Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1041/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 marca 2023 r., nr SKO.AI./4112/116/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia długu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2023 r., znak SKO.Al/4112/16/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia 2 grudnia 2022 r. odmawiającej K. K. (dalej: "skarżący") umorzenia należności z tytuły wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę prawną decyzji stanowił: art. 2 pkt 9 i 10, art. 27 ust. 1, ust. 1a, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022 r., poz. 1205, dalej: "u.p.o.u.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 19 stycznia 2022 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych N. K., J. K. i B. K. Wskazał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności, niezdolności do pracy. Zaznaczył, że stan psychiczny skarżącego uległ pogorszeniu, a w rezultacie pierwotnie wydane orzeczenie o niepełnosprawności będzie weryfikowane. Skarżący podniósł, że w wyniku pobicia przez obecnego męża matki dzieci oraz jej brata będzie musiał przejść operację kolan. Jest wykluczony społecznie i utrzymuje się z zasiłków. Skarżący wskazał ponadto, że leczy się z powodu silnej depresji, choroby efektywnej dwubiegunowej, zespołu permanentnego zmęczenia oraz "long COVID-19". Zwrócił uwagę, że córki dobrze zarabiają (są modelkami), a on żyje w ubóstwie.

Z pisma z dnia 31 stycznia 2022 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. wynika, że skarżący ma zaległości alimentacyjne w kwocie [...] zł. Natomiast z funduszu alimentacyjnego została wypłacona kwota [...] zł.

Z pisma z dnia 24 marca 2022 r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wynika, że skarżący mimo odbioru wezwania do stawiennictwa celem sporządzenia wywiadu środowiskowego, nie stawił się w MOPS.

Pismem z dnia 25 marca 2022 r. skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie umorzenia zaległości alimentacyjnych oraz o zebraniu materiału dowodowego w sprawie.

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r. Burmistrz Miasta S. odmówił umorzenia skarżącemu długu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że skarżący złożył wniosek w sprawie za pośrednictwem platformy ePUAP i w taki sposób powinna być do skarżącego kierowana korespondencja. Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji nie dokonał ustaleń koniecznych w świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Pismem z dnia 23 września 2022 r. skarżący zwrócił się do przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ponieważ dopiero w dniu 22 września udało mu się skompletować dokumenty w sprawie.

W dniu 3 listopada 2022 r. został przeprowadzony ze skarżącym wywiad alimentacyjny. Wynika z niego, że skarżący ma wykształcenie wyższe, nie wykonuje żadnego zawodu, ma zatrzymane prawo jazdy, mieszka z partnerką M. B. Utrzymują się z zasiłku stałego przyznanego M. B. w kwocie 600 zł, zasiłku celowego 200 zł, zasiłków celowych w różnych wysokościach, zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność. Skarżący oświadczył, że w egzekucji komorniczej znajduje się mieszkanie w B. w budowie, poza tym skarżący nie ma żadnego majątku. Jest bezrobotny. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane do 2025 r. Cierpi na [...]. Wśród przyczyn niełożenia na osoby uprawnione do alimentów wskazał pobyty w zakładach karnych w K. i T., stan zdrowia, który nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Skarżący utrzymuje się z pomocy społecznej, korzysta z jadłodajni Caritas. Od 12 listopada 2019 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Z orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach otwartego rynku pracy.

Pismem z dnia 7 listopada 2022 r. skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości zrobienia kserokopii żądanych przez organ dokumentów ze względu na koszt wykonania takich kopii oraz chorobę, na którą cierpi, która uniemożliwia mu gromadzenie i niegubienie dokumentów.

Decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. Burmistrz Miasta S. odmówił umorzenia skarżącemu długu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zadłużenie skarżącego na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł. Organ wskazał, że na dzień wydawania decyzji skarżący nie spełnia warunków koniecznych do umorzenia zaległości, ponieważ wysokość wpłat dokonanych przez skarżącego do komornika jest niższa niż miesięczna wysokość zasądzonych alimentów, egzekucja nie była skuteczna przez 3, 5 i 7 lat. Organ wskazał, że nie jest wykluczone, że stan zdrowia skarżącego ulegnie poprawie, skarżący ma wykształcenie wyższe, z zawodu jest socjologiem. Z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 17 maja 2022 r. wynika, że biegli specjaliści orzekli, iż brak jest przeszkód do wykonania przez skarżącego pracy na cel społeczny. Ponadto, skarżący posiada czasowe orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Oceniając stan faktyczny sprawy, organ stwierdził, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby umorzyć dług alimentacyjny. Organ podkreślił, że nie można zakładać, ze stan psychiczny skarżącego nie ulegnie poprawie, ma on wyższe wykształcenie, będzie miał zatem możliwość podjęcia zatrudnienia.

