Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 648/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 11, art. 107 par. 1 pkt 6, art. 107 par. 3, art. 107 par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5a ust. 1, art. 5a ust. 7
journal: Dz.U. 2021 poz 1818
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek  Socjalistycznych Republik Radzieckich (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 21 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 18 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie przyznania okresowej pomocy pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 18 sierpnia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 5a ust. 1, 3, 5, 7, 8 i 10 ustawy z 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1818, dalej: u.o.d.), po rozpoznaniu wniosku Z. K., przyznał stronie pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej na okres 6 miesięcy (od sierpnia 2023 r. do stycznia 2024 r.) w łącznej wysokości [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie.

Organ odstąpił od uzasadnienia decyzji na podstawie art. 107 § 4 K.p.a.

W skardze skierowanej do tut. Sądu strona podniosła, że decyzja nie uwzględnia jej potrzeb. Miesięczny dochód strony wynosi [...] zł. Przebywa obecnie w prywatnym domu opieki [...] Zakątek Seniora [...]. Opłata za pobyt w ośrodku od sierpnia bieżącego roku wynosi [...] zł za miesiąc. Do tego dochodzą koszty lekarstw i środków higieniczno-kosmetycznych. W związku z tym minimalna pomoc przy jakiej mógłby spiąć się miesięczny budżet strony to [...] zł. W domu opieki strona przebywa od lutego bieżącego roku i jest do dla niej najlepsze rozwiązanie. Do tej pory różnice pomiędzy opłatą za ośrodek a dochodami strona pokrywała z oszczędności, które się skończyły. Ma trójkę dzieci, które nie mają środków, żeby pomagać jej finansowo. Sytuacja w jakiej się znalazła przedstawiały dokumenty, które złożyła do organu.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów które zostały w niej podniesione.

Zaskarżona decyzja zapadła bowiem z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W kontrolowanej sprawie organ bezpodstawnie uznał, że znajduje w niej zastosowanie art. 107 § 4 K.p.a. i odstąpił od uzasadnienia zaskarżonej decyzji wmyśl art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a.

Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że organ administracji publicznej - co do zasady - ma obowiązek sporządzenia uzasadnienia wydanej przez siebie decyzji. Wyjątkowo można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony, nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania. Przepis art. 107 § 4 K.p.a. pozwala zatem na odstąpienie od uzasadnienia decyzji jednakże ma to charakter wyjątku od zasady i dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy spełnione są łącznie wszystkie wskazane w tym przepisie przesłanki: postępowanie toczy się w pierwszej instancji, strona postępowania jest jedna, a gdy jest ich kilka to mają wspólne i niesprzeczne interesy, zaś decyzja uwzględnia w całości żądania zgłoszone przy wszczęciu i w toku postępowania (zob. B. Adamiak, Komentarz do art. 107, (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017, SIP Legalis, nb. 22).

Dalej wskazać trzeba, iż uzasadnienie stanowi integralną część decyzji administracyjnej, a jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną jej część.

Z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wynika przy tym prawo strony do zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia sprawy zawartego w sentencji decyzji. Treść uzasadnienia decyzji ma istotne znaczenie nie tylko z punktu widzenia oceny prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także z uwagi na to, że daje ono stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą rozstrzygnięcia.

Obowiązek należytego uzasadnienia decyzji nabiera szczególnego znaczenia, gdy organ rozstrzyga sprawę, podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego. Uzasadnienie takiej decyzji pozwala bowiem na dokonanie oceny, czy nie została ona wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ administracji publicznej nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Brak uzasadnienia decyzji uznaniowej uniemożliwia zatem Sądowi ocenę, czy rozstrzygnięcie organu nie nosi cech dowolności.

Przenosząc te rozważania na grunt kontrolowanej sprawy zauważyć należy, iż jak wynika z art. 5a ust. 1 u.o.d. jednorazowa lub okresowa pomoc pieniężna na podstawie wyżej wskazanej regulacji może być przyznana przez organ, co oznacza, iż ma ona każdorazowo charakter decyzji uznaniowej.

Dalej zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 5a ust. 7 u.o.d. pomoc ta przyznawana jest do kwoty 100% najniższej emerytury miesięcznie, zaś w myśl ust. 13 tego samego artykułu organ może w szczególnie uzasadnionym przypadku odstąpić od warunku z ust. 7.

Jak wynika z treści wniosku Z. K., co zresztą przyznał w odpowiedzi na skargę organ, strona nie określiła we wniosku o jaką kwotę się zwraca.

Mimo takiej treści wniosku organ nie uzyskał od strony jego doprecyzowania, np. poprzez wskazanie o jaką kwotę pomocy i na jaki okres się ubiega.

W takiej sytuacji procesowej brak było podstaw dla zastosowania przez organ art. 107 § 4 K.p.a., albowiem brak precyzyjnego wskazania przez stronę żądania, przy jednoczesnym przyznaniu jej pomocy w wymiarze niższym niż dopuszczalny ustawą określającą granice w jakich w ramach swobodnego uznania porusza się organ, nie pozwala na przyjęcie by organ w całości uwzględnił żądanie strony, co stanowi warunek zastosowania tej regulacji, stanowiącej – co należy podkreślić – wyjątek od zasady generalne ustanowionej w art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. Przypomnieć zaś należy, iż wyjątki od zasady nie mogą być wykładane rozszerzająco.

Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności sprawy, podkreślić trzeba, że brak uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowi istotne uchybienie procesowe, albowiem w jego konsekwencji decyzja ta nosi cechy rozstrzygnięcia dowolnego, naruszającego określoną w art. 8 K.p.a. zasadę zaufania obywateli do organów państwa, a znajdującą wyraz w art. 11 K.p.a. zasada przekonywania.

Powyższe uchybienie nie mogło być przy tym sanowane w odpowiedzi na skargę, w której zawarta została argumentacja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadności przyznania skarżącej pomocy pieniężnej w kwocie [...]złotych. Sąd ocenia bowiem zgodność z prawem zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego z daty jej wydania, a nie trafność odpowiedzi na skargę, czy też zasadność roszczenia strony o przyznanie pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.).

Z uwagi na charakter stwierdzonych uchybień przedwczesne było odnoszenie się przez Sąd do argumentów skarżącej zgłoszonych w skardze. Dokonując oceny tej argumentacji Sąd zastąpiłby bowiem orzekający w sprawie organ i występował jako kolejna instancja postępowania administracyjnego, do czego nie jest uprawniony. Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne jedynie kontrolują działania administracji i stosują środki określone w ustawie, co oznacza, iż nie mogą zastępować organów w rozstrzyganiu spraw administracyjnych i wypowiadać się co do okoliczności, które nie zostały przez organy w ogóle ustalone i zbadane.

Rozpoznając ponownie sprawę organ, stosownie do art. 153 P.p.s.a., uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów. Organ rozważy uzupełnienie postępowania dowodowego w sprawie, w celu ustalenia treści żądania strony oraz dokona ponownej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co pozwoli na podjęcie stosownego rozstrzygnięcie, które o ile nie będzie ono w całości uwzględniać żądania strony uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Obowiązkiem organu będzie również odniesienie się w uzasadnieniu decyzji do argumentacji skarżącej, podnoszonej w toku postępowania.

Sprawa niniejsza rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania. Zarządzeniem takowe zostało wydane, o czym poinformowano strony, które nie zgłosiły sprzeciwu.