Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1452/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił skarżącej D. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. S., wskazując że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie ww. świadczenia, określone w art. 17 ust. 1b oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "u.ś.r."). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił w szczególności, że na podstawie przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się ojciec skarżącej nie można ustalić od kiedy istnieje u niego niepełnosprawność, co skutkowało stwierdzeniem niespełnienia w sprawie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności, określonej w ww. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Burmistrz powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. podniósł ponadto, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane skarżącej, ponieważ żona J. S. – A. S. – jest trwale częściowo niezdolna do pracy i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, domagając się jej uchylenia i zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez zastosowanie tego przepisu bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała ponadto na cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest przyznanie wsparcia osobom zobowiązanym do alimentacji, które rzeczywiście sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi krewnymi.

Po rozpoznaniu ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko skarżącej, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w żaden sposób nie wpływa negatywnie na prawo jej opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i tym samym, za błędną uznał argumentację organu I instancji wyrażoną w tym zakresie. Niemniej jednak, SKO stwierdziło, że wniesione odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na ziszczenie się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., ponieważ małżonka osoby wymagającej opieki - A. S. - orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...].08.1999 r. została uznana za osobę trwale częściowo niezdolną do pracy, co nie jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jak zaznaczył organ, nie jest natomiast możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdy małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślił jednocześnie, że zgodnie z wolą ustawodawcy do oceny stanu zdrowia małżonka pod kątem możliwości sprawowania przez niego opieki nad współmałżonkiem nie są kompetentne organy administracji publicznej, a wyłącznie wyspecjalizowane w tym zakresie organy. Wobec tego, jak wskazało SKO, aby otworzyć skarżącej drogę do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wnioskowane na ojca, jego małżonka winna zweryfikować stan swojego zdrowia przed właściwym zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności, gdyż zwykłe zaświadczenie lekarza nie jest w tym przypadku wystarczające. SKO wskazało również, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki jest samodzielną podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia, gdy wnioskują o nie dzieci i nie przeprowadza się w takim wypadku postępowania wyjaśniającego pod kątem możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, nielegitymującego się wymaganym orzeczeniem.

Powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o uchylenie decyzji wydanych przez organy I i II instancji i podnosząc zarzuty tożsame z podniesionymi na gruncie odwołania (z pominięciem uwzględnionego przez SKO zarzutu dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym został zgłoszony przez stronę skarżącą w skardze, a organ w zakreślonym przepisami ustawy terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

W następnej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącej D. S. świadczenia pielęgnacyjnego przez organy obu instancji było stwierdzenie zaistnienia przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z uwagi na to, że ojciec J. S., czyli osoba niepełnosprawna wymagająca opieki, ma żonę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo organ I instancji, uzasadniając odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, wskazał na nieziszczenie się w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że z przedłożonego w sprawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się J. S. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność ojca skarżącej. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia, przez Burmistrza [...], we wskazanym wyżej zakresie – co też prawidłowo na gruncie zaskarżonej decyzji uczynił organ II instancji.

Jeżeli zaś chodzi o wskazaną przez organy obu instancji podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, związaną z zaistnieniem w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazać należy, że Sąd podzielił wyrażone w tej kwestii stanowisko organów.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższych unormowań wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, który stosowanie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej powoływanej jako "k.r.o.") obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają przy tym kolejność zobowiązanych, a obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nie można ponadto pomijać, że w świetle przepisów k.r.o., obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Dopóki bowiem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są określonym rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Z powyższym koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym uznać należy, iż przepisy k.r.o. w konfrontacji z mającymi zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisami u.ś.r., jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, dopiero wtedy, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 – dostępny jw.).

W sprawie, bezspornym jest, iż wymagający opieki ojciec skarżącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostawał w związku małżeńskim z A. S., która orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznana została za częściowo niezdolną do pracy na stałe - co wynika z załączonej do wniesionego w sprawie wniosku kserokopii wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...].08.1999 r. (nr [...]). Wyjaśnić należy w tym miejscu, że wzajemne relacje pomiędzy orzeczeniami wydawanymi w zakresie niepełnosprawności (na które wskazują bezpośrednio przepisy u.ś.r.) oraz orzeczeniami dotyczącymi niezdolności do pracy (którym to legitymuje się A. S.), najlepiej ilustruje przepis art. 5 pkt 1 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej stanowiący, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy ustalonej na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "u.e.r.f.u.s") i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalonej na podstawie art. 13 ust. 5 tej ustawy, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 u.e.r.f.u.s. jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (pkt 2), a orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy - na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (pkt 3) (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 11 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 960/20 – dostępny jw.).

Wątpliwości w sprawie nie budzi również to, że skarżąca nie podejmuje pracy zarobkowej oraz, że jako córka wymagającego opieki J. S. spełnia warunek wymieniony w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, bowiem jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z k.r.o. Rozważenia w okolicznościach przedmiotowej sprawy wymaga zatem wyłącznie kwestia zasadności stwierdzenia przez organy, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie z uwagi na zaistnienie w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., związanej z nielegitymowaniem się współmałżonki J. S. aktualnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym przyjęcie, że matka skarżącej jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Przy czym, stanowisko to zakwestionowała skarżąca, wskazując przede wszystkim na błędną wykładnię ww. przepisu przez organy i niezasadne przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego sprawującego faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym krewnym.

