Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 600/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1, art. 8 ust. 3 i 4, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr 406.625/E-9/XXI/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych.

We wniosku z 13 kwietnia 2023 r. M.L. zwrócił się o przyznanie celowej pomocy finansowej na leczenie z powodu choroby, braku możliwości zarobkowania i braku płynności finansowej skutkującej nieregulowaniem od kilku miesięcy stałych opłat. Wnioskodawca powołała się na to, że sytuacja rodziny nie uległa poprawie, a wręcz przeciwnie uległa dużemu pogorszeniu. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 5 maja 2023 r. M.L. doprecyzował swój wniosek wskazując, że oczekuje pomocy celowej na zakup żywności i opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (śmieci i podatek od nieruchomości).

Decyzją z 9 lutego 2024 r. Burmistrz Goniądza odmówił przyznania zasiłku celowego ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 18 kwietnia 2024 r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie wniosku w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 28 czerwca 2024 r., organ pierwszej instancji odmówił przyznania zasiłku celowego na zasadach ogólnych oraz specjalnego zasiłku celowego.

Od powyższej decyzji M.L. złożył odwołanie nie podzielając argumentacji w niej zawartej. Podkreślił, że jego stan zdrowia z powodu braku opieki socjalnej systematycznie się pogarsza, na dowód czego załączył informację medyczną ZOZ w M. o udzieleniu pomocy ze względu na zagrożenie życia, które to zagrożenie spowodowane jest brakiem leków. Nadto wnioskodawca powołał się na fakt samodzielnego wychowywania nieletniego syna. Do odwołania załączono kopię informacji lekarskiej dotyczącej porady ambulatoryjnej udzielonej [...] czerwca 2024 r., podkreślając użyty w skierowaniu do pielęgniarki zwrot "zagrożenie życia".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 23 sierpnia 2024 r. nr 406.625/E-9/XXI/2024 utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazano, że wnioskodawca domaga się przyznania zasiłku celowego na żywność i opłaty na utrzymanie mieszkania (wywóz śmieci i podatek). Przy czym strona w piśmie z 8 czerwca 2023 r. poinformowała, że Burmistrz Miasta Mońki umorzył część zadłużenia w podatku od nieruchomości i załączyła decyzję z 23 maja 2023 r. o umorzeniu I raty zobowiązań pieniężnych za 2023 r. w postaci: podatku rolnego - 6 zł i podatku od nieruchomości - 34 zł i decyzję z 26 czerwca 2023 r. o umorzeniu zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia do maja 2023 r.

Następnie wskazano, że z uwagi na to, że wniosek o przyznanie zasiłku celowego został złożony 13 kwietnia 2023 r., to podstawą do ustalenia spełnienia warunków do przyznania pomocy winien być dochód osiągnięty w miesiącu marcu 2023 r. W trakcie wywiadów środowiskowych ustalono, że M.L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim nieletnim synem. Jest osobą nieaktywną zawodowo, która utraciła status osoby bezrobotnej w związku z długotrwałym zwolnieniem lekarskim. W oświadczeniach o stanie majątkowym podał, że posiada udział ¼ działki ok. 720 m2 i znajdującego się na niej domu o pow. 144 m2 położonych w M., ½ części działki budowlanej o pow. ok. 700 m2 położonej w miejscowości B. oraz udziały we własności pojazdów mechanicznych. Podczas drugiego wywiadu środowiskowego uzyskano informację, że od września 2023 r. wnioskodawca mieszka sam, gdyż syn uczy się w szkole średniej w B., gdzie mieszka w internacie. Poza tym jego sytuacja nie uległa zmianie, nadal nie pracuje, nie ma ubezpieczenia zdrowotnego, jedyna sygnalizowana zmiana polega na pogorszeniu stanu zdrowia i ponoszeniu wydatków na czesne i internat syna. Ponadto zmianie uległy dochody ze względu na przekazywanie przez byłą żonę wyższej kwoty alimentów na syna (informacja znana Kolegium z urzędu wynikająca z akt późniejszych spraw).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika ponadto, że wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, sprawującą opiekę nad synem [...] (rocznik [...]), którego miejsce pobytu zostało ustalone przy ojcu (postanowienie SR w B. z [...] marca 2022 r., [...]). Była żona mieszka w Niemczech. Z dokumentacji przekazanej przez nią 22 kwietnia 2023 r. pocztą elektroniczną wynika, że dostarcza na ręce M.L. alimenty na syna [...] w miesięcznej wysokości 50 euro. Ponadto wspiera syna finansowo (np. 11.02.2023 r. -13 euro na wycieczkę szkolną; 8.03.2023 r. -18 euro na drobne wydatki; 1.04.2023 r. - 55 euro na komórkę i prezent wielkanocny) i zamierza to robić w przyszłości, w przypadku gdy zaistnieje taka potrzeba np. przez finansowanie pobytu dziecka w internacie. M.L. otrzymuje także niemieckie zasiłki rodzinne (tzw. Kindergeld) na syna [...]. Jak podał Podlaski Urząd Wojewódzki w piśmie z 25 maja 2023 r., od 1 stycznia 2023 r. na rachunek wskazany przez stronę wypłacana jest z tego tytułu kwota 250 euro miesięcznie, co znajduje potwierdzenie w wyciągu bankowym. Tak więc dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawcy wyniósł 300 euro, co po dokonaniu przeliczenia zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy stanowi kwotę 1.283,07 zł, czyli przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Przeliczenia dokonano według kursu euro w NBP z 23 sierpnia 2024 r. ( 1 euro - 4,2769 zł).

