Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1233/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 74e par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 540
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1102/20 w sprawie ze skargi K. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 28 lutego 2020 r. nr DZP-II.628.213.2019 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. P. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1102/20, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę K. P. (dalej jako: "skarżący") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 28 lutego 2020 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Uchwałą z dnia 3 października 2019 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą we Wrocławiu stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminu notarialnego Komisja ustaliła, że zdający z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną. Ocena niedostateczna z pierwszego projektu aktu notarialnego była wynikiem ocen cząstkowych wystawionych przez dwóch egzaminatorów, przy czym każdy z nich wystawił pracy ocenę niedostateczną.

Na skutek odwołania uchwałą z dnia 28 lutego 2020 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej jako: "organ" lub "Komisja II stopnia"), utrzymała w mocy powyższą uchwałę.

Skargę na powyższą uchwałę organu odwoławczego złożył skarżący. Sąd I instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że Komisja II stopnia wskazała na istotne uchybienia w pracy zdającego, które uniemożliwiły wystawienie mu oceny pozytywnej.

WSA wskazał, iż przedmiotem spornego zadania było udokumentowanie umowy sprzedaży i oświadczenia o ustanowieniu hipoteki. Kupującymi są obywatelka Ukrainy T. H., stanu wolnego i S. K., stanu wolnego, których zamiarem jest zakup spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Powyższe ograniczone prawo rzeczowe przydzielone zostało A. M. dnia 3 kwietnia 2001 r. w trakcie trwania związku małżeńskiego z E. M. i w trakcie obowiązywania ustroju wspólności ustawowej. Dla powyższego prawa do lokalu nie jest założona księga wieczysta. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z 30 listopada 2018 r. ogłoszona została upadłość E. M. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, w którym sędzią-komisarzem wyznaczono J. M. a syndykiem A. W. Zgodnie z prawomocnym od 21 czerwca 2019 roku postanowieniem sędziego-komisarza o zatwierdzeniu wyboru oferenta - nabywcami przedmiotowego prawa do lokalu mają być T. H. i S. K. w udziałach po 1/2 części. Dodatkowo w umowie sprzedaży kupujący mają ustanowić na przedmiotowym prawie do lokalu hipotekę do sumy 60.000 zł jako zabezpieczenie wierzytelności wynikających z dwóch umów pożyczek (z 20 i 30 sierpnia 2019 r., w kwocie 50.000 zł i 10.000 zł, zawartych z S. J. z przeznaczeniem tych środków na remont powyższego lokalu).

Zdaniem WSA, słusznie Komisja II stopnia przyjęła, że stroną sprzedającą jest jedynie syndyk masy upadłości E. M., a błędem skarżącego było przywołanie do aktu notarialnego małżonka upadłej i oświadczenia przez niego złożone.

Sąd I instancji zaznaczył, że w razie istnienia rzeczywistych, istotnych rozbieżności w orzecznictwie sądowym i literaturze prawniczej co do wykładni danego przepisu, wybór przez zdającego jednego z wariantów wykładni, który mieści się w jednej z linii orzeczniczych, nie może negatywnie rzutować na ocenę pracy egzaminacyjnej - z zastrzeżeniem, że sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy przyjęty wariant wykładni jest należycie umotywowany i może mieć zastosowanie w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego. W szczególności dokonanie takiego wyboru nie może prowadzić do dyskwalifikacji pracy, która nie zawiera innych istotnych wadliwości. W ocenie WSA, taka sytuacja nie występuje jednak w przedmiotowej sprawie.

Sąd I instancji podzielił pogląd Komisji II stopnia, że w zakresie wykładni art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego w orzecznictwie sądowym i literaturze prawniczej występują rozbieżności. Nieliczne poglądy doktryny bądź orzecznictwa przyjmują bowiem, że przy upadłości konsumenckiej do masy upadłości wchodzi jedynie udział upadłego małżonka w majątku wspólnym. Zagadnienie powyższe zostało już rozstrzygnięte - w uchwale siedmiu sędziów SN z 16 grudnia 2019 roku sygn. akt III CZP 7/19 Sąd ten orzekł odmiennie niż przyjął zdający (tj. że majątek wspólny wchodzi do masy upadłości). Nie można zatem przyjąć istnienia linii orzeczniczej w tym zakresie (tym bardziej linii utrwalonej), czy też przynajmniej w miarę reprezentatywnego stanowiska doktryny.

