Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 247/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 32 ust. 6; art. 39 ust. 4; art. 39a
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 3 marca 2022 r. nr SKO.1766/21 w przedmiocie odmowy przyznania zwrotu kosztów przejazdu dziecka niepełnosprawnego i jego opiekuna do przedszkola oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżąca E. K. we wniosku z dnia 28 stycznia 2021 r., zwróciła się do Burmistrza Miasta B. o dofinansowanie kosztów dojazdu córki M. M. W. do Przedszkola I. w B.. Do wniosku dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności dziecka z dnia 10 maja 2019 r. wydane przez W. Z. do spraw O. o N. w W. P., orzeczenie nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 20 października 2017 r. wydane przez Z. O. P. P.-P. w B. oraz pismo z dnia 26 stycznia 2021 r., z którego treści wynikało, że dyrektor Przedszkola I. zobowiązała się zagwarantować bezpłatnie dowóz córki skarżącej do placówki w okresie od dnia 27 stycznia 2021 r. do dnia 26 lutego 2021 r. We wniosku podniosła, że z uwagi na brak samochodu nie jest w stanie dowozić córki do przedszkola we własnym zakresie.

Burmistrz Miasta B. decyzją z dnia 2 marca 2021 r. odmówił skarżącej przyznania zwrotu kosztów przejazdu niepełnosprawnego dziecka i jego opiekuna do Przedszkola I. w B.. Powołując się na treść art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, ze zm.) wyjaśnił, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice. Organ wskazał, że według złożonych dokumentów dziecko w okresie od 27 stycznia 2021 r. do 26 lutego 2021 r. było dowożone do placówki bezpłatnie. Ponadto brak ponoszenia kosztów przewozu córki podniosła również wnioskodawczyni w treści złożonego wniosku, gdzie jako datę końcową bezpłatnego transportu podała dzień 28 lutego 2021 r. oraz wyraziła nadzieję na kontynuację takiego sposobu dowozu. Jednocześnie organ podkreślił, że skarżąca wniosła o zwrot kosztów przewozu na rzecz placówki przedszkolnej, która sama we wskazanym okresie dowoziła dziecko. Natomiast z treści art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego wynika, że prawo zwrotu kosztów przejazdu dziecka należy się rodzicom dziecka, jako osobom zapewniającym jego transport, a nie podmiotowi, który to zadanie realizuje. Skarżąca nie ponosiła kosztów przejazdu dziecka do dnia 28 lutego 2021 r. oraz nie podała jednoznacznych informacji o sposobie dowozu dziecka w dalszej części roku szkolnego 2020/2021. W ocenie organu brak potwierdzenia ponoszenia kosztów przewozu dziecka do placówki przedszkolnej przez skarżącą uniemożliwia uzyskanie przez nią zwrotu tych kosztów.

Pismem z dnia 17 marca 2021 r. skarżąca odwołała się od decyzji Burmistrza Miasta B..

Decyzją z dnia 31 maja 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wyjaśniło, że zgadza się ze stwierdzeniem organu I instancji, iż nie można żądać zwrotu kosztów dojazdu na rzecz placówki przedszkolnej, gdyż zwrot takich kosztów należy się jedynie rodzicom. Dodatkowo stwierdzono, że z akt sprawy wynika, iż córka skarżącej w okresie od 27 stycznia 2021 r. do 26 lutego 2021 r. była dowożona do przedszkola bezpłatnie, tak więc skarżąca nie ponosiła żadnych kosztów dojazdu w tym okresie. Jednakże Kolegium nie zgodziło się z organem w zakresie odmowy przyznania zwrotu kosztów przejazdu za pozostały okres. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał mianowicie, że skarżąca nie podała jednoznacznych informacji o sposobie dowożenia dziecka w dalszej części roku szkolnego, a z uwagi na powyższe, czyli brak potwierdzenia ponoszenia kosztów przewozu dziecka do przedszkola przez wnioskodawczynię stanowi o niemożliwości uzyskania ich zwrotu. Jednakże według organu odwoławczego, w toku postępowania organ pierwszej instancji nie wzywał skarżącej do wskazania sposobu dowozu dziecka do przedszkola po dniu 26 lutego 2021 r. oraz nie podjął innych czynności w celu ustalenia tych okoliczności, choćby poprzez skierowanie zapytania do placówki przedszkolnej, a tym samym pominął, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Burmistrz Miasta B. decyzją z dnia 28 września 2021 r. ([...]) odmówił przyznania zwrotu kosztów przejazdu dziecka niepełnosprawnego M. M. W. i jego opiekuna do Przedszkola I. w B..