Oś sporu sprowadza się zatem w istocie do wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.. oraz odniesienia tejże regulacji do okoliczności rozpatrywanej sprawy. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391, 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2031/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 oraz z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2463/19 (dostępne jw.), w których to oparto się na literalnym rozumieniu ww. przepisu. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w ww. wyrokach ocena czy współmałżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia winna być zgodnie z wolą ustawodawcy rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy ani sądy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm tego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym przyjąć należy, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, co również wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę sprawowania osobistej opieki lub też może mieć wymiar finansowy, czyli sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (zob. wyroki NSA: z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12 – dostępne jw.).

Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.

Wobec tego, wskazać należy, że skoro wymagający opieki J. S. pozostaje w związku małżeńskim z A. S., która orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...].08.1999 r. uznana została za częściowo niezdolną do pracy – co jak już wykazano powyżej nie odpowiada znacznemu stopniowi niepełnosprawności - to tym samym w sprawie niewątpliwie zaszły okoliczności uniemożliwiające przyznanie skarżącej, jako zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalony przez organy stan faktyczny – a zwłaszcza okoliczność legitymowania się przez A. S. orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy - pozwala bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz że organy – z uwagi na uprzednie uznanie matki skarżącej przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ za osobę częściowo niezdolną do pracy, co zgodnie z przepisami u.e.r.f.u.s. odpowiada lekkiemu stopniowi niepełnosprawności – nie były zobligowane do dalszego badania kwestii stanu jej zdrowia. Zgodnie z wolą ustawodawcy, wyłączną rolą organu w zakresie badania stanu zdrowia oraz możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka w kontekście art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest bowiem, co do zasady, weryfikacja tego, czy dana osoba legitymuje się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Biorąc zatem pod uwagę okoliczność legitymowania się przez żonę J. S., w momencie orzekania w I jak i w II instancji, orzeczeniem wyspecjalizowanego organu, uznającym ją za częściowo niezdolną do pracy – co nie jest równoznaczne z niepełnosprawnością w stopniu znacznym – uznać należy, że organy prawidłowo przyjęły, że w tej sytuacji skarżącej nie może zostać przyznane wnioskowane świadczenie.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie pozostaje również załączone do wniosku o przyznanie świadczenia, zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że A. S. cierpi z powodu schorzeń wielonarządowych, jej stan pogorszył się z powodu ciężkiej infekcji covidowej i nie jest ona zdolna do opiekowania się chorym mężem. Ponownie wskazać należy w tym miejscu, że dla stwierdzenia obiektywnego braku możliwości sprawowania opieki z uwagi na stan zdrowia, przepisy u.ś.r. nie przyznają bowiem mocy dowodowej środkom innym niż orzeczenie wydane przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ. Spowodowane jest to zwłaszcza tym, iż organy pomocowe nie posiadają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby im prawidłowo ocenić na podstawie środków dowodowych, takich jak np. wyniki badań czy zaświadczenia lekarskie, czy stan zdrowia osoby zobowiązanej do alimentacji w nich wskazany rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Podjęcie się przez organy pomocowe oceny dokumentacji medycznej i stwierdzenie na jej podstawie możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, niewątpliwie stanowiłoby więc przekroczenie ich kompetencji, a tym samym istotne uchybienie procesowe. Kompetencje do oceny takiej dokumentacji pod kątem możliwości sprawowania przez daną osobę opieki, jak również oceny jej stopnia niepełnosprawności, mają bowiem wyspecjalizowane w tym zakresie organy (np. powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności lub lekarz orzecznik ZUS), które są w stanie zagwarantować rzetelną ocenę stanu zdrowia. Jak zasadnie wskazało zatem SKO - jeżeli skarżąca uważa, że orzeczenie, którym legitymuje się jej matka nie odzwierciedla aktualnego stanu jej zdrowia, należałoby zwrócić się do wyspecjalizowanego organu orzekającego o stopniu niepełnosprawności o zmianę tego stopnia.

Za pozostający bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy, uznać należało również fakt rzeczywistego sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, na co w toku postępowania i na gruncie wniesionej skargi skarżąca się powoływała. Okoliczność ta nie znosi jednak obowiązków, określonych w art. 23 k.r.o., ciążących na matce skarżącej. Sam brak realnego wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy mężem i żoną nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Dopóki więc współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, okoliczności w zakresie oceny możliwości sprawowania opieki przez tego małżonka oraz faktycznego sprawowania tej opieki przez dziecko osoby wymagającej opieki, tracą na znaczeniu (zob. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r. sygn. akt I OSK 960/20 – dostępny jw.).

Podsumowując, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było ustaleniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, oraz prawidłową oceną tych okoliczności - w takim zakresie, w jakim organy orzekające w sprawie władne były tego dokonać. W przedmiotowej sprawie – w zakresie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – organy zobligowane były do zbadania szczegółowo określonej przepisami okoliczności, której zaistnienie lub nie, zgodnie z wolą ustawodawcy, determinuje rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą pozostającą w związku małżeńskim - a co w niniejszej sprawie organy poprawnie zweryfikowały, ustalając, że współmałżonka J. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w zaskarżonej decyzji organ II instancji należycie uzasadnił rozstrzygnięcie, odwołując się przy tym do obowiązujących regulacji prawnych i wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Prawidłowo zakwestionował także błędną podstawę prawną wskazaną przez Burmistrza w decyzji I instancyjnej.

W tym stanie rzeczy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.