Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 613/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z 3 czerwca 2022 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: SKO, Kolegium, organ II Instancji), po rozpatrzeniu odwołania D. Z. (dalej: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 21 kwietnia 2022 r. znak [...] odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. Z..

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

W dniu 29 grudnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w J. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. Z. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia R. z 6 grudnia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z 9 lutego 2022 r. znak [...] Burmistrz J. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium decyzją z 18 marca 2022 r. znak: [...] uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując w uzasadnieniu, iż zachodzi potrzeba przeprowadzenia w znacznej części postępowania wyjaśniającego tj. ustalenia czy wyłączną przyczyną rozwiązania stosunku pracy była konieczność sprawowania opieki nad matką, jakiej konkretnie opieki i pomocy wymaga M. Z..

Z oświadczeń złożonych prze skarżącą 28 grudnia 2021 r. oraz 4 kwietnia 2022 r. i dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie

z matką, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie posiada gospodarstwa rolnego i nie pracuje zawodowo. W związku z opieką nad matką zrezygnowała z zatrudnienia 31 października 2021 r. (stosunek pracy rozwiązał pracodawca na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy).

M. Z. jest wdową, choruje przewlekle i z uwagi na niepełnosprawność wymaga pomocy osoby drugiej. Pracownik socjalny podczas przeprowadzonego 20 stycznia 2022 r. wywiadu - potwierdził, jakie czynności skarżąca wykonuje przy matce. Skarżąca jako jedyna sprawuje stałą opiekę nad matką, przy czym opieka ta jak wynika z ustaleń organu I instancji sprawowana jest również w nocy. Pozostała czwórka dzieci M. Z. opieki takiej nie zapewnia. Córka I. J. zamieszkuje w R. i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. B. J. zamieszkuje na tej samej posesji co matka, nie pracuje zawodowo, utrzymuje się z dochodów męża a jej stan zdrowia, wedle złożonego 4 kwietnia 2022 r. oświadczenia nie pozwala jej na stałą opiekę nad matką. Nie jest też w stanie udzielić matce pomocy finansowej. Kolejna z córek A. Z. zamieszkuje w tym samym domu co matka i skarżąca. Pracuje w systemie trzyzmianowym, przeszła zawał serca i pozostaje pod stałą opieką lekarza kardiologa.

Z uwagi na niskie dochody nie jest w stanie wspomóc matki finansowo. Z kolei U. S. zamieszkuje w R. i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe

z mężem i dwójką studiujących dzieci. Pracuje w systemie czterobrygadowym. Wraz

z mężem otrzymuje najniższe krajowe wynagrodzenie za pracę, dlatego też nie ma możliwości dostarczania środków finansowych potrzebnych do zapewnienia matce odpowiedniej opieki.

Wobec powyższych ustaleń faktycznych Burmistrz uznał, ze skarżąca jest obecnie jedyną osoba sprawującą opiekę nad matką. Opieka wykonywana jest

w sposób prawidłowy. Była też przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Jednakże w ocenie Burmistrza nie tylko na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, ale również na pozostałym rodzeństwie. A. Z., która mieszka w tym samym domu co matka i skarżąca przy dobrej organizacji czasu pracy mogłaby odciążyć skarżącą w opiece nad matką i wykonywać takie czynności, które nie wpływałyby negatywnie na jej stan zdrowia. Ponadto organ I instancji stanął na stanowisku, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy lub pracy zdalnej.

Wobec powyższego decyzją z 21 kwietnia 2022 r. Burmistrz odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji skarżąca złożyła odwołanie do SKO, które opisaną na wstępie decyzją z 3 czerwca 2022 r. działając art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z 21 kwietnia 2022 r.

Uzasadniając decyzję, po przytoczeniu treści przepisów prawa, Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie podlega wzruszeniu.

SKO podniosło, iż warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j .t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). W ocenie Kolegium należy jednak odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez Skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez matkę Skarżącej nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (vide np. wyrok NSA

w sprawie I OSK 1148/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać

z okoliczności obiektywnych.