Sąd I instancji wskazał również, że zdający z jednej strony przyjął, że do masy upadłości wszedł jedynie udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, jednakże powołane w pracy dokumenty z postępowania upadłościowego (postanowienie Sędziego komisarza o zatwierdzeniu wyboru oferentów jako nabywców spółdzielczego prawa do lokalu, protokół z przetargu) wskazują, że przetarg i zatwierdzenie oferentów dotyczyły całego prawa do lokalu (strony 1 i 6 pracy). Występuje zatem sprzeczność pomiędzy tymi dokumentami a oświadczeniami syndyka w akcie, co wskazuje na brak przemyślanej koncepcji rozwiązania problemu.

W ocenie WSA, praca zawierała także inne błędy.

Nieprawidłowo pobrany został podatek od oświadczenia o ustanowieniu hipoteki. W stanie faktycznym zadania nie było bowiem podstaw do przyjęcia ustanowienia hipoteki na zabezpieczenie wierzytelności o wysokości nieustalonej.

Polecenie egzaminacyjne wskazywało na konieczność wyliczenia taksy notarialnej w maksymalnej wysokości, zatem brak pobrania taksy od sprzedaży udziału w prawie do lokalu od T. H. (czego skarżący nie podważa) jest kolejnym błędem pracy. Nieprawidłowo wyliczono taksę od ustanowienia hipoteki - należało pobrać kwotę 505 zł, zdający zaś pobrał z tego tytułu zaledwie kwotę 101 zł, a do tego nie wskazał podstaw prawnych taksy w takiej wysokości. Słusznie też wskazano w ocenie cząstkowej KE, że projekt nie zawiera pouczenia wnioskodawców o obowiązku przewidzianym w 624⁴ § 4 k.p.c. Wprawdzie zdający powołał ten przepis w § 8 aktu, jednakże wyłącznie jako podstawę złożenia przez notariusza wniosku wieczystoksięgowego w systemie teleinformatycznym - z treści zapisu w żaden sposób nie wynika udzielenie wnioskodawcom pouczenia.

Zdaniem WSA, poważnym błędem jest wskazanie w akcie, że "syndyk działa za E. M.", gdyż prawidłowa redakcja winna być taka, iż syndyk działa w imieniu własnym na rachunek upadłego (por. art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego). Zadaniem zdającego było użycie jasnych, precyzyjnych i prawidłowych sformułowań ustawowych, by nie było potrzeby poszukiwania dorozumianego znaczenia prawnego konkretnego sformułowania.

Zdający również nie wskazał w ogóle, jakie dokumenty stanowią podstawę wpisu do księgi wieczystej - samo wymienienie, zresztą niepełne, dokumentów w akcie nie jest wystarczające wobec wyraźnego polecenia egzaminacyjnego. Skarżący nie powołał w ogóle zaświadczenia Spółdzielni koniecznego do założenia księgi wieczystej.

WSA uznał, iż zasadne są zastrzeżenia egzaminatorów do tytułu aktu notarialnego - "umowa ustanowienia hipoteki umownej". Skoro przedmiotem aktu zdający uczynił jedynie oświadczenie nabywców prawa do lokalu o ustanowieniu hipoteki (czego wymaga przepis art. 245 § 2 k.c.), to nie było podstaw do zamieszczania w tytule słowa "umowa". Gdyby strony zawierały umowę, to do aktu winien stanąć także wierzyciel S. J. jako strona tej umowy.

Sąd I instancji wskazał także, że zgodnie z § 107 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym, założenia księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu dokonuje się na wniosek zawierający m.in. wyszczególnienie ograniczonych praw rzeczowych obciążających to prawo lub ograniczeń w rozporządzaniu tym prawem albo oświadczenie wnioskodawcy, że nie wie o istnieniu takich praw lub ograniczeń. W stanie faktycznym zadania, dla spełnienia tego wymogu konieczne było zawarcie we wniosku wieczystoksięgowym oświadczenia wnioskodawców, że nie wiedzą o istnieniu takich praw i ograniczeń. Zdający zamieścił takie oświadczenie na stronie 4 pracy, a zatem poza wnioskiem, a nadto, nie pochodzi ono od wnioskodawców, lecz od syndyka. Poprzez brak takiego oświadczenia we wniosku zdający nie zachował zatem wymogu formalnego wniosku wieczystoksięgowego. Konieczne było także pouczenie o skutkach nabycia prawa w postępowaniu upadłościowym - art. 313 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego. Obowiązek notariusza w tym zakresie wynika z art. 80 § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2019 r. poz. 540, z późn. zm., dalej: "Pn").

