Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 2035/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3174/2023/22647 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia 4 października 2023 roku, znak [...], działając na podstawie art. 104 i in. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 – dalej k.p.a.), art. 17 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 – dalej u.ś.r.) i in., odmówił J. G. (dalej: strona, skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W treści uzasadnienia wskazano, że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o niepełnosprawności, z którego wynika, nie da się ustalić daty jej powstania. W związku z powyższym nie zostały spełnione wymogi z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki ma także małżonka, który posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła strona. Zarzucono m. in.:

a) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 6 k.p.a., poprzez błędną wykładnię stosownie do art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. i uznanie, że małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie zaopiekować się matką wnioskodawczyni;

b) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a., poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez stronę (pozbawioną w istocie prawa do czynnego udziału w postępowaniu) co do treści tych ustaleń oraz poprzedzających je dowodów w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, ergo nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji;

c) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 84 § 1, 80, 81a § 1 k.p.a., poprzez:

- brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek niewystarczającej weryfikacji stanu prawnego i faktycznego, aby można było stwierdzić w istocie, czy małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie zaopiekować się matką wnioskodawczyni;

- brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło Prezydenta Miasta, do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych;

- zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wydania wadliwej decyzji;

d) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu I instancji, zrozumienie tych motywów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO), decyzją z dnia 3 listopada 2023 roku, nr SKO.PSŚ/41.5/3174/2023/22647, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ II instancji wskazał, że jedynie legitymowanie się przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uprawniałoby do przyznania wnioskowanego świadczenia stronie, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych. Osoba niepełnosprawna ma małżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skargę na powyższą decyzję poprzez pełnomocnika wniosła strona. Zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., poprzez błędną wykładnię, tj. zastosowanie wykładni językowej zamiast celowościowej i funkcjonalnej oraz nieprawidłowe zastosowanie tegoż przepisu, skutkujące uznaniem, iż w sprawie skarżącej zachodzą negatywne przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu wskazano m. in., że osoba starsza, nadto cierpiąca na różne schorzenia, może być traktowana jako osoba, u której stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności. Sam brak owego dokumentu nie powinien tu mieć decydującego znaczenia. Wszak ze względu na tak zaawansowany wiek i czynniki zdrowotne taka osoba nie tylko nie może pracować zawodowo, ale najczęściej sama potrzebuje pomocy. Nie sposób zatem wymagać, by osoba taka była w stanie jeszcze zapewniać konieczną pomoc drugiej osobie.

Na tej podstawie wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji, zwrot kosztów postępowania i przeprowadzenie dowodów w postaci m. in. przesłuchania skarżącej na okoliczność stanu zdrowia rodziców i sytuacji rodzinnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 – dalej p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zgodnie z brzmieniem ustalonym na dzień wydawania decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W uchwale w składzie siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, stwierdzono wyraźnie, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Wskazano tam m. in., że stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane jest z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna – zdaniem NSA – z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 tego aktu zasadą sprawiedliwości społecznej.

Zatem, skoro mąż osoby niepełnosprawnej nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia stronie skarżącej.

Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża osoby wymagającej opieki ze stycznia 2024 r., przedłożone w czasie postępowania sądowego, nie może zmienić rozstrzygnięcia, bowiem Sąd weryfikuje stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanej decyzji, a nie późniejszy. Organ z przyczyn oczywistych nie dysponował tym dokumentem. Nie mógł go zatem wziąć pod uwagę. Co więcej, z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się dopiero od dnia [...] grudnia 2023 r., zatem także już po wydaniu decyzji przez SKO, co tylko potwierdza zasadność rozstrzygnięcia.

Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i ocenił je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej. Motywy wynikają jasno z uzasadnienia rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo.

W odwołaniu skarżąca zarzucała również naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (np. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2023 r., II OSK 563/21). Tego rodzaju uchybień w toku postępowania nie wykazano.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 10 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., art. 2, 18, 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.

Żądanie zawarte w skardze dotyczące przeprowadzenia postępowania dowodowego przed Sądem, a zwłaszcza przesłuchania skarżącej, nie znajduje podstawy prawnej. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie."

Sąd zatem nie może czynić ustaleń za organy, zwłaszcza przesłuchiwać świadków. Ocenia jedynie prawidłowość przeprowadzonego dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. "Sprawowanie kontroli" w rozumieniu art. 1 p.u.s.a. oznacza bowiem pewnego rodzaju wtórność działań sądu wobec działań organów administracji. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw, przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach (por. R. Hauser, Założenia reformy sądownictwa administracyjnego, Państwo i Prawo 1999, z. 12, s. 23). Sąd bierze przy tym pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

-----------------------

Sygn. akt II SA/Gl 2035/23