Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 323/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Przemysław Żmich, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2022 r. nr KOC/5860/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 5 września 2022 r., nr 001807/SP/2022.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium/organ"), decyzją z 16 grudnia 2022 r., nr KOC/5860/Sr/22, po rozpatrzeniu odwołania E. N. (dalej jako "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent/organ I instancji") z 5 września 2022 r., nr 001807/SP/2022, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem T. N.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 14 stycznia 2022 r. Skarżąca wystąpiła do Prezydenta

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia

lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – T. N.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezydent decyzją z 31 marca 2022 r., nr 000865/SP/2022, odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad synem.

W wyniku uwzględnienia odwołania Skarżącej, decyzją z 15 czerwca 2022 r., nr KOC/2991/Sr/22, Kolegium uchyliło w całości powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia – wskazując na konieczność sporządzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad synem.

Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę, decyzją z 5 września 2022 r., nr 001807/SP/2022, Prezydent po raz drugi odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem T. N.

W uzasadnieniu swojej decyzji Prezydent wskazał, że Skarżąca w dalszym ciągu nie zawiesiła prawa do emerytury z uwagi na brak środków do życia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika z kolei, że warunki w jakich Skarżąca mieszka wraz z synem są złe, ponieważ lokal mieszkalny jest bardzo zaniedbany. Organ I instancji podniósł, że z wywiadu nie wynika jednak, iż Skarżąca sprawuje bezpośrednią opiekę nad synem i w jakim wymiarze. OPS wskazał jedynie, że prowadzone jest wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. W ocenie Prezydenta, okoliczność, że Skarżąca kupuje gotowe posiłki nie spełnia wymagań z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, a więc nie są czynnościami opiekuńczymi. Organ I instancji podniósł, że jeżeli pomoc Skarżącej nie polega na codziennym i całodobowym wykonywaniu czynności opiekuńczych, nie sposób przyjąć, aby ziściły się przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, zdaniem Prezydenta, Skarżąca nie spełniła wymagań wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż ma ustalone prawo do emerytury od dnia 17 października 2017 r., która jest wypłacana przez ZUS.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Skarżąca.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z 16 grudnia 2022 r., nr KOC/5860/Sr/22, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta z 5 września 2022 r., nr 001807/SP/2022.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji pouczył odwołującą o możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, w tym o konieczności zawieszenia prawa do emerytury, którą aktualnie pobiera (pismo z 14 stycznia 2022 r.). Jednakże Skarżąca nie zawiesiła prawa do emerytury, natomiast podczas wywiadu środowiskowego ustalone zostało, jest ona gotowa zrezygnować ze swojego świadczenia emerytalnego w momencie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (oświadczenie z dnia 4 lutego 2022 r.). Kolegium stwierdziło więc, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a dopóki świadczenie to przysługuje (nie zostało zawieszone) nie ma podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo Kolegium podniosło, że z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez Skarżącą opieka nad synem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przeprowadzony wywiad środowiskowy nie pozwolił na stwierdzenie, zdaniem organu, że sprawowana opieka spełnia kryteria określone w tym przepisie. W ocenie Kolegium, Skarżąca nie zaprezentowała praktycznie żadnych czynności, które świadczyłyby o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki wobec innej osoby.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Skarżąca, wnosząc o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, przynajmniej w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a otrzymywaną emeryturą. Zdaniem Skarżącej, organ nie uwzględnił okoliczności, ze opiekuję się synem ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz, że jeżeli zrezygnuje z emerytury (zawiesi jej wypłatę), bez uprzedniego otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, to pozostanie bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzją z 16 grudnia 2022 r., nr KOC/5860/Sr/22, którą to decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 5 września 2022 r., nr 001807/SP/2022, odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – T. N.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji Kolegium oraz decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organy orzekające w sprawie, że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, co wypełnia dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., który określa przypadki gdy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, m.in. w sytuacji gdy osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Dodatkowo organy uznały, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad synem nie odpowiada opiece o charakterze stałym i długotrwałym, która uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym aspekcie sprawy organy oprały się o wyniki wywiadu środowiskowego sporządzonego przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej dla dzielnicy [...] w W. w dniu 21 lipca 2022 r.

