Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1364/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 355/21 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia 15 stycznia 2021 r. znak A-0144-4/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 355/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę R.S. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący") na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego [...] (dalej jako "Prezes" albo "organ") z dnia 15 stycznia 2021 r. nr A-0144-4/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 10 listopada 2020 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w [...] (dalej jako "Prezes SR") z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci udostępnienia na płycie CD/DVD kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniem, wydanych w 2018 r., zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325. Prezes SR, działając w oparciu o art. 16 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429), dalej "u.d.i.p.", w dniu 18 grudnia 2020 r. wydał decyzję o odmowie udostępnienia żądanej przez wnioskodawcę informacji. W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezes SR podał, że wnioskodawca zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci udostępnienia kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniem, wydanych w 2018 r., zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325. Pismem z dnia 25 listopada 2020 r. Sąd Rejonowy w [...] poinformował wnioskodawcę, że po analizie jego wniosku ustalono, że informacja publiczna, o którą wnioskuje, jest informacją publiczną przetworzoną oraz że zakres wnioskowanej informacji obejmuje obowiązek przetworzenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. W związku z tym, Prezes SR ww. pismem wezwał również do wykazania w terminie 7 dni, iż uzyskanie żądanej informacji publicznej przetworzonej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W piśmie z dnia 3 grudnia 2020 r. wnioskodawca podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem kwalifikującym żądaną informację do kategorii informacji przetworzonej wskazując, że zgodnie z orzeczeniem WSA (przywołano orzeczenie WSA w Łodzi z dnia 1 października 2013 r.; sygn. akt II SA/Łd 684/13) anonimizacja orzeczeń nie może stanowić o przetworzeniu informacji publicznej. W piśmie nie wykazano, z jakich powodów udostępnienie żądanej informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Analizując tę sytuację Prezes SR uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż żądane przez niego informacje były szczególnie istotne dla interesu publicznego i by istniał obowiązek przetwarzania a następnie ich udostępniania. Zdaniem Prezesa SR w przypadku wielu orzeczeń zaistniała konieczność przeprowadzenia procesu ich anonimizacji (również ręcznego sporządzenia anonimizacji), co wiązałoby się z zaangażowaniem wielu pracowników do dodatkowej pracy, co zasadniczo zdezorganizowałoby bieżącą pracę Wydziałów Cywilnych Sądu Rejonowego w [...].

Decyzję Prezesa SR z dnia 18 grudnia 2020 r. nr A-0144-64/20 doręczono wnioskodawcy dnia 28 grudnia 2020 r. W dniu 31 grudnia 2020 r. wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.

W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. nr A-0144-4/21 Prezes utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazano, że - jak słusznie podniósł organ pierwszej instancji - żądana informacja stanowi informację publiczną. Z przepisów art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a i art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. wynika, że udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych, jakimi są treść i postać dokumentów urzędowych (przywołano wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2007 r.; sygn. akt II SAB/Kr 92/07). Zakres wnioskowanej informacji obejmuje obowiązek przetworzenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Ustawa nie zawiera jednak definicji informacji przetworzonej. Jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji istotą informacji publicznej przetworzonej, w odróżnieniu od informacji publicznej prostej, która udostępniana jest bez wykazywania przesłanki interesu publicznego, jest fakt składania się na taką informację pewnej sumy informacji publicznej prostej, której przygotowanie poprzedzone jest przeprowadzeniem odpowiednich analiz, zestawień, wyciągów, usuwania danych chronionych prawem czy też dokonanie stosownej anonimizacji W świetle powyższego przytoczono poglądy, iż suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów jakie musi ponieść organ (w tym przypadku sąd), czasochłonności czy liczby zaangażowanych pracowników, może być traktowana jako informacja przetworzona. Potrzebę przetworzenia informacji nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może również polegać na wydobyciu poszczególnych informacji z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych może być traktowana jako informacja przetworzona. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo iż składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną, bowiem powstały w wyniku wskazanych wyżej działań zbiór nie istniał w chwili wystąpienia z żądaniem o udostępnienie. Wobec powyższego Prezes odmówił uczynienia zadość wnioskowi o udostępnienie informacji publicznej.