W uzasadnieniu wskazano, że stosując się do wytycznych organu II instancji wezwano skarżącą do złożenia niezbędnych wyjaśnień i dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nie uzupełniła dokumentacji, jedynie załączyła nowe orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka nr [...] z dnia 18 sierpnia 2021 r. Oświadczyła również, że zawarła ustną umowę z dyrektor Przedszkola na transport dziecka do placówki. Ponadto skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających ponoszony koszt dowożenia dziecka niepełnosprawnego do placówki. Powołując się na treść art. 32 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe organ wyjaśnił, że Gmina M. B. zapewnia dzieciom niepełnosprawnym bezpłatny transport do placówek. Skarżąca nie zgłosiła zaś chęci przewozu dziecka transportem gminnym, a z przedłożonych dokumentów wynika, że dziecko było dowożone do placówki bezpłatnie na jej koszt. Skarżąca jako uprawnione do otrzymania zwrotu kosztów dowożenia jej córki wskazuje Przedszkole [...] Ponownie powołując się na treść art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, organ I instancji wyjaśnił, że zwrot kosztów przewozu dziecka przysługuje rodzicom, natomiast skarżąca nie ponosiła kosztów przejazdu dziecka do dnia 28 lutego 2021 r. oraz w ogóle nie wskazała wysokości kosztów ponoszonych na dowóz dziecka niepełnosprawnego do placówki przedszkolnej w dalszej części roku szkolnego 2020/2021.

Pismem z dnia 15 października 2021 r. skarżąca odwołała się od decyzji Burmistrza Miasta B..

Decyzją z dnia 3 marca 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że w dacie składania wniosku córka skarżącej M. M. W. miała ukończone 7 lat. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 4 lutego 2021 r. (sygn. akt [...] została zaliczona do osób niepełnosprawnych do dnia 31 maja 2021 r. Ponadto z treści wniosku z dnia 26 stycznia 2021 r. wynika, iż Przedszkole I. zobowiązało się zagwarantować dowóz córki skarżącej do przedszkola bezpłatnie od 27 stycznia 2021 r. do 26 lutego 2021 r. W piśmie z dnia 19 stycznia 2022 r. Dyrektor Przedszkola I. wyjaśniła, że zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady Miasta B. organ prowadzący podmiot, o którym mowa w § 1 ust. 1, w terminie do 5 każdego miesiąca przedkłada w Urzędzie Miasta B. miesięczną zbiorczą informację o faktycznej liczbie uczniów. Placówka nie zapewnia dowozu M. M. W. do szkoły. Zgodnie z decyzją nr [...] z dnia 25 sierpnia 2020 r. w sprawie odroczenia spełniania obowiązku szkolnego, M. M. W. w roku szkolnym 2020/2021 realizowała roczne przygotowanie przedszkolne.

Ponadto Kolegium podkreśliło, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo oświatowe, nie można żądać zwrotu kosztów dojazdu na rzecz placówki przedszkolnej, gdyż zwrot takich kosztów należy się rodzicom. W okresie od 27 stycznia 2021 r. do 26 lutego 2021 r. córka skarżącej była dowożona do przedszkola bezpłatnie, a zatem skarżąca nie ponosiła żadnych kosztów dojazdu w tym okresie. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika także, by skarżąca ponosiła takie koszty w okresie późniejszym. Ponoszenie takich kosztów przez Przedszkole nie daje podstawy do refundacji tych kosztów ani na rzecz rodzica, ani też na rzecz placówki przedszkolnej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca E. K. zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest "instytucjonalnym znęcaniem, krzywdząca, stronnicza, dyskryminująca". W ocenie skarżącej organy obu instancji nie wzięły pod uwagę wszystkich okoliczności.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Burmistrza Miasta B..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona, bowiem nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wymagają wyjaśnienia dwie kwestie natury proceduralnej. Pierwsza dotyczy trybu rozpoznania sprawy, druga zaś wniosku strony o przesłuchanie świadków w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Otóż, skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, natomiast skarżąca nie żądała przeprowadzenia rozprawy w odpowiednim, przewidzianym ustawą terminie. Z tego względu zawarty w piśmie skarżącej z dnia 2 maja 2023 r. "wniosek o jawność postępowania" – nie mógł zostać uwzględniony i skutkować zmiany ustalonego już przez sąd trybu rozpoznania sprawy, gdyż złożony został po terminie określonym w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skoro bowiem odpis odpowiedzi na skargę, w której organ sformułował wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym doręczono skarżącej w dniu 27 czerwca 2022 r., to 14-dniowy ustawowy termin do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy (sprzeciwu), upłynął bezskutecznie z dniem 11 lipca 2022 r. Nie było tym samym również podstaw do odroczenia wyznaczonego terminu posiedzenia, wobec braku przesłanek stosowanego odpowiednio art. 109 p.p.s.a.

