Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 116/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2022 r. nr SKO Gd/3698/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 22 listopada 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Redy w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Decyzją z 1 czerwca 2022 r. Burmistrz Miasta Redy odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką, I. R. Podstawą decyzji negatywnej jest brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki.

Rozpatrując odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku podzieliło stanowisko organu I instancji opierając się na ustaleniach poczynionych przez ten organ. Wskazano, że w dniu 21 lutego 2022 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką I. R. Niepełnosprawna, rocznik 1936, posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 czerwca 2021 r., w którym stwierdził on, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Odpowiada to znacznemu stopniowi niepełnosprawności w myśl art. 3 pkt 21e z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U z 2023 poz. 390), dalej u.ś.r..

Z zaświadczenia lekarskiego z 31 marca 2022r. wynika, że matka skarżącej ma zwyrodnienia wielostawowe. Posiada zdolność do poruszania się z pomocą innych osób w mieszkaniu i w środowisku. Zalecenie dotyczące czynności pielęgnacyjnych dotyczą pielęgnacji miejsc zmienionych chorobowo, oklepywania, podawania leków, mierzenie tętna i ciśnienia i przygotowywaniu i podawaniu posiłków, wyprowadzania do toalety, pomocy przy myciu i ubieraniu się.

Podczas wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła że stan jej matki można określić jako siedzący. Wymaga ona pomocy przy wstawaniu, podnoszeniu się, chodzeniu po mieszkaniu i w środowisku. Wymaga również pomocy w czynnościach związanych z higieną osobistą - myciu, ubieraniu, załatwianiu potrzeb w toalecie, ubieraniu się, poruszaniu, oklepywaniu, dawkowania leków, mierzenia ciśnienia i tętna. Leki ( przeciwbólowe) są podawane 3 razy dziennie - o 8.00 , o 14.00 i o 18. 00. Oprócz tego co 3 dni odwołująca się nakleja matce plastry przeciwbólowe z uwagi na bóle kręgosłupa (po złamaniu). Matka wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego - zakupy, utrzymanie czystości, przygotowanie i podanie posiłków, pomoc w jedzeniu. Matka nie opuszcza samodzielnie mieszkania. Wychodzi tylko w towarzystwie córki. Niepełnosprawna zostaje sama w domu w godzinach od 18.00 do 8.00 rano. Skarżąca na noc zakłada jej pampersa, aby nie musiała chodzić do toalety. W ciągu dnia matka pozostaje pod opieką córki. Skarżąca sama opiekuje się matką około 10 godzin dzienne. Niepełnosprawna ma jeszcze syna, ale on zamieszkuje poza Wejherowem i opiekuje się niepełnosprawnym, 94 letnim ojcem. W przypadku konieczności skarżącą zastępuje w opiece jej córka. Skarżąca nie mieszka z matką, a mieszka w Redzie i codziennie do matki dojeżdża. Poświęca na dojazd z Redy do Wejherowa 1 godzinę dziennie i przeznacza na dojazdy około 300 zł miesięcznie.

W odwołaniu skarżąca podniosła, że matka nie chce u niej zamieszkać i z tego powodu musi do niej dojeżdżać, zaś z uwagi na konieczność opieki nad matką skarżąca nie może podjąć pracy zarobkowej. Z przedłożonych dokumentów - świadectw pracy wynika, że skarżąca przepracowała około 12 lat i 7 miesięcy. Ostatnio zatrudniona była w okresie od 1 lipca 1994r. do 31 stycznia 1999r. W trakcie wywiadu skarżąca wyjaśniła, że zanim zaczęła się opiekować matką podejmowała pracę jako opiekunka osoby niepełnosprawnej. Były to prace bez umowy o pracę. Gdyby nie konieczność opieki nad matką skarżąca twierdzi, że podjęłaby pracę w celu uzyskania środków finansowych. Obecnie nie ma takiej możliwości.

W wywiadzie wskazano, że skarżąca ma zasadnicze wykształcenie. Kolegium stwierdziło, że odwołująca się złożyła w dniu 29 kwietnia 2022r. oświadczenie, że m.in. nie ukończyła ZSZ w zawodzie kelner, co oznacza, że ma wykształcenie podstawowe i nie ma żadnego zawodu. Matka skarżącej utrzymuje się z emerytury i świadczeń dodatkowych. Skarżącej nie stać na zatrudnienie opiekunki do niej, ponadto matka nie toleruje obcych osób i jest ze skarżącą związana emocjonalnie. Wizyta pracownika socjalnego wzbudziła u matki skarżącej niepokój.

