Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1497/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 91 § 2
journal: Dz.U. 1990 nr 30 poz 179
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant sekretarz sądowy Paulina Gromulska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2313/21 w sprawie ze skargi T.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 kwietnia 2021 r., nr 407/kadr/21 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/WA 2313/21 oddalił skargę T.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 kwietnia 2021 r., nr 407/kadr/21 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej "Minister" lub "organ") decyzją z 16 czerwca 2016 r., nr 265/kadr/16, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 3 pkt 3 i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (dalej "ustawa o PSP") - po rozpatrzeniu odwołania T.G. (dalej: "skarżący") od decyzji Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej (dalej również "Komendant") z 17 maja 2016 r., nr 396/2016 w przedmiocie zwolnienia ze służby w Państwowej Straży Pożarnej - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu zwolnienia ze służby, rozstrzygnął, że zwolnienie ze służby nastąpi 15 lipca 2016 r., a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Skarżący zaskarżył decyzję Ministra z 16 czerwca 2016 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 15 lutego 2017 r., II SA/Wa 1283/16 oddalił skargę. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 marca 2019 r., I OSK 1573/17 oddalił skargę kasacyjną skarżącego.

Skarżący w piśmie z 19 stycznia 2021 r. złożył do Komendanta Głównego Straży Pożarnej wniosek o zmianę w trybie art. 155 k.p.a. uzasadnienia decyzji Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z 17 maja 2016 r., nr 396/26, z uwzględnieniem wyroku Sądu Najwyższego, który stwierdził, że sposób formułowania wypowiedzi funkcjonariuszy publicznych nie może przekraczać celu, w jakim działają urzędnicy państwowi i powinien być adekwatny do okoliczności.

Wniosek skarżącego z 19 stycznia 2021 r. został przekazany przez Komendanta do Ministra, jako do organu właściwego do jego rozpatrzenia.

Minister decyzją z 26 lutego 2021 r., na podstawie art. 155 k.p.a., odmówił uchylenia decyzji własnej z 16 czerwca 2016 r., nr 265/kadr/16. Następnie decyzją z 20 kwietnia 2021 r., nr 407/kadr/21, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 26 lutego 2021 r.

Organ podkreślił, że wbrew twierdzeniom skarżącego, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku z 19 stycznia 2021 r. jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, ponieważ to on wydał ostateczną – w rozumieniu art. 155 k.p.a. – decyzję w sprawie.

Następnie, odnosząc się do sformułowanego przez skarżącego żądania "zmiany uzasadnienia decyzji", Minister wyjaśnił, dlaczego nie mogło ono być rozpatrzone w trybie art. 111 k.p.a., ani art. 113 k.p.a. Stwierdził, że decyzja z 16 czerwca 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję z 17 maja 2016 r., jest rozstrzygnięciem, na mocy którego skarżący nabył prawo. Skarżący wyraził zgodę na zastosowanie trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. Organ uznał również, że w jasno rozumianym interesie skarżącego leży zmiana decyzji Komendanta, niemniej brak jest podstaw do uznania, iż za zmianą decyzji przemawia interes społeczny utożsamiany z zagwarantowaniem sprawnego funkcjonowania Państwowej Straży Pożarnej jako zawodowej, umundurowanej i wyposażonej w specjalistyczny sprzęt formacji, przeznaczonej do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami.

Minister zaznaczył, że nie kwestionuje kwalifikacji skarżącego. Niemniej, jednak – jak skonstatował - same w sobie nie chronią one przed zwolnieniem ze służby, choć bez wątpienia dają świadectwo kompetencji. Organ stwierdził ponadto, że okoliczność, iż KGPSP nie wyrażał woli dalszego korzystania w realizacji ustawowych zadań z doświadczenia strażaka, wykracza poza merytoryczne ramy przedmiotowej sprawy i jako taka nie podlega ocenie w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 155 k.p.a.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie ostateczną decyzją, mogącą podlegać uchyleniu lub zmianie na podstawie art. 155 k.p.a., była decyzja z 16 czerwca 2016 r., nr 265/kadr/16, którą organ - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 3 pkt 3 i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o PSP - uchylił decyzję Komendanta z 17 maja 2016 r., nr 396/2016 w części dotyczącej terminu zwolnienia ze służby w Państwowej Straży Pożarnej, rozstrzygając, że zwolnienie ze służby w Państwowej Straży Pożarnej nastąpi 15 lipca 2016 r., a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jakkolwiek we wniosku z 19 stycznia 2021 r. skarżący zażądał – na podstawie art. 155 k.p.a. - zmiany uzasadnienia decyzji Komendanta z 17 maja 2016 r., to właściwy do załatwienia sprawy w trybie wskazanego przepisu był Minister, który rozstrzygał o własnej decyzji z 16 czerwca 2016 r., nr 265/kadr/16.

Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że niedopuszczalne jest uchylenie lub zmiana, na podstawie art. 155 k.p.a., tylko jednego z obligatoryjnych elementów decyzji w postaci jej uzasadnienia. Wobec tego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie znajduje oparcia w przepisach prawa żądanie skarżącego, by organ administracji dokonał w trybie art. 155 k.p.a. zmiany uzasadnienia decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby w PSP.

Mając na uwadze, że skarżący konsekwentnie utrzymuje, że uzasadnienie decyzji z 17 maja 2016 r. jest wadliwe, bowiem jest w dużej mierze niezgodne z prawdą i nie odzwierciedla stanu faktycznego sprawy, a ponadto poddaje krytyce wydane w sprawie zwolnienia go ze służby wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lutego 2017 r., II SA/Wa 1283/16 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2019 r., I OSK 1573/17, Sąd pierwszej instancji nadmienił, że zgodnie z art. 171 p.p.s.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Powaga rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lutego 2017 r., akt II SA/Wa 1283/16 obejmuje swym zakresem m.in. zgodność decyzji z 17 maja 2016 r. z art. 107 § 3 k.p.a. Kwestia ta objęta została oceną prawną Sądu pierwszej instancji. W konsekwencji, ani Minister, ani Komendant, ani Sąd pierwszej instancji nie są na obecnym etapie postępowania uprawnieni do zakwestionowania poprawności uzasadnienia rzeczonej decyzji.

Reasumując Sąd pierwszej instancji wskazał, że kontrola zaskarżonej decyzji nie dała podstaw do stwierdzenia, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego. Brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wszczętej wnioskiem skarżącego z 19 stycznia 2021 r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada prawu.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższym wyrokiem, zaskarżył go w całości skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

1. art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe rozstrzygnięcie danej sprawy i bezpodstawne uznanie, iż brak jest możliwości zmiany samego uzasadnienia decyzji ostatecznej;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku polegające na ogólnikowym potraktowaniu w uzasadnieniu poszczególnych zarzutów, które bardzo szczegółowo zostały przedstawione przez skarżącego;

3. art. 228 ust 1 Konstytucji, poprzez niewłaściwą wykładnię i błędne przyjęcie, że przepis ten można rozszerzyć na postanowienia ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych;

II. rażące naruszenie prawa procesowego, w zakresie mającym wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z przywołanymi poniżej przepisami procedury administracyjnej przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka przewidzianego w ustawie, mimo że organy administracji naruszyły:

- art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

- art. 61 § 4 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie;

- art. 77 § 4 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ dowodów znanych organowi z urzędu;

- art. 78 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów z dokumentów przedstawionych w odwołaniu;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji z naruszeniem warunków przewidzianych, tj. w szczególności poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, niewskazanie dowodów, na których się oparł, oraz niepodanie przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 7 w zw. z art. 8, 9, i 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia stronie wszystkich przesłanek, które organ brał pod uwagę orzekając w niniejszej sprawie;

- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., przez niedopełnienie należytej staranności, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezbadanie w sposób wyczerpujący prowadzonej sprawy;

2. art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji faktów nieznajdujących żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy i wydanie wyroku bez zapoznania się z całymi aktami sporawy i dowodami świadczącymi na korzyść Skarżącego a przywołanymi również w poprzednich etapach rozstrzygnięcia sprawy;

3. art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 i art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, albowiem z uzasadnienia nie wynika, czy w kontekście zastosowania art. 43 ust. 3 pkt 3 ustawy o PSP, Sąd uznał, iż wnioskowane przez stronę zarówno w odwołaniu administracyjnym, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okoliczności faktyczne i dowody na ich uzasadnienie są nieistotne dla sprawy, czy Sąd tych argumentów nie zauważył.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł, o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także poprzedzających go decyzji organów administracji i zmianę treści uzasadnienia decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2016 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji:

2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Ponadto wniósł o rozpatrzenie przedmiotowej skargi przez Naczelny Sad Administracyjny na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Najdalej idący zarzut skargi kasacyjnej zmierzający do podważenia prawidłowości sposobu prowadzenia postępowania przez Sąd pierwszej instancji, opiera się na twierdzeniu, że w sprawie doszło m. in. pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw, poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przesłankę tę, jak wskazano na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia z urzędu, co pozwala mu na szerszą niż przedstawiona w zarzucie ocenę sprawy.

Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno zatem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Do takich należy z pewnością zaliczyć obowiązek zawiadomienia strony o terminie posiedzenia jawnego na co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia, z uwzględnieniem przypadków pilnych (art. 91 § 2 p.p.s.a.). Wyznaczenie rozprawy nie musi być poprzedzone stosownym wnioskiem strony, ponieważ posiedzenia (rozprawy) przewodniczący wyznacza z urzędu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, przeprowadzenie rozprawy z naruszeniem dyspozycji art. 91 § 2 p.p.s.a. może, w zależności od okoliczności sprawy, stanowić przesłankę nieważności, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (pozbawienie strony możliwości obrony swych praw) lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Brak zawiadomienia o terminie posiedzenia jawnego z reguły prowadzi jednak do pozbawienia strony możności obrony swych praw (por. wyrok NSA z 25 października 2005 r., FKS 2405/04, 23 lipca 2014 r., akt II FSK 3257/12, 13 października 2017 r., I OSK 2711/16 i 15 maja 2019 r., II OSK 1627/17).

Podkreślenia również wymaga, że prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) obejmuje prawo stron procesu do przedstawienia uwag mających ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Celem Konwencji nie jest gwarantowanie praw teoretycznych lub iluzorycznych, ale praw rzeczywistych i skutecznych. Prawo to jest skuteczne tylko w razie faktycznego wysłuchania ich przez sąd, a więc właściwego uwzględnienia. Z art. 6 wynika obowiązek sądu dotyczący właściwego zbadania przedstawionych wniosków, argumentów i dowodów, bez przesądzania ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. Perez przeciwko Francji - wyrok ETPC z 12 lutego 2004 r., skarga nr 47287/99, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 682).

Nie można także pominąć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej jest dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego, to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno jednak następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (por. wyroki NSA: z 2 czerwca 2021 r., III OSK 3462/21; z 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim przez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Przyjąć należy, że jeżeli o rozprawie jawnej trzeba zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to zasadnym jest założenie co najmniej takiego terminu na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 16 marca 2022 r., I OSK 1142/21, 2 czerwca 2021 r.,III OSK 3462/21).

Wskazując na powyższe, należało poddać ocenie, czy pomimo uprawnionego skierowania sprawy przez przewodniczącego wydziału do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z uwagi na obowiązujący stan epidemii, strona zachowała swoje uprawnienia w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, przede wszystkim przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu jawnym na rzecz posiedzenia niejawnego winno następować z zachowaniem standardu ochrony praw stron i uczestników, jakim jest powiadomienie ich o zmianie trybu rozpoznania sprawy i umożliwienie pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie w określonym terminie.

W okolicznościach sprawy istotną jest okoliczność, że pomimo obowiązującego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 21 grudnia 2021 r. została ona wyznaczona na rozprawę, której termin wyznaczony został na 27 stycznia 2022 r., g. 10:50, sale F. Skarżący pismem z 22 grudnia 2021 r. doręczonym 29 grudnia 2021 r. został zawiadomiony o terminie rozprawy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 25 stycznia 2022 r. sprawa została zdjęta z wokandy posiedzenia jawnego i w związku z aktualnym stanem epidemiologicznym i niemożnością przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) w zw. z § 1 pkt 3 zarządzenia nr 12 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 maja 2021 r. w sprawie organizacji pracy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, zarządzono o przeprowadzeniu w niniejszej sprawie 27 stycznia 2022 r. posiedzenia niejawnego. W aktach sprawy brak jest notatki służbowej, nie ma także żadnego innego dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżący o tej okoliczności został poinformowany. W piśmie z 27 stycznia 2022 r. (złożonym osobiście na Biurze Podawczym Sądu pierwszej instancji) skarżący wskazał, ż po przybyciu o godz. 10:35 do gmachu sądu został poinformowany, że nie może wejść na salę rozpraw, ponieważ od kilku dni rozprawy odbywają się wyłącznie w trybie niejawnym. W związku z tym został pozbawiony prawa zabrania głosu na rozprawie. Jednocześnie skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Analiza przedstawionych okoliczności faktycznych wskazuje, że skarżący w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Okoliczność, że sprawa została ostatecznie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie mogła przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą Sądu było takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. Tymczasem Sąd zmieniając formę posiedzenia, na którym miała być rozpoznana sprawa, nie zagwarantował, ani nie pouczył skarżącego o uprawnieniu do wypowiedzenia się na piśmie. Z uwagi na brak poinformowania skarżącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, niezbędna była refleksja Sądu i szczegółowe zbadanie, czy wszystkie uprawnienia procesowe skarżącego zostały zachowane. To jednak nie nastąpiło. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło bez zachowania uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, co wypełnia przesłankę z art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W konsekwencji prowadzić to musi do stwierdzenia nieważności postępowania, jakie toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Stwierdzenie pozbawienia strony możności obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stwarza sytuację, w której sąd odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA z: 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05, 11 lipca 2017 r., II OSK 2024/16, 28 listopada 2017 r., II GSK 1109/16).

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 203 pkt 1 p.p.s.a.