Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 158/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Decyzją wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nr [...] z dnia 6 grudnia 2023 r., Organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 listopada 2023 r., odmówił Pani L. P. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem - A. P.. Rozstrzygnięcie uzasadnił okolicznością wystąpienia negatywnej przesłanki tj. ustalonego prawa do emerytury dla wnioskodawczyni, wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. dalej zwanej jako: "u.ś.r.").

2. W dniu 15 grudnia 2023 r. Skarżąca odwołała się od decyzji Organu pierwszej instancji wyrażając niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia.

3. W dniu 19 stycznia 2024 r. do Organu odwoławczego wpłynęło pismo z GOPS w B. wraz z decyzją ZUS O/Koszalin o wstrzymaniu emerytury oraz rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego od dnia 1 lutego 2024 r. dla strony.

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 29 stycznia 2024 r. nr [...], działając na podstawie:

art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.),

-art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.),

art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429),

art. 1 ust. 1 i 2, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570),

utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że z dniem 1 stycznia 2024 r. uległy zmianie przepisy regulujące materię świadczenia pielęgnacyjnego, na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej jako: "ustawa"). Jednakże na mocy art. 63 ust. 1 ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (zob. szerzej A. Kawecka, Świadczenia opiekuńcze po wprowadzeniu świadczenia wspierającego, LEX/el. 2023). Organ uznał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r.

Organ dalej wywiódł, że na kanwie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w wyrokach sądów administracyjnych można wyróżnić trzy zasadnicze nurty interpretacyjne omawianego przepisu. Pierwsze dwie linie orzecznicze opowiedziały się za możliwością przyznania osobie mającej nabyte prawa do emerytury świadczenia pielęgnacyjnego, a rozbieżność między nimi odnosi się do kwestii od kiedy i w jakiej wysokości winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne (tj. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jako różnicy pomiędzy pobieranym świadczeniem emerytalnym, a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jako różnicy pomiędzy jego wysokością, a wysokością otrzymywanej emerytury (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).

W orzecznictwie ukształtował się również trzeci nurt odrzucający całkowicie możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. SKO podzieliło trzecie stanowisko szeroko je uzasadniając.

Organ wskazał, że osoba wymagająca opieki — syn Skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika wprost z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt [...]. Opiekę nad synem sprawuje matka (wnioskodawczyni), która nie może podjąć z tego tytułu zatrudnienia. Organ podkreślił, że Skarżąca jest przy tym uprawniona do emerytury, którą pobierać będzie do dnia 31 stycznia 2024 r., a od dnia 1 lutego 2024 r. wypłata emerytury przez ZUS O/Koszalin będzie wstrzymana. Na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna oraz nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak wynika z wniosku z dnia 8 listopada 2023 r. o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonego i podpisanego przez wnioskodawczynię pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Biorąc pod uwagę okoliczność, iż strona ma przyznane prawo do świadczenia emerytalnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie stwierdziło, że strona nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych, jeśli mają oni ustalone prawo m.in. do emerytury. Uznanie żądania odwołującej za uzasadnione w aktualnym stanie prawnym, zdaniem SKO, naruszyłoby przywołany wyżej przepis, który organy administracji zobowiązane są stosować. Okoliczności sprawy są w tym zakresie bezsporne. Strona pobiera emeryturę, w związku z czym ma zabezpieczony dochód. Oczywiście jest on niższy niż wynikający ze świadczenia pielęgnacyjnego, ale dochód otrzymuje. Gdyby uznać zasadność odwołania, to jak argumentował Organ, strona otrzymywałaby dwa świadczenia: emeryturę i świadczenie pielęgnacyjne. W tej sytuacji naruszona byłaby właśnie konstytucyjna zasada równości. Wszystkie działania, które w imieniu strony są postulowane byłyby działaniami pozbawionymi podstawy prawnej.

Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a lub b u.ś.r.. Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw (por. wyroki NSA z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 134/18, z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2422/17 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 105/19, WSA w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 135/19). Stosownie do art. 17 ust. 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje aktualnie w wysokości 2988 zł miesięcznie. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia (art. 17 ust. 3a u.ś.r.).

Zdaniem Organu wbrew zapatrywaniu Skarżącej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie umożliwiają dokonywania wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym, gdyż ustawa w ogóle nie przewiduje i nie reguluje zbiegu powyższych świadczeń. Rezultat wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest jasny i zdaniem Organu nie budzi wątpliwości. Nadto omawiany przepis wskazuje na ustalone prawo do emerytury, a nie faktyczne pobieranie emerytury. Przy zawieszeniu prawa do emerytury, prawo do niej pozostaje ustalone. Organ podkreślił, że w treści pouczeń zawartych we wniosku, jaki strona podpisała w dniu 8 listopada 2023 r. wyraźnie wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych, prowadzi do wniosku, iż intencją ustawodawcy było pozbawienie osób mających ustalone prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ także zauważył, iż zawieszenie prawa do emerytury i zaniechanie pobierania tego świadczenia nie stanowi przesłanki o utracie dochodów, co miałoby skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje jedynie zbieg świadczeń rodzinnych. Emerytura jest świadczeniem nie rodzinnym, a ubezpieczeniowym (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2021 r., II SA/Po 866/20).

Nadto nie umknęły uwadze Kolegium zmiany w ustawodawstwie polskim, które wzmacniają sposób rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 2021 r., poz. 2314), obowiązującą od 1 stycznia 2022 r. wprowadzono nowy rodzaj świadczenia. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy proponowane w niej rozwiązanie zakłada przyznanie grupie osób, które nigdy nie miały możliwości być uprawnionymi do świadczeń rodzinnych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. emerytom, którzy na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 149) uzyskali prawo do emerytury, pewnego rodzaju rekompensatę z tytułu aktualnego zróżnicowania wysokości ich świadczenia emerytalnego z wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku gdy to pierwsze jest niższe od drugiego. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy konieczność jej uchwalenia związana jest z rozwiązaniami systemowymi skonstruowanymi w ten sposób, że w przypadku nabycia prawa do emerytury odpada podstawa prawna do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca zatem w przedmiocie kolizji świadczenia pielęgnacyjnego z emeryturą jest konsekwentny, wprowadzając dla pewnej grupy osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury, zmuszonych do przerwania pracy z powodu konieczności opieki nad dzieckiem, świadczenie wyrównawcze podwyższające emeryturę do aktualnej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego oraz przyznając tym samym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom mającym prawo do emerytury. Jednak uregulowana w powyższej ustawie materia jest wyjątkowa (a w szczególności art. 12 tej ustawy) i jako taka nie może być interpretowana rozszerzająco.

5. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie prawa procesowego, w szczególności art. 6, 7, 18, 11, 77 i 80 K.p.a., prawa materialnego – art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz przepisów o wykonalności wyroków sądowych.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że "to nie obywatel naruszył prawo poprzez domaganie się tego co mu się należy lecz Organ, który wydał fałszywe orzeczenie o stanie zdrowia syna i w związku z tym została wydana niezgodna z prawem decyzja. Gdyby nie było błędu Organu, syn bez problemu otrzymywałby świadczenie pielęgnacyjne, albowiem wtedy jeszcze nie nabyłam prawa do emerytury. Pomimo rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd, który mi przyznał prawo do świadczenia z datą (wsteczną), w której powinnam otrzymać to świadczenie, decyzja Kolegium pozbawiła syna należnego mu świadczenia za okres, w którym jeszcze nie nabyła, prawa do emerytury."

