Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 170/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a)  i art. 145 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 7 marca 2024 r. nr S-KO.441/84/2024 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta Zambrów z dnia 9 lutego 2024 r. numer SR.5211.1.32.2023.KD ZZ; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

U podstaw zaskarżonego do tut. Sądu rozstrzygnięcia legły następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Burmistrz Miasta Zambrów decyzją z dnia 3 stycznia 2024 r. nr SR.5211.1.32.2023.KD wygasił z dniem 20 grudnia 2023 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży nr SKO.441/5/2020 z dnia 27 stycznia 2020 r. przyznającą B. Z. (dalej powoływanej jako: "Skarżąca") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem R. S. od 1 listopada 2019 r na czas nieokreślony. Powyższa decyzja ta stała się ostateczna z dniem 23 stycznia 2024 r.

Następnie decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. nr SR.5211.1.32.2023.KD ZZ Burmistrz Miasta Zambrów uznał pobrane przez Skarżącą świadczenie pielęgnacyjne za okres od 21 grudnia 2023r. do 31 grudnia 2023r. w kwocie 872,20 zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, tj. od 1 stycznia 2024r. do dnia spłaty. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał na przepis art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej w skrócie: "u.ś.r.").

Od tej decyzji odwołanie złożyła Skarżąca zarzucając jej naruszenie: (-) art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez niezasadne przyjęcie, iż Skarżąca powinna pobrać świadczenie pielęgnacyjne w kwocie przysługującej za niepełny miesiąc, w sytuacji gdy wypłacona kwota miesięcznego świadczenia pielęgnacyjnego była jej należna; (-) art 30 ust 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, iż świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego zostało nienależnie pobrane, jako wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Powołując się na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, iż pobrane w okresie od 21.12.2023 r. do 31.12.2023 r. świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 872,20 zł nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, a tym samym nie zachodzi konieczność jego zwrotu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z dnia 7 marca 2024r. nr S-KO.441/84/2024 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 i ust. 8 u.ś.r. wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium zaznaczyło jednocześnie, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane ma charakter obiektywny i do jego stwierdzenia niezbędne jest wyłącznie ustalenie, że świadczenie było wypłacane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia oraz że osoba uprawniona była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przy czym, jak dalej podkreśliło SKO, tylko niepouczenie świadczeniobiorcy o ustaniu czy zawieszeniu prawa do pobierania określonego świadczenia rodzinnego prowadzi do tego, że świadczenie takie nie jest uznawane za nienależnie pobrane, a więc nie ma obowiązku jego zwrotu. W ocenie SKO nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest każde świadczenie, które zostało wypłacone mimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia, lecz tylko takie, co do którego osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Dalej odwołując się do okoliczności sprawy Kolegium stwierdziło, że Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została powiadomiona, że ma obowiązek niezwłocznie powiadomić gminny organ właściwy o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zdaniem Kolegium Skarżąca wiedziała, że otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, skoro zaś ojciec zmarł w dniu 20 grudnia 2023 r., to od 21 grudnia 2023r. Skarżąca nie sprawowała już nad nim opieki i dlatego też od tej daty świadczenie pielęgnacyjne jej się nie należało. Skarżąca o śmierci ojca powiadomiła MOPS w Zambrowie dopiero w dniu 29 grudnia 2023 r. W tych okolicznościach, Kolegium uznało, że od dnia 21 grudnia 2023 r. Skarżącej nie przysługuje już świadczenie pielęgnacyjne, dlatego też organ I instancji słusznie orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 21 grudnia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. Odnosząc się zaś do argumentacji odwołania SKO uznało, że nie może ona wpłynąć na jej uchylenie bądź zmianę. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem podzielnym, dlatego też za okres nie sprawowania opieki nad ojcem można było wyliczyć kwotę świadczenia podlegającego zwrotowi. Końcowo Kolegium poinformowało, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Na powyższą decyzję skargę do tut. Sądu złożyła Skarżąca zarzucając jej naruszenie:

1) art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez niezasadne przyjęcie, iż Skarżąca powinna pobrać świadczenie pielęgnacyjne w kwocie przysługującej za niepełny miesiąc, w sytuacji gdy wypłacona kwota miesięcznego świadczenia pielęgnacyjnego była jej należna;

2) art 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, iż świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego zostało nienależnie pobrane, jako wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