Z oświadczenia skarżącej wynika również, matka pozostaje pod jej opieką od 2021 r. Przewróciła się i już miała kłopoty z poruszaniem się o własnych siłach i przestała sobie radzić. Zgodnie z tym oświadczeniem matka może sama pójść do łazienki i korzystać z toalety, jak się czegoś trzyma, ale nie zawsze może podciągnąć czy spuścić spodnie, może się sama napić, położyć spać, gdy ma wszystko przygotowane. Pomocy potrzebuje praktycznie do wszystkiego: karmienia, podawania leków, jedzenia. Według oświadczenia skarżącej matka pozostaje w nocy sama i sama może w ciągu dnia pozostać na 2-3 godziny. Matka ma chore serce i wymaga cały czas kontroli. Skarżąca wyjaśniła, że posiłki spożywane są przy jej pomocy, ponieważ matce ciężko jest ruszać palcami i rękoma, prawie wszystko jej wypada.

Oceniając powyższy stan faktyczny Kolegium uznało, że jedyny dokument potwierdzający stan zdrowia matki skarżącej odnosi się do zwyrodnień wielostawowych, a co za tym idzie związane z tym trudności w codziennym funkcjonowaniu. Nie zostały natomiast potwierdzone medycznie złamanie kręgosłupa, ani choroba serca. Zdaniem Kolegium, podobnie jak organu I instancji, matka skarżącej nie wymaga takiego zakresu czynność opiekuńczych, jaki deklaruje jej córka. Wymaga wspomagania z uwagi na chore stawy i z uwagi na swój wiek - 89 lat. Jednak sama np. kładzie się spać i sama wstaje z łóżka. Skarżąca nie wskazała, że budzi matkę i pomaga jej w wstaniu z niego. Oznacza to, że matka jest w tym zakresie samodzielna, podobnie jak w wstawaniu np. z fotela, bo w tym jej czynności córka również jej nie pomaga. Skarżąca w trakcie wywiadu wskazała, że na noc zakłada matce pampersa, ale nie powtórzyła tego w oświadczeniu z 29 kwietnia 2022r. ani też w oświadczeniu załączonym do wniosku, ponieważ oświadczyła w nim, że matka nie korzysta z pieluchomajtek ( pampersów). Kolegium stwierdziło także, że mimo podania w oświadczeniu, że wykonuje codziennie mamie masaże, tę czynność skarżąca później pomija wskazując na oklepywane (ta czynność została podana w zaświadczeniu lekarskim). Zdaniem Kolegium tej czynności również odwołująca się nie wykonuje a podaje ją jedynie z uwagi na wskazane zaświadczenie lekarskie.

Zdaniem Kolegium pomocy skarżącej świadczonej matce nie można uznać za czynności opiekuńcze, ale za czynności, jak wskazał organ I instancji, wspomagające, polegające na pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i w ewentualnie w niewielkim zakresie wspomaganie przy czynnościach higienicznych, przygotowaniu leków, ubieraniu się. Potwierdzają to w ocenie organu okoliczności, że matka jest w stanie sama spożywać posiłki, napić się, samodzielnie porusza się po mieszkaniu i samodzielnie korzysta z toalety (łazienki). Dodatkowo pozostaje w domu sama od godz. 18.00 do godziny 8.00 rano, czyli 12 godzin i może pozostać w domu sama w ciągu dnia 2-3 godziny. Zatem skoro matka zostaje sama na 12 godzin i wieczorem sama się kładzie spać, jeżeli ma wszystko przygotowane, to również może pozostać w dzień sama w domu, gdy skarżąca wszystko jej przygotuje np. śniadanie, leki, picie. Zdaniem organu odwoławczego w tej sytuacji skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie w choćby niepełnym wymiarze czasu pracy np. jako opiekunka osób niepełnosprawnych, skoro wcześniej taką pracę wykonywała. Mogła by ją wykonywać rano przed pojawieniem się u matki, w ciągu dnia, skoro matka może sama pozostać w domu i wieczorem po godz. 18.00. Pomoc matce mogłaby bowiem dotyczyć przygotowania i podania śniadania i leków, pomocy w czynnościach higienicznych i ubraniu się. Dalej obejmowałaby ona podanie obiadu, który odwołująca się mogłaby przygotować co kilka dni lub przygotować w swoim domu i wieczorem przygotowanie i podanie kolacji i leków. Prowadzenie gospodarstwa domowego nie wymaga przy tym przy jednej osobie codziennego prania i prasowania, sprzątania, robienia zakupów i gotowania. Część z tych czynności odwołująca się mogłaby pogodzić z swoimi czynnościami domowymi np. pranie, prasowanie, robienie zakupów, skoro prowadzi swoje wraz z mężem i córką gospodarstwo domowe. Pozostałe czynności jak realizacja recept, wyjście z matką do lekarza, załatwianie spraw urzędowych, nie są wykonywane codziennie i można je wcześniej zaplanować.

