Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1379/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 5
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Teresa Randak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor ZUS Oddziału w C. – dalej określanym "Dyrektor" – po rozpoznaniu wniosku M. G. – dalej określanej zamiennie "wnioskodawczyni", "zobowiązana" lub "skarżąca" – o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w sprawie [...] z dnia [...]r., którą odmówiono umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 03/2009 - 02/2011 w łącznej wysokości 30 504,67 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, Dyrektor wskazał, że w dniu 09.07.2015 r. wydana została decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 03/2009 - 02/2011, ponieważ zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt.3, 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 121) uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Zdaniem tego organu zobowiązana nie wykazała także, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Domagając się ponownego rozpoznania sprawy zobowiązana zarzuciła organowi I instancji nieprawidłowe przeprowadzenie postępowaniem administracyjnym, podczas którego organ ten nie dokonał w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Wnioskodawczyni zarzuciła ponadto organowi I instancji, iż nie poinformował jej jakie przesłanki umożliwiają organowi podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek oraz, że nie uzasadnił w decyzji okoliczności skutkujących odmową umorzenia.

Pismem z dnia 29.07.2015 r. organ poinformował zobowiązaną o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz możliwości uzyskania wszelkich informacji dotyczących faktycznych i prawnych okoliczności związanych z rozpatrzeniem niniejszego wniosku. Na powyższe pismo zobowiązana nie zareagowała.

Dyrektor ZUS utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w pierwszej kolejności odwołał się do art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 121), zgodnie z którym, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, której przypadki określone są w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Dyrektor uznał, iż organ I instancji prawidłowo przyjął, iż nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ choć działalność gospodarcza nie jest już co prawda prowadzona, jednak jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Ustalono ponadto, że wnioskodawczyni posiada składnik majątkowy w postaci nieruchomości, którą określiła jako "rolną" o powierzchni 250 m2, na współwłasność w części VI, której spieniężenie pozwoliłoby uregulować należności z tytułu nieopłaconych składek. Zaakcentował, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21.06.2000 r., I SA/Ka 14/199).

Jednocześnie zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny Dyrektor stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż zobowiązana nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną i zdrowotną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zobowiązana nie ponosi bowiem wydatków związanych z utrzymaniem oraz nie wykazała by stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie jej zatrudnienia będącego źródłem dochodu. We wniosku z dnia 06.03.2015r. o rozłożeniu na raty należności zobowiązana poinformowała, iż jej syn złożył oświadczenie że pomoże w spłacie zaległości. W dniu 30.04.2015r. zobowiązana podpisała z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o rozłożeniu na raty nieopłaconych należności, więc nawet z jej ocenie wynika, że jest w stanie podjąć się spłaty powstałego zobowiązania.

Odnosząc się do argumentu, że zobowiązana nie została poinformowana o wszystkich okolicznościach pozwalających zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami na umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, Dyrektor wskazał, że była poinformowana, iż ma prawo brać udział w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powyższego prawa zobowiązana nie skorzystała. Wnioskodawczyni został również udostępniony numer kontaktowy, pod którym mogła uzyskać interesujące ją informację.

Za nieuzasadnione uznał Dyrektor zarzucanie organowi, iż nie wezwał wnioskodawczyni do złożenia dodatkowej dokumentacji ponieważ nie jest możliwym określenie całości dokumentacji, niezbędnej do podjęcia rozstrzygnięcia, gdyż przesłanki warunkujące umorzenie mogą ale nie muszą wystąpić u konkretnej osoby wnioskującej o umorzenie należności. Jednocześnie "oświadczenie o stanie majątkowym" złożone przez zobowiązaną, nie zostało wypełnione w całości. Wnioskodawczyni nie uzupełniła informacji o stanie zdrowia, oraz nie podała dodatkowych informacji mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku – w sytuacji, gdy w oświadczeniu zostało podane jakie mogą to być informacje. Pominięcie w złożonym oświadczeniu tych informacji stanowi podstawę do przypuszczenia, iż takie okoliczności jak zły stan zdrowia zobowiązanej lub członka rodziny uniemożliwiający podjęcia zatrudnienia, lub zdarzenia i okoliczności skutkujące pozbawieniem możliwości opłacenia należności nie wystąpiły w sposób bezsprzeczny. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny". Stwierdzenie użyte w ww. przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia przesłanek spoczywa na dłużniku.

