Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 145/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, art. 145 § 1 pkt 3, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 86
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
article: art. 24 § 1 pkt 5, art. 27 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2023 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi z dnia 3 stycznia 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Rektora na rok akademicki 2022/2023 1. uchyla zaskarżoną decyzję. 2. zasądza od Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi na rzecz skarżącej D.P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 3 stycznia 2023 r. Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi Wydział [...] (dalej: "komisja stypendialna"), na podstawie art. 86 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 91 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.), dalej: "ustawa" lub "p.s.w.n.", w zw. z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.", w zw. z regulaminem świadczeń dla studentów Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi, dalej: regulamin, wprowadzonym zarządzeniem Rektora Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi z 16 września 2019 r. w przedmiocie przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów przez Komisję Stypendialną Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi Wydział [...], po ponownym rozpatrzeniu odwołania D. P. utrzymała w mocy decyzję z 13 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania stypendium Rektora na rok akademicki 2022/2023.

Uzasadniając powyższą decyzję z 3 stycznia 2023 r., komisja stypendialna stwierdziła, że strona nie spełniła wymogów, wynikających z § 25 pkt 1 regulaminu, który stanowi, że o przyznanie stypendium rektora, stypendium ministra za znaczące osiągnięcia może ubiegać się również student pierwszego roku studiów drugiego stopnia rozpoczętych w ciągu roku od ukończenia studiów pierwszego stopnia, który spełnił kryteria określone w § 23 i § 24 regulaminu lub rozporządzeniu ministra, na ostatnim roku studiów pierwszego stopnia.

Zgodnie ze znowelizowanym art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.) świadczenia dla studentów przysługują na studiach I stopnia, studiach II stopnia i jednolitych studiach magisterskich przez łączny okres wynoszący 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. Okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje w chwili złożenia ślubowania. W przypadku strony okres pobierania świadczeń liczy się od 2014 r., czyli od momentu podjęcia studiów po raz pierwszy.

Skargę na powyższą decyzję wniosła strona, zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a., polegające na braku precyzyjnego określenia podstawy prawnej, a także braku adekwatnego uzasadnienia decyzji, przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów faktycznych i prawnych wydanego rozstrzygnięcia, zawarciu zbyt ogólnych stwierdzeń i zupełnym braku odniesienia się organu do zebranych dowodów i istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, co w konsekwencji uniemożliwia realizację zasady przekonywania i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz pełne odniesienie się do wydanych decyzji,

b) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności co do okresu studiowania i przysługiwania świadczeń oraz osiągniętych wyników w nauce, a w konsekwencji wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne, co do niespełnienia warunków otrzymania wnioskowanej pomocy, stanowiących podstawę wydania decyzji odmownej,

c) art. 8 § 2 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a tym samym odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym,

2) przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 93 ust. 4 p.s.w.n. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na:

• przyjęciu, że okres 12 semestrów przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów po raz pierwszy (na pierwszym roku studiów), a w konsekwencji, że w przypadku skarżącej doszło do przekroczenia przewidzianego w tym przepisie okresu, podczas gdy okres ten należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie je pobiera - jest beneficjentem takiej pomocy, a nie do okresu studiowania i posiadania statusu studenta przez osobę ubiegającą się o stypendium, co doprowadziło do nieuzasadnionego odmówienia skarżącej przyznania świadczenia, pomimo że nigdy wcześniej nie pobierała świadczeń w postaci jakiegokolwiek stypendium,

• przyjęciu, że do okresu przysługiwania świadczeń skarżącej, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., można zaliczać okres od 2014 r., tj. okres, w którym świadczenia stypendialne były przyznawane studentom obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r., a w konsekwencji naruszanie zasady niedziałania prawa wstecz poprzez doliczanie tegoż wcześniejszego do okresu, od wpływu którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie obecnie obowiązującej ustawy u.p.s.w.n.,

b) art. 93 ust. 6 p.s.w.n. poprzez jego niezastosowanie i zaliczenie do okresu 12 semestrów przysługiwania świadczeń, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., okresu odbywania studiów pierwszego stopnia w Wyższej Szkole Informatyki i Umiejętności w Łodzi w latach 2019-2022, pomimo iż ukończone przez skarżącą studia były ponownymi studiami pierwszego stopnia, wobec czego - zgodnie z brzmieniem naruszonego przepisu - nie bierze się ich pod uwagę, obliczając łączny okres, przez który studentowi przysługują świadczenia, a w konsekwencji błędne ustalenie, że w przypadku skarżącej doszło do przekroczenia przewidzianego w tym przepisie okresu,

c) § 25 pkt 1 regulaminu poprzez błędną wykładnię powyższego przepisu i mylne uznanie, iż skarżąca nie spełnia wymogów z niego wynikających, podczas gdy wskazane postanowienie nie ma zastosowania w doniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się skarżąca, a wcześniejsze odbywanie ponownych studiów pierwszego stopnia oraz posiadany tytuł zawodowy nie stanowią przeszkody w przyznaniu stypendium rektora w pierwszy roku studiów drugiego stopnia.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji komisji stypendialnej oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu, zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, a na wypadek oddalenia skargi o nieobciążanie jej kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, m.in. że, będąc studentką I roku studiów II stopnia w Wyższej Szkole Informatyki i Umiejętności w Łodzi Wydział [...] na kierunku grafika, 28 października 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora w związku z uzyskaną średnią ocen w minionym roku akademickim. W uzupełnieniu wniosku skarżąca złożyła oświadczenia, z których wynikało, iż skarżąca:

