Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 362/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 59
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca) , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi D. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr 0201-IEE1.7192.92.2023.2.KS w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. A. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 7 sierpnia 2023 r. (nr 0201-IEE1.7192.92.2023.3.KS) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna (dalej: NUS, organ pierwszej instancji) z dnia 13 czerwca 2023 r. (nr 0224-SEE-1.7113.21.39.2023) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] z dnia 29 listopada 2005 r.

Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ pierwszej instancji prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2002 r. do października 2002 r. oraz od grudnia 2002 r. do kwietnia 2003 r., na ubezpieczenia zdrowotne za okres od grudnia 2001 r. do października 2002 r. oraz od grudnia 2002 r. do kwietnia 2003 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2001 r. do października 2002 r. oraz od grudnia 2002 r. do kwietnia 2003 r.

Skarżącemu doręczono upomnienia w dniu 29 sierpnia 2005 r. Odpisy tytułów wykonawczych zostały zaś doręczone stronie w dniu 2 czerwca 2009 r., a 24 listopada 2009 r. organ egzekucyjny (właściwy wówczas NUS w Opolu) dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, a dłużnik zajętej wierzytelności, pismem z dnia 11 grudnia 2009 r., poinformował, że skarżący pobiera wynagrodzenie wolne od potrąceń. W tym dniu poborca spisał protokół o stanie majątkowym. Pismem z dnia 2 sierpnia 2019 r. NUS w Opolu przekazał zgodnie z właściwością miejscową tytuły wykonawcze do dalszego prowadzenia NUS Wrocław-Fabryczna. Organ pierwszej instancji dokonał zajęcia rachunku bankowego w M. S.A., o czym stronę zawiadomiono 17 lipca 2020 r., a dłużnika zajętej wierzytelności – 7 lipca 2020 r.

Pismem z dnia 28 lipca 2020 r. strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu (wierzyciel), na wniosek organu egzekucyjnego, wskazał w piśmie z dnia 30 października 2020 r., że należności nie uległy przedawnieniu, ponieważ bieg terminu przedawnienia został zawieszony z dniem podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, tj. wysłania upomnień i stan ten trwa nadal.

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2020 r. (nr 0224.SEE-1.711.1043.165658.2020.MA) organ pierwszej instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na zawieszenie biegu przedawnienia należności.

Na skutek wywiedzionego zażalenia, postanowieniem z dnia 26 stycznia 2021 r. (nr 0201-IEE2.711.255.2020.2.AJ), Dyrektor IAS postanowienie to utrzymał w mocy, uznając, że w sprawie zasadnie odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ należności nie uległy przedawnieniu. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie bieg terminu przedawnienia jest wciąż zawieszony, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, więc stwierdzenie, kiedy należności ulegną przedawnieniu, będzie możliwe dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt III SA/Wr 187/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił powyższe postanowienie Dyrektor IAS oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że w wydanych w sprawie postanowieniach nie zostały wyjaśnione prawidłowo i w sposób zrozumiały kwestie dotyczące przedawnienia przedmiotowych należności.

Przede wszystkim Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że doręczenie upomnienia wypełnia ustawową przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia, o jakiej stanowi art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej jako: u.s.u.s.). Argumentował, że przepis ten nie stanowi o pierwszej czynności zmierzającej do wykonania obowiązku, tylko o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania obowiązku. Upomnienie zaś zmierza do wykonania obowiązku – dobrowolnego wykonania. Nie stanowi ono działania zmierzającego do przymusowego wykonania zobowiązania, co cechuje stricte działania egzekucyjne. Sąd wyjaśniał zatem, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm., dalej jako: u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych.

W dalszej kolejności Sąd przyjął, że organ odwoławczy nie przedstawił zastosowania powołanych w uzasadnieniu postanowienia przepisów w odniesieniu do konkretnych należności objętych postępowaniem egzekucyjnym, lecz ograniczył się do stwierdzenia, iż bieg terminu przedawnienia został zawieszony i zawieszenie nadal trwa.

Formułując zaś wskazania co do dalszego postępowania, Sąd nakazał organom przedstawienie analizy w odniesieniu do każdej z zaległości składkowych ze wskazaniem mających zastosowanie względem niej przepisów, podanie kiedy składka stała się wymagalna, kiedy i na jakiej podstawie prawnej zaczął biec termin przedawnienia, kiedy okres przedawnienia minąłby bez zawieszenia, a następnie wskazanie jakie zdarzenie, w jakiej dacie i na jaki okres (o ile dni) spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wszystkie ustalenia organu winny być przedstawione w postanowieniu i mieć potwierdzenie w aktach administracyjnych.

