Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 179/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 grudnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/382/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. M. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 20.12.2023 r. (SKO.NP/4115/382/2023) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Radłowa z 8.11.2023 r. (MGOPS.5222.9.2023.) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. W dniu 9.10.2023 r. skarżąca złożyła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad mężem, S. M. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z 29.08.2019 r. przyznającym znaczny stopnień niepełnosprawności do 31.08.2025 r. ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 17.07.2018 r. (k. 6 akt adm.). Przyczyna stwierdzonego stopnia niepełnosprawności określona została symbolem 10-N, tj. choroby neurologiczne. Przy wniosku skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu, z dniem 15.09.2023 r., pracy w gospodarstwie rolnym (k. 5 wniosku).

2. W toku przeprowadzonego w dniu 25.10.2023 r. wywiadu środowiskowego (k. 10 i nast.) stwierdzono m.in., że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym mężem i z tego powodu nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Pracownik socjalny zapisał, że mąż skarżącej wymaga ciągłej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Jest po udarze, porusza się o kuli i w bucie ortopedycznym jedynie po mieszkaniu na równym poziomie. Prawą kończynę górną ma całkowicie niewładną. Zakres pomocy udzielanej przez skarżącą mężowi w godzinach rannych (od 7 do 11) obejmuje: utrzymanie higieny osobistej, pomoc w ubraniu się, pielęgnacja ciała, przygotowanie śniadania, podanie leków, rehabilitacja, pomoc w spacerach. Następnie, w godzinach południowych (od 11 do 17) ma miejsce przygotowanie obiadu, ponowna rehabilitacja, rozpalenie w piecu, utrzymywanie temperatury w mieszkaniu, ustalanie wizyt lekarskich, wykup leków. W godzinach wieczornych (od 17 do 19), skarżąca ponownie pomaga mężowi w higienie, przygotowuje kolaję i napoje, zaś w nocy pomaga mężowi dojść do WC. Odnotowano w wywiadzie środowiskowym, iż skarżąca ma trójkę dzieci, które pomagają przy ojcu w formie rzeczowej tj., kupują ubrania dla ojca. Ponadto, jedno z tych dzieci (najmłodsza z córek) mieszka ze skarżącą i niepełnosprawnym (tj. zajmuje ona odrębne piętro domu wraz z dzieckiem) i pomaga skarżącej przy mężu (a swoim ojcu), w ten sposób, że płaci rachunki, zapewnia transport na zakupy oraz dowiezienie ojca do placówek medycznych.

3. W oświadczeniu z 26.10.2023 r. (k. 17) skarżąca podała, że od 1991 r. prowadziła z mężem gospodarstwo rolne, które w 2016 r. zostało przepisane na syna. Mimo zmiany właściciela tego gospodarstwa, skarżąca dalej w nim pracowała. W 2018 r. mąż skarżącej doznał udaru i był przez 3 miesiące w szpitalu. W tym czasie skarżąca pracowała na roli oraz odwiedzała męża. Po powrocie męża ze szpitala do domu, dalej skarżąca pracowała w gospodarstwie oraz opiekowała się mężem. Podała, że stan małżonka uległ pogorszeniu, co zmusiło ją do całkowitego zaprzestania aktywności zawodowej. Od 1.09.2022 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie, jak też zaprzestała corocznych wyjazdów do Niemiec w celach zarobkowych. Mimo zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, dalej opłaca skarżąca składkę zdrowotną w KRUS. Wskazała, że nie ma innej osoby, która mogłaby ją odciążyć w obowiązkach opiekuńczych. Akcentowała niedowład męża całej prawej strony ciała oraz zaburzenia psychiczne, które okresowo się nasilają. Wskazała, iż asystuje mężowi przy przemieszczaniu się, bo traci on równowagę i szybko się męczy. Około 7 razy dziennie pomaga mężowi iść do toalety. Zwróciła uwagę na podawanie leków mężowi i pomiar ciśnienia oraz zmianę pościeli dwa razy w tygodniu. Z kolei pięć razy dziennie przygotowuje mężowi posiłki, które rozdrabnia (mąż posługuje się tylko lewą ręką). Jest on w stanie uchwycić szklankę i samodzielnie się napić, ale nie naleje sobie wody z butelki. Skarżąca podała, że mąż ma początki demencji i trudności w doborze słów. Wskazała także, iż dzieci wspierają ją jak mogą.

Z przedłożonego do akt dokumentu skali Barthela sporządzonego przez pielęgniarkę wynika, że mąż skarżącej uzyskał 25 punktów na 100 możliwych.

Skarżąca przedłożyła dokumentację obrazującą jej doświadczenie zawodowe (k. 22-38), w tym zatrudnienie sezonowe w Niemczech w okresie 1-31.03.2018 r., 1-16.07.2018 r., 1-31.12.2019 r., 1-31.03.2020 r., 1-31.07.2020 r., 1-30.11.2020 r., 1-31.03.2021 r., 1-31.08.2021 r., 1.-31.12.2021 r.

4. Organ I instancji wskazaną wyżej decyzją odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia opisał ustalenia wywiadu środowiskowego akcentując, że od 1 września 2022 roku skarżąca całkowicie zaprzestała pracy na rzecz gospodarstwa oraz sezonowych wyjazdów do pracy za granicę z uwagi na konieczność zapewnienia opieki na niepełnosprawnym mężem. Organ I instancji uznał iż, miedzy 2018 r., a 2022 r. stan męża nie pogorszył się, a wiec skarżąca dalej mogła łączyć pracę na gospodarstwie rolnym z opieką nad małżonkiem. Uznano także, że zakres sprawowanej pomocy oraz czas jej sprawowania, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia z związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca trzykrotnie rezygnowała z zasiłku z związku z wyjazdem do pracy sezonowej za granicę i w tym czasie opiekę nad mężem sprawowała ich córka i syn.

5. W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

a) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 (K 38/13);

b) art. 17b i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

c) art. 7, 77 paragraf 1 oraz 80 z związku z art. 75 par. 1 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 20.12.2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podkreśliło, że w obecnym stanie prawnym (tj. po wyroku TK z 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13) ocena możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna odbywać się z pominięciem niekonstytucyjnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej Kolegium Odwoławcze wyjaśniło istotę świadczenia pielęgnacyjnego i podkreśliło, że nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu koniecznej pieczy nad niepełnosprawnym. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na ustalenia wywiadu środowiskowego dotyczące opieki sprawowanej nad mężem (przygotowanie przez skarżącą posiłków, podawanie leków, rehabilitacja w warunkach domowych, załatwianie spraw w placówkach służby zdrowia). Akcentował też ustalenia dotyczące dzieci skarżącej. W ocenie organu, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca mimo niepełnosprawności męża, która powstała w 2018 r., do co najmniej 2022 r. łączyła pracę w gospodarstwie rolnym i prace za granicą, z opieką nad mężem. Powstanie niepełnosprawności męża nie spowodowało konieczności rezygnacji skarżącej z pracy zawodowej. W ocenie organu, w sprawie można rozważać kwestie niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, jednak według Kolegium, nie wykazała ona, aby w stanie zdrowia jej męża, od czasu kiedy łączyła pracę z opieką nad nim, zaszły istotne zmiany, tj. takie, że wymuszają one zaprzestanie aktywności zawodowej. Nadto, w ocenie organu, zakres opieki nad mężem, nie jest tego rodzaju aby wymuszał rezygnację z zatrudnienia. Kolegium Odwoławcze, w oparciu o orzecznictwo sądowe wyjaśniało pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podało, że opisane przez skarżącą czynności nad mężem mają charakter typowych czynności codziennych, które nie uniemożliwiają pracy w gospodarstwie rolnym. Akcentowało też, iż dzieci skarżącej, mogą przyczynić się w sposób pośredni lub bezpośredni do opieki nad ich niepełnosprawnym ojcem. Organ przedstawił sytuację dzieci niepełnosprawnego w następujący sposób: córka S. - od kilkunastu lat zamieszkuje i pracuje w Austrii; syn M. - mieszka w T., jest monterem i wyjeżdża na długie delegacje zagraniczne. Na niego przepisano gospodarstwo rolne. córka L. - mieszka razem z rodzicami w jednym domu, pracuje, wychowuje 3- letnią córkę.

Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że pomoc państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wskaże w sposób niebudzący wątpliwości, ze wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji. W tym wypadku taka sytuacja nie miała miejsca. SKO nie dostrzegło okoliczności wykluczających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez dzieci niepełnosprawnego. Zwróciłó też uwagę, że uprzednio negatywnie rozpoznany został przez ten organ wniosek skarżącej o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, co motywowane było w analogiczny sposób, jak w niniejszej decyzji.

6. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, art. 77 par. 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 par. 1 k.p.a.

Skarżąca domagała się uchylenia obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi, poza przywołaniem szeregu orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych na tle spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zwrócono również uwagę, że skarżąca poza dbaniem o dom, jest też w pełnej gotowości do niesienia pomocy mężowi.

7. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Przepis ten, w dacie wydania kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w tej sprawie – pracy w gospodarstwie rolnym), a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest więc utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do tego świadczenia tylko od stwierdzenia faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Zatem, dysponowaniem przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania – w kontekście sygnalizowanego wyżej związku przyczynowego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście uniemożliwia on podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W kontrolowanej sprawie nie było sporne między stronami postępowania zarówno to, że mąż skarżącej dysponuje stosownym orzeczeniem uznającym go za osobę niepełnosprawną w znacznym stopniu, jak też to, że skarżąca, jako zobowiązana do jej alimentacji, sprawuje nad nim opiekę. Nie budziło kontrowersji, że skarżąca, pod rygorem odpowiedzialności karnej złożyła oświadczenie, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Zasadniczy spór w sprawie sprowadzał się do tego, czy zakres opieki, jaką skarżąca świadczy niepełnosprawnemu mężowi jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza jej aktywność zawodową, w tym pracę w gospodarstwie rolnym, a więc, czy pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia tego gospodarstwa, a opieką sprawowaną nad mężem, stwierdzić można wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu wyżej wskazanym. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie niewadliwie przyjęło SKO w Tarnowie, że skarżąca nie spełniła tej przesłanki.

Dostrzec należy, że znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej (powstały w wyniku udaru) ustalony został od dnia 4.07.2018 r. Jak niespornie ustalono w toku kontrolowanego postępowania, mimo stanu zdrowia męża będącego następstwem przebytego udaru skutkującego stwierdzeniem znacznego stopnia niepełnosprawności tej osoby, skarżąca kontynuowała pracę w gospodarstwie rolnym. W tym aspekcie zauważyć trzeba, że z oświadczenia skarżącej złożonego przy wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że pracę w gospodarstwie rolnym zakończyła ona w dniu 15.09.2023 r. (k. 5 wniosku o świadczenie pielęgnacyjne), choć w postępowaniu skarżąca też wskazywała na wcześniejszą datę zaprzestania tej pracy, tj. 1.09.2022 r. (por. punkt 3 części historycznej uzasadnienia). Bez względu jednak na to, która z tych dat miałaby być w istocie miarodajna, podzielić należało stanowisko SKO w Tarnowie, że stan zdrowia męża nie stał jednak wcale na przeszkodzie kontynuowaniu przez skarżącą aktywności zawodowej przez około 5 lat od dnia wystąpienia uwarunkowań zdrowotnych męża będących następstwem udaru, a skutkujących uzyskaniem przez niego stopnia niepełnosprawności. W okresie niepełnosprawności męża skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne, jak też wyjeżdżała do sezonowej pracy za granicą. Z dokumentacji pracowniczej skarżącej wynika bowiem, że po udarze męża sukcesywnie wyjeżdżała ona do pracy sezonowej w Niemczech, a wyjazdy te miały miejsce m.in. w dniach: 1-31 grudnia 2019 r., 1-31 marca 2020 r., 1-31 lipca 2020 r., 1-30 listopada 2020 r., 1-31 marca 2021 r., 1-31 sierpnia 2021 r., 1.-31 grudnia 2021 r. Stwierdzić więc trzeba, że kontynuowania zagranicznych wyjazdów zarobkowych nie wykluczały uwarunkowania zdrowotne niepełnosprawnego, w tym nieodzowność realizacji przez skarżącą czynności opiekuńczych na jego rzecz. Z powyższego można wnosić, że mąż skarżącej albo nie potrzebował wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, albo wsparcie takie zapewniali inni opiekunowie – tj. członkowie rodziny. Nawet zakładając tę drugą sytuację stwierdzić należy, że rodzina skarżącej była jednak w stanie tak się zorganizować, aby potrzeby opiekuńcze niepełnosprawnego nie stały na przeszkodzie kontynuowaniu przez skarżącą aktywności zawodowej zarówno w formie pracy w gospodarstwie rolnym, jak też w formie cyklicznych (3 razy w roku po jednym miesiącu) wyjazdów zarobkowych do Niemiec. Zauważyć przy tym trzeba, że akta kontrolowanej sprawy nie wskazują na wystąpienie jakiejkolwiek zmiany sytuacji, tak w zakresie możliwości organizacyjnych rodziny skarżącej, jak też w zakresie zmiany stanu zdrowia męża skarżącej. Akta sprawy, w oparciu o które orzeka Sąd (por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2023 r., poz. 1364; dalej p.p.s.a.) nie dowodzą bowiem na jakiekolwiek zwiększenie się potrzeb opiekuńczych niepełnosprawnego (z uwagi na pogorszenie stanu jego zdrowia) względem tych, jakich potrzebował wcześniej, tj. wówczas, gdy skarżąca wyjeżdżała do Niemiec, prowadziła gospodarstwo rolne i opiekowała się małżonkiem. Nie zostało zatem w postępowaniu administracyjnym wykazane twierdzenie skarżącej, że stan zdrowia męża uległ pogorszeniu i wymaga on stałej pieczy w tak znacznym zakresie, że konieczne stało się w tym celu zaniechanie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy (zatrudnienia), także pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca nie zaoferowała organom administracji dokumentacji medycznej męża pozwalającej potwierdzić stanowisko o zmianie (pogorszeniu) stanu zdrowia niepełnosprawnego. Nie zostało wykazane występowanie u męża skarżącej zaburzeń o charakterze demencyjnym. W tym aspekcie stwierdzić też należy, że skarżąca nie prezentowała nawet twierdzeń co do tego, jak ostatnio wskazane stany chorobowe miałyby wpływać na określony sposób jej postępowania względem męża (tj. w jaki sposób zmienił się zakres czynności opiekuńczych). W takich uwarunkowaniach, nie sposób więc było uznać za wiarygodne twierdzeń skarżącej o występowaniu u męża zaburzeń demencyjnych wpływających za zakres opieki nad nim.

Odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnego dostrzec trzeba, że przedłożony dokument skali Barthela wskazuje w punkcie 6, iż osoba ta nie porusza się po powierzchniach płaskich (niepełnosprawny uzyskał z tego powodu 0 punktów). Stwierdzenie to jednak pozostaje w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi w toku wywiadu środowiskowego, gdzie przeciwnie ustalono, że mąż skarżącej "porusza się o kuli i w bucie ortopedycznym po mieszkaniu i na równym poziomie". Ostatnie ustalenie, jako poczynione w toku bezpośrednio przeprowadzonego w sprawie dowodu uznać należało za miarodajne, tym bardziej, że zostało zaakceptowane podpisem skarżącej (k. 3 wywiadu). Ten, stwierdzony w postępowaniu stan zdrowia niepełnosprawnego ukazuje niewątpliwą pewną mobilność tej osoby i rzutuje na zakres potrzebnej jej pomocy. Ta zaś pomoc, jak podnosiła skarżąca, obejmuje wsparcie przy: wstawaniu, siadaniu, przekraczaniu progów, zejściu ze schodów oraz pomoc w spacerach. Z powyższego wynika jednak, że mąż skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną, skoro po powierzchniach płaskich tj. po mieszkaniu, jest jednak zdolny samodzielnie się przemieścić. Nie wymaga zatem ciągłego (stałego) wsparcia udzielanego mu przez inne osoby, co w istocie znajduje potwierdzenie w częstych wyjazdach zagranicznych skarżącej i opuszczaniu męża na czas tych wyjazdów. Na marginesie należy odnotować, że z akt wynika rozbieżność w kwestii deklaracji skarżącej, co do zakresu niedowładu męża. W piśmie z 26.10.2023 r. (k. 17) skarżąca podała, że niedowład męża obejmuje "całą prawą stronę ciała", podczas gdy w toku wywiadu środowiskowego stwierdzono, że niedowład dotyczy prawej kończyny górnej (k. 10).

W toku postępowania skarżąca podawała, iż opieka realizowana nad mężem obejmuje pomoc w higienie osobistej, przygotowanie i podanie posiłków, czynności rehabilitacyjne, udział w wizytach lekarskich, zakup leków, pranie pościeli, a w tabeli na k. 19 rozszerzyła zakres czynności o aktywność obejmującą także szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego. Podkreślić trzeba, że tego rodzaju aktywność wykonywana jest zasadniczo w każdym gospodarstwie domowym, bez względu na to, czy członkiem tego gospodarstwa jest osoba niepełnosprawna, czy też gospodarstwo to tworzą wyłącznie osoby niedysponujące takim przymiotem. Powyższe pozwalało przyjmować, że czynności domowe nie mogą być uwzględniane przy ocenie skali zaangażowania opiekuńczego skarżącej, tym bardziej, że czynności te skarżąca wykonuje w ramach gospodarstwa, którego sama jest członkiem, a więc wykonuje je także na swoją rzecz (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowany został pogląd, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r. musi być związana wyłącznie z osobą chorego tj. nakierowana na jego osobę, a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie, czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu lub w dni wolne od pracy) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok NSA z 24.06. 2021 r., I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (tak wyrok NSA z 14.02. 2024 r., I OSK 229/23). Tak więc przedstawiona przez skarżącą jej aktywność w ramach gospodarstwa domowego, z uwagi na jej powszechność i nieodzowność występowania w każdym gospodarstwie domowym, nie pozwala przyjmować, aby z uwagi na te czynności, skarżąca musiała całkowicie zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym.

Także podane przez skarżącą czynności opiekuńcze względem męża (pomoc w higienie, uczestnictwo w wizytach lekarskich) – ze swojej istoty nie stanowią czynności, które odznaczałyby się długotrwałą opieką uniemożliwiającą jakikolwiek zatrudnienie. Wszak wskazane czynności są realizowane zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas (częstotliwości wizyt lekarskich skarżąca nie podała, zaś czynności higieniczne realizowane są zasadniczo rano i wieczorem). Taki charakter wskazanych aktywności pozwala – w ocenie Sądu – na takie zorganizowanie dnia, aby ich realizacja nie odbywała się z uszczerbkiem dla aktywności zawodowej opiekuna.

Reasumując należy stwierdzić, że ustalony stan zdrowia męża skarżącej pozwalał przyjmować, że jest to osoba w określonym stopniu samowystarczalna (samodzielna) i potrafi zająć się sobą. Porusza się bowiem po domu w miarę samodzielnie (o kuli i w bucie ortopedycznym), nie jest leżący, samodzielnie spożywa posiłki (lewą ręką), nie korzysta też z pieluchomajtek. W istocie więc zarówno wskazany przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych nad mężem, jak też fakt wieloletniej pracy skarżącej mający miejsce w okresie istnienia niepełnosprawności męża, przy uwzględnieniu braku wykazania zmiany stanu zdrowia tej osoby, nie uzasadniały przyjęcia, że skarżąca musiała zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym celem świadczenia opieki nad mężem. Praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy, co pozwala dostosować ją do potrzeb opiekuńczych niepełnosprawnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania. Wyrażone zatem przez organy administracji stanowisko, odmowie załatwiające wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie było wadliwe.

Końcowo należy zwrócić uwagę na fakt, że ze skarżącą oraz niepełnosprawnym jej mężem zamieszkuje także ich córka, która – jak ustalono w postępowaniu – angażuje się w opiekę nad ojcem (zawozi na wizyty lekarskie, płaci rachunki, robi zakupy – k. 2 wywiadu środowiskowego). Powyższe ustalenie i okoliczności nie pozostaje bez wpływu na ocenę istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA w z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23 oraz z 21.02.2024 r. sygn. akt I OSK 158/23). W tym też aspekcie stwierdzić należało trafność stanowiska organów administracji akcentującego powinność udziału w opiece nad niepełnosprawnym, domownika wspólnie z nim zamieszkującego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.