Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 841/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 40, 41, art. 6 pkt 14
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...] II. przyznaje adwokat E. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 746, 53 zł (siedemset czterdzieści sześć złotych pięćdziesiąt trzy grosze) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 138 zł (sto trzydzieści osiem złotych) należnego podatku od towarów i usług, przy czy kwota 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy ), w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług została już wypłacona.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [..] lipca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.).

Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja Burmistrza B. została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek uchylenia przez Kolegium w dniu 26 kwietnia 2011 r. poprzedniej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 marca 2011 r., odmawiającej przyznania J. S. zasiłku celowego.

W ocenie Kolegium po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. Zdaniem Kolegium J. S. i jej matka H. P.mieszkają razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. J. S. pozostaje na utrzymaniu matki, ponieważ dysponuje jedynie dodatkiem mieszkaniowym, a właściwie ryczałtem na zakup opału w wysokości 68,02 zł miesięcznie. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponosi opłaty za mieszkanie zgodnie z postanowieniami umowy użyczenia mieszkania i – jak twierdzi – obecnie nie pomaga matce. H. P. jest w podeszłym wieku, wymaga opieki, ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności oraz otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 797,82 zł netto.

Kolegium wskazało, że odwołująca w toku postępowania kwestionowała fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką, przedstawiała okoliczności, które miałyby potwierdzać taki stan, m.in. umowę użyczenia, oświadczenie o płaconych przez H. P. na rzecz córki alimentach w wysokości 100 zł miesięcznie od grudnia 2010 r. do lutego 2011 r., umowę z dnia 28 czerwca 2010 r. obejmującą pożyczkę od matki kwoty 1.000 zł. W ocenie Kolegium powyższe dokumenty i twierdzenia są niewiarygodne. Wspólne zamieszkiwanie, mały metraż mieszkania, posiadanie stałego dochodu tylko przez matkę odwołującej, stan zdrowia H. P. nie pozwalający na samodzielne dokonywanie przez nią wielu czynności życia codziennego, nawet w sytuacji gdy od kwietnia 2011 r. H. P. ma opiekuna w osobie syna, wskazują na prowadzenie przez J. S. i H. P. wspólnego gospodarstwa domowego.

Mając na względzie treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny J. S. w poprzedzającym złożenie wniosku miesiącu styczniu 2011 r. wyniósł 797,82 zł i uprawniał do otrzymania pomocy zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Jednak pomoc nie została przyznana, ponieważ J. S. od stycznia do marca 2011 r. korzysta z tej formy pomocy. Z danych ośrodka pomocy społecznej wynika zarazem, że wysokość jednego świadczenia na zakup żywności wynosi 83,59 zł, wobec czego przyznana J. S. kwota 100 zł miesięcznie przekracza średnią wysokość pomocy na zakup żywności udzielanej w tym okresie innym osobom i rodzinom. Organ odwoławczy podkreślił przy tym uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania pomocy, jak również wskazał, że J. S. jest objęta pomocą społeczną zgodnie z zasadą subsydiarności, otrzymuje zasiłek celowy na dożywianie, dodatek mieszkaniowy dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Wcześniej odwołująca pobierała zasiłek stały, który utraciła kiedy okazało się, że składała odmienne oświadczenia co do stanu rodziny wspólnie gospodarującej w zależności od tego, o jakie ubiegała się świadczenia.

J. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...].

Skarżąca zarzuciła nieprawidłowe ustalenie przez organ pomocy społecznej, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem matką. Podniosła, że nie pomaga matce w takim zakresie, w jakim wskazują to organy, a matka ma innego opiekuna w osobie syna. Odwołała się do wydanych w postępowaniach przed sądem powszechnym postanowień referendarzy wskazujących, że H. P. potrafi prawidłowo formułować swoje żądania i sporządzać pisma procesowe, wobec czego jest w stanie samodzielnie występować w postępowaniu cywilnym, jak również, że jest ona w stanie czynić oszczędności na poczet kosztów sądowych. Skarżąca podniosła również, że mieszkanie, w którym przebywa wraz z matką, spełnia warunki lokalu dla dwóch odrębnych gospodarstw domowych. Zdaniem skarżącej organy błędnie zakwestionowały zawarte z H. P. umowy użyczenia i pożyczki oraz oświadczenie o dobrowolnej alimentacji. Przedstawiła swoją sytuację majątkową, wskazując wydatki i dochód od stycznia do lipca 2011r., które zdaniem skarżącej organ powinien uwzględnić przy rozstrzyganiu sprawy. Skarżąca stwierdziła, że decyzja odmawiająca przyznania jej zasiłku celowego jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 613/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi J. S. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] lipca 2011 r. oraz decyzję Burmistrza B. z dnia 30 maja 2011 r. w przedmiocie zasiłku celowego.