3) art. 30 ust. 8 u.ś.r. poprzez przyjęcie świadczenie pobrane przez Skarżącą jest nienależnie pobrane i jako takie podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Powołując się na powyższe zarzuty Skarżącą wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji wskazując, iż pobrane w okresie od 21.12.2023 r. do 31.12.2023 r. świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 872,20 zł nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, a tym samym nie zachodzi konieczność jego zwrotu. W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła, że otrzymała świadczenie pielęgnacyjne w dniu 19 grudnia 2023 r., a zatem przed śmiercią jej ojca, który zmarł w dniu 20 grudnia 2023 r. W momencie wypłaty świadczenia osoba, nad którą sprawowała opiekę żyła i wypłacone świadczenie zostało wypłacone należnie. Skoro zaś Skarżąca nie wiedziała, że jej ojciec umrze, to nie można jej przypisać tego, iż działała w złej wierze i przyjmując to świadczenie wiedziała, że jest nienależne, bowiem w momencie wypłaty było ono należne. Na marginesie podkreśliła również, że organ zarzuca jej, że o śmierci poinformowała dopiero w dniu 29 grudnia 2023 r., tymczasem, jak wyjaśniła, osoba znajdująca się w żałobie spowodowanej śmiercią ojca w pierwszej kolejności musi zając się formalnościami pogrzebowymi, a nie zgłoszeniem faktu śmierci w MOPS. Ponadto w okresie pomiędzy śmiercią, a zgłoszeniem wypadał weekend oraz Święta Bożego Narodzenia, zatem nie można zarzucić Skarżącej nadmiernego opóźnienia z tego tytułu. Jej zdaniem aby doszło do zaistnienia przesłanki nienależności świadczenia, organ powinien wykazać, iż jest ona osobą, która pobrała świadczenia, działając z pełną świadomością tego, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tymczasem ani organ I instancji, ani SKO nie wykazało tego, że po stronie Skarżącej istniała świadomość nienależności pobrania świadczenia, bowiem takiej świadomości nie było. Ponadto podkreśliła, że nie została pouczona o okolicznościach, w jakich pobierane przez nią świadczenie pielęgnacyjne może zostać uznane za nienależnie pobrane. Na potwierdzenie zasadności swego stanowiska Skarżąca powołała wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2022r., sygn. akt I OSK 427/21 oraz z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1870/21.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ sprawy, a tym samym uzasadniało ich uchylenie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu nie może podzielić stanowiska organów uznającego pobrane przez Skarżącą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, za okres od 21 grudnia do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 872,20 zł, za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 u.ś.r. i zobowiązującego do jego zwrotu.

Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W niniejszej sprawie organy uznały, że ziściła się przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., co stanowiło podstawę do uznania wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przypadający po śmierci ojca Skarżącej za nienależnie pobrane. Tymczasem w ocenie Sądu sytuacja określona w tym przepisie nie miała miejsca, a tym samym nie było podstaw prawnych do uznania, że wypłacone Skarżącej za okres od 21 do 31 grudnia 2023r. świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Po pierwsze, należy przypomnieć, na co słusznie zwróciła uwagę Skarżąca, że wypłacenie świadczenie za miesiąc grudzień 2023 r. nastąpiło "z góry", w czasie kiedy w obrocie prawnym pozostawała decyzja o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (decyzja SKO w Łomży z dnia 27 stycznia 2020r. przyznająca świadczenie) i w czasie, kiedy ojciec Skarżącej bezspornie żył. Brak było zatem jakichkolwiek powodów, aby świadczenia tego nie wypłacić, a tym bardziej uznać że było ono nienależne. Świadczenie pielęgnacyjne jest wypłacane miesięcznie i służy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną. Okoliczność, że w ciągu miesiąca (20 grudnia 2023r.) ojciec Skarżącej zmarł w żaden sposób nie przesądza o tym, że wypłacone jej uprzednio świadczenie stało się nienależnie pobrane. Jego cel został bowiem zrealizowany już w momencie wypłaty, co nastąpiło 19 grudnia 2023r., kiedy niepełnosprawny żył. Trudno też wyobrazić sobie, aby wykorzystanie tego świadczenia miało następować proporcjonalnie do upływu kolejnych dni miesiąca, ani tym bardziej, aby osoba uprawniona z dniem następującym po śmierci podopiecznego, miałaby podjąć zatrudnienie, z którego zrezygnowała lub nie podjęła w celu sprawowania opieki.

Po drugie, wypłacone w tych okolicznościach świadczenie pielęgnacyjne nie spełnia żadnego z wymienionych w art. 30 ust. 2 u.ś.r. kryteriów pozwalających na uznanie go za nienależnie pobrane. W szczególności, wbrew przekonaniu Kolegium, nie jest to świadczenie, o którym mowa w pkt 1 tego przepisu. W tym miejscu należy przypomnieć, że świadczenie za miesiąc grudzień niewątpliwie wypłacone zostało Skarżącej jako osobie wskazanej w decyzji o jego przyznaniu, a decyzja ta w dacie wypłaty świadczenia pozostawała w obrocie prawnym. Późniejsze wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji mogłoby skutkować uznaniem wypłaconego na jej podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jedynie wówczas, gdyby stwierdzona została nieważność decyzji z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie przyznane zostało na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca albowiem decyzja Burmistrza Miasta Zambrów z dnia 3 stycznia 2024 r., uchylająca decyzję przyznającą Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, wydana została na podstawie art. 163 k.p.a., a więc w innym trybie i z innym skutkiem aniżeli wskazane powyżej.

