Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 416/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/41/141/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/41/141/23 działając na podstawiena podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 3, ust. 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej: Strona, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję z dnia 10 marca 2023 r., nr MOPS/DŚR/001280/SP/03/2023 wydaną przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Jeleniej Górze (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 28 grudnia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną I. W. (ur. [...]r.). Do wniosku Strona dołączyła się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 5 lutego 2021 r. zaliczające żonę Strony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby, ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 28 sierpnia 2012 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 października 2018 r

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 10 marca 2023 r. organ I instancji odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Organ uznał na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 48. roku życia, a zatem nie została spełniona przesłanka określona wart. 17 ust. 1b u.ś.r., która wymaga ustalenia, czy niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W dalszej kolejności przyjął organ, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznał, iż ustawodawca z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczył osoby pozostające w związku małżeńskim. Ponadto ustalił, że I. W. w funkcjonowaniu wymaga wsparcia członków rodziny, jednak jest na tyle samodzielna, że opieka nad nią nie musi być sprawowana całodobowo. Nadto wskazał, iż Skarżący ma przyznane w okresie od 1 września 2021 r. do 30 września 2026 r. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazując na powyższe organ I instancji odmówił przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że jedną z przesłanek odmowy wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji był fakt, iż osoba wymagająca opieki – I. W. pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO stwierdziło, że pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" (art 17 ust 1 pkt 2 u.ś.r.) należy rozumieć także współmałżonków. Prowadzi to do wniosku, że art 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem powoływanie się przez organ I instancji na powyższy przepis jako podstawą odmowy świadczenia pielęgnacyjnego SKO uznało za nieprawidłowe.

W dalszej kolejności SKO stwierdziło, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez Skarżącego przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania Stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Następnie SKO wskazało, że I. W. pozostaje w związku małżeńskim ze Skarżącym, który zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Wałbrzychu z dnia 12 lipca 2021 r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 września 2026 r. Sama niepełnosprawna zaliczona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 5 lutego 2021 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby, ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 28 sierpnia 2012 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 października 2018 r. Skarżący jak wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2021 r. ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 września 2021 r. do 30 września 2026 r.

SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt: SK 2/17 i stwierdziło, że analiza treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do wniosku, iż w następstwie przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 u.ś.r.

SKO stwierdziło, że powyższe okoliczności nie przesądzają jednak o zasadności wniosku Skarżącego i konieczności ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle bowiem zgromadzonego materiału dowodowego Skarżący nie spełnia wszystkich przesłanek, od wystąpienia których ustawodawca wiąże możliwość uzyskania wnioskowanego świadczenia.

SKO wskazało, że zebrany w sprawie materiał dowodowy dowodzi, że opieka Skarżącego nie ma charakteru stałego. SKO podkreśliło, że nie neguje ani potrzeby wspomagania I. W. w zaspokajaniu jej codziennych potrzeb z uwagi na ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, ani też samego faktu udzielania wsparcia przez Skarżącego, jednakże z treści przeprowadzonego w dniu 13 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna jest osobą na tyle samodzielną, iż nie wymaga ona ' opieki stałej. Jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego I. W. oświadczyła, że mąż sprawuje nad nią opiekę od 2018r. z powodu jej stanu zdrowia, tj. wysoka krótkowzroczność, jaskra, mikrogruczolak głowy. Podczas wywiadu ustalono, że Skarżący wozi żonę do lekarza, na rehabilitację, wykupuje recepty, robi zakupy, pomaga w czynnościach domowych. Według oświadczenia I. W. mąż opiekuje się nią około 3 godziny dziennie, w zależności od potrzeb. Według Skarżącego nie jest on w stanie określić czasowo ile godzin opieka zajmuje. Stwierdził, iż jest to opieka całodobowa. Wykonuje on takie czynności jak: utrzymuje porządek w mieszkaniu, kontakt z lekarzami, wozi żonę na badania i rehabilitację, prowadzi sprawy związane z egzystencją (opłaty, sprawy finansowe, administracyjne), zakupuje leki, żywność. Jak podał w oświadczeniu opiekuje się żoną w przypadku wyjścia na spacery, podaje leki, posiłki, oraz napoje. Pomaga żonie w czynnościach higienicznych w momencie kiedy o to prosi (kąpiel, prysznic). Z ustaleń organu ponadto wynika, iż rodzina Skarżącego znana jest pracownikowi socjalnemu od lutego 2022 r. Do chwili obecnej w rodzinie prowadzony jest monitoring w związku z procedurą Niebieskiej Karty. Podczas wielokrotnie niezapowiedzianych wizyt w środowisku rodzina nie informowała pracownika socjalnego, że I. W. wymaga jakiejkolwiek pomocy innych osób. I. W. przebywając na rencie dorabia sobie sprzedażą wyrabianych przez nią ciast. Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym dnia 8 lutego 2023 r. przyznała, że z powodu inflacji nie ma klientów na jej wyroby (wzrost cen produktów). Jednocześnie poinformowała, że do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne zmotywowała ich pogarszająca się sytuacja finansowa. Z ustaleń pracownika wynika, że I. W. sama nie jeździ samochodem, wozi ją mąż. jednak samodzielnie porusza się po mieszkaniu, sama też wychodzi z domu. Sama przychodziła do MOPS na posiedzenia grupy roboczej. W dniu 31 stycznia 2023 r. była widziana przez pracownika socjalnego na "ul. [...]" jak prowadziła swoją mamę do lekarza. W ocenie pracownika socjalnego I. W. wymaga wsparcia członków rodziny z uwagi na stan zdrowia. Jednak jest na tyle samodzielna, że nie wymaga całodobowej opieki w zakresie higieny osobistej, podawania leków czy przygotowywania posiłków, te czynności wykonuje samodzielnie.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, odnoszące się w szczególności do zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad niepełnosprawną żoną, zdaniem SKO w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy opieką sprawowaną przez Stronę nad żoną a niewykonywaniem przez Stronę pracy.

