Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 212/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 907/20 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 27 lutego 2020 r. nr KO-179/4103/46/20 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 907/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 27 lutego 2020 r. nr KO-179/4103/46/20 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 16 września 2019 r. Z. W. (dalej: Skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem T. W., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Wójt decyzją z 30 października 2019 r., nr GOPS.4243.22.19, odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Powodem odmowy był fakt, iż niepełnosprawność ojca Skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia - co zgodnie z art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r."), jest negatywną przesłanką do przyznania tego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej: Kolegium) decyzją z 10 grudnia 2019 r. nr KO-914/4103/423/19, uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Ponadto stwierdziło, że Wójt całkowicie pominął wyjaśnienie pozostałych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpatrując po raz kolejny sprawę Wójt decyzją z 10 stycznia 2020 r., nr GOPS.4243.23.19, działając na podstawie art. 17 ust. 1 i 1 b oraz art. 20 ust. 1-3 u.ś.r. ponownie odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji Wójt podał, że nie spełnia ona ustawowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. Ustalił, że jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, co zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że przepis ten nadal obowiązuje i nie został uchylony przez ustawodawcę na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Nadto wskazał, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i to na współmałżonce ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec męża. Jakkolwiek żona T. W. jest po operacji kręgosłupa - to nie posiada jednak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie.

Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium decyzją z 27 lutego 2020 r. nr KO-179/4103/46/20, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z 30 września 2014 r., nr ZOON 245/4653/14, wydanego na stałe wynika, że T. W. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium ustaliło, że stopień niepełnosprawności datuje się od 25 lipca 2014 r., zaś nie da się ustalić daty niepełnosprawności. W związku z tym uznało, iż osoba wymagająca opieki – T. W., legitymuje się wymaganym orzeczeniem, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a) in fine u.ś.r.

Kolegium ustaliło także, że Skarżąca - córka osoby wymagającej opieki - sprawuje stałą opiekę nad ojcem i z tego powodu rezygnuje z podjęcia zatrudnienia. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej jedynie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r., która została uznana przez Trybunał za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Dalej Kolegium wskazało, że bezsporne w sprawie jest to, że Skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad ojcem, jednakże decyzja odmawiająca świadczenia została wydana z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 u.ś.r., tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.). Dodało, że Wójt wydał słuszną decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem osoba wymagająca opieki – T. W. - jest osobą zamężną i w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec niego ma współmałżonek. Bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, iż żona osoby wymagającej opieki – B. W. jest chora, aktualnie po operacji kręgosłupa. Jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie pomimo, że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) wniosła Skarżąca.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 907/20 Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.

Sąd I instancji podzielił w całości stanowisko Kolegium i wskazał, że przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jedną z tych przesłanek jest w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem z przepisu tego ewidentnie wynika, że tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z tego powodu z zatrudnienia.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że w sprawie bezspornym jest, że T. W. jest osobą wymagającą opieki i został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest również, że pozostaje on w związku małżeńskim. Jego żona – B. W. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z 2 marca 2020 r., nr ZOON 30/6155/20. Orzeczenie to wydane zostało do 31 marca 2021 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 stycznia 2020 r., zaś nie da się ustalić daty niepełnosprawności. Zatem żona T. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji organy orzekające w sprawie, prawidłowo odmówiły przyznania Skarżącej - córce T. W. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, to jest naruszenie art. 17 ust 1 pkt 4), ust 1a i ust 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostaje wyłączone w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niesprawności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów winna polegać na przyjęciu, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywną przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli małżonek osoby wymagającej opieki obiektywnie nie jest w stanie tej opieki sprawować, choćby nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy to jest naruszenie art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a u.ś.r, poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji naruszeń przez organ przepisów postępowania i oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżona decyzja winna być uchylona w całości ze względu na naruszeniu przez organ tych przepisów postępowania, polegającym na niewyjaśnieniu i braku jakichkolwiek działań organu w celu ustalenia, czy B. W. jest zdolna wypełnić obowiązek opieki nad T. W.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od organu kosztów zastępstwa według norm przepisanych, względnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie powołano się na obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach.