Rozstrzygając ponownie o wniosku strony, NUS, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2023 r. (nr 0224-SEE-1.7113.21.39.2023), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uzasadniaj swoje rozstrzygnięciu, organ pierwszej instancji przedstawił zmiany art. 24 ust. 4 u.s.u.s. normującego kwestię przedawnienia składek oraz omówił zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia. Wskazał, że w sprawie zastosowanie znajdą przepisy dotyczące przedawnienia należności obowiązujące do dnia 31 grudnia 2011 r., a zatem 10-letni termin ich przedawnienia stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r. w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378, dalej jako: ustawa nowelizacyjna). Przyjął w tym względzie organ, że przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej niż według przepisów nowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił szczegółowe ustalenia dotyczące biegu oraz zawieszenia terminu przedawnienia odnośnie do każdej zaległości z tytułu składek. Wskazał także, że zdarzeniem, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia było doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych w dniu 2 czerwca 2009 r. Z powyższych względów stwierdził organ, że należności objęte wymienionymi tytułami wykonawczymi nadal pozostają wymagalne, a zatem brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ dokonał także oceny podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do należności objętych tytułami wykonawczymi o nr: [...] oraz [...], choć egzekucja w tym względzie została zakończona wskutek wyegzekwowania objętymi nimi zależności z tytułu składek.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2023 r. (nr 0201-IEE1.7192.92.2023.3.KS) Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Potwierdzając ustalenia dokonane przez NUS, organ przyjął, że żadna z zaległości nie uległa przedawnieniu. Powoła się przy tym na fakt, że w dniu 2 czerwca 2009 r. poborca skarbowy doręczył skarżącemu tytuły wykonawcze, potwierdzając jednocześnie fakt odmowy pokwitowania przez skarżącego powyższej czynności. Doszło zatem do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które trwa nadal. Odnosząc się z kolei do stanowiska skarżącego o długotrwałym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy wskazał, że dokonanie w lipcu 2020 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego było działaniem prawidłowym, ponieważ dokonane były w toku nadal toczącego się postępowania. Okres, jaki upłynął pomiędzy dniem, w którym termin przedawnienia uległ zawieszeniu, a zastosowaniem środka egzekucyjnego, pozostaje bez znaczenia dla oceny kwestii przedawnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości lub jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, skarżący zarzucił:

1) naruszenie art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez niedokonanie w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, tj. pominięcia dogłębnego zweryfikowania czasu pomiędzy datą zawieszenia postępowania, a ponownym wszczęciem egzekucji 17 lipca 2020 r.;

2) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów przez uznanie, że egzekucja przeciwko skarżącemu toczyła się bez przerwy od 2009 r., podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż do ponownej egzekucji doszło 17 lipca 2020 r., kiedy to skarżący otrzymał informację o zajęciu jego rachunku bankowego.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła również, że nie zgadza się ze stwierdzeniem organu, iż każda czynności dążące do wyegzekwowania należności publicznoprawnych automatycznie wstrzymują przedawnienie. W ocenie skarżącego, wykładania art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wskazuje, że chodzi o takie czynności, które mają realny wpływ na egzekwowane zaległości.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko wraz z jego argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd podkreśla, że sprawa była już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt III SA/Wr 187/21) uchylił uprzednio wydane postanowienie Dyrektor IAS oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji w tożsamym przedmiocie.

W tej sytuacji orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/OI 443/09 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06).

Zauważyć również należy, że w orzecznictwie sądowym jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Wr 187/21, ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego.

Przechodząc natomiast do merytorycznej kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd stwierdza, że istotą zawartych w powołanym wyroku tutejszego Sądu wskazań co do dalszego postępowania było dokonanie oceny, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne było ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację.

Zdaniem Sądu, zalecenia zawarte w powołanym wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r. zostały prawidłowo wykonane.

Przypomnieć należy, że organy egzekucyjne dokonywały oceny podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 lipca 2020 r., który stanowił, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Wskazana przesłanka odnosi się więc także do przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi.

Organy orzekające w obu instancjach, w uzasadnieniach wydanych postanowieniach, szczegółowo wykazały, w odniesieniu do stanowiących podstawę egzekucji w rozpoznawanej sprawie tytułów wykonawczych oraz każdej z zaległości składkowych, kiedy stały się one wymagalna, kiedy i na jakiej podstawie prawnej zaczął biec termin przedawnienia, kiedy okres przedawnienia minąłby bez zawieszenia, a następnie wskazały, jakie zdarzenie, w jakiej dacie spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

W ocenie Sądu, ustalenia poczynione przez organy co do upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, są prawidłowe. Uwzględniając zmiany przepisów prawa w zakresie przedawnienia, słusznie przyjęto, że zastosowanie w sprawie znajdą przepisy dotyczące przedawnienia należności obowiązujące do dnia 31 grudnia 2011 r., przewidujące 10-letni termin ich przedawnienia stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r. w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizacyjnej.