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że wnioskodawca nie pracuje. W dniu 8 stycznia 2023 r. utracił status osoby bezrobotnej na skutek długotrwałego zwolnienia lekarskiego (po 90 dniach zwolnienia), na którym przebywał po urazie złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa, który to uraz miał miejsce w październiku 2022 r. Nie rejestruje się ponownie jako osoba bezrobotna ze względu na zły stan zdrowia, z tego samego powodu nie może znaleźć pracy. Ponadto jak podaje jeszcze przed wypadkiem, który spowodował uraz kręgosłupa, cierpiał na inne schorzenia przewlekłe i na skutek braku możliwości leczenia, jego stan zdrowia systematycznie się pogarsza. Odnosząc się do tego Kolegium podniosło, że odwołujący nie dostarczył żadnego dokumentu potwierdzającego, że rzeczywiście aktualny stan jego zdrowia uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową. Takim dokumentem świadczącym o niezdolności do pracy mogłoby być np. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo odpowiedniego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Podniesiono, że pomimo upływu około półtora roku od doznania urazu kręgosłupa oraz mimo podnoszonego faktu pogorszenia stanu zdrowia z powodu innych chorób odwołujący nie wystąpił o uzyskanie odpowiedniego orzeczenia organu właściwego do dokonania oceny wpływu tych schorzeń na możliwości podjęcia pracy. Dodano przy tym, że postępowanie w sprawie uzyskania orzeczenia jest bezpłatne i niezależnie od posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, a więc nie istnieją przeszkody do ubiegania się o nie. Odnosząc się do załączonych do odwołania dokumentów lekarskich, Kolegium stwierdziło, że świadczą one o tym, że M.L. z powodu bólu głowy zgłosił się do lekarza rodzinnego w M., który w dniu [...] czerwca 2024 r. udzielił mu porady ambulatoryjnej. Lekarz rozpoznał u niego samoistne nadciśnienie, grypę wywołaną niezidentyfikowanym wirusem, nieokreślone bóle grzbietu i ból stawu. W trakcie wizyty lekarz wydał zlecenie na podanie przez pielęgniarkę zapisanych leków na obniżenie ciśnienia (captoprii 25g i iporel 75) ze względu na stan zagrożenia życia. Dokumenty te dowodzą jedynie, że podczas trwania grypy wirusowej stronie niebezpiecznie wzrosło ciśnienie krwi i konieczne było pilne podanie leków na jego obniżenie. Przez tego typu problemy zdrowotne przechodzi wiele osób i nie powodują one stałej utraty przez te osoby możliwości aktywności zawodowej, co najwyżej konieczność okresowego powstrzymania się od pracy i pozostawania na zwolnieniu lekarskim. Podane okoliczności świadczą więc o tym, że pod koniec czerwca b.r. przeszedł on grypę, podczas której konieczne było podanie mu lekarstw obniżających ciśnienie krwi, aby zapobiec ewentualnym, niebezpiecznym dla życia skutkom wysokiego ciśnienia.