Skarżący wywiódł skargę od powyższego rozstrzygnięcia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że przeprowadzenie procesu anonimizacji nie może stanowić o zakwalifikowaniu informacji do kategorii informacji przetworzonej. Skarżący domagał się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, przyznania prawa pomocy oraz zasądzenia od organu zwrotu kosztów poniesionych w sprawie.

Stanowisko to zostało podtrzymane przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego z urzędu w piśmie procesowym z dnia 19 listopada 2021 r. Pełnomocnik zarzucił Prezesowi naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 1 i art. 2 u.d.i.p., skutkujące błędną i dowolną wykładnią pojęcia "informacji przetworzonej". W szczególności pełnomocnik podniósł, że dodatkowa praca pracowników sądów związana z anonimizacją mogłaby skutkować przedłużeniem terminu udostępnienia informacji publicznej, natomiast nie powinna skutkować odmową udostępnienia z uwagi na charakter informacji jako przetworzonej.

W odpowiedzi na skargę Prezes wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, że organy obu instancji prawidłowo zakwalifikowały wnioskowaną przez skarżącego informację do kategorii informacji przetworzonych. Co do zasady samo udostępnienie odpisu wyroku z uzasadnieniem, nawet jeśli miałoby się wiązać z dokonaniem jego anonimizacji, stanowi zasadniczo udostępnienie informacji prostej, bowiem nie polega na wytworzeniu nowej jakościowo informacji, a jedynie udostępnieniu informacji już istniejącej i będącej w posiadaniu organu. Sąd meriti zaakcentował przy tym, że sytuację, w której wnioskodawca składa jeden wniosek o udostępnienie np. 600 orzeczeń należy traktować jako punkt odniesienia do oceny sytuacji, gdy wnioskodawca składa np. 60 wniosków o udostępnienie 10 orzeczeń. Pomiędzy tymi sytuacjami nie występują bowiem istotne różnice, jeżeli chodzi o rodzaj i nakład pracy, które musieliby podjąć pracownicy adresata wniosku celem udostępnienia żądanej informacji. Dlatego też stwierdzono, że w realiach niniejszej sprawy organ słusznie wezwał skarżącego do wykazania szczególnej istotności dla interesu publicznego, która uzasadniałaby udostępnienie mu wnioskowanych informacji – jak tego wymaga art. 3 ust. 1 pkt u.d.i.p. Zarazem poza sporem jest, że skarżący istnienia takiej przesłanki nie wykazał, a jedynie podtrzymał swoje stanowisko co do nieprzetworzonego charakteru żądanej informacji. W rezultacie Prezes SR, jako organ pierwszej instancji, zasadnie odmówił skarżącemu udostępnienia wnioskowanych informacji, a Prezes, występując w roli organu odwoławczego, prawidłowo tę odmowną decyzję utrzymał w mocy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zapoznanie się z treścią każdego z wyroków wraz z uzasadnieniami wymaga nakładu pracy kilku pracowników, którzy w tym czasie nie będą mogli wykonywać innych swoich obowiązków pracowniczych, w tym tych zmierzających do obsługi akt bieżących spraw sądowych. Jakkolwiek przetworzenie informacji w niniejszej sprawie nie polega na wytworzeniu nowej informacji publicznej, jednak wskazana powyżej pracochłonność, czasochłonność i wysokość nakładów skutkują tym, że suma informacji prostych powinna być traktowana jako informacja przetworzona.

