Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1400/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 60, art. 61 , art. 106  ust. 3b
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: Art. 139
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1400/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lipca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch, Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski, Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.), , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2024 r., sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 lipca 2023 roku, nr SKO-PS-4110-515/23 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 lipca 2023 r., nr SKO-PS-4110-515/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zakopanem z 19 kwietnia 2023 r., znak: ZŚ-00039-5026-23/2023 i ustaliło odpłatność za pobyt L. C. (dalej skarżący) w Domu Pomocy Społecznej w P. (dalej DPS) w ten sposób, że:

od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. - w kwocie 151,09 zł miesięcznie,

od 1 lipca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. - w kwocie 668,77 zł miesięcznie.,

od 1 września 2022 r. do 30 listopada 2022 r. - w kwocie 842,18 zł miesięcznie,

od 1 grudnia 2022 r. - w kwocie 1192,18 zł miesięcznie.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 19 kwietnia 2023 r., organ pierwszej instancji zmienił decyzję Dyrektora MOPS w Zakopanem z 12 marca 2020 r., nr DŚFiD-1364-5026-14/20 w części dotyczącej odpłatności za pobyt skarżącego w DPS, w ten sposób że:

- od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. wynosi 151,09 zł miesięcznie

- od 1 lipca 2022 do 31 sierpnia 2022 wynosi 668,77 zł miesięcznie

- od 1 września 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. wynosi 842,18 zł miesięcznie

- od 1 stycznia 2023 r. wynosi 1192,18 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że skarżący od 1 marca 2020 r. uzyskał prawo do emerytury i 8 czerwca 2022 r. otrzymał z ZUS kwotę 20 289,37 zł, w której ujęto wypłatę min. emerytury za okres od 1 marca 2020 r. do 30 czerwca 2022 r. Organ wskazał, że od kwoty 20 289,37 zł odjęto 4 244,58 zł (wyrównanie rocznych świadczeń pieniężnych dla emerytów i rencistów) oraz 739,55 zł (kwota emerytury za czerwiec 2022 r.), a otrzymana kwota 15305,24 zł jest kwotą jednorazowego dochodu uzyskanego za dany okres w rozumieniu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Ponadto organ stwierdził, że świadczenia te są dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Nadto, zmiana dochodu przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a tym samym zmiana decyzji z 12 marca 2020 r. w zakresie dotyczącym ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w DPS, jest uzasadniona. Następnie organ I instancji ustalił dochód skarżącego stanowiący podstawę ustalenia odpłatności za DPS i przyjął dochód faktycznie wypłacony w miesiącach od maja do grudnia 2022 r. W dalszej kolejności organ obliczył należność za pobyt skarżącego w DPS przyjmując, że skarżący jest obowiązany uiszczać go w wysokości nie większej niż 70 % swojego dochodu.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie zarzucając, wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, niewykonalność w dniu jej wydania mającą charakter trwały oraz zawierającą wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Skarżący wniósł o wycofanie zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego i o ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Poinformował też, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu odwołania z 9 stycznia 2023 r. W odwołaniu tym zarzucił naruszenia art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej oraz błędy natury rachunkowej. Podniósł, że świadczenia dodatkowe oraz świadczenie uzupełniające nie wliczają się do dochodu, od którego ustalana jest opłata za pobyt w DPS.

Decyzją z 18 lipca 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i ustaliło skarżącemu odpłatność za pobyt w DPS w sposób wskazany na wstępie.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na treść art. 8 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej podniósł, że organ I instancji prawidłowo obliczył kwoty odpłatności za pobyt skarżącego w DPS w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2022 r., natomiast błędnie naliczył odpłatność za miesiąc grudzień 2022 r.

Organ wskazał, że z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że w czerwcu 2022 r. sytuacja dochodowa skarżącego uległa zmianie, gdyż w związku z uzyskaniem prawa do emerytury uzyskał dochód przekraczający 10 % kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a zatem należało od tego miesiąca dokonać zmiany jego odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w P.

