Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1811/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 103 ust. 2, art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2023 r. sprawy ze skargi G. J. (J.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 października 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1012/2022/15515 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr SKO.PS/41.5/1012/2022/15515 z dnia 27.10.2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") uchyliło decyzję Wójta Gminy W. (dalej: "organ I instancji" lub "organ") nr [...] z dnia 05.09.2022 r. zobowiązującą G. J. (dalej: "strona" lub "skarżąca") do odpłatności za pobyt matki M. R. w Domu Pomocy Społecznej w W. i

1. ustalającą miesięczną odpłatność G. J. za pobyt matki M. R. w DPS w W. od 01.01.2021 r. do 28.02.2021 r. w kwocie 1120,63 zł;

2. ustalającą miesięczną odpłatność G. J. za pobyt matki M. R. w DPS w W. od 01.03.2021 r. do 31.01.2022 r. w kwocie 1205,44 zł;

3. ustalającą miesięczną odpłatność G. J. za pobyt matki M. R. w DPS w W. od 01.02.2022 r. do 28.02.2022 r. w kwocie 1173,70 zł;

4. ustalającą miesięczną odpłatność G. J. za pobyt matki M. R. w DPS w W. od 01.03.2022 r. do 31.03.2022 r. w kwocie 1291,15 zł;

5. ustalającą miesięczną odpłatność G. J. na czas pobytu matki M. R. w DPS w W. od 01.04.2022 r. w kwocie 1270,92 zł,

w części w punkcie 1 i w to miejsce orzekło "1. Ustalić miesięczną odpłatność Pani G. J. za pobyt matki M. R. w DPS w W. od 02.01.2021r, do 31.01.2021 r. w kwocie 1084,48 zł i od 01.02.2021 r. do 28.02.2021r. w kwocie 1120,63 zł" a w pozostałym zakresie utrzymującą w mocy zaskarżona decyzję organu I instancji.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 14.12.2020 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w W. wysłał do strony pismo informujące o tym, że od dnia 04.10.2019 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z póżn. zm.) – dalej: "u.p.s." określająca zasady ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej i skutkach tej zmiany. Strona odebrała pismo w dniu 05.01.2021 r. Ponadto w ww. piśmie strona została powiadomiona, że w związku z powyższymi zmianami organ jest zobowiązany rozwiązać z nią dotychczasową umowę z dnia 29.07.2016 r., w której zobowiązała się partycypować dobrowolnie w kosztach utrzymania swojej matki w DPS w kwocie 200 zł miesięcznie. Organ poinformował stronę, że w przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. prosi o przedłożenie w OPS potwierdzeń wszystkich uzyskanych dochodów w miesiącu listopadzie 2020 r. przez stronę i osoby wspólnie mieszkające i gospodarujące oraz wypełnienie załączników do pisma oraz ich odesłanie na adres OPS. Strona została poinformowana również o skutkach odmowy podpisania umowy w postaci konieczności ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS w formie decyzji administracyjnej.

W piśmie z dnia 14.12.2020 r. organ poprosił stronę o nawiązanie kontaktu z OPS. Z powodu braku jakiegokolwiek kontaktu ze stroną w dniu 11.02.2021 r. organ wystał do niej propozycję umowy zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. strona odebrała pismo przewodnie wraz z umową. Pismo przewodnie wraz z umową strona odebrała w dniu 17.02.2021 r. Odpłatność strony, jako osoby zobowiązanej ustalono zgodnie z art. 61 u.p.s. tj. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (tj. 4 375,22 zł) a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu (1 013,33 zł) i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (112,73 zł), ustalona proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych (3 osoby zobowiązane) do jej wnoszenia. W konsekwencji strona została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w wysokości 1 120,63 zł miesięcznie za okres 01.01.2021 r. do 28.02.2021 r. Organ I instancji przedstawił stronie pełne wyliczenie kosztu utrzymania mieszkańca DPS. Ponadto w piśmie z 11.02.2021 r. organ poprosił o zwrot podpisanej umowy wraz z oświadczeniem w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania pisma. Ponieważ strona nie odesłała umowy i nie skontaktowała się z OPS w okresie 2 miesięcy, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności strony za pobyt matki w DPS.

W dniu 10.05.2021 r. organ I instancji decyzją nr [...] ustalił stronie wysokość odpłatności za pobyt matki w DPS.

Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie od wskazanej wyżej decyzji do Kolegium, które decyzją z dnia 02.08.2021 r. nr SKO.PS/41.5/706/2021/9378/AK ją uchyliło i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zgodnie z wytycznymi Kolegium organ I instancji powinien był powtórnie wezwać stronę do przedstawienia dowodów potwierdzających jej sytuację dochodową oraz podjąć kolejną próbę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Organ I instancji w ramach ponownie prowadzonego postępowania ponowił działania zmierzające do realizacji wytycznych Kolegium. Niestety działania te z uwagi na brak współpracy strony z organem I instancji nie przyniosły rezultatu. Pomimo wezwań organu kierowanych do strony o przedstawienie stosownych dokumentów i umożliwienie przeprowadzenia telefonicznego wywiadu środowiskowego strona nie zareagowała na kierowane do niej i do jej pełnomocnika wezwania.

W dniu 07.02.2022 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] ustalającą odpłatność strony jako osoby zobowiązanej za pobyt matki DPS.

W dniu 18.03.2022 r. strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie od tej decyzji. Kolegium ponownie decyzją z dnia 21.04.2022 r. nr SKO.PS/41.5/307/2022/4970/LZ orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W ramach prowadzonego po raz kolejny postępowania, kierując się stanowiskiem i wytycznymi Kolegium organ I instancji pismem z dnia 26.05.2022 r. nr [...] wyznaczył stronie termin na 4 lipca 2022 r. w godzinach od 9.00 do 12.00, jako termin przeprowadzenia ze stroną telefonicznego rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji życiowej strony jako jednej z osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Organ poinformował stronę również o możliwości przeprowadzenia tego wywiadu w terminie 18 lipca 2022 r. Wszystkie pisma kierowane do strony były przez nią odbierane podobnie jak i przez pełnomocnika. Jednocześnie organ I instancji poinformował stronę, że brak jej współdziałania z pracownikiem socjalnym potraktowany będzie na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. jako niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, ponadto organ uzna i przyjmie brak kontaktu w sprawie jako odmowę współpracy strony z OPS.

W dniu 12.05.2022 r. organ zwrócił się do Urzędu Gminy w W. z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych i pytaniem czy strona figuruje w ewidencji gospodarstw rolnych. W toku sprawy ustalono, że strona figuruje w ewidencji podatkowej jako właściciel gospodarstwa rolnego położonego w S. przy ul. [...]. Powierzchnia tego gospodarstwa wynosi łącznie 9,7513 ha, co stanowi 7,6503 ha przeliczeniowego. Jak wskazał organ zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) dochód strony z tego tytułu wynosi 3364,20 zł. W dalszym toku postępowania organ uzyskał dane o nieruchomości rolnej położonej w S. przy ul. [...], w skład której wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 270 m², garaż o powierzchni 20 m² oraz budynki gospodarcze o powierzchni 180 m². Ponadto strona jest właścicielem gruntów leśnych o powierzchni 0,7990. W dniu 06.06.2022 r. organ wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z PESEL do Urzędu Miejskiego w T. Na podstawie otrzymanych informacji uzyskano nr PESEL strony potrzebny do uzyskania informacji o sytuacji dochodowej.

W dniu 04.07.2022 r., w trzeciej próbie kontaktu, udało się nawiązać rozmowę ze stroną, która oświadczyła, że nie wyraża zgody na telefoniczne przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Korzystając z możliwości posługiwania się nr PESEL strony organ I instancji ustalił, że strona podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 27.12.2006 r. jako rolnik oraz uzyskano informacje z Urzędu Skarbowego w R., że strona nie figuruje w rejestrze podatników. Organowi udało się także uzyskać informacje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, że strona nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów. Z urzędu Gminy W. organ pozyskał także informację że strona znajduje się w ewidencji płatników opłaty z tytułu odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych od 01.07.2013 r.

W oparciu o dokonane ustalenia i stanowisko strony dotyczące wywiadu środowiskowego organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 05.09.2022 r. ustalił odpłatność strony za pobyt jej matki w DPS od 01.01.2021 r.

Od powyższej decyzji strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik strony zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art.11, art. 77 § 1 , art. 80 i art.107 k.p.a. przez brak realizacji wytycznych zawartych w decyzji Kolegium z dnia 21 kwietnia 2022 r. Ponadto wskazał, że w sprawie nie przeprowadzono skutecznie rodzinnego wywiadu środowiskowego ani nie ustalono sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej strony. W szczególności, organ nie pozyskał oświadczenia pisemnego strony w sprawie stanowiska odnośnie przeprowadzenia telefonicznie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co jednak nie zwalnia organu z prowadzenia postępowania zgodnie z wymogami prawa i podejmowania niezbędnych czynności. Ponadto podkreślił, że organ w toku postępowania ponownie pominął treść pisma skarżącej do organu z dnia 26 kwietnia 2021 r., w którym wskazuje ona, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny ponosić opłaty arbitralnie obliczonej przez organ. Pełnomocnik strony wskazał, że w jego ocenie decyzja organu została wydana także z rażącym naruszeniem prawa materialnego, ponieważ ustawa o pomocy społecznej wskazuje w art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s., że opłata jest ustalana z krewnymi na podstawie zawartej umowy. Podkreślił, że w powołanej ustawie nie ma przepisu, który upoważniałby organ do ustalenia opłaty samodzielnie, w formie decyzji administracyjnej. W jego ocenie brak możliwości arbitralnego nałożenia przez organ zobowiązania na stronę znajduje potwierdzenie w judykaturze.