Odnosząc się do zarzutu niezasadnego wliczenia do dochodu rodziny świadczenia (zw. Kindergeld) wypłacanego na syna [...] przez instytucję niemiecką Kolegium stwierdziło, że nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do wyłączenia tego świadczenia z dochodu rodziny wnioskodawcy. Przede wszystkim dlatego, że wszelkie rodzaje dochodów podlegających wyłączeniu z dochodu rodziny zostały enumeratywnie wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Z przepisu tego wynika zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania w sposób wyraźny wyłączony. Niemieckie świadczenie Kindergeld niewątpliwie nie jest żadnym z podanych w przytoczonym przepisie dochodów określonych rodzajowo w punktach: 1, 2, 4, 6. Pozostałe wymienione w tym przepisie dochody, nie podlegające wliczeniu do dochodu, zostały wskazane przez odwołanie się do ściśle wskazanych ustaw, w których zostały uregulowane lub konkretnych przepisów podanych ustaw. W żadnym punkcie tego wyliczenia nie podano, aby wyłączeniu z dochodu podlegały także otrzymywane za granicą dochody "tożsame", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem" dochodu wymienionego w każdym z punktów, wypłacanego na podstawie ustawy polskiej. Dotyczy to także pkt 7, w myśl którego do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tych względów Kolegium nie podzieliło stanowiska odwołującego, który uważa, że świadczenie wypłacane na jego syna przez instytucję niemiecką nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny ustalanego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Dodatkowo wskazano, że stanowisko Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego, na które powołuje się odwołujący, a wyrażone w załączonych do odwołania pismach z 2023 r. dotyczy dwóch kwestii: porównania świadczenia wychowawczego i kindergeld na gruncie przepisów prawa unijnego, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz tego, że niemieckie świadczenie rodzinne nie wchodzi do dochodu, z wyraźnym jednak zaznaczeniem przez "wytłuszczenie fragmentu tekstu", że dotyczy to definicji z ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie dotyczy przepisów definiujących "dochód" w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie zgodnie z definicją świadczeń rodzinnych podlegających koordynacji zawartą w art. 1 lit. z ww. aktu, świadczenie wychowawcze, podobnie jak polskie świadczenia rodzinne i niemieckie zasiłki rodzinne są "świadczeniami rodzinnymi", a zasiłki rodzinne zarówno krajowe, jak i zagraniczne, nie są dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Fakt ten nie ma jednak żadnego wpływu na sposób ustalania dochodu w oparciu o ustawę, w której jasno zdefiniowano pojęcie "dochodu" i enumeratywnie wymieniono jakie dochody faktycznie uzyskiwane nie są wliczane do prawidłowo ustalonego dochodu. Ze świadczeń objętych unijną definicją "świadczeń rodzinnych", wliczeniu do dochodu ustalanego na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie podlega tylko polskie świadczenie wychowawcze. Natomiast do dochodu wlicza się pozostałe świadczenia rodzinne, w tym m.in. polskie i zagraniczne zasiłki rodzinne, mimo ich podobieństwa do świadczenia wychowawczego. Dodatkowo podano, że podstawą wyłączenia Kindergeld z dochodu odwołującego nie może być fakt, że nie wlicza się on do dochodu rodziny według przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie dochodu zostało bowiem w odmienny sposób zdefiniowane w tych ustawach i brak jest podstaw do posługiwania się pojęciem dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy sprawa podlega załatwieniu w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierającej w art. 8 własną definicję tego pojęcia.