Zdaniem WSA, wskazane powyżej uchybienia to jednak nie jedyne wadliwości pracy zdającego. Obowiązkiem zdającego było wykazanie, że notariusz zidentyfikował oświadczenie wierzyciela o zgodzie na ustanowienie hipoteki - jako sposobu zabezpieczenia wierzytelności o zwrot pożyczki z umów pożyczki, które powinno wynikać z opisu umowy pożyczki lub z oświadczenia wierzyciela w akcie notarialnym, czego zdający nie wykazał. Ponadto, oczywistym uchybieniem jest zamieszczenie we wniosku wieczystoksięgowym żądania wpisania hipoteki pod warunkiem założenia KW. Skarżący nie wykonał należycie tej części zadania w postaci prawidłowego ustanowienia hipoteki, czynności prostej i występującej bardzo często w praktyce notarialnej. Uzasadnia to obniżenie oceny o jeden stopień.

Zdający winien był wskazać uczestników postępowania wieczystoksięgowego. W stanie faktycznym byli nimi syndyk oraz S. J. ze wskazaniem ich adresów do doręczeń. W projekcie zdającego zbędnie wskazano jako uczestników postępowania wieczystoksięgowego E. M. oraz Spółdzielnię Mieszkaniową, nie wskazano natomiast wyraźnie S. J.

W pracy nie ma zastrzeżenia prawa do otrzymania wypisu dla wierzyciela hipotecznego, który nie był stroną umowy - zatem w celu uzyskania wypisu aktu notarialnego, dokumentującego ustanowienie zabezpieczenia jego wierzytelności będzie on musiał przejść procedurę określoną w art. 110 § 2 Pn, co wiąże się z koniecznością wszczęcia postępowania przed sądem, poniesienia kosztów i utraty czasu. Nie zabezpieczono zatem jego praw i interesów (por. art. 80 § 2 Pn). Nie zamieszczono także pouczenia o art. 11 i art. 14 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż skarżący błędnie pobrał wynagrodzenie notariusza za złożenie wniosku wieczystoksięgowego (§ 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej), mimo że złożenie takiego wniosku jest odrębną czynnością notarialną rejestrowaną w Repertorium A (należało jedynie zamieścić informację, że wyliczone kwoty wynagrodzenia nie obejmują wynagrodzenia za złożenie wniosku wieczystoksięgowego). Brak też w pracy informacji o tym, że pobrana przy akcie opłata sądowa będzie zarejestrowana w Repertorium A pod numerem złożonego wniosku wieczystoksięgowego oraz informacji, że wyliczone kwoty wynagrodzenia nie obejmują kosztów sporządzenia wypisów i odpisów tego aktu. Zdający prawidłowo obliczył należne opłaty sądowe (pozostałe opłaty zostały przez niego określone nieprawidłowo), nie wskazał jednak, od kogo zostały pobrane.

WSA stwierdził, iż opisane powyżej błędy zdającego w projekcie, ich liczba i znaczenie dla prawidłowości rozwiązania zadania potwierdzają zasadność wystawionej przez KE oceny niedostatecznej i podtrzymanie tej oceny przez Komisję II stopnia.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył skarżący, zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 74e § 2 Pn, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w konsekwencji uznania, że ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego przez organ zgodna była z kryteriami przyjętymi we wskazanym przepisie w postaci w szczególności zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, podczas gdy ocena ta była nieprawidłowa, co skutkowało błędnym ustaleniem negatywnej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego, podczas gdy ustalona winna być ocena pozytywna.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Sądu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego stwierdził, że uchwała ta jest zgodna z prawem.

W skardze kasacyjnej sformułowane zostały jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jednakże uznać je należało za nietrafne.

W ustalonym i niespornym stanie faktycznym Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dotyczące egzaminu notarialnego, omawiając je w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dokonując prawidłowej wykładni przepisów ustawy Prawo o notariacie.

Wskazania wymaga, że egzamin notarialny jako egzamin zawodowy notariusza, zawodu zaufania publicznego, stanowi formę sprawdzenia, czy kandydat do tego zawodu nabył umiejętności i wiedzę wymaganą do jego pełnienia. Ustawodawca postawił wysoko wymagania w zakresie egzaminu zawodowego notariusza a gwarancje obiektywnej i prawidłowej oceny egzaminacyjnej zostały zawarte zarówno w przepisach ustawy Prawo o notariacie jak i w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Dz.U. z 2016 r. poz. 45)

Brak było w toku postępowania odwoławczego jak i kontroli sądowoadministracyjnej podstaw do podważenia oceny egzaminu notarialnego skarżącej.

Praca egzaminacyjna musi spełniać wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Pn. Zatem, praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 Pn, pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwalę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano, albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu.

Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania tego zawodu.