- w latach 2014-2017 odbywała studia I stopnia na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi,

- w latach 2019-2022 odbywała studia I stopnia w Wyższej Szkole Informatyki i Umiejętności w Łodzi Wydział [...],

- obecnie od 2022 r. odbywa studia II stopnia w Wyższej Szkole Informatyki i Umiejętności w Łodzi Wydział [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, aczkolwiek uchylenie zaskarżonej decyzji nastąpiło z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Przystępując do rozpoznania sprawy, sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja komisji stypendialnej z 3 stycznia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję komisji stypendialnej z 13 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, sąd doszedł do przekonania, że decyzja komisji stypendialnej z 3 stycznia 2023 r. jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.), dalej: "ustawa" lub "p.s.w.n.".

W przepisie art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy, obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wymieniono m.in. formę pomocy w postaci stypendium rektora, którego to świadczenia dotyczyła odmowna decyzja organów uczelni. Zgodnie z przepisem art. 86 ust. 2 i 3 powołanej ustawy, przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.

Przepis art. 86 ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi zatem, że przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następuje w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym do podejmowanych decyzji w przedmiocie przyznania stypendium organy uczelni są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej.

Kwestią podlegającą rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie jest ocena, czy w toku postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej o przyznanie stypendium rektora nie naruszono zasad działania komisji stypendialnej. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zasada wyłączenia pracownika od udziału w sprawie w wyższej instancji stanowi dla strony gwarancję procesową bezstronnego, dwustronnego rozpoznania sprawy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 15 k.p.a. Realizacja tej zasady ma zapewnić, iż nikt nie będzie sędzią we własnej sprawie, gdyż z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie (v. NSA w uchwale z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06). Dlatego też, rozpatrując sprawę ponownie w postępowaniu odwoławczym, bezwzględnie należy oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w świetle którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z tego samego powodu wyłączeniu od udziału w postępowaniu podlega członek organu kolegialnego, jakim niewątpliwie jest komisja stypendialna (art. 27 § 1 k.p.a.).

W niniejszej sprawie analiza akt administracyjnych prowadzi do stwierdzenia, że przewodnicząca komisji stypendialnej pierwszej instancji, tj. H. K. brała udział w składzie komisji stypendialnej drugiej instancji również jako jej przewodnicząca, rozstrzygając w kwestii wniesionego odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Dodatkowo należy podkreślić, że na podstawie akt administracyjnych sąd nie jest w stanie ocenić legalności udziału pozostałych członków komisji stypendialnych obu instancji, wydających zaskarżone decyzje, ponieważ w aktach brakuje protokołów obrad obydwu komisji stypendialnych.

Mając na uwadze zasady wykładni celowościowej wskazanych powyżej regulacji prawnych, należy wskazać, że wszyscy członkowie komisji stypendialnej jako organu kolegialnego, któremu przekazana została kompetencja do sprawowania administracji publicznej (uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium), czyli rozpoznawania indywidualnych spraw administracyjnych i wydawania decyzji, podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W sytuacji złożenia przez studenta odwołania od decyzji wydanej przez komisję stypendialną pierwszej instancji, ma bowiem zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Niedopuszczalne więc było w niniejszej sprawie rozpoznanie odwołania skarżącej przez osobę, biorącą już udział w wydaniu decyzji, której to odwołanie dotyczyło.

Wobec treści art. 86 ust. 3 p.s.w.n. oraz wynikającej z niej kompetencji do dwukrotnego rozpoznania sprawy przez odpowiednią komisję stypendialną, obowiązkiem rektora uczelni, działającego na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego, jest zapewnienie takiego zorganizowania trybu pracy organów kolegialnych (także ukształtowania struktury ilościowej i osobowej), aby istniała możliwość wyeliminowania sytuacji, kiedy ta sama osoba bierze udział w ponownym rozpoznaniu sprawy. Zaznaczyć należy, iż obowiązujące regulacje ustawowe nie wprowadzają żadnych ograniczeń, które uniemożliwiałyby ukształtowanie składu i trybu pracy komisji stypendialnych w sposób gwarantujący rozpoznanie indywidualnych spraw administracyjnych studentów zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, w tym w sposób zapewniający obiektywne rozpoznanie sprawy co do istoty w dwuinstancyjnym postępowaniu.

Stwierdzone naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, między innymi jeżeli decyzja wydana została przez pracownika, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24 k.p.a. W takim stanie sprawy rozstrzygnięcie sądu musiało dotyczyć w pierwszej kolejności zachowania przez organ administracji obowiązującej procedury administracyjnej w toku rozpoznawania wniosku skarżącej.

Na obecnym etapie postępowania, uwzględniając konieczność ponownego rozpoznania sprawy merytorycznie przez organ administracji publicznej, odnoszenie się przez sąd do zarzutów merytorycznych skargi, dotyczących zastosowanej przez organ wykładni przepisów prawa materialnego, byłoby przedwczesne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu, dotyczące wyłączenia członka komisji od udziału w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. (wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł).

eg