okręgowego w przedmiocie zasiedzenia służebności jest prawomocne, a więc i wykonalne, nawet jeśli została złożona skarga kasacyjna. Nie jest także rolą organu administracji ocena postanowień wydanych przez sądy powszechne.

M. P. złożył na decyzję Wojewody Podkarpackiego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 28, art. 61 § 3, art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że:

- datą wszczęcia postępowania na żądanie strony nie jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, tylko dowolnie wybrana przez organ data, pomimo wcześniej podjętych przez organ czynności w sprawie,

Organ I instancji zapewnił stronom czynny udział w każdym stadium postępowania mimo braku zawiadomienia wszystkich stron o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji,

zebrany przez Organ I instancji materiał dowodowy nie budzi istotnych wątpliwości co do podstaw prawnych i przebiegu zajęcia nieruchomości, a w konsekwencji uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu na przekonujące dowody,

art. 107 § 1 i 3 K.p.a. przez niedostateczne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika, dlaczego Organ uznał za udowodnione twierdzenie o wejściu na teren nieruchomości na mocy przyznanego przez SO w [...] zasiedzenia, a nie, jak było

w rzeczywistości, na mocy art. 126 u.g.n., czyli nagłej konieczności zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, oraz zagrożenia zdrowia i życia mieszkańców.

2. przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez

przyjęcie że art. 126 ma zastosowanie tylko w przypadku nielegalnego lub bezumownego korzystania z nieruchomości, podczas gdy dotyczy on wszystkich przypadków nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, niezależnie od tego czy operator eksploatuje gazociąg legalnie czy nie, ponieważ daje on prawo wejścia na nieruchomość bez zbędnej zwłoki i bez konieczności udowadniania swojego prawa do korzystania z nieruchomości, co byłoby konieczne w przypadku gdyby art. 126 nie miał w tym przypadku zastosowania.

Skarżący wniósł o uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł, że wykonywane prace nie były pracami objętymi treścią postanowienia o zasiedzeniu, tylko likwidacją nagłego zagrożenia, wykraczały poza strefę kontrolowaną, zakłócały ciszę nocną Jemu i sąsiadom.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 19 stycznia 2024 r. A. przychyliła się do stanowiska Wojewody Podkarpackiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola w niniejszym postępowaniu dotyczyła decyzji, którą jako dopuszczalny przedmiot skargi wymienia art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a." Odbyła się ona przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem, do czego zobowiązuje art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.). Ze względu na to, że Sąd nie stwierdził żadnych uchybień, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania badanej decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a., skarga została oddalona w oparciu na art. 151 P.p.s.a. Sąd nie zauważył więc, aby kwestionowana decyzja dotknięta była nieważnością, jak też by naruszała prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy, czy też by dotknięta była naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 1 P.p.s.a.). Przy czym, przy dokonywaniu powyższej oceny Sąd wziął pod uwagę nie tylko argumenty przedstawione w skardze, ale przeanalizował sprawę całościowo w jej granicach, do czego obliguje go art. 134 § 1 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Podkarpackiego uchylająca w całości decyzję Starosty [...] i umarzająca postępowanie pierwszej instancji w całości, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Wskazaną decyzją Organ I instancji odmówił: ustalenia wysokości odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe podczas usuwania awarii gazociągu w dniu 7 października 2022 r. przez A., nałożenia kary na Spółkę za niezłożenie wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości oraz stwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości.

Kwestie ograniczenia właściciela w jego prawach do nieruchomości normuje rozdział 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zatytułowany: "Wywłaszczanie nieruchomości", zawierający szereg przepisów regulujących poszczególne rodzaje tych ograniczeń. W niniejszej sprawie znaczenie ma art. 126 powyższego aktu. Stanowi on w ust. 1, że w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości.

W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Wedle art. 126 ust. 3 u.g.n., za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. W sytuacji, kiedy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom, a podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości, co wynika z art. 126 ust. 5 u.g.n. Decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości starosta wydaje w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku (art. 126 ust. 8 u.g.n.). Jeśli wniosek taki nie zostanie złożony w terminie 3 dni, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji orzeka o nałożeniu kary w wysokości 5000 zł za każdy dzień zwłoki, licząc od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin do złożenia wniosku, a wpływy z kar stanowią dochód budżetu państwa, o czym mowa w art. 126 ust. 6 u.g.n. Ponadto, przedstawione wyżej regulacje mają również zastosowanie w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b u.g.n., a przesądza o tym art. 126 ust. 10 u.g.n. Powołany art. 124b dotyczy wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów.