Skarżąca podniosła, że Organ I instancji słusznie nakazał zawieszenie emerytury, celem wypłacenia świadczenia pielęgnacyjnego, a SKO nie przeczytało dokładnie akt sprawy; odniosło się do kwestii bieżącej, a przecież świadczenie byłoby wypłacane gdyby nie błąd w rozstrzygnięciu stanu zdrowia, o czym jest mowa w wyroku sądowym. SKO w ocenie Skarżącej nie odniosło się do faktu braku wypłaty należnych świadczeń za lata poprzednie. Skarżąca wskazała, że Organ opierając się bezpodstawnie na błędnym ustaleniu stanu zdrowia odmawiał przyznania jej świadczenia co doprowadziło do procesu sądowego. Po wniesieniu pozwu, po upływie prawie 2 lat Skarżąca nabyła prawo do emerytury, co jednak w jej ocenie nie stoi na przeszkodzie uzyskania świadczenia wyższego. Skarżąca wskazuje, że rozstrzygnięcie SKO pozbawiło ja środków do życia. Bowiem na dzień składania skargi nie ma ani emerytury ani świadczenia pielęgnacyjnego; nie może też podjąć pracy.

6. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

7. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, skutkuje uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

8. Spór w sprawie sprowadzał się tak de facto do oceny zasadności zaskarżonych decyzji w sprawie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem (okoliczność bezsporna), w sytuacji gdy decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury Skarżącej wydano w dniu 4 stycznia 2024 r.

9. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy Skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym synem.

W rozpatrywanej sprawie Skarżąca złożyła wniosek w dniu 8 listopada 2023 r., zaś decyzję Organ I instancji wydał w dniu 12 grudnia 2023 r., a Kolegium w dniu 22 lutego 2024 r., a zatem już po wejściu w życie u.ś.w., które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.

O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 629/23)

Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w tej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

10. Jak wynika z zaskarżonej decyzji SKO uznało, że wyłącznym powodem wydania decyzji odmownej było wystąpienie właśnie tej (jako jedynej, co wymaga podkreślenia Sądu) przesłanki. Niemniej jednak SKO, interpretując art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r., przyjęło (wyłącznie) jego językową wykładnię uznając, że jeżeli Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, gdyż wstrzymanie wypłaty emerytury nie powoduje, że prawo nie jest ustalone. Zdaniem SKO, samo bowiem wstrzymanie wypłat emerytury, nie stanowi okoliczności powodującej, że prawo do emerytury nie przysługuje, a tym samym nie eliminuje negatywnej przesłanki, o której mowa w 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r.

Co do zasady oczywiście rację ma Kolegium wskazując, że zgodnie z obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo (m.in.) do emerytury. Nie podziela jednak stanowiska Organu odwoławczego o braku możliwości wyboru świadczenia (pod rządami przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.). Zdaniem Sądu, przepis ten wykluczał jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. konieczne było usunięcie kolizji tych świadczeń, poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku emerytury oznaczało konieczność doprowadzenia do zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego (por. przykładowo wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1189/20; z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20).

11. W sprawie bezsporne jest to, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest również bezsporne, że Skarżąca nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Jedyną zatem przeszkodą do przyznania świadczenia z wniosku złożonego w dniu 8 listopada 2023 r. "na starych zasadach" jest brak zawieszenia emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r., o której to możliwości Organ I instancji pouczył Skarżącą. W dniu 16 listopada 2023 r. Organ wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie decyzji ustalającej prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego i złożenia decyzji wstrzymującej prawo do tego świadczenia, a w dniu 23 listopada 2023 r. do przedłożenia decyzji ustalającej prawo do emerytury i złożenia decyzji wstrzymującej prawo do tego świadczenia.

W realiach niniejszej sprawy trzeba zaakcentować, że dopiero zawieszenie prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r. eliminowało negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i umożliwiało przyznanie świadczenia.

W związku z powyższym należy wskazać, że w badanej sprawie do dnia 31 grudnia 2023 r. Skarżąca nie spełniła warunków do przyznania świadczenia, nie doszło bowiem do wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w postaci pobierania świadczenia emerytalnego.

W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 u.ś.w. przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w sprawie. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jaką jest pobieranie przez nią emerytury.

