Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 67/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 par. 2, art. 134, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 43, art. 41,
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 4 grudnia 2023 r., [...], Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania M. M. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...] z 19 stycznia 2023 r. orzekającej:

- w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania w wysokości 47.384,00 złotych za nieruchomość gruntową oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1144 ha, położoną w obrębie 0001 D. , G. D., z przeznaczeniem pod inwestycję drogową pt. "Budowa dróg na osiedlu "[...]" w D. wraz z odwodnieniem", będącej do dnia przejęcia własnością w udziale [...] S. L., w udziale [...] M. M. i w udziale [...] J. S., na podstawie KW [...];

- w pkt 2, iż odszkodowanie, określone w pkt 1 decyzji, płatne jest na rzecz:

a) S. L. w wysokości [...] zł,

b) M. M. w wysokości [...] zł,

c) J. S. w wysokości [...] zł,

- w pkt 3, o zobowiązaniu Burmistrza [...] i G. D. do wypłaty odszkodowania, ustalonego w pkt 1 decyzji, na rzecz S. L., M. M. i J. S. jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna,

- w pkt 4, iż odszkodowanie, o którym mowa w pkt 1, podlega waloryzacji na dzień wypłaty, wg zasad obowiązujących w przypadku wywłaszczonych nieruchomości.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przy piśmie z 7 listopada 2023 r. organ

I instancji przekazał Wojewodzie wniosek M. M. o doręczenie decyzji

z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 19 stycznia 2023 r. oraz odwołanie od ww. decyzji.

Wniosek o doręczenie decyzji z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został rozpatrzony postanowieniem Wojewody z 4 grudnia 2023 r. o odmowie przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Organ odwoławczy wskazał na art. 129 § 1 i 2 k.p.a. i podniósł, że odwołanie M. M. od decyzji z 19 stycznia 2023 r. zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w K. 25 października 2023 r. Decyzja Starosty [...]

z 19 stycznia 2023 r. została doręczona stronie 23 stycznia 2023 r., zatem termin do wniesienia odwołania upłynął 7 lutego 2023. Odwołanie zostało więc wniesione po upływie ustawowego czternastodniowego terminu, co powoduje stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze M. M. zaskarżył postanowienie z 4 grudnia 2023 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania w całości zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 43, 58, 134 i 129 k.p.a. polegające na niedopełnieniu przez organ wymogu wyczerpującego zebrania

i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niedokonaniu przez organ wystarczająco wnikliwej oceny podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania

i w konsekwencji wadliwym przyjęciu, że strona odebrała decyzję w dniu 23 stycznia 2023r.:

a) w kontekście regulacji zawartej w art. 43 k.p.a polegające na wadliwym uznaniu przez organ, że decyzja odszkodowawcza została doręczona stronie prawidłowo, zgodnie z art. 43 k.p.a., podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki doręczenia zastępczego z art. 43 k.p.a, listonosz nie ustalił nieobecności adresata M. M. uznając, że przesyłkę doręcza adresatowi, co znalazło odzwierciedlenie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, a tym samym nie ustalił czy A. M. jest domownikiem podejmującym się przekazania pisma, co oznacza, że decyzja została doręczona osobie nieuprawnionej,

b) w szczególności pominięcie przez organ podnoszonych przez stronę okoliczności, że brak poinformowania przez A. M. adresata o fakcie odebrania przesyłki spowodowany był czynnikami obiektywnymi - wiek A. M., jej choroba, przeświadczenie A. M., że odbiera przesyłkę adresowaną do siebie, brak świadomości co do obowiązku przekazania przesyłki adresatowi, powinny być kwalifikowane jako okoliczności obiektywne przesądzające

o braku winy strony w złożeniu odwołania;

2. naruszenie art. 7 k.p.a. przez naruszenie zasady praworządności polegające na tym, że organ przy rozpoznaniu sprawy nie wziął pod uwagę słusznego interesu skarżącego, w szczególności w kontekście tego, iż sprawa dotyczy doręczenia decyzji odszkodowawczej będącej wynikiem wywłaszczenia strony i pozbawienia jej prawa własności na skutek zajęcia nieruchomości pod drogę. W takich okolicznościach organ winien wszelkie wątpliwości rozstrzygać uwzględniając słuszny interes skarżącego;