Podsumowując, Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów obu instancji, że żądana przez skarżącego informacja publiczna, z uwagi na jej zakres przedmiotowy i czasowy, w kontekście całościowo ocenianego sposobu działania skarżącego, miała w istocie charakter informacji przetworzonej, a skarżący nawet nie próbował wykazać – pomimo stosownego wezwania go przez organ – istnienia wymaganego interesu publicznego, który mógłby uzasadnić udzielenie żądanej informacji publicznej przetworzonej.

Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wywiódł od powyższego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 1 i 2 u.d.i.p., a to przez jego niezastosowanie i odmówienie udzielenia informacji wnioskowanych przez skarżącego poprzez błędnie uznanie przez WSA w Krakowie, że informacje wnioskowane przez skarżącego, tj. wyroki wraz z uzasadnieniami wydane w 2018 r. przez Sąd Rejonowy w [...] w repertorium C oznaczone symbolem 325 stanowią informację przetworzoną, podczas gdy są to informacje proste, które wymagają jedynie przekształcenia tj. kopiowania i anonimizowania i mogły zostać udostępnione, co spowodowało naruszenie prawa do informacji publicznej, jakie przysługiwało skarżącemu;

2) art. 1 i 2 u.d.i.p., a to przez jego nieprawidłową wykładnię dokonaną przez Prezesa SR, a następnie powieloną przez WSA i odmówienie udostępnienia informacji publicznej jaką są informacje wnioskowane przez skarżącego, tj. wyroki wraz z uzasadnieniami wydane w 2018 r. przez Sąd Rejonowy w [...] w repertorium C oznaczone symbolem 325, które to podlegają udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie, tj. po ich przekształceniu, co spowodowało naruszenie prawa do informacji publicznej, jakie przysługiwało;

3) art. 2 i innych u.d.i.p., a to przez jego nieprawidłowe zastosowanie i wskazanie, że skarżący nie wykazał zakresu w jakim uzyskanie informacji wnioskowanych jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, podczas gdy informacje o jakie wnioskował skarżący stanowiły informacje publiczną prostą, która wymaga jedynie przekształcenia i nie są informacją przetworzoną, co spowodowało wydanie, decyzji odmownej i naruszyło prawo do informacji publicznej, jakie przysługiwało skarżącemu;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wyniki sprawy, a mianowicie:

1) art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli przez wadliwe uzasadnienie, w którym to WSA w Krakowie zamiast zbadać sytuację, to z góry ocenia skarżącego przez pryzmat osoby wnoszącej dużą ilość wniosków o udzielenie informacji publicznej, gdzie te spotykały się z udzieleniem decyzji odmownych i były następnie zaskarżane do WSA, w tym również do WSA w Krakowie, podczas, gdy WSA w Krakowie winien badać każdą sprawę odrębnie, analizować zarzuty podnoszone przez skarżącego, co wpłynęło na rozstrzygnięcie sądu;

2.) art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli przez wadliwe uzasadnienie, gdzie WSA w Krakowie podzielił stanowisko Prezesa SR, który odmówił udzielenia informacji publicznej skarżącemu z obawy o nakład pracy jaki trzeba włożyć w udostępnienie informacji, podczas gdy ocena WSA w Krakowie winna opierać się na rzetelnej ocenie, czy informacje jakie chce uzyskać skarżący są informacją prostą wymagającą przekształcenia czy przetworzoną, co miało wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz kancelarii kosztów zastępstwa procesowego pomocy prawnej świadczonej z urzędu dla skarżącego według norm przepisanych w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które to koszty nie zostały uiszczone do chwili obecnej ani w całości ani w części. Nadto oświadczył, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną.

Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych i uznał, że skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera.

W odniesieniu do zarzutów opartych na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wymaga podkreślenia, że powołany w pkt II.1 i II.2 petitum skargi kasacyjnej art. 1 P.p.s.a. nie jest podzielony na paragrafy. W świetle tej regulacji ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne).