Kolegium rozpatrując odwołanie strony nie uwzględniło zarzutów strony i decyzją z dnia 27.10.2022 r. uchyliło, zaskarżoną decyzję w jej pkt 1 co do daty powstania obowiązku uiszczenia odpłatności strony za pobyt matki w DPS, a w pozostałym zakresie ją utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przebieg dotychczasowego postepowania. Zacytowało przepisy prawa dotyczące odpłatności za pobyt w DPS tj. art. 61 u.p.s., art. 4 i art.12 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz.1690). Kolegium stwierdziło, że jeżeli nie dojdzie do zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. lub zawarta już umowa zostanie rozwiązana czy wygaśnie, będzie zachodziła dopiero podstawa do ustalenia w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS na podstawie decyzji administracyjnej zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., a dopiero gdy ww. decyzja stanie się ostateczna będzie możliwe zastosowanie art. 64 u.p.s. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zgodnie z ustawą o pomocy społecznej podjął liczne działania w kierunku przeprowadzenia ze stroną wywiadu środowiskowego. W ocenie Kolegium strona konsekwentnie od 2021 r. do chwili obecnej odmawiała zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez organ I instancji, mając przy tym pełną świadomość konsekwencji z tego faktu płynących. Kolegium podkreśliło, że w piśmie z dnia 14.12.2020 r. organ I instancji poinformował stronę między innymi, że zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., w razie odmowy zawarcia przez stronę umowy oraz niewyrażenie zgody na ujawnienie swojej sytuacji dochodowej, wysokość opłaty za pobyt matki strony w domu pomocy społecznej ustalona zostanie w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne zobowiązane osoby.

Kolegium stwierdziło, że zarówno strona, ale przede wszystkim jej profesjonalny pełnomocnik miały pełną świadomość, że brak współpracy strony z organem I instancji w celu ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej strony poprzez m.in. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego spowoduje wydanie decyzji w oparciu o art. 61 ust. 2e u.p.s. i mimo tego takiej współpracy nie nawiązały.

W ocenie Kolegium uniemożliwienie przez stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego było celowe i miało służyć przedłużaniu toczącego się postępowania. Organ pierwszej instancji, mimo braku takiego obowiązku, podjął liczne działania w celu ustalenia sytuacji strony na terenie kraju. Kolegium podkreśliło, że bez współpracy strony z organem nie było możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji osobistej i materialnej strony. Organ odwoławczy uznał za gołosłowne oświadczenie strony zawarte w piśmie z dnia 26.04.2021 r., że nie jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny ponosić opłaty arbitralnie obliczonej przez organ. Pełnych wyjaśnień w zakresie swojej sytuacji powinna była udzielić strona działająca w tej sprawie przez pełnomocnika ale konsekwentnie tego odmawiała. Kolegium poparło swoje stanowisko, stanowiskiem judykatury.

Korygując pkt 1 decyzji organu I instancji, Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż w sprawie nie doszło do zawarcia nowej umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. między stroną a organem I instancji a poprzednia umowa zawarta w dniu 29.07.2016 r. obowiązywała do dnia 01.01.2021 r. Tym samym zachodziły podstawy do ustalenia przedmiotowej odpłatności strony w drodze decyzji administracyjnej dopiero od 02.01.2021 r. gdyż do dnia 01.01.2021 r. obowiązywała jeszcze umowa.

W pozostałym zakresie rozstrzygnięcia organu I instancji Kolegium zweryfikowało pozytywnie wyliczenia organu co do wysokości odpłatności strony za pobyt matki w DPS i utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Kolegium podniosło także, że stoi na stanowisku, iż postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Nie można zarzucić błędu w uznaniu, że decyzje ograniczające się tylko do ustalenia opłaty są niezgodne z prawem tylko z tego względu, że nie zawierają rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia z opłaty. Postępowanie w tym przedmiocie, jako odrębne, może być prowadzone po prawomocnym ustaleniu opłaty. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium wskazało przykłady z orzecznictwa sądów administracyjnych.

Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i zarzuciła jej naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do jej załatwienia;

- art. 11 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia wyczerpujących czynności, aby zebrać, rozpatrzyć i prawidłowo ocenić całokształtu materiału dowodowego;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w sposób kompleksowy na jakich organ oparł się przesłankach wydając zaskarżoną decyzję, mimo iż zobligowany jest do pełnego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy.