12. Sąd ponownie wskazuje, że przedmiotem postępowania była sprawa z wniosku Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 8 listopada 2023 r., nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku w tym postępowaniu, żądania i oczekiwania Skarżącej w zakresie okresu poprzedzającego złożenie wniosku.

Sąd wskazuje ponadto, że wyrokiem z dnia 12 października 2023 r. (Sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, nie rozstrzygnął o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za dany okres, jak to rozumie Skarżąca, a jedynie zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie i ustalił stopień niepełnosprawności syna jako znaczny, co dopiero mogło stanowić podstawę do wzruszania decyzji organów administracji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w trybie możliwym do zastosowania (np. wznowienie postępowania) za poprzedni okres.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że w aktach kontrolowanej sprawy poza zawiadomieniem z Organu I instancji (GOPS) z dnia 13 listopada 2023 r. o wszczęciu z urzędu postepowania w sprawie wydania decyzji "odnośnie świadczenia pielęgnacyjnego" brak jest innej dokumentacji świadczącej o wznowieniu przez ten organ postepowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego za okres poprzedzający wniosek z dnia 8 listopada 2023 r.

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca, w związku z otrzymaniem wyroku z dnia 12 października 2023 r. (Sygn. akt [...]) Sądu Rejonowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (wyrok prawomocny od dnia 20 października 2023 r.) wyraźnie domagała się świadczenia pielęgnacyjnego na syna ale także wypłacenia zaległych z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego kwot (Skarżąca dostarczyła ww. wyrok do Organu w dniu 8 listopada 2023 r., następnie składała pisma z dnia 16 listopada 2023 r., 21 listopada 2023 r., 4 grudnia 2023 r.), co Organ, także z uwagi na brzmienie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 148 § 1 K.p.a. winien był odczytać dwutorowo. Po pierwsze, co uczynił – jako złożenie wniosku na nowy okres od dnia 8 listopada 2023 r. (w tej sprawie Organ konsekwentnie posługiwał się sygnaturą ŚP [...]) oraz po drugie - jako wniosek Skarżącej o wznowienie postępowania. Sąd wskazuje, że znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienie z dnia 13 listopada 2023 r. o wszczęciu postępowania z urzędu oznaczone jest sygnaturą [...], jednak nie wiadomo jakiego postępowania dotyczy. Jeśli właściwy organ, postępowania wznowieniowego nie prowadził, winien uznać, że wniosek o wznowienie złożony jest w terminie i dokonać ustaleń jakiej konkretnie dotyczy decyzji i okresu. Organ winien także wziąć pod uwagę datę kiedy Skarżąca nabyła uprawnienia emerytalne (4 maja 2021 r. – decyzja ZUS znak: [...]) gdyż przed tą datą, w obliczu niekwestionowanego już znacznego stopnia niepełnosprawności syna Skarżącej, ustalonego od dnia 9 września 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne jej przysługiwało. Okres późniejszy wymaga ustaleń Organu.

Sąd orzekający w tej sprawie, choć dostrzegł możliwość prowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym (na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 148 § 1 K.p.a.), nie ma możliwości badania spraw innych, nawet dotyczących tego samego świadczenia, za inny okres, a jedynie może się zająć sprawą zainicjowaną wnioskiem Skarżącej z dnia 8 listopada 2023 r.

13. Końcowo Sąd zauważa, że okoliczność, iż Kolegium inaczej niż Organ I instancji interpretowało przepisy ustawy w zakresie kolizji świadczeń (świadczenia pielęgnacyjnego i emerytalnego), w tej sprawie nie ma znaczenia, z uwagi na zmianę przepisów prawa od dnia 1 stycznia 2024 r., choć jednocześnie Sąd podkreśla, że nie podziela argumentacji i wykładni prawa dokonanej przez SKO.

W związku z powyższym Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję Organ odwoławczy, nie dopuścił się takiego naruszenia prawa, które miałoby wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

Cytowane powyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl