Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1501/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, , po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2420/22 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 8 września 2022 r. nr 1401-IEE2.711.1.120.2022.4.TŁ w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 12 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2420/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA", "sąd I instancji") oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor", "Organ") z dnia 8 września 2022 r. w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżąca zaskarżyła go

w całości, zrzekając się rozprawy oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi Skarżąca zarzuciła na podstawie:

I. art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że pomimo stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszczalne było ustalanie kosztów egzekucyjnych w wysokości 40.107,59 zł, na które składały się: opłata manipulacyjna 100 zł, wydatki egzekucyjne 7,59 zł oraz opłata egzekucyjna w wysokości 40.000 zł, w sytuacji gdy brak regulacji prawnych pozwalających przychylić się do takiego stanowiska,

2. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie swobodnego i dowolnego dopasowania wyliczeń kosztów egzekucyjnych do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, stwierdzającego niezgodność tego przepisu z Konstytucją w zakresie w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tych opłat, wynikające z niewłaściwej oceny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., w sytuacji gdy za przyjęciem słuszności takich wyliczeń nie przemawiają żadne przepisy prawa,

3. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie i niezauważenie przez sąd

I instancji, że organ w zakresie ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych działał w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę, nie dokonując w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi została obciążona Skarżąca;

II. w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, tj.:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 w zw. z art. 166 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 8 września 2022 r. w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych, podczas gdy została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), poprzez m.in. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy z uwzględnieniem oceny maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne w związku z podjętymi przez organ czynnościami, tym samym niedokonanie oceny adekwatności kosztów egzekucyjnych,

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy.

Dyrektor nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA prawa procesowego, tj. przepisów art. 134 § 1 w zw. z art. 166 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi Skarżącej na postanowienie Dyrektora w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Należy podzielić tezy i argumentację do nich, jakie zostały wywiedzione przez Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznej sprawie, jaką rozstrzygnięto w stosunku do Skarżącej w prawomocnym orzeczeniu z 25 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 433/23. W wyroku składu 7 sędziów z dnia 19 grudnia 2022 r., wydanym w sprawie, sygn. akt III FSK 283/21, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł i uzasadnił, co następuje. Należy określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej (...), którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, następnie ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłatach egzekucyjnych - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie.

Do powyższego sprowadza się, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istota prawidłowego wykorzystania ocen prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, który wszak o żadnych "metodach określenia wysokości opłat" się nie wypowiadał: jako o uzasadnionych bez względu na realia poszczególnej, indywidualnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie niniejszej podziela autorytet i znaczenie prawne wyroku wydanego w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego i zawartych w tym wyroku ocen prawnych nie kwestionuje. Jeżeli organy egzekucyjne decydują się na jedną z metod określania kosztów i opłat w postępowaniu egzekucyjnym, to mogą i powinny to uczynić dopiero po ustaleniu i zbadaniu stanu danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej i na podstawie realiów tej sprawy. W wyroku z dnia 20 grudnia 2022 r., III FSK 1256/21, stanowiącym wykonanie, realizację i rozwinięcie analiz prawnych wyroku składu 7 sędziów w sprawie III FSK 283/21, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r., poz., 1553), nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej, które jest niezbędne dla zgodnego z prawem określenia wysokości opłaty od czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej." Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie niniejszej podziela również w pełni rozstrzygnięcie, argumentację prawną i uzasadnienie przywołanego wyroku.

Z "części historycznej" uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że organ egzekucyjny, na podstawie własnego tytułu wykonawczego skierował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W tym stanie rzeczy nasuwa się pytanie o pracochłonność i czasochłonność wymienionych czynności oraz: czy związane z nimi koszty i opłaty uzasadniały realnie sporne wartości egzekucyjne wynikające z przyjętej przez organ egzekucyjnej metody ich określenia, czy (być może) dokonało się bez związku z realiami sprawy i powodowało co do zasady skutek przede wszystkim fiskalny a nie restytucyjny w relacji do nakładu pracy organu egzekucyjnego. Formalne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat egzekucyjnych, nie jest wszak tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej.

Powyższe zagadnienia, w zakresie przedstawienia stanu sprawy oraz analizy stanu sprawy dla prawidłowego zastosowania prawa, nie stanowiły albo stanowiły niewystarczająco przedmiot uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co stanowi poważne naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaniechania – uchybienia te, nie mogły zostać usunięte – naprawione, przez Sąd administracyjny drugiej instancji, ponieważ stanowiłoby to w istocie faktyczne ograniczenie prawa stron do realnie dwuinstancyjnego postępowania sądowego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 185 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami i uzasadnieniem skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji orzeczenia.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

s. Mirella Łent s. Sławomir Presnarowicz (spr.) s. Bogusław Woźniak