Od 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.), dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy nowelizacyjnej, zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Jednakże zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Z tej właśnie przyczyny, biorąc pod uwagę, że bieg terminu przedawnienia objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi należności rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., a jego upływ nastąpiłby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, należało przyjąć – jak to uczyniły organy – obowiązywanie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2011 r. w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizacyjnej, a więc 10-letni termin przedawnienia.

Organy egzekucyjne, w ślad za oceną prawną zaprezentowaną przez Sąd w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., prawidłowo także przyjęły, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytuł składek nastąpiło w dniu 2 czerwca 2009 r., tj. z dniem doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych, a więc – jak stanowi art. 24 ust. 5b u.s.u.s. – podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.

Zgodzić się należy ze skarżącym, że wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, iż chodzi w tym przypadku o taką czynność, która ma realny wpływ na egzekwowanie zaległości. Dlatego też Sąd w uprzednio wydanym wyroku szczegółowo wyjaśnił, z jakich względów za czynność o wynikającym z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. skutku nie sposób uznać skierowania do zobowiązanego upomnienia jako czynności poprzedzającej wszczęcie egzekucji w rozumieniu art. 15 u.p.e.a. Natomiast nie ma wątpliwości – co również przesądził już Sąd w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r. – że za czynność taką można uznać doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, co tez w niniejszej sprawie prawidłowo uczyniono.

Jak stanowi art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Skoro więc dopiero wystawienie tytułu wykonawczego prowadzi do wszczęcia egzekucji, czynność ta bez wątpienia wywiera realny wpływ na możliwość przymusowego dochodzenia zaległości.

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że w odniesieniu do dochodzonych przez organ należności z tytułu składek, bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony w dniu w dniu 2 czerwca 2009 r., a więc w dacie doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, i stan ten trwa nadal.

Ustawodawca w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. określił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Pojęcie postępowanie egzekucyjne jest pojęciem szerszym od pojęcia egzekucja administracyjna (egzekucja wchodzi w skład postępowania egzekucyjnego), a jego wszczęcie następuje wcześniej niż sama egzekucja (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 932/07). Postępowanie to stanowi ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Momentem rozpoczynającym postępowanie egzekucyjne jest dzień złożenia w organie egzekucyjnym wniosku wraz z tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela, o ile nie jest on organem egzekucyjnym lub moment nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bądź wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. Natomiast egzekucja administracyjna, która wchodzi w skład postępowania egzekucyjnego, zostaje wszczęta z chwilą zaistnienia zdarzeń wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. (doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, podpisania protokołu zajęcia ruchomości przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, jeżeli to podpisanie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, czy też wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości lub złożenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do zbioru dokumentów, jeżeli ten wpis lub to złożenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego).

Wskazując na ramy czasowe postępowania egzekucyjnego w administracji - poza określeniem momentu jego rozpoczęcia - podać należy, że jego zakończenie zasadniczo następuje poprzez wykonanie egzekucji. Może ono nastąpić w drodze realizacji tytułu wykonawczego bądź orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. W ściśle określonych przypadkach, do zakończenia postępowania egzekucyjnego może dojść również w wyniku jego umorzenia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 574/22).

Analizując przedmiotową sprawę, nie sposób przyjąć, aby postępowanie egzekucyjne (za wyjątkiem wskazanej przez organy egzekucyjne tej jego części, która obejmowała tytuły wykonawcze nr [...] i [...]) zostało zakończone, co mogłoby spowodować uruchomienie dalszego biegu terminu przedawnienia, a w konsekwencji przedawnienie należności. Sam upływ czasu (nawet znaczny) pomiędzy stosowanymi w postępowaniu środkami egzekucyjnymi nie niweczy skutku zawieszenia biegu terminu przedawnienia jako instytucji regulowanej przepisami prawa materialnego, niezależnej od woli zobowiązanego, czy organów egzekucyjnych.

Końcowo Sąd wskazuje, że zakończenie egzekucji administracyjnej nie zawsze oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy pomimo zrealizowania środka egzekucyjnego organ egzekucyjny będzie musiał podjąć jeszcze inne czynności procesowe związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Jest nim na przykład rozpoznanie wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, złożonego jeszcze przed wyegzekwowaniem w całości dochodzonej należności. Zwrócić należy także uwagę, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, jak i po jej zakończeniu. Przepis art. 59 u.p.e.a. nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Ponadto okoliczności istnienia obowiązku oraz dopuszczalności egzekucji powinny podlegać samodzielnej ocenie w ramach postępowania uruchomionego na wniosek zobowiązanego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Go 781/07 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1525/12).

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zaś sformułowane w treści skargi zarzuty naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie okazały się uzasadnione.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak wyroku.