W ocenie Kolegium skarżąca nie wyczerpała przesłanek uprawniających ją do przyznania przedmiotowego świadczenia, bowiem, że w ocenianym przypadku rezygnacja z podjęcia zatrudnienia nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia, o które odwołująca się wniosła. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

Kolegium podobnie jak organ I instancji nie neguje przy tym faktu pomocy świadczonej matce przez skarżącą. Jednak nie można pominąć, że konieczność opieki nad matką wynika z obowiązku alimentacyjnego w stosunku do niej i moralnego obowiązku z tym związanego. Taką opiekę skarżąca zapewne sprawowałaby nawet w sytuacji gdyby jej matka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyznanie zaś wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek, których skarżąca nie spełnia.

We wniesionej skardze pełnomocnik strony skarżącej zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na

wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że nie ma związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, oraz uznanie, że zakres opieki, której wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia zatrudnienia,;

- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez

błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kpa przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku w dniu 2 czerwca 2021 r. niepełnosprawna I. R. pomimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności nie wymaga stałej opieki swojej córki i jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

Uzasadniając sformułowane zarzuty pełnomocnik podniosła, że organ dokonał dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. Po pierwsze w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności I. R., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po drugie z przeprowadzonego przez organ wywiadu wynika, że skarżąca opiekuje się matką od rana do godz. 18.00. Pomaga przy wstawaniu i chodzeniu po domu, dawkuje leki, myje, ubiera, nakleja plastry przeciwbólowe, oklepuje, mierzy ciśnienie, nadzoruje zażywanie przez nią leków, sprząta za nią i prasuje, robi dla niej zakupy, wychodzi z nią na spacer oraz czasami przygotowuje posiłki. Trudno się zgodzić z oceną organów, iż zakres opieki wykonywany nad niepełnosprawną I. R. umożliwia skarżącej podjęcie pracy zawodowej.

Tymczasem skarżąca z uwagi na niepełnosprawność matki nie podejmuje obecnie zatrudnienia, była czynna zawodowo do 1999 r.. Obecnie skarżąca nie pracuje z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką. Skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, ale z uwagi na stan mamy nie jest w stanie być osobą czynną zawodowo. I jest to istotna okoliczność z punktu widzenia przesłanki ustawowej dotyczącej "niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że

1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy.

Kwestią sporną pozostawało istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.

Dokonując oceny w tym zakresie, należy uwzględnić, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.. Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Taki kontekst prawny, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19).

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia 31 marca 2022 r., z którego wynika, że matka skarżącej jest zdolna do poruszania się za pomocą innych osób w mieszkaniu jak i w środowisku. Zalecane tam czynności pielęgnacyjne to: pielęgnacja miejsc zmienionych chorobowo - smarowanie, wykonywanie i zmiana drobnych opatrunków, zakładanie kompresów i okładów, podawanie leków, mierzenie temperatury ciała, tętna, ciśnienia i inne jak przygotowywanie i podawanie posiłków, wyprowadzanie do toalety, pomoc przy myciu, ubieraniu się.

Skarżąca wykonuje wymienione wyżej czynności, a ich zakres jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia – wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy z dnia 20 kwietnia 2022 r.

Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, a skarżąca wykonuje wskazane wyżej czynności. Z wywiadu jednoznacznie wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki, którą zapewnia jej córka B. P.

Zdaniem Sądu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach.

W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, ale również informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Te materiały w sprawie zostały zgromadzone, jednak ich ocena dokonana przez organy prowadzące postępowanie jest wadliwa. Uznanie przez organy w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Jak wynika z akt sprawy opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad matką, a zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia jej podejmowanie zatrudnienia. Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 oraz przepisów postępowania, to jest art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wskazać także należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Natomiast na ocenę niniejszej sprawy nie mają znaczenia podnoszone przez organ okoliczności, iż skarżąca przebywa u matki jedynie w godzinach od 8:00 do 18:00. Jak już wyżej wspomniano stała opieka nie oznacza opieki całodobowej. Skarżąca niewątpliwie opiekuje się matką, a czas tej opieki dostosowany jest do wymagań podopiecznej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).