Jednocześnie należało mieć na uwadze, że stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów jedynie w sytuacji, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie występowały istotne wątpliwości, które wymagałyby wyjaśnienia, poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, zgodnie z wnioskiem skarżącej. Dowody zgromadzone w toku postępowania przed organami obu instancji były bowiem wystarczające do jej rozstrzygnięcia i nie zachodziła potrzeba uzupełnienia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Przechodząc do istoty sprawy należy zauważyć, że odmowa zapewnienia bezpłatnego transportu jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, inną niż decyzje i postanowienia wymienione w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a., na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Według tego przepisu, przedmiotem skargi do sądu administracyjnego mogą być inne niż decyzje lub postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie organ wydał wprawdzie decyzję administracyjną, jednakże w istocie rozstrzygnięcie to jest czynnością z zakresu administracji publicznej stanowiącą odpowiedź na wniosek skarżącej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, czynności przyjmują postać działań faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że uprawnienie lub obowiązek wynika z przepisu prawa, jeżeli ich powstanie nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej. W takich przypadkach do konkretyzacji prawnego stosunku administracyjnego dochodzi w drodze aktu lub czynności podejmowanej przez organy administracji publicznej, których przedmiotem jest przyznanie (odmowa przyznania), stwierdzenie (odmowa stwierdzenia) albo uznanie (odmowa uznania) określonego uprawnienia lub obowiązku wynikających z mocy powszechnie obowiązującego przepisu prawa (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK1457/19.). Taki charakter ma niewątpliwie zaskarżona czynność, która stanowi odpowiedź na wniosek konkretnie oznaczonego podmiotu w kwestii przysługiwania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Dlatego mając to na względzie wskazać należy, że mimo, iż rozstrzygnięcia organów przybrały postać decyzji administracyjnych, to nie stanowiło to przeszkody do rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, jak również tego rodzaju uchybienie procesowe nie miało żadnego wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 poz. 900 – dalej jako "ustawa"), w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez skarżącą wniosku.

Zgodnie z art. 32 ust. 6 tej ustawy, obowiązkiem gminy jest zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 (dzieci w wieku powyżej 7 lat, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, objęte wychowaniem przedszkolnym) bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.

Stosownie do art. 39 ust. 4 ustawy obowiązkiem gminy jest:

1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywają się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Przypomnieć należy, że córka skarżącej w dacie złożenia wniosku o zwrot kosztów przejazdu miała już ukończone 7 lat. Natomiast wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt [...], zaliczono dziecko skarżącej do osób niepełnosprawnych do dnia 31 maja 2021 r. Ponadto w dniu 20 października 2017 r. wydano orzeczenie nr [...] orzekające o potrzebie kształcenia specjalnego dla M. W..

Sposób realizacji obowiązku dowozu niepełnosprawnych dzieci do placówek oświatowych określony został w art. 39a ustawy. Zgodnie z tym przepisem, obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców (ust. 1). Zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wzoru podanego w art. 39a ust. 2 ustawy.

Zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (art. 39a ust. 4 ustawy). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (art. 39a ust. 5 ustawy).

Powyższe uregulowania są w okolicznościach tej sprawy jednoznaczne. Wynika z nich, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie dzieciom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej placówki edukacyjnej. Są przy tym dwie formy zapewnia przez gminę realizacji powyższego obowiązku: 1) bezpośrednio przez gminę we własnym zakresie albo 2) poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży, uczniów i rodziców, wówczas gdy dowożenie zapewnione jest przez rodziców.

W rozpoznawanej sprawie w okresie od 27 stycznia 2021 r. do 26 lutego 2021 r. skarżąca nie ponosiła żadnych kosztów przejazdu córki do przedszkola, a we wniosku zwróciła się z prośbą o zwrot kosztów przejazdu dziecka na rzecz Przedszkola I. Zaznaczyć należy, że Przedszkole zobowiązało się dowozić dziecko skarżącej do przedszkola bezpłatnie. Nie wykazała też strona by sama koszty takie ponosiła w późniejszym okresie.

W takiej zaś sytuacji, jeżeli sami rodzice nie zapewniają przejazdu niepełnosprawnego dziecka do przedszkola, mogą wówczas żądać od gminy zapewnienia ich dziecku bezpłatnego transportu i opieki w czasie takiego przewozu. Wybór formy realizacji obowiązku gminy należy bowiem do rodziców. Natomiast w ustawie nie przewidziano zwrotu kosztów przejazdu dziecka na rzecz placówki szkolnej lub przedszkola, nawet wtedy kiedy tego rodzaju placówka taki obowiązek w rzeczywistości realizuje samodzielnie. Jedynymi bowiem podmiotami uprawnionymi do zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnych dzieci są rodzice. Jednocześnie należało mieć na uwadze, że zgodnie z art. 39a ust. 6 ustawy, jeżeli rodzice powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, koszty przewozu ustala się zgodnie z art. 39a ust. 2 ustawy. A zatem zwrot kosztów przejazdu dziecka przysługuje wyłącznie rodzicowi, ale pod warunkiem rzeczywistego ponoszenia go przez rodzica na rzecz właściwej placówki. Natomiast z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy w ogóle nie wynika, by skarżąca poniosła jakiekolwiek koszty dowożenia córki do przedszkola, bowiem to sama placówka bezpłatnie wykonywała przewóz niepełnosprawnego dziecka i jego opiekunka do przedszkola.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej czynności jasno wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącą oraz w sposób wyczerpujący, jasny i prawidłowy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym.

Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – obowiązany był skargę jako bezzasadną oddalić, o czym orzekł w sentencji wyroku.