3. naruszenie art. 134 w związku z art. 58 k.p.a. polegające na wadliwym uznaniu przez organ, że strona wniosła odwołanie z uchybieniem terminu z uwagi na to, że nie zostały spełnione przesłanki do jego przywrócenia, w sytuacji gdy strona uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, w szczególności

z uwagi na wadliwość doręczenia zastępczego decyzji odszkodowawczej w sytuacji braku przesłanek do zastosowania takiego doręczenia, a także z uwagi na obiektywne okoliczności takie jak wiek, stan zdrowia, brak wiedzy co do obowiązku przekazania przesyłki u osoby odbierającej korespondencję, co świadczy o tym, że organ

w konsekwencji błędnie uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy

w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewody oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazał, że o fakcie wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania, a przede wszystkim o treści decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, dowiedział się 18 października 2023 r. po tym, jak uzyskał wgląd w akta sprawy prowadzonej przez Starostę Kieleckiego.

Z pokwitowania odbioru przesyłki zawierającej ww. decyzję z 19 stycznia

2023 r. wynika, że przesyłka została doręczona adresatowi (zaznaczony krzyżyk

w okienku adresat oraz stosowne podkreślenie). W miejscu natomiast przeznaczonym na datę i czytelny podpis odbiorcy widnieje nazwisko M. A., a także dopisana czarnym długopisem data 23.01.2023 r. Datę odnotowała prawdopodobnie osoba doręczająca przesyłkę, na co wskazuje ten sam charakter pisma i kolor użytego długopisu. Skarżący podkreślił, że adresatem decyzji był M. M., a nie A. M..

W tym kontekście skarżący stwierdził, że pokwitowanie odbioru przesyłki -

z uwagi na powyższe niejasności, które powodują niemożność ustalenia, czy przesyłka została wydana A. M. ze skutkiem doręczenia z art. 43 k.p.a. - nie zostało sporządzone w "przepisanej formie" w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a zatem nie może ono mieć waloru dokumentu urzędowego (dowodu), który powodowałby powstanie domniemania, że doręczono go osobie w nim wskazanej.

W ocenie skarżącego, o braku jego winy w złożeniu w terminie odwołania świadczą wskazane powyżej nieprawidłowości w doręczeniu przesyłki zawierającej decyzję Starosty [...] z 19 stycznia 2023 r. Przesyłkę odebrała A. M. - matka skarżącego, która ma 85 lat, jest osobą schorowaną, po przebytym udarze, cierpi na zaniki pamięci, nie do końca jest zorientowana w podejmowanych czynnościach i ma problemy ze słuchem. W rzeczywistości A. M. odebrała przesyłkę i schowała ją między swoje dokumenty. Z dużym prawdopodobieństwem działała w przekonaniu, że odbiera swoją korespondencję, co zresztą koresponduje z tym, że na zwrotce listonosz odznaczył, że przesyłkę doręczył adresatowi. Dodatkowo z uwagi na swój stan zdrowia A. M. nie mogła w sposób świadomy podjąć się przekazania korespondencji synowi, po pierwsze dlatego, że nie jest w stanie tego uczynić, nie potrafi technicznie przekazać dokumentów, po drugie nie ma rozeznania, że ewentualne istnieje taka konieczność przekazania dokumentów i że odebranie przesyłki w imieniu innej osoby rodzi taki obowiązek. Powyższych okoliczności organ w ogóle nie rozważył, całkowicie je pomijając jako przesłanki świadczące o braku winy skarżącego w złożeniu odwołania w terminie.