Celem egzaminu notarialnego jest bowiem sprawdzenie wiedzy osoby aplikującej do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest ona odpowiednio przygotowana do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jej praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 Pn kryteria.

Sąd I instancji powinien zatem w ramach kontroli legalności zaskarżonej uchwały ocenić, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia wypełniła obowiązek szczegółowego wykazania stwierdzonych wad kontrolowanej pracy egzaminacyjnej oraz obowiązek uzasadnienia swojego stanowiska w odniesieniu do każdej z tych wad, w kontekście realizacji przez osobę egzaminowaną kryteriów, którymi przy ocenie pracy powinni kierować się egzaminatorzy oraz znaczenia stwierdzonych uchybień dla oceny kontrolowanej pracy egzaminacyjnej przy uwzględnieniu skali ocen, o której mowa w art. 74d § 3 Pn.

Na kanwie przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji rozpoznając sprawę dokonał kompleksowej oceny zaskarżonej uchwały, biorąc pod uwagę, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Pn.

Wskazać należy, że uzasadnienie oceny niedostatecznej przez egzaminatorów było wyczerpujące i zawierało omówienie zasadniczych braków tej pracy w postaci naruszenia poszczególnych przepisów prawa. Organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutów odwołania i nie będąc związany ich treścią, był uprawniony do oceny innych błędów zawartych w tej pracy negatywnie ocenionej przez egzaminatorów, które nie zostały wyeksponowane w pisemnym uzasadnieniu oceny egzaminacyjnej. Zaskarżona uchwała Komisji II stopnia została poddana pełnej i kompleksowej analizie Sądu I instancji i to zarówno w zakresie spełnienia wymogów formalnych, jak i merytorycznych przez omówienie poszczególnych uchybień i błędów popełnionych przez skarżącą. Przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola kwestionowanej uchwały Komisji II stopnia była dokonana wnikliwie i wyczerpująco z zastosowaniem reguł postępowania sądowoadministracyjnego. Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia został przez organ odwoławczy dodatkowo wzmocniony szczegółową analizą wszystkich istotnych elementów ocenianego aktu notarialnego. Sąd I instancji zasadnie nie znalazł zatem podstaw do kwestionowania w zasadniczej części negatywnej oceny egzaminu notarialnego, mając na względzie obszerne uzasadnienie tej oceny i prawidłowe odniesienie się organu odwoławczego do zarzutów skarżącego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Komisja II stopnia, trafnie uznała, powołując się na art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego, że z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o której mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Natomiast w myśl art. 124 ust. 3 Prawa upadłościowego, małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym. Zatem w skład masy upadłości wchodzi majątek wspólny małżonków (objęty dotychczas wspólnością majątkową małżeńską) jako całość składników majątkowych, a nie udziały w tej masie majątkowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji, powołując się na art. 491² ust. 1 Prawa upadłościowego oraz orzecznictwo sądów powszechnych, że odesłanie do odpowiedniego stosowania m.in. art. 124 ust. 1 tej ustawy nie uzasadnia argumentacji przedstawionej w odwołaniu, a prowadzącej de facto do niestosowania tego przepisu mimo braku stosownego wyłączenia. W skład masy upadłości weszło więc całe spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu objęte wspólnością majątkową małżeńską w chwili ogłoszenia upadłości. Ze względu na wejście opisanego prawa do majątku wspólnego, nie następuje przekształcenie majątku wspólnego we współwłasność w częściach ułamkowych (zob. orzeczenie SN z 7 listopada 2008 r. sygn. II CSK 317/08, z 30 października 2008 r. II CSK 276/08 czy też I CZP 7/19 - z dniem ogłoszenia upadłości małżonka, nie prowadzącego działalności gospodarczej, pozostającego w ustroju wspólności majątkowej, między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny, którego podział nie jest dopuszczalny, wchodzi do masy upadłości).

Mając na uwadze powyższe argumenty, wbrew ocenie skarżącego kasacyjnie, organ trafnie stwierdził, powołując się na art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego, że stroną sprzedającą jest więc jedynie syndyk masy upadłości E. M. Błędem było przywołanie do aktu notarialnego małżonka upadłej i redakcja, w której małżonek upadłej sprzedaje swój udział łącznie z syndykiem. Jedynym uprawnionym do sprzedaży jest syndyk masy upadłości E. M., działający w imieniu własnym i na rachunek upadłego (tylko upadłego). Małżonek upadłego nie jest uprawniony do rozporządzania swoim udziałem, przysługuje mu jedynie możliwość zgłoszenia wierzytelności sędziemu komisarzowi z tytułu udziału w majątku wspólnym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach jak w punkcie 2 sentencji wyroku postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.