Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1461/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: rt. 26b ust 3 pkt 2, art. 22 ust 4 pkt 2, pkt 3, ust 4a, ust 4d, art 26 ust 2g i 2h, art 26b ust 1 , art 28b ust 2 pkt 1, art 22 ust 4-4d i 6,
journal: Dz.U. 2020 poz 1406
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2854/21 w sprawie ze skargi S. GmbH z siedzibą w Niemczech na rzecz S. z siedzibą w Niemczech na odmowę wydania opinii przez Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z dnia 1 października 2021 r. nr 1471-SPZ-3.4100.337.2020.BA.AM w przedmiocie odmowy wydania opinii o stosowaniu przez płatnika zwolnienia z poboru zaliczek zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez S. z siedzibą we Frankfurcie nad Menem, Niemcy (na rzecz S. 2) odmowę wydania opinii przez Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie w przedmiocie stosowania przez płatnika zwolnienia z poboru zaliczek zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego wynika, że 24 grudnia 2020 r. S. (podatnika dalej: spółka) działając na rzecz S. 2 (dalej: fundusz) wystąpiła o wydanie opinii o stosowaniu przez płatnika zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend wypłacanych na rzecz podatników.

We wniosku wskazano, że podatnik jest niemieckim rezydentem podatkowym, którego przedmiotem działalności jest zarządzanie aktywami funduszy inwestycyjnych, w tym otwartym specjalnym funduszem inwestycyjnym o charakterze umownym E. 2.

Podstawowe ramy prawne, w ramach których działa Fundusz są następujące:

- Fundusz jest specjalistycznym alternatywnym funduszem inwestycyjnym otwartym utworzonym na podstawie niemieckiego prawa inwestycyjnego,

- Fundusz posiada depozytariusza nadzorującego jego działalność,

- w świetle regulacji niemieckiej ustawy o inwestycjach (Kapitalanlagegesetzbuch z 16 maja 2016 r.), Fundusz jest majątkiem inwestycyjnym (lnvestmentvermdgen) stanowiącym wyodrębniony majątek powierniczy (Sondervermdgen) inwestorów Funduszu,

- Fundusz nie jest osobą prawną oraz nie posiada też podmiotowości prawnej,

- Fundusz nie może samodzielnie zawierać umów, nabywać praw, ani zaciągać zobowiązań,

- Fundusz nie posiada samodzielnych, wewnętrznych organów reprezentujących i zarządzających Funduszem,

- Fundusz i Spółka funkcjonują w konstrukcji, w której Fundusz stanowi wyodrębnioną masę majątkową, którą to masą zarządza Spółka na rachunek Funduszu.

Zgodnie z przepisami prawa niemieckiego spółka w ramach swojej działalności odpowiedzialna jest za zarządzanie aktywami Funduszu, dysponowanie nim i podejmowanie decyzji o ewentualnym rozporządzaniu tymi aktywami. Aktywa Funduszu formalnie pozostają własnością spółki, lecz są one utrzymywane oddzielnie i zarządzane na rachunek Funduszu. W konsekwencji, udziałowcem w polskich spółkach z o.o. jest Spółka. W związku z tym, że Fundusz został utworzony w formie umowy jako odrębny majątek powierniczy i nie posiada osobowości prawnej. Wszystkie aktywa przypisane do Funduszu stanowią formalnie i prawnie własność Spółki. Spółka zarządzająca, a nie Fundusz, jest stroną wszystkich umów związanych z operacjami Funduszu, takich jak umowy sprzedaży czy umowy pożyczki.

Spółka, działająca na rzecz i rachunek Funduszu, spełnia kryteria uznania Jej za podatnika podatku dochodowego od osób prawnych w świetle ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1406 ze zm., dalej "u.p.d.o.p.") (jest osobą prawną podlegającą w Niemczech opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych). Zatem zasady opodatkowania przychodów/ dochodów Spółki należy rozpatrywać w odniesieniu do traktowanych łącznie: Funduszu (nieposiadającego osobowości prawnej) i Spółki (która Nim zarządza i prowadzi Jego sprawy we wskazany powyżej sposób, wynikający ze specyficznych regulacji prawa niemieckiego).

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Warszawie odmówił wydania opinii uregulowanej w art. 26b u.p.d.o.p.