W decyzji z dnia 09.07.2015r. zostały wymienione wszystkie przesłanki warunkujące możliwość umorzenia nieopłaconych składek. Posiadając wiedzę na temat wszelkich podstaw prawnych pozwalających Zakładowi na wydanie pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia, zwracając się do organu II instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana nie przytoczyła żadnych nowych okoliczności, które nie zostałyby zbadane przez organ I instancji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części należnych zobowiązań. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawczyni wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności gospodarczej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana nie zgodziła się z Dyrektorem ZUS, że nie spełniła przesłanek warunkujących umorzenie należności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.o.u.s. Wskazała, że nie uzyskiwała dochodów pozwalających na regularne płacenie składek, że w 2011 r. zawiesiła działalność gospodarczą, a w 2013 r. całkowicie ją zlikwidowała. Jak podniosła od 2011 r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

Skarżąca wskazała ponadto, że w 2008 r. w wyniku egzekucji komorniczej została sprzedana jej nieruchomość a kwota uzyskana ze sprzedaży została przekazana bankowi jako spłata kredytu hipotecznego zaciągniętego na jej remont. Dalsze postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez komornika z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania należności. Skarżąca zarzuciła organom nieprawidłowe ustalenia w odniesieniu do nieruchomości, gdyż jak podniosła stanowi ona przedmiot zajęcia komorniczego. Do sprzedaży jednak nie doszło z uwagi na niską wartość około 5 tys. zł.). Za nieuprawnione uznała też twierdzenie dotyczące stwierdzenia braku majątku oraz bezskuteczności egzekucji gdyż jak podniosła na wniosek ZUS Oddziału w B. prowadzona była przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym egzekucja, która została umorzona w wyniku całkowitej nieściągalności. Ponadto Komornik dokonał wpisu w KRS jej osoby jako "niewypłacalnego dłużnika". Decyzję o umorzeniu otrzymał także ZUS Oddział w B..

Końcowo zakwestionowała prawo organów do oceny jej zdrowia oraz zignorowanie faktu, że nie posiada dochodów, a bieżące utrzymanie zapewnia jej syn, który jednak nie jest zobligowany do regulowania jej zaległych składek.

Skarżąca zwróciła się do Sądu o "przeanalizowanie jej odwołania".

Dyrektor ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r.,poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. wydanej przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wobec treści wniosku skarżącej, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, z wyłączeniem składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez te osoby (art. 30 u.s.u.s.). Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umorzone w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę).

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że " (...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Jednakże uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia nie zwalnia organu z obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, jego prawidłowej oceny i przede wszystkim prawidłowości oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należnych składek.

Zdaniem orzekającego w sprawie składu, o podjętym przez Sąd rozstrzygnięciu, zadecydowała przede wszystkim wadliwość oceny istnienia przesłanek określonych zarówno w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Za nieuprawnione uznał Sąd wywody organu dotyczące braku istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

Przede wszystkim należy wskazać, że organowi I instancji winien być z urzędu znany fakt, że wobec skarżącej zostało umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec ZUS przez komornika sądowego. Na rozprawie w dniu 5 maja 2016 r. skarżąca dla udokumentowania twierdzeń zawartych w skardze przedłożyła – w obecności pełnomocnika organu – postanowienie Sądu Rejonowego w B. VIII Wydziału Gospodarczego o wpisaniu jej danych do KRS jako niewypłacalnego dłużnika. Z uzasadnienia tego postanowienia wynikało, że komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności egzekucji. Słusznie zatem skarżąca podniosła w skardze, że:

- po pierwsze, w/w postanowienie zostało przekazane do ZUS i że ZUS miał wiedzę o jej sytuacji;

- po drugie, że w tych okolicznościach została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

W ocenie Sądu dokonana przez Dyrektora ZUS ocena i wywiedzione wnioski, co do braku istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie spełniają zasady swobodnej oceny dowodów. Wręcz przeciwnie, analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku przeciwnego, a to takiego, że oceny tej nie przeprowadzono, a brak przesłanek oparto na standardowych, nie mających pokrycia w materiale dowodowym sformułowaniach. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ orzekający w sprawie pomija znane mu z urzędu okoliczności, przemawiające na korzyść wnioskodawcy. Odwołanie się do ogólnych sformułowań i treści przepisu bez wskazania, który z dowodów determinuje taką czy inną ocenę nie czyni zadość zasadzie prawdy obiektywnej.