Z kolei o naruszeniu art. 3 § 1 P.p.s.a., który wyznacza zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych można mówić tylko wówczas, gdy sąd wyjdzie poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego (tzn. poza kontrolę działalności administracji publicznej, rozpoznając skargę na akt lub czynność nieobjęte jego kognicją), bądź w sprawach należących do jego właściwości uchyli się od badania legalności działalności administracji, ewentualnie zastosuje środki ustawie nieznane oraz posiłkować się przy tym będzie kryterium innym aniżeli zgodność z prawem (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2014 r.; sygn. akt II GSK 1293/13). Żadna z takich sytuacji nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji po zbadaniu legalności działania organu na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, czyli zastosował jeden ze środków przewidzianych w tej ustawie. Nie można dopatrywać się naruszenia powołanego przepisu w tym, że sąd wydał orzeczenie o treści niezgodnej z oczekiwaniami strony skarżącej kasacyjnie. Jeżeli sąd administracyjny stosuje środki określone w ustawie, to każde jego orzeczenie, zarówno korzystne, jak i niekorzystne dla skarżącego, jest realizacją obowiązku przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej. W takich przypadkach nie może być mowy o naruszeniu dyspozycji art. 3 § 1 P.p.s.a. (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2014 r.; sygn. akt I OSK 2074/13). To natomiast, że autor skargi kasacyjnej czy reprezentowany skarżący kasacyjnie nie zgadza się z oceną ustalonego stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji nie oznacza, że doszło do naruszenia wskazanej regulacji.

Przechodząc dalej podkreślić należy, że podniesione w pkt I.1 – I.3 petitum skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego (poprzez ogólne odwołanie się do art. 1 i art. 2 u.d.i.p.), sprowadzające się do zakwestionowania przyjętej przez Sąd pierwszej instancji oceny, że wnioskowane do udostępnienia informacje stanowiły informację publiczną przetworzoną w ujęciu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., nie zasługują na uwzględnienie niezależnie od faktu, że zostały wadliwie skonstruowane. Wskazać bowiem należy, że art. 1 i art. 2 u.d.i.p. podzielone są na ustępy. W sytuacji, gdy określona jednostka redakcyjna aktu prawnego (np. artykuł) dzieli się na kilka mniejszych jednostek (np. paragrafy, ustępy), to przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony, gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej aktu prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala bowiem ustalić granice zaskarżenia (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 stycznia 2008 r.; sygn. akt I OSK 2034/06; z dnia 10 maja 2011 r.; sygn. akt II OSK 2520/10; z nowszego orzecznictwa zob. m.in. wyroki: z dnia 29 września 2023 r.; sygn. akt III OSK 5517/21 oraz z dnia 16 stycznia 2024 r.; sygn. akt I OSK 152/21). Zarzut z pkt I.3 petitum skargi kasacyjnej, w którym zarzucono naruszenie "art. 2 i innych u.d.i.p. [...] jest nadto z założenia wadliwy, gdyż Naczelny Sad Administracyjny nie może domyślać się jakie "inne" regulacje miał na myśli autor skargi kasacyjnej.

Przechodząc do meritum sporu wyjaśnić w tym miejscu należy, że pojęcie "informacji publicznej przetworzonej" jest pojęciem nieostrym i nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Wobec tego – w kwestii interpretacji tego pojęcia - Sąd rozpoznający niniejszą sprawę - postanowił odwołać się do rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2018 r. (sygn. akt I OSK 915/16), w którym wskazano, że analiza dotychczasowego orzecznictwa sądowego daje podstawę do odkodowania swojego rodzaju opisowej definicji tego pojęcia stanowiącej wynik wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Informacja publiczna przetworzona to zatem taka informacja publiczna, która:

- w chwili złożenia wniosku w zasadzie nie istnieje w kształcie objętym wnioskiem, a niezbędnym podstawowym warunkiem jej wytworzenia jest przeprowadzenie przez podmiot zobowiązany pewnych czynności analitycznych, organizacyjnych i intelektualnych w oparciu o posiadane informacje proste (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2015 r.; sygn. akt I OSK 1746/14);