Nadto Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem odwołującego, że alimenty i Kindergeld nie są jego dochodem a dochodem syna, który w związku z nauką w szkole średniej mieszka w Białymstoku i wskazało, że świadczenie rodzinne nie jest dochodem dziecka a jego rodzica. Kindergeld przyznany został M.L. na okres do uzyskania przez syna [...] pełnoletniości. Podobnie alimenty, które co prawda przysługują dziecku, jednak do czasu ukończenia przez nie 18 roku życia wypłacane są rodzicowi pod którego opieką pozostaje. Zaznaczono, że fakt podjęcia przez syna nauki poza miejscem zamieszkania i jego pobyt w miejscowości, w której znajduje się szkoła nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania ani usamodzielnienia się dziecka. Miejscem zamieszkania [...] L. nadal pozostają M., gdyż zgodnie z art. 26 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Natomiast jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Zgodnie z postanowieniem SR w B. z [...] marca 2022 r., [...], miejsce pobytu małoletniego [...] L. (ur. [...]r.) zostało ustalone przy ojcu M. L. i tam jest jego miejsce zamieszkania. Dopóki [...] L. jest osobą niepełnoletnią pozostaje pod władzą rodzicielską i na utrzymaniu rodziców. Nawet gdyby posiadał własne dochody, nie on a rodzic sprawujący opiekę ma prawo i obowiązek nimi dysponować. Tak więc odwołujący tworzy rodzinę ze swoim synem, mimo czasowego pobytu dziecka poza domem w związku z kontynuacją nauki. Bez znaczenia dla ustalenia składu rodziny pozostaje fakt, że zamieszkała w Niemczech matka posiada prawa rodzicielskie w stosunku do wspólnego syna. Nie wchodzi ona w skład rodziny odwołującego, rozumianej zgodnie z ustawową definicją "rodziny". Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że rodzina M.L. składa się z dwóch osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na zasadach ogólnych.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało ze względu na uzyskiwanie przez rodzinę dochodu wyższego od kryterium dochodowego wniosek strony rozpatrzono w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy. Podstawowym warunkiem przyznania tej nadzwyczajnej pomocy pieniężnej jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", przy czym ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć pod tym pojęciem pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. W orzecznictwie wskazuje się natomiast jednolicie, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (np. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2004/22). Szczególnie uzasadniony przypadek nie obejmuje takich sytuacji, które można przewidzieć i którym można przeciwdziałać. W ocenie Kolegium sytuacja faktyczna wnioskodawcy pozwala stwierdzić, że nie została spełniona ta przesłanka. Wypadek na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa miał miejsce w październiku 2022 r. i wówczas przeprowadzony został zabieg chirurgiczny. Nie można więc tego zdarzenia uznać w kwietniu 2023 r., a więc po upływie ponad pół roku za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Organ podniósł, że z analizy sytuacji wnioskodawcy wynika, że jego trudna sytuacja spowodowana jest faktem utraty ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Jednakże strona w każdym czasie może ponownie zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Według odwołującego jego stan zdrowia nie pozwala mu na taką rejestrację, gdyż nie pozwala podjąć żadnego zatrudnienia. Twierdzenia te nie są jednak poparte żadnymi dowodami. Skoro schorzenia, na które cierpi strona nie pozwalają na wykonywanie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego w jej interesie jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych w takim stopniu, że są całkowicie niezdolne do pracy. Żadnych działań w tym kierunku odwołujący nie podjął. Mimo upływu bardzo długiego czasu od doznania przez stronę urazu kręgosłupa nie podjęła ona żadnych działań realnie zmierzających do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym poza składanymi comiesięcznie wnioskami o zapewnienie jej świadczeń ubezpieczenia zdrowotnego finansowanych z środków publicznych. Również pozostałe okoliczności występujące w sprawie takie jak niskie dochody, brak możliwości leczenia i rehabilitacji, stopniowo następujące pogorszenie stanu zdrowia, zachorowanie na grypę ponad rok po złożeniu wniosku o pomoc, zdaniem Kolegium nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy. Reasumując stwierdzono, że żadna z ustalonych w sprawie okoliczności nie ma charakteru nagłego ani nadzwyczajnego.

Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł M.L. i zarzucił naruszenie:

1. art. 11 i art. 7 K.p.a., poprzez niezrealizowanie przez organy obydwu instancji należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędne wyliczenie dochodu co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy, poprzez nieodliczenie niemieckiego kindergeld od dochodu skarżącego;

3. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie przez organy obydwu instancji podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;

4. art. 41 oraz art. 39 ust 1 i 2 ustawy, poprzez nieprzyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia mimo zrealizowania przez niego wszelkich wymogów ustawowych do uzyskania tego świadczenia.

Wskazując na te naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 23 sierpnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Goniądza z 28 czerwca 2024 r. odmawiającą przyznania skarżącemu – M.L. zasiłku celowego.

Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej powoływana jako u.p.s.), określającej przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Pomoc ta może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z treści przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Ustęp 2 tego przepisu wymienia przykładowo potrzeby na które zasiłek celowy może być przyznany. Regulacja ta stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należy m.in. kryterium dochodowe.

W sprawie niniejszej przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącemu na zasadach ogólnych wnioskowanego zasiłku celowego było przekroczenie kryterium dochodowego. Zasadniczy spór w sprawie niniejszej dotyczy tego czy do dochodu dwuosobowej rodziny skarżącego powinno być wliczone świadczenie (zw. kindergeld) wypłacane na syna [...] przez instytucję niemiecką. Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko organów zgodnie z którym świadczenie to powinno być wliczone do dochodu rodziny.

Sposób ustalania dochodu szczegółowo uregulowano w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie do treści art. 8 ust. 4 ustawy dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie (w punktach 1-20) nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Z powyższego wynika więc zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony. W katalogu z art. 8 ust. 4 ustawy w pkt 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia aktualnie "800+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej powoływana jako u.ś.r.), ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 ustawy.

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać należy, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w marcu 2023 r.) na dochód ten składały się: zasiłek niemiecki Kindergeld w wysokości 250 euro oraz alimenty w wysokości 50 euro. Dochód dwuosobowej rodziny skarżącego w marcu 2023 r. wyniósł 300 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z 28 czerwca 2023 r. (z dnia wydania decyzji w pierwszej instancji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w marcu 2023 r. na kwotę 1.293,90 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 93,90 zł (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy). Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 646,95 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 46,95 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). W sprawie niniejszej organ drugiej instancji dokonał przeliczenia na datę wydania własnej decyzji, tj. 23 sierpnia 2024 r. Kurs euro na tę datę był korzystniejszy dla skarżącego i dochód wyniósł 1.283,07 zł. Jest to jednak nadal dochód przekraczający kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej.

W tym miejscu podkreślić należy, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 ustawy ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 ustawy i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro zaś nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 ustawy nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania, że podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia.

Wskazać też trzeba, że przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. jest jednoznaczny w swej treści i daje jasne rezultaty w bezpośrednim rozumieniu. Po pierwsze, zawiera zamknięty katalog świadczeń, po drugie, nie zawiera odniesień wskazujących na konieczność czy nawet możliwość poszukiwania innych rodzajów świadczeń odliczanych od dochodu, które powinny się w tym katalogu znaleźć. Oznacza to, że wykładnia literalna ww. przepisu daje jednoznaczne rezultaty i czyni zbędnym sięganie do innych rodzajów wykładni dla wyjaśnienia znaczenia przepisu czy potwierdzenia jego brzmienia. W sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają odliczeniu od dochodu a które nie. Innymi słowy "podobieństwo" czy "porównywalność" świadczeń w tym konkretnym przypadku nie może być podstawą do zaliczenia do katalogu świadczeń odliczanych od dochodu.