Sąd uznał, że ocena organów w kwestii prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa z matką nie nosi znamion dowolności. Z przeprowadzonego w dniu 9 maja 2011 r. wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że skarżąca na podstawie umowy użyczenia mieszka z matką w jej mieszkaniu składającym się z jednego pokoju, kuchni oraz łazienki. Matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku, wymaga opieki, ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, uzyskuje dochód z tytułu emerytury. Natomiast skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, może pracować tylko w warunkach pracy chronionej. Skarżąca i jej matka wspólnie korzystają ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. J. S. od dnia 1 stycznia 2011 r. otrzymuje dodatek mieszkaniowy przyznany dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym nie ma własnych dochodów. Skarżąca oraz jej matka zmuszone są do opłacania nie tylko czynszu za mieszkanie, pokrywanego w większej części przez dodatek mieszkaniowy, lecz również ponoszenia pozostałych kosztów związanych z użytkowaniem wspólnego mieszkania, a także zakupem żywności, leków, odzieży oraz zaspokojeniem innych niezbędnych potrzeb bytowych. Wprawdzie od kwietnia 2011 r. syn H.P. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką, jednak i ta okoliczność nie wyklucza prowadzenia przez skarżącą i jej matkę wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto Sąd zauważył, że przyznając skarżącej decyzją z dnia 21 marca 2011 r. dodatek mieszkaniowy na okres od 1 stycznia 2011 r. właściwy organ przyjął, iż gospodarstwo domowe skarżącej składa się z dwóch osób. Sąd podzielił również stanowisko organu drugiej instancji, że powoływane przez skarżącą okoliczności uiszczania na jej rzecz przez matkę alimentów w wysokości 100 zł miesięcznie oraz zawarcia umowy pożyczki z matką, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie świadczą o prowadzeniu przez J. S. odrębnego gospodarstwa domowego.

Sąd wskazał jednakże, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania świadczenia pieniężnego na określony cel, obowiązkiem organu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalić czy przekracza on kryterium dochodowe, a gdy kryterium to zostaje przekroczone, rozważyć możliwość udzielenia pomocy społecznej w formach określonych w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W omawianej sprawie organy zaniechały poczynienia ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego oraz innych form pomocy określonych w art. 41 ustawy. Wskutek tego organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, w szczególności: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji organy dopuściły się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Na skutek skargi kasacyjnej J. S. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 430/12, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2011 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał analizy poczynionego przez organy ustalenia faktycznego o prowadzeniu przez skarżącą wspólnego gospodarstwa ze swoją matką, pod kątem prawidłowości prowadzenia postępowania dowodowego i jego właściwego rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że jakkolwiek skarżąca od szeregu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i jej sytuacja materialna, rodzinna oraz zdrowotna jest znana organom pomocy społecznej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy ma wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń samej zainteresowanej. W niniejszej sprawie skarżąca jednoznacznie twierdzi, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką. Na poparcie swych twierdzeń wskazuje m.in., że już nie opiekuje się matką, a ten obowiązek przejął brat, który otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny na matkę, nie przygotowuje matce posiłków, bowiem matka korzysta w tym zakresie z przyznanych jej posiłków w ramach pomocy społecznej, a nadto wskazała, że zawarła z matką umowę użyczenia mieszkania, umowę dotyczącą świadczeń alimentacyjnych na jej rzecz, a także matka udzieliła jej pożyczki. Te wszystkie okoliczności wskazane przez skarżącą winny być rozpatrzone w stosownym trybie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Uregulowany w Rozdziale 7 tryb postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej nie wyłącza stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Właśnie przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie do ustalenia czy J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją matką. Dopiero prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego może stanowić podstawę ustalenia danej okoliczności faktycznej. Sąd pierwszej instancji winien dokonać oceny tego elementu postępowania, co ma znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż organ nie dał wiary żadnemu z oświadczeń skarżącej i jej matki w zakresie okoliczności, które świadczą, że osoby te nie prowadzą wspólnego gospodarstwa.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyrok Sądu pierwszej instancji został wydany z naruszeniem przepisów postępowania. Wprawdzie bowiem Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jednakże z uwagi na inne okoliczności i przyjmując za prawidłowy ustalony przez organ stan faktyczny sprawy. Natomiast podstawową kwestią jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod kątem prawidłowości zastosowania przez organ przepisów dotyczących postępowania dowodowego.

W toku ponownego rozpoznania sprawy pełnomocnik skarżącej popierał skargę podnosząc, że w postępowaniu administracyjnym powinni być przesłuchani w charakterze świadków H. P. oraz jej opiekun T. S..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ponadto na mocy art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno w zakresie prawa materialnego jak i przepisów postępowania.

Po dokonaniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że obie wymienione decyzje podlegają uchyleniu. Stwierdzić bowiem należy, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną w dniu [...] maja 2011 r. z upoważnienia Burmistrza B., odmawiającą przyznania J. S. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego ze środków pomocy społecznej. Decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.).

Celem Programu zgodnie z treścią art. 2 ostatnio wymienionej ustawy jest wsparcie gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym, ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich; długofalowe działanie w zakresie poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez ograniczanie zjawiska niedożywienia; upowszechnianie zdrowego stylu żywienia; poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach oraz rozwój w gminach bazy żywieniowej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci i młodzieży. Stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy w ramach Programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania: dzieciom do 7 roku życia, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Zgodnie z art. 7 ustawy do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie".