Ponadto, na co w zasadzie trafnie zwróciło uwagę Kolegium, ale wyciągnęło z tego nieprawidłowe wnioski, ażeby przepis art. 30 ust. 2 pk1 u.ś.r. mógł być podstawą do uznania wypłaconego świadczenia za nienależne pobrane osoba pobierająca świadczenia powinna być pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Analiza przytoczonego przepisu wskazuje, że o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z rzeczywistym skorzystaniem z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale – jak prawidłowo podkreślił to autor skargi kasacyjnej – przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3417/18, 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19, 27 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1525/12 oraz z 17 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 922/21, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, a zatem czy został skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Podkreślenia przy tym wymaga, że wspomniane pouczenie nie powinno sprowadzać się do powtórzenia treści przepisów prawa, ale powinno być zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy, tak aby miał on świadomość pobierania nienależnego świadczenia (zob. też wyroki NSA z 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 708/21, czy z 19 października 2022 r., sygn. akt I OSK 581/21, CBOSA).

Nie ulega zatem wątpliwości, że dla oceny legalności decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, którego podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenie o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Zatem osoba pobierająca świadczenie rodzinne musi zostać prawidłowo, w sposób czytelny i zrozumiały pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania (zob. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2023r., sygn. akt I OSK 1365/22, CBOSA). W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy nie sprostały tym wymaganiom. W niniejszej sprawie, wbrew wywodom SKO, nie można bowiem uznać, aby Skarżąca została należycie poinformowana o przyczynach powodujących utratę prawa do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Pouczenia bowiem zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za prawidłowe. Z kolei brak prawidłowego pouczenia oznacza, że osoba pobierająca świadczenia nie ma obowiązku ich zwrotu, choćby nawet z innych źródeł mogła dowiedzieć się o tych okolicznościach.

Pouczenia takiego nie zawierała doręczona Skarżącej decyzja SKO w Łomży z dnia 27 stycznia 2020 r. przyznająca jej prawo świadczenia pielęgnacyjnego. W decyzji nie zamieszczono nawet zobowiązania do powiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia, zaś formularz wniosku o ustalenie prawa do świadczenia złożonego przez skarżącą zawiera, jak już wyżej wskazano ogólną formułkę, z której trudno wywnioskować o jakie sytuacje może chodzić. Nie ulega wątpliwości, że tak sformułowane pouczenie we wniosku, nieprecyzujące sytuacji, w których dochodzi do utraty prawa do świadczeń, w istocie pouczeniem nie jest, do tego brak pouczenia w decyzji, wszystko to nie wypełnia dyspozycji omawianego przepisu (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Właściwe pouczenie o ile nie znajduje się w treści decyzji ustalającej świadczenie winno być zamieszczone w odrębnym piśmie właściwie doręczonym, z którego następnie strona może korzystać w okresie pobierania świadczenia.

Ponadto, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 6 czerwca 2023r. (sygn. akt I OSK 1365/22) dla oceny, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji uznać należy, że pouczenie, o którym mowa w omawianym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas określonego nienależnego świadczenia rodzinnego.

Uwzględniając zatem okoliczności niniejszej sprawy i udzielone Skarżącej ogólnikowe pouczenie należy stwierdzić, że jest ono nieskuteczne. Nie sposób bowiem przyjąć, że korzystając z pobranego w okresie 21-31 grudnia 2023 r. świadczenia pielęgnacyjnego, Skarżąca działała w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane.

Sąd dostrzega intencje organów i powody, dla których wydane zostały kontrolowane rozstrzygnięcia, tym niemniej ustawodawca w treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującej w dacie śmierci ojca Skarżącej, nie przewidział takiej sytuacji, jaka miała miejsce na gruncie niniejszej sprawy. W żaden jednak sposób nie upoważnia to organów administracji publicznej do uregulowania sytuacji, gdy śmierć osoby uprawnionej następuje już po przekazaniu przez organ pomocowy środków z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że w wyniku nowelizacji u.ś.r. obowiązującej od dnia 1 stycznia 2024r. wprowadzony został przepis art. 17 ust. 4a regulujący taką właśnie sytuację. Zgodnie z tym przepisem w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba sprawująca opiekę zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki. Powyższa regulacja nie mogła mieć jednak zastosowania w okolicznościach przedmiotowej sprawy albowiem dotyczy sytuacji gdy śmierć osoby wymagającej opieki nastąpiła po 31 grudnia 2023r.

Konkludując należało stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, co doprowadziło do nieuprawnionego uznania wypłaconego Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 872,20 zł za nienależnie pobrane, co z kolei skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponadto, w tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu należało uznać, że przyczyny uzasadniające uchylenie kontrolowanych decyzji powodują, że postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania wypłaconego Skarżącej świadczenia za nienależnie pobrane jest bezprzedmiotowe, co skutkowało orzeczeniem o jego umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku orzekł jak w sentencji wyroku.