- jest wynikiem ponadstandardowego nakładu pracy podmiotu zobowiązanego wymagającej użycia dodatkowych sił i środków oraz zaangażowania intelektualnego w stosunku do posiadanych przez niego danych i wyodrębniana w związku z żądaniem wnioskodawcy oraz na podstawie kryteriów przez niego wskazanych; jest to zatem informacja przygotowywana "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 kwietnia 2013 r.; sygn. akt I OSK 89/13, z dnia 17 października 2006 r.; sygn. akt I OSK 1347/05) na podstawie pierwotnego zasobu danych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 grudnia 2012 r.; sygn. akt I OSK 2149/12, z dnia 5 kwietnia 2013 r.; sygn. akt I OSK 89/13, z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OSK 747/14);

- jest wynikiem działań wykraczających poza zakres działań mieszczących się w ramach podstawowych kompetencji organu – przy rozstrzyganiu tego typu spraw należy mieć na uwadze, iż ograniczenie wprowadzone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. w zakresie udzielania informacji publicznej przetworzonej ma zapobiegać sytuacjom, w których działania organu skupiać się będą nie na funkcjonowaniu w ramach przypisanych kompetencji, lecz na czynnościach związanych z udzielaniem informacji publicznej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2013 r.; sygn. akt I OSK 953/13, sygn. akt I OSK 866/13 oraz sygn. akt I OSK 865/13); proces powstawania informacji (przetworzonej) skupia podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej na jej wytworzeniu dla wnioskodawcy, odrywając go od przypisanych mu kompetencji i zadań, toteż ustawodawca zdecydował, że proces wytworzenia nowej informacji w oparciu o posiadane dokumenty obwarowany będzie koniecznością wykazania, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2010 r.; sygn. akt I OSK 1737/12);

- może być jakościowo nową informacją, nieistniejącą dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 kwietnia 2016 r.; sygn. akt I OSK 2658/14, z dnia 5 stycznia 2016 r.; sygn. akt I OSK 33/15);

- nie musi być wyłącznie wytworzoną rodzajowo nową informacją; informacja przetworzona obejmuje dane publiczne, które co do zasady wymagają dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż te wykorzystywane w bieżącej działalności. Uzyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wiązać się zatem musi z potrzebą ich odpowiedniego przetworzenia, co nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może bowiem polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników – może być traktowana jako informacja przetworzona (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 marca 2015 r.; sygn. akt I OSK 863/14, z dnia 4 sierpnia 2015 r.; sygn. akt I OSK 1645/14 oraz z dnia 9 sierpnia 2011 r.; sygn. akt I OSK 977/11);

- której przygotowanie jest zdeterminowane szerokim zakresem (przedmiotowym, podmiotowym, czasowym) wniosku, wymagającym zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) znacznej liczby dokumentów – informacja przetworzona w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej to nie tylko taka, która powstaje w wyniku poddania posiadanych informacji analizie albo syntezie i wytworzenia w taki właśnie sposób nowej jakościowo informacji (...); w pewnych wypadkach szeroki zakres wniosku, wymagający zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) wielu dokumentów, może wymagać takich działań organizacyjnych i angażowania środków osobowych, które zakłócają normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudniają wykonywanie przypisanych mu zadań. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo że składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną, bowiem powstały w wyniku wskazanych wyżej działań zbiór nie istniał w chwili wystąpienia z żądaniem o udostępnienie informacji publicznej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2014 r.; sygn. akt I OSK 140/14, z dnia 21 września 2012 r.; sygn. akt I OSK 1477/12, z dnia 9 sierpnia 2011 r.; sygn. akt I OSK 792/11, z dnia 8 czerwca 2011 r.; sygn. akt I OSK 426/11, z dnia 17 października 2006 r.; sygn. akt I OSK 1347/05).