Wskazano, ze ustalając opłatę za pobyt w DPS organ był zobligowany do ustalenia dochodu z miesiąca poprzedzającego datę uzyskania przez skarżącego dochodu 8 czerwca 2022 r. i złożenia w dniu 10 czerwca 2022 r. wniosku o ponowne naliczenie opłaty, tj. z maja 2022 r.

Organ ustalił, że w maju 2022 r. skarżący otrzymał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, a zatem opłata za DPS od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. wynosi 151,09 zł, co stanowi 70% kwoty dochodu.

Od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. skarżący otrzymywał miesięczny dochód w wysokości 955,39 zł miesięcznie (zasiłek pielęgnacyjny 215,84 i emerytura 739,55 zł.), a zatem opłata za jego pobyt w DPS w miesiącach lipiec 2022 r. i sierpień 2022 r. wynosi 668,77 zł, co stanowi 70% kwoty dochodu.

Od 1 sierpnia 2022 r. do 31 października 2022 r. skarżący otrzymywał miesięczny dochód w wysokości 1203,12 zł miesięcznie (zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł i emerytura 987,29 zł), a zatem opłata za jego pobyt w DPS w miesiącach od 1 września 2022 r. do 30 listopada 2022 r. wynosi 842,18 zł, co stanowi 70% kwoty dochodu.

Za błędne uznano uwzględnienie kwoty 500 zł z tytułu wypłaconego skarżącemu świadczenia uzupełniającego dopiero w miesiącu grudniu 2022 r., podczas gdy powinno to być uwzględnione w listopadzie 2022 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że w listopadzie 2022 r. została wypłacona skarżącemu kwota 16500 zł z tytułu świadczenia uzupełniającego za okres od marca 2020 r. do listopada 2022 r. Kwota ta zawiera w sobie zaległe świadczenie uzupełniające od marca 2020 r. do października 2022 r., oraz bieżące świadczenie uzupełniające za listopad 2022 r., gdyż w tym miesiącu została wypłacona.

W konsekwencji, ustalając odpłatność za grudzień 2022 r. należy uwzględnić dochód skarżącego z listopada 2022 r. w kwocie 1703,12 zł (zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, emerytura 987,29 zł, świadczenie uzupełniające 500 zł), a zatem opłata za jego pobyt w DPS od 1 grudniu 2022 r. wynosi 1192,18 zł., co stanowi 70% kwoty dochodu.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa, niewykonalność w dniu jej wydania mającą charakter trwały oraz wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Skarżący wniósł o wycofanie zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego i o ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Zakwestionował nadanie decyzji mocy wstecznej w stosunku do jej wydania. Ponadto wskazał, że świadczenie "500+" dla osób niepełnosprawnych nie powinno być uwzględniane do dochodu przy ustalaniu opłaty wnoszonej za pobyt w DPS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Pismem z 20 maja 2024 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty skargi oraz wniósł o przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej albowiem koszty te nie zostały zapłacone ani w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) dalej: u.p.s.

Zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z art. 60 ust. 2 pkt 2 średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku.

Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1

obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu.

Zgodnie z art. 106 ust. 3b u.ś.r. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ prawidłowo ustalił dochód skarżącego będący podstawą do określenia opłaty za pobyt w DPS. W związku z tym, że finansowa sytuacja skarżącego zmieniła się w czerwcu 2022 r. za czerwiec organ ustalił wysokość opłaty na podstawie dochodu uzyskanego przez skarżącego w maju 2022 r. (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Organ ustalił, że w maju 2022 r. skarżący otrzymał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, a zatem opłata za DPS od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. wyniosła 151,09 zł (tj. 70% kwoty dochodu). Od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. skarżący otrzymywał miesięczny dochód w wysokości 955,39 zł miesięcznie (zasiłek pielęgnacyjny 215,84 i emerytura 739,55 zł.), a zatem opłata za jego pobyt w DPS w miesiącach lipiec 2022 r. i sierpień 2022 r. wyniosła 668,77 zł (tj. 70% kwoty dochodu). Od 1 sierpnia 2022 r. do 31 października 2022 r. skarżący otrzymywał miesięczny dochód w wysokości 1203,12 zł miesięcznie (zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł i emerytura 987,29 zł), a zatem opłata za jego pobyt w DPS w miesiącach od 1 września 2022 r. do 30 listopada 2022 r. wyniosła 842,18zł, co stanowi 70% kwoty dochodu. Prawidłowo też ustalono od listopada 2022 r. dochód skarżącego wyniósł 1703,12 zł (zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, emerytura 987,29 zł, świadczenie uzupełniające 500 zł).