Z zacytowanych unormowań art. 126 u.g.n. wynika, że regulacje te mają na celu zapewnienie jakiemuś zewnętrznemu podmiotowi tytułu prawnego, który będzie ten podmiot upoważniał do wejścia na grunt należący do danej osoby po to, aby z uwagi na silę wyższą bądź też nagłą potrzebę zapobieżenia powstaniu znacznej szkody mógł jak najszybciej usunąć niebezpieczną sytuację, co niewątpliwie znajduje się w interesie społecznym. Ma bowiem zlikwidować sytuację, która bez tego rodzaju ingerencji mogłaby prowadzić do powstania dotkliwych negatywnych skutków czy to dotyczących osób czy mienia. Istotą art. 126 u.g.n. jest więc zapewnienie legalności działania polegającego na wkroczeniu na cudzą nieruchomość celem zlikwidowania określonego niebezpieczeństwa np. usunięcia awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów czy energii elektrycznej.

W sytuacji więc, gdy podmiot mający wykonać konieczne prace jest już umocowany prawnie do ich podjęcia, to brak jest wówczas podstaw do tego, by musiał się on ubiegać o wydanie decyzji na podstawie art. 126 u.g.n. Byłoby to bowiem zbędne dublowanie tytułów prawnych do dokonania określonych czynności. Tego rodzaju sytuacja wystąpiła właśnie w warunkach niniejszej sprawy, gdzie A. legitymuje się postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 22 września 2017 r., sygn. akt [...], w którym Sąd ten stwierdził nabycie przez Spółkę przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako dz. [...] polegającej na korzystaniu z w/w nieruchomości poprzez posadowienie tam gazociągu niskiego ciśnienia DN200 wraz z istniejącą wzdłuż tego gazociągu strefą kontrolowaną wynoszącą 3 m, która musi pozostać wolna od zabudowy, nasadzeń drzew i krzewów oraz od jakiejkolwiek działalności mogącej zaszkodzić opisanemu gazociągowi oraz eksploatację gazociągu i swobodne korzystanie z nieruchomości obciążonej, wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren w zakresie eksploatacji, utrzymania, przebudowy, remontu, modernizacji, wymiany, konserwacji oraz kontroli. Orzeczenie to zmienił wprawdzie Sąd Okręgowy w [...], jednakże tylko poprzez stwierdzenie, że przedmiotową służebność w drodze zasiedzenia A. nabyła z dniem 22 września 2008 r.

Nie powinno więc budzić wątpliwości, że wskazane orzeczenie sądu powszechnego upoważniało A. do wejścia w dniu 7 października 2022 r. na teren nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w [...], stanowiącej własność Skarżącego po to, aby podjąć prace związane z usunięciem awarii położonego na tej działce gazociągu. Jako nielogiczne należałoby w takiej sytuacji przyjąć twierdzenie, że A. winna była starać się o uzyskanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości, o której mowa w art. 126 ust. 1 u.g.n. bądź też decyzji potwierdzającej zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości, wskazanej z kolei w art. 126 ust. 8 u.g.n. Dysponując bowiem określonym tytułem prawnym do wykonania czynności koniecznych dla usunięcia awarii gazociągu, mogła te czynności po prostu podjąć, bez wszczynania zbędnych w takich uwarunkowaniach procedur dotyczących wydania jednego ze wskazanych wyżej rozstrzygnięć. Tym samym, za niezasadne należało uznać stanowisko Skarżącego, że art. 126 u.g.n. dotyczy zarówno legalnego, jak i nielegalnego korzystania z cudzej nieruchomości. Przepis ten odnosi się bowiem do stworzenia danemu podmiotowi podstawy prawnej do podjęcia określonych działań. Gdy zaś ta podstawa już istnieje, to bezprzedmiotowe są czynności do uzyskania innej.

W przedstawionym wyżej stanie faktycznym sprawy prawidłowe było twierdzenie Wojewody o niezasadności wydawania decyzji czy to w oparciu na art. 126 ust. 1 czy na art. 126 ust. 8 u.g.n. Rację ma więc Organ II instancji, że po zauważeniu braku podstaw do wszczęcia postępowania w tym przedmiocie Starosta winien był umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. zamiast podejmować decyzji o odmowie uwzględnienia wniosku Skarżącego. Błąd ten Wojewoda naprawił wydając decyzję uchylającą decyzję Starosty i umarzającą postępowanie pierwszej instancji w całości.

Konsekwencją tego, że Organ I instancji nie był uprawniony do wydania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości lub też decyzji potwierdzającej zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości było zaś to, że Organ ten nie mógł też rozstrzygać o kwestii odszkodowania za takie zajęcie oraz za szkody powstałe w wyniku tego. Jak bowiem stanowi art. 128 ust. 4 u.g.n., który znajduje się w rozdziale 5 zatytułowanym: "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości", odszkodowanie, które związane jest z wywłaszczeniem przysługuje także za szkody, których źródłem są zdarzenia wskazane m. in. w art. 126 ust. 1 u.g.n. Wedle zaś art. 126 ust. 3 u.g.n., właściciel nieruchomości uzgadnia z podmiotem, któremu tę nieruchomość udostępniono warunki takiego odszkodowania, a jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia, to starosta wszczyna postępowanie w tym zakresie. Oznacza to, że starosta tylko wówczas prowadzi postępowanie odnośnie do odszkodowania, kiedy wcześniej wydana została decyzja z art. 126 u.g.n. W tym miejscu należy podkreślić, że Skarżący nie jest pozbawiony możliwości dochodzenia naprawienia szkód, które zaistniały w związku z wejściem na teren należącej do Niego działki tyle, że może to czynić nie na drodze administracyjnoprawnej, a cywilnoprawnej. Jak wynika z pisma A. z 28 marca 2023 r., Spółka zleciła sporządzenie operatu w tym zakresie i zaproponowała Skarżącemu zawarcie ugody, wyrażając w ten sposób gotowość do pokrycia kosztów usunięcia szkód powstałych w związku z potrzebą naprawy gazociągu.

