Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 446/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 145 § 1 pkt 1 lit.c  art. 135 , art. 250,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 490
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez  Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. - tekst jednolity
article: art. 41aust. 1 pkt 1art. 2 ust. 2, art. 30 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 180 par. 1art. 127 par. 3, art. 24 par. 1 pkt 5, art. 5 par. 2 pkt 4, art. 145 par. 1 pkt 3, pkt 1 lit. bart. 24, art. 25, art. 27, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, art. 8, art. 9,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 130 par. 1 pkt 6, art. 221, art. 210 par. 1 pkt 2, 8,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 13 kwietnia 2015 r. 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata Ł. C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ( dalej "KRUS", "Kasa") decyzją z dnia [...] r. nr : [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...]umarzającą R. S. odsetki od należności składkowych nie objętych egzekucją administracyjną za okres od czerwca 2014 r. do września 2014 r. w kwocie 34 zł oraz odmawiającą umorzenia zadłużenia za okres od marca 2014 r. do grudnia 2014 r. w kwocie 1.878 zł, powstałego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Rozpatrując wniosek Prezes KRUS wyjaśnił, że podstawą rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 oraz art. 41 a ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704) dalej ".u.s.r."

Organ wskazał, że wnioskodawca jako posiadacz gospodarstwa rolnego

o powierzchni 2,41 ha fizycznych tj. 1,07 ha przeliczeniowych, z tytułu działalności rolniczej na tych gruntach podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Ubezpieczeniu podlegała także jego małżonka, z tym, że obecnie została wyłączona z ubezpieczenia z powodu pojęcia pracy sezonowej u zagranicznego pracodawcy. W 2014 r. R. S. zaprzestał opłacania składek, czego skutkiem było powstanie zadłużenia. Zobowiązany był systematycznie informowany o narastającym zadłużeniu oraz o możliwości jego regulowania w formie układu ratalnego bądź odroczenia terminu płatności bieżącej składki, lecz nie wystąpił z wnioskiem o jej udzielenie. Z uwagi na brak spłaty należności, Kasa podjęła działania związane z dochodzeniem ich na drodze egzekucji, całość zadłużenia została objęta tytułem wykonawczym.

Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podniósł, że R. S. nie wskazał nowych okoliczności ani zdarzeń losowych uniemożliwiających regulowanie zobowiązań. W celu ponownej oceny sytuacji materialnej Kasa pismem z 7 maja 2015 r. zwróciła się z prośbą o podanie dochodów i ponoszonych wydatków, (w tym na leczenie) mających znaczenie w sprawie. Strona nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających trudną sytuację finansową. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że działalność rolnicza prowadzona była na przeciętnym poziomie. Sytuacja materialno-bytowa rodziny R. S. nie należała do dobrych i od lat nie uległa zmianie. Gospodarstwo wnioskodawcy było niedoinwestowane, bez zaplecza mechanicznego i hodowli inwentarza żywego do celów produkcyjnych. W ocenie organu na bieżące pogorszenie się sytuacji materialnej zobowiązanego niewątpliwie miał wpływ jego stan zdrowia, który mógł uniemożliwiać wnioskodawcy pracę w gospodarstwie i osiąganie większych dochodów. Wskazał, że z uwagi na stan zdrowia może ubiegać się o przyznanie renty z tytułu czasowej lub stałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, do której prawo nie jest uzależnione od istnienia zadłużenia. Jednocześnie organ zauważył, że z uwagi na stan zdrowia wnioskodawca korzysta z przysługujących świadczeń, w tym zakresie z ubezpieczenia.

Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji materialnej organ dokonał ustaleń w zakresie dochodów i wydatków rodziny wnioskodawcy. Ustalone na podstawie oświadczenia żony zobowiązanego wydatki miesięczne, poza wydatkami na żywność, wyniosły kwotę około 516 zł, na którą składają się energia elektryczna - 200 zł; gaz - 50 zł, opał – 400 zł {sezon grzewczy). Organ nie uwzględnił przy ustalaniu obciążeń rodziny, wydatków na leczenie (200 zł), podnosząc, że wydatki na leki nie zostały przez stronę udokumentowane. Dochody z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego organ oszacował na kwotę ok. 256 zł miesięcznie, przyjmując na podstawie obwieszczenia Prezesa GUS roczne dochody z gospodarstw 3070 zł. Analiza dochodów i wydatków doprowadziła organ do wniosku, że wskazane przez stronę wydatki znacznie przekraczają uzyskiwane dochody, co w jego ocenie dowodzi, że strona nie przedstawiła wszystkich źródeł finansowania swoich wydatków oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. Podczas wizytacji organ uzyskał tylko informację, że strona osiąga dodatkowe dochody z tytułu prac sezonowych i ze sprzedaży zebranego runa leśnego. Zdaniem organu, strona nie wykazała dbałości w przedstawieniu wszystkich materiałów dowodowych w sprawie, niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego. Natomiast KRUS, poza wizytacją gospodarstwa, nie ma umocowania prawnego do szczegółowej kontroli stanu majątkowego i finansowego rodziny ubezpieczonych.

W ocenie Kasy, wnioskodawca podlegając od wielu lat razem z małżonką ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie dokładał starań w celu poprawy efektywności gospodarowania, o czym świadczy m.in. rezygnacja z ubiegania się

o środki wsparcia na rozwój gospodarstwa z ARiMR.

Zdaniem organu problemy zdrowotne przedstawione przez R. S. we wniosku z dnia 24 marca 2015 r. dały podstawę do umorzenia całości odsetek od zadłużenia. Organ stwierdził, że umorzenie należności składkowych nie jest korzystne dla ubezpieczonych, gdyż okres, za który są umorzone składki nie jest uwzględniany przy wyliczaniu kwoty świadczenia emerytalno- rentowego, powodując jego obniżenie.

Podsumowując swoje stanowisko KRUS zważył, że rozpatrując wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wziął pod uwagę fakt, że wnioskodawca nie wskazał nowych, nieznanych wcześniej okoliczności, mogących wpłynąć na zmianę oceny jego sytuacji materialnej. Podkreślił, że nie zachodzi warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, ponieważ wnioskodawca posiada majątek w postaci gruntów rolnych, których wartość wyliczona na podstawie obowiązującego wskaźnika ceny zakupu/sprzedaży gruntów rolnych średniej dla województwa świętokrzyskiego wynosi ok 55 tys. zł. Daje to możliwość dochodzenia należności z nieruchomości, poprzez wpis hipoteki przymusowej, zaś całość zadłużenia objęta jest postępowaniem egzekucyjnym. Opłacanie składek na ubezpieczenie jest obowiązkiem, a nie prawem ubezpieczonego. Dodatkowo organ wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował, aby w gospodarstwie rolnym i domowym wystąpiły zdarzenia losowe uniemożliwiające regulowanie składek. Wobec czego w świetle postanowień art. 41a ust. 2 u.s.r nie można uznać aby zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek było całkowicie nieściągalne.

W końcowych rozważaniach organ podkreślił, że R. S. nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej GOPS, która udzielana jest jedynie osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialno-bytowej. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną

w szczególnych okolicznościach i zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych, a takich w stosunku do wnioskodawcy nie stwierdzono.

Na powyższą decyzję Prezesa KRUS R. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi wskazał, że umorzenie odsetek w wysokości 8 euro jest haniebne i wyszydzające dla niego jako rolnika, który znalazł się w ciężkiej sytuacji przez urzędnika KRUS. Zakwestionował ustaloną powierzchnię posiadanego gospodarstwa rolnego wskazując, że jego metraż wynosi niecałe dwa hektary. Zarzucił, że Kasa ustalając kwotę 400 zł za opał nie doprecyzowała czy jest to wydatek ponoszony miesięcznie czy na cały sezon grzewczy. Zdaniem skarżącego organ bezpodstawnie zakwestionował wysokość wydatków ponoszonych na leki, bowiem skarżący należycie udokumentował ciężki stan swojego zdrowia. Zaznaczył że urzędnicy KRUS nie uwzględnili, że na utrzymaniu jego i małżonki pozostaje nieletnie dziecko, uczęszczające do szkoły, oraz okoliczności, że w utrzymaniu pomagają mu rodzice z emerytur. Jednocześnie wskazał na błąd w wyliczeniach Kasy, która sumując kwoty ponoszonych przez stronę wydatków wskazała kwotę 516 zł, która poprawnie powinna wynieść 650 zł. Zaznaczył, że kwota ta stanowi wydatki a nie dochód. Wobec powyższego, zdaniem skarżącego, wydana decyzja została obarczona licznymi błędami i tym samym KRUS uchybił obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a. na poparcie czego powołał orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.

W odpowiedzi na skargę Kasa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy doszło do naruszenia przepisów postępowania skutkujących zaistnieniem przesłanki określonej art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego może umorzyć należności Kasy z tytułu składek w całości lub w części. Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi (art. 2 ust. 2 u.s.r.), zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności, zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.s.r. przybiera postać decyzji. Zgodnie z unormowaniem zawartym w treści art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2013 r. poz. 267 ze zm.) dalej "k.p.a". w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z rozstrzygnięcia może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zasada ta ma zastosowanie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Jego istotą i celem jest zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, przy zapewnieniu obiektywizmu i bezstronności przy jej rozpatrzeniu. Wskazana reguła określona w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie w każdym przypadku, gdy funkcje organu wykonuje upoważniony pracownik, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt. II GSK 831/10, przywołując treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt I OPS 13/09 "jedynie piastun funkcji ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. nie podlega wyłączeniu, gdy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. – wydaje decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. (...). Podsumowując powyższe rozważania trzeba stwierdzić, że tylko Prezes KRUS jako piastun funkcji organu nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie dotyczy to jednak pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej(...)". Stanowisko to zostało potwierdzone przez NSA w uchwale z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GSP 4/12, w której wyrażono pogląd, ż przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a miał zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w 127 § 3 k.p.a. Jakkolwiek teza uchwały dotyczy poprzednio obowiązującego stanu prawnego (poprzedniego brzmienia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a,) to zachowuje aktualność. Zagadnienie wyłączenia pracownika załatwiającego daną sprawę w pierwszej instancji od rozpoznania jej w postępowaniu odwoławczym przed organem jednoosobowym, w postępowaniu, w którym nie obowiązuje zasada dewolutywności było też przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. akt I GPS 2/12 (Lex nr 1271653), w której stwierdzono, że artykuł 130 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, ze zm.) ma zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu odwoławczym, o którym mowa w art. 221 tej ustawy".

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił wyrażany w orzecznictwie pogląd, że przesłanka "brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji", powodująca wyłączenie pracownika jednoosobowego organu podatkowego z postępowania wszczętego wniesieniem odwołania, o którym mowa w art. 221 Ordynacji podatkowej utożsamiana jest z określeniem "udział w załatwianiu sprawy". Ustawodawca nie posługuje się określeniem "wydał zaskarżoną decyzję", a określeniem szerszym, nawiązującym do procesu wydawania decyzji jako czynności rozciągniętej w czasie, obejmującej także jej przygotowanie i podejmowanie czynności procesowych, co niewątpliwie rozszerza istotę tego określenia. W wyroku z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 (OTK ZU-A 2008, nr 10, poz. 178) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż "przez określenie to należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika (...), lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do formy wydania decyzji w znaczeniu prawnym wydaje się nieuzasadnione ze względu na szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym – w odróżnieniu od postępowania sądowego – poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różne osoby, mogące mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że w pojęciu "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" chodzi o podejmowanie istotnych czynności procesowych, a nie tylko czynności technicznych, organizacyjnych, a więc nie tylko o wydanie decyzji w rozumieniu art. 210 § 1 pkt 2 i 8 O.p.. Zawężające rozumienie tej przesłanki przeczyłoby i niweczyło istotę oraz cele wyłączenia pracownika. Należy przy tym mieć na uwadze to, że istnienie przesłanek wyłączenia należy tylko uprawdopodobnić, ale charakter czynności polegających na braniu udziału w wydaniu decyzji należy wykazać, udowodnić. Niemniej jednak każde wydanie (podpisanie) decyzji przez upoważnionego pracownika w poprzedniej fazie załatwiania sprawy wyłączy go zawsze od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w sytuacji określonej w art. 221 Ordynacji podatkowej. Jakkolwiek zasady te NSA odnosi do przepisów Ordynacji podatkowej to znajdują zastosowanie na gruncie k.p.a.