W kontekście powyższej oceny SKO podkreśliło, że zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych, dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może bowiem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. W tej mierze SKO wskazało na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 270/21; z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 252/21; z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 128/21, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 415/21. Ponadto wskazało, że odnośnie zakresu sprawowanej opieki w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się także, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera wprawdzie definicji "sprawowania opieki", ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

SKO wskazało, że wedle przedstawionych powyżej ustaleń, opieka Skarżącego nad żoną, wynikająca z jej schorzeń, sprowadza się w zasadzie do wykonywania wszystkich czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego (robienia zakupów, sprzątania), a ponadto wspierania żony przy załatwianiu spraw urzędowych, dowożeniu do lekarzy, badania, rehabilitację. Tym samym, Strona w ramach sprawowanej opieki nad żoną nie wykonuje żadnych czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności lub dyspozycyjności o ściśle określonej porze i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Z podawanego przez Stronę zakresu sprawowanej opieki nie wynika, aby żona Strony była osobą leżącą, wymagającą pielęgnacji ran, odleżyn, pomocy w ubieraniu się czy przy utrzymaniu higieny (np. zmiany pieluchomajtek lub pampersów) albo karmienia. Co istotne większość czynności z zakresu opieki nad żoną (sprzątanie, zakupy itp.) są to zwyczajne czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, także takim, w którym nie ma osób niepełnosprawnych. Ponadto, tego rodzaju czynności, jakie obejmuje opisana w oświadczeniu i wywiadzie pomoc i opieka Strony nad żoną, wykonuje względem swoich bliskich wiele osób aktywnych zawodowo. Innymi słowy, zdaniem SKO, ustalony zakres opieki Strony nad żoną, biorąc pod uwagę rodzaj i częstotliwość składających się na nią czynności, nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez Skarżącego pracy. Przy właściwym zaplanowaniu i zorganizowaniu wskazywanych przez Stronę czynności opiekuńczych miałaby ona możliwość podjęcia pracy.

Reasumując, w ocenie SKO, poczynione w sprawie ustalenia dotyczące przebiegu i przyczyn braku aktywności zawodowej Strony oraz dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad żoną nie wykazały istnienia pozytywnej przesłanki wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną żoną. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie Stronie wnioskowanego świadczenia.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1.naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaną przez Niego opieką nad żoną podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego nad żoną wykluczającej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji. Wniósł o zobowiązanie organu I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Wniósł o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a wniół o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Sąd podziela korzystne dla Skarżącego stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażonym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W dalszej olejności nie ma sporu, że Skarżący jako małżonek jest uprawniony do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt wynika, że żona Skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od 26 października 2018 r.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest również, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Skarżący pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (legitymował się orzeczeniem uznającym go za częściowo niezdolnego do pracy do dnia 30 września 2026 r.). Organ w zaskarżonej decyzji, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r w sprawie o sygn. SK 2/17 prawidłowo zastosował się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia,

Zebrany materiał aktowy dowodzi jednak, że nie została spełniona kolejna z pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej: CBOSA).