W ocenie Organu podatkowego spółka nie jest podmiotem faktycznie uzyskującym przychód z tytułu dywidend. Według organu udziały w polskiej spółce E. sp. z o. o. stanowią majątek zarządzanego przez Podatnika Funduszu E. 2, a przychód z tytułu dywidend ujmowany będzie w przychodach Funduszu. Organ podniósł, że do skorzystania ze zwolnienia zgodnie z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. koniecznym jest, by uzyskującym dochód/przychód z tytułu dywidend była Spółka. W tym przypadku Spółka nie jest faktycznym odbiorcą i ostatecznym beneficjentem dywidend. Uzyskującym przychód będzie fundusz inwestycyjny S. 2 nieposiadający osobowości prawnej, który nie wypełnia definicji "spółki" określonej w art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p.

Powyższą odmowę zaskarżyła Spółka, domagając się jej uchylenia w całości, uznania przez Sąd uprawnienia Spółki do zastosowania zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od wypłaconych przez Podatnika na jej rzecz dywidend i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie następujących przepisów:

1) art. 22 ust. 4 pkt 2 w zw. art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. przez ich błędną wykładnię objawiającą się przyjęciem przez Organ, że Skarżąca nie może być uznana za podmiot uzyskujący przychody z dywidend wypłacanych przez E. sp. z o.o., ponieważ nie jest rzeczywistym właścicielem tych należności, podczas gdy Skarżąca spełnia wszystkie ustawowe przesłanki, o których mowa w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. pozwalające na uznanie jej za rzeczywistego właściciela przychodów z dywidend, a w konsekwencji przysługuje jej prawo do zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p.;

2) art. 22 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 22 ust. 6 oraz art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p. przez ich błędną wykładnię objawiającą się uznaniem przez Organ, że podmiotem, który jest faktycznym odbiorcą i rzeczywistym beneficjentem przedmiotowych dywidend jest S. 2, który nie posiada osobowości prawnej oraz nie wypełnia definicji "spółki" z 22 ust. 6 oraz art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p., więc ww. zwolnienie nie może mieć zastosowania w odniesieniu do Skarżącej, gdy tymczasem faktycznym beneficjentem dywidend jest Skarżąca, która stanowi spółkę w rozumieniu art. 22 ust. 6 oraz art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p., a ocena Organu, co do tego, czy Fundusz posiada osobowość prawną nie powinien mieć znaczenia w sprawie zastosowania wobec Skarżącej zwolnienia;

3) art. 22 ust. 4 pkt 3 w zw. z art. 22 ust. 4a i ust. 4d u.p.d.o.p. przez ich błędną wykładnię objawiającą się uznaniem przez Organ, że Skarżąca nie może być uznana za podmiot posiadający bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów w E. sp. z o.o. ze względu na fakt, że Skarżąca nie jest ekonomicznym właścicielem udziałów i nie jest uprawniona do czerpania generowanych przez nie pożytków, gdyż przysługują one Funduszowi, podczas gdy to Spółka jest bezpośrednim właścicielem ww. udziałów, a więc jedyny warunek zwolnienia wynikający z literalnej treści z art. 22 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. jest spełniony.

4) art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej "O.p.") w zw. z art. 26b ust. 9 u.p.d.o.p. przez naruszenie zasady praworządności sprowadzające się do odmowy wydania Spółce opinii o stosowaniu zwolnienia z uwagi na uznanie przez Organ, że nie jest ona beneficjentem rzeczywistym przychodów z tytułu wypłacanych przez Płatnika dywidend ani nie jest faktycznym właścicielem udziałów w E. sp. z o.o., co jest związane z błędną oceną treści ww. przepisów prawa, gdy tymczasem Spółka spełnia wszystkie przesłanki z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., w szczególności jest beneficjentem rzeczywistym przychodów z dywidend oraz bezpośrednim właścicielem udziałów w Płatniku;