Konkluzja organu, że "w stosunku do skarżącej nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności" jest co najmniej przedwczesna, wobec braku należytego i przekonywującego uzasadnienia, co w przypadku sytuacji jakiej znajduje się skarżąca powinno zostać dokonane ze szczególną wnikliwością i starannością.

Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. daje możliwość umorzenia należności składkowych z uwagi na ich całkowitą nieściągalność w następujących sytuacjach: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ orzekający w sprawie przyjął, że w przypadku skarżącej nie zachodziła przesłanka wymieniona w pkt 5 art. 28 ust. 3 u.s.u.s., pomimo, że przekazane ZUS postanowienie Komornika Sądowego i Sądu tezie tej przeczą. Ponadto, organ twierdząc, że nie stwierdzono braku majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja, nie odniósł się do materiału dowodowego, z którego wynika, że skarżąca poza współwłasnością działki o pow. 250 m. kw. nie posiada żadnego majątku, żadnych dochodów, że jest 60 letnią osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

W ocenie Sądu ocena dokonana przez Dyrektora ZUS nosi znamiona dowolności. ZUS posiadał bowiem wiedzę o sytuacji materialno – bytowo skarżącej, o umorzonym postępowaniu egzekucyjnym, o wpisie skarżącej jako niewypłacalnego dłużnika do KRS mimo to arbitralnie stwierdził, że nie stwierdzono braku istnienia majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa. Sytuacja skarżącej wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonych rozstrzygnięciach musi prowadzić do wniosku, że ocena tej sytuacji zostało przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy i w tym zakresie należy organom postawić zarzut naruszenia art. 80 k.p.a., wyznaczającego granice swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że organ naruszył podstawowe zasady postępowania dowodowego - zasadę prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Takie uchybienia niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do nieprawidłowej subsumpcji, a więc albo błędnego zastosowania albo błędnej odmowy zastosowania przepisu. W konsekwencji może dojść do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W doktrynie jak również orzecznictwie sądów administracyjnych panuje dominujący pogląd, że nie można z treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wywodzić prawa organów do w istocie dowolnego decydowania o tym, czy umorzyć należności, czy też - mimo spełnienia ustawowego wymogu dopuszczającego możliwość zastosowania tej ulgi - odmówić umorzenia. Takiej arbitralności nie sposób pogodzić z ustalonym stanowiskiem doktryny prawnej i judykatury, które kategorycznie zakazuje stawiania znaku równości między "swobodą" w ocenie dowodów, a "dowolnością" w tym zakresie.

Stwierdzenie nieistnienia "stanu całkowitej niewypłacalności" wbrew oczywistym faktom ilustrującym sytuację skarżącej obligowało ZUS do dokonania wszechstronnej analizy, wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy (zarówno tych, które powołały one w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji, jak i tych, które pominięto, mimo ich przywołania przez stronę). Powinność ta wynika wprost z art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a., a pośrednio także ze standardu uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej (tym bardziej zaś decyzji "uznaniowej"), określonego w art. 107 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2809/05). Takiej oceny nie dokonano w pełnym wymiarze, a była ona konieczna dla ewentualnego wykazania, że wniosek o umorzenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie ZUS nie wykazał, że nie zachodzi stan "całkowitej nieściągalności".

W kontekście dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie powinna ostać się w obrocie prawnym, ponieważ podstawowe w sprawie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym podstawowych zasad tego postępowania jest zasadny.

Skład orzekający w sprawie pragnie dodatkowo zauważyć, że odpowiedź na skargę także nie spełnia podstawowej funkcji. Rację ma pełnomocnik (wypowiedź na rozprawie), że ocenie Sądu podlega decyzja a nie odpowiedź na skargę, jednakże nie może tak być, że odpowiedź na skargę nie zawiera oceny jej zarzutów. Sądowi z urzędu znany jest fakt, że odpowiedzi na skargi z tego konkretnego Oddziału ZUS są tożsame i poza innymi danymi dotyczącymi zaskarżonego aktu ich treść jest identyczna.

Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej ZUS powinien - zgodnie z tym, co wywiedziono już wcześniej - dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, łącznie z tymi, na które zwracała uwagę skarżąca. Ocena powinna być dokonana z pełnym respektowaniem prawideł logiki, w kierunku ewentualnego wskazania tych okoliczności, które wykluczają możliwość umorzenia, mimo spełnienia ustawowego wymogu uprawniającego do ubiegania się o taką ulgę albo w kierunku stwierdzenia, że takie szczególne względy w sprawie nie zachodzą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.