Jednakże art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przewiduje, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto w myśl art. 5 ust. 2 ostatnio wymienionej ustawy rada gminy może podjąć uchwałę o podwyższeniu kryterium dochodowego, o którym mowa w ust. 1.

Z kolei stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne, a także o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W świetle przywołanego wcześniej przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie budzi wątpliwości, że decyzja w sprawie przyznania i wysokości świadczenia udzielanego w oparciu o tę ustawę ma charakter uznaniowy.

Uznanie oznacza zaś przyznanie organowi przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowym wyjaśnieniem stanu faktycznego, tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w niniejszej sprawie w dniu 2 sierpnia 2012 r., sąd administracyjny badając legalność zaskarżonej decyzji zobligowany jest ocenić czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, gdyż stanowi on podstawę do zastosowania określonej normy prawa, a co za tym idzie do rozstrzygnięcia danej sprawy. Natomiast ustalenia stanu faktycznego opierają się na właściwie zgromadzonym materiale dowodowym i odpowiednim jego rozpatrzeniu.

W poddanym sądowej kontroli postępowaniu administracyjnym kwestią sporną była okoliczność czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją matką, czy też jest osobą samotnie gospodarującą, co ma bezpośredni wpływ na wysokość dochodu, a w konsekwencji zakres ewentualnych potrzeb w zakresie wsparcia ze środków pomocy społecznej. Poza sporem pozostaje natomiast spełnienie kryterium dochodowego także przy uznaniu, że J. S. i jej matka stanowią rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej.

J. S. konsekwentnie kwestionuje powyższe ustalenie, wywodząc, że jest osobą samotnie gospodarującą, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką, którą się nie opiekuje z powodu własnego złego stanu zdrowia, a opiekę tę sprawuje opiekun. Skarżąca wskazuje też na fakt dysponowania własnymi dochodami, na które składają się między innymi alimenty w kwocie 100 zł miesięcznie.

Organy dokonując przeciwnych ustaleń wprawdzie odniosły się do powyższych okoliczności oraz dokumentów przedstawianych przez skarżącą na poparcie swoich twierdzeń, jednakże zaprezentowana ocena nie znajduje dostatecznego umocowania w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, które wymaga uzupełnienia. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, wprawdzie sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna skarżącej, która od szeregu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, jest niewątpliwie znana organom, jednakże nie może to zastąpić obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego w konkretnej sprawie w sytuacji, gdy organy zakwestionowały w całości prawdziwość twierdzeń samej zainteresowanej w odniesieniu do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Trzeba przy tym zauważyć, że okoliczność tego rodzaju może ulegać zmianom w czasie.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad służy ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Wprawdzie w świetle przytoczonych przepisów, a w szczególności art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia, ale z ustawy w żadnym razie nie wynika, by był to dowód wyłączny.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, a takiego zastrzeżenia nie zawiera Rozdział 7 Działu II ustawy o pomocy społecznej normujący tryb postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Stosownie też do wyrażonego w sprawie i wiążącego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego właśnie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie w celu rzetelnego przeprowadzenia postępowania i zweryfikowania twierdzeń skarżącej, a w konsekwencji niebudzącego wątpliwości ustalenia czy J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją matką. Dopiero bowiem prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego może, po wszechstronnym rozważeniu dowodów w myśl art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., stanowić podstawę ustalenia tej okoliczności faktycznej, która ma istotne znaczenie dla wydania decyzji w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności. Należy jeszcze raz podkreślić, że z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wynika, iż organy prowadzące postępowanie obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

Naruszenie powyższych przepisów w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności zaś zaniechanie podjęcia przez organy wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, skutkowało uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji winien przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem powyższych rozważań i stosownie do reguł postępowania dowodowego zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, mając przy tym na względzie prezentowane w postępowaniu sądowym stanowisko skarżącej o potrzebie przesłuchania w charakterze świadków T. S. oraz H. P.. Organ odniesie się ponadto do argumentacji skarżącej odwołującej się do okoliczności wynikających z dołączonych do skargi postanowień w przedmiocie wniosków H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w postępowaniach przed sądem powszechnym oraz treści oświadczenia z dnia 22 sierpnia 2011 r. podpisanego przez H. P.. Gdyby zaś po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ rozważy przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony w trybie art. 86 k.p.a.

Dopiero w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny organ merytoryczne rozstrzygnie sprawę wydając decyzję, której uzasadnienie winno czynić zadość normie art. 107 § 3 k.p.a., w tym zwłaszcza w zakresie wymogu wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji.

O wynagrodzeniu należnym ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej, będącemu adwokatem, orzeczono na mocy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 pkt 1 i 2, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, pkt 2 lit. b oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Przyznana z tego tytułu kwota 746,53 zł, w tym 138 zł należnego podatku od towarów i usług, obejmuje wynagrodzenie należne za pomoc udzieloną w pierwotnym, jak również w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, a także wydatki adwokata wskazane w piśmie z dnia 3 października 2012 r. Mając przy tym na względzie, że kwota 295,20 zł, w tym 55,20 zł należnego podatku od towarów i usług, została już adwokatowi wypłacona, Sąd dał temu wyraz w treści punktu II wyroku.