Organ II instancji zwrócił uwagę, iż organ I instancji ustalił jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że skarżąca ma cztery siostry, z których tylko jedna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium uznało, że okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki byłoby choćby posiadanie przez U. S., B. J., A. Z. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Złamanie ręki, przebyty zawał serca, czy też praca zawodowa nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia rodzeństwa skarżącej z obowiązku alimentacyjnego, tym bardziej, że żadna z sióstr nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Zdaniem organu II instancji nie można więc z całą stanowczością przyjąć, że po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką. W szczególności jak wywiodło Kolegium, dwie córki M. Z., tj., wspólnie mieszkająca z matką A. Z. i B. J. (mieszkająca obok matki), nie są

w stanie sprawować nad nią opieki, w tym m.in, przy przyjęciu założenia, iż mają taki prawny i moralny obowiązek i mogą się nim dzielić ze Skarżącą,

Kolegium stwierdziło, że w tym względzie należy mieć na uwadze, iż B. J. nie pracuje, więc mogłaby włączyć się w opiekę choćby przygotowując posiłki, podając leki, sprzątając, natomiast A. Z., w czasie wolnym od pracy również może pomagać matce. W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że obowiązek alimentacyjny obciąża wszystkie córki M. Z., które jako zstępne tożsamego stopnia (dzieci) osoby wymagającej opieki mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. B. J. oraz A. Z. nie przedstawiły dowodów potwierdzających, ze ich aktualna sytuacja zdrowotna jest tego rodzaju, żeby zwalniała je z ciążącego na nich względem matki obowiązku alimentacyjnego.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło również, że jego zdaniem sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art. 17 ust.1 u.ś.r, a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania tej opieki. Zdaniem Kolegium, przepis art. 17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). W rozpoznawanej sprawie, skarżąca może dzielić się tą opieką ze swoimi siostrami.

Podkreślono, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, bezpośredniej, ciągłej opiekł wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka taka musi

w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Organ II instancji nie kwestionuje sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, ale uważa, że opieka ta powinna i może być sprawowana również przez dwie córki, tak aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie:

- art. 77 § 1 k.p.a. bowiem przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zostały należycie i wyczerpująco zebrane, rozpatrzone i wyjaśnione wszystkie okoliczności związane z faktycznym stanem sprawy, tj. organ orzekający dokonał błędnych ustaleń w zakresie braku po stronie Skarżącej przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej", podczas gdy szczegółowa analiza zebranego materiału dowodowego, a w szczególności wyjaśnienia skarżącej, fakt rezygnacji z zatrudnienia potwierdzały;

- art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności poprzez błędne ustalenie, że przesłanka ta przez skarżącą nie została spełniona, gdyż w świadectwie pracy skarżącej jest zawarty zapis, iż umowa o pracę została rozwiązana za wypowiedzeniem przez pracodawcę, a to zdaniem organu i SKO nie wskazuje na "rezygnację z zatrudnienia".

Wskazała również na naruszenie przez SKO zasad słuszności i współżycia społecznego, szczególnie w zakresie nie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którego wysokość jest w niewielkiej wysokości w stosunku do trudu sprawowania opieki nad matką.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329 ), dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Analizując niniejszą sprawę, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 3 czerwca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza J. 21 kwietnia 2022 r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione

w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym

w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest to, czy skarżąca, jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu w linii prostej - córka, może skutecznie ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, jeżeli są jeszcze cztery inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. W rozpoznawanej sprawie M. Z. posiada pięć córek, w tym przynajmniej wobec dwóch (oprócz skarżącej) - zdaniem organu - nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyjęcie, że nie są w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu lub uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionej środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Rodzeństwo, które mimo pracy zarobkowej i problemów zdrowotnych może wraz ze skarżącą wspólnie sprawować opiekę, dzieląc się obowiązkami bądź finansując ich wykonywanie. Dotyczy to szczególnie dwóch córek, z których jedna zamieszkuje w tym samym domu co matka i skarżąca – A. Z., druga zamieszkuje na tej samej posesji – B. J..

Zdaniem Sądu zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nie do przyjęcia.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad wymagającą jej bliską osobą niepełnosprawną.

Nie ulega wątpliwości, iż obowiązek alimentacyjny nie obciąża wyłącznie skarżącej ale również pozostałe osoby. W tym miejscu wskazać należy, iż krewnych

w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Przy czym

w orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtowanym na tle instytucji świadczenia pielęgnacyjnego podkreśla się, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisie art. 128

i następnych K.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania). Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu

w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach.