Wobec niewątpliwego faktu pobierania przez skarżącego niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz wysokości tego świadczenia (250 euro), a także dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę dziecka w miesiącu marcu 2023 r. w wysokości 50 euro – spór w sprawie między organem a skarżącym jest w zasadzie wyłącznie sporem o prawo, tj. o wykładnię art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy. W sporze tym sąd stwierdza, że nie ma podstaw do podważenia stanowiska organów i dokonanej przez nie wykładni literalnej przepisu. A jeśli tak, to dochód skarżącego w sprawie niniejszej należało wyliczyć zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, tj. według sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z marca 2023 r. - jako sumę przeliczonych na walutę polską kwot 250 euro (Kindergeld) i 50 euro (dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę na rzecz dziecka). Stanowisko dotyczące braku podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny skarżącego świadczenia kindergeld wypłacanego przez instytucję niemiecką zostało potwierdzone między innymi w wyroku NSA z 9 lipca 2024 r. II GSK 791/24 którym oddalono skargę M.L. od wyroku WSA w Białymstoku z 19 września 2023 r. II SA/Bk 446/23. Mając powyższe na uwadze za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 8 ust. 4 pkt 7 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez błędne wyliczenie dochodu od którego nie odliczono niemieckiego Kindergeld. Przekroczenie kryterium dochodowego wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego. Skarżący nie ma zatem prawa do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach.

Przekroczenie kryterium dochodowego uzasadniało rozważenie przesłanek dotyczących możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego, co też w sprawie niniejszej uczyniono. Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy. W tym przypadku jak już zaznaczono powyżej nie wymaga się spełnienia kryterium dochodowego. Oznacza to, że osoby ubiegające się o te specjalne świadczenia powinny co do zasady samodzielnie przezwyciężać powstałe trudności, jednak z uwagi na wyjątkowość zaistniałych okoliczności przysługuje im świadczenie z pomocy społecznej. Zaistnienie wyjątkowych okoliczności uzasadnione jest tym, że przedmiotowa pomoc stanowi odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia przypadku szczególnie uzasadnionego. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nie posiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Taką również wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 ustawy przyjęto w orzecznictwie NSA (np. wyrok z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07, pub. CBOSA). Zauważyć w tym względzie należy przede wszystkim, że osoby, w stosunku do których rozpatruje się możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich uznanie administracyjne oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy. Pamiętać bowiem należy, że nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tego zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". W świetle przedstawionej interpretacji powyższego pojęcia należy więc przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.

W sprawie niniejszej prawidłowo oceniono, że nie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, czyli nagłym, nie przewidzianym zdarzeniem losowym na skutek którego skarżący wymagałby pomocy doraźnej. Słusznie wywiodło Kolegium, że wypadek na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa miał miejsce w październiku 2022 r. i wówczas przeprowadzony został zabieg chirurgiczny. Nie można więc tego zdarzenia uznać w kwietniu 2023 r., a więc po upływie ponad pół roku, za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania doraźnej pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Ze stanowiska skarżącego wynika, że trudna sytuacja łączona jest z faktem utraty ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Od tego jednak czasu, jak słusznie także zauważyło Kolegium, skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Sąd zauważa, że jeżeli bezczynność w zakresie rejestracji wynika ze złego stanu zdrowia skarżącego, który nie pozwala mu podjąć żadnego zatrudnienia, to skarżący powinien on rozważyć uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych. Żadnych działań w tym kierunku skarżący nie podjął. Od czasu urazu kręgosłupa do złożenia wniosku o pomoc upłynęło ponad 6 miesięcy, a jedynymi działaniami podejmowanymi przez stronę jest comiesięczne składanie wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Słusznie także Kolegium oceniło, że takie okoliczności jak niskie dochody, brak możliwości leczenia i rehabilitacji, stopniowo następujące pogorszenie stanu zdrowia, nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy. Nie są to zdarzenia nagłe lub nadzwyczajne. Oceny tej nie zmieniają przedłożone na etapie postępowania sądowego zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego. Nie jest bowiem w sprawie kwestionowana okoliczność pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego. W świetle powyższego za bezzasadny uznać należy zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 41 ustawy. W sprawie także nie doszło do naruszenia przepisów postępowania a mianowicie art. 7, 11 i 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu uzasadnienie decyzji zostało sporządzone w sposób zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutów odwołania i istoty sporu dotyczącego tego czy do dochodu rodziny skarżącego należy wliczać świadczenie Kindergeld.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestionowana w sprawie niniejszej decyzja jest zgodna z przepisami prawa a zarzuty i argumenty skargi nie podważyły jej legalności. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.

Reasumując, sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).