W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że stan zdrowia uniemożliwia mu pracę zarobkową, miał trudność ze stawieniem się na wywiad alimentacyjny, Sąd Rejonowy w B. trzykrotnie orzekał przerwę w wykonaniu kary, matka dzieci bezpodstawnie wyłudziła alimenty z funduszu alimentacyjnego. Skarżący znajduje się w stanie ubóstwa, korzysta z pomocy MOPS, Caritas, cierpi na lekooporną [...]. Nie jest i nie będzie w stanie spłacić długu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia 14 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta S. W uzasadnieniu organ wskazał, że zadłużenie skarżącego na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł, nie zachodziły zatem przesłanki zastosowania art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. W ocenie Kolegium nie zachodziły również przesłanki określone w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Sytuacja rodzinna, zdrowotna, dochodowa skarżącego jest trudna, ale nie wyklucza podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Skarżący jest osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności. Cierpi na [...]. W ocenie Kolegium podniesione przez skarżącego okoliczności wskazujące na niepełną sprawność fizyczną, brak stabilności emocjonalnej i psychicznej, stanowią pewne utrudnienia prowadzące do osłabienia jego zdolności do wywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych, nie mogą być one jednak oceniane w oderwaniu od innych ustaleń w sprawie, istotnych przy ocenie możliwości uregulowania przez wnioskodawcę swojego zadłużenia. Skarżący jest bowiem osobą w wieku produkcyjnym, z lekkim stopniem niepełnosprawności, rokuje poprawę, nie można zatem wykluczyć, że w przyszłości zwiększą się możliwości skarżącego do regulowania należności wobec Państwa. Umorzenie należności, jako najdalej idący środek wolnienia z długu wobec Państwa, ma charakter ekstraordynaryjny, powinien zatem być stosowany jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a takie w odniesieniu do skarżącego nie zaistniały.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że w latach 2009 do 2014 przebywał w więzieniu, zaznaczył, że ze względu na postawę matki został skazany wyrokami karnymi, a także odcięty od kontaktów z dziećmi. Zwrócił uwagę, że stan zdrowia uniemożliwia mu zarobkowanie i wywiązywanie się ze zobowiązań. Matka dzieci uniemożliwiła mu kontakty z dziećmi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W czasie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie skarżący wskazał, że nie płacił alimentów, ponieważ z uwagi na działania matki dzieci przebywał w zakładzie karnym, m. in. za porwanie rodzicielskie. Jest chory i nie może podjąć żadnej pracy. Znalezienie pracy utrudnia mu też karalność. Cierpi na [...], jest praktycznie bezdomny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności: skarżący jest osobą bezrobotną, choruje na [...], utrzymuje się z pomocy społecznej, prowadzi gospodarstwo domowe z partnerką, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane do roku 2025 r. Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym i posiada wykształcenie wyższe. W niniejszej sprawie sporne jest, czy sytuacja życiowa, rodzinna oraz zdrowotna skarżącego uzasadnia umorzenie należności wypłaconych dzieciom skarżącego z funduszu alimentacyjnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika - oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (pkt 9); organ właściwy wierzyciela - oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (pkt 10).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podnieść należy, że zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany ściśle, jest umorzenie należności. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zatem do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14, CBOSA).

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 30.12.2020 r., I OSK 3528/18, CBOSA). Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 324/19, CBOSA).

Wskazać należy, że bezsporna w niniejszej sprawie jest trudna sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna skarżącego. W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły wszystkie okoliczności mające znaczenie dla sprawy, zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, który został wnikliwie rozpatrzony przez organy. W oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego, organy ustaliły sytuację dochodową, rodzinną i majątkową skarżącego. Sąd podziela przyjęte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, ale nie jest na tyle szczególna, aby uzasadniać zastosowanie art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. Instytucja umorzenia należności z tytułu alimentów wypłaconych uprawnionym z funduszu alimentacyjnego ma niewątpliwie charakter nadzwyczajny. Skarżący jest osobą uzyskującą bardzo niskie dochody – z niespornych okoliczności sprawy wynika, że w czasie wydawania zaskarżonej decyzji utrzymywał się ze świadczeń z pomocy społecznej. Sąd jednak podziela przyjęty w orzecznictwie pogląd, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą mającą trudności finansowe, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, a nie o jego subiektywne przekonanie. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9.03.2021 r., III SA/Kr 1291/20, CBOSA).

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela również przyjęty w orzecznictwie pogląd, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22, CBOSA). Zasadnie, w ocenie Sądu organy przyjęły, że w przypadku skarżącego nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z obowiązków wobec funduszu alimentacyjnego. Wskazać bowiem należy, że sytuacja skarżącego niewątpliwie jest trudna zarówno pod względem majątkowym, jak i osobistym. Jednakże skarżący nie podnosił zaistnienia okoliczności niezależnych od dłużnika, które uniemożliwiają mu regulowanie powstałego długu wobec Państwa. W ocenie Sądu za taką okoliczność nie mogą być uznane pobyty w więzieniu przez skarżącego.

W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia organu I i II instancji, w świetle których istnieją szansę na poprawę sytuacji zarobkowej skarżącego. Skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia (w zakresie wynikającym z orzeczenia lekarskiego), jest osobą w wieku produkcyjnym, posiada wyższe wykształcenie. W rezultacie, zasadne jest stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym istnieją szanse na uregulowanie przez skarżącego, przynajmniej części, zobowiązań w przyszłości.

W ocenie Sądu organy rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a podjętą decyzję została uzasadniona zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zasadnie również organy dokonały oceny możliwości i rokowań na wywiązywanie się przez skarżącego z ciążących na nim zobowiązań w przyszłości, ponieważ ocena zasadności umorzenia należności powinna mieć na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 sierpnia 2023 r., II SA/Go 334/22).

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego na rozprawie, że niezasadnie były wypłacane z funduszu alimentacyjnego świadczenia na rzecz matki dzieci, w sytuacji gdy skarżący przekazał środki finansowe na utrzymanie córek, nie mogły być badane przez Sąd w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest kontrola legalności decyzji odmawiającej umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Zwrócić należy uwagę, że organy zasadnie wskazały, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., jednakże ewentualne rozstrzyganie w tej kwestii należy do organu właściwego dla dłużnika, a nie wierzyciela.

Sąd nie dopatrzył się w decyzji innych niż podniesione w skardze naruszeń prawa procesowego, ani materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.