5) art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 26b ust. 9 u.p.d.o.p. przez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych sprowadzające się do domniemania Naczelnika na niekorzyść Spółki okoliczności mających wpływ na wydanie opinii stosowaniu zwolnienia i w konsekwencji objęcie wypłacanych Spółce przychodów z tytułu dywidend zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób prawnych, mimo, iż Spółka spełnia wszystkie przesłanki do zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione oraz podtrzymując zaprezentowane w uzasadnieniu odmowy wydania opinii stanowisko.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną odmowę wydania opinii i zasadził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Fundusz wraz ze Spółką stanowią instytucję wspólnego inwestowania. Jest to połączenie osoby prawnej (spółki zarządzającej) i Funduszu, będącego wyodrębnioną masą majątkową, nie będącego osobą prawną, ani nawet jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Według prawa niemieckiego, spółka i fundusz stanowią instytucję inwestującą środki powierzone przez inne podmioty. Z regulacji prawa niemieckiego wynika, że odrębne funkcjonowanie tych podmiotów nie byłoby możliwe.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że warunki konieczne do zastosowania zwolnienia dywidendy z podatku u źródła wynikają z art. 22 ust. 4-4d i 6 u.p.d.o.p. W katalogu tam określonych warunków nie ma wymogu by odbiorca dywidendy był jej rzeczywistym właścicielem. Spełnienie warunków z ww. przepisu powoduje brak obowiązku wnioskodawcy do wypełnienia innych przesłanek. Również z art. 26b ust. 1 w zw. z art. 28b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.p. nie wynika, że w przypadku dywidendy odbiorca powinien być jej rzeczywistym właścicielem. W istocie przepisy, które dotyczą wydania opinii o zwolnieniu, odnoszą się jedynie do warunków wskazanych w art. 22 ust. 404d i 6 u.p.d.o.,p., a tam brak jest wymogu, o którym w odmowie mówił organ. Ponadto Sąd stwierdził, że nie Fundusz w Spółce a Spółka posiada 100% udziałów w płatniku.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjna wniósł organ podatkowy i zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

-1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1, art. 141 § 4 P.p.s.a., przez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organów nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, w rezultacie wyciągnięcie niewłaściwych wniosków, przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy, ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. i w zw. z art. 26b ust. 3 pkt 2 u.p.d.o.p. przez błędną ocenę stanu faktycznego polegającego na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zaistniały żadne wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dokumentacji przedstawionej przez Skarżącą do wniosku o wydanie opinii o stosowania przez płatnika zwolnienia z poboru zaliczek zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych i przyjęcie przez Sąd, że Skarżąca jest rzeczywistym właścicielem wypłaconych jej przez płatnika dywidend, co w dalszej kolejności doprowadziło do przyjęcia przez Sąd, iż zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 22 ust. 4 pkt 2, pkt 3, ust. 4a oraz ust. 4d u.p.d.o.p.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. i w zw. z art. 120 i art. 121 O.p. w zw. z art. 26b ust. 9 u.p.d.o.p. przez błędną ocenę stanu faktycznego polegającego na uznaniu, że Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie prowadził postępowanie w sposób niebudzący zaufania i nie dążył do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sytuacji gdy Organ podatkowy dokonał wnikliwej analizy zgromadzonej w rozstrzygnięcie nie zostało oparte na zgromadzonych w sprawie.

W oparciu o art. art. 174 pkt 1 P.p.s.a. wskazano również na naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 22 ust. 4 - 4d i 6 w zw. z art. 26 ust. 2g i 2h oraz art. 26b ust. 1 w zw. z art. 28b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.p. przez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że Organ podatkowy nie uwzględnił w ramach badania, kto jest w przedmiotowej sprawie rzeczywistym beneficjentem odsetek oraz specyfiki organizacyjno - prawnej Spółki, działającej jako spółka zarządzająca Funduszem jako wyodrębnionym zespołem aktywów.

W konsekwencji skarżący kasacyjnie domagał się uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie i przekazanie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, względnie o uchylenie na podstawie art. 188 P.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona przeciwna nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną. W piśmie z 2 lutego 2023 r. wniosła natomiast o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Spółka wskazała w piśmie, że w wyniku jej wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej uzyskała potwierdzenie swojego stanowiska, że kwestię zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w tej sprawie należy rozpatrywać na podstawie regulacji z art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p. Wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczył wypłat odsetek i dywidend dokonywanych przez Płatnika do Spółki działającej w imieniu i na rzecz Funduszu będącego ekonomicznym właścicielem tych odsetek i dywidend.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przedmiotem sporu między stronami postępowania jest zasadność odmowy wydania Spółce, jako podatnikowi zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, opinii o stosowaniu preferencji podatkowej. Spór koncentrował się przy tym zasadniczo na przesłankach wskazanych w art. 26b ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p., które wyłączają możliwość wydania przez organ opinii o preferencji.

Przystępując zatem do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 26b ust. 1 u.p.d.o.p., organ podatkowy na wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 28b ust. 2, wydaje opinię o stosowaniu przez płatnika zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego, jeżeli we wniosku zostało wykazane spełnienie warunków zastosowania zwolnienia określonych w art. 21 ust. 3-9 lub w art. 22 ust. 4-6. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że opinia może być wydana jeśli to wnioskodawca wykazał spełnienie warunków zastosowania zwolnienia podatkowego (przepis kształtuje zatem w określony sposób ciężar dowodu w sprawie i w żadnym razie - jak sugeruje to skarga - nie wymaga od organu prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub dowodowego).

Mając na względzie powyższe przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a), f) oraz j), z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

1) wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2) uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania;

3) spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1;

4) spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.

Zgodnie natomiast z art. 22 ust. 4d u.p.d.o.p. zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, stosuje się:

1) jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 4 pkt 3, wynika z tytułu własności;

2) w odniesieniu do dochodów uzyskanych z udziałów (akcji) posiadanych na podstawie tytułu:

a) własności,

b) innego niż własność, pod warunkiem, że te dochody (przychody) korzystałyby ze zwolnienia, gdyby posiadanie tych udziałów (akcji) nie zostało przeniesione.

Analiza treści art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. prowadzi do wniosku, że zwolnienie podatkowe ma miejsce jeżeli spełnione zostaną łącznie wszystkie w nim wymienione przesłanki. Przepisy te nie zawierają warunku, aby odbiorca dywidendy był jej "rzeczywistym właścicielem". Wymagane jest jedynie, aby był co do zasady właścicielem udziałów (akcji) spółki zależnej. Jest to konsekwencja tego, że uprawnienie do otrzymania dywidendy zależy od posiadania własności udziałów. Zatem zasadne jest przyjęcie, że dla zwolnienia od opodatkowania wystarczające jest spełnienie warunków wymienionych w art. 22 ust. 4-6 ustawy, bez konieczności spełnienia przesłanek wynikających z art. 28b ust. 4 pkt 5-6 u.p.d.o.p.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą skargę kasacyjną podziela poglądy przedstawione w wyroku z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt II FSK 240/21, odpowiednio korzystając z przedstawionej tam argumentacji, wskazuje na wyraźnie odmienne regulacje obowiązujące w odniesieniu do zwolnienia od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych odsetek i należności licencyjnych wypłacanych przez polską spółkę na rzecz zagranicznego podmiotu, o którym mowa w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. W przepisie tym określono warunki dla zastosowania zwolnienia od podatku u źródła w odniesieniu do odsetek i należności licencyjnych, co do zasady skonstruowane w analogiczny sposób jak warunki zwolnienia od podatku u źródła dla dywidend określone w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., tj. w zakresie wypłat odsetek/należności licencyjnych na rzecz spółki podlegającej w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania i niekorzystającej ze zwolnienia od opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania i posiadającej w spółce wypacającej odsetki/należności licencyjne określony udział w kapitale zakładowym przez nieprzerwany okres co najmniej 2 lat. W art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. przewidziano jednak dodatkowy warunek dla zastosowania zwolnienia od podatku u źródła dla odsetek/należności licencyjnych, którego nie przewidziano w art. 22 ust. 4-6 u.p.d.o.p., w zakresie dotyczącym zwolnienia od podatku u źródła dla dywidend. Warunek ten wprost stanowi, że zwolnienie od podatku u źródła może mieć zastosowanie jeżeli spółka otrzymująca płatność odsetek/należności licencyjnych będzie ich rzeczywisty właścicielem.

Warunek by odbiorca należności był jej rzeczywistym właścicielem został więc wprost zawarty w art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. w zakresie dotyczącym zwolnienia od podatku u źródła dla odsetek i należności licencyjnych. Brak jest natomiast takiego warunku w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. dotyczącym zwolnienia od podatku u źródła dla dywidend. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno ulegać wątpliwości, że gdyby intencją racjonalnego ustawodawcy było uzależnienie możliwości skorzystania ze zwolnienia dotyczącego dywidend od statusu odbiorcy jako rzeczywistego właściciela - znalazłoby to odpowiednie odzwierciedlenie w treści art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., tak jak ma to miejsce w przepisie z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak w u.p.d.o.p. wskazanego powyżej warunku posiadania przez spółkę otrzymującą dywidendę statusu rzeczywistego właściciela przesądza o tym, że dla skorzystania z prawa do zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych w odniesieniu do dywidend nie jest wymagane, by odbiorca dywidendy był jej rzeczywistym właścicielem. Wywodzenie istnienia warunku posiadania statusu rzeczywistego właściciela w odniesieniu do zwolnienia od podatku dochodowego, o którym mowa w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., wobec braku takiego zastrzeżenia w treści tego przepisu oraz biorąc pod uwagę, że warunek taki został sformułowany wyłącznie w odniesieniu do zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., stanowi niedopuszczalne wyjście poza granice językowej wykładni tych przepisów.

W świetle powyższego, nie jest więc tak, że dla zastosowania zwolnienia z zapłaty podatku źródła przy wypłacie dywidendy konieczne jest posiadanie statusu rzeczywistego właściciela po stronie odbiorcy takiej płatności. Przeciwnie, żaden przepis u.p.d.o.p. nie przewiduje takiej konieczności, a dla zastosowania zwolnienia z podatku u źródła konieczne jest spełnienie wyłącznie przesłanek określonych w art. 22 ust. 4-6 u.p.d.o.p. i dochowanie przez polskiego płatnika należytej staranności przy weryfikacji spełniania tych przesłanek, co w pełni zasadnie potwierdził Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.

Działalność Spółki założonej i działającej na podstawie prawa niemieckiego, obejmuje zarządzanie Funduszem. Fundusz nie jest osobą prawną, ani też nie posiada podmiotowości prawnej. Fundusz nie posiada również samodzielnych, wewnętrznych organów reprezentujących i zarządzających Funduszem. W świetle regulacji niemieckiej ustawy o inwestycjach (Kapitalanlagegeselzbuch z 16 maja 2016 r.), Fundusz jest majątkiem inwestycyjnym (Investmentvermogen) stanowiącym wyodrębniony majątek (Sondervermogen) i w świetle prawa niemieckiego jest on funduszem inwestycyjnym, który jest zarządzany i reprezentowany przez Spółkę zarządzającą. Spółka działa w tym zakresie w imieniu własnym, lecz na rachunek Funduszu. W rzeczywistości Spółkę i Fundusz charakteryzuje wyodrębnienie organizacyjne i finansowe. Oba podmioty funkcjonują w konstrukcji, w której Fundusz stanowi wyodrębnioną masę majątkową, którą na rachunek Funduszu zarządza Spółka. Aktywa Funduszu pozostają formalnie własnością Spółki, lecz są one utrzymywane całkowicie oddzielnie i zarządzane na rachunek Funduszu. W konsekwencji, formalnym udziałowcem w polskich spółkach z o.o., w które inwestuje Fundusz, jest Spółka. Spółka nabywa i zarządza aktywami we własnym imieniu, lecz na rachunek Funduszu. Spółka figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym, jako udziałowiec spółki z o.o., w którą Fundusz zainwestował środki finansowe. Fundusz - poprzez działającą w imieniu własnym, lecz na rachunek Funduszu Spółkę - prowadzi zatem działalność inwestycyjną w oparciu o środki finansowe inwestorów zbierane poprzez emisję jednostek uczestnictwa. Fundusz, poprzez reprezentującą go Spółkę, lokuje kapitał w nabywane udziały w spółkach z o.o. inwestujących na rynku Polskim. Fundusz nie jest osobą prawną i nie posiada zdolności prawnej, w świetle niemieckich przepisów podatkowych jest on uznawany za podatnika niemieckiego podatku dochodowego od osób prawnych. W rezultacie, Fundusz posiada nieograniczony obowiązek podatkowy, tj. co do zasady, podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych w Niemczech od całości swoich dochodów, tak jak to ma miejsce w przypadku zwykłej osoby prawnej. Zgodnie z niemieckimi przepisami podatkowymi, opodatkowanie dochodów generowanych w wyniku inwestycji prowadzonych przez Fundusz następuje dopiero na poziomie inwestorów.

Zarówno Fundusz, jak i Spółka posiadają odrębne sprawozdania finansowe. Dochody Funduszu wykazywane są w sprawozdaniu finansowym Funduszu, a tym samym nie są uznawane za dochody Spółki i nie są wykazywane w deklaracjach oraz sprawozdaniu finansowym Spółki. W konsekwencji nie podlegają efektywnemu opodatkowaniu na poziomie Spółki, tylko ujmowane są w podstawie opodatkowania Funduszu. Jednakże, z uwagi na zwolnienie Funduszu z niemieckiego podatku od osób prawnych, w tym wskazanych dochodów z tytułu wypłacanych dywidend, dochody uzyskiwane przez Fundusz podlegają opodatkowaniu wyłącznie na poziomie inwestorów. Spółka jest finansowana przez Fundusz.

Należy zauważyć, iż niezależnie od konstrukcji prawnej przewidzianej dla funduszu inwestycyjnego w przepisach obowiązujących w danym kraju, fundusz inwestycyjny jest w istocie zbiorem aktywów zgromadzonych przez inwestorów i powierzonych zewnętrznemu, profesjonalnemu zarządcy. Równocześnie, w celu zapewnienia inwestorom ochrony, taki zbiór aktywów musi być zabezpieczony przed niekorzystnymi zdarzeniami gospodarczymi po stronie zarządcy (np. bankructwo) oraz powinien pozostawać pod kontrolą publicznego organu nadzoru.

Wobec powyższego należy w pierwszej kolejności wskazać, że ustawodawca przyznał zwolnienie instytucjom wspólnego inwestowania posiadającym siedzibę w krajach UE/EOG i spełniającym pewne kryteria. Na tym tle może pojawić się wątpliwość, czy za instytucję wspólnego inwestowania należy uznać fundusz (czyli np. wyodrębniony majątek), czy też spółkę inwestycyjną (zarządczą).

Należy zauważyć, iż celem ustawodawcy było przyznanie zwolnienia zagranicznym odpowiednikom polskich funduszy inwestycyjnych (tak aby usunąć dyskryminację tych ostatnich), a nie odpowiednikowi TFI (które z podatku dochodowego od osób prawnych zwolnione nie są). Zatem nasuwa się wniosek, iż instytucją wspólnego inwestowania jest – w przypadku funduszy niemieckiego - wyodrębniony zbiór aktywów (nie zaś spółka inwestycyjna). Warunki, które polski ustawodawca postawił instytucji wspólnego inwestowania, należy przykładać do wyodrębnionego zbioru aktywów (niepodzielonego zbioru aktywów) i działalności inwestycyjnej, która jest prowadzona na podstawie warunków umownych (regulaminu funduszu, regulaminu zarządczego).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe rozważania nie dają podstaw do zaaprobowania stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że dla rozstrzygnięcia, czy dana instytucja wspólnego inwestowania może korzystać ze zwolnienia podatkowego istotna jest rzeczywista funkcja gospodarcza podmiotu zagranicznego, a nie jego forma prawna, która nie może zamykać podmiotowi zagranicznemu drogi do merytorycznego zbadania, czy przedmiotowe zwolnienie mu przysługuje. Instytucje wspólnego inwestowania mają bowiem być równoważne, a nie tożsame z funduszami inwestycyjnymi działającymi na podstawie prawa polskiego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2016 r., II FSK 792/15). Zwrócić też należy uwagę, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U.UE.L.2009.302.32) dopuszcza różne formy działania instytucji wspólnego inwestowania, również takie, w których fundusz nie ma osobowości prawnej (por. pkt 6 preambuły do dyrektywy UCITS).

Instytucja wspólnego inwestowania nie mieści się w definicji "spółki" zamieszczonej przez ustawodawcę w art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p. Na podstawie tego przepisu spółka - oznacza:

a. spółkę posiadającą osobowość prawną, w tym także spółkę zawiązaną na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 2157/2001 z dnia 8 października 2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej (SE) (Dz. Urz. WE L 294 z 10.11.2001, str. 1, ze zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 6, t. 4, str. 251),

b. spółkę kapitałową w organizacji,

c. spółkę komandytowo-akcyjną mającą siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

d. spółkę niemającą osobowości prawnej mającą siedzibę lub zarząd w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego tego innego państwa jest traktowana jak osoba prawna i podlega w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Mając na uwadze powyższe, instytucji wspólnego inwestowania nie można uznać za spółkę ani w rozumieniu Dyrektywy (nie wymieniono jej w załączniku), ani w rozumieniu art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p., ani poprzez odesłanie wynikające z art. 22 ust. 6 u.p.d.o.p. (brak jej w załączniku nr 4 do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych).