Nie kwestionując obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącej wobec matki, zaznaczyć należy, iż należy odróżnić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy obok wnioskującej osoby spełniającej warunki do jego przyznania są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki (tak jak

w rozpoznawanej sprawie) od sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się potencjalnie uprawniona osoba zobowiązana w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione.

Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazujący osoby uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie określa kolejności uprawnień do tego świadczenia, uznając wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, za jednakowo uprawnione do uzyskania wspomnianego świadczenia (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1059/21, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 235/22, CBOSA). Jeżeli zatem skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z pozostałym rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to wobec braku osób zobowiązanych w bliższej kolejności do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21, WSA w Poznaniu II SA/Po 999/21). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/Gl 504/21).

Dlatego też wszelkie ustalenia organów, że osoby zobowiązane do alimentacji

w tym samym stopniu są czynne zawodowo czy też nie, oraz jaki jest ich stan zdrowia są bez znaczenia w przedmiotowej sprawie.

Rzeczą organów winno być jedynie ustalenie, czy skarżąca nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną

w stopniu znacznym matką. Jednakże związku pomiędzy nie podejmowaniem pracy lub rezygnacją z zatrudnienia celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie można badać przez pryzmat tego czy możliwe jest takie zorganizowanie tej opieki, także przy udziale rodzeństwa skarżącej, aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że osoba wymagająca opieki jest wdową, a wnosząca skargę będąca zstępną - córką M. Z. jest osobą zobowiązaną względem matki do alimentacji

w pierwszej kolejności i bezsprzecznie sprawuje opiekę nad matką, która tej opieki wymaga, zaś niepodjęcie zatrudnienia przez skarżącą jest następstwem obowiązków związanych ze sprawowaniem tej opieki. Skarżąca spokrewniona jest z osobą wymagającą opieki w stopniu pierwszym. Okoliczność ustalenia czy są inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny miałaby znaczenie gdyby skarżąca nie należała do pierwszego kręgu osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną.

Ponadto nie ma podstaw prawnych (poza moralnymi, które nie stanowią źródła prawa) "do zmuszenia członków rodziny do pomocy w sprawowaniu opieki, lub dzielenia się opieką", tak aby Skarżąca mogła podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze. Organ pominął kwestię – niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy

o świadczeniach tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 - określającego przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu z osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Odnosząc się natomiast do kwestii, iż zakres opieki jakiej wymaga osoba wymagająca opieki nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie przez Skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej wskazać należy, iż dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu

z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18

i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawowania opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest zasadniczo do wskazań wynikających z orzeczenia

o niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 grudnia 2021 r. (akta administracyjne), wynika, że M. Z. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na uwadze mieć należy również pewną niespójność pomiędzy decyzjami organu I instancji a Kolegium. Organ I instancji wywiódł wnioski, że Skarżąca jest jedyną osobą sprawującą opiekę stałą i bezpośrednią nad matką, po drugie, że stan zdrowia matki

i konieczność sprawowania opieki była przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Wreszcie po trzecie, że skarżąca może pracować w niepełnym wymiarze przy wsparciu rodzeństwa. Z kolei Kolegium w jakimś stopniu zakwestionowało rezygnację

z zatrudnienia wskazując jednocześnie, że nie stanowi to przesłanki odmowy wnioskowanego świadczenia (str. 4 decyzji), zaś następnie (str. 6 decyzji) uznało, że

" w przedmiotowej sprawie sprawowanie przez Skarżącą opieki nad matką nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy, a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki. Zdaniem Kolegium, przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, (...) z taka sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem Skarżąca może dzielić się tą opieką ze swoimi siostrami".

Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią uwagi Sądu, ocenią czy

w realiach sprawy istnieje związek pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że ustawodawca nie przewidział wśród negatywnych przesłanek przyznania świadczenia, niemożliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo. Świadczenie jest przyznawane temu kto wystąpi

z wnioskiem i kto spełni przesłanki. Nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu że są inne dzieci podopiecznej.

Z tego względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.