Stwierdzone wady w procesie doręczania przesyłki, będące wynikiem niestaranności i błędów doręczyciela, a także fakt odbioru przesyłki przez A. M., która z uwagi na wiek i stan zdrowia działała w przekonaniu, że odbiera swoją korespondencję, a z pewnością nawet gdyby uznać ją za domownika nie była

w stanie podjąć się przekazania przesyłki, spowodowały, że M. M. nie miał wiedzy o przesyłce zawierającej decyzję organu I instancji. Powyższe okoliczności uzasadniają przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 k.p.a., stosownie do którego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Wskazać należy, że odwołanie jest instytucją procesową umożliwiającą uprawnionym podmiotom zaskarżenie decyzji administracyjnej. Warunkiem skuteczności wniesienia przez stronę odwołania jest zachowanie czternastodniowego terminu do jego wniesienia, rozpoczynającego bieg od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 2 kpa). Organ odwoławczy jest zobowiązany w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie od kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ odwoławczy stwierdza", oznacza obowiązek stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione po jego upływie. Rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony na wniosek strony, stanowiłoby bowiem rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy decyzja z 19 stycznia 2023 r. została prawidłowo doręczona, albowiem od ustalenia tej okoliczności zależy ocena, czy doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Decyzja ta została skierowana przez organ na nazwisko M. M. na adres "ul. [...], [...]". Przesyłkę odebrała 23 stycznia 2023 r. A. M. – matka skarżącego, zamieszkująca pod ww. adresem, czego skarżący nie kwestionuje. Doręczenie nastąpiło zatem w trybie art. 43 zd. 1 k.p.a., zgodnie z którym, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W stanie faktycznym sprawy, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki doręczyciel istotnie nie zaznaczył, że przesyłkę doręczył dorosłemu domownikowi, ale adresatowi, co w sposób oczywisty nie odpowiadało prawdzie. Niemniej jednak okoliczność ta nie wpływa w sposób istotny na skuteczność doręczenia. Sąd orzekający w sprawie podziela wyrażony

w orzecznictwie pogląd, że nieprawidłowe zakreślenie na potwierdzeniu odbioru wskazujące, że przesyłka została doręczona adresatowi, a nie dorosłemu domownikowi, nie świadczy o nieprawidłowości doręczenia. Niekwestionowanym jest bowiem, że przesyłka została odebrana przez dorosłego domownika, a co za tym idzie nieprecyzyjne zaznaczenie informacji dla organu nie ma wpływu na prawidłowość doręczenia decyzji (por. wyrok NSA z 12 marca 2020 r., sygn. II OSK 1270/18, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że – jak wynika z treści wniosku M. M. z 25 października 2023 r. – od 2006 roku zamieszkuje on w [...], tam jest jego ośrodek życia, tam też pracuje

i prowadzi działalność gospodarczą. Do Polski przyjeżdża 1-2 razy w roku, a w styczniu 2023 r., kiedy została wydana decyzja Starosty Kieleckiego przebywał poza granicami kraju, wykonywał czynności zawodowe. Przez ponad rok nie było go w kraju, a do Polski przyjechał w październiku 2023 r. Z powyższego wynika zatem, że skarżący nie mógł osobiście odebrać korespondencji w D. przy ul. [...] w dniu 23 stycznia 2023 r., a zatem listonosz – zgodnie z art. 43 k.p.a. – był uprawniony do doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi.

W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli dorosły domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki i potwierdza jej odbiór własnym podpisem, to oznacza, że podjął się doręczenia przesyłki adresatowi (por. wyrok NSA z 1 lutego 2011 r., sygn. II OSK 1098/10, postanowienie NSA z 8 listopada 2007 r., sygn. II GSK 192/07, dostępne j.w.). Jednocześnie brak na zwrotnym potwierdzeniu odbioru adnotacji o tym, że osoba odbierająca przesyłkę podjęła się oddania pisma adresatowi, nie oznacza braku możliwości przyjęcia, że pismo zostało we wskazanej na tym potwierdzeniu dacie doręczone adresatowi (wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r., sygn. II OSK 2408/11). Wobec powyższego także samo błędne oznaczenie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że przesyłkę doręczono adresatowi zamiast dorosłemu domownikowi – w sytuacji gdy przesyłka zawiera wyraźnie wskazanego adresata, który (jak wyżej wykazano) był nieobecny – nie może przesądzać o nieprawidłowości doręczenia. Trzeba zauważyć, że osoba odbierająca nie ma co do zasady nawet wglądu w treść dokumentu, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru (składa na nim jedynie swój podpis), a w każdym razie nie jest to dokument przeznaczony dla tej osoby, ale dla podmiotu będącego nadawcą przesyłki – w tym przypadku Starosty [...]. Tym samym, adnotacja poczyniona przez doręczyciela na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji z 19 stycznia 2023 r., że doręczenie dokonywane jest adresatowi, a nie dorosłemu domownikowi, wcale nie musiała być znana A. M. i przez to nie może stanowić dowodu przemawiającego za przyjęciem, że matka skarżącego "działała w przekonaniu, że odbiera swoją korespondencję (...)". Podkreślenia przy tym wymaga, że 28 listopada 2022 r. A. M. – jako dorosły domownik, który podjął się oddania przesyłki adresatowi, odebrała pismo Starosty [...] z 25 listopada 2022 r., zawierające skierowane do skarżącego zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a. Miała zatem wiedzę o korespondencji ze Starostwa, której adresatem był M. M..