Z akt sprawy wynika, że decyzję z dnia 13 kwietnia 2015 r. z upoważnienia Prezesa Kasy Ubezpieczenia Społecznego podpisał Zastępca Dyrektora –I. P.. Znajdujący się w aktach egzemplarz decyzji opatrzony został podpisem Z-cy Kierownika Wydziału E. N.. Zaskarżona decyzja z dnia 29 maja 2015 r., została podpisana przez Zastępcę Dyrektora J.N.oraz opatrzona podpisem Z-cy Kierownika Wydziału E. N.. Należy zauważyć, że E.N. brała czynny udział w postępowaniu przy rozpatrzeniu wniosku (k.137 akt) jak również przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. (k. 158), przedstawiając stanowisko tak co do wniosku o umorzenie należności jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z powyższego wynika, że w wydaniu zaskarżonej decyzji uczestniczyła osoba, która brała udział w załatwieniu sprawy zakończonej wydaniem decyzji, co do której strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Innymi słowy, ta sama osoba uczestniczyła w rozpatrzeniu wniosku o umorzenia należności, jak też brała udział w postępowaniu w przedmiocie ponownego rozpatrzeniu wniosku w którego rozpoznaniu uczestniczyła. Okoliczność, że w postępowaniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzję wydała (podpisała) inna osoba pełniąca obowiązki Zastępcy Dyrektora nie może być uznana za wystarczającą do odstąpienia od zastosowania art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Zdaniem Sądu, bez znaczenia jest powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie. Oczywistym jest, że zwykle wynika to z zakresu obowiązków tej osoby oraz organizacji pracy danej instytucji. Powód nie zmienia jednak samego faktu uczestnictwa, a przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a, nie przewiduje odstąpienia od jego stosowania z uwagi na okoliczność, że udział w wydaniu rozstrzygnięcia i poprzedzającym je postępowaniu jest uzasadniony z uwagi na organizację urzędu oraz zakres obowiązków pracownia.

Postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotknięte jest zatem kwalifikowaną wadą formalną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wydanie decyzji przez pracownika organu, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego i skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a.

Niezależnie od wskazanej wady formalnej zaskarżonej decyzji należy zauważyć, że proces decyzyjny organów został przeprowadzony wadliwie.

Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 u.s.r. organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych, uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k. p. a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 a ust 1 ustawy, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanych wymogów należy uznać, iż proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niepełny, organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

Skarżący wnioskując o umorzenie należności powoływał się na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu rolnika. Zatem obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji, jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych.