Odnosząc się jeszcze do trzeciego żądania zawartego we wniosku Skarżącego, a dotyczącego nałożenia na Spółkę kary za niezłożenie wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości należy wskazać na prawidłowość stanowiska Wojewody w tym zakresie. Jak wynika z art. 126 ust. 6 u.g.n., kara ta nakładana jest na podmiot, który winien był wystąpić w określonym terminie z wnioskiem o wydanie powyższej decyzji w razie, gdy zaistniała nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody i nie można było złożyć wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości przed wejściem na tę nieruchomość, jak też wówczas, gdy - jak stanowi art. 126 ust. 6 u.g.n. - nastąpiło zajęcie nieruchomości bez podstaw w tym zakresie. Kara ta wynosi 5000 zł za każdy dzień zwłoki i stanowi dochód budżetu państwa. Prawidłowo Organ II instancji podniósł, że właściciel nieruchomości, która została czasowo zajęta nie ma interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania w przedmiocie nałożenia kary, której nie jest adresatem, jak też beneficjentem. Tym samym, postępowanie takie nie dotyczy go w bezpośredni sposób, bowiem kara nie jest formą rekompensaty za zajęcie nieruchomości bez podstawy prawnej. Taka bezpośrednia zależność istnieje natomiast w odniesieniu do czasowego zajęcia jego nieruchomości, które stanowi bez wątpienia ograniczenie przysługującego właścicielowi prawa własności. Sam zaś interes faktyczny nie stanowi dostatecznego uzasadnienia do wszczęcia postępowania. Poza tym, należy podkreślić, że kara związana jest z sytuacją, kiedy istnieją podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 126 ust. 8 u.g.n., a te w niniejszej sprawie nie zaistniały, bowiem Spółka, która podjęła czynności naprawcze w związku z awarią gazociągu na działce Skarżącego dysponowała już tytułem prawnym dającym jej możliwość wejścia na grunt w celu dokonania tych czynności.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, że zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Należy jednak podkreślić, że dotyczy to sytuacji, kiedy postępowanie może w ogóle zostać skutecznie wszczęte, a zatem, kiedy nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 61a § 1 K.p.a. Stosownie zaś do tego ostatniego przepisu, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte (np. kiedy brak jest przedmiotu takiego postępowania tak jak w sprawie niniejszej, gdzie istniał w obrocie inny tytuł prawny dopuszczający zajęcie nieruchomości na określony cel).

Nie można też uznać za Skarżącym, że uzasadnienie skarżonej decyzji jest niedostateczne. Wojewoda wyjaśnił w nim, że skoro A. miała tytuł prawny w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 22 września 2017 r. o zasiedzeniu przez nią służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, którego treść uprawniała do wejścia na teren działki nr [...] w [...] celem utrzymania, konserwacji czy kontroli znajdującego się na niej gazociągu, to nie musiała już ubiegać się o uzyskanie innego tytułu prawnego, który po raz kolejny - tyle, że w innym trybie tj. administracyjnoprawnym - potwierdziłby prawo Spółki we wskazanym wyżej zakresie.

Niedopuszczalne jest też kwestionowanie w niniejszym postępowaniu treści wskazanego postanowienia sądu powszechnego, bowiem jest ono prawomocne i wykonalne, a tym samym wiążące i ewentualne podważenie jego mocy możliwe jest na drodze postępowania cywilnego, co do tej pory nie nastąpiło. Nie mają też dla sprawy znaczenia argumenty dotyczące poprzedniego zajęcia nieruchomości Skarżącego tj. w dniu 5 lipca 2016 r., bowiem niniejsze postępowanie dotyczy zajęcia z dnia 7 października 2022 r.

Poza tym, zawiadamiając o wszczęciu postępowania Starosta umożliwił Skarżącemu zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie się co do zebranych materiałów. Wprawdzie dokumentacja ta została zebrana przed datą tego zawiadomienia, jednak, na co słusznie zwrócił uwagę Wojewoda, brak było w istocie podstaw do wszczynania postępowania w odniesieniu do kwestii, które Skarżący poruszył w złożonym przez siebie wniosku z 9 marca 2023 r. W takiej zaś sytuacji tj. kiedy nie istniały faktyczne podstawy do wszczęcia postępowania, trudno też uznać za uzasadniony zarzut dotyczący braku zapewnienia w nim udziału współwłaścicielce działki nr [...] – O. P.

Z tych wszystkich wyżej przedstawionych względów skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a.