Również wskazywany przez skarżącego zaawansowany wiek domownika nie stanowi przeszkody w przyjęciu domniemania prawnego doręczenia pisma

w trybie art. 43 k.p.a. Powoływany w uzasadnieniu skargi brak "rozeznania" A. M., że istnieje konieczność przekazania dokumentów skarżącemu

i w konsekwencji brak możliwości świadomego zobowiązania się przez nią do odbioru pisma są w istocie twierdzeniami gołosłownymi i nie wpływają na ocenę skuteczności doręczenia decyzji (tak NSA w wyroku z 28 lutego 2024 r., I GSK 172/23, LEX nr 3699338).

W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest także podstaw do przyjęcia, że decyzja organu I instancji została doręczona na nieprawidłowy adres skarżącego. Adres ten nie tylko wynika z rejestru PESEL oraz zapisów w ewidencji gruntów

i budynków, ale przede wszystkim – jak słusznie zauważył Wojewoda – skarżący osobiście pod tym adresem odebrał w dniu 11 lipca 2022 r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego (k. 23 akt organu I instancji). Co więcej,

w zawiadomieniu tym zawarto pouczenie o treści art. 41 k.p.a., zgodnie z którym

w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu (§ 1),

a w razie zaniedbania tego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2).

Pomimo prawidłowego pouczenia, skarżący nie wskazał innego adresu, pod który organ winien dokonywać doręczeń.

Nie jest więc zasadne twierdzenie skargi, że "o fakcie wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania (...) M. M. dowiedział się w dniu 18 października 2023 r. po tym, jak uzyskał wgląd w akta sprawy prowadzonej przez Starostę Kieleckiego.". Odbierając zawiadomienie o wszczęciu postępowania i wyjeżdżając następnie za granicę bez powiadomienia organu o innym adresie do korespondencji, aniżeli adres zamieszkania, skarżący godził się na to, że kolejną korespondencję skierowaną do niego w tej sprawie odbierać będzie jego matka jako dorosły domownik ze skutkiem prawnym w postaci prawidłowego doręczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że doręczenie decyzji Starosty [...] z 19 stycznia 2023 r. zostało dokonane prawidłowo w dniu 23 stycznia 2023 r. Tym samym 14-dniowy termin do złożenia odwołania upłynął z dniem 6 lutego 2023 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący, nadając odwołanie 25 października 2024 r., uchybił terminowi do jego wniesienia, przewidzianemu w art. 129 § 2 k.p.a.

Jednocześnie podkreślić należy, że zarzuty i argumentacja skargi dotyczące braku winy skarżącego w uchybieniu terminu pozostać musiały poza zakresem rozważań Sądu w tej sprawie. Jej przedmiotem było bowiem postanowienie

w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Tym samym Sąd zobowiązany był skontrolować, czy prawidłowe jest ustalenie organu co do daty doręczenia decyzji objętej odwołaniem (przy przyjęciu fikcji doręczenia z art. 43 k.p.a.) oraz złożenia odwołania z przekroczeniem terminu.

Kwestie związane z oceną, czy M. M. uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez swojej winy, rozpoznawane były natomiast przez organ

w odrębnym postępowaniu zakończonym postanowieniem z 4 grudnia 2023 r.,

w którym Wojewoda odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 19 stycznia 2023 r. Postanowienie to było przedmiotem kontroli sądowej w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 72/24, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r. oddalił skargę M. M..

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak

w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.