Dokonując ustaleń odnośnie sytuacji materialnej skarżącego organ jako źródło dochodu wskazał przychody z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,41ha (1,07 ha przeliczeniowe), z których dochody zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. w skali roku wynoszą 3070 rocznie, co daje miesięczny dochód w wysokości 256 zł. Organ podkreślił, że gospodarstwo jest niedoinwestowane bez zaplecza mechanicznego i hodowli inwentarza dla celów produkcyjnych. Miesięczne wydatki organ ustalił na kwotę 516 zł uwzględniając, poza wydatkami na żywność, wskazane przez żonę zobowiązanego w protokole wizytacji wydatki na energię elektryczną 200 zł, na gaz 50 zł, opał 400 zł (sezon grzewczy), pomijając z uwagi na ich nieudokumentowanie przez skarżącego wydatki na leczenie Zestawiając wydatki z dochodami organ ocenił, że fakt, że wydatki przekraczają uzyskiwane dochody oznacza, że wnioskodawca nie przedstawił wszystkich źródeł finansowania wydatków oraz wysokości uzyskiwanych dochodów, zwłaszcza, że informacji żony czasie wizytacji wynika, że osiąga ona dodatkowe dochody z tytułu prac sezonowych i ze zbiorów runa leśnego. Dokonując ustaleń możliwości płatniczych organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu ustalenia czy zostały spełnione przesłanki wskazane w przepisie. Dopiero przeprowadzona na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca zarówno wysokość dochodu jak i stan zadłużenia oraz realność jego spłaty, pozwala na ocenę możliwości płatniczych zobowiązanego i prawidłowe rozstrzygnięcie. Organ nie może pozostawiać poza ustaleniami niezbędnych kosztów utrzymania (zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.) jak również pomijać kosztów leczenia - wskazanych przez żonę wydatków na leczenie w wysokości 200 zł miesięcznie - z uwagi na brak ich udokumentowania przez zobowiązanego. Z materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny stan zdrowia wnioskodawcy, zatem konieczność ponoszenia wydatków na leki nie budzi wątpliwości. Podnieść należy, że dokonując ustaleń w zakresie pozostałych wydatków, organ oparł się na oświadczeniu złożonym przez żonę w czasie wizytacji. Inną kwestią pozostającą poza ustaleniami organu jest koszt utrzymania dziecka uczęszczającego do szkoły. Koszty związane z nauką dziecka pozostającego we wspólnym gospodarstwie zobowiązanego są okolicznością, która może mieć wpływ na ocenę jego zdolności płatniczej lecz - mimo że wynikają z materiału dowodowego sprawy - pozostały poza ustaleniami i oceną organu.

Teza, iż postępowanie w sprawie umorzenia należności jest inicjowane na wniosek zobowiązanego i w jego też interesie leży podanie do wiadomości organów wszystkich okoliczności sprawy przemawiających za zrezygnowaniem przez KRUS z należności, nie oznacza, że cały ciężar dowodowy w sprawach o umorzenie zaległości podatkowych został przeniesiony na podatnika. Spoczywa on nadal także na organach podatkowych. Organ winien mieć na uwadze, iż postępowanie to - jak każde postępowanie administracyjne - powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wedle zasady z art. 8 k.p.a. oraz zasad określonych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Skoro w protokole wizytacji wskazano na okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla ustalenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych, organ okoliczności te jest zobligowany wyjaśnić. Ogólnikowe wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających trudną sytuacje materialną nie spełnia wymogów określonych w art. 9 k.p.a.

Brak wyjaśnienia przez organ wskazanych okoliczności związanych z pełnymi dochodami zobowiązanego oraz koniecznymi wydatkami oznacza, że organ nie dokonał ustaleń i nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepis art. 7, art. 77 § 1 k.p.a, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego - ustalenie pełnych dochodów i wydatków, pozwala organowi ocenić, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Proces rozumowania organu, oraz argumenty przemawiające za przyjęciem określonej oceny winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), tak by adresat, a nadto sąd dokonujący kontroli legalności aktu, miał możliwość zapoznania się nie tylko ze stwierdzeniami organu, ale sposobem jego rozumowania. Zasadnie skarżący kwestionuje wyliczenie wydatków na kwotę 516 zł przy uwzględnieniu przyjętych kwot (energia elektryczna 200 zł, gaz 50 zł, opał 400 zł - sezon grzewczy).

Ponownie rozstrzygając sprawę organy przeprowadzą postępowanie dowodowe i dokonają ustaleń dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających na nią wpływ, rozważą wszechstronnie zebrany materiał i dokonają oceny możliwości płatniczych skarżącego w kontekście przesłanek jego ważnego interesu i stanu funduszów KRUS, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ zapewni, by nie zachodziły przesłanki wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U.2013.490).