W niniejszej sprawie poza sporem jest również fakt sprawowania opieki przez Skarżącego nad żoną, zatem należy wyjaśnić definicję opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad żoną a niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a więc czy istotnie Skarżący nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (vide: wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 5 lutego 2021 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności żony Strony datuje się od 26 października 2018 r., a orzeczenie zostało wydane na stałe. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności podano 04 – O, czyli niepełnosprawność związana z chorobami narządu wzroku. W wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 lutego 2023 r. ustalono, że żona Skarżącego jest osobą na tyle samodzielną, iż nie wymaga opieki stałej. Podczas wywiadu ustalono, że Skarżący wozi żonę do lekarza, na rehabilitację, wykupuje recepty, robi zakupy, pomaga w czynnościach domowych. Według oświadczenia I. W. Skarżący opiekuje się nią około 3 godziny dziennie, w zależności od potrzeb. Skarżący nie jest on w stanie określić czasowo ile godzin opieka zajmuje. Stwierdził, iż jest to opieka całodobowa. Skarżący wykonuje takie czynności jak: utrzymuje porządek w mieszkaniu, kontakt z lekarzami, wozi żonę na badania i rehabilitację, prowadzi sprawy związane z egzystencją (opłaty, sprawy finansowe, administracyjne), zakupuje leki, żywność. Jak podał w oświadczeniu opiekuje się żoną w przypadku wyjścia na spacery, podaje leki, posiłki, oraz napoje. Pomaga żonie w czynnościach higienicznych w momencie kiedy o to prosi (kąpiel, prysznic). Z ustaleń organu ponadto wynika, iż rodzina Skarżącego znana jest pracownikowi socjalnemu od lutego 2022 r. Do chwili obecnej w rodzinie prowadzony jest monitoring w związku z procedurą Niebieskiej Karty. Podczas wielokrotnie niezapowiedzianych wizyt w środowisku rodzina nie informowała pracownika socjalnego, że żona Skarżącego wymaga jakiejkolwiek pomocy innych osób. Żona Skarżącego przebywając na rencie dorabia sobie sprzedażą wyrabianych przez nią ciast. Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym dnia 8 lutego 2023 r. przyznała, że z powodu inflacji nie ma klientów na jej wyroby (wzrost cen produktów). Jednocześnie poinformowała, że do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne zmotywowała ich pogarszająca się sytuacja finansowa. Z ustaleń pracownika wynika, że żona Skarżącego sama nie jeździ samochodem, wozi ją mąż. jednak samodzielnie porusza się po mieszkaniu, sama też wychodzi z domu. Sama przychodziła do MOPS na posiedzenia grupy roboczej. W dniu 31 stycznia 2023 r. była widziana przez pracownika socjalnego na "ul. [...]" jak prowadziła swoją mamę do lekarza. W ocenie pracownika socjalnego żona Skarżącego wymaga wsparcia członków rodziny z uwagi na stan zdrowia. Jednak jest na tyle samodzielna, że nie wymaga całodobowej opieki w zakresie higieny osobistej, podawania leków czy przygotowywania posiłków, te czynności wykonuje samodzielnie.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz bycie w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznał organ w zaskarżonej decyzji, odmowę przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad żoną. Zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach nie są na tyle angażujące, aby Strona nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Co istotne, Skarżący nie wykonuje przy żonie czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, gdyż jego żona nie jest osobą stale leżącą, wymagającą leczenia odleżyn, karmienia, czy pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacja przetok, podawania leków w drodze iniekcji czy kroplówki, itp.). Opieka Skarżącego nad żoną, wynikająca z jej schorzeń, sprowadza się w zasadzie do wykonywania czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego (robienie zakupów, sprzątanie, robienie opłat) a ponadto wspierania żony przy załatwianiu spraw urzędowych, dowożeniu do lekarzy, na badania, rehabilitację. Czynności te nie muszą być świadczona przez Stronę w sposób ciągły i nieprzerwany, wymagający stałej jej obecności przy żonie. Zakres i rodzaj świadczonej przez Skarżącego opieki nad żoną w żaden sposób nie wyłącza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, W przeważającej mierze stanowią one czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Takiego związku przyczynowo – skutkowego Sąd nie dopatrzył się w sytuacji Skarżącego. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nieuzasadniony jest więc zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które powodowałoby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, działając na podstawie przepisów art. 151.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.