Ocenę zasadności skargi kasacyjnej należy rozpocząć od wskazania, iż zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. został wadliwie skonstruowany. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jej ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowała zarzutu, nie przytoczyła właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwiła ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 8 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżąca kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni prawa materialnego.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. (pkt 1 skargi kasacyjnej), należy wskazać, że w dniu 14 listopada 2022 r., na skutek wniosku złożonego przez Rzecznika Praw Obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt I OPS 2/22 o następującej treści:

1. "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)".

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu przywołanej uchwały, punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Zdaniem NSA, z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wymaga kwestia, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślono, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w omawianej uchwale, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest też - zdaniem NSA - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza - w ocenie NSA - w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Należy w tym miejscu wskazać, że ogólna moc wiążąca uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego może zostać podważona wskutek uruchomienia procedury, o której mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Odpowiednie zastosowanie znajduje wtedy przepis art. 187 § 1 i 2 tej ustawy. Tym samym, alternatywą dla zastosowania się do uchwały przez rozpoznający skargę kasacyjną skład orzekający, jest uruchomienie procedury uregulowanej w art. 269 § 1 p.p.s.a., w celu przełamania wyrażonego w niej stanowiska. W rozpatrywanym przypadku procedura taka nie została zainicjowana.

Rozpatrujący sprawę skład orzekający nie dopatrzył się powodów do kwestionowania uchwały.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, za niezasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostaje wyłączone w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niesprawności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów winna polegać na przyjęciu, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli małżonek osoby wymagającej opieki obiektywnie nie jest w stanie tej opieki sprawować, choćby nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle przywołanej uchwały NSA, w sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaznaczyć przy tym należy - na co wskazywano już w orzecznictwie - że opieka, o której mowa nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązanego małżonka - chodzi o zapewnienie opieki, co oznacza, że obowiązek ten może być realizowany np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 377/22, źródło CBOSA).

Skarżąca będąc córką należy do osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego konieczne byłoby spełnienie przez nią przesłanek, o których mowa w tym przepisie, oraz legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie ma sporu, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji matka Skarżącej nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że w przypadku Skarżącej nie można przyjąć, że spełniła ona przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Zasadnie zatem Sąd Wojewódzki przyjął, że organ administracyjny nie naruszył prawa materialnego. Prawidłowo bowiem Kolegium przyjęło, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki jak i osoba sprawująca tę opiekę, muszą spełniać określone ustawą przesłanki. Nie wystarczy zatem sama okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Skoro zaś okolicznością bezsporną w tym przypadku było, że żona T. W. nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to - w świetle przyjętej wyżej wykładni prawa materialnego - wystąpienie tej negatywnej przesłanki było wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce niepełnosprawnego. W konsekwencji zastosowania powyższej wykładni prawa materialnego, straciły w ten sposób na znaczeniu zarzuty procesowe wymienione w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a, art. 135 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Wobec zebranego materiału dowodowego, jak również wobec rozważenia przez Kolegium wszystkich okoliczności faktycznych w decyzji, nie było podstaw do stawiania organowi zarzutu niewyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy i nieuwzględnienia wszystkich materiałów dowodowych. Wszystkie wymagane przepisami prawa ustalenia zostały w sprawie poczynione i zgodnie z wolą ustawodawcy prawidłowo ocenione przez Kolegium, które dokonało prawidłowej ich subsumcji.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, za nieskuteczny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a, art. 135 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Powyższy zarzut jest w istocie ściśle powiązany z zarzutem naruszenia prawa materialnego a jego konstrukcja wskazuje bowiem, że zarzucane Sądowi wadliwe stwierdzenie naruszeń w zakresie przepisów postępowania przed organami administracji jest następstwem uznania przeprowadzonej przez organy wykładni stosowanych przepisów prawa materialnego za niewłaściwą. Natomiast do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego odniesiono się już powyżej.

Sąd I instancji dokonał zatem prawidłowej analizy materiału dowodowego, uwzględnił w stanie faktycznym wszystkie okoliczności sprawy, a swoją ocenę uzasadnił nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów.

W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 p.p.s.a. i art. 258-261 p.p.s.a.