W referowanym powyżej nurcie orzeczniczym przyjmuje się więc – ogólnie rzecz ujmując – że suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników, szerokiego zakresu wniosku powodującego konieczność przekształcenia (zanonimizowania) wielu dokumentów, co może zakłócić normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudnić wykonywanie przypisanych mu zadań, może być uznana za przetworzenie informacji prostych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.

Podkreślić przy tym należy, na co zwraca się również uwagę w judykaturze, że w każdym wypadku, gdy podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej powołuje się na to, że ma ona charakter przetworzony i okoliczność ta stanowi podstawę decyzji administracyjnej o odmowie jej udostępnienia, zobowiązany jest w uzasadnieniu tej decyzji podać fakty, które będą tę ocenę potwierdzać. Konieczne jest więc wykazanie, jakie konkretnie działania należy podjąć celem przetworzenia informacji, ilu pracowników i przez jaki czas będzie zaangażowanych w ten proces, czy żądane informacje składają się z informacji prostych, a jeżeli tak, to gdzie i w jakich kategoriach zbiorów się znajdują, w jakim zakresie i przez jaki okres praca organu będzie zakłócona, czy przetworzenie informacji będzie się wiązało z ponadstandardowymi nakładami finansowymi, etc. Chodzi więc o podanie takiego zbioru informacji, które pozwolą sądowi na pozytywną weryfikację przyjętego w decyzji stanowiska, że żądana informacja publiczna jest informacją przetworzoną (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 314/22).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo zakwalifikowały wnioskowaną przez skarżącego informację do kategorii informacji przetworzonych. Informacja, której domaga się skarżący kasacyjnie, nie istnieje w organie w żądanej treści i postaci. Sąd rejonowy co prawda posiada dokumenty, które stanowią jej źródło, jednak przygotowanie żądanej informacji wymagałoby podjęcia dodatkowych czynności – przede wszystkim przeprowadzenia selekcji właściwych dokumentów z określonego okresu oraz dokonania ich anonimizacji. Jak argumentował Sąd pierwszej instancji, zapoznanie się z treścią każdego z wyroków wraz z uzasadnieniami wymaga nakładu pracy kilku pracowników, którzy w tym czasie nie będą mogli wykonywać innych swoich obowiązków pracowniczych, w tym tych zmierzających do obsługi akt bieżących spraw sądowych. Z niepodważonego w skardze kasacyjnej stanu faktycznego będącego podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w Sądzie Rejonowym w [...] w 2018 r. w repertorium C pod symbolem 325 zarejestrowano ponad 40 spraw, w których znajdują się uzasadnienia orzeczeń wydanych zarówno w I jak i w II instancji, z których każde liczy średnio od 6 do 20 stron. Z kolei w VII Zamiejscowym Wydziale Cywilnym z siedzibą w [...] takich spraw było 7, łączna liczba stron do anonimizacji to 92. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w związku z tym ocenę wyrażoną przez Sąd pierwszej instancji, że czas i charakter pracy potrzebny do przygotowania skarżącemu wnioskowanej informacji publicznej świadczy o jej przetworzonym charakterze. Skarżący miał zatem obowiązek wylegitymować się szczególnym interesem publicznym w jej uzyskaniu, czego nie uczynił. W tym stanie rzeczy wydanie decyzji negatywnie rozpatrującej wniosek dostępowy było w pełni uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że niezależnie od faktu powszechnej informatyzacji działań władz publicznych i wykorzystywania narzędzi informatycznych umożliwiających przeprowadzenie procesu digitalizacji dokumentów jak i anonimizacji orzeczeń należy mieć na uwadze specyfikę orzeczeń sądowych i ich uzasadnień, które częstokroć zawierają nie tylko dane stron postępowań, lecz również innych osób bądź podmiotów. Anonimizacja orzeczeń sądowych wraz z uzasadnieniem nie ogranicza się więc wyłącznie do wyeliminowania z dokumentacji imion i nazwisk osób fizycznych czy nazw określonych podmiotów, lecz wiąże się również z koniecznością usunięcia określonych fragmentów uzasadnień, to jest takich ich części, które umożliwiałyby identyfikację poszczególnych osób/podmiotów, a to z kolei wymaga przeprowadzenia szczegółowych czynności analitycznych i intelektualnych. Anonimizacja może skutkować modyfikacją treści uzasadnień w stopniu znacznym, a taka ingerencja w treść uzasadnienia orzeczenia sądowego, przekraczająca typową anonimizację, wymaga zwiększonego nakładu czasowego i znacznej ostrożności, by nie pozbawić dokumentu kompletności i zachować logikę rozumowania zaprezentowanego przez sąd w danym orzeczeniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1991/17). Zatem nawet pomimo posiadania przez sądy oprogramowania komputerowego służącego do anonimizacji nie można przyjmować założenia, że proces anonimizacji odbywa się w pełni automatycznie. Istotnym jest w tym miejscu wskazanie, że po dokonaniu wstępnej, automatycznej anonimizacji przy użyciu oprogramowania komputerowego cały podlegający anonimizacji tekst musi być starannie przeczytany przez pracownika, który winien skrupulatnie skontrolować efekty działania programu i dokonać ewentualnych korekt, a następnie sprawdzony przez drugiego pracownika, który zatwierdzi dokonaną anonimizację.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniona jest wobec tego ocena, że realizacja całościowo pojmowanego wniosku dostępowego skarżącego wiązałaby się z koniecznością podjęcia ponadstandardowych czynności, angażujących pracowników administracji sądowej w zakresie, który zakłócałby ich normalną pracę. W takim przypadku art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. wymaga wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego w uzyskaniu informacji publicznej przetworzonej.