Po analizie całokształtu kontrolowanej sprawy, Sąd nie podzielił przede wszystkim stanowiska organów, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stoi okoliczność pobierania przez Skarżącą świadczenia emerytalnego.

W tym miejscu Sąd w składzie orzekającym wyjaśnia, że z urzędu znane jest mu aktualnie kształtujące się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak też wojewódzkich sądów administracyjnych, w kwestii wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przy czym kwestia ta nie jest wykładana przez sądy administracyjne jednolicie, aczkolwiek dostrzega się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 i z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powinna bowiem uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (2003 r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego i wysokość innych świadczeń pozbawiających prawa do świadczenia pielęgnacyjnego były niższe niż najniższa emerytura. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już ponad dwukrotnie wyższe od najniższej emerytury. Odczytanie znaczenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje zdaniem NSA, w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany był również pogląd, że w takiej sytuacji organ powinien przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością tego świadczenia i pobieraną emeryturą (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19). Jednakże w późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20). Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania, np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki WSA: w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IVSA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Powyższe przemawiałoby za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego. Możliwym jest bowiem przyznanie osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i pobierającym emeryturę (rentę), świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., pod warunkiem dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zauważyć przy tym przyjdzie, że - jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 (CBOSA) - w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291, dalej "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc pod uwagę wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadę bezpośredniego stosowania jej przepisów dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów omawianej ustawy w kontekście realizacji zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Jednocześnie zaś eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.

Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie, wymaganie organu, żeby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego, stawia stronę w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jeżeli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, natomiast powinien podjąć czynności, żeby strona mogła z prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie prawo wyboru świadczenia, przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2852/20, LEX nr 3166121).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd zauważył, że choć organ I instancji pouczył Skarżącą o możliwości dokonania wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego, to jednak nie podjął efektywnych działań aby umożliwić Skarżącej sprawne, oraz co najważniejsze, i na co wskazywała Skarżąca, płynne przejście z systemu świadczeń emerytalnych na system świadczeń rodzinnych, tak aby Skarżąca nie była narażona na ryzyko nieuzasadnionej przerwy w pobieraniu należnego świadczenia. Takiej aktywności ze strony organów zabrakło. Kierując się słusznym interesem strony, organy zobowiązane są również, zgodnie z art. 9 k.p.a., do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając realia faktyczne niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że organy niewłaściwie przyjęły, że ze względu na pobieranie świadczenia emerytalnego, Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje. Błędnie Kolegium uznało zatem, że zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana na skutek prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W ocenie Sądu, działając w ten sposób organy naruszyły także art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., a opisane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt sprawy wynika ponadto, że Skarżąca mieszka z synem T. N., który jest kawalerem, i choruje na zespół [...]. Skarżąca choć sama też jest osobą schorowaną to jednak stale opiekuje się synem, co wynika z uzasadnienia odwołania Skarżącej z 6 maja 2022 r.

Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] września 2000 r. wynika również, że syn Skarżącej – T. N. od urodzenia jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym. Spełniona zatem została określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotycząca legitymowania się przez osobę potrzebującą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podstawowym obowiązkiem organu jest zatem dokładne, prawidłowe i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy. Na organie ciąży bowiem obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z prawdą (zasada prawdy obiektywnej). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Dopiero zatem prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy.