- art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez arbitralne ustalenie wysokości opłaty w formie decyzji administracyjnej.

W konsekwencji wniesionych zarzutów wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości;

2. zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła argumenty tożsame z argumentacją zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: "p.p.s.a.", wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest ustalenie dla skarżącej odpłatności za pobyt jej matki w DPS.

Jak wynika z akt sprawy, miesięczna opłata ponoszona przez matkę skarżącej nie pokrywa pełnej odpłatności za jej pobyt w DPS. Tym samym przy braku małżonka, skarżąca jest jedną z osób obowiązaną do wnoszenia opłaty za jej pobyt w DPS zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w dom pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do dom pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W przypadku zstępnego (podobnie jak małżonka i wstępnych) zasady ustalania odpłatności normuje art. 61 ust. 2 u.p.s., stosownie do którego następuje to zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. i uzależnione jest od kryterium dochodowego osoby zobowiązanej bądź jako osoby samotnie gospodarującej, bądź jako osoby w rodzinie:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W dacie wydawania w sprawie decyzji przez organ I instancji, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio 776 zł i 600 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.), przy czym w myśl art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Z powyższych uregulowań wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji, przy czym obowiązkiem organu jest pouczenie strony o możliwości zawarcia umowy i skutkach braku jej zawarcia. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że skarżąca nie podpisała przesłanej do niej umowy w sprawie odpłatności za pobyt matki w DPS pomimo, iż do 01.01.2021 r. wnosiła taka odpłatność na podstawie umowy zawartej w 2016 r. Dla sądu nie ulega również wątpliwości, że pomimo wielokrotnie podejmowanych i udokumentowanych w aktach sprawy prób kontaktu ze skarżącą przez organ I instancji, pomimo, iż skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie skontaktowała się z organem w celu wyjaśnienia swojej sytuacji życiowej, w tym dochodowej. Nie odpowiadała na pisemne i telefoniczne próby kontaktu. W dniu 04.07.2022 r. udało się pracownikowi OPS nawiązać rozmowę ze stroną, która oświadczyła, że nie wyraża zgody na telefoniczne przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, pomimo, iż strona była pouczona o konsekwencjach braku współpracy z pracownikiem socjalnym.

Pomimo braku tej współpracy organ z własnej inicjatywy i kierując się wytycznymi Kolegium podjął próby wyjaśnienia sytuacji dochodowej skarżącej w kraju kontaktując się z różnymi organami w tym Urzędem Gminy w W., z Urzędem Miejskim w T., Urzędem Skarbowym w R. oraz Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – [...] Odziałem Regionalnym w C. W konsekwencji dokonanych ustaleń organ I instancji doszedł do wniosku, że bez współpracy ze skarżącą nie jest w stanie ustalić w sposób kompleksowy i rzetelny jej sytuacji dochodowej, która pozwoliłaby na ocenę czy twierdzenie strony o braku możliwości, bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny, ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS.

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd orzekający w sprawie nie podziela zarzutów skarżącej co do naruszenia przepisów postępowania w tym art. 7, art.11, art. 70 § 1 , art. 80, art. 107 k.p.a. Orzekające w sprawie organy przeprowadziły postępowanie i udokumentowały je w sposób odpowiadający zasadom k.p.a. dokonując prób wszechstronnego wyjaśnienia sytuacji dochodowej skarżącej, pomimo braku współpracy z jej strony.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez organy pomocowe naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez arbitralne ustalenie wysokości opłaty w formie decyzji administracyjnej.

Z regulacji art. 61 ust. 2e u.p.s. wynika wprost, iż w razie gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2+, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Odmawiając podpisania umowy przesłanej jej przez organ, pomimo wyznaczenia w tym zakresie długiego terminu oraz odmowy przeprowadzenia telefonicznego wywiadu środowiskowego (z uwagi na pobyt skarżącej na terytorium [...]) została spełniona przesłanka wynikająca z powołanego wyżej przepisu ustawy do ustalenia odpłatności w formie decyzji administracyjnej. Pismo przewodnie wraz z umową strona odebrała w dniu 17.02.2021 r. i przez dwa miesiące nie kontaktowała się z organem w celu umownego ustalenia odpłatności. Pomimo dwukrotnie uchylanej decyzji organu I instancji przez Kolegium, skarżąca nie wykorzystała tej możliwości aby doprowadzić do zawarcia umowy. W dniu 4 lipca 2022 r. odmówiła pracownikowi organu pomocy przeprowadzenia z nią telefonicznego wywiadu środowiskowego. Słusznie podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3532/18 , że "Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem przyjąć, że przy bierności strony, ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach." Sąd orzekający w sprawie podziela to stanowisko.

Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada przesłankom z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.