Z tych powodów należało uznać, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył omawianych norm prawa materialnego, które znalazły w sprawie właściwe zastosowanie. Przedmiotem całościowo pojmowanego wniosku o udostępnienie informacji publicznej były niewątpliwie dane podlegające przetworzeniu. A zatem ich udzielenie było uzależnione od uprzedniego stwierdzenia, że jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. W związku z tym, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie nie powołał jakichkolwiek okoliczności na wykazanie tej przesłanki, zaś organ nie dopatrzył się jej istnienia z urzędu, uzasadnionym a zarazem koniecznym było więc wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej.

Odnotować w tym miejscu należy, że w analogicznych sprawach, inicjowanych również przez skarżącego kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził tożsame oceny prawne (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 kwietnia 2023 r.; sygn. akt III OSK 7629/21; z dnia 16 czerwca 2023 r.; sygn. akt III OSK 229/22 oraz z dnia 5 października 2023 r.; sygn. akt III OSK 807/22).

Sąd w składzie rozpoznającym obecną sprawę podziela nadto wyrażone w powyższych judykatach zapatrywanie, że wobec braku określenia granic korzystania z prawa do informacji, brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby, jak i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje jednak, że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z u.d.i.p., ani tym bardziej z Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych.

Skarżący kasacyjnie, co Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo z urzędu, od wielu lat masowo występuje z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej nie tylko do innych sądów powszechnych, ale także do innych instytucji i organów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skala wykorzystywania przez skarżącego instytucji dostępu do informacji publicznej, w szczególności ilość ale także i treść wniosków, uzasadnia przekonanie, że wniosek dostępowy złożony przez skarżącego kasacyjnie nie miał na celu uzyskania informacji publicznej w celu jej wykorzystania dla dobra wspólnego. Zatem wniosek ten należy ocenić w kategorii nadużycia prawa do informacji publicznej. Identyczne zapatrywanie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 181/22 oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt III OSK 5882/21.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym (k. 106 akt sądowych) Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił natomiast do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniosek taki winien być bowiem złożony do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który rozpoznaje ten wniosek w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 i art. 258 P.p.s.a.

Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie w petitum skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zaś organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.