Co do zasady należy zgodzić się z poglądem, że w ramach niniejszego postępowania organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby na osobą niepełnosprawną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której organ administracji podważałby ustalenia właściwej komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności zawarte w takim orzeczeniu. Nie zmienia to jednak faktu, że organy mogą i powinny dokonać jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej rzeczywiście zapewnia "stałą lub długoterminową" opiekę osobie, która tego wymaga. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestionowanie samej treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego jak wskazano powyżej organy czynić nie mogą, lecz o ustalenie czy to co opiekun robi dla osoby niepełnosprawnej faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Mówiąc innymi słowami, należy ustalić stopień w jakim opiekun poświęca się dla takiej osoby kosztem własnego życia zawodowego.

Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy takich jednoznacznych ustaleń ze strony organów zabrakło.

Podstawowym dowodem w tej materii jest sporządzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy z 21 lipca 2022 r. Z wywiadu tego wynika przede wszystkim, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem oraz że lokal komunalny, który zajmują znajduje się w bardzo złym stanie – jest zaniedbany oraz nieuporządkowany, co uniemożliwia chociażby przygotowywanie w nim posiłków lub korzystania z łazienki. Poza tym z treści wspomnianego wywiadu nie sposób dowiedzieć się w jaki sposób Skarżąca zajmuje się niepełnosprawnym synem, poza tym że kupuje dla niego "gotowe posiłki na mieście".

Zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy

z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości. Sposób i terminy przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wzór kwestionariusza wywiadu określa rozporządzenie Ministra Rodzinny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893). Zgodnie z § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy.

Tymczasem analiza treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazuje, że został on sporządzony bardzo pobieżnie i powierzchownie – w zasadzie skupiając się jedynie na stanie higieniczno-sanitarnym lokalu mieszalnego zajmowanego przez Skarżącą oraz jej niepełnosprawnego syna. Nie dostarcza on jednak podstawowych informacji o zakresie sprawowanej przez Skarżącą opieki nad synem, w tym konkretnych informacji o rodzaju i częstotliwości czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jaką bez wątpienia jest T. N., wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (czyli Skarżącą), uniemożliwiających tej osobie podjęcie i wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie wynikają z niego właściwie żadne istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Trudno zatem w tej sytuacji uznać, że prawidłowe jest ustalenie organów, iż Skarżąca nie sprawuje nad synem stałej lub długotrwałej opieki.

Ponadto, analiza formularza przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazuje, że zastosowano nieprawidłowy wzór formularza. Na pierwszej stronie tego formularza widnieje bowiem adnotacja "Część VIII - Dotyczy Wywiadu, o którym mowa

w art. 23 ust. 4e ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo aktualizacji wywiadu na podstawie art. 23 ust. 4f tej ustawy". Zastosowany w niniejszej sprawie formularz wywiadu środowiskowego dotyczy zatem ustalania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a u.ś.r.) lub aktualizacji wywiadu, podczas gdy przedmiotem niniejszej sprawy jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

(art. 17 u.ś.r.). Zatem chodzi o inne świadczenie rodzinne określone w u.ś.r. Przy czym wymaga podkreślenia, co wskazano już powyżej, że podstawą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi powołany wyżej art. 23 ust. 4aa u.ś.r.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają także przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i dokonana dodatkowych, koniecznych ustaleń faktycznych. Przede wszystkim ponownie przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy posługując się przy tym prawidłowym wzorem formularza i ustali, czy zakres oraz forma opieki Skarżącej nad synem służy zaspokojeniu jego normalnych, codziennych potrzeb, zapewniających warunki normalnej egzystencji, której bez pomocy Skarżącej nie jest w stanie sobie sam zapewnić. Prezydent wyjaśni też, czy okoliczność ta ma istotny wpływ na niepodejmowanie obecnie przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Następnie, jeżeli zostaną ku temu spełnione wszystkie wymagane warunki, Prezydent przyzna Skarżącej wnioskowane świadczenie. Organ I instancji weźmie przy tym pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów u.ś.r., w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), i umożliwi Skarżącej płynne przejście z jednego systemu (emerytalnego) do drugiego (świadczeniowego).

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw.

z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.