W obliczu ww. ustaleń nie jest zasadny zarzut skarżącego, że do dochodu od którego liczy się wysokość opłaty wliczono mu dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów. Zgodnie z treścią art. 8 ustawy z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz.U. z 2022 r., poz. 2575) kwoty dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego nie wlicza się do dochodu o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2022.2268). Stosując się do powyższej regulacji organ nie wliczył przedmiotowego świadczenia do dochodu skarżącego.

Nie jest również zasadny zarzut skarżącego, że bezpodstawnie wliczono do dochodu skarżącego, od którego ustala się wysokość opłaty za pobyt w DPS, kwotę świadczenia uzupełniającego, które skarżący uzyskał w listopadzie 2022 r. Jak zasadnie wskazał organ ani ustawa o pomocy społecznej, ani ustawa z dnia z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. z 2023 r., poz. 156 ze zm.) nie zezwalają na wyłączenie z dochodu przyznanego na mocy tej ustawy świadczenia uzupełniającego. W tej sytuacji zasadnie wliczono otrzymywaną przez niego kwotę świadczenia uzupełniającego od miesiąca, w którym zostało mu wypłacone to świadczenie (w tym również za ten miesiąc), tj. od listopada 2022 r.

Nie jest też zasadne twierdzenie skarżącego, że naliczono mu opłatę za okres wsteczny, za który otrzymał emeryturę gdyż z treści zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że wzrost dochodu uwzględniono dopiero od momentu wypłaty emerytury tj. od czerwca 2022 r. Emerytura została skarżącemu wypłacona również za okres wsteczny jednak organ nie ustalał odpłatności za miesiące poprzedzające czerwiec 2022 r.

Nieprawidłowość, której dopatrzył się Sąd i która stała się podstawą wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego polegała na naruszeniu przez organ odwoławczy zakazu reformationis in peius określonego w art. 139 k.p.a. Porównanie osnowy reformatoryjnej decyzji organu odwoławczego i decyzji organu pierwszej instancji wskazuje, że decyzja organu pierwszej instancji ustaliła odpłatność za grudzień 2022 r. w wysokości 842,18 zł, a decyzja organu odwoławczego w wysokości 1192,18 zł. Zatem organ odwoławczy wydał decyzję na niekorzyść skarżącego.

Zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Korzystanie przez organ odwoławczy z możliwości odstępstwa od zakazu orzekania na niekorzyść strony winno ograniczać się do wyjątkowych sytuacji, stosowanie wykładni rozszerzającej dla przyjętych w art. 139 k.p.a. wyjątków jest niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 25 lutego 2014 r., sygn.. akt II GSK 2428/13 publik. CBOSA). Zatem rozstrzygając sprawę na niekorzyść odwołującej się, organ odwoławczy zobowiązany był wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 in fine k.p.a., dopuszczający rezygnację z zakazu reformationis in peius. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kolegium odwołując się do treści przepisów ustawy o pomocy społecznej, zakwestionowało jedynie prawidłowość obliczenia przez organ I instancji należnej opłaty. Podkreślenia wymaga, że organ nie wskazał żadnych powodów takiego rozstrzygnięcia, a w szczególności nie wykazał istnienia przesłanek pozwalających mu na wydanie takiej decyzji, a mianowicie, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Powyższe naruszenie art. 139 k.p.a. niewątpliwie nie tylko mogło ale miało wpływ na wynik sprawy, w związku z czym zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące ograniczeń wynikających z art. 139 k.p.a., tj. albo wykaże w uzasadnieniu decyzji zapadłej na skutek ponownego rozpoznania sprawy zaistnienie określonych w ww. przepisie podstaw do odstąpienia od zasady reformationis i peius, albo wyda decyzję nie pogarszającą sytuacji skarżącego względem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.