Odpowiednie zastosowanie przepisów art. 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p. do podmiotów wymienionych w załączniku nr 4 do ustawy na podstawie art. 22 ust. 6 u.p.d.o.p., należy interpretować w ten sposób, że oprócz spółek wymienionych w art. 4a pkt 21 u.p.d.o.p., w świetle art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. za "spółkę" należy uznać np. spółki utworzone według prawa niemieckiego, określane jako: "Aktiengesellschaft", "Kommanditgesellschaft auf Aktien", "Gesellschaft mit beschränkter Haftung", "Versicherungsverein auf Gegenseitigkeit", "Erwerbs- und Wirtschaftsgenossenschaft", "betriebe gewerblicher Art von juristischen Personen des öffentliches Rechts", i inne spółki utworzone zgodnie z przepisami prawa niemieckiego podlegające opodatkowaniu niemieckim podatkiem dochodowym od osób prawnych (poz. 11 załącznikiem nr 4). W art. 22 ust. 6 u.p.d.o.p. ustawodawca nie użył bowiem sformułowania "spółek", lecz sformułowania "podmiotów". Art. 22 ust. 6 u.p.d.o.p. wraz z załącznikiem nr 4 do tej ustawy stanowi zatem swoiste doprecyzowanie i rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do zwolnienia. Jednakże biorąc pod uwagę zakaz wykładni rozszerzającej w przypadku wszelkiego rodzaju ulg i zwolnień, brak jest podstaw do przyjęcia, że zwolnienie określone w art. 22 ust. 6 u.p.d.o.p. ma również zastosowanie do instytucji wspólnego inwestowania.

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela również argumentację przytoczoną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II FSK 1269/19, uznając za zasadne jej odniesienie do okoliczności faktycznych tej sprawy i podkreślenie, że w stanie prawnym pomiędzy 1 stycznia 2017 r. a 31 grudnia 2020 r. w roku podatkowym instytucja wspólnego inwestowania, równoważna z polskim FIZ lub SFIO może skorzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 17 ust.1 pkt 58 u.p.d.o.p.

Rozważania dotyczące zagadnienia jaki podmiot uznać należy za "rzeczywistego właściciela" aktywów finansowych w instytucji wspólnego inwestowania, tj. spółkę zarządzającą funduszem czy sam fundusz inwestycyjny, nie mają znaczenia dla zwolnienia opisanego w 22 ust. 4-4d u.p.d.o.p., Konieczność wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jedynie z faktu, iż w interpretacji indywidualnej, skardze, zaskarżonym wyroku i złożonej od niego skardze kasacyjnej, zawarto argumentację (poza wyrokiem, jest to wręcz wyłączna argumentacja) dotyczącą kwestii "rzeczywistego właściciela" dywidendy należnej od E. sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie.

Zaznaczyć też należy, że aktem zaskarżonym w sprawie niniejszej była odmowa wydania opinii o stosowaniu preferencji. Sąd oceniał zatem przesłanki wydania opinii oraz przesłanki jej odmowy, a nie przesłanki zastosowania zwolnienia podatkowego. Wśród przesłanek odmowy wydania opinii jest zaś, wymieniona w art. 26b ust. 3 pkt 1, przesłanka niespełnienia przez podatnika warunków określonych w art. 21 ust. 3-9 lub art. 22 ust. 4-6.

Stanowisko Spółki wymienione w piśmie z 2 lutego 2023 r. nie mogło mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Kwestia oceny stanowiska Skarżącej wyrażonego przez nią we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej prawa podatkowego dotyczy innego zagadnienia. Spółka zgadzając się z odmową wydania opinii miała do dyspozycji różne możliwości procesowe, będąc inicjatorką całego postępowania. To wniosek Spółki i jej stanowisko determinowało postępowanie w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny nie miał w tej sprawie możliwości porównania w istocie dwóch stanów faktycznych, które w dwóch odmiennych wnioskach kreowała Spółka.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.